«Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ» Από Λορέντζο Μέρλο

 « Για τον Χάιντεγκερ, το να βρίσκεται κανείς εκεί, ο άνθρωπος στον κόσμο, έχει μια ακριβή προέλευση: είναι η κατάσταση του ανοίγματος στον κόσμο. Αυτό δεν είναι πάντα ταυτόσημο με τον εαυτό του.»

«Η Δημιουργία του Αδάμ» του Μικελάντζελο Μπουοναρότι

Μάρτιν Χάιντεγκερ

Για τον Χάιντεγκερ (1) , ο άνθρωπος στον κόσμο έχει μια ακριβή προέλευση(καταγωγή): είναι η κατάσταση του ανοίγματος στον κόσμο. Αυτή δεν είναι πάντα ταυτόσημη με τον εαυτό του. Ποικίλλει με την πάροδο του χρόνου. Ουσιαστικά σύμφωνα με δύο οντολογίες που δημιουργούν δύο πραγματικότητες ή κόσμους: αυτή του φόβου και αυτή της «θέλησης» (για να μην ξεχνάμε τον Νίτσε).

Αυτοί είναι δύο πυρήνες, προϋποθέσεις, του εαυτού μας και του κόσμου που προκύπτει, δύο προσυνειδήσεις και προκαταλήψεις. Επομένως, δύο προπολιτικές, παιδείες, εξελίξεις, συνθήκες, δημιουργίες.

Το πνεύμα του φόβου οδηγεί στην άμυνα, την απόκρυψη και την ασφάλεια. Το πνεύμα της θέλησης οδηγεί στην ανακάλυψη, την αναζήτηση και το ρίσκο. Ο ένας τείνει να διστάζει, ο άλλος να δίνει. Ο ένας βλέπει τον εαυτό του στο κέντρο του κόσμου, ο άλλος προχωρά μέσα στον κόσμο.

Αν ο Χριστιανισμός έκανε το πρώτο μέρος της δουλειάς του εκφοβισμού του ανθρώπινου πνεύματος, το δεύτερο είναι ίσως προνόμιο της βιομηχανικής εποχής και ο πρωταρχικός σκοπός της: η συσσώρευση πλούτου. Το τρίτο, ολέθριο, αντιστοιχεί στην ορθολογιστική, θετικιστική και υλιστική αντίληψη της προόδου.

Ένας ενυπάρχων Θεός που μας βλέπει πάντα αφήνει λίγο χώρο για εξέλιξη προς τον εαυτό μας. Οι θεϊκοί, σε όλες τις εκδηλώσεις τους, αισθάνονται ότι κρίνονται. Η συμπεριφορά τους δεσμεύεται από την ηθική. Είναι μια κατάσταση από την οποία δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε τα έθιμα και να χειραφετηθούμε από την ιστορία. Από την οποία, η ανάληψη ευθύνης απέναντι στον παρατηρούμενο κόσμο δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί: η μοίρα, η τύχη, μια θέληση ανώτερη από εμάς το εμποδίζουν. Ομοίως, δεν θα είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε μέσα μας την προέλευση του κόσμου που πιστεύουμε ότι παρατηρούμε. Ούτε θα βιώσουμε πώς τα συναισθήματα και τα συγκινήσεις μας κυριαρχούν· πώς, σαν μαριονέτες, σπαταλάμε τη ζωή αγνοώντας τα νήματα που μας τραβούν.

Με την αστική συσσώρευση, την εξάπλωση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και μια φυλετική και κοινωνική ηθική αξιών που χώριζε τους λαούς και την κοινωνία στην ελίτ και τους κατώτερους, ταυτόχρονα με την αύξηση του πλούτου προέκυψε το πρόβλημα της υπεράσπισής του. Μια ανάγκη με τη δική της μαϊμού στην πλάτη της: ο φόβος της απώλειάς του. Μια κατάσταση που είναι από μόνη της βιολογικά τοξική και εθιστική. Ως εκ τούτου, μια εξάρτηση, που για άλλη μια φορά περιορίζει, στενεύει τον ορίζοντα του κόσμου, της δημιουργικότητας. Παράγει επίσης την εξειδίκευση, το μέγιστο σημείο απόστασης από τη φύση, από το Όλον, από εμάς τους ίδιους.

Άμεσο παράγωγο της χριστιανικής κυριαρχίας του ανθρώπου επί της φύσης και της βιομηχανίας επί της χειροτεχνίας, η τρίτη στιγμή που επιβεβαίωσε περαιτέρω τον φόβο μας είναι η κουλτούρα της εξειδίκευσης που είναι απαραίτητη για μια αναλυτική αντίληψη της πραγματικότητας. Το εξοργισμένο και εξοργιστικό άτομο, οι ξεχωριστοί κλάδοι της γνώσης, μαζί με την πραγματικότητα, κατακερματίζουν τον άνθρωπο. Η πολιτισμική κυριαρχία του μηχανισμού κατοχυρώνει τη θλιβερή, αλλά μόνο υποτιθέμενη, νίκη του ανθρώπου επί της υπόλοιπης πραγματικότητας.

Είναι μια διαδικασία που μας οδήγησε να τοποθετήσουμε το μυστήριο σε μια αντικειμενοφόρο πλάκα μικροσκοπίου. Μας έκανε να πιστέψουμε ότι η τεχνολογία θα μας επέτρεπε να το ξεδιαλύνουμε. Μας εμπόδισε να νιώσουμε μέρος του. Αυτή η πεισματικότητα δεν είχε άλλο αποτέλεσμα από το να το υποβαθμίσει σε μετρήσιμη και ποσοτικοποιήσιμη ύλη. Μας έπεισε ότι θα αποκαλυπτόταν μόλις ανακαλυπτόταν το μικρότερο σωματίδιο ύλης. Μας εμπόδισε να αντιληφθούμε σε αυτό και σε όλες τις μεγαλύτερες διαστάσεις του την ενέργεια που δημιουργεί τα πάντα. Τώρα είμαστε ξένοι σε αυτό. Μας μένει τίποτα στα χέρια μας και οι ψυχές μας γεμάτες φόβο. Βρισκόμαστε σε αέναη μαρμαρυγή στη σατανική γλώσσα που απλώνεται στο απάνθρωπο άπειρο υλικό της ψευδούς προόδου. Σε αυτό πιστεύουμε ότι βλέπουμε την ευτυχία. Μια οντότητα της οποίας η επιβίωση παράγει σπατάλη διαφόρων ειδών, τα οποία, με ανανεωμένο φόβο, συνειδητοποιούμε ότι μας θάβουν.

Σε αυτό το σημείο, η ανθρώπινη κανονικότητα χαρακτηρίζεται από ένα φοβισμένο άνοιγμα στο «να είσαι εκεί». Η κουλτούρα της société sécurité , της κοινωνίας της ασφάλειας, βασιλεύει, και όσοι την πωλούν μας κάνουν να πιστεύουμε ότι είναι ένα επίτευγμα. Καθορίζει τις σκέψεις και τις πράξεις μας. Το δυναμικό μας για ομορφιά, χαρά, δύναμη, αγάπη, έχει ναρκωθεί, καταπιεστεί, επικριθεί. Ουσιαστικά έχει σκοτωθεί.

Φρίντριχ Νίτσε

Χωρίς εγγυήσεις, πιστεύουμε ότι χάνουμε τη ζωή μας. Προτιμούμε να τα παρατήσουμε, και πραγματικά τη χάνουμε.

Ωστόσο, παρά την ταπείνωση αυτή, η ανθρωπότητα έχει κάτι περισσότερο. Οι παραδόσεις γνώριζαν πάντα αυτό: μπορούμε να ζήσουμε ελεύθεροι από την εξάρτηση. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το θέατρο και τους οργανωτές του. Μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι γεννιόμαστε ελεύθεροι από τον φόβο, και επίσης ότι αυτός αντικαθιστά σιγά σιγά τη νιτσεϊκή θέληση.

Ο μουστακαλής φιλόσοφος ονόμασε τα δύο είδη ύπαρξης «μικρό άνθρωπο» και «υπεράνθρωπο». Για τον πρώτο, έγραψε: « Πλησιάζει ο καιρός που ο άνθρωπος δεν θα παράγει πια αστέρια ». Ο μικρός άνθρωπος είναι «ο πιο αξιοκαταφρόνητος, αυτός που δεν ξέρει πια πώς να περιφρονεί τον εαυτό του ». Μαζί του, η Γη « έχει γίνει μικρή, και πάνω της πηδάει ο τελευταίος άνθρωπος, κάνοντας τα πάντα μικρότερα. Η φυλή του είναι τόσο άσβεστη όσο αυτή του ψύλλου της γης· ο τελευταίος άνθρωπος ζει περισσότερο ».

Όσο κι αν ο Νίτσε χαίρει ευρείας εκτίμησης, όσο κι αν οι μελετητές συμφωνούν για την αξία και τη δύναμή του λόγω της κραυγής που έστειλε στους Δυτικούς, ο Γερμανός στοχαστής δεν έχει μπει στο σπίτι κανενός. Ούτε καν των ακαδημαϊκών, οι οποίοι υποτίθεται ότι ήταν ευχαριστημένοι και ικανοποιημένοι με μια πνευματική και ιστορική κατανόηση.

Αλλά η έκφραση του πυρήνα (2) που αυτός και άλλοι στην ιστορία έχουν ενσαρκώσει – από τον Ζαρατούστρα μέχρι τον Χριστό και τον Βούδα, για να αναφέρουμε μερικούς – είναι κάτι άλλο.

Ο άνθρωπος που κινείται χωρίς φόβο, χωρίς βεβαιότητες, συνειδητοποιεί και γιορτάζει τη ζωή. Είναι καλλιτέχνης και πολεμιστής (Καστανέντα) (3) . Είναι ο άνθρωπος του νέου παραδείγματος. Κάνει επιλογές με βάση αυτά που αισθάνεται, δεν χρειάζεται ποτέ να απαριθμεί πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Μέσα από το συναίσθημα κινείται πάντα κατάλληλα στο μέτρο της φύσης του. Γνωρίζει ότι η λεγόμενη ορθολογική τροπικότητα θα τον απέκλειε. Γνωρίζει ότι η διεκδίκηση της ασφάλειας, της υπερηφάνειας, της προσωπικής σημασίας είναι προοπτικές πνευματικού θανάτου.

Ξέρει ότι όπου κι αν εστιάσουμε την προσοχή μας, η πραγματικότητα πηγάζει από αυτό το σημείο. Ξέρει ότι άθελά μας την έχουμε τοποθετήσει στον φόβο. Και ξέρει ότι ο κόσμος που θα αναδυθεί θα τον αντανακλά. Αλλά ξέρει επίσης ότι μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε τη λάσπη που μας έχει καλύψει σιγά σιγά, κρύβοντας το μονοπάτι προς την ομορφιά από εμάς τους ίδιους. Τα μουστάκια που είμαστε, ικανά να αντιλαμβανόμαστε και να δονούμε σε προγονικές συντονισμούς, ικανά να μας λένε με ενεργειακή ακρίβεια τι ταιριάζει και τι δεν ταιριάζει στη φύση μας, είναι μολυσμένα από τον πολιτισμό, από εγωιστικές ιδέες και σκέψεις. Έχουμε χάσει τη δύναμή μας και μαζί της αυτό που τώρα ονομάζουμε θάρρος, αλλά που τότε ήταν η κατάσταση όλων. Αλλά ξέρει ότι μπορούμε να επιστρέψουμε στον εαυτό μας, ότι μπορούμε να ζήσουμε πλήρως, σύμφωνα με τη θέλησή μας.

                      Λορέντζο Μέρλο

 

 «Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ» - Inchiostronero

Σημείωμα:

(1) Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ (Μέσκιρχ, 26 Σεπτεμβρίου 1889 – Φράιμπουργκ ιμ Μπράισγκαου, 26 Μαΐου 1976) ήταν Γερμανός φιλόσοφος, που θεωρείται ο μεγαλύτερος εκφραστής του οντολογικού και φαινομενολογικού υπαρξισμού (ακόμα κι αν ο ίδιος απέρριπτε αυτή την τελευταία ταμπέλα). «Ο Χάιντεγκερ κατανοεί και εφαρμόζει τη φιλοσοφία όχι ως μια θεωρητική δραστηριότητα μεταξύ άλλων, ως ένα σύστημα θεωριών και δογμάτων αδιάφορων για τη ζωή, αλλά ως μια κατανόηση της ζωής που υπονοεί μια μορφή ζωής και δίνει μορφή στη ζωή. Η φιλοσοφία δεν είναι μόνο γνώση, αλλά και επιλογή ζωής: είναι σωτηρία και λύτρωση.» (Φράνκο Βόλπι, Χάιντεγκερ στην «Εγκυκλοπαίδεια φιλοσοφίας» τόμος 6. Μιλάνο, Μπομπιανί, 2006, σ. 5212). «Δεν υπάρχει, σε όλα τα έργα του Χάιντεγκερ που έχουν δημοσιευτεί μέχρι σήμερα (84 τόμοι από τους 102), ούτε μία αντισημιτική πρόταση»
(2) In nuce , λατινική φράση (πρόταση «σε ένα καρύδι»). – Έκφραση αβέβαιης προέλευσης, που χρησιμοποιείται σήμερα με την έννοια «εν συντομία, σε επιτομή, σε σύνθεση», ειδικά σε σχέση με μια έκθεση που περιέχει συνοπτικά τα απαραίτητα στοιχεία μιας διδασκαλίας, ή ακόμα και με ένα φαινόμενο που βρίσκεται ακόμη σε εμβρυϊκή κατάσταση, το οποίο μόλις και μετά βίας υπονοεί ή προαναγγέλλει τις μελλοντικές του εξελίξεις (αυτή η δεύτερη χρήση επηρεάζεται από την έννοια του noce ως «σπόρος, πυρήνας»): μια ιδέα, ένα έργο, ένα θεατρικό έργο που βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. (Εγκυκλοπαίδεια Treccani)
(3) Ο Κάρλος Καστανέντα (Καχαμάρκα, 25 Δεκεμβρίου 1925 – Λος Άντζελες, 27 Απριλίου 1998), ήταν Περουβιανός συγγραφέας που πολιτογραφήθηκε Αμερικανός πολίτης το 1957. Ο Οκτάβιο Παζ, βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1990, εξέφρασε την άποψή του για το αν το έργο του Κάρλος Καστανέντα αντιστοιχεί σε μια φανταστική ή αληθινή πραγματικότητα: « Ενδιαφέρομαι περισσότερο για το έργο του Καστανέντα παρά για τις ιστορίες γι' αυτόν. Ποιον νοιάζει αν ο Δον Ζουάν και ο Δον Χενάρο υπήρχαν πραγματικά; Αυτή είναι «κακή σκέψη». Αυτό που με ενδιαφέρει είναι το έργο του Κάρλος Καστανέντα: ιδέες, φιλοσοφία, παραδείγματα. Αν τα βιβλία του Καστανέντα είναι φαντασίας, είναι η καλύτερη μυθοπλασία που έχω διαβάσει ποτέ .» (Οκτάβιο Παζ, άρθρο στο Time, Μάρτιος 1973)