Συνέχεια από: Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2026
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄
Η ΣΥΖΥΓΟΣ ΤΟΥ ΗΡΩΟΣ ΤΗΣ «ΑΜΦΙΣΘΕΝΟΥΣ ΕΙΡΩΝΕΙΑΣ» ΚΑΙ Η ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ
Ἡ Ξανθίππη καὶ τὰ τέκνα τοῦ Σωκράτους κατὰ τὴν περιγραφὴ τοῦ Πλάτωνος
Ὅταν, λοιπόν, αὐτοὶ κατόρθωσαν νὰ εἰσέλθουν, βρῆκαν ἤδη τὸν Σωκράτη λυμένο μὲ τὴ σύζυγο δίπλα του:
Μπαίνουμε, λοιπόν, καὶ βλέπουμε μαζὶ μὲ τὸν Σωκράτη, ποὺ μόλις πρὶν λίγο εἶχαν λύσει ἀπὸ τὰ δεσμά του, τὴν Ξανθίππη —ποὺ τὴν ξέρεις βέβαια— νὰ κάθεται κοντά του καὶ νὰ κρατεῖ τὸ παιδί τους. Καὶ μόλις μᾶς εἶδε ἡ Ξανθίππη ἔβαλε τὶς φωνὲς κι ἄρχισε νὰ λέει ὅσα συνηθίζουν νὰ λένε οἱ γυναῖκες σὲ τέτοιες στιγμές: «Γιὰ στερνὴ φορά, Σωκράτη, τώρα θὰ σὲ ἀποχαιρετήσουν οἱ ἀγαπημένοι φίλοι σου καὶ σὺ αὐτούς». Καὶ ὁ Σωκράτης, ἀφοῦ ἔκανε νόημα στὸν Κρίτωνα, εἶπε: «Ἂς τὴν πάει κάποιος στὸ σπίτι». Καὶ καθὼς τὴν ἔσερναν ἔξω ἄνθρωποι τοῦ Κρίτωνος ἐκείνη ξεφώνιζε καὶ χτυπιόταν²⁰.
Τὸ κείμενο ἀφήνει νὰ διαφανεῖ ἕνας λεπτὸς ὑπαινιγμός, κυρίως μέσω τῆς ἐκφράσεως «γιγνώσκεις γάρ», σχετικὰ μὲ τὴ φήμη καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς Ξανθίππης. Τὸ γεγονός, βέβαια, ὅτι ἡ Ξανθίππη θρηνοῦσε ἀποτελοῦσε σὲ μεγάλο βαθμὸ γενικὸ ἔθιμο τῶν Ἑλληνίδων γυναικῶν σὲ ἀνάλογες περιστάσεις. Ὅπως, ἐπίσης, εἶναι κατανοητὸ τὸ ὅτι, καθὼς ἀπομακρυνόταν, φώναζε καὶ χτυποῦσε τὸ στῆθος της.
Δὲν εἶναι εὔκολο, ὅμως, νὰ ἐκλάβουμε τὴν ἀπομάκρυνσή της ὡς πραγματικὸ ἀποχωρισμὸ τοῦ Σωκράτους ἀπὸ αὐτὴν καὶ τὴν οἰκογένειά του. Δὲν εἶναι ἔτσι. Ἂς ἰδοῦμε σχετικῶς τὸ ἀκόλουθο κείμενο. Ὕστερα ἀπὸ τὴ συζήτηση περὶ ἀθανασίας τῆς ψυχῆς, καὶ προτοῦ ὁ Σωκράτης καταπιεῖ τὸ κώνειο, οἱ συγγενεῖς ἐπιστρέφουν στὴ φυλακὴ γιὰ τὸν ὕστατο χαιρετισμό:
Ἀφοῦ εἶπε τὰ παραπάνω ὁ Σωκράτης, σηκώθηκε καὶ πῆγε σὲ ἄλλο δωμάτιο γιὰ νὰ κάμει λουτρό. Ὁ Κρίτων τὸν ἀκολούθησε καὶ εἶπε σὲ μᾶς νὰ περιμένουμε. Περιμέναμε, λοιπόν, ἐκεῖ κι ἀρχίσαμε νὰ συζητοῦμε γιὰ ὅσα εἶχαν εἰπωθεῖ καὶ νὰ κάνουμε σχόλια πάνω σ’ αὐτά. Πολλὰ εἴπαμε πάλι γιὰ τὴ συμφορὰ ποὺ μᾶς εἶχε βρεῖ. Ἀλήθεια! Εἴχαμε τὴν ἐντύπωση πῶς χάναμε τότε τὸν πατέρα μας καὶ θὰ ζούσαμε τὴ ζωὴ ποὺ μᾶς ἔμενε σὰν ὀρφανοί. Ὅταν, λοιπόν, ἔκαμε τὸ λουτρὸ καὶ τοῦ φέρανε τὰ παιδιά του γιὰ νὰ τὰ δεῖ (γιατὶ εἶχε δύο μικροὺς γιοὺς κι ἕνα μεγάλο). Ἦρθαν ἐπίσης κι οἱ συγγενικές του γυναῖκες. Μ’ αὐτὲς συζήτησε μπροστὰ στὸν Κρίτωνα καὶ τοὺς ἔδωσε τὶς παραγγελίες ποὺ ἤθελε. Ἔπειτα εἶπε ἤρεμα στὶς γυναῖκες καὶ στὰ παιδιά νὰ φύγουν κι ὁ ἴδιος ἦρθε κοντὰ σὲ μᾶς.
Ὁ ἥλιος κόντευε πιὰ νὰ βασιλέψει, ἐπειδὴ ὁ Σωκράτης εἶχε μείνει πολὺ μέσα στὸ δωμάτιο τοῦ λουτροῦ. Κι ἀφοῦ ἦρθε κοντὰ μας κάθισε καὶ δὲ μᾶς εἶπε πιὰ πολλά²¹.
Στὴν Ἀπολογία, ἀναφερόμενος στὴ διαδεδομένη συνήθεια σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία τὰ παιδιὰ καὶ ἡ οἰκογένεια μποροῦσαν νὰ παρίστανται στὸ δικαστήριο προκειμένου νὰ ἱκετεύσουν τὴ συμπόνια τῶν δικαστῶν καὶ νὰ ἐπιτύχουν μία ἐπιεικῆ ἀντιμετώπιση, ὁ Σωκράτης τονίζει ὅτι δὲν θὰ ἐπιθυμοῦσε κάτι τέτοιο, καθ’ ὅσον αὐτὸς δὲν ζητοῦσε οἶκτο ἀλλὰ δικαιοσύνη. Λέγει, μάλιστα, στὸν δικαστή:
Γιατὶ ἰσχύει καὶ γιὰ μένα ἐκεῖνο ποὺ εἶπε ὁ Ὅμηρος, «δὲν γεννήθηκα οὔτε ἀπὸ καμιὰ βελανιδιὰ οὔτε ἀπὸ καμιὰ πέτρα», ἀλλὰ ἀπὸ ἀνθρώπους, ὥστε νὰ ἔχω καὶ συγγενεῖς, καὶ γιούς, ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τρεῖς, ὁ ἕνας εἶναι ἤδη ἔφηβος, οἱ ἄλλοι δύο παιδιά. Ἀλλὰ ὅμως κανέναν ἀπ’ αὐτοὺς δὲν ἀνέβασα στὸ βῆμα γιὰ νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀθωώσετε²².
Τὰ ὀνόματα τῶν παιδιῶν μᾶς εἶναι γνωστὰ ἀπὸ τὸ κείμενο τοῦ Διογένη Λαέρτιου²³. Ἂς σημειωθεῖ ὅτι ὁ μεγαλύτερος χαρακτηρίζεται ὡς «μειράκιον», δηλαδὴ «νεανίας», ἐνῶ ὁ δεύτερος καὶ ὁ μικρότερος ἀποκαλοῦνται μὲ τὴν ἔκφραση «παιδίον».
Τελικῶς, ὁ Πλάτων μᾶς πληροφορεῖ ὀρθῶς περὶ τῆς ἡλικίας τῶν παιδιῶν τοῦ Σωκράτους· ἀντιθέτως, περὶ τῆς Ξανθίππης καὶ τοῦ χαρακτῆρά της —γιὰ τὸν ὁποῖο φημίζεται— μᾶς παρέχει ἀσαφεῖς μόνον πληροφορίες.
Σημειώσεις
20. ΠΛΑΤΩΝΟΣ, Φαίδων, 60 a.
21. Αὐτόθι, 116 a-b.
22. ΠΛΑΤΩΝΟΣ, Ἀπολογία Σωκράτους, 34 d.
23. ΔΙΟΓΕΝΟΥΣ ΛΑΕΡΤΙΟΥ, Βίοι Φιλοσόφων, II, 26
Σημειώσεις
20. ΠΛΑΤΩΝΟΣ, Φαίδων, 60 a.
21. Αὐτόθι, 116 a-b.
22. ΠΛΑΤΩΝΟΣ, Ἀπολογία Σωκράτους, 34 d.
23. ΔΙΟΓΕΝΟΥΣ ΛΑΕΡΤΙΟΥ, Βίοι Φιλοσόφων, II, 26
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου