ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ Γ
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ π. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Ἁμαρτία καί ψυχοπαθολογικές καταστάσεις B1
Β΄ έκδοση
ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
B Το σύμπλεγμα κατωτερότητος
Καμιά φορά αὐτοί οἱ ἄνθρωποι ποὺ ὑποφέρουν ἀπὸ αἰσθήματα κατωτερότητος ἤ ἀπό παρόμοια, δὲν βλέπουν ἄσπρη μέρα σ' αὐτόν τον κόσμο.
Βέβαια, ἄν βρεῖ κανείς τὸν Χριστό, πᾶνε περίπατο ὅλα. ᾿Αλλά πῶς τὸν βρίσκεις τον Χριστό, ὅταν ὅλα αὐτά εἶναι παρόντα ἐκεῖ καὶ δὲν ἀφήνουν την ψυχή νὰ ἀνοιχτεί στη χάρη;
Εκτός Θεοῦ, ἐκτός Χριστοῦ
δέν γίνεται θεραπεία τοῦ συμπλέγματος κατωτερότητος.
Δέν ξεπερνιούνται αὐτά.
Ταλαιπωρούνται καί οἱ ψυχολόγοι καί οἱ ἄρρωστοι μαζί, καί τελικά τίποτε δέν γίνεται.
Μόνο με τον Χριστό καί ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ αὐτά γιατρεύονται.
Οἱ πιὸ ἀξιοσυμπάθητοι ἄνθρωποι
Εἶναι ἕνας δυστυχισμένος ἄνθρωπος
Σήμερα θα μιλήσουμε για το σύμπλεγμα κατωτερότητος. Εἶναι –κοντά στο θέμα τῶν χαρακτή-ρων, τῶν ἰδιοσυγκρασιῶν- ἕνα πολύ σπουδαῖο, πολύ σημαντικό θέμα, καί πρέπει να γνωρίζουμε ὅσο γίνεται περισσότερα πάνω σ' αὐτό, ἐμεῖς κυρίως πού ζοῦμε σ' αὐτή τήν ἐποχή.
Γίνεται σήμερα πολύς λόγος –σε ἐφημερίδες, σε βιβλία, σε περιοδικά, στις συζητήσεις- γιὰ τὰ αἰσθήματα κατωτερότητος, για το σύμπλεγμα και τωτερότητος ἤ μειονεκτικότητος. Ὅμως, ὅσοι γράφουν ἤ μιλοῦν πρόχειρα, δέν γνωρίζουν ἴσως τί σημαίνει, τί εἶναι βαθύτερα σύμπλεγμα κατωτερότητος, καί καμιά φορά πολλοί τὰ μπερδεύουν τα πράγματα.
Ἐκεῖνο που πρέπει να ξέρουμε εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἶναι ὅτι ἕνας που κατέχεται ἀπό σύμπλεγμα κα-τωτερότητος εἶναι ἕνας δυστυχισμένος ἄνθρωπος· δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι εὐτυχής. Ἐπίσης, ὅτι δημιουργεῖ παντοῦ προβλήματα: καί στο σπίτι του καί στή δουλειά του καί στούς ὅποιους ἄλλους ἀνθρώπους, μὲ τοὺς ὁποίους ἔρχεται σὲ ἐπαφή. Δημιουργεί προβλήματα, δυσκολίες, ἔριδες, παρεξηγήσεις. Καί ἐνῶ αὐτός εἶναι κυρίως ὑπεύθυνος γιά τα προβλή ματα που δημιουργοῦνται –ὑπεύθυνοι εἶναι βέβαια καὶ οἱ ἄλλοι ποὺ δὲν ξέρουν το πρόβλημά του, ὥστε νὰ τὸ λάβουν ὑπ᾿ ὄψιν τους- δέν το καταλα-βαίνει καί πάντοτε ρίχνει το βάρος καί τήν εὐθύνη στούς ἄλλους.
Ἀξίζει λοιπόν να συζητήσουμε αὐτό τό θέμα, γιὰ νὰ γνωρίσουμε κατ' ἀρχήν τούς ἴδιους τούς ἑαυτούς μας, κατά πόσον εἴμαστε ἤ ὄχι προσβε-βλημένοι ἀπό αὐτή τήν ἀρρώστια· καί ἐπίσης γιά να γνωρίσουμε τούς ἀνθρώπους μέ τούς ὁποίους ἐρχόμαστε σὲ ἐπικοινωνία. Κυρίως οἱ γονεῖς πρέπει να γνωρίζουν τίς αἰτίες ἀπό τίς ὁποῖες προέρχον-ται τὰ αἰσθήματα κατωτερότητος, γιά νά προλαμ-βάνουν τή δημιουργία τῶν αἰσθημάτων αὐτῶν στά παιδιά.
Ὁ ὅρος «σύμπλεγμα κατωτερότητος»
Ὁ κληρικός, το βιβλίο τοῦ ὁποίου χρησιμοποιοῦμε, γράφει τὰ ἑξῆς:
Τα συμπτώματα τῆς κατωτερότητος ποικίλλουν. Πολλοί ἄνθρωποι ἔχουν συνείδησιν τῆς ἀνεπαρκείας των ὑποφέρουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί καθ' ὅλην τὴν ζωήν των ἀπὸ τὸν ἐφιάλτην τῆς ἀποτυχίας, ἀπό τὴν ὑποψίαν ὅτι ἡ ζωή αὐτή εἶναι κάτι πολύ δι' αὐτούς, ἀπό ἕνα αἴσθημα ὅτι εἶναι περιττοί καί ὅτι κανείς δὲν τοὺς χρειάζεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει δι' αὐτοὺς κάποια χρήσιμος τοποθέτησις εἰς τὴν ζωήν. Ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως αὐτοπεποιθήσεως όπισθοδρομοῦν πρὸ τῶν πάσης φύσεως εὐθυνῶν, ἀντὶ δὲ νὰ διακινδυνεύουν μᾶλλον αὐτήν ταύτην τήν ἀποτυ-χίαν, ἀποφεύγουν κάθε ένέργειαν πού θὰ τοὺς ἔφε-ρεν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἄλλων ἢ τὸν συνα-γωνισμόν μετ' αὐτῶν. Ἴσως νὰ ἔχουν πολλά χαρί-σματα, εἶναι ὅμως ἄνθρωποι πού οὕτως εἰπεῖν δε-σμεύονται καί δέν χρησιμοποιοῦν τὰ χαρίσματα πού διαθέτουν.
Ὅταν δηλαδή ὑπάρχει τὸ αἴσθημα κατωτερτητος, τόσο πολύ αὐτό μπλέκει τόν ἄνθρωπο, ὥστε, κι ἄν ἀκόμη ἔχει ὁρισμένες ἱκανότητες, ὁρισμένα τάλαντα, αὐτός δέν καταλαβαίνει ὅτι τὰ ἔχει. Ὄχι βέβαια γιὰ νὰ ὑπερηφανευθεῖ, ἀλλὰ γιὰ νὰ προ-σφέρει κάτι στούς ἄλλους ἀνθρώπους, γιὰ νὰ ἔχει κοινωνία μαζί τους και να μπορεῖ να σταθεί στη ζωή για να ζήσει.
Δὲν ἠμπορεῖτε νά τούς πείσετε νὰ ἀναλάβουν ἐργασίαν διά τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, ἐργασίαν διά τὴν ὁποίαν διαθέτουν ὅλα τά προσόντα. Γιά να προσφέρουν κάτι μικρό ὄχι μεγάλα πράγματα. Απογοητευμένοι καί πάντοτε φοβούμενοι ἕνα κτύ πημα εἰς τὴν τιμήν καὶ ἀξιοπρέπειάν των –ἐδῶ εἶναι τὸ λεπτό σημεῖο ἀποφεύγουν τους συνανθρώπους των ὅσον το δυνατόν περισσότερον.
Ἀλλ' ὅσοι ὑποφέρουν ἀπὸ αἴσθημα κατωτερό-τητος δὲν ἔχουν ὅλοι συνείδησιν ἀνεπαρκείας τινός.
Εἶναι δηλαδή αὐτοί οἱ ὁποῖοι ἔχουν συναίσθηση τῆς ἀνεπάρκειάς τους, ὅτι κάτι δεν πάει καλά μέσα τους, ὅτι δὲν θὰ τὰ καταφέρουν. Εἶναι ὅμως καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ναί μὲν ἔχουν σύμπλεγμα κατωτερότητος, ἀλλά δέν ἔχουν συνείδηση αὐτοῦ τοῦ πράγματος· καί αὐτό εἶναι τὸ πιό δύσκολο. Ὑπάρχουν δὲ πάρα πολλοί τέτοιοι ἄνθρωποι μέσα στην κοινωνία, πού καί οἱ ἴδιοι δέν ξέρουν τί τούς γίνεται, ἀλλά κι ἐμεῖς δὲν τοὺς καταλαβαίνουμε, γιὰ νὰ τοὺς φερθοῦμε ἀνάλογα, ὥστε νά μή δημιουργοῦν προβλήματα καί δυσκολίες, ὅπου κι ἄν βρίσκονται. Καί ἀκριβῶς αὐτοί οἱ ὁποῖοι δέν γνω-ρίζουν το σύμπλεγμά τους, εἶναι τὰ θύματα αὐτῆς τῆς καταστάσεως.
Ὁ ὅρος «σύμπλεγμα κατωτερότητος» πρέπει να περιορίζεται αὐστηρῶς εἰς τὰ συναισθήματα κατω-τερότητος πού ἔχουν ὑποστῆ ἀπώθησιν καί δέν ἀναγνωρίζονται πλέον ὑπό τοῦ πάσχοντος.
Αὐτοί οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμπλέγματα κατωτερό-τητος, κατά κανόνα τὰ ἔχουν σε κατάσταση άπωθημένη. Δηλαδή, κάποια ψυχικά τραύματα πού δημιουργήθηκαν στην παιδική ἡλικία, ἐπειδή δέν θε-ραπεύτηκαν, ἀπωθήθηκαν –κάτι ὅμως πού δέν τό γνωρίζουν αὐτοί που πάσχουν- καί ἀπό ἐκεῖ, ἀπό τὸ ἀσυνείδητο, αὐτά ἐνεργοῦν. Σύμπλεγμα ἐξάλλου λέγεται κάτι πού βρίσκεται σε κατάσταση ἀπωθήσεως· δέν ἔχει δηλαδή κανείς συνείδηση περί τῆς ὑπάρξεώς του.
Ὁ ὅρος «σύμπλεγμα» χρησιμοποιεῖται ὀρθῶς, ὅταν ἀναφέρεται εἰς ἕνα σύστημα συναισθηματικῶς τονισμένων ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των εἶναι πολύ ὀδυνηραί διά να κρατηθοῦν εἰς τὴν συν είδησιν καὶ ἔχουν ὑποστῆ ἀπώθησιν. Εἰς ἕνα μεγά-λον ἀριθμόν ἀνθρώπων αἰσθήματα κατωτερότητος ἀποτελοῦν ἕνα συνειδητόν ἐμπόδιον. Ἄλλοι ὅμως δὲν ἔχουν συνείδησιν ὅτι πάσχουν. Αὐτοί εἶναι τά καθαυτό θύματα τοῦ συμπλέγματος κατωτερότητος.
Γιατί ὑπάρχει κίνδυνος να παρεξηγήσουμε τούς πάσχοντες
Απαιτεῖ κάποιο μέτρον ψυχολογικῆς ἐμβαθύν-σεως ἡ ἀνακάλυψις μιᾶς περιπτώσεως συμπλέγμα-τος κατωτερότητος. Τα συμπτώματά της ἐμφανίζουν ὄχι πάντοτε κατωτερότητα, ἀλλά τό ἀντίθετον· ἐξ οὐ καί ὁ κίνδυνος παρεξηγήσεως καί ἀδίκου κρίσε-ως εἰς βάρος ἐκείνων πού πάσχουν ἀπό τήν ἀσθέ-νειαν αὐτήν.
Οἱ ἐκδηλώσεις τοῦ συμπλέγματος κατωτερότη τος, τίς ὁποῖες βλέπει καί ὁ ἴδιος πού τό ἔχει καί οἱ ἄλλοι, δέν εἶναι ἄμεσα ἐκδηλώσεις κατωτερότη-τος ἀλλά ἀκριβῶς τό ἀντίθετο. Δηλαδή, ἐνῶ μπορεῖ νὰ πάσχει ἕνας ἀπό αἴσθημα κατωτερότητος στο βάθος τῆς ὑπάρξεώς του, ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῶν ἄλλων καί ἐνώπιον τοῦ ἑαυτοῦ του ὡσάν ἕνας πολύ δραστήριος καί πολύ δυναμικός ἄνθρωπος. Καί ἐνῶ στο βάθος ὑπάρχει το τραῦμα τῆς μειονεξίας πού τόν ἐξουθενώνει, αὐτός ἀπό ἀντίδραση ἀσυνείδητη ἐκδηλώνει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετο.
Ἂν ἔτσι ἔχει τὸ πράγμα, χρειάζεται, ὅπως κα-ταλαβαίνουμε, πάρα πολύ να προσέχουμε καί νά ἐρευνοῦμε, πρῶτα στόν ἴδιο τὸν ἑαυτό μας, μήπως αὐτὰ τὰ ὁποῖα κάνουμε εἶναι ἐκδηλώσεις ἑνός ἀπωθημένου αἰσθήματος κατωτερότητος. Μπορεῖ δηλαδή ἀκούραστα κανείς νὰ ἐργάζεται, χωρίς ὅμως νὰ αἰσθάνεται μια πληρότητα, ἕναν χορτα-σμό μέσα του, χωρίς νὰ αἰσθάνεται μιά εἰρήνη, μιά ἠρεμία μέσα του. Ἀντίθετα, κατιτί διαρκῶς τὸν κά-νει να θέλει κι ἄλλα κι ἄλλα να πετύχει ὅπως συμβαίνει μ᾽ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος διψάει καί πίνει ἁλμυρό νερό. Πίνει, πίνει, πίνει, καί ὅσο πίνει, τόσο διψάει. Αὐτό δέν εἶναι φυσιολογικό πράγμα.
Εἶναι ἀνάγκη λοιπόν να γίνει μιά ἔρευνα· μιά προσπάθεια νὰ ἐρευνήσουμε ὁ καθένας τὸν ἑαυτό του. Ἀλλά ἐπίσης να προσέξουμε και να προσπα-θήσουμε νὰ δοῦμε σωστά καί αὐτούς μέ τούς ὁποίους ἐρχόμαστε σὲ ἐπαφή, σε ἐπικοινωνία. Κυρίως μάλιστα, ὅσοι εἶναι ὑπεύθυνοι, ὅπως οἱ γονεῖς, πού εἶναι ὑπεύθυνοι για τα παιδιά τους, ὅπως ἕνας ἱε-ρέας, πού εἶναι ὑπεύθυνος γιά ὅλα τά πνευματικά του τέκνα, ὅπως ἕνας δάσκαλος γιά τούς μαθητές του κτλ. Ὅσοι εἶναι ὑπεύθυνοι, ἀκόμη πιο πολύ να ἐρευνήσουν: αὐτοί οἱ ἄνθρωποι μέ τούς ὁποίους ἔρχονται σε ἐπαφή, ἀλλά καί τῶν ὁποίων ἔχουν τὴν εὐθύνη, τί εἶναι; Καί γιατί ἐνεργοῦν ἔτσι ὅπως ἐνεργοῦν; Γιατί ἐκδηλώνονται ἔτσι ὅπως ἐκδηλώνονται;
Ἕνα παιδί, π.χ, στο σχολεῖο, πού εἶναι θρασύ-τατο, πού εἶναι σάν καπετάνιος, πού διαρκῶς δη-μιουργεί φασαρίες, αὐτό τό παιδί τί εἶναι ἄραγε; Μήπως στο βάθος -πού κατά 99,5% ἔτσι εἶναι- τὸ παιδί αὐτό ἔχει τραύματα, ἔχει σύμπλεγμα κατωτε ρότητος, ὁπότε πρέπει πολύ διαφορετικά νά τό μεταχειρισθεῖ ὁ δάσκαλος, γιά να μπορέσει το παιδί να καταλάβει τί τοῦ συμβαίνει, καί στη συνέχεια να βοηθηθεῖ νὰ τακτοποιηθεῖ μέσα του; Ὁπωσδήποτε διαφορετικά θά το μεταχειρισθεῖ, ἀπό ὅ,τι θά τὸ μεταχειρισθεῖ, ἄν ἁπλῶς δεῖ τίς ἐκδηλώσεις του. Ἄν μείνει ἁπλῶς σ' αὐτές, θά το δέρνει, θά το μαλώνει, θα το τιμωρεῖ, καί τό παιδί αὐτό μπορεῖ νὰ καταντήσει ἐκεῖ πού δέν θά πρέπει να το ποῦμε.
Ψευτοαμοιβές γιά το σύμπλεγμα
Ὅλαι αἱ ἐκδηλώσεις τοῦ συμπλέγματος κατωτε-ρότητος εἶναι τῆς φύσεως τῶν ψευδῶν ἀνταμοιβῶν.
Ὅλες οἱ ἐκδηλώσεις ἑνός ἀνθρώπου πού ἔχει σύμπλεγμα κατωτερότητος, εἶναι ἐκδηλώσεις πού μοιάζουν μέ ψευτοαμοιβές για το σύμπλεγμα αὐτό. Δηλαδή, το σύμπλεγμα αὐτό, ἀπό ἐκεῖ ποὺ εἶναι κρυμμένο, ζητάει, ζητάει, ζητάει συνεχῶς, καὶ ὁ ἄνθρωπος καταπονείται, κουράζεται, κοπιάζει να μαζέψει μερικά πράγματα -ψευτοαμοιβές- γιά νά τά προσφέρει σ' αὐτό τό θηρίο πού ἔχει μέσα του, καί τό ὁποῖο θηρίο ὁ ἄνθρωπος τὸ ἀγνοεῖ δὲν ξέρει ὅτι τὸ ἔχει.
Ματαιοδοξία, φαντασίωσις, σνομπισμός, ἀγάπη τῆς φωταυγίας –δηλαδή τῆς προβολῆς, τῆς λάμψεως- ἀθεράπευτος ἐγωισμός καί ἔπαρσις, εἶναι εἰς πολλούς ἀνθρώπους τά ἐξωτερικά σημεῖα ἑνός έσωτερικοῦ συναισθήματος ἀδυναμίας· ἑνός δηλαδή συμπλέγματος κατωτερότητος.
Ἕνας ποὺ τὸν βλέπουμε ὅτι εἶναι ματαιόδο ξος, ἕνας ἄλλος ποὺ εἶναι παθολογικά ἐγωιστής, μπορεῖ στο βάθος νὰ ἔχουν αἴσθημα κατωτερότη τος. Όχι βέβαια ὅτι ὑπάρχει καὶ ὑγιὴς ἐγωισμός, καλός δηλαδή ἐγωισμός· δὲν τὸ λέμε μὲ αὐτή την ἔννοια. Λίγο πολύ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἐγωιστές, ἀλλὰ σε μερικούς ὑπάρχει ἕνας παθολογικός έγωισμός, μιὰ ἔπαρση· ὑπάρχει μια ματαιοδοξία, μια ἀρρωστημένη τάση για σνομπισμό, μια τάση να προβάλλεται κανείς, να λάμπει, νὰ ἀκούγεται, να φαίνεται, να μιλοῦν ὅλοι γι' αὐτόν.
Αὐτὰ εἶναι, ὅπως εἶπαμε, ἐκδηλώσεις τοῦ συμπλέγματος κατωτερότητος. Επομένως, ὅταν ἔχουμε να κάνουμε με τέτοιους ἀνθρώπους, δέν πρέπει να βλέπουμε αὐτή τήν ἐκδήλωση και να μένουμε ἐκεῖ, ἀλλά να προσπαθοῦμε νὰ δοῦμε τὸν ἄνθρωπο αὐτόν βαθύτερα. Ἄν μπορέσουμε δηλαδή, νὰ βροῦμε το τραῦμα του, να βροῦμε, τέλος πάντων, τήν πληγή του, καὶ ἄν μποροῦμε, να τον βοηθήσουμε. Κατ' ἀρχήν, ἂν μὴ τι ἄλλο, να τον συμπαθήσουμε.
Οἱ πιὸ ἀξιοσυμπάθητοι ἄνθρωποι εἶναι κάτι τέτοιοι. Οἱ ὁποῖοι εἶναι τόσο ἀποκρουστικοί, τόσο ἀπωθητικοί καθόλου δέν μπορεῖ κανείς νὰ τοὺς συμπαθήσει. Καί ὅμως, εἶναι οἱ πιὸ ἀξιοσυμπάθητοι ἄνθρωποι ὄχι βέβαια για τις καλοσύνες τους, ἀλλά διότι εἶναι ἄρρωστοι, εἶναι τραυματισμένοι. Εἶναι θύματα ἑνός τραύματος, καί τίς οἶδε ποιός φταίει γι' αὐτό τό τραῦμα. Ὅπως θὰ ποῦμε καί πιο κάτω, αὐτὰ τὰ τραύματα, στὰ ὁποῖα ὀφείλονται τα συμπλέγματα κατωτερότητος -κυρίως αὐτὰ· καὶ ἄλλα τραύματα, άλλά κυρίως αὐτά- δημιουργοῦν-ται στην παιδική ηλικία, τότε πού ἀκόμη το παιδί δὲν ἔχει πολύ-πολύ συνείδηση τῆς ὑπάρξεώς του. Καί θα μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι ἄλλοι φέρουν πιο πολύ τὴν εὐθύνη για το τραῦμα αὐτό.
Μερικά χαρακτηριστικά τοῦ πάσχοντος
Καμιά φορά αὐτοί οἱ ἄνθρωποι ποὺ ὑποφέρουν ἀπὸ αἰσθήματα κατωτερότητος ἤ ἀπό παρόμοια, δὲν βλέπουν ἄσπρη μέρα σ' αὐτόν τον κόσμο.
Βέβαια, ἄν βρεῖ κανείς τὸν Χριστό, πᾶνε περίπατο ὅλα. ᾿Αλλά πῶς τὸν βρίσκεις τον Χριστό, ὅταν ὅλα αὐτά εἶναι παρόντα ἐκεῖ καὶ δὲν ἀφήνουν την ψυχή νὰ ἀνοιχτεί στη χάρη;
Εκτός Θεοῦ, ἐκτός Χριστοῦ
δέν γίνεται θεραπεία τοῦ συμπλέγματος κατωτερότητος.
Δέν ξεπερνιούνται αὐτά.
Ταλαιπωρούνται καί οἱ ψυχολόγοι καί οἱ ἄρρωστοι μαζί, καί τελικά τίποτε δέν γίνεται.
Μόνο με τον Χριστό καί ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ αὐτά γιατρεύονται.
Οἱ πιὸ ἀξιοσυμπάθητοι ἄνθρωποι
Εἶναι ἕνας δυστυχισμένος ἄνθρωπος
Σήμερα θα μιλήσουμε για το σύμπλεγμα κατωτερότητος. Εἶναι –κοντά στο θέμα τῶν χαρακτή-ρων, τῶν ἰδιοσυγκρασιῶν- ἕνα πολύ σπουδαῖο, πολύ σημαντικό θέμα, καί πρέπει να γνωρίζουμε ὅσο γίνεται περισσότερα πάνω σ' αὐτό, ἐμεῖς κυρίως πού ζοῦμε σ' αὐτή τήν ἐποχή.
Γίνεται σήμερα πολύς λόγος –σε ἐφημερίδες, σε βιβλία, σε περιοδικά, στις συζητήσεις- γιὰ τὰ αἰσθήματα κατωτερότητος, για το σύμπλεγμα και τωτερότητος ἤ μειονεκτικότητος. Ὅμως, ὅσοι γράφουν ἤ μιλοῦν πρόχειρα, δέν γνωρίζουν ἴσως τί σημαίνει, τί εἶναι βαθύτερα σύμπλεγμα κατωτερότητος, καί καμιά φορά πολλοί τὰ μπερδεύουν τα πράγματα.
Ἐκεῖνο που πρέπει να ξέρουμε εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἶναι ὅτι ἕνας που κατέχεται ἀπό σύμπλεγμα κα-τωτερότητος εἶναι ἕνας δυστυχισμένος ἄνθρωπος· δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι εὐτυχής. Ἐπίσης, ὅτι δημιουργεῖ παντοῦ προβλήματα: καί στο σπίτι του καί στή δουλειά του καί στούς ὅποιους ἄλλους ἀνθρώπους, μὲ τοὺς ὁποίους ἔρχεται σὲ ἐπαφή. Δημιουργεί προβλήματα, δυσκολίες, ἔριδες, παρεξηγήσεις. Καί ἐνῶ αὐτός εἶναι κυρίως ὑπεύθυνος γιά τα προβλή ματα που δημιουργοῦνται –ὑπεύθυνοι εἶναι βέβαια καὶ οἱ ἄλλοι ποὺ δὲν ξέρουν το πρόβλημά του, ὥστε νὰ τὸ λάβουν ὑπ᾿ ὄψιν τους- δέν το καταλα-βαίνει καί πάντοτε ρίχνει το βάρος καί τήν εὐθύνη στούς ἄλλους.
Ἀξίζει λοιπόν να συζητήσουμε αὐτό τό θέμα, γιὰ νὰ γνωρίσουμε κατ' ἀρχήν τούς ἴδιους τούς ἑαυτούς μας, κατά πόσον εἴμαστε ἤ ὄχι προσβε-βλημένοι ἀπό αὐτή τήν ἀρρώστια· καί ἐπίσης γιά να γνωρίσουμε τούς ἀνθρώπους μέ τούς ὁποίους ἐρχόμαστε σὲ ἐπικοινωνία. Κυρίως οἱ γονεῖς πρέπει να γνωρίζουν τίς αἰτίες ἀπό τίς ὁποῖες προέρχον-ται τὰ αἰσθήματα κατωτερότητος, γιά νά προλαμ-βάνουν τή δημιουργία τῶν αἰσθημάτων αὐτῶν στά παιδιά.
Ὁ ὅρος «σύμπλεγμα κατωτερότητος»
Ὁ κληρικός, το βιβλίο τοῦ ὁποίου χρησιμοποιοῦμε, γράφει τὰ ἑξῆς:
Τα συμπτώματα τῆς κατωτερότητος ποικίλλουν. Πολλοί ἄνθρωποι ἔχουν συνείδησιν τῆς ἀνεπαρκείας των ὑποφέρουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί καθ' ὅλην τὴν ζωήν των ἀπὸ τὸν ἐφιάλτην τῆς ἀποτυχίας, ἀπό τὴν ὑποψίαν ὅτι ἡ ζωή αὐτή εἶναι κάτι πολύ δι' αὐτούς, ἀπό ἕνα αἴσθημα ὅτι εἶναι περιττοί καί ὅτι κανείς δὲν τοὺς χρειάζεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει δι' αὐτοὺς κάποια χρήσιμος τοποθέτησις εἰς τὴν ζωήν. Ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως αὐτοπεποιθήσεως όπισθοδρομοῦν πρὸ τῶν πάσης φύσεως εὐθυνῶν, ἀντὶ δὲ νὰ διακινδυνεύουν μᾶλλον αὐτήν ταύτην τήν ἀποτυ-χίαν, ἀποφεύγουν κάθε ένέργειαν πού θὰ τοὺς ἔφε-ρεν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἄλλων ἢ τὸν συνα-γωνισμόν μετ' αὐτῶν. Ἴσως νὰ ἔχουν πολλά χαρί-σματα, εἶναι ὅμως ἄνθρωποι πού οὕτως εἰπεῖν δε-σμεύονται καί δέν χρησιμοποιοῦν τὰ χαρίσματα πού διαθέτουν.
Ὅταν δηλαδή ὑπάρχει τὸ αἴσθημα κατωτερτητος, τόσο πολύ αὐτό μπλέκει τόν ἄνθρωπο, ὥστε, κι ἄν ἀκόμη ἔχει ὁρισμένες ἱκανότητες, ὁρισμένα τάλαντα, αὐτός δέν καταλαβαίνει ὅτι τὰ ἔχει. Ὄχι βέβαια γιὰ νὰ ὑπερηφανευθεῖ, ἀλλὰ γιὰ νὰ προ-σφέρει κάτι στούς ἄλλους ἀνθρώπους, γιὰ νὰ ἔχει κοινωνία μαζί τους και να μπορεῖ να σταθεί στη ζωή για να ζήσει.
Δὲν ἠμπορεῖτε νά τούς πείσετε νὰ ἀναλάβουν ἐργασίαν διά τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, ἐργασίαν διά τὴν ὁποίαν διαθέτουν ὅλα τά προσόντα. Γιά να προσφέρουν κάτι μικρό ὄχι μεγάλα πράγματα. Απογοητευμένοι καί πάντοτε φοβούμενοι ἕνα κτύ πημα εἰς τὴν τιμήν καὶ ἀξιοπρέπειάν των –ἐδῶ εἶναι τὸ λεπτό σημεῖο ἀποφεύγουν τους συνανθρώπους των ὅσον το δυνατόν περισσότερον.
Ἀλλ' ὅσοι ὑποφέρουν ἀπὸ αἴσθημα κατωτερό-τητος δὲν ἔχουν ὅλοι συνείδησιν ἀνεπαρκείας τινός.
Εἶναι δηλαδή αὐτοί οἱ ὁποῖοι ἔχουν συναίσθηση τῆς ἀνεπάρκειάς τους, ὅτι κάτι δεν πάει καλά μέσα τους, ὅτι δὲν θὰ τὰ καταφέρουν. Εἶναι ὅμως καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ναί μὲν ἔχουν σύμπλεγμα κατωτερότητος, ἀλλά δέν ἔχουν συνείδηση αὐτοῦ τοῦ πράγματος· καί αὐτό εἶναι τὸ πιό δύσκολο. Ὑπάρχουν δὲ πάρα πολλοί τέτοιοι ἄνθρωποι μέσα στην κοινωνία, πού καί οἱ ἴδιοι δέν ξέρουν τί τούς γίνεται, ἀλλά κι ἐμεῖς δὲν τοὺς καταλαβαίνουμε, γιὰ νὰ τοὺς φερθοῦμε ἀνάλογα, ὥστε νά μή δημιουργοῦν προβλήματα καί δυσκολίες, ὅπου κι ἄν βρίσκονται. Καί ἀκριβῶς αὐτοί οἱ ὁποῖοι δέν γνω-ρίζουν το σύμπλεγμά τους, εἶναι τὰ θύματα αὐτῆς τῆς καταστάσεως.
Ὁ ὅρος «σύμπλεγμα κατωτερότητος» πρέπει να περιορίζεται αὐστηρῶς εἰς τὰ συναισθήματα κατω-τερότητος πού ἔχουν ὑποστῆ ἀπώθησιν καί δέν ἀναγνωρίζονται πλέον ὑπό τοῦ πάσχοντος.
Αὐτοί οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμπλέγματα κατωτερό-τητος, κατά κανόνα τὰ ἔχουν σε κατάσταση άπωθημένη. Δηλαδή, κάποια ψυχικά τραύματα πού δημιουργήθηκαν στην παιδική ἡλικία, ἐπειδή δέν θε-ραπεύτηκαν, ἀπωθήθηκαν –κάτι ὅμως πού δέν τό γνωρίζουν αὐτοί που πάσχουν- καί ἀπό ἐκεῖ, ἀπό τὸ ἀσυνείδητο, αὐτά ἐνεργοῦν. Σύμπλεγμα ἐξάλλου λέγεται κάτι πού βρίσκεται σε κατάσταση ἀπωθήσεως· δέν ἔχει δηλαδή κανείς συνείδηση περί τῆς ὑπάρξεώς του.
Ὁ ὅρος «σύμπλεγμα» χρησιμοποιεῖται ὀρθῶς, ὅταν ἀναφέρεται εἰς ἕνα σύστημα συναισθηματικῶς τονισμένων ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των εἶναι πολύ ὀδυνηραί διά να κρατηθοῦν εἰς τὴν συν είδησιν καὶ ἔχουν ὑποστῆ ἀπώθησιν. Εἰς ἕνα μεγά-λον ἀριθμόν ἀνθρώπων αἰσθήματα κατωτερότητος ἀποτελοῦν ἕνα συνειδητόν ἐμπόδιον. Ἄλλοι ὅμως δὲν ἔχουν συνείδησιν ὅτι πάσχουν. Αὐτοί εἶναι τά καθαυτό θύματα τοῦ συμπλέγματος κατωτερότητος.
Γιατί ὑπάρχει κίνδυνος να παρεξηγήσουμε τούς πάσχοντες
Απαιτεῖ κάποιο μέτρον ψυχολογικῆς ἐμβαθύν-σεως ἡ ἀνακάλυψις μιᾶς περιπτώσεως συμπλέγμα-τος κατωτερότητος. Τα συμπτώματά της ἐμφανίζουν ὄχι πάντοτε κατωτερότητα, ἀλλά τό ἀντίθετον· ἐξ οὐ καί ὁ κίνδυνος παρεξηγήσεως καί ἀδίκου κρίσε-ως εἰς βάρος ἐκείνων πού πάσχουν ἀπό τήν ἀσθέ-νειαν αὐτήν.
Οἱ ἐκδηλώσεις τοῦ συμπλέγματος κατωτερότη τος, τίς ὁποῖες βλέπει καί ὁ ἴδιος πού τό ἔχει καί οἱ ἄλλοι, δέν εἶναι ἄμεσα ἐκδηλώσεις κατωτερότη-τος ἀλλά ἀκριβῶς τό ἀντίθετο. Δηλαδή, ἐνῶ μπορεῖ νὰ πάσχει ἕνας ἀπό αἴσθημα κατωτερότητος στο βάθος τῆς ὑπάρξεώς του, ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῶν ἄλλων καί ἐνώπιον τοῦ ἑαυτοῦ του ὡσάν ἕνας πολύ δραστήριος καί πολύ δυναμικός ἄνθρωπος. Καί ἐνῶ στο βάθος ὑπάρχει το τραῦμα τῆς μειονεξίας πού τόν ἐξουθενώνει, αὐτός ἀπό ἀντίδραση ἀσυνείδητη ἐκδηλώνει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετο.
Ἂν ἔτσι ἔχει τὸ πράγμα, χρειάζεται, ὅπως κα-ταλαβαίνουμε, πάρα πολύ να προσέχουμε καί νά ἐρευνοῦμε, πρῶτα στόν ἴδιο τὸν ἑαυτό μας, μήπως αὐτὰ τὰ ὁποῖα κάνουμε εἶναι ἐκδηλώσεις ἑνός ἀπωθημένου αἰσθήματος κατωτερότητος. Μπορεῖ δηλαδή ἀκούραστα κανείς νὰ ἐργάζεται, χωρίς ὅμως νὰ αἰσθάνεται μια πληρότητα, ἕναν χορτα-σμό μέσα του, χωρίς νὰ αἰσθάνεται μιά εἰρήνη, μιά ἠρεμία μέσα του. Ἀντίθετα, κατιτί διαρκῶς τὸν κά-νει να θέλει κι ἄλλα κι ἄλλα να πετύχει ὅπως συμβαίνει μ᾽ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος διψάει καί πίνει ἁλμυρό νερό. Πίνει, πίνει, πίνει, καί ὅσο πίνει, τόσο διψάει. Αὐτό δέν εἶναι φυσιολογικό πράγμα.
Εἶναι ἀνάγκη λοιπόν να γίνει μιά ἔρευνα· μιά προσπάθεια νὰ ἐρευνήσουμε ὁ καθένας τὸν ἑαυτό του. Ἀλλά ἐπίσης να προσέξουμε και να προσπα-θήσουμε νὰ δοῦμε σωστά καί αὐτούς μέ τούς ὁποίους ἐρχόμαστε σὲ ἐπαφή, σε ἐπικοινωνία. Κυρίως μάλιστα, ὅσοι εἶναι ὑπεύθυνοι, ὅπως οἱ γονεῖς, πού εἶναι ὑπεύθυνοι για τα παιδιά τους, ὅπως ἕνας ἱε-ρέας, πού εἶναι ὑπεύθυνος γιά ὅλα τά πνευματικά του τέκνα, ὅπως ἕνας δάσκαλος γιά τούς μαθητές του κτλ. Ὅσοι εἶναι ὑπεύθυνοι, ἀκόμη πιο πολύ να ἐρευνήσουν: αὐτοί οἱ ἄνθρωποι μέ τούς ὁποίους ἔρχονται σε ἐπαφή, ἀλλά καί τῶν ὁποίων ἔχουν τὴν εὐθύνη, τί εἶναι; Καί γιατί ἐνεργοῦν ἔτσι ὅπως ἐνεργοῦν; Γιατί ἐκδηλώνονται ἔτσι ὅπως ἐκδηλώνονται;
Ἕνα παιδί, π.χ, στο σχολεῖο, πού εἶναι θρασύ-τατο, πού εἶναι σάν καπετάνιος, πού διαρκῶς δη-μιουργεί φασαρίες, αὐτό τό παιδί τί εἶναι ἄραγε; Μήπως στο βάθος -πού κατά 99,5% ἔτσι εἶναι- τὸ παιδί αὐτό ἔχει τραύματα, ἔχει σύμπλεγμα κατωτε ρότητος, ὁπότε πρέπει πολύ διαφορετικά νά τό μεταχειρισθεῖ ὁ δάσκαλος, γιά να μπορέσει το παιδί να καταλάβει τί τοῦ συμβαίνει, καί στη συνέχεια να βοηθηθεῖ νὰ τακτοποιηθεῖ μέσα του; Ὁπωσδήποτε διαφορετικά θά το μεταχειρισθεῖ, ἀπό ὅ,τι θά τὸ μεταχειρισθεῖ, ἄν ἁπλῶς δεῖ τίς ἐκδηλώσεις του. Ἄν μείνει ἁπλῶς σ' αὐτές, θά το δέρνει, θά το μαλώνει, θα το τιμωρεῖ, καί τό παιδί αὐτό μπορεῖ νὰ καταντήσει ἐκεῖ πού δέν θά πρέπει να το ποῦμε.
Ψευτοαμοιβές γιά το σύμπλεγμα
Ὅλαι αἱ ἐκδηλώσεις τοῦ συμπλέγματος κατωτε-ρότητος εἶναι τῆς φύσεως τῶν ψευδῶν ἀνταμοιβῶν.
Ὅλες οἱ ἐκδηλώσεις ἑνός ἀνθρώπου πού ἔχει σύμπλεγμα κατωτερότητος, εἶναι ἐκδηλώσεις πού μοιάζουν μέ ψευτοαμοιβές για το σύμπλεγμα αὐτό. Δηλαδή, το σύμπλεγμα αὐτό, ἀπό ἐκεῖ ποὺ εἶναι κρυμμένο, ζητάει, ζητάει, ζητάει συνεχῶς, καὶ ὁ ἄνθρωπος καταπονείται, κουράζεται, κοπιάζει να μαζέψει μερικά πράγματα -ψευτοαμοιβές- γιά νά τά προσφέρει σ' αὐτό τό θηρίο πού ἔχει μέσα του, καί τό ὁποῖο θηρίο ὁ ἄνθρωπος τὸ ἀγνοεῖ δὲν ξέρει ὅτι τὸ ἔχει.
Ματαιοδοξία, φαντασίωσις, σνομπισμός, ἀγάπη τῆς φωταυγίας –δηλαδή τῆς προβολῆς, τῆς λάμψεως- ἀθεράπευτος ἐγωισμός καί ἔπαρσις, εἶναι εἰς πολλούς ἀνθρώπους τά ἐξωτερικά σημεῖα ἑνός έσωτερικοῦ συναισθήματος ἀδυναμίας· ἑνός δηλαδή συμπλέγματος κατωτερότητος.
Ἕνας ποὺ τὸν βλέπουμε ὅτι εἶναι ματαιόδο ξος, ἕνας ἄλλος ποὺ εἶναι παθολογικά ἐγωιστής, μπορεῖ στο βάθος νὰ ἔχουν αἴσθημα κατωτερότη τος. Όχι βέβαια ὅτι ὑπάρχει καὶ ὑγιὴς ἐγωισμός, καλός δηλαδή ἐγωισμός· δὲν τὸ λέμε μὲ αὐτή την ἔννοια. Λίγο πολύ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἐγωιστές, ἀλλὰ σε μερικούς ὑπάρχει ἕνας παθολογικός έγωισμός, μιὰ ἔπαρση· ὑπάρχει μια ματαιοδοξία, μια ἀρρωστημένη τάση για σνομπισμό, μια τάση να προβάλλεται κανείς, να λάμπει, νὰ ἀκούγεται, να φαίνεται, να μιλοῦν ὅλοι γι' αὐτόν.
Αὐτὰ εἶναι, ὅπως εἶπαμε, ἐκδηλώσεις τοῦ συμπλέγματος κατωτερότητος. Επομένως, ὅταν ἔχουμε να κάνουμε με τέτοιους ἀνθρώπους, δέν πρέπει να βλέπουμε αὐτή τήν ἐκδήλωση και να μένουμε ἐκεῖ, ἀλλά να προσπαθοῦμε νὰ δοῦμε τὸν ἄνθρωπο αὐτόν βαθύτερα. Ἄν μπορέσουμε δηλαδή, νὰ βροῦμε το τραῦμα του, να βροῦμε, τέλος πάντων, τήν πληγή του, καὶ ἄν μποροῦμε, να τον βοηθήσουμε. Κατ' ἀρχήν, ἂν μὴ τι ἄλλο, να τον συμπαθήσουμε.
Οἱ πιὸ ἀξιοσυμπάθητοι ἄνθρωποι εἶναι κάτι τέτοιοι. Οἱ ὁποῖοι εἶναι τόσο ἀποκρουστικοί, τόσο ἀπωθητικοί καθόλου δέν μπορεῖ κανείς νὰ τοὺς συμπαθήσει. Καί ὅμως, εἶναι οἱ πιὸ ἀξιοσυμπάθητοι ἄνθρωποι ὄχι βέβαια για τις καλοσύνες τους, ἀλλά διότι εἶναι ἄρρωστοι, εἶναι τραυματισμένοι. Εἶναι θύματα ἑνός τραύματος, καί τίς οἶδε ποιός φταίει γι' αὐτό τό τραῦμα. Ὅπως θὰ ποῦμε καί πιο κάτω, αὐτὰ τὰ τραύματα, στὰ ὁποῖα ὀφείλονται τα συμπλέγματα κατωτερότητος -κυρίως αὐτὰ· καὶ ἄλλα τραύματα, άλλά κυρίως αὐτά- δημιουργοῦν-ται στην παιδική ηλικία, τότε πού ἀκόμη το παιδί δὲν ἔχει πολύ-πολύ συνείδηση τῆς ὑπάρξεώς του. Καί θα μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι ἄλλοι φέρουν πιο πολύ τὴν εὐθύνη για το τραῦμα αὐτό.
Μερικά χαρακτηριστικά τοῦ πάσχοντος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου