ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ Β
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ π. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Γνωρίζεις τον εαυτό σου;
Πανόραμα Θεσσαλονίκης, Γ΄ έκδοση
Κεφάλαιο Έ 10
Η ιδεατή εικόνα
Αὐτοπεριφρόνηση
Κάτι που τὸ ζοῦμε, χωρίς νὰ τὸ καταλαβαίνουμε
Αὐτὸν τὸν καιρό μιλᾶμε γιὰ τὴν ἰδεατή εἰκόνα καὶ εἰδικότερα γιὰ τὴν ἀπόσταση, για το χάσμα ποὺ ὑπάρχει μεταξύ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ μας. Καί λέγαμε ὅτι, ἕνεκα αὐτῆς τῆς ἀποστάσεως πού ὑπάρχει, δημιουργείται ἐξ ἀντιδράσεως ἡ ἐξωτερίκευση, ἡ προβολή. Ἐξωτερικεύει δηλαδή κανείς μιά κατάσταση πού εἶναι μέσα του καί τὴν προβάλλει πάνω στούς ἄλλους.
Ὅσο πιο πολύ ὁ ἄνθρωπος, τὸ ἐγώ τοῦ ἀνθρώπου, τό εἶναι μας δηλαδή, ταυτίζεται μέ τήν ἰδεατή εἰκόνα καὶ ἑπομένως τὸ εἶναι μας εἶναι μακριά ἀπό τὸν πραγματικό ἑαυτό μας, καί ἔτσι ὑπάρχει αὐτό το χάσμα - τόσο ὅλη αὐτή ἡ κατάσταση εἶναι ἀσυνείδητη μέσα μας. Δηλαδή, εἴδηση δέν παίρνουμε ὅτι ἔτσι συμβαίνει ἰδέα δέν ἔχουμε. Ὄχι μόνο δὲν τὸ καταλαβαίνουμε, ἀλλά οὔτε τὸ ὑποψιαζόμαστε κάν.
Καί φυσικά, ὁ ἑαυτός μας ἀπό τὸ ἀσυνείδητο ἀντιδρᾶ, καὶ ἀντιδρᾶ κατά ἕναν ἀσυνείδητο τρόπο, χωρίς δηλαδή να το καταλαβαίνουμε. Ἡ ἀσυνείδητη αὐτή ἀντίδραση -λέει ἡ Κάρεν Χόρνεῦ, ἡ ὁποία, σᾶς ἔχω πεῖ, φαίνεται πώς εἶναι ἡ καλύτερη μεταξύ τῶν μεγάλων ψυχολόγων- ἐκδηλώνεται, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, εἴτε μὲ τὴν αὐτοπεριφρόνηση εἴτε μὲ τὴν ὀργή εἴτε μὲ ἕνα αἴσθημα ἐσωτερικῆς πιέσεως. Δηλαδή, ἡ ἄσχημη αὐτή κατάσταση που ὑπάρχει μέσα μας προβάλλεται πρὸς τὰ ἔξω, ἐξωτερικεύεται με τούς τρόπους αὐτούς. (Αὐτή βέβαια τὰ ἐξηγεῖ ἀπό καθαρώς ψυχολογικῆς ἀπόψεως. Κάπως ἔτσι ὅμως θὰ τὰ λέγαμε καὶ ἀπό πνευματικῆς ἀπόψεως. Πρέπει μάλιστα να τονίσουμε ὅτι ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι μόνο ὀδυνηρά, ἀλλά καθιστούν τὸν ἄνθρωπο ἀνίκανο να ζεί.)
Ἡ αὐτοπεριφρόνηση μπορεῖ νὰ ἐκδηλώνεται εἴτε μὲ τὸ νὰ περιφρονούμε τοὺς ἄλλους εἴτε με το να περιφρονοῦμε τὸν ἑαυτό μας. Αὐτό ἐξαρτᾶται ἀπό τόν ἄνθρωπο, ἀπό τὸ ποιός εἶναι αὐτός ὁ ἄνθρωπος.
Θυμάστε, εἴχαμε πεῖ, ἀναφερόμενοι στούς τύπους τῶν ἀνθρώπων, ὅτι ὑπάρχει ὁ ἐπιθετικός τύπος, ὁ συμμορφούμενος τύπος καὶ αὐτὸς ποὺ ἀπομονώνεται. Ἕνας ἐπιθετικός τύπος πάντοτε τὴν περιφρόνηση τοῦ ἑαυτοῦ του θὰ τὴν ἐκδηλώνει ἐπάνω στούς ἄλλους· θα περιφρονεῖ δηλαδή τούς ἄλλους. Ὅταν ἕνας ἄνθρωπος περιφρονεί τους ἄλλους, κατά βάθος περιφρονεῖ τὸν ἑαυτό του. Ὁ συμμορφούμενος τύπος μᾶλλον νιώθει ὅτι περιφρονεῖται ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Ἂν ὑπῆρχαν πνευματικές ἀκτίνες Χ, γιὰ νὰ μᾶς δείξουν τί εἶναι ὁ καθένας μας, τί χάος θα βλέπαμε ὅτι ὑπάρχει μέσα μας!
Όσο πιο πολύ κανείς ἔχει καλλιεργήσει μια ἰδεατή εἰκόνα, καὶ εἶναι πιασμένος ἀπό αὐτὴν καὶ ταυτισμένος μὲ αὐτήν, τόσο πιο πολύ περιφρονεί τὸν ἑαυτό του. Διότι ὁ πραγματικός ἑαυτός του ὑπάρχει, καί, θέλει δὲν θέλει κανείς, αὐτή ἡ πραγματικότητα τοῦ ἑαυτοῦ του ἐκδηλώνεται. Ὁπότε ὑποσυνείδητα, ἀσυνείδητα, χωρίς πάντως νὰ τὸ καταλαβαίνει κανείς, νιώθει μια περιφρόνηση γιά τὸν ἑαυτό του. Ἀλλὰ αὐτό το ζεῖ μόνο, χωρίς να καταλαβαίνει ὅτι τὸ ζεῖ. Καὶ πῶς ἐκδηλώνεται; Ἐκδηλώνεται, ὅπως ἐλέχθη, με το να περιφρονεῖ τοὺς ἄλλους ἤ μὲ τὸ νὰ νιώθει ὅτι τὸν περιφρονοῦν οἱ ἄλλοι. Μάλιστα, ὅταν νιώθει κανείς ὅτι περιφρονεῖται ἀπό τούς ἄλλους, θὰ λέγαμε ὅτι εἶναι χειρότερο. Ἄς φαίνεται ὅτι εἶναι καλύτερο.
Καί φυσικά, ἡ περιφρόνηση αὐτή εἶναι κάτι το ἄσχημο. Δὲν εἶναι ἡ περιφρόνηση γιά τήν ὁποία ὁμιλοῦν οἱ ἅγιοι καί οἱ ἀσκητές. Ἐδῶ, ὅπως βιώνουν καί διδάσκουν οἱ ἅγιοι, ὑπάρχει ὁ πραγματικός ἑαυτός μας, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁμαρτωλός, καί πρέπει ὁ ἄνθρωπος να βλέπει τόν ἅγιο Θεό καί τὸν ἁμαρτωλό ἑαυτό του και να ταπεινώνεται. Γιά παράδειγμα, ὁ ἀσκητής, πού κτυπάει τὸν ἑαυτό του κάτω σάν χταπόδι, ἀπό τή μια βλέπει ταπεινά τὸν ἑαυτό του, καὶ ἀπό τήν ἄλλη βλέπει μέ καθαρά μάτια τήν ἁγιότητα τοῦ Θεοῦ, τη μεγαλοπρέπεια τοῦ Θεοῦ, καὶ ζεῖ πράγματι μέσα σ' αὐτή τή διάσταση: μια βλέπει τὸν ἅγιο Θεό, μια βλέπει το ἄθλιο εἶναι του. Ὅπως λέει ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ἀπό τὸ ἕνα μέρος ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ ἀπελπιστεῖ πλήρως ἀπὸ τὸν ἑαυτό του, καὶ ἀπό τὸ ἄλλο μέρος νὰ ἐλπίσει τελείως στον Θεό, ἂν θέλει να σωθεῖ. Ἀλλιῶς, δὲν μπορεῖ νὰ σωθεί. Αὐτό εἶναι ἕνα γνήσιο βίωμα.
Πέρα ὅμως ἀπό αὐτή τή γνήσια κατάσταση, ὑπάρχει καί ἡ ἄλλη πραγματικότητα: Στίς ἡμέρες μας ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος –καί αὐτός ἀκόμη που θεωρείται καλός χριστιανός– αὐτό το γνήσιο το ἔχει διαστρέψει, τὸ ἔχει παραμορφώσει. Ἕνεκα τοῦ ἐγωισμοῦ του, τῆς ἐπάρσεώς του, τῆς οἰήσεώς του, τῆς ὑποκρισίας του –ἕνεκα τοῦ ὅτι ζοῦμε κατά ἕναν ψεύτικο τρόπο μέσα στη ζωή ἔχει φτιάξει μιά ἰδεατή εἰκόνα γιὰ τὸν ἑαυτό του. Πιάνεται λοι πόν ἀπό αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα, ποὺ εἶναι κατασκεύασμα τῆς φαντασίας –καί εἶναι ἔπαρση σατανική– καί καθώς θέλει νὰ εἶναι ἡ ἰδεατή εἰκόνα, ταυτίζει τὸν ἑαυτό του μὲ αὐτήν. Ἐν τῷ μεταξύ ὑπάρχει ὁ πραγματικός ἑαυτός του, καί κατά βάθος ζεῖ αὐτό πού πραγματικά εἶναι ὁ ἑαυτός του. Ἔτσι, χωρίς να το καταλαβαίνει, παίρνει ἀρνητική, περιφρονητική στάση ἀπέναντι τοῦ ἑαυτοῦ του, ἀπό ἐγωισμό ὅμως καὶ ὄχι ἀπὸ πραγματική ταπείνωση περιφρονεῖ τὸν ἑαυτό του άρρωστημένα, δηλαδή ἐγωιστικά, ὑπερήφανα. Καί αὐτό ἐκδηλώνεται –δέν το συνειδητοποιεί βέβαια ὁ ἴδιος– ἢ μὲ τὸ νὰ περιφρονεῖ τοὺς ἄλλους ἢ μὲ τὸ νὰ νομίζει ὅτι περιφρονεῖται ἀπὸ τοὺς ἄλλους.
Και τονίσαμε ὅτι αὐτό το δεύτερο εἶναι ἀκόμη χειρότερο, γιατί κάνει τὸν ἄνθρωπο ντροπαλό, φοβισμένο, κάνει τὸν ἄνθρωπο να βρίσκεται σε άμηχανία, νὰ ἀπομονώνεται και να γίνεται θύμα τῶν ἀλαζόνων καί ἐγωιστῶν ἀνθρώπων, ποὺ ὑπάρχουν μέσα σ' αὐτὴ τὴν κοινωνία, καί φυσικά τον κάνει νὰ ὑποφέρει πάρα πολύ.
Ὅταν ξαφνικά ξεσκεπαστεί τὸ ἄθλιο εἶναι μας...
Ἀλλά το χειρότερο ἀπό ὅλα γι' αὐτὸν τὸν ἄνθρωπο –στόν ὁποῖο ἡ ἄσχημη αὐτή ἐσωτερική κατάσταση, που δημιουργεῖται ἕνεκα τοῦ χάσματος μεταξύ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ του, ἐκδηλώνεται ὡς αὐτοπεριφρόνηση– το πιό ἄσχημο εἶναι τὸ νὰ ξεσκεπαστεί ξαφνικά ὅλο αὐτὸ τὸ ἄθλιο εἶναι του, και να πάψει, τρόπον τινά, να βλέπει αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα, ἡ ὁποία τόν στηρίζει λίγο στη ζωή, καὶ νὰ δεῖ γυμνό τὸν ἑαυτό του, πού εἶναι ἡ πιὸ ἄθλια εἰκόνα που ὑπάρχει το ἄλλο ἄκρο -ἐν σχέσει μέ τήν ἰδεατή εἰκόνα- πού ὑπάρχει μέσα του. Ὅταν δηλαδή ἀπότομα καί ξαφνικά το δεῖ αὐτό, τότε καταρρέει ὁ ἄνθρωπος, τσακίζεται κυριολεκτικά, ἀπελπίζεται, ἀπογοητεύεται. Τρόπον τινά, δέν βρίσκει κάτι μέσα του στό ὁποῖο νὰ μπορεῖ νὰ στηριχθεί, για να σταθεῖ λίγο στα πόδια του καὶ νὰ κάνει λίγο κουράγιο, λίγη προσπάθεια, ὥστε να μπορέσει να κάνει μια προσευχή στον Θεό. Ποῦ διάθεση για τέτοια! Ποῦ προσπάθεια!
Καὶ αὐτό, ξέρετε, εἶναι κάτι πού συμβαίνει συχνά πυκνά σήμερα, στήν κοινωνία αὐτή πού ζοῦμε. Ἀρκετοί ἄνθρωποι, ἀπό κεῖ πού ζοῦν καὶ βασιλεύουν ἀνάμεσά μας, ἀπό κεῖ πού κόβουν καί ράβουν, ἀπό κεῖ πού παρουσιάζονται ὅτι εἶναι πολύ σταθεροί, ὅτι ξέρουν πολλά, καί λένε πολλά, ξαφνικά καταρρέουν, ἀκριβῶς διότι ξεσκεπάζεται μπροστά στα μάτια τους ὁ πραγματικός ἑαυτός τους, και φεύγει τελείως ἡ ἰδεατή αὐτή εἰκόνα. Πῶς σωριάζεται ἕνα μέγαρο κάτω, καί δέν μένει τίποτε ὄρθιο; Ἔτσι καταρρέουν.
20-5-1972
Ἄφησε τίς ἰδεατές εἰκόνες καί μετανόησε εἰλικρινά ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ.
Ταπεινώσου πραγματικά καί κοίταξε αὐτὸ τὸ λίγο ποὺ εἶσαι.
Στηρίξου σ' αὐτό καί ζήτησε ἀπὸ τὸν οὐράνιο Πατέρα νὰ σοῦ δώσει το πολύ.
Η ιδεατή εικόνα
Αὐτοπεριφρόνηση
Κάτι που τὸ ζοῦμε, χωρίς νὰ τὸ καταλαβαίνουμε
Αὐτὸν τὸν καιρό μιλᾶμε γιὰ τὴν ἰδεατή εἰκόνα καὶ εἰδικότερα γιὰ τὴν ἀπόσταση, για το χάσμα ποὺ ὑπάρχει μεταξύ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ μας. Καί λέγαμε ὅτι, ἕνεκα αὐτῆς τῆς ἀποστάσεως πού ὑπάρχει, δημιουργείται ἐξ ἀντιδράσεως ἡ ἐξωτερίκευση, ἡ προβολή. Ἐξωτερικεύει δηλαδή κανείς μιά κατάσταση πού εἶναι μέσα του καί τὴν προβάλλει πάνω στούς ἄλλους.
Ὅσο πιο πολύ ὁ ἄνθρωπος, τὸ ἐγώ τοῦ ἀνθρώπου, τό εἶναι μας δηλαδή, ταυτίζεται μέ τήν ἰδεατή εἰκόνα καὶ ἑπομένως τὸ εἶναι μας εἶναι μακριά ἀπό τὸν πραγματικό ἑαυτό μας, καί ἔτσι ὑπάρχει αὐτό το χάσμα - τόσο ὅλη αὐτή ἡ κατάσταση εἶναι ἀσυνείδητη μέσα μας. Δηλαδή, εἴδηση δέν παίρνουμε ὅτι ἔτσι συμβαίνει ἰδέα δέν ἔχουμε. Ὄχι μόνο δὲν τὸ καταλαβαίνουμε, ἀλλά οὔτε τὸ ὑποψιαζόμαστε κάν.
Καί φυσικά, ὁ ἑαυτός μας ἀπό τὸ ἀσυνείδητο ἀντιδρᾶ, καὶ ἀντιδρᾶ κατά ἕναν ἀσυνείδητο τρόπο, χωρίς δηλαδή να το καταλαβαίνουμε. Ἡ ἀσυνείδητη αὐτή ἀντίδραση -λέει ἡ Κάρεν Χόρνεῦ, ἡ ὁποία, σᾶς ἔχω πεῖ, φαίνεται πώς εἶναι ἡ καλύτερη μεταξύ τῶν μεγάλων ψυχολόγων- ἐκδηλώνεται, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, εἴτε μὲ τὴν αὐτοπεριφρόνηση εἴτε μὲ τὴν ὀργή εἴτε μὲ ἕνα αἴσθημα ἐσωτερικῆς πιέσεως. Δηλαδή, ἡ ἄσχημη αὐτή κατάσταση που ὑπάρχει μέσα μας προβάλλεται πρὸς τὰ ἔξω, ἐξωτερικεύεται με τούς τρόπους αὐτούς. (Αὐτή βέβαια τὰ ἐξηγεῖ ἀπό καθαρώς ψυχολογικῆς ἀπόψεως. Κάπως ἔτσι ὅμως θὰ τὰ λέγαμε καὶ ἀπό πνευματικῆς ἀπόψεως. Πρέπει μάλιστα να τονίσουμε ὅτι ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι μόνο ὀδυνηρά, ἀλλά καθιστούν τὸν ἄνθρωπο ἀνίκανο να ζεί.)
Ἡ αὐτοπεριφρόνηση μπορεῖ νὰ ἐκδηλώνεται εἴτε μὲ τὸ νὰ περιφρονούμε τοὺς ἄλλους εἴτε με το να περιφρονοῦμε τὸν ἑαυτό μας. Αὐτό ἐξαρτᾶται ἀπό τόν ἄνθρωπο, ἀπό τὸ ποιός εἶναι αὐτός ὁ ἄνθρωπος.
Θυμάστε, εἴχαμε πεῖ, ἀναφερόμενοι στούς τύπους τῶν ἀνθρώπων, ὅτι ὑπάρχει ὁ ἐπιθετικός τύπος, ὁ συμμορφούμενος τύπος καὶ αὐτὸς ποὺ ἀπομονώνεται. Ἕνας ἐπιθετικός τύπος πάντοτε τὴν περιφρόνηση τοῦ ἑαυτοῦ του θὰ τὴν ἐκδηλώνει ἐπάνω στούς ἄλλους· θα περιφρονεῖ δηλαδή τούς ἄλλους. Ὅταν ἕνας ἄνθρωπος περιφρονεί τους ἄλλους, κατά βάθος περιφρονεῖ τὸν ἑαυτό του. Ὁ συμμορφούμενος τύπος μᾶλλον νιώθει ὅτι περιφρονεῖται ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Ἂν ὑπῆρχαν πνευματικές ἀκτίνες Χ, γιὰ νὰ μᾶς δείξουν τί εἶναι ὁ καθένας μας, τί χάος θα βλέπαμε ὅτι ὑπάρχει μέσα μας!
Όσο πιο πολύ κανείς ἔχει καλλιεργήσει μια ἰδεατή εἰκόνα, καὶ εἶναι πιασμένος ἀπό αὐτὴν καὶ ταυτισμένος μὲ αὐτήν, τόσο πιο πολύ περιφρονεί τὸν ἑαυτό του. Διότι ὁ πραγματικός ἑαυτός του ὑπάρχει, καί, θέλει δὲν θέλει κανείς, αὐτή ἡ πραγματικότητα τοῦ ἑαυτοῦ του ἐκδηλώνεται. Ὁπότε ὑποσυνείδητα, ἀσυνείδητα, χωρίς πάντως νὰ τὸ καταλαβαίνει κανείς, νιώθει μια περιφρόνηση γιά τὸν ἑαυτό του. Ἀλλὰ αὐτό το ζεῖ μόνο, χωρίς να καταλαβαίνει ὅτι τὸ ζεῖ. Καὶ πῶς ἐκδηλώνεται; Ἐκδηλώνεται, ὅπως ἐλέχθη, με το να περιφρονεῖ τοὺς ἄλλους ἤ μὲ τὸ νὰ νιώθει ὅτι τὸν περιφρονοῦν οἱ ἄλλοι. Μάλιστα, ὅταν νιώθει κανείς ὅτι περιφρονεῖται ἀπό τούς ἄλλους, θὰ λέγαμε ὅτι εἶναι χειρότερο. Ἄς φαίνεται ὅτι εἶναι καλύτερο.
Καί φυσικά, ἡ περιφρόνηση αὐτή εἶναι κάτι το ἄσχημο. Δὲν εἶναι ἡ περιφρόνηση γιά τήν ὁποία ὁμιλοῦν οἱ ἅγιοι καί οἱ ἀσκητές. Ἐδῶ, ὅπως βιώνουν καί διδάσκουν οἱ ἅγιοι, ὑπάρχει ὁ πραγματικός ἑαυτός μας, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁμαρτωλός, καί πρέπει ὁ ἄνθρωπος να βλέπει τόν ἅγιο Θεό καί τὸν ἁμαρτωλό ἑαυτό του και να ταπεινώνεται. Γιά παράδειγμα, ὁ ἀσκητής, πού κτυπάει τὸν ἑαυτό του κάτω σάν χταπόδι, ἀπό τή μια βλέπει ταπεινά τὸν ἑαυτό του, καὶ ἀπό τήν ἄλλη βλέπει μέ καθαρά μάτια τήν ἁγιότητα τοῦ Θεοῦ, τη μεγαλοπρέπεια τοῦ Θεοῦ, καὶ ζεῖ πράγματι μέσα σ' αὐτή τή διάσταση: μια βλέπει τὸν ἅγιο Θεό, μια βλέπει το ἄθλιο εἶναι του. Ὅπως λέει ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ἀπό τὸ ἕνα μέρος ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ ἀπελπιστεῖ πλήρως ἀπὸ τὸν ἑαυτό του, καὶ ἀπό τὸ ἄλλο μέρος νὰ ἐλπίσει τελείως στον Θεό, ἂν θέλει να σωθεῖ. Ἀλλιῶς, δὲν μπορεῖ νὰ σωθεί. Αὐτό εἶναι ἕνα γνήσιο βίωμα.
Πέρα ὅμως ἀπό αὐτή τή γνήσια κατάσταση, ὑπάρχει καί ἡ ἄλλη πραγματικότητα: Στίς ἡμέρες μας ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος –καί αὐτός ἀκόμη που θεωρείται καλός χριστιανός– αὐτό το γνήσιο το ἔχει διαστρέψει, τὸ ἔχει παραμορφώσει. Ἕνεκα τοῦ ἐγωισμοῦ του, τῆς ἐπάρσεώς του, τῆς οἰήσεώς του, τῆς ὑποκρισίας του –ἕνεκα τοῦ ὅτι ζοῦμε κατά ἕναν ψεύτικο τρόπο μέσα στη ζωή ἔχει φτιάξει μιά ἰδεατή εἰκόνα γιὰ τὸν ἑαυτό του. Πιάνεται λοι πόν ἀπό αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα, ποὺ εἶναι κατασκεύασμα τῆς φαντασίας –καί εἶναι ἔπαρση σατανική– καί καθώς θέλει νὰ εἶναι ἡ ἰδεατή εἰκόνα, ταυτίζει τὸν ἑαυτό του μὲ αὐτήν. Ἐν τῷ μεταξύ ὑπάρχει ὁ πραγματικός ἑαυτός του, καί κατά βάθος ζεῖ αὐτό πού πραγματικά εἶναι ὁ ἑαυτός του. Ἔτσι, χωρίς να το καταλαβαίνει, παίρνει ἀρνητική, περιφρονητική στάση ἀπέναντι τοῦ ἑαυτοῦ του, ἀπό ἐγωισμό ὅμως καὶ ὄχι ἀπὸ πραγματική ταπείνωση περιφρονεῖ τὸν ἑαυτό του άρρωστημένα, δηλαδή ἐγωιστικά, ὑπερήφανα. Καί αὐτό ἐκδηλώνεται –δέν το συνειδητοποιεί βέβαια ὁ ἴδιος– ἢ μὲ τὸ νὰ περιφρονεῖ τοὺς ἄλλους ἢ μὲ τὸ νὰ νομίζει ὅτι περιφρονεῖται ἀπὸ τοὺς ἄλλους.
Και τονίσαμε ὅτι αὐτό το δεύτερο εἶναι ἀκόμη χειρότερο, γιατί κάνει τὸν ἄνθρωπο ντροπαλό, φοβισμένο, κάνει τὸν ἄνθρωπο να βρίσκεται σε άμηχανία, νὰ ἀπομονώνεται και να γίνεται θύμα τῶν ἀλαζόνων καί ἐγωιστῶν ἀνθρώπων, ποὺ ὑπάρχουν μέσα σ' αὐτὴ τὴν κοινωνία, καί φυσικά τον κάνει νὰ ὑποφέρει πάρα πολύ.
Ὅταν ξαφνικά ξεσκεπαστεί τὸ ἄθλιο εἶναι μας...
Ἀλλά το χειρότερο ἀπό ὅλα γι' αὐτὸν τὸν ἄνθρωπο –στόν ὁποῖο ἡ ἄσχημη αὐτή ἐσωτερική κατάσταση, που δημιουργεῖται ἕνεκα τοῦ χάσματος μεταξύ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ του, ἐκδηλώνεται ὡς αὐτοπεριφρόνηση– το πιό ἄσχημο εἶναι τὸ νὰ ξεσκεπαστεί ξαφνικά ὅλο αὐτὸ τὸ ἄθλιο εἶναι του, και να πάψει, τρόπον τινά, να βλέπει αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα, ἡ ὁποία τόν στηρίζει λίγο στη ζωή, καὶ νὰ δεῖ γυμνό τὸν ἑαυτό του, πού εἶναι ἡ πιὸ ἄθλια εἰκόνα που ὑπάρχει το ἄλλο ἄκρο -ἐν σχέσει μέ τήν ἰδεατή εἰκόνα- πού ὑπάρχει μέσα του. Ὅταν δηλαδή ἀπότομα καί ξαφνικά το δεῖ αὐτό, τότε καταρρέει ὁ ἄνθρωπος, τσακίζεται κυριολεκτικά, ἀπελπίζεται, ἀπογοητεύεται. Τρόπον τινά, δέν βρίσκει κάτι μέσα του στό ὁποῖο νὰ μπορεῖ νὰ στηριχθεί, για να σταθεῖ λίγο στα πόδια του καὶ νὰ κάνει λίγο κουράγιο, λίγη προσπάθεια, ὥστε να μπορέσει να κάνει μια προσευχή στον Θεό. Ποῦ διάθεση για τέτοια! Ποῦ προσπάθεια!
Καὶ αὐτό, ξέρετε, εἶναι κάτι πού συμβαίνει συχνά πυκνά σήμερα, στήν κοινωνία αὐτή πού ζοῦμε. Ἀρκετοί ἄνθρωποι, ἀπό κεῖ πού ζοῦν καὶ βασιλεύουν ἀνάμεσά μας, ἀπό κεῖ πού κόβουν καί ράβουν, ἀπό κεῖ πού παρουσιάζονται ὅτι εἶναι πολύ σταθεροί, ὅτι ξέρουν πολλά, καί λένε πολλά, ξαφνικά καταρρέουν, ἀκριβῶς διότι ξεσκεπάζεται μπροστά στα μάτια τους ὁ πραγματικός ἑαυτός τους, και φεύγει τελείως ἡ ἰδεατή αὐτή εἰκόνα. Πῶς σωριάζεται ἕνα μέγαρο κάτω, καί δέν μένει τίποτε ὄρθιο; Ἔτσι καταρρέουν.
20-5-1972
Ἄφησε τίς ἰδεατές εἰκόνες καί μετανόησε εἰλικρινά ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ.
Ταπεινώσου πραγματικά καί κοίταξε αὐτὸ τὸ λίγο ποὺ εἶσαι.
Στηρίξου σ' αὐτό καί ζήτησε ἀπὸ τὸν οὐράνιο Πατέρα νὰ σοῦ δώσει το πολύ.
1 σχόλιο:
– Γέροντα, ποιοι νόμοι λέγονται πνευματικοί;
– Θα σου εξηγήσω: Όπως στην φύση υπάρχουν οι φυσικοί νόμοι, έτσι και στην πνευματική ζωή υπάρχουν οι πνευματικοί νόμοι. Ας πούμε, όταν πετάη κανείς ένα βαρύ αντικείμενο ψηλά, με όσο περισσότερη ορμή και όσο πιο ψηλά το πετάξη, με τόσο μεγαλύτερη δύναμη θα πέση κάτω και θα συντριβή. Αυτός είναι φυσικός νόμος. Στην πνευματική ζωή, όσο περισσότερο υψώνεται κανείς με την υπερηφάνειά του, τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η πνευματική του πτώση και ανάλογα με το ύψος της υπερηφανείας του θα συντριβή. Γιατί ο υπερήφανος ανεβαίνει, φθάνει σε ένα σημείο και μετά πέφτει και σπάζει τα μούτρα του – «ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται»[i]. Αυτός είναι πνευματικός νόμος.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στους φυσικούς και στους πνευματικούς νόμους: Ενώ οι φυσικοί νόμοι δεν έχουν σπλάχνα και ο άνθρωπος δεν μπορεί να τους αλλάξη, οι πνευματικοί νόμοι έχουν σπλάχνα και ο άνθρωπος μπορεί να τους αλλάξη, γιατί έχει να κάνη με τον Δημιουργό και Πλάστη του, τον Πολυεύσπλαχνο Θεό. Αν δηλαδή καταλάβη αμέσως το ανέβασμα της υπερηφανείας του και πη: «Θεέ μου, εγώ δεν έχω τίποτε δικό μου και υπερηφανεύομαι· συγχώρεσέ με!», αμέσως τα σπλαχνικά χέρια του Θεού τον αρπάζουν και τον κατεβάζουν απαλά κάτω, χωρίς να γίνη αντιληπτή η πτώση του. Έτσι δεν συντρίβεται, αφού προηγήθηκε η καρδιακή συντριβή με την μετάνοια που έδειξε.
Το ίδιο ισχύει και για το «μάχαιραν έδωκας, μάχαιραν θα λάβης»[ii], που λέει το Ευαγγέλιο. Αν δηλαδή «έδωσα μάχαιρα», κανονικά πρέπει να ξοφλήσω με μάχαιρα. Όταν όμως συναισθάνωμαι το σφάλμα μου, με μαχαιρώνη η συνείδησή μου και ζητάω συγχώρηση από τον Θεό, τότε πλέον παύουν να λειτουργούν οι πνευματικοί νόμοι και δέχομαι από τον Θεό την αγάπη Του σαν βάλσαμο.
Μέσα δηλαδή στα κρίματα του Θεού, που είναι άβυσσος, βλέπουμε να αλλάζη ο Θεός, όταν αλλάζουν οι άνθρωποι. Όταν το άτακτο παιδί συνέρχεται, μετανοή και δέρνεται από την συνείδησή του, τότε ο Πατέρας του το χαϊδεύει με αγάπη και το παρηγορεί. Δεν είναι μικρό πράγμα να μπορή ο άνθρωπος να αλλάξη την απόφαση του Θεού! Κάνεις κακό; Ο Θεός σου δίνει σκαμπιλάκι. Λές «ήμαρτον»; Σου δίνει ευλογίες.
Ἁγ. Παϊσίου Ἁγιορείτου: τόμος Δ’, Οικογενειακή ζωή
Δημοσίευση σχολίου