Παρουσίαση σε βίντεο (μέσω ΑΙ) της διατριβής. Αυτόματη Σύνοψη της ΑΙ: Η παρούσα μελέτη εξετάζει τη θεολογική πρόσληψη του Αυγουστίνου Ιππώνος στην Ανατολή, με επίκεντρο τις ελληνικές μεταφράσεις του έργου του De Trinitate από τον Μάξιμο Πλανούδη και τους αδελφούς Κυδώνη. Αναλύεται διεξοδικά η εμπλοκή των αυγουστίνειων κειμένων στην ησυχαστική έριδα του 14ου αιώνα, καθώς τόσο οι υποστηρικτές του Γρηγορίου Παλαμά όσο και οι αντιησυχαστές χρησιμοποίησαν αποσπάσματα του Λατίνου Πατέρα για να τεκμηριώσουν τις θέσεις τους. Ο Παλαμάς προβάλλεται ως υπερασπιστής του κύρους του Αυγουστίνου, επιχειρώντας να εναρμονίσει τη σκέψη του με την ορθόδοξη παράδοση περί ακτίστων ενεργειών και να αποτρέψει τη σχολαστική παρερμηνεία του filioque. Παράλληλα, εξετάζονται εικονογραφικές μαρτυρίες στην Καστοριά που αντανακλούν αυτές τις θεολογικές ζυμώσεις και την επίδραση των μεταφράσεων στην εκκλησιαστική τέχνη. Το κείμενο καταλήγει στη σημασία της διάκρισης μεταξύ της αΐδιας εκπόρευσης και της εν χρόνω αποστολής του Αγίου Πνεύματος ως κλείδα για την κατανόηση της ανατολικής πατερικής γραμματείας.
Το πλήρες κείμενο της διατριβής βρίσκεται εδώ
Τίτλος διδακτορικής διατριβής: “ Ἡ θέση τοῦ Ἱεροῦ Αὐγουστίνου στὴν θεολογία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμά, διδακτορική διατριβή, Τμήμα Θεολογίας Ἀριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,” Θεσσαλονίκη 2020.
Περίληψη
Η αγιότητα και το πατερικό κύρος του Αυγουστίνου εδραιώθηκαν διαχρονικά στην καθολική συνείδηση της Εκκλησίας μέσω της ενιαίας πατερικής και συνοδικής παράδοσης. Η ανάθεση της μετάφρασης του “De Trinitate” έργου του Αυγουστίνου στον λόγιο και λατινομαθή Μάξιμο Πλανούδη από τον Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο αποδίδεται στο ευρύτερο πλαίσιο της παλαιολόγειας φιλολογικής αναγέννησης και φιλενωτικής πολιτικής του αυτοκράτορα. Η κυκλοφορία της μετάφρασης συνέβαλε καθοριστικά στη δυναμική εμφάνιση του Αυγουστίνου στο θεολογικό προσκήνιο και την φιλοσοφική διανόηση της εποχής. Εναρμονισμένος με την προγενέστερη πατερική και συνοδική παράδοση ο Γρηγόριος Παλαμάς προέβη εκούσια στη μετακειμενική χρήση της μετάφρασης του “De Trinitate” στην θεολογική πραγματεία των “Κεφαλαίων ἑκατὸν πεντήκοντα”, στην “Ὁμιλία ΙΣΤ´” και στον αντιρρητικό λόγο “Κατὰ Γρηγορᾶ Β΄” μέσω της χρήσης σύγχρονων εκλογαδίων και σύμμεικτων κωδίκων. Η χρήση των αυγουστίνειων θεολογικών θέσεων και ιδεών από τον Παλαμά με τις οφειλόμενες στην διαφορετικότητα της εποχής ερμηνευτικές προσαρμογές, τις επικρατούσες συνθήκες και προκλήσεις, όπως επίσης την ιδιοφυΐα και το διαφορετικό πολιτιστικό και θεολογικό υπόβαθρο, τυγχάνει ενδεικτική περίπτωση διακειμενικής σχέσης μεταξύ των συγγραμμάτων δύο μεγάλων Πατέρων της χριστιανικής Δύσης και Ανατολής και μετακειμενικής θεολογικής σύνθεσης. Σκοπός του Παλαμά ήταν να θίξει ταυτόχρονα την στρεβλωτική χρήση του “De Trinitate” από τους συγχρόνους λατινόφιλους και τους αντιησυχαστές, υπερασπιζόμενος τις θεολογικές του θέσεις και την ησυχαστική διδασκαλία, διασφαλίζοντας από την φαλκίδευση το ευρέως αποδεκτό και επαπειλούμενο πατερικό κύρος και την αγιότητα του Λατίνου Πατέρα, σε μια εποχή που η Κωνσταντινούπολη μαστίζονταν από έντονο αντιλατινισμό. Σύμφωνα με την επιστημονική ανάλυση και ανάδειξη των εκκλησιολογικών κριτηρίων, θεολογικών προτεραιοτήτων και του τρόπου πρόσληψης της αυγουστίνειας Τριαδολογίας και Χριστολογίας από τον Παλαμά στην προοπτική της ερμηνευτικής συμπλήρωσης και αντιρρητικής προσαρμογής του “De Trinitate” στα έργα του, φαίνεται να ακολουθεί τις αρχές της ησυχαστικής θεολογίας, απαντώντας στις θεολογικές προκλήσεις των λατινόφιλων και των αντιησυχαστών της εποχής του. Αναδεικνύοντας την ενότητα “νοῦ” και “βουλήσεως” των αυγουστίνειων ψυχολογικών τριάδων ως ανθρωπολογικής εικόνας των αΐδιων υπαρκτικών σχέσεων της Αγίας Τριάδας, ούτως ώστε να αποκλείεται η μεσαιωνική και σχολαστική διδασκαλία του filioque. Προβάλλοντας την διττή πρόοδο του Αγίου Πνεύματος, η οποία διακρίνεται στην αΐδια εκπόρευσή του εκ μόνου του Πατρός και στην “κατ᾽ ἐνέργειαν” αποκάλυψη της “ἐν χρόνῳ” αποστολής του, που ως κοινή τριαδική ενέργεια τυγχάνει “ἂχρονη”. Προκρίνοντας την αποδεικτική έναντι της διαλεκτικής μεθόδου θεολογικού συλλογισμού των αντιησυχαστών. Αποκρούοντας την αντιησυχαστική θέση περί καταστροφής της απλότητας του Θεού μέσω της διάκρισης ουσίας και ενεργειών. Προκρίνοντας τον χριστοκεντρικό και μυστηριακό χαρακτήρα της μέθεξης των ακτίστων θείων ενεργειών. Εντούτοις, η υπαινικτική και έμμεσα διατυπωμένη επίκληση του ονόματος του Αυγουστίνου ως αυθεντίας από τον Παλαμά, υπό μορφή κρυπτοπαραθέματος, που ήταν αντιληπτή από τους άμεσους και μεμυημένους λατινόφιλους και αντιησυχαστές ως αποδέκτες, σηματοδοτεί την απόρριψη της μεσαιωνικής και σχολαστικής διδασκαλίας του filioque και την καταδίκη της αντιησυχαστικής θέσης περί κατάργησης της απλότητας της θείας ουσίας με την διάκριση ουσίας και ενεργειών στον Θεό. Ο Παλαμάς συνειδητά αποκρύπτει το όνομα του Αυγουστίνου και της πηγής, για να αποφύγει την πιθανή τροφοδότηση του αντιλατινισμού που επικρατούσε μεταξύ του κοινού στο οποίο απευθύνεται και θα κόστιζε την απόρριψη της ησυχαστικής διδασκαλίας και θεολογίας του.
Με άριστα η διδακτορική διατριβή του Αρχειοφύλακα του Οικουμενικού Πατριαρχείου
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ. Με άριστα ενεκρίθη παμψηφεί η διδακτορική διατριβή που υπέβαλε στον Τομέα Δογματικής Θεολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ο Αρχιμανδρίτης Αγαθάγγελος Σίσκος, Αρχειοφύλακας του Οικουμενικού Πατριαρχείου και Ιερατικός Προϊστάμενος της Κοινότητας Νεοχωρίου. Το θέμα της διατριβής είναι: «Η θέση του Ιερού Αυγουστίνου στη Θεολογία του Αγίου Γρηγορίου Παλαμά».
Σύμφωνα με το Πρακτορείο Εκκλησιαστικών Ειδήσεων «Φως Φαναρίου» η διατριβή παρουσιάζει τόσο τη διακειμενική σχέση του Αυγουστίνειου έργου De Trinitate, μέσω της ελληνικής μετάφρασης του λατινομαθή Μάξιμου Πλανούδη, με τη θεολογική πραγματεία των Κεφαλαίων εκατόν πεντήκοντα, την Ομιλία ΙΣΤ ́ και τον αντιρρητικό λόγο Κατά Γρηγορά Β ́ του Γρηγορίου Παλαμά όσο και τη μετακειμενική χρήση του μέσα στα Παλαμικά αυτά έργα. Αποσκοπεί όμως κυρίως στην εις βάθος ανάλυση του τρόπου πρόσληψης των εν λόγω Αυγουστίνειων θεολογικών θέσεων και ιδεών στην προοπτική της ερμηνευτικής προσαρμογής και συμπλήρωσης αυτών με τις αρχές της ησυχαστικής Θεολογίας του Παλαμά, καθώς επίσης και να επισημάνει τους λόγους, τα θεολογικά κριτήρια και τον σκοπό που αυτή εξυπηρετεί.
Η επιστημονική στόχευση της εν λόγω μελέτης είναι η ανάδειξη των εκκλησιολογικών κριτηρίων και θεολογικών προτεραιοτήτων της χρήσης της Αυγουστίνειας Τριαδολογίας και Χριστολογίας εκ μέρους του Παλαμά, και ιδιαιτέρως της ερμηνευτικής και αντιρρητικής προσαρμογής του De Trinitate στα έργα του, προκειμένου να απαντήσει στις Θεολογικές προκλήσεις των λατινόφιλων και αντιησυχαστών του 14ου αιώνα, που στηρίζονταν στη μετάφραση του De Trinitate από τον Μάξιμο Πλανούδη.
Ανάμεσα στα σημεία Πρωτοτυπίας της διατριβής που προάγουν την έρευνα είναι και τα εξής:
α) Η ανάδειξη της πατερικής και συνοδικής παράδοσης της ενιαίας Εκκλησίας έναντι του Αυγουστίνου, προς την οποία εναρμονίζεται απόλυτα ο Γρηγόριος Παλαμάς, με βάση συγκεκριμένα εκκλησιολογικά και επιστημονικά κριτήρια, τα οποία προκύπτουν από σωρεία πατερικών χωρίων, συνοδικών μαρτυριών, επιστολών, αυτοκρατορικών εδίκτων επί δογματικών θεμάτων, χρονικών, αγιολογικών και λειτουργικών κειμένων, όπως επίσης και συγγραμμάτων, τα οποία σηματοδοτούν την διαχρονική αναγνώριση της αγιότητας και του πατερικού κύρους του Αυγουστίνου στην Ανατολή.
β) Η συστηματική ένταξη σε τρεις κύριες ομάδες:
1) Ανθρωπολογικού σχήματος νους – λόγος (γνώσις) – έρως,
2) εφαρμογής των αριστοτελικών κατηγοριών στον Θεό, και
3) Χριστολογικής διακειμενικότητας των παράλληλων αποσπασμάτων διακειμενικής σχέσης των συγγραμμάτων του Γρηγορίου Παλαμά με την πλανούδεια μετάφραση του De Trinitate του Αυγουστίνου, για την κατά περίπτωση θεολογική ανάλυση και αιτιολόγηση της μετακειμενικής χρήσης,
γ) Η αξιοποίηση ανθρωπόμορφων ζωγραφικών παραστάσεων της Αγίας Τριάδας ως αρχαιολογικών τεκμηρίων, για την επιβεβαίωση των εξεταζόμενων πατερικών κειμένων μέσω σύγχρονων αντικειμένων.
Το πλήρες κείμενο της διατριβής βρίσκεται εδώ
Τίτλος διδακτορικής διατριβής: “ Ἡ θέση τοῦ Ἱεροῦ Αὐγουστίνου στὴν θεολογία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμά, διδακτορική διατριβή, Τμήμα Θεολογίας Ἀριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,” Θεσσαλονίκη 2020.
Περίληψη
Η αγιότητα και το πατερικό κύρος του Αυγουστίνου εδραιώθηκαν διαχρονικά στην καθολική συνείδηση της Εκκλησίας μέσω της ενιαίας πατερικής και συνοδικής παράδοσης. Η ανάθεση της μετάφρασης του “De Trinitate” έργου του Αυγουστίνου στον λόγιο και λατινομαθή Μάξιμο Πλανούδη από τον Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο αποδίδεται στο ευρύτερο πλαίσιο της παλαιολόγειας φιλολογικής αναγέννησης και φιλενωτικής πολιτικής του αυτοκράτορα. Η κυκλοφορία της μετάφρασης συνέβαλε καθοριστικά στη δυναμική εμφάνιση του Αυγουστίνου στο θεολογικό προσκήνιο και την φιλοσοφική διανόηση της εποχής. Εναρμονισμένος με την προγενέστερη πατερική και συνοδική παράδοση ο Γρηγόριος Παλαμάς προέβη εκούσια στη μετακειμενική χρήση της μετάφρασης του “De Trinitate” στην θεολογική πραγματεία των “Κεφαλαίων ἑκατὸν πεντήκοντα”, στην “Ὁμιλία ΙΣΤ´” και στον αντιρρητικό λόγο “Κατὰ Γρηγορᾶ Β΄” μέσω της χρήσης σύγχρονων εκλογαδίων και σύμμεικτων κωδίκων. Η χρήση των αυγουστίνειων θεολογικών θέσεων και ιδεών από τον Παλαμά με τις οφειλόμενες στην διαφορετικότητα της εποχής ερμηνευτικές προσαρμογές, τις επικρατούσες συνθήκες και προκλήσεις, όπως επίσης την ιδιοφυΐα και το διαφορετικό πολιτιστικό και θεολογικό υπόβαθρο, τυγχάνει ενδεικτική περίπτωση διακειμενικής σχέσης μεταξύ των συγγραμμάτων δύο μεγάλων Πατέρων της χριστιανικής Δύσης και Ανατολής και μετακειμενικής θεολογικής σύνθεσης. Σκοπός του Παλαμά ήταν να θίξει ταυτόχρονα την στρεβλωτική χρήση του “De Trinitate” από τους συγχρόνους λατινόφιλους και τους αντιησυχαστές, υπερασπιζόμενος τις θεολογικές του θέσεις και την ησυχαστική διδασκαλία, διασφαλίζοντας από την φαλκίδευση το ευρέως αποδεκτό και επαπειλούμενο πατερικό κύρος και την αγιότητα του Λατίνου Πατέρα, σε μια εποχή που η Κωνσταντινούπολη μαστίζονταν από έντονο αντιλατινισμό. Σύμφωνα με την επιστημονική ανάλυση και ανάδειξη των εκκλησιολογικών κριτηρίων, θεολογικών προτεραιοτήτων και του τρόπου πρόσληψης της αυγουστίνειας Τριαδολογίας και Χριστολογίας από τον Παλαμά στην προοπτική της ερμηνευτικής συμπλήρωσης και αντιρρητικής προσαρμογής του “De Trinitate” στα έργα του, φαίνεται να ακολουθεί τις αρχές της ησυχαστικής θεολογίας, απαντώντας στις θεολογικές προκλήσεις των λατινόφιλων και των αντιησυχαστών της εποχής του. Αναδεικνύοντας την ενότητα “νοῦ” και “βουλήσεως” των αυγουστίνειων ψυχολογικών τριάδων ως ανθρωπολογικής εικόνας των αΐδιων υπαρκτικών σχέσεων της Αγίας Τριάδας, ούτως ώστε να αποκλείεται η μεσαιωνική και σχολαστική διδασκαλία του filioque. Προβάλλοντας την διττή πρόοδο του Αγίου Πνεύματος, η οποία διακρίνεται στην αΐδια εκπόρευσή του εκ μόνου του Πατρός και στην “κατ᾽ ἐνέργειαν” αποκάλυψη της “ἐν χρόνῳ” αποστολής του, που ως κοινή τριαδική ενέργεια τυγχάνει “ἂχρονη”. Προκρίνοντας την αποδεικτική έναντι της διαλεκτικής μεθόδου θεολογικού συλλογισμού των αντιησυχαστών. Αποκρούοντας την αντιησυχαστική θέση περί καταστροφής της απλότητας του Θεού μέσω της διάκρισης ουσίας και ενεργειών. Προκρίνοντας τον χριστοκεντρικό και μυστηριακό χαρακτήρα της μέθεξης των ακτίστων θείων ενεργειών. Εντούτοις, η υπαινικτική και έμμεσα διατυπωμένη επίκληση του ονόματος του Αυγουστίνου ως αυθεντίας από τον Παλαμά, υπό μορφή κρυπτοπαραθέματος, που ήταν αντιληπτή από τους άμεσους και μεμυημένους λατινόφιλους και αντιησυχαστές ως αποδέκτες, σηματοδοτεί την απόρριψη της μεσαιωνικής και σχολαστικής διδασκαλίας του filioque και την καταδίκη της αντιησυχαστικής θέσης περί κατάργησης της απλότητας της θείας ουσίας με την διάκριση ουσίας και ενεργειών στον Θεό. Ο Παλαμάς συνειδητά αποκρύπτει το όνομα του Αυγουστίνου και της πηγής, για να αποφύγει την πιθανή τροφοδότηση του αντιλατινισμού που επικρατούσε μεταξύ του κοινού στο οποίο απευθύνεται και θα κόστιζε την απόρριψη της ησυχαστικής διδασκαλίας και θεολογίας του.
Με άριστα η διδακτορική διατριβή του Αρχειοφύλακα του Οικουμενικού Πατριαρχείου
Πηγή: Εθνικός Κήρυκας
Σύμφωνα με το Πρακτορείο Εκκλησιαστικών Ειδήσεων «Φως Φαναρίου» η διατριβή παρουσιάζει τόσο τη διακειμενική σχέση του Αυγουστίνειου έργου De Trinitate, μέσω της ελληνικής μετάφρασης του λατινομαθή Μάξιμου Πλανούδη, με τη θεολογική πραγματεία των Κεφαλαίων εκατόν πεντήκοντα, την Ομιλία ΙΣΤ ́ και τον αντιρρητικό λόγο Κατά Γρηγορά Β ́ του Γρηγορίου Παλαμά όσο και τη μετακειμενική χρήση του μέσα στα Παλαμικά αυτά έργα. Αποσκοπεί όμως κυρίως στην εις βάθος ανάλυση του τρόπου πρόσληψης των εν λόγω Αυγουστίνειων θεολογικών θέσεων και ιδεών στην προοπτική της ερμηνευτικής προσαρμογής και συμπλήρωσης αυτών με τις αρχές της ησυχαστικής Θεολογίας του Παλαμά, καθώς επίσης και να επισημάνει τους λόγους, τα θεολογικά κριτήρια και τον σκοπό που αυτή εξυπηρετεί.
Η επιστημονική στόχευση της εν λόγω μελέτης είναι η ανάδειξη των εκκλησιολογικών κριτηρίων και θεολογικών προτεραιοτήτων της χρήσης της Αυγουστίνειας Τριαδολογίας και Χριστολογίας εκ μέρους του Παλαμά, και ιδιαιτέρως της ερμηνευτικής και αντιρρητικής προσαρμογής του De Trinitate στα έργα του, προκειμένου να απαντήσει στις Θεολογικές προκλήσεις των λατινόφιλων και αντιησυχαστών του 14ου αιώνα, που στηρίζονταν στη μετάφραση του De Trinitate από τον Μάξιμο Πλανούδη.
Ανάμεσα στα σημεία Πρωτοτυπίας της διατριβής που προάγουν την έρευνα είναι και τα εξής:
α) Η ανάδειξη της πατερικής και συνοδικής παράδοσης της ενιαίας Εκκλησίας έναντι του Αυγουστίνου, προς την οποία εναρμονίζεται απόλυτα ο Γρηγόριος Παλαμάς, με βάση συγκεκριμένα εκκλησιολογικά και επιστημονικά κριτήρια, τα οποία προκύπτουν από σωρεία πατερικών χωρίων, συνοδικών μαρτυριών, επιστολών, αυτοκρατορικών εδίκτων επί δογματικών θεμάτων, χρονικών, αγιολογικών και λειτουργικών κειμένων, όπως επίσης και συγγραμμάτων, τα οποία σηματοδοτούν την διαχρονική αναγνώριση της αγιότητας και του πατερικού κύρους του Αυγουστίνου στην Ανατολή.
β) Η συστηματική ένταξη σε τρεις κύριες ομάδες:
1) Ανθρωπολογικού σχήματος νους – λόγος (γνώσις) – έρως,
2) εφαρμογής των αριστοτελικών κατηγοριών στον Θεό, και
3) Χριστολογικής διακειμενικότητας των παράλληλων αποσπασμάτων διακειμενικής σχέσης των συγγραμμάτων του Γρηγορίου Παλαμά με την πλανούδεια μετάφραση του De Trinitate του Αυγουστίνου, για την κατά περίπτωση θεολογική ανάλυση και αιτιολόγηση της μετακειμενικής χρήσης,
γ) Η αξιοποίηση ανθρωπόμορφων ζωγραφικών παραστάσεων της Αγίας Τριάδας ως αρχαιολογικών τεκμηρίων, για την επιβεβαίωση των εξεταζόμενων πατερικών κειμένων μέσω σύγχρονων αντικειμένων.
Ο ΠΑΛΑΜΑΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ ΤΗΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΤΙΡΡΗΤΙΚΟ ΤΟΥ ΛΟΓΟ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΑ. ΚΑΜΜΙΑ ΑΝΤΙΦΑΣΗ. ΟΙ ΣΥΝΟΔΟΙ ΠΟΥ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΑΝ ΤΟΝ ΒΑΡΛΑΑΜ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΚΙΝΔΥΝΟ ΟΠΑΔΟΥΣ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΥ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΟΥ. ΚΑΜΜΙΑ ΑΝΤΙΦΑΣΗ. ΠΑΡΟΤΙ Η ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΦΑΣΕΩΣ ΚΑΘΙΣΤΑ ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ ΛΟΓΟ ΧΩΡΙΣ ΝΟΗΜΑ.. ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΑΡΧΙΣΕ ΗΔΗ ΝΑ ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ. ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου