Μοναχισμός και άσκηση στην ομιλία του Παντελή Καλαϊτζίδη

ΣΤΟ 35ο Η ΑΥΤΟΥ ΕΞΟΧΟΤΗΣ ΠΡΕΣΒΗΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΜΕΤΑ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΒΑΤΙΚΑΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΡΗΤΙΚΗΣ  ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Μοναχισμός και άσκηση στην ομιλία του Παντελή Καλαϊτζίδη

Χρονικές παραπομπές στην εισήγηση και στις απαντήσεις του

Ο Καλαϊτζίδης ασκεί έντονη κριτική σε σύγχρονες μοναστικές πρακτικές και στη «μοναχοποίηση» της ορθόδοξης παράδοσης. Παράλληλα, δηλώνει ρητά ότι η άσκηση είναι πολύ σημαντική και ζητά αυθεντικό ασκητικό πνεύμα. Η πιο αιχμηρή προσωπική τοποθέτηση βρίσκεται στο 1:29:15–1:30:47.

Οι χρόνοι μετρούν από την αρχή ολόκληρου του βίντεο. Πατώντας σε έναν χρόνο ανοίγει το αντίστοιχο σημείο στο YouTube. Τα παραθέματα δίνονται σε ελληνική απόδοση.

Οι αναφορές μέσα στην εισήγηση
Χρόνος
Αναφορά και συμφραζόμενο
40:13–40:50
Εντάσσει τους Αγιορείτες μοναχούς, μαζί με τον Lossky, τον Ρωμανίδη και τον Γιανναρά, στις τάσεις που θεωρεί αποδέκτες της κριτικής του Ζηζιούλα στον αντιδυτικισμό και στον ορθόδοξο απομονωτισμό. Πρόκειται για ερμηνεία του Καλαϊτζίδη ως προς τους αποδέκτες της κριτικής.[ΠΑΝΘΡΗΣΚΕΙΑ. Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΘΡΗΣΚΕΙΩΝ, ΣΥΝ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΤΟΥ ΖΗΖΙΟΥΛΑ, ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ]
51:48–53:10
Παρουσιάζοντας τον Ζηζιούλα, λέει ότι η αγιότητα δεν θεμελιώνεται στα ηθικά και ασκητικά επιτεύγματα ή στις θαυματουργικές εμπειρίες. Χρησιμοποιεί τον χαρακτηρισμό «δαιμονική» όταν η αγιότητα στηρίζεται πρωτίστως στις αρετές και στα προσωπικά κατορθώματα. Ο χαρακτηρισμός αφορά αυτή τη θεμελίωση της αγιότητας, όχι συλλήβδην την άσκηση. [ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΟΥ ΙΝΔΟΥΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΤΩΝ ΓΙΟΓΚΙ, ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΑΡΙΣΤΕΥΟΥΝ ΟΙ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΟΙ]
53:51–54:13
Δίνει θετική αλλά εξαρτημένη θέση στην άσκηση: η άσκηση των αγίων αποβλέπει στην ευχαριστιακή κοινωνία και αποτελεί μέσο προς αυτόν τον σκοπό.[Ο ΣΚΟΠΟΣ ΑΓΙΑΖΕΙ ΤΑ ΜΕΣΑ. ΜΟΝΟ ΑΣΚΗΤΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΜΕΤΕΧΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑ; ΜΑΣ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΙ ΠΟΛΥ]
1:03:10–1:04:18
Αναφέρεται στην απουσία του σχήματος κάθαρση–φωτισμός–θέωση από τη σύνθεση του Ζηζιούλα και στην ισχυρή κριτική του προς τη «θεραπευτική» εκκλησιολογία ή πνευματικότητα.[ ΣΤΗΝ Π.Δ. ΑΠΟ ΑΓΑΠΗ ΟΙ ΑΔΕΛΦΟΙ ΠΟΥΛΟΥΣΑΝ ΤΟΥΣ ΑΔΕΛΦΟΥΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΖΩΗ. Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΦΑΝΕΡΗ. ΠΡΙΝ ΣΚΟΤΩΝΕ Ο ΕΝΑΣ ΤΟΝ ΑΛΛΟΝ]
1:04:20–1:05:36
Η σαφέστερη δική του κριτική στον μοναχισμό μέσα στην εισήγηση. Μιλά για υπερβολική έμφαση στη θέωση και στη μυστική ένωση και για σταδιακή «μοναχοποίηση» της ορθόδοξης παράδοσης. Τη συνδέει με ατομοκεντρικές, ανιστορικές και εξωκοσμικές κατανοήσεις της Εκκλησίας και με υποτίμηση της κοινωνικής και πολιτικής παρουσίας των χριστιανών.[ΚΑΙΡΟΣ ΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΘΟΥΜΕ ΣΑΝ ΤΑ PET ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ.ΤΟΣΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ. ΑΣ ΜΠΟΥΜΕ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ]
1:11:25–1:11:46 Για πληρότητα, αναγνωρίζει ως εκκρεμές ερώτημα στη θεολογία του Ζηζιούλα τη θέση της ασκητικής διάστασης στη διαδικασία συγκρότησης του προσώπου.

Η συζήτηση μετά την εισήγηση

1:28:50–1:29:07 Η ερώτηση αφορά τον ρόλο της άσκησης στη θέωση και στη συγκρότηση του προσώπου. Ο Καλαϊτζίδης αρχικά απαντά ότι η άσκηση έχει ρόλο, αλλά αυτό εξαρτάται από το πώς την κατανοούμε.

1:29:15–1:29:48 Διευκρινίζει ότι εκφράζει προσωπική γνώμη και επικρίνει τη σημερινή πρακτική, ιδιαίτερα σε μοναστικούς κύκλους:
«Δεν μπορώ να δεχθώ ότι άσκηση είναι […] να δίνουμε τόση προσοχή στο αν θα βάλουμε λάδι ή όχι, αν θα φάμε τυρί ή όχι, παραμερίζοντας τα σοβαρότερα πράγματα που λέει το Ευαγγέλιο».
Χαρακτηρίζει αυτή τη στάση «νομικιστικό πνεύμα» και αποδίδει στην επίδραση μοναστικών κύκλων μια πολύ νομικιστική κατανόηση της άσκησης.[ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΠΟΥ ΧΑΡΑΞΕ Ο ΟΘΩΝ. Η ΠΡΩΤΗ ΕΞΟΧΟΤΗΣ]
1:29:48–1:30:12 Μέσα στην ίδια απάντηση δηλώνει ότι η άσκηση είναι «πολύ σημαντική», επικαλείται τις σαράντα ημέρες του Χριστού στην έρημο και ζητά αυθεντικό ασκητικό πνεύμα.[ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΕΙΡΑΜΟΥΣ Ή ΧΩΡΙΣ; ΜΕ ΑΠΑΝΤΗΣΗ Ή ΤΗΝ ΣΙΩΠΗ ΤΟΥ ΘΡΙΑΜΒΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΠΟΝΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ;]
1:30:12–1:30:47 Στρέφεται ειδικότερα στους Αγιορείτες μοναχούς. Λέει ότι αποσύρθηκαν από τον κόσμο, αλλά παρεμβαίνουν διαρκώς με ανακοινώσεις για δημόσια ζητήματα, όπως τα σχολικά θρησκευτικά και ο γάμος ομοφύλων. Καταλήγει:
«Αυτό δεν είναι άσκηση. Είναι παιχνίδι εξουσίας».[ΚΑΛΟΒΛΕΠΕΙ ΙΣΩΣ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ;]
1:33:49–1:34:26 Ένας άλλος ομιλητής προτείνει ότι ο Αριστοτέλης Παπανικολάου εννοεί τις ασκητικές αρετές, ενώ ο Καλαϊτζίδης επικρίνει συγκεκριμένες ασκητικές πρακτικές. Ο Καλαϊτζίδης απαντά ότι ίσως έχει δίκιο. Η αρχική διάκριση ανήκει στον παρεμβαίνοντα.[ΑΡΕΤΕΣ; ΔΕΝ ΜΕΤΑ-ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΑΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΖΗΖΙΟΥΛΙΚΗ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ;]
1:35:15–1:36:22 Ο Καλαϊτζίδης δηλώνει προσωπικά ότι δίνει «πολύ λιγότερη έμφαση» στην ασκητική διάσταση από τον Παπανικολάου. Αναφέρει την αυξανόμενη μοναστική επιρροή και στο αμερικανικό περιβάλλον και προσθέτει ότι οι αρετές στον Μάξιμο και η ασκητική παράδοση δεν αποτελούν το προτιμώμενο θέμα του.[ΗΤΑΝ ΗΔΟΝΙΣΤΗΣ ΚΑΛΟΠΕΡΑΣΑΚΙΑΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ; ΔΕΝ ΤΟ ΓΝΩΡΙΖΑΜΕ!]

Η τελική ολομέλεια κοινωνια προσωπων. σαν μοντερνοι θεοι

3:18:17–3:20:48 Συμφωνεί ότι η σχέση Ευχαριστίας και άσκησης ή μοναχισμού είναι ασύμμετρη. Παράλληλα, επικαλείται την κριτική του Αθανάσιου Παπαθανασίου στην υπερβολική ευχαριστιακή αποκλειστικότητα, τονίζοντας την κοινωνική δικαιοσύνη και την αλληλεγγύη στους φτωχούς.[την αγαπημενη ιεραποστολη]

Πηγή: John Zizioulas Conference; Remembering the Future