▼
▼

Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2026

ΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΤΗΣ ΧΙΛΙΕΤΙΑΣ 16 Το «Ελεύθερο Πνεύμα» EΝΑΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ Woke κουλτούρας.(επανάληψη)

Συνέχεια από Κυριακή 18. Οκτωβρίου 2026

ΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΤΗΣ ΧΙΛΙΕΤΙΑΣ 16

Επαναστατημένοι χιλιαστές και μυστικοί αναρχικοί του Μεσαίωνα

Του NORMAN COHN, 

Εκδόσεις PIMLICO

5 Στον απόηχο των Σταυροφοριών

Ο ψευδο-Βαλδουίνος και ο «Δάσκαλος της Ουγγαρίας» (συνέχεια)

Στη Γαλλία οι μεσσιανικές προσδοκίες επικεντρώνονταν στη δυναστεία των Καπετιδών, η οποία κατά τον δωδέκατο και τον δέκατο τρίτο αιώνα απέκτησε ένα σχεδόν θρησκευτικό κύρος ασυνήθιστης έντασης. Ήδη κατά τη Δεύτερη Σταυροφορία, πολλοί θεωρούσαν τον Louis VII Αυτοκράτορα των Εσχάτων Ημερών. Στις αρχές του δέκατου τρίτου αιώνα, ο απλός λαός συμφωνούσε με τον βασιλιά και τους επίσημους απολογητές του στη διεκδίκηση μιας απόλυτης πρωτοκαθεδρίας της γαλλικής μοναρχίας έναντι όλων των άλλων μοναρχιών. Ο βασιλιάς της Γαλλίας χριόταν με μύρο από τη sainte ampoule, την αγία λήκυθο που είχε φέρει ένα περιστέρι από τον ουρανό· το λάβαρό του ήταν η oriflamme, που είχε επίσης κατέβει από τον ουρανό· ο ίδιος διέθετε θαυματουργές δυνάμεις, ιδίως ως θεραπευτής ασθενειών. Ο Philip Augustus⁶³ —του οποίου ακόμη και ο τίτλος είχε διαμορφωθεί κατά το πρότυπο του semper augustus του αυτοκρατορικού τίτλου— θεωρούσε τον εαυτό του δεύτερο Charlemagne, ορισμένο από τον Θεό για να ηγηθεί ολόκληρης της λατινικής χριστιανοσύνης. Την ημέρα της μάχης του Bouvines, το 1214, η οποία, συντρίβοντας τον συνασπισμό της Αγγλίας, της Γερμανίας και της Φλάνδρας, συνέβαλε αποφασιστικά στο να του εξασφαλίσει αυτή την ηγεμονία, ο Philip ανέλαβε πράγματι τον ρόλο του ιερέα-βασιλιά και, όπως ο Charlemagne στο Άσμα του Roland, ευλόγησε τον στρατό του ως στράτευμα που πολεμούσε για την αληθινή πίστη. Τα ίδια εκείνα χρόνια υπήρχαν στο Παρίσι μέλη αιρέσεων που έβλεπαν στο πρόσωπο του διαδόχου, του μελλοντικού Louis VIII, έναν μεσσία ο οποίος θα βασίλευε αιώνια, υπό την οικονομία του Αγίου Πνεύματος, πάνω σε έναν ενωμένο και εξαγνισμένο κόσμο. Αν τελικά ο Louis VIII διακρίθηκε περισσότερο για την οξυδέρκεια και την αποφασιστικότητά του παρά για οποιαδήποτε πνευματικά χαρίσματα, ο διάδοχός του υπήρξε πράγματι ένας άγιος στον κοσμικό βίο. Ο Louis IX —ο Άγιος Louis— έθεσε ένα νέο πρότυπο για τους βασιλείς ολόκληρης της χριστιανοσύνης. Μαζί με τον αυστηρό ασκητισμό του, η ειλικρινής μέριμνα που έδειχνε ακόμη και για τους πιο ταπεινούς υπηκόους του τού εξασφάλισε εξαιρετικό σεβασμό. Αναρωτιέται κανείς τι θαυμαστά γεγονότα προσδοκούσαν οι άνθρωποι, όταν αυτή η ακτινοβόλα μορφή ξεκίνησε για την Έβδομη Σταυροφορία. Ασφαλώς, όταν ηττήθηκε στη Mansura το 1250 και οδηγήθηκε σε μια αιχμαλωσία που επρόκειτο να διαρκέσει τέσσερα χρόνια, το πλήγμα για ολόκληρη τη χριστιανοσύνη ήταν τρομερό. Η απογοήτευση ήταν τόσο μεγάλη, ώστε πολλοί στη Γαλλία άρχισαν να χλευάζουν τον κλήρο, λέγοντας ότι, τελικά, ο Μωάμεθ φαινόταν ισχυρότερος από τον Χριστό. Ως αντίδραση σε αυτή την καταστροφή εμφανίστηκε το πρώτο από τα άναρχα κινήματα που είναι γνωστά ως Σταυροφορίες των Βοσκών. Το Πάσχα του 1251 τρεις άνδρες άρχισαν να κηρύττουν τη σταυροφορία στην Πικαρδία και μέσα σε λίγες ημέρες το κάλεσμά τους είχε διαδοθεί στη Βραβάντη, τη Φλάνδρα και το Hainaut —περιοχές πέρα από τα σύνορα του γαλλικού βασιλείου, όπου όμως οι μάζες εξακολουθούσαν να διψούν για έναν μεσσία όσο και στις ημέρες του Bertrand of Ray, μία γενιά νωρίτερα. Ένας από αυτούς τους άνδρες ήταν ένας αποστάτης μοναχός ονόματι Jacob, για τον οποίο λεγόταν ότι είχε έρθει από την Ουγγαρία και ο οποίος ήταν γνωστός ως ο «Διδάσκαλος της Ουγγαρίας». Ήταν ένας ισχνός, χλωμός, γενειοφόρος ασκητής, περίπου εξήντα ετών, με επιβλητικό παράστημα και ικανός να μιλά με μεγάλη ευγλωττία γαλλικά, γερμανικά και λατινικά. Ισχυριζόταν ότι του είχε εμφανιστεί η Παναγία, περιβαλλόμενη από πλήθος αγγέλων, και του είχε δώσει μια επιστολή —την οποία κρατούσε πάντοτε στο χέρι του, όπως λέγεται ότι κρατούσε ένα παρόμοιο έγγραφο ο Peter the Hermit. Σύμφωνα με τον Jacob, η επιστολή αυτή καλούσε όλους τους βοσκούς να βοηθήσουν τον βασιλιά Louis να ελευθερώσει τον Πανάγιο Τάφο. Ο Θεός, διακήρυττε, ήταν δυσαρεστημένος με την υπερηφάνεια και την επιδεικτικότητα των Γάλλων ιπποτών και είχε επιλέξει τους ταπεινούς για να επιτελέσουν το έργο του. Σε βοσκούς είχε γνωστοποιηθεί πρώτα το χαρμόσυνο άγγελμα της Γέννησης και μέσω των βοσκών επρόκειτο τώρα ο Κύριος να φανερώσει τη δύναμη και τη δόξα του.

Βοσκοί και αγελαδοβοσκοί —νεαροί άνδρες, αγόρια και κορίτσια εξίσου— εγκατέλειπαν τα κοπάδια τους και, χωρίς να αποχαιρετήσουν τους γονείς τους, συγκεντρώνονταν κάτω από τα παράξενα λάβαρα στα οποία απεικονιζόταν η θαυματουργή εμφάνιση της Παναγίας. Σύντομα προσχώρησαν σε αυτούς κλέφτες, πόρνες, φυγόδικοι, αποστάτες μοναχοί και δολοφόνοι· και από αυτά τα στοιχεία προήλθαν οι ηγέτες. Πολλοί όμως από αυτούς τους νεοφερμένους ντύνονταν επίσης σαν βοσκοί και όλοι ανεξαιρέτως έγιναν γνωστοί ως Pastoureaux. Σύντομα σχηματίστηκε ένας στρατός που —μολονότι δεν χρειάζεται να πάρουμε στα σοβαρά την εκτίμηση της εποχής για 60.000 άνδρες— πρέπει ασφαλώς να αριθμούσε μερικές χιλιάδες. Ήταν χωρισμένος σε πενήντα λόχους· αυτοί πορεύονταν χωριστά, οπλισμένοι με δικράνια, τσεκούρια, εγχειρίδια και μακριά δόρατα, τα οποία κρατούσαν ψηλά καθώς έμπαιναν στις πόλεις και στα χωριά, για να εκφοβίζουν τις αρχές. Όταν τους έλειπαν τα τρόφιμα, έπαιρναν με τη βία ό,τι χρειάζονταν· πολλά όμως τους προσφέρονταν οικειοθελώς, επειδή —όπως προκύπτει από πολλές διαφορετικές αφηγήσεις— ο κόσμος τιμούσε τους Pastoureaux ως αγίους ανθρώπους.

Σύντομα οι Pastoureaux άρχισαν να συμπεριφέρονται ακριβώς όπως οι ορδές⁶⁴ που είχαν ακολουθήσει τον Tanchelm και τον Eudes de l’Étoile. Περιστοιχισμένος από ένοπλη φρουρά, ο Jacob κήρυττε εναντίον του κλήρου, κατηγορώντας τα μέλη των επαιτικών ταγμάτων ως υποκριτές και αλήτες, τους Κιστερκιανούς ως λάτρεις της γης και της περιουσίας, τους Πρεμονστρατενσιανούς ως υπερήφανους και λαίμαργους, τους κοινοβιακούς κανονικούς ως μισοκοσμικούς παραβάτες της νηστείας· και οι επιθέσεις του εναντίον της Ρωμαϊκής Κουρίας δεν γνώριζαν όρια. Οι οπαδοί του διδάσκονταν να περιφρονούν τα μυστήρια και να βλέπουν στις δικές τους συναθροίσεις τη μοναδική ενσάρκωση της αλήθειας. Για τον εαυτό του ισχυριζόταν ότι μπορούσε όχι μόνο να βλέπει οράματα αλλά και να θεραπεύει τους αρρώστους —και οι άνθρωποι του έφερναν τους αρρώστους τους για να τους αγγίξει. Δήλωνε ότι τα τρόφιμα και το κρασί που παρέθεταν στους άνδρες του δεν λιγόστευαν ποτέ, αλλά, αντίθετα, αυξάνονταν καθώς εκείνοι έτρωγαν και έπιναν. Υποσχόταν ότι, όταν οι σταυροφόροι έφταναν στη θάλασσα, τα νερά θα υποχωρούσαν μπροστά τους και εκείνοι θα βάδιζαν με στεγνά πόδια ως τους Αγίους Τόπους. Επικαλούμενος τις θαυματουργές του δυνάμεις, οικειοποιήθηκε το δικαίωμα να παρέχει άφεση για κάθε είδους αμαρτία. Αν ένας άνδρας και μια γυναίκα ανάμεσα στους οπαδούς του επιθυμούσαν να παντρευτούν, τελούσε ο ίδιος τον γάμο· και αν επιθυμούσαν να χωρίσουν, τους έδινε διαζύγιο με την ίδια ευκολία. Λεγόταν ότι είχε παντρέψει έντεκα άνδρες με μία γυναίκα —πράγμα που μάλλον υποδηλώνει ότι θεωρούσε τον εαυτό του έναν «ζωντανό Χριστό», ο οποίος χρειαζόταν «Μαθητές» και μία «Παναγία». Και όποιος τολμούσε να του αντιμιλήσει σωριαζόταν αμέσως από τα χτυπήματα της σωματοφυλακής. Ο φόνος ενός ιερέα θεωρούνταν ιδιαίτερα αξιέπαινος· σύμφωνα με τον Jacob, μπορούσε κανείς να εξιλεωθεί γι’ αυτόν πίνοντας λίγο κρασί. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο κλήρος παρακολουθούσε με τρόμο την εξάπλωση αυτού του κινήματος.


Ο στρατός του Jacob πήγε πρώτα στην Αμιένη, όπου έγινε δεκτός με ενθουσιασμό. Οι αστοί έθεσαν τα τρόφιμα και τα ποτά τους στη διάθεση των σταυροφόρων, αποκαλώντας τους αγιότερους όλων των ανθρώπων. Ο Jacob έκανε τόσο ευνοϊκή εντύπωση, ώστε τον παρακαλούσαν να πάρει από τα υπάρχοντά τους ό,τι ήθελε. Μερικοί γονάτιζαν μπροστά του «σαν να ήταν το Σώμα του Χριστού». Μετά την Αμιένη ο στρατός χωρίστηκε σε δύο ομάδες. Η μία βάδισε προς τη Ρουέν, όπου κατόρθωσε να διαλύσει μια σύνοδο που συνεδρίαζε εκεί υπό την προεδρία του αρχιεπισκόπου. Η άλλη ομάδα προχώρησε προς το Παρίσι. Εκεί ο Jacob γοήτευσε τόσο τη βασιλομήτορα Blanche, ώστε εκείνη τον κατέκλυσε με δώρα και τον άφησε ελεύθερο να κάνει ό,τι ήθελε. Ο Jacob ντυνόταν τώρα σαν επίσκοπος, κήρυττε στις εκκλησίες και ράντιζε με αγιασμό σύμφωνα με κάποια παράξενη δική του τελετουργία. Στο μεταξύ, οι Pastoureaux που βρίσκονταν στην πόλη άρχισαν να επιτίθενται στον κλήρο, σκοτώνοντας πολλούς με το σπαθί και πνίγοντας πολλούς στον Σηκουάνα. Οι φοιτητές του Πανεπιστημίου —οι οποίοι, βέβαια, ήταν επίσης κληρικοί, αν και κατώτερων βαθμών— θα είχαν σφαγιαστεί, αν δεν είχε κλείσει εγκαίρως η γέφυρα.

Όταν οι Pastoureaux έφυγαν από το Παρίσι, κινήθηκαν χωρισμένοι σε αρκετές ομάδες, καθεμιά υπό την ηγεσία ενός «Διδασκάλου», ο οποίος ευλογούσε τα πλήθη καθώς περνούσαν από πόλεις και χωριά. Στην Τουρ οι σταυροφόροι επιτέθηκαν και πάλι στον κλήρο, ιδίως στους Δομινικανούς και τους Φραγκισκανούς μοναχούς, τους οποίους έσερναν και μαστίγωναν στους δρόμους. Η εκκλησία των Δομινικανών λεηλατήθηκε, ενώ το μοναστήρι των Φραγκισκανών δέχτηκε επίθεση και παραβιάστηκε. Εκδηλώθηκε η παλιά περιφρόνηση για τα μυστήρια που τελούνταν από ανάξια χέρια: άρπαξαν τον καθαγιασμένο άρτο και, μέσα σε ύβρεις, τον πέταξαν στον δρόμο. Όλα αυτά γίνονταν με την επιδοκιμασία και την υποστήριξη του λαού. Στην Ορλεάνη εκτυλίχθηκαν παρόμοιες σκηνές. Εκεί ο επίσκοπος διέταξε να κλείσουν οι πύλες μπροστά στην ορδή που πλησίαζε, αλλά οι αστοί τον παράκουσαν σκόπιμα και επέτρεψαν στους Pastoureaux να μπουν στην πόλη. Ο Jacob κήρυττε δημόσια, και ένας λόγιος της καθεδρικής σχολής που τόλμησε να του αντιταχθεί χτυπήθηκε με τσεκούρι και σωριάστηκε. Οι Pastoureaux όρμησαν στα σπίτια όπου είχαν κρυφτεί οι ιερείς και οι μοναχοί, τα κατέλαβαν με έφοδο και έκαψαν πολλά ολοσχερώς. Πολλοί κληρικοί, ανάμεσά τους και διδάσκοντες του Πανεπιστημίου, καθώς και πολλοί αστοί, σκοτώθηκαν ή πνίγηκαν στον Λίγηρα. Οι υπόλοιποι κληρικοί εκδιώχθηκαν από την πόλη. Όταν οι Pastoureaux έφυγαν, ο επίσκοπος, εξοργισμένος από την υποδοχή που τους είχε επιφυλαχθεί, έθεσε την Ορλεάνη υπό εκκλησιαστική απαγόρευση. Πράγματι, οι σύγχρονοί τους θεωρούσαν ότι οι Pastoureaux όφειλαν το κύρος τους σε πολύ μεγάλο βαθμό στη συνήθειά τους να σκοτώνουν και να λεηλατούν ιερείς. Όταν οι κληρικοί προσπαθούσαν να διαμαρτυρηθούν ή να αντισταθούν, δεν έβρισκαν καμία υποστήριξη στον λαό. Είναι κατανοητό ότι ορισμένοι κληρικοί, παρατηρώντας τη δράση των Pastoureaux, αισθάνονταν πως η Εκκλησία δεν είχε βρεθεί ποτέ σε μεγαλύτερο κίνδυνο.

Στην Μπουρζ η τύχη των Pastoureaux άρχισε να αλλάζει. Και εδώ οι αστοί, παρακούοντας τον αρχιεπίσκοπό τους, επέτρεψαν να μπουν όσοι από την ορδή χωρούσαν στην πόλη· οι υπόλοιποι παρέμειναν στρατοπεδευμένοι απ’ έξω. Αυτή τη φορά ο Jacob κήρυξε εναντίον των Εβραίων και έστειλε τους άνδρες του να καταστρέψουν τους ιερούς κυλίνδρους των Γραφών. Οι σταυροφόροι λεηλάτησαν επίσης σπίτια σε ολόκληρη την πόλη, αρπάζοντας χρυσό και ασήμι όπου τα έβρισκαν και βιάζοντας όποια γυναίκα έπεφτε στα χέρια τους. Αν οι κληρικοί δεν πειράχτηκαν, αυτό συνέβη μόνο επειδή παρέμεναν κρυμμένοι. Στο μεταξύ, όμως, η βασιλομήτωρ είχε αντιληφθεί τι είδους κίνημα ήταν αυτό και είχε θέσει εκτός νόμου όλους όσοι συμμετείχαν σε αυτό. Όταν η είδηση έφτασε στην Μπουρζ, πολλοί Pastoureaux εγκατέλειψαν το κίνημα. Τελικά, μια μέρα που ο Jacob κατακεραύνωνε τη χαλαρότητα του κλήρου και καλούσε τους κατοίκους της πόλης να στραφούν εναντίον του, κάποιος μέσα από το πλήθος τόλμησε να του αντιμιλήσει. Ο Jacob όρμησε εναντίον του με ένα σπαθί και τον σκότωσε· αυτό όμως ξεπέρασε τα όρια της ανοχής των αστών, οι οποίοι με τη σειρά τους πήραν τα όπλα και έδιωξαν από την πόλη τους απείθαρχους επισκέπτες.

Τώρα είχε έρθει η σειρά των Pastoureaux να υποστούν βία. Έφιπποι αστοί καταδίωξαν τον Jacob και τον κατακρεούργησαν. Πολλοί από τους οπαδούς του συνελήφθησαν από τους βασιλικούς αξιωματούχους στην Μπουρζ και απαγχονίστηκαν. Ομάδες επιζώντων κατευθύνθηκαν προς τη Μασσαλία και την Aigues-Mortes, όπου ήλπιζαν να επιβιβαστούν σε πλοία για τους Αγίους Τόπους· και οι δύο πόλεις, όμως, είχαν λάβει προειδοποιήσεις από την Μπουρζ, και οι Pastoureaux συνελήφθησαν και απαγχονίστηκαν. Μια τελευταία ομάδα έφτασε στο Μπορντώ, μόνο και μόνο για να βρεθεί εκεί αντιμέτωπη με αγγλικές δυνάμεις υπό τον κυβερνήτη της Γασκώνης, Simon de Montfort, και να διασκορπιστεί. Ο αρχηγός της, επιχειρώντας να επιβιβαστεί σε πλοίο για την Ανατολή, αναγνωρίστηκε από μερικούς ναύτες, οι οποίοι τον έπνιξαν. Ένας από τους υπαρχηγούς του κατέφυγε στην Αγγλία και, αφού αποβιβάστηκε στο Shoreham, συγκέντρωσε γύρω του μερικές εκατοντάδες χωρικούς και βοσκούς. Όταν οι ειδήσεις αυτών των γεγονότων έφτασαν στον βασιλιά Henry III, εκείνος ανησύχησε τόσο, ώστε έδωσε οδηγίες στους σερίφηδες ολόκληρου του βασιλείου για την καταστολή του κινήματος. Πολύ σύντομα, όμως, ολόκληρο το κίνημα διαλύθηκε, και ακόμη και ο απόστολος στο Shoreham κατακομματιάστηκε από τους ίδιους τους οπαδούς του. Όταν όλα είχαν τελειώσει, άρχισαν να κυκλοφορούν φήμες από παντού. Λεγόταν ότι το κίνημα ήταν μια συνωμοσία του σουλτάνου, ο οποίος είχε πληρώσει τον Jacob για να του φέρει χριστιανούς άνδρες και νέους ως δούλους. Για τον Jacob και άλλους αρχηγούς λεγόταν ότι ήταν μουσουλμάνοι που είχαν επιβληθεί στους χριστιανούς με τη βοήθεια της μαύρης μαγείας. Υπήρχαν όμως και εκείνοι που πίστευαν ότι, όταν καταστάλθηκε, το κίνημα των Pastoureaux⁶⁷ είχε μόλις αρχίσει να εφαρμόζει το πρώτο μέρος του προγράμματός του. Αυτοί έλεγαν ότι οι αρχηγοί των Pastoureaux σκόπευαν να σφαγιάσουν πρώτα όλους τους ιερείς και τους μοναχούς, έπειτα όλους τους ιππότες και τους ευγενείς· και, όταν θα είχε ανατραπεί κάθε εξουσία, να διαδώσουν τη διδασκαλία τους σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οι τελευταίες σταυροφορίες των φτωχών


Ο ΑΝΩΤΕΡΟΣ ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ  ΤΗΝ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗ ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΙΜΗΘΟΥΜΕ. ΔΕΝ ΑΛΛΑΞΕ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ ΟΠΩΣ ΒΛΕΠΟΥΜΕ.

Σημειώσεις:


63 Για τις αξιώσεις του Philip Augustus: Giraldus Cambrensis, σ. 292 κ.ε. Πρβλ. Folz, σ. 277–279.

Για τα μέλη των αιρέσεων στο Παρίσι: Caesarius of Heisterbach, σ. 304–307.

Ο Μωάμεθ ισχυρότερος από τον Χριστό: Salimbene, σ. 445.

Η ιστορία της Σταυροφορίας των Βοσκών του 1251 εξιστορείται σε μια επιστολή που έγραψε την εποχή εκείνη ένας Φραγκισκανός του Παρισιού προς τον Adam Marsh και άλλους Φραγκισκανούς της Οξφόρδης και η οποία παρατίθεται στα Annales monasterii de Burton, σ. 290–293· στα Chroniques de Saint-Denis, σ. 115–116· από τον Paris, τόμ. V, σ. 246–254· από τον Primat, σ. 8–10· από τον William of Nangis (1), σ. 383, και (2), τόμ. I, σ. 207–208, 435–436. (Ο William αντλεί σε μεγάλο βαθμό από τον Primat.) Η παρούσα αφήγηση βασίζεται κυρίως σε αυτές τις πηγές. Οι πηγές που προσδιορίζονται παρακάτω παρέχουν επιβεβαίωση ή πρόσθετες πληροφορίες για επιμέρους σημεία. Για νεότερες συνοπτικές παρουσιάσεις: Berger, σ. 393–401· Röhricht (3). Για τον «Διδάσκαλο της Ουγγαρίας»: Chronica minor auctore minorita Erphordiensi, σ. 200· Chronicon S. Martini Turonensis, Continuatio, σ. 476· Flores temporum, Imperatores, σ. 241.

64 Για τη συγκρότηση, τη σύνθεση και την οργάνωση της ορδής: Baldwin of Avesnes (αποδιδόμενο σε αυτόν), σ. 169· Chron. min. auct. minorita Erphordiensi, ό.π.· Chronica universalis Mettensis, σ. 522· Chronique anonyme des Rois de France, σ. 83· Gui (1), σ. 697· John of Columna, σ. 123–124· Wykes, σ. 100.

Οι Pastoureaux παίρνουν τρόφιμα με τη βία: Annales monasterii de Waverleia, σ. 344· Richerus, σ. 311.

Η περιφρόνησή τους για τα μυστήρια και τον κλήρο: Chron. univ. Mettensis, ό.π.

65 Οι Pastoureaux στη Ρουέν: Chronicon S. Catharinae de Monte Rotomagi, σ. 401–402· Chronicon S. Laudi Rotomagensis, σ. 395–396· Chronicon Rotomagense, σ. 339· Visitationes Odonis Rigaudi, σ. 575.

Στο Παρίσι, στην Τουρ, στην Ορλεάνη: Annales monasterii de Oseneia, σ. 100· Chron. univ. Mettensis, ό.π.· John of Columna, σ. 124· John of Tayster, σ. 589· Thomas of Chantimpré, σ. 140.

66 Το κύρος που αποκτούσαν σκοτώνοντας ιερείς: Chronicon Normanniae, σ. 214· Gui (1), ό.π.

Η Εκκλησία σε κίνδυνο: Thomas of Chantimpré, ό.π.

Για τις οδηγίες του Henry III: Berger, σ. 401, σημ. 1.

Οι Pastoureaux ως μουσουλμάνοι: Baldwin of Ninove, σ. 544.

67 Για τους απώτερους σκοπούς που αποδίδονταν στους Pastoureaux, βλ. τα σχόλια στο τέλος της επιστολής προς τον Adam Marsh.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου