ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ Α. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Συνάξεις γιά νέους
Ἐφηβεία, γάμος, ἀγαμία
Τόμος Α΄
Πορεία πρός τήν ὡριμότητα.
Anima, animus.
ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
B6
Δύο ὅροι τῆς ψυχολογίας τοῦ βάθους
H persona κατά την ψυχολογία τοῦ βάθους
Ἀναγνώριση καί ἀνάπτυξη τῶν anima-animus
Συνέπειες ἀπό τή μὴ ἐπίγνωση τῶν ἰδιοτήτων τοῦ ἄλλου φύλου μέσα στὸν ἄνθρωπο
Ερχόμαστε πάλι στον Καλλιάφα, ποὺ μᾶς πα-ρουσιάζει τίς θέσεις τοῦ Γιούνγκ.
«Ως τελικόν δὲ γενικόν δίδαγμα τῶν λεχθέντων περί τῶν anima, animus, persona εἶναι δυνατόν να παρατεθῇ τὸ ἀκόλουθον: Εγκαίρως πρέπει νὰ ἀνα-γνωρίζεται καὶ ἐν μέτρῳ νὰ ἀναπτύσσεται συνειδητῶς τὸ ψυχικόν ἐκεῖνο μέρος, τὸ ὁποῖον ἀνήκει κυρίως εἰς τὸ ἀσυνείδητον. Ἄλλως, προϊούσης τῆς ἡλικίας, ἔχομεν πρὸ ἡμῶν ἄνδρας μέν ἐκτεθηλυμμένους, γυναῖκας δὲ ἐριστικάς καὶ μετά πείσματος ἐμμενούσας εἰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι εἶναι δῆθεν λο γικῶς ὀρθαί».
Ἡ γυναίκα –σύμφωνα με αὐτά πού ἔχουμε πεῖ- σκέπτεται με την καρδιά, μὲ τὸ συναίσθημα, με τη διαίσθηση. Ἐπειδή δέν καλλιεργεῖ παράλλη-λα τή λογικότητα, πού ὑπάρχει στο ἄλλο φύλο ὡς κύριο χαρακτηριστικό, αὐτή ἡ πραγματικότητα μέ-νει σὲ ἀσυνείδητη κατάσταση. Καί ἀφοῦ μένει σε ἀσυνείδητη κατάσταση, κάποτε, ἀργὰ ἡ γρήγορα, βγαίνει, γιατί δέν μπορεῖ νὰ μείνει για πάντοτε ἐκεῖ στὸ ὑπόγειο, καί κατακυριεύει την προσωπικότητα, και στην προκειμένη περίπτωση τή γυναίκα. Ἔτσι ἡ γυναίκα, ὅπως λέει το κείμενο, εἶναι ἐριστική καί ἐπιμένει πεισματικά σε μια γνώμη, ἡ ὁποία δῆθεν εἶναι λογικῶς ὀρθή.
Έχουμε τέτοια φαινόμενα. Μιά γυναίκα σκέπτεται συναισθηματικά, διαισθητικά, με την καρδιά -ἔχει τή λογική τῆς καρδιᾶς· αὐτό εἶναι τὸ χαρα-κτηριστικό της- ἀλλά, ἐπειδή δέν ἔχει συνειδητοποιήσει καὶ δὲν ἔχει καλλιεργήσει τις λανθάνουσες ἀνδρικές ἰδιότητες πού ἔχει μέσα της, ἔρχεται μια μέρα που κυριεύεται ἀπό αὐτές. Κυριεύεται ὅμως κατά ἕναν τρόπο νοσηρό καὶ ἔτσι γίνεται ἐριστική, πεισματάρα. Κολλάει στο μυαλό της μιά γνώμη καί νομίζει ὅτι δὲν ὑπάρχει λογικότερη γνώμη ἀπό αὐτήν. Ὁπότε, πῶς νὰ τὴν ἀφήσει, πῶς νὰ τὴν ἐγκαταλείψει; Το τι γίνεται με κάτι τέτοια! Τι γίνεται!
Τὸ ἴδιο μπορεῖ νὰ συμβεῖ ἀπὸ τὴν πλευρά τοῦ ἄνδρα. Κάποιος, ἀκριβῶς διότι δέν θέλησε να συ νειδητοποιήσει και να καλλιεργήσει την anima, μπορεῖ νὰ φθάσει στο σημεῖο νὰ ἐκδηλώνεται στά βαθιά γηρατειά του σαν ἕνα γυναικάριο. Μᾶς συγχωρεῖτε για τις λέξεις. Ἄνθρωποι πού θεωροῦνταν μεγάλοι ἄνδρες καὶ οἱ ὁποῖοι κατέκτησαν την οἰκουμένη, ἀκριβῶς γιὰ τὸν λόγο αὐτόν, ἐπειδή δηλαδή δέν καλλιέργησαν τὰ στοιχεῖα τῆς anima που ἔφεραν μέσα τους, ἐκδηλώθηκαν κάποτε ἔτσι, ὅπως λέει ἐδῶ ὁ Καλλιάφας.
Αὐτοί ποὺ ἀσχολήθηκαν με τη ζωή του Ναπολέοντα λένε ὅτι ὁ Ναπολέων, ὁ ὁποῖος δέν δεχόταν τρίχα στο σπαθί του, στην Κορσική, ὅπου ἐξορί-σθηκε, ἔκανε ὄχι ἁπλῶς σὰν μια γυναίκα, ἀλλὰ σαν ὑστερικό γυναικάριο. Ἀλλὰ καὶ πρὶν ἐξορισθεῖ, στην ἰδιωτική του ζωή ήταν ἔτσι, καθώς κυριευόταν ἀπὸ τὸ ἀσυνείδητο. Ὁ ὁποῖος Μέγας Ναπολέων ὑπερ-καλλιέργησε τὰ στοιχεῖα τοῦ φύλου του καί γι' αὐτό ἦταν ὄχι μόνο κοσμοκράτορας ἀλλά καί ἄνθρωπος ποὺ δὲν ἤξερε ὅρια ἠθικῆς. Παρ' ὅλο ὅμως πού εἶχε τόσες ἁμαρτωλές καί ἀνήθικες περιπέτειες στη ζωή του, ὅσες ἴσως κανένας ἄνθρωπος, παρά ταῦτα στο θέμα αὐτό δὲν εἶχε φυσιολογική ἐξέλιξη. Ἐπειδή θέλησε να διατηρήσει τάχα τὸν πολύ ἀνδρισμό του, δὲν καλλιέργησε τη γυναικεία εἰκόνα πού εἶχε μέσα του καὶ ἔτσι δὲν εἶχε ὁμαλή ἐξέλιξη καί ἔφθασε στο σημεῖο ὁ Μέγας Ναπολέων να φέρεται σὰν ἕνα γυναικάριο.
Τὰ λέω αὐτά, για να συνεννοούμαστε. Καλ-λιέργεια τῶν ἄλλων στοιχείων δέν σημαίνει να σπεύσει κανείς νὰ ἔχει παράνομες σχέσεις με το ἄλλο φύλο. Ἴσα-ἴσα. Μεγάλοι ἄνθρωποι, δυνατοί, ἰσχυρότατοι, ὅπως φαίνονταν, οἱ ὁποῖοι σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο δέν εἶχαν κανένα φραγμό, κατάντησαν, ὅπως λέει ἐδῶ, σε μια «ἐκτεθηλυμμένη» κατάσταση, ἀκριβῶς διότι δὲν καλλιέργησαν κατά σωστό τρόπο τὰ στοιχεῖα τοῦ ἄλλου φύλου πού ὑπῆρχαν μέσα τους. Αὐτὸ δὲν τὸ βλέπει κανείς μόνο στον Μέγα Ναπολέοντα. Παίρνουμε αὐτόν, ποὺ εἶναι ἕνα χτυπητό παράδειγμα. Κάτι τέτοια τα βλέπει κανείς πολύ τακτικά. Ἀπὸ ἐκεῖ πού κάνει κανείς τὸν πολύ ἄνδρα –ποιά ἄλλη φράση να χρησιμοποιήσω; - ἀποδεικνύεται τὸ ἀντίθετο.
Πραγματική ἐσωτερική ἐλευθερία
«Τὴν ἀληθινήν φύσιν τῆς γυναικός ὁ ἀνήρ καὶ τὴν τοῦ ἀνδρός ἡ γυνή γινώσκει μόνον, ἄν ἐρευνᾷ αὐτὴν εἰς τὸν ἑαυτόν του διότι κατά το πλείστον ἐκλέγομεν τήν ἢ τὸν σύντροφόν μας οὕτως, ὥστε αὕτη ἤ οὗτος νὰ ἐκπροσωπῇ τὸ ἀσυνείδητον τῆς ψυχῆς ἡμῶν μέρος. Ἂν γίνεται τοῦτο συνειδητόν, τότε δὲν ἀποδίδει τις πλέον τάς ἰδικάς του ἐλλείψεις εἰς τὴν σύντροφον ἢ εἰς τὸν σύντροφον τῆς ζωῆς του δηλαδή τότε αἴρεται ἡ προβολή».
Τα καταλαβαίνουμε τώρα αὐτά ὕστερα ἀπό ὅσα ἔχουμε πεῖ.
«Οὕτω πλῆθος ψυχικῆς ἐνεργείας εἶναι δυνατόν νὰ τίθεται εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἐγώ. Ἂν τις ἤθελε λάβει ἐπίγνωσιν τῶν ἐν ἑαυτῷ ἰδιοτήτων τοῦ ἑτέρου φύλου δι' εὐστόχου αὐτογνωσίας, τότε γίνεται πλέον αὐτός κύριος τῶν συγκινήσεων καὶ τῶν παθῶν καὶ οὐχί αὐτὰ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ σημαίνει πραγματικήν ἐσωτερικήν ἐλευθερίαν...»
Γίνεται ἐδῶ λόγος γιὰ τὴν ἐλευθερία ἀπό ψυ-χολογικῆς πλευρᾶς. Οἱ ψυχολόγοι βλέπουν την ἐλευθερία βέβαια μόνο στην ψυχολογική σφαίρα καὶ ὄχι στὴν πνευματική. Γιὰ τὴν ἐσωτερική έλευ θερία κάνουν λόγο οἱ Πατέρες, οἱ ὁποῖοι τή βίω-σαν. Ὅταν γνωρίσει κανείς τόν ἑαυτό του, τόν ἀποδεχθεῖ καί καλλιεργώντας τον μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ ξεπεράσει ὅ,τι πρέπει να ξεπεράσει, φθάνει σε μια κατάσταση ἐλευθερίας καί δὲν ὑπάρχει ἐσωτερική καταδυνάστευση. Καί στο θέμα τοῦ σέξ, ἂν ἐπιτρέπεται νὰ ποῦμε, δὲν ὑπάρχει αὐτή ἡ καταδυνάστευση πού ὑπάρχει στόν πολύ κόσμο, γιατί ἐλευθερώνεται ὁ ἄνθρωπος.
«Τοῦτο δὲ σημαίνει πραγματικήν ἐσωτερικήν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ ἄρῃ οὐδεμία ἐρωτική σχέσις κατά τήν συνήθη τῆς λέξεως ἔννοιαν».
Ἔτσι νομίζω τά πράγματα μπαίνουν στη θέση τους, γιά νά ἀποφευχθεῖ κάθε παρεξήγηση.
«Διότι οὗτος ἤ αὕτη ἔχει γνωρίσει τάς οὐσιώδεις ἰδιότητας τοῦ ἑτέρου φύλου ἐντὸς τοῦ ἑαυτοῦ του καί ἑπομένως δέν εἶναι δυνατόν ὡς “ἐρωτευμένος” ἤ “ἐρωτευμένη” να πνίγεται εἰς τάς φανταστικάς ἰδιότητας οὐδεμιᾶς ἤ οὐδενός ἄλλου».
Πόσες φορές οἱ νέοι καί οἱ νέες γίνονται θύ-ματα, διότι ἀποφασίζουν νά ἑνωθοῦν μὲ ἕναν ἄν-θρωπο, τὸν ὁποῖο δέν τὸν εἶδαν ἔτσι ὅπως εἶναι, ἀλλὰ ὅπως τὸν ἔφτιαξαν μέσα στη φαντασία τους. Ὁ καιρός, ὅπως λέει ὁ ἀπόστολος Παῦλος, εἶναι συνεσταλμένος, καί ὁ γάμος εἶναι καί αὐτός κάτι προσωρινό. Επομένως, ἂν δὲν βρεῖ κανείς ὅλα ἐκεῖνα ποὺ θὰ ἤθελε νὰ βρεῖ στόν γάμο, δέν πρέπει νὰ τοῦ στοιχίζει. Ὅμως, ὅπως ἔχουν σήμερα τά πράγματα, ὀνειρεύεται κανείς, ἕνας νέος ἤ μιά νέα, μέσα στον γάμο ἤ σέ ἕνα δεσμό νὰ βρεῖ τὸ ἅπαν.
Φυσικά, σ' αὐτή τήν περίπτωση γίνεται προβολή τῶν πόθων καὶ τῶν ἀσυνείδητων καταστάσεων τοῦ ἀνθρώπου. Προβάλλεται ἕνας κόσμος φανταστικός, δηλαδή μή πραγματικός, μή ἀντικειμενικός, ἀλλά, ἀργὰ ἤ γρήγορα, ἡ πραγματικότητα τῆς ζωῆς ἀναγκάζει τόν ἄνθρωπο να προσγειωθεῖ καί νὰ δεῖ ποιά εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ὁπότε, πέφτει ἀπό τά σύννεφα, πέφτει ἀπό τόν οὐρανό, χωρίς να το καταλάβει, καί πᾶνε περίπατο τά μεγάλα ὄνειρα καί οἱ μεγάλες ἀγάπες.
«Ὅρος, ἄνευ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατος ἡ γνησία ἀγάπη»
«Αλλ' ὅμως ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος –ὁ ἄνθρωπος δηλαδή πού ἔχει ἐρευνήσει τόν ἑαυτό του καί εἶναι ἐσωτερικά ἐλεύθερος καί δέν ἐπηρεάζεται ἀπό τή φαντασία- ἔχει τήν ἱκανότητα νά ἀγαπᾷ βαθύτε-ρον, νὰ ἀφοσιώνεται εἰς τὸ ἕτερον πρόσωπον ἐξ ἐπιγνώσεως. Ἡ τοιαύτη, ἐξ αὐτογνωσίας, ἐπίγνωσις τῶν ἰδιοτήτων τοῦ ἐκπροσώπου τοῦ ἑτέρου φύλου δημιουργεῖ τὴν ἀναγκαίαν ἀπόστασιν πρός αὐτόν, ἥτις εἶναι ὅρος, ἄνευ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατος ἡ γνησία ἀγάπη».
Βλέπετε, αὐτά πού λέμε ἀπό πνευματικῆς ἀπό-ψεως, ἐνισχύονται καί ἐγκρίνονται καί ἀπό τήν ψυχολογία. Καί στο ἀνδρόγυνο πρέπει νὰ ὑπάρχει ἀπόσταση. Ἐάν δέν διατηρηθεῖ αὐτή ἡ ἀπόσταση, ἀλλά γίνουν φύρδην μίγδην ψυχολογικά, δέν μπορεῖ νὰ σταθεῖ ἡ ἀληθινή ἀγάπη.
«Ἡ ἀπόστασις αὕτη, καθ' ἣν τις γινώσκει ἑαυ τὸν ὡς ἰδιαίτερον ὄν καὶ τὸν ἕτερον ὡσαύτως, εἶναι ἡ δημιουργοῦσα καὶ πᾶσαν ἄλλην ὑγιᾶ καὶ προά-γουσαν τὸν ἀληθινόν, ἐσωτερικόν πολιτισμόν σχέσιν. Ἡ ἀπόστασις αὕτη γεννᾶ καί ἀληθινήν στοργήν τῶν γονέων πρός τα τέκνα...»
Πόσοι γονεῖς δὲν μποροῦν νὰ κρατήσουν την ἀπόσταση που πρέπει νὰ ἔχουν ἀπὸ τὰ παιδιά τους! Ἀφοῦ στούς συζύγους, μεταξύ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει βαθμός συγγένειας, πρέπει νὰ ὑπάρχει ἀπόσταση, πόσο μᾶλλον ἀνάμεσα στοὺς γονεῖς καὶ στα παιδιά, μεταξύ τῶν ὁποίων ὑπάρχει πρώτου βαθμοῦ συγγένεια. Ἐπειδή πολλές φορές δὲν ὑπάρ-χει αὐτή ἡ ἀπόσταση, ἀλλά γίνεται με μια κατα-κτητική διάθεση τέλεια ταύτιση τῆς μητέρας ἢ τοῦ πατέρα με το παιδί, γι' αὐτὸ δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρ-χει ἀληθινή ἀγάπη τῶν γονέων πρός το παιδί.
«Ἡ ἀπόστασις αὕτη γεννᾶ καί ἀληθινήν στοργήν τῶν γονέων πρός τά τέκνα καί τούτων πρός ἐκείνους, ἀγάπην παιδαγωγικήν διδασκάλων πρός μαθητάς...»
Ἄλλο κακό τοῦτο. Οἱ μαθητές καί οἱ μαθή-τριες δέν ξέρουν ἀπό αὐτά καί ἄγονται καί φέρονται ἀπό τή συναισθηματικότητά τους, ἀπό τίς ἀνάγκες που αἰσθάνονται μέσα τους καὶ ἀπὸ τὴν ἀνταπόκριση που βρίσκουν στον δάσκαλο ή στη δασκάλα, στον καθηγητή ἢ στην καθηγήτρια. Ἀλλὰ ὁ καθηγητής καί ὁ δάσκαλος θα πρέπει να ξέρουν καὶ νὰ κρατοῦν κάποια ἀπόσταση. Ἄν θέλετε, καί μεταξύ πνευματικοῦ καὶ ὑποτακτικοῦ ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ ὑπάρχει ἀπόσταση.
«ἀγάπην παιδαγωγικήν διδασκάλων πρός μα θητάς καὶ σεβασμοῦ τούτων πρὸς ἐκείνους, άμοι βαίαν ἐκτίμησιν καὶ σεβασμόν ἀρχόντων καὶ ἀρχο-μένων κ.τ.τ. Συμβαίνει δὲ τοῦτο, ἐπειδὴ ἡ ἀπόστασις αὕτη κάμνει σταθερωτέραν τὴν ἰδιαιτέραν ἑκάστου ἀνθρώπου ψυχικήν σύστασιν...»
Στην περίπτωση πού δέν ὑπάρχει ἀπόσταση, ἡ δομή, ἄν μποροῦμε νὰ ποῦμε ἔτσι, ἡ σύσταση τῆς προσωπικότητος διαλύεται. Ἡ ἀληθινὴ ἀγάπη δὲν διαλύει την προσωπικότητα, ἀλλά τήν ἀνοίγει πρός τὸν ἄλλο καί δίνει και παίρνει. Νοσηρές καταστά-σεις, ποὺ ἔχουν πολλή φαντασία καὶ πολύ ὄνειρο, διαλύουν την προσωπικότητα. Γίνεται μια συγχώνευση τῶν προσωπικοτήτων, ὅταν καταργεῖται ἡ ἀπόσταση μεταξύ τους. Στη Θεότητα, στα πρόσω-πα τῆς Ἁγίας Τριάδος, μεταξύ Πατρός, Υἱοῦ καὶ Ἁγίου Πνεύματος, ὑπάρχει περιχώρηση -εἶναι ὅρος θεολογικός- ὑπάρχει ἀλληλοδόσιμο, ἀλλὰ ὄχι ἀνα-κάτεμα ἤ διάλυση ἢ συγχώνευση τῶν προσώπων.
Ἡ ἀπόσταση μεταξύ τῶν προσώπων, ψυχολο γικά κάμνει «σταθερωτέραν τὴν ἰδιαιτέραν ἑκάστου ἀνθρώπου ψυχικήν σύστασιν, καὶ ἐπιτρέπει ἀφοσίω σιν εἰς τὸν ἕτερον περισσότερον ἀνεπιφύλακτον παρά ἄν τις ἀνεπιγνώστως συγχέῃ τὸν ἑαυτόν του μὲ τὸν ἕτερον».
Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος συγχέεται μὲ ἄλλο πρόσωπο μέσα σὲ ἕνα ὄνειρο παραμυθένιο, δέν μπορεῖ νὰ ἀγαπήσει, ἄσχετα ἂν εἶναι σε μια κατάσταση μέθης. Ἐγὼ ἀπὸ ὅ,τι ἔχω καταλάβει, αὐτά που γρά φει ἐδῶ, ἄν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, τὰ ψηλάφησα, Αὐτὸ τὸ διαπίστωσα σε συγκεκριμένες περιπτώ σεις: παρὰ τὸ ὅτι ὑπάρχει τὸ ὄνειρο, ἡ φαντασία, ή μέθη τῆς ἀγάπης, δὲν ὑπάρχει κατά βάσιν ἀληθινή ἀγάπη καὶ ἀνεπιφύλακτο δόσιμο.
«Ἀλλ᾿ ἡ ἄνοδος εἰς τὴν βαθμίδα ταύτην τῆς ἀναπτύξεως εἶναι λίαν δυσχερής καί εἶναι δυνατόν νὰ ἐπιτυγχάνεται μόνον δι' ἀγώνων καί ἀπογοητεύσεων πολλάκις».
Καὶ γιὰ νὰ παρηγορηθούμε λίγο: «Διὰ δὲ τοῦτο εἶναι ὁ καρπός μᾶλλον τοῦ δευτέρου ἡμίσεος τῆς ζωῆς, τὸ ὁποῖον ἄρχεται περί το τριακοστόν πέμ πτον ἔτος τῆς ἡλικίας».
Ἐὰν ἀκόμη δέν φθάσαμε σ' αὐτή την κατά-σταση, ἔχουμε λίγα χρόνια ἀκόμη περιθώριο.
«Εὐνόητον εἶναι ὅτι τὸν ἀγῶνα πρός ἐπίγνωσιν τῶν ἐν τῇ ψυχῇ παντός ἀτόμου ἰδιοτήτων τοῦ ἑτέ-ρου φύλου ὀφείλει νὰ ἀναλαμβάνῃ τις πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ δευτέρου ἡμίσεος τῆς ζωῆς. Ὅταν δὲ λήξῃ ὁ ἀγών οὗτος ἐπιτυχῶς, παύει πλέον νὰ δρᾷ ἀπροσφόρως ἐκ τοῦ ἀσυνειδήτου ἡ anima ἢ ὁ animus, προσλαμβάνεται αὕτη εἰς τὴν συνείδησιν, ἀφομοιούται πρός τα λοιπά συνειδητῶς καλλιεργη θέντα βιώματα. Οὕτω δὲ εὐρύνεται ὁ ὁρίζων τῆς προσωπικότητος.
Ταῦτα περί τῶν νεωτέρων ψυχολογικῶν ὅρων anima, animus, persona».
H persona κατά την ψυχολογία τοῦ βάθους
Ἀναγνώριση καί ἀνάπτυξη τῶν anima-animus
Συνέπειες ἀπό τή μὴ ἐπίγνωση τῶν ἰδιοτήτων τοῦ ἄλλου φύλου μέσα στὸν ἄνθρωπο
Ερχόμαστε πάλι στον Καλλιάφα, ποὺ μᾶς πα-ρουσιάζει τίς θέσεις τοῦ Γιούνγκ.
«Ως τελικόν δὲ γενικόν δίδαγμα τῶν λεχθέντων περί τῶν anima, animus, persona εἶναι δυνατόν να παρατεθῇ τὸ ἀκόλουθον: Εγκαίρως πρέπει νὰ ἀνα-γνωρίζεται καὶ ἐν μέτρῳ νὰ ἀναπτύσσεται συνειδητῶς τὸ ψυχικόν ἐκεῖνο μέρος, τὸ ὁποῖον ἀνήκει κυρίως εἰς τὸ ἀσυνείδητον. Ἄλλως, προϊούσης τῆς ἡλικίας, ἔχομεν πρὸ ἡμῶν ἄνδρας μέν ἐκτεθηλυμμένους, γυναῖκας δὲ ἐριστικάς καὶ μετά πείσματος ἐμμενούσας εἰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι εἶναι δῆθεν λο γικῶς ὀρθαί».
Ἡ γυναίκα –σύμφωνα με αὐτά πού ἔχουμε πεῖ- σκέπτεται με την καρδιά, μὲ τὸ συναίσθημα, με τη διαίσθηση. Ἐπειδή δέν καλλιεργεῖ παράλλη-λα τή λογικότητα, πού ὑπάρχει στο ἄλλο φύλο ὡς κύριο χαρακτηριστικό, αὐτή ἡ πραγματικότητα μέ-νει σὲ ἀσυνείδητη κατάσταση. Καί ἀφοῦ μένει σε ἀσυνείδητη κατάσταση, κάποτε, ἀργὰ ἡ γρήγορα, βγαίνει, γιατί δέν μπορεῖ νὰ μείνει για πάντοτε ἐκεῖ στὸ ὑπόγειο, καί κατακυριεύει την προσωπικότητα, και στην προκειμένη περίπτωση τή γυναίκα. Ἔτσι ἡ γυναίκα, ὅπως λέει το κείμενο, εἶναι ἐριστική καί ἐπιμένει πεισματικά σε μια γνώμη, ἡ ὁποία δῆθεν εἶναι λογικῶς ὀρθή.
Έχουμε τέτοια φαινόμενα. Μιά γυναίκα σκέπτεται συναισθηματικά, διαισθητικά, με την καρδιά -ἔχει τή λογική τῆς καρδιᾶς· αὐτό εἶναι τὸ χαρα-κτηριστικό της- ἀλλά, ἐπειδή δέν ἔχει συνειδητοποιήσει καὶ δὲν ἔχει καλλιεργήσει τις λανθάνουσες ἀνδρικές ἰδιότητες πού ἔχει μέσα της, ἔρχεται μια μέρα που κυριεύεται ἀπό αὐτές. Κυριεύεται ὅμως κατά ἕναν τρόπο νοσηρό καὶ ἔτσι γίνεται ἐριστική, πεισματάρα. Κολλάει στο μυαλό της μιά γνώμη καί νομίζει ὅτι δὲν ὑπάρχει λογικότερη γνώμη ἀπό αὐτήν. Ὁπότε, πῶς νὰ τὴν ἀφήσει, πῶς νὰ τὴν ἐγκαταλείψει; Το τι γίνεται με κάτι τέτοια! Τι γίνεται!
Τὸ ἴδιο μπορεῖ νὰ συμβεῖ ἀπὸ τὴν πλευρά τοῦ ἄνδρα. Κάποιος, ἀκριβῶς διότι δέν θέλησε να συ νειδητοποιήσει και να καλλιεργήσει την anima, μπορεῖ νὰ φθάσει στο σημεῖο νὰ ἐκδηλώνεται στά βαθιά γηρατειά του σαν ἕνα γυναικάριο. Μᾶς συγχωρεῖτε για τις λέξεις. Ἄνθρωποι πού θεωροῦνταν μεγάλοι ἄνδρες καὶ οἱ ὁποῖοι κατέκτησαν την οἰκουμένη, ἀκριβῶς γιὰ τὸν λόγο αὐτόν, ἐπειδή δηλαδή δέν καλλιέργησαν τὰ στοιχεῖα τῆς anima που ἔφεραν μέσα τους, ἐκδηλώθηκαν κάποτε ἔτσι, ὅπως λέει ἐδῶ ὁ Καλλιάφας.
Αὐτοί ποὺ ἀσχολήθηκαν με τη ζωή του Ναπολέοντα λένε ὅτι ὁ Ναπολέων, ὁ ὁποῖος δέν δεχόταν τρίχα στο σπαθί του, στην Κορσική, ὅπου ἐξορί-σθηκε, ἔκανε ὄχι ἁπλῶς σὰν μια γυναίκα, ἀλλὰ σαν ὑστερικό γυναικάριο. Ἀλλὰ καὶ πρὶν ἐξορισθεῖ, στην ἰδιωτική του ζωή ήταν ἔτσι, καθώς κυριευόταν ἀπὸ τὸ ἀσυνείδητο. Ὁ ὁποῖος Μέγας Ναπολέων ὑπερ-καλλιέργησε τὰ στοιχεῖα τοῦ φύλου του καί γι' αὐτό ἦταν ὄχι μόνο κοσμοκράτορας ἀλλά καί ἄνθρωπος ποὺ δὲν ἤξερε ὅρια ἠθικῆς. Παρ' ὅλο ὅμως πού εἶχε τόσες ἁμαρτωλές καί ἀνήθικες περιπέτειες στη ζωή του, ὅσες ἴσως κανένας ἄνθρωπος, παρά ταῦτα στο θέμα αὐτό δὲν εἶχε φυσιολογική ἐξέλιξη. Ἐπειδή θέλησε να διατηρήσει τάχα τὸν πολύ ἀνδρισμό του, δὲν καλλιέργησε τη γυναικεία εἰκόνα πού εἶχε μέσα του καὶ ἔτσι δὲν εἶχε ὁμαλή ἐξέλιξη καί ἔφθασε στο σημεῖο ὁ Μέγας Ναπολέων να φέρεται σὰν ἕνα γυναικάριο.
Τὰ λέω αὐτά, για να συνεννοούμαστε. Καλ-λιέργεια τῶν ἄλλων στοιχείων δέν σημαίνει να σπεύσει κανείς νὰ ἔχει παράνομες σχέσεις με το ἄλλο φύλο. Ἴσα-ἴσα. Μεγάλοι ἄνθρωποι, δυνατοί, ἰσχυρότατοι, ὅπως φαίνονταν, οἱ ὁποῖοι σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο δέν εἶχαν κανένα φραγμό, κατάντησαν, ὅπως λέει ἐδῶ, σε μια «ἐκτεθηλυμμένη» κατάσταση, ἀκριβῶς διότι δὲν καλλιέργησαν κατά σωστό τρόπο τὰ στοιχεῖα τοῦ ἄλλου φύλου πού ὑπῆρχαν μέσα τους. Αὐτὸ δὲν τὸ βλέπει κανείς μόνο στον Μέγα Ναπολέοντα. Παίρνουμε αὐτόν, ποὺ εἶναι ἕνα χτυπητό παράδειγμα. Κάτι τέτοια τα βλέπει κανείς πολύ τακτικά. Ἀπὸ ἐκεῖ πού κάνει κανείς τὸν πολύ ἄνδρα –ποιά ἄλλη φράση να χρησιμοποιήσω; - ἀποδεικνύεται τὸ ἀντίθετο.
Πραγματική ἐσωτερική ἐλευθερία
«Τὴν ἀληθινήν φύσιν τῆς γυναικός ὁ ἀνήρ καὶ τὴν τοῦ ἀνδρός ἡ γυνή γινώσκει μόνον, ἄν ἐρευνᾷ αὐτὴν εἰς τὸν ἑαυτόν του διότι κατά το πλείστον ἐκλέγομεν τήν ἢ τὸν σύντροφόν μας οὕτως, ὥστε αὕτη ἤ οὗτος νὰ ἐκπροσωπῇ τὸ ἀσυνείδητον τῆς ψυχῆς ἡμῶν μέρος. Ἂν γίνεται τοῦτο συνειδητόν, τότε δὲν ἀποδίδει τις πλέον τάς ἰδικάς του ἐλλείψεις εἰς τὴν σύντροφον ἢ εἰς τὸν σύντροφον τῆς ζωῆς του δηλαδή τότε αἴρεται ἡ προβολή».
Τα καταλαβαίνουμε τώρα αὐτά ὕστερα ἀπό ὅσα ἔχουμε πεῖ.
«Οὕτω πλῆθος ψυχικῆς ἐνεργείας εἶναι δυνατόν νὰ τίθεται εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἐγώ. Ἂν τις ἤθελε λάβει ἐπίγνωσιν τῶν ἐν ἑαυτῷ ἰδιοτήτων τοῦ ἑτέρου φύλου δι' εὐστόχου αὐτογνωσίας, τότε γίνεται πλέον αὐτός κύριος τῶν συγκινήσεων καὶ τῶν παθῶν καὶ οὐχί αὐτὰ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ σημαίνει πραγματικήν ἐσωτερικήν ἐλευθερίαν...»
Γίνεται ἐδῶ λόγος γιὰ τὴν ἐλευθερία ἀπό ψυ-χολογικῆς πλευρᾶς. Οἱ ψυχολόγοι βλέπουν την ἐλευθερία βέβαια μόνο στην ψυχολογική σφαίρα καὶ ὄχι στὴν πνευματική. Γιὰ τὴν ἐσωτερική έλευ θερία κάνουν λόγο οἱ Πατέρες, οἱ ὁποῖοι τή βίω-σαν. Ὅταν γνωρίσει κανείς τόν ἑαυτό του, τόν ἀποδεχθεῖ καί καλλιεργώντας τον μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ ξεπεράσει ὅ,τι πρέπει να ξεπεράσει, φθάνει σε μια κατάσταση ἐλευθερίας καί δὲν ὑπάρχει ἐσωτερική καταδυνάστευση. Καί στο θέμα τοῦ σέξ, ἂν ἐπιτρέπεται νὰ ποῦμε, δὲν ὑπάρχει αὐτή ἡ καταδυνάστευση πού ὑπάρχει στόν πολύ κόσμο, γιατί ἐλευθερώνεται ὁ ἄνθρωπος.
«Τοῦτο δὲ σημαίνει πραγματικήν ἐσωτερικήν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ ἄρῃ οὐδεμία ἐρωτική σχέσις κατά τήν συνήθη τῆς λέξεως ἔννοιαν».
Ἔτσι νομίζω τά πράγματα μπαίνουν στη θέση τους, γιά νά ἀποφευχθεῖ κάθε παρεξήγηση.
«Διότι οὗτος ἤ αὕτη ἔχει γνωρίσει τάς οὐσιώδεις ἰδιότητας τοῦ ἑτέρου φύλου ἐντὸς τοῦ ἑαυτοῦ του καί ἑπομένως δέν εἶναι δυνατόν ὡς “ἐρωτευμένος” ἤ “ἐρωτευμένη” να πνίγεται εἰς τάς φανταστικάς ἰδιότητας οὐδεμιᾶς ἤ οὐδενός ἄλλου».
Πόσες φορές οἱ νέοι καί οἱ νέες γίνονται θύ-ματα, διότι ἀποφασίζουν νά ἑνωθοῦν μὲ ἕναν ἄν-θρωπο, τὸν ὁποῖο δέν τὸν εἶδαν ἔτσι ὅπως εἶναι, ἀλλὰ ὅπως τὸν ἔφτιαξαν μέσα στη φαντασία τους. Ὁ καιρός, ὅπως λέει ὁ ἀπόστολος Παῦλος, εἶναι συνεσταλμένος, καί ὁ γάμος εἶναι καί αὐτός κάτι προσωρινό. Επομένως, ἂν δὲν βρεῖ κανείς ὅλα ἐκεῖνα ποὺ θὰ ἤθελε νὰ βρεῖ στόν γάμο, δέν πρέπει νὰ τοῦ στοιχίζει. Ὅμως, ὅπως ἔχουν σήμερα τά πράγματα, ὀνειρεύεται κανείς, ἕνας νέος ἤ μιά νέα, μέσα στον γάμο ἤ σέ ἕνα δεσμό νὰ βρεῖ τὸ ἅπαν.
Φυσικά, σ' αὐτή τήν περίπτωση γίνεται προβολή τῶν πόθων καὶ τῶν ἀσυνείδητων καταστάσεων τοῦ ἀνθρώπου. Προβάλλεται ἕνας κόσμος φανταστικός, δηλαδή μή πραγματικός, μή ἀντικειμενικός, ἀλλά, ἀργὰ ἤ γρήγορα, ἡ πραγματικότητα τῆς ζωῆς ἀναγκάζει τόν ἄνθρωπο να προσγειωθεῖ καί νὰ δεῖ ποιά εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ὁπότε, πέφτει ἀπό τά σύννεφα, πέφτει ἀπό τόν οὐρανό, χωρίς να το καταλάβει, καί πᾶνε περίπατο τά μεγάλα ὄνειρα καί οἱ μεγάλες ἀγάπες.
«Ὅρος, ἄνευ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατος ἡ γνησία ἀγάπη»
«Αλλ' ὅμως ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος –ὁ ἄνθρωπος δηλαδή πού ἔχει ἐρευνήσει τόν ἑαυτό του καί εἶναι ἐσωτερικά ἐλεύθερος καί δέν ἐπηρεάζεται ἀπό τή φαντασία- ἔχει τήν ἱκανότητα νά ἀγαπᾷ βαθύτε-ρον, νὰ ἀφοσιώνεται εἰς τὸ ἕτερον πρόσωπον ἐξ ἐπιγνώσεως. Ἡ τοιαύτη, ἐξ αὐτογνωσίας, ἐπίγνωσις τῶν ἰδιοτήτων τοῦ ἐκπροσώπου τοῦ ἑτέρου φύλου δημιουργεῖ τὴν ἀναγκαίαν ἀπόστασιν πρός αὐτόν, ἥτις εἶναι ὅρος, ἄνευ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατος ἡ γνησία ἀγάπη».
Βλέπετε, αὐτά πού λέμε ἀπό πνευματικῆς ἀπό-ψεως, ἐνισχύονται καί ἐγκρίνονται καί ἀπό τήν ψυχολογία. Καί στο ἀνδρόγυνο πρέπει νὰ ὑπάρχει ἀπόσταση. Ἐάν δέν διατηρηθεῖ αὐτή ἡ ἀπόσταση, ἀλλά γίνουν φύρδην μίγδην ψυχολογικά, δέν μπορεῖ νὰ σταθεῖ ἡ ἀληθινή ἀγάπη.
«Ἡ ἀπόστασις αὕτη, καθ' ἣν τις γινώσκει ἑαυ τὸν ὡς ἰδιαίτερον ὄν καὶ τὸν ἕτερον ὡσαύτως, εἶναι ἡ δημιουργοῦσα καὶ πᾶσαν ἄλλην ὑγιᾶ καὶ προά-γουσαν τὸν ἀληθινόν, ἐσωτερικόν πολιτισμόν σχέσιν. Ἡ ἀπόστασις αὕτη γεννᾶ καί ἀληθινήν στοργήν τῶν γονέων πρός τα τέκνα...»
Πόσοι γονεῖς δὲν μποροῦν νὰ κρατήσουν την ἀπόσταση που πρέπει νὰ ἔχουν ἀπὸ τὰ παιδιά τους! Ἀφοῦ στούς συζύγους, μεταξύ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει βαθμός συγγένειας, πρέπει νὰ ὑπάρχει ἀπόσταση, πόσο μᾶλλον ἀνάμεσα στοὺς γονεῖς καὶ στα παιδιά, μεταξύ τῶν ὁποίων ὑπάρχει πρώτου βαθμοῦ συγγένεια. Ἐπειδή πολλές φορές δὲν ὑπάρ-χει αὐτή ἡ ἀπόσταση, ἀλλά γίνεται με μια κατα-κτητική διάθεση τέλεια ταύτιση τῆς μητέρας ἢ τοῦ πατέρα με το παιδί, γι' αὐτὸ δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρ-χει ἀληθινή ἀγάπη τῶν γονέων πρός το παιδί.
«Ἡ ἀπόστασις αὕτη γεννᾶ καί ἀληθινήν στοργήν τῶν γονέων πρός τά τέκνα καί τούτων πρός ἐκείνους, ἀγάπην παιδαγωγικήν διδασκάλων πρός μαθητάς...»
Ἄλλο κακό τοῦτο. Οἱ μαθητές καί οἱ μαθή-τριες δέν ξέρουν ἀπό αὐτά καί ἄγονται καί φέρονται ἀπό τή συναισθηματικότητά τους, ἀπό τίς ἀνάγκες που αἰσθάνονται μέσα τους καὶ ἀπὸ τὴν ἀνταπόκριση που βρίσκουν στον δάσκαλο ή στη δασκάλα, στον καθηγητή ἢ στην καθηγήτρια. Ἀλλὰ ὁ καθηγητής καί ὁ δάσκαλος θα πρέπει να ξέρουν καὶ νὰ κρατοῦν κάποια ἀπόσταση. Ἄν θέλετε, καί μεταξύ πνευματικοῦ καὶ ὑποτακτικοῦ ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ ὑπάρχει ἀπόσταση.
«ἀγάπην παιδαγωγικήν διδασκάλων πρός μα θητάς καὶ σεβασμοῦ τούτων πρὸς ἐκείνους, άμοι βαίαν ἐκτίμησιν καὶ σεβασμόν ἀρχόντων καὶ ἀρχο-μένων κ.τ.τ. Συμβαίνει δὲ τοῦτο, ἐπειδὴ ἡ ἀπόστασις αὕτη κάμνει σταθερωτέραν τὴν ἰδιαιτέραν ἑκάστου ἀνθρώπου ψυχικήν σύστασιν...»
Στην περίπτωση πού δέν ὑπάρχει ἀπόσταση, ἡ δομή, ἄν μποροῦμε νὰ ποῦμε ἔτσι, ἡ σύσταση τῆς προσωπικότητος διαλύεται. Ἡ ἀληθινὴ ἀγάπη δὲν διαλύει την προσωπικότητα, ἀλλά τήν ἀνοίγει πρός τὸν ἄλλο καί δίνει και παίρνει. Νοσηρές καταστά-σεις, ποὺ ἔχουν πολλή φαντασία καὶ πολύ ὄνειρο, διαλύουν την προσωπικότητα. Γίνεται μια συγχώνευση τῶν προσωπικοτήτων, ὅταν καταργεῖται ἡ ἀπόσταση μεταξύ τους. Στη Θεότητα, στα πρόσω-πα τῆς Ἁγίας Τριάδος, μεταξύ Πατρός, Υἱοῦ καὶ Ἁγίου Πνεύματος, ὑπάρχει περιχώρηση -εἶναι ὅρος θεολογικός- ὑπάρχει ἀλληλοδόσιμο, ἀλλὰ ὄχι ἀνα-κάτεμα ἤ διάλυση ἢ συγχώνευση τῶν προσώπων.
Ἡ ἀπόσταση μεταξύ τῶν προσώπων, ψυχολο γικά κάμνει «σταθερωτέραν τὴν ἰδιαιτέραν ἑκάστου ἀνθρώπου ψυχικήν σύστασιν, καὶ ἐπιτρέπει ἀφοσίω σιν εἰς τὸν ἕτερον περισσότερον ἀνεπιφύλακτον παρά ἄν τις ἀνεπιγνώστως συγχέῃ τὸν ἑαυτόν του μὲ τὸν ἕτερον».
Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος συγχέεται μὲ ἄλλο πρόσωπο μέσα σὲ ἕνα ὄνειρο παραμυθένιο, δέν μπορεῖ νὰ ἀγαπήσει, ἄσχετα ἂν εἶναι σε μια κατάσταση μέθης. Ἐγὼ ἀπὸ ὅ,τι ἔχω καταλάβει, αὐτά που γρά φει ἐδῶ, ἄν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, τὰ ψηλάφησα, Αὐτὸ τὸ διαπίστωσα σε συγκεκριμένες περιπτώ σεις: παρὰ τὸ ὅτι ὑπάρχει τὸ ὄνειρο, ἡ φαντασία, ή μέθη τῆς ἀγάπης, δὲν ὑπάρχει κατά βάσιν ἀληθινή ἀγάπη καὶ ἀνεπιφύλακτο δόσιμο.
«Ἀλλ᾿ ἡ ἄνοδος εἰς τὴν βαθμίδα ταύτην τῆς ἀναπτύξεως εἶναι λίαν δυσχερής καί εἶναι δυνατόν νὰ ἐπιτυγχάνεται μόνον δι' ἀγώνων καί ἀπογοητεύσεων πολλάκις».
Καὶ γιὰ νὰ παρηγορηθούμε λίγο: «Διὰ δὲ τοῦτο εἶναι ὁ καρπός μᾶλλον τοῦ δευτέρου ἡμίσεος τῆς ζωῆς, τὸ ὁποῖον ἄρχεται περί το τριακοστόν πέμ πτον ἔτος τῆς ἡλικίας».
Ἐὰν ἀκόμη δέν φθάσαμε σ' αὐτή την κατά-σταση, ἔχουμε λίγα χρόνια ἀκόμη περιθώριο.
«Εὐνόητον εἶναι ὅτι τὸν ἀγῶνα πρός ἐπίγνωσιν τῶν ἐν τῇ ψυχῇ παντός ἀτόμου ἰδιοτήτων τοῦ ἑτέ-ρου φύλου ὀφείλει νὰ ἀναλαμβάνῃ τις πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ δευτέρου ἡμίσεος τῆς ζωῆς. Ὅταν δὲ λήξῃ ὁ ἀγών οὗτος ἐπιτυχῶς, παύει πλέον νὰ δρᾷ ἀπροσφόρως ἐκ τοῦ ἀσυνειδήτου ἡ anima ἢ ὁ animus, προσλαμβάνεται αὕτη εἰς τὴν συνείδησιν, ἀφομοιούται πρός τα λοιπά συνειδητῶς καλλιεργη θέντα βιώματα. Οὕτω δὲ εὐρύνεται ὁ ὁρίζων τῆς προσωπικότητος.
Ταῦτα περί τῶν νεωτέρων ψυχολογικῶν ὅρων anima, animus, persona».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου