Η Αμερική μας διαμόρφωσε. Μπορούμε ποτέ να τη συγχωρήσουμε;

Vanni Codeluppi

Πηγή: lucysullacultura

Από τον κινηματογράφο μέχρι τη βιομηχανία, από την ένδυση μέχρι τα εστιατόρια, η Αμερική έχει μεταμορφώσει τις συνήθειες, τα γούστα και τη συλλογική φαντασία των Ιταλών, και όχι μόνο. ​​Προς το καλύτερο ή το χειρότερο;

Πάντα είχαμε μια αμφίσημη σχέση με την Αμερική. Κατά τη διάρκεια του φασισμού, πολλοί Αμερικανοί συγγραφείς ερμηνεύονταν στη χώρα μας ως ένα σημαντικό σύμβολο ελευθερίας. Η αριστερή κουλτούρα, δηλαδή, έβλεπε την Αμερική ως μια χώρα ανανέωσης και προόδου. Και ο κόσμος που απεικονιζόταν από τις ταινίες του Χόλιγουντ ήταν επίσης ιδιαίτερα σεβαστός. Όπως έγραψε ο Ουμπέρτο ​​Έκο πριν από αρκετά χρόνια στο δοκίμιό του «Το Αμερικανικό Μοντέλο», «Το 1939, ο Ρίνγκο από την ταινία Stagecoach ήταν το είδωλο της γενιάς. Ο Ρίνγκο δεν αγωνίστηκε για μια ιδεολογία ή για τη χώρα του, αλλά για τον εαυτό του και για μια πόρνη. Ήταν αντιρητορικός και επομένως αντιφασίστας». Αυτή η θετική εικόνα των Ηνωμένων Πολιτειών ενισχύθηκε σταδιακά στην Ιταλία, εν μέρει επειδή οι Αμερικανοί ανέλαβαν τον ρόλο των «σωτήρων» κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Επομένως, μόλις τελείωσε ο πόλεμος, η ιταλική κοινωνία, όπως και άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες, υποδέχτηκε με ανοιχτές αγκάλες οτιδήποτε σχετίζεται με το σαγηνευτικό μοντέλο μαζικής κατανάλωσης που προερχόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον λεγόμενο αμερικανικό τρόπο ζωής. Χρειάστηκαν μόνο λίγα χρόνια, ωστόσο, για να γεμίσουν οι ιταλικές πλατείες με διαδηλωτές που έκαψαν ακόμη και το Stars and Stripes. Ήταν, φυσικά, η εποχή των διαμαρτυριών κατά του πολέμου που διεξήγαγαν οι Ηνωμένες Πολιτείες στο Βιετνάμ.
Τις τελευταίες δεκαετίες, ωστόσο, η αμερικανική κοινωνία και τα προϊόντα της έχουν απολαύσει σημαντική εύνοια και εξέχουσα θέση στις μεγάλες παγκόσμιες αγορές. Πράγματι, αναμφισβήτητα, καμία χώρα δεν μπόρεσε να ασκήσει τόσο βαθιά επιρροή στον ιταλικό και ευρωπαϊκό πολιτισμό όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτή η επιρροή έχει λειτουργήσει σε διάφορα επίπεδα: στο πολύ προφανές επίπεδο των πολιτιστικών προϊόντων που διαδίδονται μέσω των μέσων ενημέρωσης, όπως ταινίες, τηλεοπτικές σειρές ή τραγούδια, αλλά και σε ένα φαινομενικά λιγότερο ορατό επίπεδο, όπως αυτό που οι ανθρωπολόγοι έχουν ορίσει ως «υλική κουλτούρα». Δηλαδή, όλες εκείνες τις συγκεκριμένες πτυχές ενός πολιτισμού που αφορούν τα προϊόντα και τις συμπεριφορές που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ζωή, από την ένδυση μέχρι το φαγητό.
Όσον αφορά το πρώτο, είναι σαφές ότι τις τελευταίες δεκαετίες, έχει αναπτυχθεί μια πραγματική «αμερικανοποίηση» στην Ιταλία και στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο. Τα «casual» ρούχα, που χαρακτηρίζονται από απλότητα και πρακτικότητα, κατάλληλα για κάθε περίσταση και καθημερινή δραστηριότητα, έχουν γίνει ολοένα και πιο δημοφιλή. Αυτό το είδος ρούχων, με άλλα λόγια, προέρχεται απευθείας από την αμερικανική κουλτούρα, η οποία ήταν πάντα φιλελεύθερη και προσανατολισμένη στην ανεπίσημη ζωή. Αλλά αν αυτό το είδος ρούχων έχει γίνει αποδεκτό και σε μέρη όπως η Ιταλία, όπου επικρατούσαν κανόνες συμπεριφοράς που απαιτούσαν τυπικότητα, είναι επειδή αντιπροσωπεύει το αποτέλεσμα μιας αποτελεσματικής εφαρμογής του βιομηχανικού μοντέλου στην ένδυση. Δεν είναι τυχαίο ότι η πρόταση για μαζικής παραγωγής ρούχα όπως τα τζιν προήλθε επίσης από το αμερικανικό πολιτιστικό πλαίσιο. Πράγματι, οι μεγάλες μάρκες τζιν, ξεκινώντας από τη Levi's, γεννήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και κάτι παρόμοιο συνέβη και με τα αθλητικά παπούτσια των Nike, Reebok και Converse. Αυτά τα παπούτσια, στην πραγματικότητα, είναι ιδιαίτερα εκφραστικά από άποψη σχεδιασμού, αλλά πάνω απ 'όλα είναι συνήθως βιομηχανικά και μαζικής παραγωγής προϊόντα. Προϊόντα που αγοράζονται όχι για μια συγκεκριμένη αθλητική δραστηριότητα αλλά για περπάτημα καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας. Ως εκ τούτου, έχουν κάνει την καθημερινή ενδυμασία των Ιταλών και των Ευρωπαίων σαφώς λιγότερο αυστηρή και επίσημη.

Στον τομέα των τροφίμων, ωστόσο, οι παραδοσιακοί κανόνες διατροφής, από την ακολουθία των πιάτων έως την αυστηρότητα των συνταγών, έχουν αντικατασταθεί από αυτό που ο Γάλλος μελετητής Claude Fischler ονόμασε «γαστρο-ανομία», μια κατάσταση έλλειψης ακριβών κανόνων συμπεριφοράς. Οι λόγοι για αυτήν την αλλαγή είναι πολυάριθμοι, αλλά σίγουρα ένας από τους πιο σημαντικούς είναι η δημιουργία και η προοδευτική παγκόσμια διάδοση από τους Αμερικανούς του μοντέλου fast food, που γεννήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1950, όταν οι αδελφοί McDonald και ο πωλητής μπλέντερ Ray Kroc άρχισαν να χτίζουν την αλυσίδα εστιατορίων McDonald's. Η παγκόσμια επιτυχία των McDonald's, και άλλων εταιρειών που το μιμήθηκαν αμέσως, όπως τα Burger King και Kentucky Fried Chicken, έγκειται σε διάφορους παράγοντες. Αυτοί περιλαμβάνουν την προσιτή τιμή των προϊόντων, αλλά πάνω απ' όλα, την ικανότητα αυτών των εταιρειών να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των καταναλωτών για λειτουργικά τρόφιμα. Πράγματι, τα εστιατόρια fast food προσφέρουν τρόφιμα που μπορούν να επιλεγούν και να καταναλωθούν οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας. Επιπλέον, μπορείτε να τρώτε ελεύθερα, με τα χέρια σας, όρθιοι και ακολουθώντας οποιαδήποτε παραγγελία. Το fast food γίνεται έτσι ένα σύμβολο της ελευθερίας από τους κανόνες που αποκτά ολοένα και πιο καθοριστικό ρόλο στο σύγχρονο τοπίο των τροφίμων. Δεν είναι τυχαίο, επομένως, ότι ο Αμερικανός κοινωνιολόγος Τζορτζ Ρίτζερ διατύπωσε την έννοια της «ΜακΝτοναλντοποίησης της κοινωνίας» πριν από χρόνια για να δείξει ότι οι σημαντικότεροι κοινωνικοί θεσμοί στις προηγμένες χώρες (πολιτική, θρησκεία, εκπαίδευση, αθλητισμός κ.λπ.) υιοθετούν το ίδιο μοντέλο που βασίζεται στην ορθολογικοποίηση και την τυποποίηση στη διαχείριση των ανθρώπινων και οικονομικών πόρων, το οποίο μια εταιρεία όπως η McDonald's χρησιμοποιεί με επιτυχία καθημερινά στις πολλές δραστηριότητές της.
«Αυτή η επιρροή έχει λειτουργήσει σε διάφορα επίπεδα: στο πολύ προφανές επίπεδο των πολιτιστικών προϊόντων που διαδίδονται μέσω του συστήματος των μέσων ενημέρωσης, όπως ταινίες, τηλεοπτικές σειρές ή τραγούδια, αλλά και σε ένα φαινομενικά λιγότερο ορατό επίπεδο, όπως αυτό που οι ανθρωπολόγοι έχουν ορίσει ως «υλικό πολιτισμό»».

Οι αλλαγές που βρίσκονται σε εξέλιξη στον κόσμο της ένδυσης και των τροφίμων, ωστόσο, είναι απλώς παραδείγματα της ικανότητας για συνεχή βελτίωση που επέδειξαν οι Αμερικανοί σε σχέση με το βιομηχανικό μοντέλο. Αυτό το μοντέλο, στην πραγματικότητα, ξεκίνησε πριν από αιώνες στην Ευρώπη, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες το βελτίωσαν ολοένα και περισσότερο κατά τη διάρκεια του εικοστού αιώνα. Οι αμερικανικές εταιρείες αύξησαν σημαντικά την αποδοτικότητα της παραγωγής εισάγοντας τεχνολογία γραμμής συναρμολόγησης σε μεγάλα εργοστάσια, χάρη στις ιδέες του Φρέντερικ Τέιλορ και στις πρώτες εφαρμογές του επιχειρηματία αυτοκινήτων Χένρι Φορντ. Στη συνέχεια, αυτές οι εταιρείες συνειδητοποίησαν ότι έπρεπε να ενισχύσουν τη μαζική ζήτηση για τα αγαθά που παρήγαγαν στα εργοστάσια. Έτσι γεννήθηκε το μάρκετινγκ, το οποίο εμφανίστηκε με αυτόν τον ακριβή στόχο στον αμερικανικό βιομηχανικό κόσμο από τη δεκαετία του 1930. Το μάρκετινγκ, με τη σειρά του, άρχισε να προωθεί τα προϊόντα του χρησιμοποιώντας αποτελεσματικά εργαλεία επικοινωνίας όπως η διαφήμιση.
Επομένως, ακριβώς στους Αμερικανούς μπορούμε να αποδώσουμε την ικανότητα να τελειοποιήσουν το βιομηχανικό μοντέλο. Αυτό συνέβη κατά τη διάρκεια του εικοστού αιώνα, έναν αιώνα κατά τον οποίο αυτό το μοντέλο εφαρμόστηκε αποτελεσματικά όχι μόνο σε βιομηχανικά προϊόντα, αλλά και σε πολιτιστικά. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τι συνέβη στους τομείς της μουσικής, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης. Όλοι οι τομείς χαρακτηρίστηκαν προοδευτικά από την υιοθέτηση μιας διαδικασίας εκβιομηχάνισης βασισμένης στην αρχή της σειριακότητας.
Το καπιταλιστικό οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο που δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες και στη συνέχεια τελειοποιήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, αποδείχθηκε ότι κατανάλωνε μεγάλη ποσότητα υλικών πόρων. Μάλιστα, απέδειξε ότι για να λειτουργήσει άριστα, χρειαζόταν ζωτικά τέτοιους πόρους. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην αρχική φάση της διαδικασίας εκβιομηχάνισης, η οποία διήρκεσε περίπου πενήντα χρόνια, από το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου έως την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, τέτοιοι πόροι ήταν ευρέως παρόντες σε όλη τη γεωγραφική επικράτεια της χώρας. Σε αυτούς περιλαμβάνονταν το πετρέλαιο, για παράδειγμα, αλλά και το σιδηρομετάλλευμα, ο χρυσός και μια τεράστια ποσότητα εκμεταλλεύσιμης γης. Ο πλούτος, εν ολίγοις, προερχόταν κυρίως από τη δυνατότητα πρόσβασης σε μια τεράστια έκταση διαστήματος, που σε μεγάλο βαθμό συμπίπτει με αυτήν της Δύσης.
Καθώς οι υλικοί πόροι άρχισαν να γίνονται λιγότερο διαθέσιμοι, οι Αμερικανοί δημιούργησαν ένα νέο έδαφος προς αξιοποίηση: αυτό της κινηματογραφικής φαντασίας. Το πρώτο κινηματογραφικό στούντιο άνοιξε στο Χόλιγουντ, τότε ένα μικρό χωριό κοντά στο Λος Άντζελες, το 1919, και μέχρι το επόμενο έτος υπήρχαν ήδη περίπου πενήντα λειτουργικά στούντιο. Πολυάριθμοι παραγωγοί και σκηνοθέτες ταινιών είχαν μετεγκατασταθεί από τη Νέα Υόρκη και την Ανατολική Ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών, δημιουργώντας έτσι μια πραγματική βιομηχανική περιοχή. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργήθηκε ένα άλλο «νέο σύνορο», παρόμοιο με το φυσικό έδαφος της Δύσης, αλλά και άυλο.
Στη συνέχεια, όταν η εκμετάλλευση της κινηματογραφικής φαντασίας άρχισε επίσης να δείχνει σημάδια αποδυνάμωσης, δημιουργήθηκε ένα άλλο έδαφος προς αξιοποίηση: ο ψηφιακός χώρος του Ιστού. Ως αποτέλεσμα, σήμερα ένα σημαντικό μέρος των σημαντικότερων εταιρειών του κόσμου βρίσκεται στις Ηνωμένες Πολιτείες και έχει εξειδικευτεί στην παραγωγή τεχνολογιών και υπηρεσιών που σχετίζονται με τον ψηφιακό κόσμο. Πράγματι, μιλάμε για εταιρείες όπως η Microsoft, η Apple, η Alphabet (Google), η Meta (Facebook), η Amazon και η Nvidia, οι οποίες έχουν εισβάλει σταδιακά στον κόσμο με τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους, εκμεταλλευόμενες τους πόρους που είναι διαθέσιμοι στο νέο ψηφιακό τοπίο μέσω της εφαρμογής αρχών αποδοτικότητας που βασίζονται στη σειριακή αλληλουχία. Σε
αυτό το σημείο, είναι σκόπιμο να αναρωτηθούμε εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορέσουν να συνεχίσουν να ασκούν την οικονομική και πολιτιστική ηγεμονία που ασκούν μέχρι στιγμής σε βασικούς τομείς της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Οι απόψεις για το θέμα αυτό διίστανται, αλλά είναι σαφές ότι οι διαδικασίες της πολιτιστικής παγκοσμιοποίησης, παρά κάποιες προσωρινές επιβραδύνσεις, θα συνεχίσουν να επεκτείνονται και αυτό θα οδηγήσει στην εμφάνιση πιο σημαντικών παικτών στο παγκόσμιο πλαίσιο. Αυτοί οι παίκτες θα πλαισιώσουν επομένως τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες ενδέχεται να βιώσουν μια αποδυνάμωση της επιρροής που έχουν ασκήσει μέχρι σήμερα.
Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η αμερικανική κουλτούρα δεν μπορεί να συνεχίσει να θεωρείται συναρπαστική από τους Ευρωπαίους και τον υπόλοιπο κόσμο. Η επιτυχία της πιθανότατα εξαρτάται όχι μόνο από την ικανότητά της να βελτιώνει και να βελτιστοποιεί το βιομηχανικό μοντέλο και τη σειριακή της φύση, αλλά και από την γνήσια ποικιλομορφία της από την Ευρώπη. Πριν από λίγα χρόνια, ο Γάλλος κοινωνιολόγος Jean Baudrillard την κατηγόρησε ότι είναι «πρωτόγονη» και «άγρια». Ίσως αυτή να είναι μια υπερβολικά επικριτική αξιολόγηση, αλλά είναι βέβαιο ότι, τουλάχιστον στα μάτια των Ευρωπαίων, η αμερικανική κουλτούρα πάντα παρουσιάζεται ως κάτι πολύ διαφορετικό, μερικές φορές μάλιστα κατέχοντας σχεδόν μια σχεδόν αντίθετη φύση. Είναι σίγουρα νεανική, δυναμική και πάνω απ' όλα ελεύθερη. Και αυτό έρχεται σε αντίθεση με τα χαρακτηριστικά του ευρωπαϊκού κόσμου, ο οποίος κατά τη διάρκεια της μακράς ιστορίας του έχει σταδιακά σταθεροποιηθεί, εγκαθιδρύοντας τάξη και δομή.
Επιπλέον, η αμερικανική κουλτούρα είναι πρωτίστως ποπ. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει να κάνει με μια εκλεπτυσμένη καλλιτεχνική γλώσσα όπως η Pop Art, αλλά μάλλον ότι πρέπει να θεωρείται «δημοφιλής» και «εμπορική». Αλλά ταυτόχρονα, τείνει επίσης να παρουσιάζεται ως ένα σύμπαν που κυριαρχείται από την ανάγκη για ανάπτυξη και την αναζήτηση μορφών κορεσμού. Μπορεί επομένως να θεωρηθεί, κατά κάποιο τρόπο, προσανατολισμένο προς μια «μπαρόκ» αισθητική. Δηλαδή, όπως και το μπαρόκ στυλ, τείνει να γεμίζει όλους τους διαθέσιμους κοινωνικούς και πολιτιστικούς χώρους, και δεν είναι τυχαίο ότι υιοθετεί συστηματικά την αρχή του «μεγάλου» ή των μεγάλων διαστάσεων. Όλα στην αμερικανική κουλτούρα πρέπει να είναι μεγάλα: από τα χάμπουργκερ μέχρι τα φορτηγάκια, από τους αυτοκινητόδρομους μέχρι τα εμπορικά κέντρα.
Έμμεσα, πίσω από αυτό κρύβεται μια υπόσχεση ικανοποίησης. Δηλαδή, η υπόσχεση που δίνεται σε κάθε άτομο για τη δυνατότητα εκπλήρωσης των αναγκών και των επιθυμιών του. Η δυνατότητα, επομένως, να επιτύχει τη δική του ευτυχία. Ένα όνειρο, προφανώς, αλλά ένα όνειρο που, αν επαναλαμβάνεται καθημερινά, γίνεται αξιόπιστο και θεωρείται εφικτό από τους ανθρώπους. Ένα όνειρο, ωστόσο, που οι Ευρωπαίοι, που βλέπουν τον κόσμο από την οπτική γωνία της χιλιετιών ιστορίας τους γεμάτης δράμα και δυσκολίες, μπορεί να θεωρούν σχεδόν εφικτό. Ωστόσο, παραμένει σαγηνευτικό ακόμη και στα μάτια τους, επειδή, τελικά, είναι η ίδια υπόσχεση ευτυχίας που δίνουν τα καταναλωτικά αγαθά σε όλο τον κόσμο καθημερινά σε βιτρίνες καταστημάτων, ράφια σούπερ μάρκετ ή σαγηνευτικές διαφημιστικές εικόνες, και στην οποία βασίζουν την αποτελεσματικότητά τους.

Ο Vanni Codeluppi είναι τακτικός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Μόντενα και του Ρέτζιο Εμίλια, όπου διδάσκει επί του παρόντος «Κοινωνιολογία» και «Κοινωνιολογία της Κατανάλωσης». Το τελευταίο του βιβλίο είναι «Ο Θάνατος της Μαζικής Κουλτούρας» (Carocci, 2024).

L’America ci ha plasmati. Potremo mai perdonarglielo?

«ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ ΣΗΜΕΡΑ; ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΞΕΤΑΣΗ» Mattia Giordano

 « Από τον μύθο στην κλινική διαταραχή. Η κατανόηση του τι κρύβεται πίσω από τη λέξη «ναρκισσισμός» δεν είναι τόσο απλή

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΕΡΑ Ο 

ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ;

ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΞΕΤΑΣΗ

Michelangelo Merisi da Caravaggio – Νάρκισσος (1594-1596). Ρώμη, Εθνική Πινακοθήκη Αρχαίας Τέχνης

Από τον μύθο στην κλινική διαταραχή. Η κατανόηση του τι κρύβεται πίσω από τη λέξη «ναρκισσισμός» δεν είναι τόσο απλή. Πολλοί μελετητές έχουν ασχοληθεί με το θέμα και σήμερα η συζήτηση είναι πιο ζωντανή από ποτέ.

Σε ένα σύντομο δοκίμιο με τίτλο Arcipelago N, ο Vittorio Lingiardi (LC) , ένας από τους σημαντικότερους Ιταλούς κλινικούς και θεωρητικούς, συνεκδότης του PDM-2 Psychodynamic Diagnostic Manual, σχεδιάζει μια επίκαιρη και υποδηλωτική εικόνα των κλίσεων της έννοιας του ναρκισσισμού, ξεκινώντας από τον μύθο και διασχίζοντας ψυχαναλυτικά και ψυχοδυναμικά νήματα μέχρι τήν σύγχρονη. Με προσθήκες από τον κινηματογράφο, τη λογοτεχνία, τη ζωγραφική, την κοινωνιολογία, τις νευροεπιστήμες, η τοιχογραφία είναι ποικίλη, σε μια προσπάθεια να φέρει ένα μη εξειδικευμένο κοινό πιο κοντά σε έναν τεχνικό όρο, συζητημένο και σκοτεινό, άπιαστο και συχνά ασήμαντο με την κοινή λογική, σεβόμενη την πολυπλοκότητά του.

Ο μύθος του Νάρκισσου, ο αντι «γνώρισε τον εαυτό σου»

Φανταστικό πορτρέτο του ποιητή Οβίδιου. W/pd

Ο μύθος είναι αρκετά γνωστός στις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου . Ο Νάρκισσος είναι ένας εξαιρετικά όμορφος έφηβος που ως νεογέννητο έλαβε χρησμό από τον Τειρεσία: θα φτάσει σε μεγάλη ηλικία «αν καταφέρει να μη γνωρίσει τον εαυτό του». Ανατροπή του σωκρατικού «γνώρισε τον εαυτό σου». Στα δεκαέξι του είναι αγαπητός σε όλους και δεν τα παρατάει. Απορρίπτει με περιφρόνηση τη νύμφη Ηχώ, ήδη καταδικασμένη να επαναλαμβάνει τα λόγια των άλλων, που θα καταναλώσει τον εαυτό της στις ανησυχίες. Ώσπου, ως τιμωρία από τη Νέμεσις, όταν φτάνει σε μια πηγή για να πιει, βλέπει την αντανάκλασή του. Θαμπωμένος από τη μεγαλοπρέπεια του οράματος, κυριευμένος από παθιασμένη αγάπη, θα πεθάνει στο μαρτύριο του να μην μπορεί να αγαπήσει το αγόρι που φαίνεται, που είναι ο εαυτός του. Τόν Γνώρισε. Θα καλέσει τήν Έκο, η οποία θα πεθάνει μαζί του επαναλαμβάνοντας τους λυγμούς του. Ακόμη και στις άλλες εκδοχές του μύθου, ο Νάρκισσος, του οποίου το όνομα προέρχεται από την ίδια ρίζα με τή νάρκωση, το ναρκωτικό, το θέμα είναι αυτό του συναισθηματικού μουδιάσματος, μιας ψυχρής ή περιφρονητικής άρνησης των συναισθημάτων των άλλων, του να μην δίνεις τίποτα από τον εαυτό σου. σε άλλους, μέχρι το κλείσιμο στις ψευδαισθήσεις κάποιου, με τραγικά αποτελέσματα.

Ηχώ (λάδι σε καμβά, 1874) του Alexandre Cabanel. W/pd

Άλλοι ναρκισσιστικοί μύθοι, που ξαναδιαβάστηκαν από ψυχαναλυτικούς συγγραφείς, είναι ο μύθος του Δαίδαλου και του Ίκαρου . Σύμφωνα με τον Αμερικανό ψυχαναλυτή Stephen Mitchell, τα φτερά του Icarus μπορεί να αντιπροσωπεύουν εκείνες τις ναρκισσιστικές γονικές ψευδαισθήσεις που προβάλλονται στο παιδί (προσδοκίες, επιθυμίες, ορμές προς μίμηση ή αυτολύτρωση, κ.λπ.), που του επιτρέπουν να πετάξει στον κόσμο, αλλά ακόμη που οδηγούν καί στην ήττα, αν δεν επεξεργαστούν ή αναγνωριστούν. Υπάρχει η φιγούρα του Puer στη Jungian ψυχολογία , (PI) του οποίου ένα σύγχρονο παράδειγμα είναι ο Peter Pan ή ο Μικρός Πρίγκιπας, που υποδηλώνει αυθορμητισμό, δημιουργικότητα, αλλά αν δεν αντισταθμιστεί από το Senex, (παλιό) παραμένει ανωριμότητα και έλλειψη ευθύνης απέναντι στους άλλους και την πραγματικότητα.

Ο Δαίδαλος υποκινεί τον γιο του να πετάξει , πίνακας του Γάλλου καλλιτέχνη Charles Paul Landon, 1799, Alençon, Musée des Beaux-Arts et de la Dentelle. W/pd

Εαυτός και αυτοεικόνα

Ο καθρέφτης είναι η αντανάκλαση του εαυτού μας

Το θέμα, λοιπόν, περιστρέφεται γύρω από αυτά τα χαρακτηριστικά: τον καθρέφτη, την εικόνα του εαυτού, τις περισσότερο ή λιγότερο δύσκολες σχέσεις που έχει ένα θέμα μαζί του, την επιρροή στις σχέσεις με τους άλλους. Στον Ζακ Λακάν, για παράδειγμα, ο καθρέφτης είναι μια απαραίτητη διαμορφωτική εμπειρία του Εγώ ( moi ) , διαφορετική από το je, δηλαδή το υποκείμενο του ασυνείδητου. Στο λεγόμενο στάδιο του καθρέφτη , το παιδί σταδιακά βρίσκει στον καθρέφτη μια ολοκληρωμένη εικόνα του εαυτού του σε σχέση με τις ασύνδετες εμπειρίες και τις σωματικές του αντιλήψεις. Υπάρχει μια αρχική ρήξη εκεί: δεν θα συμπέσει ποτέ με αυτήν. Το είδωλο στον καθρέφτη είναι πάντα κάτι άλλο και η ίδια ταυτόχρονα . Θα υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να παραμείνουμε μπλεγμένοι στο παιχνίδι του ερωτισμού και της άμιλλας με αυτήν την ανέφικτη εικόνα: είναι το ιδανικό εγώ. Στον Ντόναλντ Γουίνικοτ, (ήταν Βρετανός παιδίατρος και ψυχαναλυτής) αυτή η αρχέγονη εμπειρία εμφανίζεται μέσα από το πρόσωπο της μητέρας : αυτή είναι που αντανακλά το παιδί και του παρέχει υποστήριξη για αυτή τη διαδικασία. Επομένως, από τις απαρχές του υποκειμένου, βρίσκουμε μια συγκρουσιακή, διχασμένη, διφορούμενη σχέση μεταξύ του εαυτού και της αυτοεικόνας.

Όταν ο ναρκισσισμός γίνεται κλινική διαταραχή

Πώς όμως εννοείται σε επίπεδο κλινικής διαταραχής; Στον σημερινό προσανατολισμό, ο ναρκισσισμός παραμένει μια διάσταση του ανθρώπου που πρέπει να υποβιβαστεί στο επίπεδο λειτουργίας της προσωπικότητας: διαφορετικές σχέσεις με την εικόνα συναγωνίζονται την υγιή, νευρωτική, οριακή ή ψυχωτική λειτουργία. Μεταξύ των δέκα διαταραχών προσωπικότητας στο DSM, το Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders , με αμφιλεγόμενη διάγνωση, γενικότερα μια συνέχεια ανιχνεύεται από έναν εύθραυστο ναρκισσισμό , που χαρακτηρίζεται από μια αίσθηση κατωτερότητας, κρυφή μεγαλοπρέπεια, υπερευαισθησία στην κριτική, φθόνο, αναζήτηση έγκρισης, σε έναν αλαζονικό ναρκισσισμό , που αποτελείται από εκδηλωμένη μεγαλοπρέπεια, αλαζονεία, έλλειψη ενσυναίσθησης και τύψεων, αίσθηση ανωτερότητας, έως κακοήθη ναρκισσισμό , με σαδιστικά, χειριστικά, διεστραμμένα χαρακτηριστικά και μέχρι πραγματική ψυχοπάθεια .

Οι διακρίσεις του Paul M. Wink μεταξύ κρυφού και φανερού ή του Herbert Rosenfeld μεταξύ χονδροειδούς και λεπτού δέρματος είναι χρήσιμες , δίνοντας την ιδέα των πολικοτήτων(αντιθέσεων), που συχνά αντιστρέφουν η μία την άλλη: από μια υπερτρωτότητα σε μια «μισαλλοδοξία της ίδιας της τρωτότητας» . Από τον ανεπαίσθητο εκβιασμό, την κρυφή απαίτηση ευθραυστότητας, μέχρι τον επιδεικτισμό και την καταστροφικότητα. Τους δένουν διάφορα νήματα: το φάσμα της ντροπής, του φθόνου, οι περισσότερο ή λιγότερο λανθάνουσες φαντασιώσεις της παντοδυναμίας, η εξοργισμένη συγκέντρωση στον εαυτό του, η άρνηση της εξάρτησης, η αδυναμία ή η μεγάλη δυσκολία των σχέσεων. Από εδώ έρχονται στο φως μια σειρά από χαρακτήρες: νάρκισσους υψηλής λειτουργικότητας , εύθραυστοι νάρκισσοι , μεγαλοπρεπείς νάρκισσους , κακοήθεις νάρκισσους, μέχρι ψυχοπαθείς νάρκισσους .

Το ενδιαφέρον της ψυχανάλυσης

Η ψυχανάλυση βλέπει και έχει διερευνήσει εκτενώς τη δυναμική και τις αιτίες της . Μετά τις θεωρίες του Sigmund Freud, η Melanie Klein επικεντρώθηκε στον ρόλο του φθόνου στην ψυχή , ως μια έμφυτη καταστροφική επίθεση προς εσωτερικευμένα καλά αντικείμενα, που κατέχουν και αντιπροσωπεύουν ό,τι είναι επιθυμητό. Η αδυναμία να είσαι σε σχέσεις, η απομάκρυνση από τους άλλους, η μεγαλοπρέπεια, η κυριαρχία, θα ήταν μια άμυνα για τη διατήρηση των καλών αντικειμένων από το φθόνο, προβάλλοντας τα κακά μέρη του Εαυτού εξωτερικά. Επιπλέον, για τον Rosenfeld, αυτό θα προστατεύει από το καταθλιπτικό άγχος, δηλαδή από την οδυνηρή αίσθηση ότι έχει καταστρέψει και βλάψει αυτά τα καλά αντικείμενα, προτιμώντας έτσι να αρνηθεί την εξάρτηση από αυτά και από τους ανθρώπους γενικά. Αυτό επηρεάζει το αίσθημα ευγνωμοσύνης, το οποίο σημαίνει ότι πρέπει να αναγνωρίσουμε την εξάρτηση από ένα καλό αντικείμενο.

Μια διαφορετική παράδοση είναι αυτή του Donald Winnicott (παιδιάτρου και ψυχαναλυτή-Θερμός) : για αυτόν είναι οι περιβαλλοντικές και γονικές ελλείψεις που δεν επέτρεψαν στο παιδί να αναπτύξει την ικανότητα να αντιμετωπίσει τη διαλεκτική μεταξύ αυτάρκειας και εξάρτησης από μια εξωτερική πραγματικότητα, πέραν του παντοδύναμου ελέγχου. Το παιδί, λοιπόν, έπρεπε να αναπτύξει ανεξάρτητα προσαρμοστικές στρατηγικές, αλλά έπρεπε να εγκαταλείψει την έκφραση και την εμπειρία πιο αυθόρμητων μερών του εαυτού του, αναπτύσσοντας έναν «ψεύτικο εαυτό» με προστατευτικό τρόπο. Η ναρκισσιστική απόσυρση θα ήταν επομένως μια προστασία αυτού του Εαυτού που δεν θα μπορούσε να εκφραστεί και να οικοδομηθεί στην πρωταρχική σχέση με τη γονική φιγούρα.

Μια ευρεία συζήτηση  ξεκίνησε μεταξύ δύο θεμελιωδών φιγούρων της σύγχρονης ψυχανάλυσης: του Heinz Kohut και του Otto Kernberg, του εφευρέτη του κακοήθους ναρκισσισμού . Για τον Kohut , ο οποίος ανέπτυξε μια περίπλοκη κερδοσκοπική και κλινική γραμμή, το παιδί χρειάζεται τα λεγόμενα αυτο-αντικείμενα, δηλαδή εξωτερικά αντικείμενα που ικανοποιούν τη ναρκισσιστική του ανάγκη . Αυτά τα αντικείμενα αποτελούν τη βάση της ανάπτυξης του Εαυτού: το αυτοαντικείμενο καθρέφτη , που δίνει θαυμασμό, καλοσύνη, αποδοχή, το εξιδανικευμένο γονικό είδωλο , που δίνει την αίσθηση της συγχώνευσης με έναν σημαντικό άλλο προικισμένο με δύναμη, σοφία και δίδυμο αυτοαντικείμενο, που δίνει μια αίσθηση ομοιότητας. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι λειτουργίες πρέπει να εσωτερικεύονται σταδιακά μέσω μη τραυματικών γονικών απογοητεύσεων. Οι ναρκισσιστικές διαταραχές προέρχονται από περιβαλλοντική αδυναμία παροχής τέτοιων αντικειμένων, προκαλώντας εμπόδια ή ζημιές στην κατασκευή και ανάπτυξη του υποκειμένου: η θεραπεία πρέπει να τα παρέχει. Στην αντίθετη πλευρά, η θεωρία του Kernberg , κλινικής προέλευσης , όπου η εμφάνιση ενός Μεγαλοπρεπούς Εαυτού του ναρκισσιστή, ιδιαίτερα του κακοήθους, εμποτισμένου με επιθετικότητα και φθόνο, ακολουθεί τη λογική που περιγράφηκε παραπάνω περί προστασίας των καλών αντικειμένων από φθονερές επιθέσεις και ακραία άμυνα ενάντια στο άγχος, χρησιμοποιώντας πρωτόγονους μηχανισμούς όπως διάσπαση, προβολή, εξιδανίκευση (του εαυτού), προβολική ταύτιση, υποτίμηση (των άλλων), άρνηση. Μπορεί να θεωρηθεί ότι τα δύο σκέλη προσπαθούν να εξηγήσουν τα δύο άκρα του ναρκισσισμού που αναφέρθηκαν παραπάνω.

Ναρκισσισμός σήμερα

social window dressing Στις Κάννες είναι τόσο πλούσιοι και άδειοι που ακόμα και οι μανεκέν βγάζουν selfies

Σε αυτές τις θεωρίες, προστίθενται σύγχρονες μελέτες νευροεπιστήμης σχετικά με τη λειτουργία των περιοχών ενσυναίσθησης. Μια τελική ώθηση του βιβλίου εστιάζει στην ιδέα του μαζικού ναρκισσισμού , ως πολιτισμικό χαρακτηριστικό σήμερα: πέρα ​​από την κλινική διαταραχή και μια συγκεκριμένη ρητορική που υπάρχει επίσης εδώ, αλλά ευτυχώς όχι χαρακτηρισμένη, είναι αναμφισβήτητο ότι υπάρχει ένα χαρακτηριστικό κοινωνικής βιτρίνας στον σύγχρονο κόσμο, όπως αποκαλείται από τον Vanni Codeluppi , και ότι η πίεση στην εικόνα του εαυτού, από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πλέον θεμελιώδη στη δημόσια και ιδιωτική ζωή έως τις συζητήσεις για το σώμα, την εκπροσώπηση, τη φυσική κατάσταση και την κουλτούρα διατροφής και τις διάφορες ντροπές (ντροπή) , μέχρι την επικοινωνία των πολιτικών αρχηγών, είναι πολύ ισχυρή. Αν είσαι, νιώθεις ή βάζεις τον εαυτό σου λίγο-πολύ οικειοθελώς στο επίκεντρο, και με σταθερό και συνολικό τρόπο, είναι δύσκολο να μην πάρει κεντρική θέση η αντίληψη της δικής σου εικόνας, με όλες τις ταλαντώσεις και τις ασάφειες που αυτό συνεπάγεται.

Εάν λοιπόν ο ναρκισσισμός είναι ένα αρχιπέλαγος, πέρα ​​από την αδιαφορία, η περιήγηση σε αυτό μπορεί να φαίνεται πιο δύσκολη από ό,τι θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί.

«CHE COS’È IL NARCISISMO OGGI? UNA BREVE DISAMINA» - Inchiostronero (www-inchiostronero-it.translate.goog)

Archipelago N. Variations on narcissism του Vittorio Lingiardi (Συγγραφέας)

Περιγραφή

Ένας εξάντας για πλοήγηση στους βράχους της αυτοεκτίμησης «Ο ναρκισσισμός κατοικεί στις αγάπες και σε όλες τις σχέσεις μας. Μπορεί να είναι εύθραυστος ή αμβλύς. Όσο προσπαθούμε να τον κλειδώσουμε σε έναν ορισμό, δεν θα τον καταλάβουμε. Χρειάζεται μια ψυχική πυξίδα για να πλοηγηθείς στις δόλιες θάλασσες της αυτοεκτίμησης, ανάμεσα σε νησιά που ονομάζονται Ανασφάλεια, Εγωκεντρισμός, Θυμός, Φθόνος, Ντροπή.» Ο Νάρκισσος ήταν ένας νέος με εξαιρετική ομορφιά, στήν οποία πνίγηκε δίνοντας ζωή σε ένα λουλούδι. Ο Οβίδιος το πήρε και το έκανε μύθο, ο Φρόυντ ψυχική πραγματικότητα: ναρκισσισμός. Κατοικεί τους έρωτές μας, διατρέχει τις συζητήσεις μας, σαγηνεύει πολιτικούς και καλλιτέχνες, αλλά και εγκληματίες. Ο σχοινοβάτης της αυτοεκτίμησης, ο Narciso περπατά στο τεντωμένο σκοινί μεταξύ της υγιούς αυτοαγάπης και της παθολογικής γιορτής του, που μπορεί να γίνει διάγνωση: ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας. Όσο προσπαθούμε να τον κλειδώσουμε στο κλουβί ενός και μόνο ορισμού, δεν θα το ξέρουμε: χρειαζόμαστε έναν εξάντα για να πλοηγηθούμε στους βράχους της αυτοεκτίμησης. Υπάρχουν ναρκισσιστές που είναι αλαζονικοί ή ντροπαλοί, με χοντρό ή λεπτό δέρμα. Όλοι κολυμπούν σε ένα αρχιπέλαγος πιθανοτήτων: χορτασμένοι από αλαζονεία, περιτριγυρισμένοι από τό χάρισμα, μέ τό φιλί τής επιτυχίας, ταλαιπωρημένοι από κατάθλιψη, βασανισμένοι από δυσαρέσκεια, κατοικημένοι από κενό, αυτοκτονίες από απογοήτευση. Μπορούν να δηλητηριάσουν μια σχέση σε σημείο σαδισμού και να χειραγωγήσουν τους άλλους σε σημείο ψυχοπάθειας. Τους κυνηγούν πέντε θηρία: εγωκεντρισμός, ανασφάλεια, θυμός, φθόνος και ντροπή.