Η Πεντηκοστή και η αποστολή της Εκκλησίας σήμερα 1 Maksim Vasiljević*

 

                               Η ΟΜΟΡΦΙΑ ΘΑ ΣΩΣΕΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ.

Η Πεντηκοστή και η αποστολή της Εκκλησίας σήμερα 1
Maksim Vasiljević*
Hellenic College Holy Cross, Ελληνική Ορθόδοξη Θεολογική Σχολή, Brookline

Ομιλία στο Ορθόδοξο Κέντρο Ambiorix, Βρυξέλλες, 25 Μαΐου 2023.
Εκδόθηκε στο: Sabornost 17, 2023
Με ιδιαίτερη αναφορά στη θεολογία του Μητροπολίτη Ιωάννη Ζηζιούλα

Περίληψη: Στην παρούσα μελέτη, ο συγγραφέας εξετάζει κριτικά την άποψη του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη Ζηζιούλα σχετικά με το ζήτημα της αποστολής της Εκκλησίας σε σχέση με τον σύγχρονο κόσμο και τις προκλήσεις του. Ξεκινώντας από έναν συγκεκριμένο χώρο, τη Δυτική Ευρώπη, ο συγγραφέας παρουσιάζει τις απόψεις του Μητροπολίτη για το ζήτημα της θέσεως της Εκκλησίας ως πραγματικότητας της σχέσεως μεταξύ της ορθόδοξης παραδόσεως και του δυτικού Χριστιανισμού. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο συγγραφέας επικεντρώνεται στο γεγονός της Πεντηκοστής ως γεγονός εκκλησιαστικής φανερώσεως ad extra σε σχέση με τον κόσμο. Το ουσιώδες ερώτημα αυτού του μέρους της εργασίας είναι: ποια είναι, στην πραγματικότητα, η αποστολή, το ήθος ή το ουσιώδες γνώρισμα που προσφέρει η Εκκλησία στον κόσμο, ανοίγοντας την προοπτική της λειτουργικής και σχεσιακής ταυτότητας της Εκκλησίας, με την οποία μετριέται κάθε κίνηση; Επάνω σε αυτές τις βάσεις, στο δεύτερο μέρος της εργασίας, ο συγγραφέας εξετάζει την αποστολή της Εκκλησίας στην εποχή μας, παρουσιάζοντας ορισμένες παραμέτρους της αυθεντικής σχέσεως μεταξύ Εκκλησίας και κόσμου. Το τελευταίο μέρος της εργασίας είναι αφιερωμένο στους κινδύνους και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Εκκλησία· εκεί ο συγγραφέας παρουσιάζει συγκεκριμένες απόψεις και προτάσεις του Μητροπολίτη Ιωάννη Ζηζιούλα.

Λέξεις-κλειδιά: Πεντηκοστή, αποστολή της Εκκλησίας, Ιωάννης Ζηζιούλας, ήθος, Δυτική Ευρώπη.
«Ζούμε στο τέλος ενός ιστορικού πολιτισμού που διαμορφώθηκε από τον Διαφωτισμό· το Ευαγγέλιο πρέπει να αποδεσμευθεί από αυτόν και να παρουσιαστεί ως εναλλακτική πρόταση απέναντι σε αυτόν τον πολιτισμό».
Μητροπολίτης Ιωάννης Ζηζιούλας
[ΕΝΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟ Woke ΤΕΛΟΣ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΤΟ ΦΙΔΙ ΔΑΓΚΩΝΕΙ ΤΗΝ ΟΥΡΑ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ. ΑΛΛΟΙΜΟΝΟ ΣΕ ΟΣΟΥΣ ΕΖΗΣΑΝ ΤΟΝ ΑΠΕΡΧΟΜΕΝΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΑΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ.]

Θέλω να ευχαριστήσω τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Βελγίου Αθηναγόρα, ο οποίος με προσκάλεσε να επικοινωνήσω πρόσωπο με πρόσωπο με ένα εκλεκτό τμήμα της Μητροπόλεώς του.[1] Η Μητρόπολη αυτή κατέχει εξέχουσα θέση στη Δυτική Ευρώπη. Ο ιεράρχης της διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη μεταφύτευση του ορθόδοξου ήθους σε αυτό το περιβάλλον. Είναι ενήμερος για τις υπαρξιακές ανησυχίες της σύγχρονης κοινωνίας και προσπαθεί να την επηρεάσει με το ορθόδοξο ήθος.[Ο ΟΜΙΛΗΤΗΣ ΕΧΕΙ ΚΑΝΕΙ ΛΑΜΠΡΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΙΣ ΚΑΛΕΣ ΤΕΧΝΕΣ]

Καθώς το θέμα που μου ανατέθηκε εντάσσεται στο πλαίσιο της θεολογίας του Μητροπολίτη Ιωάννη Ζηζιούλα —ο οποίος γεννήθηκε το 1931 και εκοιμήθη στις 2 Φεβρουαρίου 2023—, του σημαντικότερου ορθόδοξου θεολόγου του περασμένου και του παρόντος αιώνα, θα προσπαθήσω να τονίσω την άποψή του για την αποστολή της Εκκλησίας σήμερα, προσεγγίζοντας κριτικά τη θεολογία του. Η Εκκλησία και η αποστολή της στον κόσμο βρίσκονται στο κέντρο του θεολογικού έργου του Ζηζιούλα. Δεδομένου του περιορισμένου χρόνου αυτής της ομιλίας, μπορώ να προσφέρω μόνο ορισμένες υποδείξεις για ένα τόσο σημαντικό θέμα, προσπαθώντας να αποδώσω δικαιοσύνη στον Μητροπολίτη Ιωάννη και στο «ωραίο θεολογικό του όραμα».[2]

Σύμφωνα με τον Διονύσιο Σκλήρη, ο Ιωάννης Ζηζιούλας θα μπορούσε να ονομαστεί ο «Saint-Exupéry της θεολογίας». Όπως ο Γάλλος συγγραφέας και ο Μικρός Πρίγκιπας, αυτός ο διακεκριμένος ορθόδοξος θεολόγος και εκκλησιαστικός άνδρας του Οικουμενικού Πατριαρχείου προσπάθησε να επαναδιατυπώσει, αλλά με βαθύ τρόπο, το νόημα της ανθρώπινης καταστάσεως, θεωρούμενης με όρους ελευθερίας και αγάπης. Θα ξεκινήσουμε με αναφορά στην Πεντηκοστή, επειδή αυτό το γεγονός αποτέλεσε την αρχή της αποστολής προς τον κόσμο. Στη συνέχεια θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω τις βασικές αρχές της αποστολής της Εκκλησίας σύμφωνα με τον Μητροπολίτη Ιωάννη. Ποια είναι η αποστολή της Εκκλησίας και πώς σχετίζεται με την εορτή της Πεντηκοστής; Πριν από αυτό, επιτρέψτε μου να πω λίγα λόγια για την αποστολή της Ορθοδοξίας στη Δύση.[ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΛΗΣΜΟΝΟΥΜΕ ΟΤΙ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΗΝ ΑΡΧΕΤΥΠΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Η ΟΠΟΙΑ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΟΝ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΦΥΣΗΣ, ΤΟΥ  PUER ETERNUS. TON AΚΑΡΠΟ ΚΑΡΠΟ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ, ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΕΠΙΘΥΜΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΤΗΣ ΜΑΜΑΣ, ΟΠΟΥ ΦΥΛΑΚΙΖΕΤΑΙ Η ΒΟΥΛΗΣΗ ΓΙΑ ΔΥΝΑΜΗ, ΣΕ ΑΙΩΝΙΑ ΣΑΔΟΜΑΖΟΧΙΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΔΙΚΗ]

1. Η Ορθοδοξία στη Δυτική Ευρώπη

Αρχικά, ας εξετάσουμε την απάντηση του Μητροπολίτη Ιωάννη στο ερώτημα ποια συμβολή μπορούν να προσφέρουν σήμερα στον κόσμο οι Ορθόδοξοι της Δυτικής Ευρώπης. Πρώτα απ’ όλα, ο Μητροπολίτης Ιωάννης Ζηζιούλας απορρίπτει μια εσφαλμένη αντίληψη για τον ρόλο της Ορθοδοξίας στον σύγχρονο κόσμο και προσφέρει την ακόλουθη διευκρίνιση. Για ορισμένους ανθρώπους, δυστυχώς, η αποστολή της Ορθοδοξίας στην Ευρώπη συνίσταται κυρίως στη μεταστροφή όσο το δυνατόν περισσότερων δυτικών χριστιανών στην Ορθοδοξία. Θεωρώντας αυτόν τον σκοπό περιορισμένο και ανεπαρκή, ο Ιωάννης Ζηζιούλας προτείνει ως εναλλακτική την ακόλουθη άποψη. Η αληθινή αποστολή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ευρώπη έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία· είναι πολύ ουσιαστικότερη και τριπλή: [ΕΦΟΣΟΝ Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΔΗΜΙΟΥΡΓΗΤΗ ΜΕ ΑΥΤΟΑΝΑΘΕΣΗ, ΧΩΡΙΣ ΘΕΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ, ΣΑΝ ΘΕΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ.

  Το Άγιο Πνεύμα απο το ένα μέρος, είναι οπωσδήποτε το πνεύμα το οποίο ενεργεί, είναι ενεργό, ανάμεσα στον Χριστό και την Εκκλησία. Αλλά απο το άλλο μέρος Αυτό είναι το Άγιο Πνεύμα που

πέμπεται απο την ενότητα Χριστός Εκκλησία (όπως απο την αιώνια ενότητα τού Πατρός με τον Υιό) 

και επομένως είναι άνοιγμα το οποίο η ένωση αγάπης ανάμεσα στην Νύμφη και τον Νυμφίο δοκιμάζει πρός το νέο, πρός τον Υιό, πρός τον κόσμο τής δημιουργίας, και σήμερα ακριβώς προς τον "εκκοσμικευμένο"  μή-Χριστιανικό κόσμο.

Σ'ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΝΟΙΓΜΑ ΖΕΙ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΤΗΣ Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ.] 

α) Η Εκκλησία πρέπει να μαρτυρεί το ιδιαίτερο ήθος[3] της ορθόδοξης Παραδόσεώς της και να το φέρνει αντιμέτωπο με το ήθος του δυτικού Χριστιανισμού και του πολιτισμού του.
β) Συγχρόνως, η Εκκλησία πρέπει επίσης να ερμηνεύει για τον ορθόδοξο πιστό τον λεγόμενο «δυτικό» τρόπο σκέψεως. Το έργο αυτό μπορεί να το επιτελέσει καλύτερα ένας Ορθόδοξος της Δυτικής Ευρώπης, ο οποίος διαθέτει ορισμένη πολιτισμική αξιοπιστία και, επομένως, μπορεί
γ) να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ της ιστορικής Ορθοδοξίας και του δυτικού πολιτισμού.

Τι οδηγεί τον Ζηζιούλα να θεωρεί τόσο επιτακτική αυτή την αποστολή; Πρώτον, δεν είναι γι’ αυτόν ασήμαντο το γεγονός ότι σήμερα η Δύση κυριαρχεί στον κόσμο. «Η πολιτική και οικονομική υπεροχή της την έχει καταστήσει πρότυπο για τον υπόλοιπο κόσμο».[4] Η σημασία μιας τέτοιας αποστολής σε έναν τέτοιο κόσμο δεν μπορεί να τονιστεί αρκετά. Δεύτερον, υποστηρίζει ότι το ιδιαίτερο γνώρισμα των Ορθοδόξων δεν πρέπει να είναι να περιμένουν τους άλλους να καινοτομήσουν και έπειτα να σπεύδουν να αντιγράψουν τις ιδέες τους. Απορρίπτει επίσης κατηγορηματικά την εικόνα της Ορθοδοξίας ως εξωτικής θρησκείας. «Η Ορθοδοξία δεν πρέπει να αποδεχθεί την εικόνα μιας εξωτικής θρησκείας που προσφέρει καταφύγιο σε όσους αναζητούν μυστικιστικές ή άλλες ασυνήθιστες εμπειρίες, όπως συμβαίνει με τις θρησκείες και τις λατρείες της Ανατολής».[5]

Σύμφωνα με τον Μητροπολίτη Ιωάννη, πρέπει να αγωνιστούμε εναντίον μιας τέτοιας αντιλήψεως της ορθόδοξης αποστολής, επειδή αυτή η άποψη είναι εντελώς αντίθετη προς όσα μας παρέδωσαν οι άγιοι Πατέρες μας. Λέει: «Οι άγιοι Πατέρες μας, συμπεριλαμβανομένων των ερημιτών, αποδέχθηκαν τις πολιτισμικές προκλήσεις της εποχής τους. Αντί να κηρύττουν εξωτικές θρησκείες, επιδίωξαν να μεταμορφώσουν τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό της εποχής τους και σημείωσαν μεγάλη επιτυχία σε αυτή την προσπάθεια».[6]

Ο Ζηζιούλας υποστηρίζει ότι αυτό ακριβώς καλείται να πράξει η Ορθοδοξία στη Δύση, περισσότερο από τα άλλα μέλη του παγκόσμιου ορθόδοξου σώματος: να χρησιμοποιήσει την πλούσια Παράδοσή μας για να εντοπίσει τα προβλήματα του σύγχρονου δυτικού ανθρώπου. «Και όσο συντομότερα τόσο το καλύτερο, διότι σε λίγο αυτά τα προβλήματα θα αποτελούν προβλήματα ολόκληρης της ανθρωπότητας».[7]

Εἶπε δέ· ἄνθρωπός τις εἶχε δύο υἱούς.
καὶ εἶπεν ὁ νεώτερος αὐτῶν τῷ πατρί· πάτερ, δός μοι τὸ ἐπιβάλλον μέρος τῆς οὐσίας. καὶ διεῖλεν αὐτοῖς τὸν βίον.
καὶ μετ᾿ οὐ πολλὰς ἡμέρας συναγαγὼν ἅπαντα ὁ νεώτερος υἱὸς ἀπεδήμησεν εἰς χώραν μακράν, καὶ ἐκεῖ διεσκόρπισε τὴν οὐσίαν αὐτοῦ ζῶν ἀσώτως.
δαπανήσαντος δὲ αὐτοῦ πάντα ἐγένετο λιμὸς ἰσχυρὸς κατὰ τὴν χώραν ἐκείνην, καὶ αὐτὸς ἤρξατο ὑστερεῖσθαι.
καὶ πορευθεὶς ἐκολλήθη ἑνὶ τῶν πολιτῶν τῆς χώρας ἐκείνης, καὶ ἔπεμψεν αὐτὸν εἰς τοὺς ἀγροὺς αὐτοῦ βόσκειν χοίρους.
καὶ ἐπεθύμει γεμίσαι τὴν κοιλίαν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν κερατίων ὧν ἤσθιον οἱ χοῖροι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ.
εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθὼν εἶπε· πόσοι μίσθιοι τοῦ πατρός μου περισσεύουσιν ἄρτων, ἐγὼ δὲ λιμῷ ἀπόλλυμαι!

«Επομένως, το πρώτο έργο που καλείται να επιτελέσει η Ορθόδοξη Θεολογία στη Δύση είναι να μαρτυρήσει την κοινή κληρονομιά της αδιαίρετης Εκκλησίας — και όχι να προωθήσει και να παρατείνει το ομολογιακό πνεύμα που προέκυψε από τη διαίρεση Ανατολής και Δύσεως κατά τη δεύτερη χιλιετία. Η Ορθόδοξη Θεολογία δεν πρέπει να λειτουργεί ως μία ακόμη “Ομολογία”, αλλά ως δείκτης του πνεύματος και του ήθους που ήταν κοινά στην Ανατολή και στη Δύση μέσα στην αδιαίρετη Εκκλησία. Αυτό σημαίνει ότι η Ορθόδοξη Θεολογία πρέπει να αντλεί από την πηγή τόσο των Ελλήνων όσο και των Λατίνων Πατέρων. Πρέπει επίσης να ακούει τη φωνή της Μεταρρυθμίσεως, στον βαθμό που αυτή υποδεικνύει την πιστότητα στην παράδοση της αρχαίας Εκκλησίας, συμπεριλαμβανομένης πρωτίστως της Αγίας Γραφής. Η Αγία Γραφή και οι Πατέρες της αδιαίρετης Εκκλησίας πρέπει να αποτελέσουν το έδαφος επάνω στο οποίο η Ανατολή και η Δύση μπορούν να αποκαταστήσουν την ενότητά τους. Αυτό θα αποτελέσει υπηρεσία όχι μόνο προς τον Χριστιανισμό αλλά και προς την Ευρώπη».[8][ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΣΤΕΝΟΧΩΡΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΑΥΜΕΝΟ ΤΟΝ ΠΑΠΑ ΚΑΙ ΝΑ ΤΟΥ ΘΥΜΙΖΟΥΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΜΑΣ ΜΟΝΟ ΟΤΙ Ο ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΤΗΚΕ ΕΧΕΙ ΠΡΟΤΙΜΗΣΗ ΣΤΑ ΚΑΤΣΙΚΑΚΙΑ]

Αφού τα είπαμε αυτά, ας προχωρήσουμε τώρα στη διευκρίνιση της σχέσεως μεταξύ της Πεντηκοστής και της Εκκλησίας.

2. Η Πεντηκοστή ως η κατεξοχήν αποστολή

Η Πεντηκοστή, όπως περιγράφεται στο δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου των Πράξεων, θεωρείται συχνά ως το «γεγονός της αποστολής», μέσω του οποίου η Εκκλησία στάλθηκε σε κάθε γωνιά του κόσμου. Σύμφωνα με τη βιβλική διήγηση, οι μαθητές του Ιησού ήταν συγκεντρωμένοι στην Ιερουσαλήμ την ημέρα της Πεντηκοστής. Ξαφνικά βίωσαν την έκχυση του Αγίου Πνεύματος επάνω τους. Το γεγονός αυτό ενδυνάμωσε τους μαθητές και τους κατέστησε ικανούς να διακηρύξουν το μήνυμα του Ιησού σε ανθρώπους από διάφορα έθνη, οι οποίοι βρίσκονταν τότε στην Ιερουσαλήμ.

Κατά το γεγονός της καθόδου του Αγίου Πνεύματος στους Αποστόλους συντελέστηκε ένα διπλό θαύμα, το οποίο τονίζεται ιδιαίτερα στο δεύτερο κεφάλαιο των Πράξεων: οι παρόντες γεύθηκαν πρώτα τον τρόπο ζωής του Μέλλοντος Αιώνος (2, 1–4). Ως συνέπεια, μετανόησαν (2, 38–39) και βαπτίστηκαν (2, 41). Το γεγονός της Πεντηκοστής δείχνει ότι, όταν η χαρισματική παρουσία των Εσχάτων βρίσκεται μέσα στον κόσμο, τότε ο κόσμος αφυπνίζεται προς τη μετάνοια και την ένταξη —την ενσωμάτωση— στον Νέο Ισραήλ, την Εκκλησία. Σύμφωνα με τον Μητροπολίτη Ιωάννη, «σε ολόκληρη τη σκηνή της Πεντηκοστής που περιγράφεται στις Πράξεις 2, η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος, το βάπτισμα των τριών χιλιάδων ανθρώπων και η συμμετοχή όλων στην “κλάση του άρτου” αποτελούν μία αδιαίρετη ενότητα».[9]

Αυτή ακριβώς η εικόνα της Πεντηκοστής οδήγησε την Εκκλησία να βλέπει τη φανέρωσή της στη Θεία Ευχαριστία. Όπως την αντιλαμβάνεται ο Μητροπολίτης Ιωάννης: «Η Θεία Ευχαριστία, ως προς τον κοινοτικό και εκκλησιαστικό χαρακτήρα της, είναι η κατεξοχήν πεντηκοστιανή και εσχατολογική κοινότητα· μια κοινότητα η οποία βιώνει και μαρτυρεί την είσοδο των Εσχάτων στην ιστορία και προσφέρει μια πρόγευση της ερχόμενης Βασιλείας. “Εἴδομεν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον, εὕρομεν πίστιν ἀληθῆ, ἀδιαίρετον Τριάδα προσκυνοῦντες· αὕτη γὰρ ἡμᾶς ἔσωσεν”· αυτός είναι ο τελικός ύμνος των συμμετεχόντων στην ορθόδοξη ευχαριστιακή Λειτουργία».[10][Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΤΗΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗ; Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΣ; ΠΟΙΟΣ ΕΚΑΝΕ ΤΟ ΑΥΓΟ; ΜΑΛΛΟΝ Ο ΚΟΚΚΟΡΑΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Η ΚΟΤΑ ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΟΤΕ ΚΛΩΣΣΑ ΟΠΩΣ ΔΕΝ ΕΓΙΝΕ]

Ο Μητροπολίτης Ιωάννης υπενθύμιζε διαρκώς ότι είναι πολύ σημαντικό να έχουμε κατά νου πως «κανείς δεν μπορεί να πει “Κύριος Ιησούς”, παρά μόνο διά του Αγίου Πνεύματος» (Α΄ Κορ. 12, 3). «Καμία λατρευτική ζωή δεν είναι δυνατή μέσα στην Εκκλησία χωρίς την παρουσία του Πνεύματος».[11] «Επομένως, η καθυστέρηση της Παρουσίας δεν είχε ως αποτέλεσμα να μείνουν οι χριστιανοί “ορφανοί”, αλλά σήμαινε ότι ένας άλλος “Παράκλητος” θα αναλάμβανε να καθοδηγεί και να ενισχύει τους χριστιανούς έως την επιστροφή του Χριστού (Ιω. 14, 18). Αυτό κατέστησε τον ρόλο του Πνεύματος αποφασιστικό για τη χριστιανική ύπαρξη κατά το διάστημα μεταξύ της Αναστάσεως και της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού».[12][ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΣΤΟΝ ΘΡΟΝΟ ΤΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΛΗΨΗ. ΤΑ ΑΝΕΛΑΒΕ ΟΛΑ  ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΔΙΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΟΜΟΟΥΣΙΟ]

Επομένως, η Πεντηκοστή σηματοδότησε την έναρξη της αποστολής της Εκκλησίας να διαδώσει το Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη. Ωστόσο, η «αποστολή από μόνη της δεν αποτελεί τη βάση της ταυτότητας της Εκκλησίας», λέει ο Μητροπολίτης Ιωάννης.[13] «Το Πνεύμα εισάγει τα Έσχατα στην ιστορία μέσα από ένα γεγονός κοινωνίας. Εάν αυτό είναι το νόημα της Πεντηκοστής στις Πράξεις, τότε σημαίνει ότι η Εκκλησία βρίσκεται μέσα σε μια διπλή ύπαρξη. Από τη μία πλευρά, επειδή είναι από τη φύση της εσχατολογική, βρίσκεται σε βαθιά, υπαρξιακή αντίθεση προς αυτόν τον κόσμο· ο κόσμος τη μισεί, όπως μίσησε και τον Χριστό (Ιω. 15, 18· 17, 14), και αυτή πρέπει να ζει “με τις θύρες κλειστές” (Ιω. 20, 19), έχοντας το “πολίτευμά” της “στους ουρανούς” (Φιλ. 3, 20). Από την άλλη πλευρά, δυνάμει της ίδιας πνευματολογικής διαστάσεως, η Εκκλησία είναι από τη φύση της σχεσιακή· η ύπαρξή της δεν μπορεί παρά να είναι εκ-στατική· δεν μπορεί να απορρίψει κανέναν και τίποτε· μπορεί μόνο να αγκαλιάσει ακόμη και εκείνο από το οποίο η ίδια απορρίπτεται».[14]

Για να συνοψίσουμε τη θεώρηση του Μητροπολίτη Ιωάννη σχετικά με τη σύνδεση μεταξύ της Πεντηκοστής και της αποστολής της Εκκλησίας, ας παραθέσουμε ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Το Ένα και τα Πολλά: «Όπου πνέει το Άγιο Πνεύμα, το άμεσο αποτέλεσμα είναι ότι τα Έσχατα διαρρηγνύουν την ιστορία και οι άνθρωποι εισάγονται σε κοινωνία μεταξύ τους και με τον Θεό με τη μορφή μιας κοινότητας. Αυτό το βλέπουμε να συμβαίνει κατεξοχήν την ημέρα της Πεντηκοστής, όπως περιγράφεται στις Πράξεις 2, όπου η κάθοδος του Πνεύματος στους μαθητές και σε όσους βρίσκονται μαζί τους στο Υπερώο παρουσιάζεται ως καθαρά εσχατολογικό γεγονός, το οποίο εισάγει “τις έσχατες ημέρες” στην ιστορία (Πράξ. 2, 17) και, συγχρόνως, ως δημιουργία της κοινότητας της Εκκλησίας (Πράξ. 2, 41 κ.ε.)».[15] 

[Ἀκούσαντες δὲ κατενύγησαν τῇ καρδίᾳ, εἶπόν τε πρὸς τὸν Πέτρον καὶ τοὺς λοιποὺς ἀποστόλους· τί ποιήσομεν, ἄνδρες ἀδελφοί;
Πέτρος δὲ ἔφη πρὸς αὐτούς· μετανοήσατε, καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑμῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ λήψεσθε τὴν δωρεὰν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.]

Ο προηγούμενος αυτός στοχασμός γύρω από την εορτή της Πεντηκοστής μάς οδηγεί στο ακόλουθο ερώτημα: εάν το Άγιο Πνεύμα εισάγει τα Έσχατα στην ιστορία, ποια είναι η σχέση μεταξύ της Εκκλησίας και του κόσμου;[ΤΑ ΕΙΣΑΓΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ; ΤΑΥΤΙΖΟΝΤΑΙ;]

3. Η αποστολή της Εκκλησίας

Σημειώσεις:

mvasiljevic@hchc.edu

1 Ομιλία στο Ορθόδοξο Κέντρο Ambiorix, Βρυξέλλες, 25 Μαΐου 2023.
2 Πρβλ. Talion, 2011.
3 Το «ήθος» για τον Ζηζιούλα είναι ένα πνεύμα συνυφασμένο με τη λειτουργική εμπειρία, το οποίο δημιουργεί μια στάση ζωής και όχι έναν προκαθορισμένο κώδικα ηθικής συμπεριφοράς.
4 Ζηζιούλας, 1997, σ. 8.
5 Ζηζιούλας, 1997, σ. 13. Με απλά λόγια, η Ορθοδοξία διαφέρει από αυτές τις εξωτικές θρησκείες, επειδή διαθέτει ένα οικουμενικό μήνυμα που μεταφέρει την Αλήθεια σε όλους τους ανθρώπους όλων των εποχών, ενώ μια εξωτική θρησκεία απευθύνεται σε ένα ελιτίστικο εγώ, το οποίο επιδιώκει να συμμετέχει σε κάτι εξωτικό, προκειμένου να ενισχύσει τον ατομικισμό του.

6 Ζηζιούλας, 1997, σ. 14.                       7 Zizioulas, 2015, σ. 10.
8 Zizioulas, 2015, σ. 11.                         9 Zizioulas, 2010, σ. 93.
10 Zizioulas, 2011, σ. 121.                    11 Zizioulas, 2010, σ. 95.
12 Zizioulas, 2010, σ. 151.                    13 Zizioulas, 2009, σ. 127.
14 Zizioulas, 2010, σ. 87.                      15 Zizioulas, 2010, σ. 182.