ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ Α. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Συνάξεις γιά νέους
Ἐφηβεία, γάμος, ἀγαμία
Τόμος Α΄
Πορεία πρός τήν ὡριμότητα.
Anima, animus.
ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
A 3
Ἡ ἀπαγκίστρωση τοῦ ἐφήβου ἀπὸ τοὺς γονεῖς
Ὁ ἄνθρωπος πάντοτε παραμένει ξεχωριστή ὀντότητα
Σύμφωνα μέ τήν ὅλη διδασκαλία τῆς Ἁγίας Γραφῆς καὶ τῶν Πατέρων σχετικά με τη δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ἔφηβος θα το τονίσω καί σήμερα- ἔχει αὐτό το χαρακτηριστικό: θέλει να ἐνηλικιωθεῖ. Το μικρό ἀγόρι θέλει να γίνει ἄνδρας, καί το μικρό κορίτσι θέλει να γίνει γυναίκα. Ἡ πορεία πρός τὴν ἐνηλικίωση ἀρχίζει κυρίως με την εἴσοδό τους στήν ἐφηβική ἡλικία, στην περίοδο τῆς ἐφηβείας. Αὐτό το ξεκίνημα πρός τήν ἐνηλι-κίωση, πρός τήν ὡριμότητα, δέν γίνεται ἐρήμην τοῦ Θεοῦ ἤ ἄσχετα ἀπό τὸ θέλημα πού ἔχει ὁ Θεός γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Εἶναι μέσα στο σχέδιο καί στο θέλημα τοῦ Θεοῦ ὁ νέος, ὁ ἔφηβος να πορεύεται πρός τήν ἐνηλικίωση. Μάλιστα, αὐτή ἡ ἐνηλικίωση, αὐτή ἡ ὠρίμανση δὲν εἶναι ἄσχετη ἀλλά πολύ σχε τική με τη γενικότερη ὡρίμανση τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ πνευματική ἄποψη ἀπὸ τὴν ἄποψη τῆς κοι-νωνίας του καὶ τῆς σχέσεώς του μέ τόν Θεό.
Ὁ ἄνθρωπος νιώθει μέσα του αὐτή τήν πραγ-ματικότητα: εἶναι μια ὀντότητα. Καί στή σχέση του μὲ τὸν Θεό, ὅσο κι ἄν προχωρήσει πνευματικά, ὅσο κι ἄν βυθιστεῖ μέσα στη χάρη τοῦ Θεοῦ, πάν-τοτε παραμένει ξεχωριστή ὀντότητα, πού μπορεῖ νὰ λέει: «Εγώ κι Ἐσύ, Θεέ. Ἐγώ καί ὁ διπλανός μου». Ποτέ ὁ ἄνθρωπος δέν θά φθάσει σε μιά κατάσταση που θα πάψει νὰ ἔχει συνείδηση ὅτι εἶναι μιὰ ὀντότητα· μιὰ ὀντότητα πού μπορεῖ νὰ λέει «ἐγώ κι ἐσύ».
Ὁ ἀπόστολος Παῦλος, τσακισμένος, με την καλή ἔννοια τῆς λέξεως, κάτω ἀπό τὸ ἐκτυφλωτικό φῶς τοῦ Χριστοῦ στον δρόμο πρός τή Δαμασκό, δέν σβήνει, δὲν ἐξαφανίζεται, δέν διαλύεται. Ἐνῶ ἔχει πέσει κάτω καί ἔχει τυφλωθεῖ, ἐνῶ ἔχει συναν-τήσει μια δύναμη πού τοῦ ἦταν ἄγνωστη μέχρι τότε, παρά ταῦτα δὲν χάνεται ἀντικειμενικά ἡ αὐτοσυνειδησία του, ἀλλά τή διατηρεῖ καί κάνει διάλογο μέ τόν Θεό. Ὅταν ὁ Κύριος τον ρωτάει γιατί τον διώκει, ὁ ἀπόστολος Παῦλος λέει: «Τίς εἰ, Κύριε;», καί ὁ Κύριος τοῦ ἀπαντᾶ: «Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὅν σύ διώκεις». Καί στη συνέχεια ρώτησε ὁ ἀπόστολος Παῦλος: «Τί ποιήσω;»
Ἔχουμε ἁγίους, οἱ ὁποῖοι βυθίζονται κυριολε κτικά μέσα στο Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, μέσα στὸ φῶς τοῦ Θεοῦ καί βλέπουν τὸ φῶς αὐτό ὁλόγυρά τους με τα σωματικά μάτια και συζητοῦν μὲ τὸν Θεό ὅμως δέν χάνεται ἡ ὕπαρξή τους, δέν χάνεται ἡ αὐτοσυνειδησία τους. Ἐκεῖνο που νιώθουν είναι ὅτι ἑκουσίως ἐξαρτώνται ἀπόλυτα ἀπὸ τὸν Θεό. Δέν εἶναι σαν δύο συνέταιροι, ὁ Θεός ἀπό τὸ ἕνα μέρος καί ἀπό τὸ ἄλλο μέρος ὁ ἄνθρωπος, πού συ-σκέπτονται συνεταιρικά. Όχι. Ὁ ἕνας εἶναι ὁ Θεός, ὁ πλάστης, καὶ ὁ ἄλλος εἶναι τὸ πλάσμα. Μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος να λέει «ἐγώ», «Εσύ», ἀλλὰ μὲ τὴν ἔννοια τῆς ἀπόλυτης ἐξαρτήσεως καὶ ὑποταγῆς, τῆς ἀπόλυτης συσχηματίσεως καί συμμορφώσεως με τον πλάστη.
Τάση ἀνεξαρτησίας καὶ ἀνυπακοῆς τοῦ ἐφήβου
Ἡ πορεία λοιπόν αὐτὴ τοῦ ἐφήβου πρὸς τὴν ὡρίμανση εἶναι κάτι πολύ φυσικό, εἶναι κάτι που εἶναι ἔτσι φτιαγμένο να γίνει, καὶ μάλιστα ὄχι μόνο σὲ σχέση μὲ τὴν πραγματικότητα την καθημερινή, ὅτι δηλαδή πρέπει να μεγαλώσει κανείς, για να μπορεῖ νὰ ζήσει μόνος του ἢ γιὰ νὰ μπορεῖ νὰ κάνει τοῦτο ἤ ἐκεῖνο, ἀλλά καί σε σχέση μὲ τὴν αἰώνια ζωή τοῦ ἀνθρώπου, μὲ τὴν αἰώνια πραγματικότητα τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτὴ ἡ πορεία πρὸς τὴν ὠρίμανση, πρὸς τὴν ἐνηλικίωση έχει μέσα της τὴν αὐτονομία, τὴν ἀνεξαρτησία, τὴ δύναμη, τὴν ἱκανότητα για δημιουργία.
Το πρώτο στοιχείο, ἄν θέλετε νὰ ποῦμε ἔτσι, τοῦ χαρακτηριστικοῦ αὐτοῦ, ὅτι ὁ ἔφηβος πορεύεται πρὸς τὴν ἐνηλικίωση, πρός τὴν ὡρίμανση, καί μάλιστα ὄχι μόνο τὴν ὠρίμανση την προσωρινή ἀλλά τὴν αἰώνια, εἶναι ἡ ἀπαγκίστρωση τοῦ νέου ἀπό τοὺς γονεῖς του καί κυρίως ἀπό τή μητέρα του.
Το κακό εἶναι ὅτι ὁ νέος –καί ἡ νέα- μόλις πιάσει τα δώδεκα, τα δεκατρία καί προχωρεῖ στα δεκατέσσερα καὶ συνειδητοποιεῖ ἀκόμη περισσότε-ρο τὴν κίνηση πρός τὴν ὡρίμανση, πρός τήν ἐνηλι κίωση καὶ τὴν κίνηση γιὰ τὴν ἀπαγκίστρωσή του ἀπὸ τοὺς γονεῖς ἔτσι ὅπως ἔχουν τα πράγματα σήμερα- νομίζει ὅτι μέχρι τότε τον κρατοῦσαν στην κατάσταση που βρισκόταν σε ἐξάρτηση, σε ὑποταγή στούς δικούς του, σε στενή σχέση μέ τούς δικούς του, καί ὅτι ἀπό κάτι τόν στεροῦσαν. Νομί-ζει ὅτι ἔπρεπε πιό μπροστά νὰ εἶχε γίνει αὐτό πού τώρα ἀρχίζει να γίνεται, ἀλλά δέν τὸν ἄφηναν. Τώρα όμως το κατάλαβε καί, τὸν ἀφήνουν δὲν τὸν ἀφήνουν, αὐτὸς θὰ τὸ κάνει. Ἀπό ὅ,τι ξέρω, δέν ὑπάρχει νέος, ἀπό τὸν ὁποῖο λίγο πολύ δέν περνάει αὐτή ἡ σκέψη, ὅτι κάποιος ὡς τώρα δὲν τὸν ἄφηνε να μεγαλώσει, ἀλλά τώρα, τὸν ἀφήνουν δὲν τὸν ἀφήνουν, ἤλθε πιά ή ώρα.
Από το ἄλλο μέρος, οἱ γονεῖς γιὰ διαφόρους λόγους ἀντιμετωπίζουν κατατρομαγμένοι τή νέα αὐτή πραγματικότητα στο παιδί τους. Το παιδί που μέχρι χθές ήταν ὑπάκουο και ἐξαρτιόταν ἀπὸ αὐτούς, ποὺ τὰ ἔλεγε ὅλα καὶ τοὺς ρωτούσε, τὸ παιδί που είχε σεβασμό καὶ δὲν εἶχε αὐτὴ τὴν ἀνη-συχία που παρουσιάζει τώρα, το παιδί, λοιπόν, που μέχρι χθές ήταν ἔτσι, τώρα έχει μια τάση άνεξαρτησίας, αὐτονομίας, ἀνυπακοής, μια τάση -ἔτσι φαίνεται στοὺς γονεῖς- περιφρονήσεως πρός αὐτούς, μια τάση να αναζητεῖ ἄλλους. Βλέποντας αὐτὴ τὴν ἀλλαγή οἱ γονεῖς, καταλαμβάνονται από ἀνησυχία, ἀπὸ φόβο καὶ ἀντιδροῦν ἀνάλογα μὲ τὸ τί εἶναι οἱ ἴδιοι καὶ μὲ τὸ τί ξέρουν πάνω στα θέ-ματα αὐτά. Ἔτσι, ἀρχίζουν τα παράπονα σε τρί-τους, ἀλλά καί στα ίδια τα παιδιά τους.
Ὅμως, ἐκτὸς ἀπὸ σπάνιες ἐξαιρέσεις ἁγίων παιδιῶν, ποὺ ἐκ κοιλίας μητρός κλήθηκαν ἀπὸ τὸν Θεό νὰ εἶναι ἄγια, ὁ γενικός κανόνας εἶναι ὅτι τὰ παιδιά, ὅταν πρόκειται για φυσιολογικά παιδιά, ποὺ εἶχαν καὶ θὰ ἔχουν μια καλὴ ἐξέλιξη ἀπὸ ψυ χολογική άποψη, θὰ ἀπαγκιστρωθοῦν, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸ ἄν οἱ γονεῖς ἀνησυχήσουν, λάβουν τα μέτρα τους ἢ ἀντιδράσουν. Βέβαια, μπορεῖ ὁ νέος να ἀπαγκιστρωθεί κατά ἕναν τρόπο ὄχι πολύ χτυπητό, κατά ἕναν τρόπο που δὲν θὰ φαίνεται στούς γο νεῖς· στὴν οὐσία ὅμως καὶ βαθύτερα θὰ ἀπαγκι στρωθεί. Θὰ ἀρχίσει δηλαδή νὰ ἔχει τις φαντασίες του, τις σκέψεις του, τίς κρίσεις του, τίς ἀναθεωρήσεις του.
Κρίση τοῦ ἐφήβου στο θέμα τῆς πίστεως στον Θεό
Προσωπικά πιστεύω ὅτι σ' αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν κίνηση που παρουσιάζεται στον φυσιολογικό ἔφη-βο γιὰ ἀπαγκίστρωση ἀπὸ τοὺς γονεῖς του, ὀφείλε-ται κατά βάσιν καὶ κατ᾿ ἀρχὴν καὶ ἐκεῖνο ποὺ συμ-βαίνει στούς πιστούς νέους, οἱ ὁποῖοι παρουσιά-ζουν –φαίνεται ἔτσι δὲν εἶναι πάντοτε ἔτσι- ἕνα εἶδος χαλαρώσεως τῆς πνευματικῆς ζωῆς, τῆς πί-στεως, τῆς σχέσεώς τους μὲ τὸν Θεό, τῆς σχέσεώς τους μὲ τὴν ἀλήθεια. Αὐτή ἡ χαλάρωση μπορεῖ νὰ ἔχει μια κακή ἐξέλιξη.
Ὅπως είπαμε προηγουμένως, ὁ νέος νομίζει ὅτι πιό μπροστά ἔπρεπε να συμβεῖ ἡ ἀποδέσμευση ἀπό τοὺς γονεῖς, ἀλλὰ δὲν τὸν ἄφησαν. Ἡ ἀλήθεια ὅμως εἶναι ὅτι, καθώς ήταν παιδί, δέν ἦταν καιρός ἀκόμη νὰ γίνει αὐτό, καί ὄχι ὅτι κάποιος δὲν τὸν ἄφησε. Ἔπρεπε να περάσει ἀπό ἐκεῖνο τὸ στάδιο, στό ὁποῖο γίνονται πολλά ἄλλα ποὺ εἶναι τόσο ἀπαραίτητα.
Το πιστό παιδί, καθώς γίνεται ἔφηβος καί ἔχει τὴν τάση γιὰ ἀπαγκίστρωση, νομίζει ὅτι ἡ πίστη, ἡ σχέση του με τον Θεό, μὲ τὰ μυστήρια, ἡ σχέση του μὲ μιὰ ἄλφα τακτική καὶ ζωή τοῦ ἔχουν ἐπιβληθεῖ. Νομίζει ὅτι αὐτά εἶναι κάτι ποὺ ἄλλοι τοῦ τὰ ἐπέ-βαλαν -οἱ γονεῖς στην προκειμένη περίπτωση- καί τώρα δὲν μποροῦν νὰ σταθοῦν. Ἔτσι, ἐφόσον προ χωρεῖ πρὸς τὴν ἀνεξαρτησία, πρὸς τὴν ἐλευθερία, πρὸς τὴν αὐτονομία καὶ τὴν ἀπαγκίστρωση ἀπό τοὺς γονεῖς γενικότερα, ὑφίστανται καὶ αὐτὰ ἕναν κλονισμό, μια ταλάντευση, μὲ ἀποτέλεσμα να περνάει ὁ ἔφηβος και στο θέμα τῆς πίστεως μια κρίση.
Τὰ λέω αὐτά, για να γνωρίζετε κι ἐσεῖς που εἶστε ἐδῶ καὶ πού αύριο οἱ πιο πολλοί ἀπό σᾶς, ἂν ὄχι ὅλοι, θὰ ἔχετε να κάνετε μὲ ἐφήβους, πού θά εἶναι παιδιά σας, αλλά για να γνωρίσουν καὶ οἱ γο νεῖς σας ἀπὸ σᾶς, ὅμως καὶ γενικότερα, για να γνω ρίζουμε ὅλοι ὅσοι ασχολούμαστε με τη χριστιανική ἀγωγή τῶν νέων, ὅτι δὲν πρέπει να καταλαμβανό-μαστε ἀπό ἀνησυχία, ἐπειδή το παιδί, που μέχρι χθές ἦταν ἄλφα-άλφα χριστιανός, τώρα ἀρχίζει να χάνει τὸν ζῆλο και το ενδιαφέρον του Δὲν εἶναι ἔτσι.
Η θρησκευτικότητα πού εἶχε μέχρι χθές ἦταν μιά παιδική θρησκευτικότητα. Ἡ πνευματική του ζωή, ή χριστιανική του ζωή ήταν μια παιδική χρι-στιανική ζωή. Τώρα όμως, πορευόμενος ὁ νέος πρός τὸ νὰ ἐνηλικιωθεί σωματικά και ψυχικά, θά ἐνηλικιωθεῖ καί πνευματικά, ἀπὸ τὴν ἄποψη ὅτι πιο ἐνσυνείδητα, πιό αἰσθητά καὶ περισσότερο ἑκούσια θὰ δεχθεῖ αὐτὸ τὸ ὁποῖο θὰ δεχθεῖ: την πίστη, την πνευματική ζωή, τη σχέση του με τον Θεό καί τὴν Ἐκκλησία. Ὅλα αὐτὰ ἡ ὕπαρξή του, ἡ ὀντότητά του, ἡ προσωπικότητά του θα τα κάνει κτῆμα δικό του μὲ τὸ ἐλεύθερο δόσιμό του σ' αὐτά, ἐνῶ μέχρι τώρα τὰ ζοῦσε ὡς παιδί. «Κάνε ἔτσι, παιδί μου», τοῦ ἔλεγαν, καὶ ἔκανε. «Πές ἔτσι, παιδί μου», τοῦ ἔλεγαν, καὶ ἔλεγε. Δὲν ἐνεργοῦσε τόσο ή δική του προσωπικότητα, διότι ἦταν ἀκόμη σε μια λανθάνουσα κατάσταση.
Ἐπειδὴ λοιπόν ὁ ἄνθρωπος, εἰσερχόμενος στὴν ἐφηβική ἡλικία, ἔχει ὡς προορισμό ἀπὸ τὴν ἴδια τὴ δημιουργία του ἔτσι τὸν ἔφτιαξε ὁ Θεός-νὰ ἐνηλικιωθεῖ, νὰ ἀνδρωθεῖ, νὰ ὡριμάσει, γι' αὐτό ἀκριβῶς ἀρχίζει νὰ ἔχει τὴν τάση νὰ ἀναθεωρεῖ μερικά δεδομένα καὶ νὰ μὴν τὰ θέλει ἔτσι ὅπως τοῦ τὰ εἶπαν. Ἀρχίζει νὰ ἔχει ἀμφιβολίες καὶ νὰ παρουσιάζει ἀνταρσίες, ἀνυπακοές, καὶ ὅπως λέγα-με την περασμένη Κυριακή, ἀρχίζει νὰ εἶναι σάν ξένος πρὸς τοὺς δικούς του καὶ συγγενής πρός τους ξένους.
Ὁ νέος καὶ ἀπό τήν καθαρῶς βέβαια σωματι κή πλευρά ἀρχίζει να πορεύεται πρός την κατά-σταση ἐκείνη, ποὺ θὰ εἶναι ἱκανός, ὅταν ἔρθει ἡ ὥρα, να δημιουργήσει οἰκογένεια. Πρίν ὅμως δημι-ουργήσει οἰκογένεια –ὄχι ὅτι αὐτό εἶναι σκοπός, ἀλλὰ εἶναι ὅμως μέσα στην ὅλη πορεία καὶ αὐτό-πορεύεται να φθάσει σε κατάσταση τέτοια πού να μπορεῖ νὰ δοθεῖ σὲ ἕνα πρόσωπο τοῦ ἄλλου φύλου, ὅπως ἐπίσης νὰ μπορεῖ νὰ δεχθεῖ τὴν ἀγάπη ἀπό ἕνα πρόσωπο τοῦ ἄλλου φύλου.
Ὅλα αὐτά, ὅπως ἐγώ τα καταλαβαίνω, στη βάση τους καί κατ᾿ ἀρχὴν εἶναι ὄχι ἁπλῶς ἀναπό-φευκτα, ἀλλά μέσα στον κανόνα καί στη φυσιολο γική ἐξέλιξη τῶν πραγμάτων. Καί μόνο ἐφόσον ἔτσι θὰ τὰ παίρνουμε τα πράγματα καί ἐφόσον διά μέσου αὐτῶν τῶν ἀληθειῶν –ἂν εἶναι ἀλήθειες– θά ἑρμηνεύουμε και θα προσπαθοῦμε νὰ ἐξηγοῦμε τίς διάφορες ἐκδηλώσεις τοῦ ἐφήβου, θὰ μποροῦμε πραγματικά να τον βοηθούμε.
Ὄχι ὅτι θὰ τὸν κρατήσουμε ἅγιο. Όχι. Αὐτά δὲν εἶναι θέματα πού ἐξαρτώνται μόνο ἀπὸ ἐμᾶς, μόνο από τη δική μας στάση, ἀλλά ἐξαρτῶνται καὶ ἀπὸ τὸν ἔφηβο. Αλλά λίγο πολύ, θέλει δὲν θέλει, χάρη στη σωστή ἀντιμετώπισή μας θὰ ἔχει τή βεβαιότητα ὅτι ἀναγνωρίζουμε αὐτή την πραγματι κότητα πού ζεῖ ὡς ἔφηβος, καὶ κατά βάθος, κι ἂν ἀκόμη καμιά φορά τοῦ λέμε «μή», τοῦ λέμε «πρόσεξε», «μή βιάζεσαι», θὰ ἔχει τή συναίσθηση ὅτι τον καταλαβαίνουμε, καὶ ἔτσι θὰ ἔχουμε μαζί του μιὰ ἐπαφή, μιὰ ἐπικοινωνία.
Αὐτό βέβαια κυρίως ἀναφέρεται στούς γονεῖς, που πάντοτε εἶναι τρομαγμένοι κατά την περίοδο τῆς ἐφηβείας τῶν παιδιῶν τους, καὶ νομίζουν ὅτι ἔχασαν τὰ παιδιά τους ἀλλά ἀναφέρεται καὶ γενικότερα σε ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ὁδηγοί τῶν νέων.
Το χαρακτηριστικό τῆς πορείας τοῦ ἐφήβου
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου