
Σωτήρης Χρηστίδης: «Η είσοδος του ελευθερωτού Κωνσταντίνου εις Θεσσαλονίκην».
Στέλιος Κούκος
ἀγάλλου καὶ χόρευε, πίστει λαμπροφοροῦσα,
Δημήτριον τὸν πανένδοξον ἀθλητήν, καὶ Μάρτυρα τῆς ἀληθεία…»!
Γεωργίου Σικελιώτου
Εἰς τὴν Λιτήν, Στιχηρὰ ἰδιόμελα.
Ἦχος α’
Ναι! Πάσχα τρικούβερτο! Για το πανηγύρι του Αγίου της Θεσσαλονίκης, του πολιούχου της, Μυροβλύτη Δημητρίου και συνάμα για την επέτειο της απελευθέρωσής της.
Μια πικρή σκλαβιά που κράτησε από το 1430 μέχρι το Πάσχα του φθινοπώρου του 1912.
Ο Χασάν Ταξίν πασάς αρχηγός του Οθωμανικού στρατού το απόγευμα της 26ης Οκτωβρίου -ανήμερα του Αγίου Δημητρίου δηλαδή- όταν είδε ότι οι δικοί του όροι για την παράδοση της πόλης δεν γίνονταν δεχτοί, με επιστολή του προς τον πρίγκιπα Κωνσταντίνο αρχιστράτηγο του ελληνικού στρατού του ανακοίνωνε την παράδοση της Θεσσαλονίκης σύμφωνα με τους ελληνικούς όρους.
Οπότε πρέπει να ξεκαθαρίσουμε, εξ αρχής, πως πράγματι, ο Χασάν Ταξίν πασάς ανήμερα της γιορτής του πολιούχου παρέδωσε την πόλη στους Έλληνες, αφού τους κάλεσε να την παραλάβουν! Μπορεί τα έγγραφα να υπογράφτηκαν γύρω στη 1.30 μετά τα μεσάνυχτα της 27ης Οκτωβρίου, αλλά η πόλη είχε ήδη παραδοθεί από την 26η Οκτωβρίου!
Είναι αλήθεια, επίσης, πως το έγγραφο παράδοσης γράφει πως υπογράφηκε στις 11.30 (23.30) της 26ης Οκτωβρίου, αλλά αυτό έγινε κατόπιν αιτήματος της ελληνικής πλευράς προς τιμήν του Αγίου Δημητρίου. Αυτό, όμως, συνέβη πράγματι, αφού οι Έλληνες στρατιωτικοί ήταν, ήδη, μέσα στην πόλη από τις 26 Οκτωβρίου και συνέτασσαν με τους Τούρκους το πρωτόκολλο της παράδοσης.
Πάντως, λίγες ώρες πριν, οι τούρκοι οθωμανοί έπαιζαν τα τελευταία λεπτά των… καθυστερήσεων, γνωρίζοντας πως την είχαν χάσει, ήδη, τη Θεσσαλονίκη. Ο ελληνικός στρατός είχε κλείσει ασφυκτικά την πόλη. Ο στρατός μας του 1912 δεν ήταν ο ίδιος μ’ αυτόν του 1897, ενώ τα χριστιανικά έθνη-κράτη της περιοχής (Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία) είχαν έλθει σε συμφωνία μεταξύ τους ότι την… πέφτουν όλοι μαζί στον οθωμανό κατακτητή. Γι’ αυτό και από τις 2 Οκτωβρίου η βαλκανική καταιγίδα σάρωνε στο πέρασμά της.
Έτσι, η προέλαση του ελληνικού στρατού με περιφανείς νίκες τον έφερε στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης έτοιμο να την απελευθερώσει κι αυτή. Αποχωρώντας ο τουρκικός στρατός ηττημένος σε όλα τα μέτωπα άφησε εγκλωβισμένη την τουρκική φρουρά της Θεσσαλονίκης. Παρ’ όλα αυτά ο Ταξίν πασάς κωλυσιεργούσε και δεν υπέγραφε την άμεση και επίσημη παράδοση της πόλης.
Έθετε, για παράδειγμα, ως όρο 5.000 από τους στρατιώτες του να μην παραδώσουν τον οπλισμό τους, ενώ έριχνε και κρυφές ματιές μήπως προκύψει κάποια ευρωπαϊκή παρέμβαση! Τούρκικες, όπως πάντα… συμφωνίες! Μπέσα για μπέσα, αλλά μόνο για την πάρτη τους! Και, βεβαίως, δεν έγινε ποτέ δεκτή η επιθυμία των Τούρκων, ενώ ευρωπαϊκή παρέμβαση δεν προέκυψε!
Ο «μεγάλος ασθενής», όπως αποκαλούσαν διεθνώς την Οθωμανική αυτοκρατορία έπνεε, τελικά, τα λοίσθια.
Παράδοσης της Θεσσαλονίκης από τον Ταχσίν Πασά στον αρχιστράτηγο και διάδοχο Κωνσταντίνο. Λιθογραφία του Σωτήρη Χρηστίδη.Την ίδια στιγμή, όμως, η Θεσσαλονίκη ήταν το κυρίως… μενού και το μήλο της έριδος για όλα τα χριστιανικά κράτη των Βαλκανίων. Για το θέμα αυτό δεν είχε επέλθει κάποια συμφωνία διά λόγου ή επί χάρτου και έτσι αυτό θα προέκυπτε μόνο διά των όπλων, δηλαδή μέσω στρατιωτικής κατάκτησης και όποιος έμπαινε πρώτος στην πόλη.
Γι’ αυτό και η σπουδή και βιασύνη του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου να σπεύσει ο ελληνικός στρατός επειγόντως και τάχιστα προς Θεσσαλονίκη!
Σαν να παράφρασε, κάπως, τη ρήση του αργότερα πολιτικού του αντιπάλου Ίωνα Δραγούμη που έγραψε: «Αν σώσουμε την Μακεδονία, η Μακεδονία θα μας σώσει»!
Ο Βενιζέλος θα σκέφτηκε: «Να σώσουμε την πρωτεύουσα της Μακεδονίας για να μην χαθούμε»! Είδε, δηλαδή μπροστά και εύστοχα!
«Σας καθιστώ προσωπικώς υπεύθυνον διά την βραδύτηταν με την οποίαν διεξάγετε τας επιχειρήσεις, αι οποίαι κινδυνεύουν να φέρουν τους Βουλγάρους πρώτους εις Θεσσαλονίκην», ήταν το μήνυμα του Βενιζέλου προς τον πρίγκιπα, αρχιστράτηγο Κωνσταντίνο και δούκα της Σπάρτης.
Πάντως τις φοβερές εκείνες στιγμές του Μεγάλου Σαββάτου της Ανάστασης της Θεσσαλονίκης ο ίδιος ο Ίων Δραγούμης βρισκόταν μέσα στη Θεσσαλονίκη ανάμεσα στο επιτελείο που διαπραγματευόταν την παράδοση της και η συμβολή του ήταν σημαντική στη συνέχεια.
Και, τύχη αγαθή, αυτός ο μεγάλος φίλος της Μακεδονίας την επόμενη μέρα ύψωσε ο ίδιος την ελληνική σημαία στον ναό του Αγίου Μηνά και ανακοίνωσε την απελευθέρωση της πόλης!
Δηλαδή, πως πλέον μπορούσαν και επισήμως να αρχίσουν να πανηγυρίζουν οι Έλληνες και να λαλούν εύθυμα και πανηγυρικά τα λαλούμενά τους, τα χώματά της, οι πέτρες και τα μνημεία να αρχίσουν να προβάλουν την αναστάσιμη αλήθειά τους! «Και τα μνημεία ανεώχθησαν», λοιπόν!
(Μετά βεβαίως ήλθαν διχασμοί, εμφύλιοι, χούντες και έτσι χαθήκαμε από μόνοι μας! Και ορισμένες φορές αύτανδροι. Πολύ κρίμα και ντροπή μας! Ο ίδιος Δραγούμης θα αποτελέσει θύμα του διχασμού και μάλιστα από οπλαρχηγό του Μακεδονικού αγώνα! Ελλάς το… μεγαλείο σου τελειωμό δεν έχει)!
Θεσσαλονίκη. (καρτ ποστάλ)
Να επισημάνουμε πως στο πλαίσιο του οθωμανικού… πολυπολιτισμού όλες οι βυζαντινές εκκλησίες είχαν γίνει τζαμιά… στολισμένες με θεόρατους μιναρέδες για να φαίνεται ποιος, ακριβώς, κάνει κουμάντο αφ’ υψηλού, σ’ αυτήν την «πολυπολιτισμική» κοινωνία! Και, όπως είναι γνωστό, η μακραίωνη άσκησή τους στον… πολυπολιτισμό έφερε τις γενοκτονίες των Αρμενίων, των Ελλήνων και των Ασσυρίων! Το βλέπετε: Πολυπολιτισμός γενοκτονιών!
Πάντως, παρ’ όλο που οι Βούλγαροι ήξεραν ότι οι Έλληνες είχαν ήδη αποκλείσει τη Θεσσαλονίκη και λίγο μετά έγινε δική τους δεν το έβαλαν κάτω. Έφτασαν δεύτεροι και καταϊδρωμένοι στη Θεσσαλονίκη, αλλά απαιτούσαν και αυτοί την παράδοσή της. Ένα αίτημα που δεν ικανοποιήθηκε από τους Τούρκους, αφού η πόλη είχε ήδη παραδοθεί στους ανθρώπους της. Εξάλλου δεν υπήρχε κάποια… βουλγαρική Θεσσαλονίκη, για να παραλάβουν.
Έτσι, η ελληνική Θεσσαλονίκη… αφ-εάλω, πράγματι! Από τους ιδιοκτήτες της οι οποίοι βρίσκονταν ανέκαθεν μέσα και έξω από την πόλη αυτή. Πάνω και κάτω από την πόλη και τα χώματά της. Ως μνήμες της πόλης διά των ανθρώπων της, των ιδρυτών της, της μακραίωνης ιστορίας της, της ελληνικής της παράδοσης και των μνημείων της!
Εντούτοις, ο διάδοχος και αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος επέτρεψε στον βουλγαρικό στρατό να μπει στην πόλη για να… ξαποστάσει. Για να πάρουν… φαλάγγι τους Βουλγάρους μερικούς μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 1913 και να τους διώξουν από την πόλη με την έναρξη του Β’ Βαλκανικού πολέμου, λόγω των ασχημιών που έκαναν στη Θεσσαλονίκη και εναντίον των διαφόρων εθνοτήτων (Ελλήνων, Εβραίων, Τούρκων) κατοίκων της.
Και, βεβαίως, η εξέλιξη της… φάσης αυτής ήταν η προέλαση του ελληνικού στρατού που οδήγησε, τελικά, στην απελευθέρωση ολόκληρης της Μακεδονίας και της Θράκης…
Έτσι, ενώ, στις 26 Οκτωβρίου του 1912 η πόλη της Θεσσαλονίκης… αφ-εάλω και ξεπλύθηκε μια ντροπή και ένα άγος αιώνων το ίδιο συνέβη και στα 1913 με τις περιοχές που αναφέραμε! Και, σίγουρα, κατόπιν συμφωνιών μεταξύ των εμπολέμων! Είχε προηγηθεί η απελευθέρωση ολόκληρης της Θεσσαλίας και της Ηπείρου κατά τον Α’ Βαλκανικό πόλεμο.
Αφ-εάλω, λοιπόν, κάτι που μοιάζει σαν να μας αποκαλύπτει ότι ο ελληνικός κόσμος των περιοχών αυτών, αλλά και ο κόσμος των ομοδόξων Σέρβων και Βουλγάρων «αποφυαλλώθηκε» -απελευθερώθηκε από ένα μπουκάλι στο οποίο ήταν ερμητικά κλεισμένος. Και μάλιστα κάθε προσπάθεια αποφυάλλωσης μέχρι τότε, προσωπικής ή συλλογικής, δηλαδή εξέγερσης είχε θλιβερές και οδυνηρές συνέπειες. Και, όπως ξέρουμε οι εξεγέρσεις ήταν συνεχείς και είχαν επιχειρηθεί σε διάφορες περιοχές.
Ας μείνουμε, όμως, στο τρικούβερτο Πάσχα της Θεσσαλονίκης! Εξάλλου, οι Θεσσαλονικείς από τον εσπερινό της γιορτής του πολιούχου είχαν στα χείλη τους το «Χριστός Ανέστη» για την ανάσταση της πόλης, αλλά και των εαυτών τους. Οι οποίοι ήταν νεκροί και τους πλάκωνε η σκλαβιά και επίκειτο η ανάστασή τους -από στιγμή σε στιγμή. Και η στιγμή ήταν εκείνη και μόνο εκείνη!
Ο ανελεύθερος και μη δημοκρατικός «πολυπολιτισμικός» χαρακτήρας των οθωμανών κατακτητών -με τον οποίο κάποιοι σήμερα ανιστόρητα εκστασιάζονται- θα λάμβανε τέλος μετά από 482 χρόνια. Το ίδιο και ο πνευματικός κανόνας της πόλης και έτσι οι κάτοικοί της, πλέον, θα γιόρταζαν και θα γιορτάζουν εσαεί τον πολιούχο ελευθερωτή τους ελεύθεροι, αλλά και την ίδια την πολυπόθητη τους ελευθερία.
Η αυτοσχέδια επανάσταση του 1821, ενενήντα χρόνια μετά διέθετε ισχυρό στρατό που προέλαυνε και απελευθέρωνε ελληνικά μέρη με αντίστοιχη ιστορία! Κατά συρροή ιστορικές απελευθερώσεις…
Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης: «Θεσσαλονίκη».
Γι’ αυτό και οι νεκροί και οι πεθαμένοι ζούσαν την ανάσταση τους για να θυμηθούμε και τον τίτλο του βιβλίου του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη ο «Πεθαμένος και η ανάσταση». Δεν λησμονούμε την μεγάλη έκθεση «Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Θρέμμα του Άθω» της Αγιορειτικής Εστίας που εγκαινιάζεται σήμερα από τον πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας.
Όταν απελευθερώθηκε η Θεσσαλονίκη ο Ν.Γ. Πεντζίκης ήταν τεσσάρων ετών, ενώ η αδελφή του Ζωή Καρέλλη, εξίσου μεγάλη λογοτέχνις και δόξα κι αυτή των ελληνικών γραμμάτων ήταν 11 χρονών. Έτσι, και οι ίδιοι με τη φορά του ελληνισμού ο οποίος ανασταινόταν έγραψαν σε πλήρη ανθηρό ελληνικό λόγο τα λογοτεχνικά τους «έπη» και έκαναν τη Θεσσαλονίκη μαζί με λοιπούς άλλους λογοτέχνες πραγματική συμπρωτεύουσα και των ελληνικών γραμμάτων. Ενώ αναγνωρίστηκαν και ως δάσκαλοι του ελληνικού λόγου και ό,τι αυτός κουβαλά μέσα του ως τρόπος, ήθος, ευαισθησία.
Να προσθέσουμε πως ο λογοτεχνικός και πνευματικός κόσμος της Θεσσαλονίκης αποδείχθηκε πρωτοπόρος με τη σχολή της Θεσσαλονίκης να λαμβάνει σάρκα και οστά με τα δικά της χαρακτηριστικά. Ακόμη και στις μέρες μας οι λογοτέχνες της, οι καλλιτέχνες της και οι πνευματικοί της άνθρωποι αποτελούν ιδιαίτερα γόνιμους πνευματικούς δημιουργούς, διακρίνονται και χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης.
Ανάμεσα σ’ αυτούς και ο Διονύσης Σαββόπουλος ο οποίος δημιούργησε μια μεγάλη ελληνική σχολή τραγουδοποιών. «Γεννήθηκα στη Σαλονίκη…» θα τραγουδήσει, αλλά και «εθνική Ελλάδος γεια σου» προδιαγράφοντας κατά κάποιον τρόπο έναν νέο εθνικό ύμνο κατάλληλο για κάθε τρικούβερτο γλέντι, προσφέροντας συνάμα χαρούμενη χορευτική διάθεση με ανάλαφρη, αλλά και καίρια, βαθιά και μεστή εθνική περηφάνεια, έξαρση «στα χείλη ολωνών»! Στους «πανέλληνες», όπως θα έλεγε ο ίδιος!

Και ας αποτάξουμε τόσο τους διχασμούς, όσο και τις ναζιστικές-εθνικιστικές εξάρσεις που δεν έχουν καμιά σχέση με τον ελληνικό μας τρόπο και οι οποίες έχουν να μας «προσφέρουν» μόνο συμφορές και τραγωδίες. Η τελευταία βαριά και ασήκωτη ακόμη της Κύπρου.
Και, βεβαίως, τέτοια μέρα δεν πρέπει να ξεχνάμε και όσους θυσίασαν τη ζωή τους για να αναπνέουμε σήμερα ελεύθεροι και αποφυαλλωμένοι από το τουρκικό… φέσι!
Ιδιαίτερες ευχαριστίες και στον πολιούχο της πόλης, Δημήτριο τον Μυροβλύτη ο οποίος άλλοτε «έκοβε» τα χέρια και τα πόδια των πολιορκητών της Θεσσαλονίκης με την αγέρωχη εμφάνισή του στα κάστρα της πόλης -όπως ομολογούσαν οι ίδιοι- και τους ανάγκαζε να λύνουν την πολιορκία και να αποχωρούν έντρομοι και σωφρονισμένοι. Μέχρι που τον αγάπησαν και οι ίδιοι!
Ανήμερα, όμως της γιορτής του το 1912, την πρόσφερε απλόχερα στους Έλληνες ιδιοκτήτες της, και μάλιστα χωρίς να ανοίξει μύτη και χωρίς να πάθει τίποτα η πόλη και τα μνημεία της!
Καλό Πάσχα!
Η Θεσσαλονίκη Ανέστη!
Χρόνια πολλά, λοιπόν!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου