Μπόρις, drones και χρηματοοικονομικά

Όπως είναι γνωστό, τις προάλλες ένα ρωσικό drone κατέστρεψε τη μηχανή —αλλά μόνο τη μηχανή— ενός τρένου που μετέφερε ένα από τα πιο αποκρουστικά άτομα στη γη: τον χοντρό, πλαδαρό και ιδρωμένο Μπόρις Τζόνσον, τον άνθρωπο που πάντα εμπόδιζε την ειρήνη στην Ουκρανία, τον προστάτη άγιο της ατελείωτης σφαγής. Είναι πραγματικά κρίμα που η ρωσική βόμβα δεν τον χτύπησε, παρόλο που οι επιβάτες του τρένου ήταν φρικτά τρομοκρατημένοι. Και φανταστείτε, ακόμη και ένας Ιταλός φοβήθηκε, κάτι προφανώς τόσο σπάνιο και τόσο αγενές εκ μέρους των Ρώσων που εξόργισε τις μεγάλες εφημερίδες, τη δική μας, οι οποίες προφανώς έχουν την Wall Street ως αφέντη τους, έστω και μόνο ως κρεμαστά εξαρτήματα — ναι, ακριβώς όπως αυτά τα πράγματα που γνωρίζουμε. Και σαφώς αυτοαποκαλούνται ως τέτοιοι.

Κάποιος θα μπορούσε να αναρωτηθεί, ωστόσο, γιατί η Μεγάλη Βρετανία, η οποία πλέον στερείται εντελώς αξιόπιστου διεθνούς ρόλου, με έναν στόλο που βρίσκεται διαρκώς υπό κατασκευή, τεράστια χρέη και μια χούφτα άνδρες στη διάθεσή της, τροφοδοτεί μια άσκοπη σφαγή, με μια αμείλικτη και ταυτόχρονα αξιολύπητη αδιαλλαξία. Αλλά είναι εύκολο να εξηγηθεί: η Αγγλία ειδικότερα είναι ένας από τους πόλους που διεξάγουν μια αμείλικτη μάχη σε ένα τεράστιο μέρος του πλανήτη. Η σύγκρουση που βλέπουμε με τη μάταιη ελπίδα να μην εμπλακούμε άμεσα πηγάζει από τη σύγκρουση μεταξύ δύο συστημάτων διακυβέρνησης, τα οποία έχουν ελάχιστη σχέση με τη δημοκρατία ή την απολυταρχία, αλλά με το σύστημα της αγοράς και του ελεύθερου εμπορίου, το οποίο έγινε πολιτικό στο Λονδίνο, και τα εθνικά συστήματα που είναι (ή ίσως θα έπρεπε να πούμε ότι ήταν, αναφερόμενοι στην Ευρώπη) τυπικά άλλων χωρών, όπως η Ρωσία, η Κίνα, η Ιταλία, η Γερμανία ή η Γαλλία, για να αναφέρουμε μόνο μερικά. Το πρώτο σύστημα εξάγει πλούτο και τον συγκεντρώνει στα χέρια μιας χρηματοπιστωτικής ολιγαρχίας και των μεγαλύτερων εταιρικών πελατών της. Το ελεύθερο εμπόριο συνεπάγεται την άρση όλων των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων παγκοσμίως, επιδιώκοντας πάντα τις υψηλότερες δυνατές αποδόσεις. Οποιοδήποτε κόστος μειώνει τις αποδόσεις του κεφαλαίου πρέπει να μειωθεί δραστικά: κοινωνικές δαπάνες, πρόνοια, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη. Πράγματι, στο πλαίσιο του συστήματος ελεύθερου εμπορίου, τα έθνη αναγκάζονται να ανταγωνίζονται για επενδυτικά κεφάλαια μειώνοντας συστηματικά τους μισθούς, την ασφάλεια της εργασίας, τις συντάξεις, την υγειονομική περίθαλψη και την εκπαίδευση. Επομένως, το βρετανικής προέλευσης σύστημα ελεύθερου εμπορίου θεωρείται ως ένας αγώνας δρόμου προς τα κάτω και ουσιαστικά επικαλύπτεται με ένα αποικιοκρατικό σύστημα που δεν ανέχεται καμία αντίθεση και απαιτεί υποταγή, είτε πρόκειται για την Κούβα, τη Βενεζουέλα, τη Ρωσία, την Κίνα, τη Βόρεια Κορέα, την Υεμένη ή το Ιράν, είτε ακόμη και για παραπλανημένους πρώην κρατούμενους όπως οι Ευρωπαίοι.

Στο άλλο σύστημα, αυτό που θα ονομάσουμε εθνικό, για λόγους σαφήνειας, ο στόχος είναι η τόνωση της εγχώριας παραγωγής, η συσσώρευση κεφαλαίου στο εσωτερικό και η επένδυσή του στην κοινωνική ανάπτυξη, τις υποδομές, την εκπαίδευση, την έρευνα, την καινοτομία, τον πολιτισμό και άλλους τομείς που ανεβάζουν το βιοτικό επίπεδο και την ποιότητα ζωής της χώρας. Αυτή είναι η πραγματική σύγκρουση που βλέπουμε να εκτυλίσσεται. Ως πολιτική υποσημείωση, θα μπορούσαμε να πούμε ότι, σε αυτό το πλαίσιο, η λεγόμενη δεξιά απλώς δεν υπάρχει πλέον, δεν είναι τίποτα περισσότερο από νεοφιλελευθερισμός της αγοράς με μια επιφανειακή δόση εθνικού συμφέροντος, που είναι απλώς ένα δόλωμα, ή μάλλον, ένα δόλωμα για τον «λαό». Η αριστερά, από την πλευρά της, αδυνατώντας να καταλάβει ότι τα ίδια πράγματα αποκτούν διαφορετικές έννοιες ανάλογα με το πλαίσιο και την εποχή, εξακολουθεί να σκέφτεται το γεγονός ότι ο καπιταλισμός στο πρώτο μισό του περασμένου αιώνα χρησιμοποίησε τα εθνικά συναισθήματα για να αντιμετωπίσει τους κοινωνικούς αγώνες και δεν καταφέρνει να δει πώς σήμερα βρίσκει τον αντίπαλό του ακριβώς στα έθνη-κράτη και τα θεμέλιά του στον παγκοσμιοποίηση. Ο εχθρός του δεν είναι πλέον το αστικό κράτος πριν από εκατό και πλέον χρόνια, αλλά το κράτος πρόνοιας που προέκυψε από αυτό μετά την τραγωδία των παγκοσμίων πολέμων. Αναρωτιέμαι πώς είναι δυνατόν να υπάρχει τέτοια παρεξήγηση.

Αυτή θα ήταν μια μακρά συζήτηση, αλλά μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα γιατί ακριβώς η κυβέρνηση των σαμπουάν της Αυτού Μεγαλειότητας επιδιώκει λυσσαλέα την καταστροφή της Ρωσίας, του ισχυρότερου έθνους, τουλάχιστον στρατιωτικά, στο αντίπαλο μέτωπο. Αυτή η κλίκα των εκφυλισμένων είναι ακόμη και πρόθυμη να πάει σε πυρηνικό πόλεμο παρά να ενδώσει στα προφανή  στοιχεία, και αν ήμουν ο Μπόρις Τζόνσον, δεν θα ήμουν τόσο σίγουρος ότι τον έχω γλιτώσει.

Boris, i droni e la finanza | il Simplicissimus

Το Ιράν έχει αντισταθεί: η κυριαρχία έχει κερδίσει, η αγάπη για τη χώρα ενός λαού έχει κερδίσει

Riccardo Paccosi

Πηγή: Ρικάρντο Πακόζι

Αν ακόμη και επίσημα μέσα ενημέρωσης του εξωτερικού, όπως το Bloomberg, μιλούν για μια «αμερικανική ήττα» σχετικά με την ειρηνευτική συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, αυτό πρέπει να σημαίνει κάτι.
Αυτές τις μέρες, οι υποστηρικτές του Τραμπ πηδούν στο άρμα με τον συνηθισμένο ενθουσιασμό τους, προτείνοντας την πλέον φθαρμένη προσέγγιση της ερμηνείας των πάντων και του αντιθέτου ως θρίαμβο του Τραμπ.
Αλλά πέρα ​​από τις μεροληπτικές ερμηνείες, τα σκληρά γεγονότα μας λένε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται τώρα αντιμέτωπες με την πλήρη αποτυχία του σχεδίου αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν, με τις στρατιωτικές βάσεις της Μέσης Ανατολής να έχουν καταστραφεί, έναν σιωνιστικό περιφερειακό σύμμαχο ολοένα και πιο απομονωμένο και διεθνώς μισητό, και, πάνω απ' όλα, ολόκληρο τον κόσμο να βλέπει το θέαμα του αμερικανικού στρατού να σκοντάφτει και να κολλάει μπροστά στη θαρραλέα και αμείλικτη αντίσταση ενός έθνους και του λαού του.

Ανεξάρτητα από το πώς και πόσο έχασαν στην πραγματικότητα οι Ηνωμένες Πολιτείες, το βασικό γεγονός είναι ότι το Ιράν κέρδισε, και ακόμη περισσότερο, νίκησε η κυριαρχία: η τελευταία είναι ένας πραγματικός ακρογωνιαίος λίθος αξιών, τόσο για την παρούσα εποχή όσο και για το προβλέψιμο μέλλον.
Αν η Δύση -τόσο στην αριστερή, παγκοσμιοποιητική όσο και στην δεξιά, εθνικιστική της παραλλαγή- εκφράζει φιλοσοφικά και στρατιωτικά μια κοσμοθεωρία που στοχεύει στη διάλυση της κυριαρχίας, τότε η κυριαρχία γίνεται συστατική δύναμη για όλους τους λαούς και τα έθνη που επιθυμούν να ξεφύγουν, σήμερα όπως και στο παρελθόν, από τις επιδρομές του δυτικού αποικισμού.

Αυτή η φάση του Τραμπισμού έχει οδηγήσει πολλούς να πιστέψουν ότι η μόνη εναλλακτική λύση στο αυτοκρατορικό όραμα των παγκοσμιοποιητών ήταν το ιμπεριαλιστικό όραμα των εθνικιστών. Αλλά αυτό μέχρι στιγμής ισχύει μόνο εντός της ασφυκτικής και ετοιμοθάνατης Δύσης, ενώ στον υπόλοιπο κόσμο είναι σαφές ότι ένα τρίτο όραμα υλοποιείται: ένα διεθνιστικό όραμα που, όπως και στους αντιαποικιακούς και αντιιμπεριαλιστικούς αγώνες του 20ού αιώνα, τοποθετεί την ιερή και απαράβατη αρχή της εθνικής κυριαρχίας στο επίκεντρο των πάντων.

Η συνοχή του ιρανικού λαού και η θριαμβευτική του αντίσταση θα πρέπει, θεωρητικά, να μας κάνει εμάς τους Ιταλούς να σκεφτούμε.
Δυστυχώς, ωστόσο, δεν μπορούμε να περιμένουμε μεγάλη σκέψη από εκείνους που είναι επί του παρόντος οι κύριοι ηττημένοι σε ηθικό και ιδεολογικό επίπεδο: δηλαδή, τους πολλούς ανθρώπους τόσο στη δεξιά όσο και στην αριστερά που, κατά τη διάρκεια των διαφόρων ιρανικών κρίσεων του 2025-2026, έχουν δείξει την προσήλωσή τους ή τη μεταστροφή τους σε αυτή τη νεοσυντηρητική ιδεολογία, σύμφωνα με την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν το δικαίωμα να επιτεθούν στρατιωτικά σε όλες τις χώρες που ορίζουν ως «δικτατορίες».

Αυτοί οι ντόπιοι κόλακες της αποικιοκρατίας -οι οποίοι καυχιόντουσαν ότι γνώριζαν την ιρανική κοινή γνώμη και ισχυρίζονταν ότι ήταν συντριπτικά υπέρ του βομβαρδισμού της χώρας τους- είδαν την ιδεολογική τους φάρσα να αποκαλύπτεται από βίντεο με τεράστια πλήθη Ιρανών ενωμένων για να υπερασπιστούν την πατρίδα τους από τον ξένο επιτιθέμενο, με φεμινίστριες ακτιβίστριες στους δρόμους δίπλα-δίπλα με τους Πασνταράν, με τεράστιες πορείες να βαδίζουν άφοβα ενώ κτίρια ανατινάζονταν γύρω τους.

Το γεγονός ότι τόσοι πολλοί Ιταλοί είναι έτοιμοι να δώσουν προτεραιότητα στα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ (στην περίπτωση του πολέμου στο Ιράν) ή σ' εκείνα της Μεγάλης Βρετανίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στην περίπτωση του πολέμου στην Ουκρανία) αντί για τα δικά τους εθνικά συμφέροντα μας δείχνει πόσο αδιανόητη θα ήταν μια λαϊκή αντίδραση όπως αυτή του Ιράν σε περίπτωση υπαρξιακής απειλής για την Ιταλία.

Ένα έθνος κατεστραμμένο από ένα βαθύ κράτος - που κυμαίνεται από τον κατώτερο προαστιακό δικαστή μέχρι τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας - του οποίου η ηθική πυξίδα είναι η υπακοή στις εντολές υπερεθνικών δυνάμεων, από μια αριστερά που εκφράζει περιφρόνηση για τη σημαία και την ίδια την ιδέα της πατρίδας, από μια δεξιά που ισχυρίζεται ότι υποστηρίζει το εθνικό συμφέρον αλλά, μόλις αναλάβει την κυβέρνηση, είναι έτοιμη να γονατίσει μπροστά στις ίδιες αυτές ξένες δυνάμεις - δεν θα μπορούσε ποτέ να βρει μια συνεκτική απάντηση στην επιθετικότητα, ούτε θα μπορούσε να σφυρηλατήσει έναν δεσμό μεταξύ του λαού και των εθνικών θεσμών, όπως συνέβη στο Ιράν.
Για αυτόν τον λόγο, πρέπει να γεννηθεί και να προωθηθεί ένας νέος ιταλικός πατριωτισμός, αλλά αυτός ο στόχος δεν θα επιτευχθεί ποτέ όσο το πατριωτικό ιδανικό παραμένει περιορισμένο μέσα στο μάταιο περίβλημα που βασίζεται στην ταυτότητα και ονομάζεται «δεξιά» και, ως εκ τούτου, όσο η ικανότητά του να γίνει αυτόνομη δύναμη του λαού, δηλαδή μια συντακτική δύναμη, μποϊκοτάρεται.

L'Iran ha resisistito: ha vinto la sovranità, ha vinto l'amor di patria di un Popolo

Η μυστική ιστορία των νεοσυντηρητικών

Laurent Guyenot 

Πηγή: Σαν τον Δον Κιχώτη

Τι είναι ένας νεοσυντηρητικός;

«Τι είναι νεοσυντηρητικός;» ρώτησε κάποτε ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος τον πατέρα του, χωρίς να έχει ιδέα, το 2003. «Θέλεις ονόματα ή μια περιγραφή;» απάντησε ο Μπους του 41. «Μια περιγραφή». «Λοιπόν», είπε ο 41, «θα σου την πω με μία λέξη: Ισραήλ». Αληθινή ή όχι, αυτή η σύντομη ανταλλαγή που παρέθεσε ο Άντριου Κόκμπερν τα συνοψίζει όλα. [1] Οι νεοσυντηρητικοί είναι κρυπτοσιωνιστές, με την έννοια ότι η μόνη τους αφοσίωση είναι στο Ισραήλ - το Ισραήλ όπως ορίζεται από τον μέντορά τους Λέο Στράους, δηλαδή, συμπεριλαμβανομένης μιας ισχυρής και απαραίτητης διασποράς. Στη διάλεξή του του 1962 με τίτλο «Γιατί παραμένουμε Εβραίοι», ο Στράους ανέφερε ως «την πιο βαθιά και ριζοσπαστική δήλωση για την αφομοίωση που έχω διαβάσει ποτέ» τον αφορισμό 205 του Νίτσε στην « Αυγή της Ημέρας» για τους Εβραίους (εδώ σε μετάφραση του Στράους): «δεν τους απομένει τίποτα άλλο παρά να γίνουν κύριοι της Ευρώπης ή να χάσουν την Ευρώπη […] Η Ευρώπη μπορεί μια μέρα να πέσει σαν ένα τέλεια ώριμο φρούτο στα χέρια τους, τα οποία απλώνονται μόνο τυχαία. Εν τω μεταξύ, είναι απαραίτητο να διακριθούν σε όλους τους τομείς της ευρωπαϊκής αριστείας και να καταταχθούν μεταξύ των πρώτων, μέχρι να είναι αρκετά μπροστά για να καθορίσουν μόνοι τους τι διακρίνει». [2] Ενημερώστε αυτή τη δήλωση αντικαθιστώντας την «Ευρώπη» με «Δυτικά έθνη» και έχετε πράγματι την καλύτερη δυνατή σύνοψη του τι πραγματικά σημαίνει η στρατηγική αφομοίωσης για την ελίτ της διασποράς του Στράους.

Απόδειξη του κρυπτοϊσραηλισμού των νεοσυντηρητικών του Στράους είναι η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, η οποία πάντα συνέπιπτε με τα συμφέροντα του Ισραήλ. Πριν από το 1967, το ενδιαφέρον του Ισραήλ βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην εβραϊκή μετανάστευση από την Ανατολική Ευρώπη. Από το 1967, όταν η Μόσχα διαμαρτυρήθηκε για την προσάρτηση αραβικών εδαφών από το Ισραήλ, αποκλείοντας την εβραϊκή μετανάστευση, το ενδιαφέρον του Ισραήλ εξαρτιόταν αποκλειστικά από την στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ και περιλάμβανε τη νίκη των ΗΠΑ στον Ψυχρό Πόλεμο. Τότε ήταν που η συντακτική επιτροπή του Commentary (του μηνιαίου περιοδικού της Αμερικανικής Εβραϊκής Επιτροπής) υπέστη τη μεταστροφή της σε «νεοσυντηρητισμό» και το Commentary έγινε, σύμφωνα με τα λόγια του Μπέντζαμιν Μπάλιντ, «το αμφιλεγόμενο περιοδικό που μετέτρεψε την εβραϊκή αριστερά σε νεοσυντηρητική δεξιά » . [3] Ο Ίρβινγκ Κρίστολ εξήγησε στο Αμερικανικό Εβραϊκό Κογκρέσο το 1973 γιατί ο αντιπολεμικός ακτιβισμός δεν ήταν πλέον καλός για το Ισραήλ:

«Είναι πλέον προς το συμφέρον των Εβραίων να έχουν έναν μεγάλο και ισχυρό στρατό στις Ηνωμένες Πολιτείες. […] Οι Αμερικανοί Εβραίοι που ενδιαφέρονται για την επιβίωση του Κράτους του Ισραήλ πρέπει να πουν: όχι, δεν θέλουμε να μειώσουμε τον στρατιωτικό προϋπολογισμό, είναι σημαντικό να τον διατηρήσουμε μεγάλο, ώστε να μπορούμε να υπερασπιστούμε το Ισραήλ». [4] Αυτό μας καθιστά σαφές σε ποια πραγματικότητα αναφερόταν ο Κρίστολ όταν όρισε με διαβόητο τρόπο έναν νεοσυντηρητικό ως «έναν φιλελεύθερο που έχει δεχθεί επίθεση από την πραγματικότητα» ( Νεοσυντηρητισμός: η Αυτοβιογραφία μιας Ιδέας, 1995).

Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, το εθνικό συμφέρον του Ισραήλ μετατοπίστηκε για άλλη μια φορά. Ο πρωταρχικός στόχος έγινε η καταστροφή των εχθρών του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή, σύροντας τις Ηνωμένες Πολιτείες σε έναν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο. Οι νεοσυντηρητικοί υπέστησαν τη δεύτερη ψευδή μεταστροφή τους, από αντικομμουνιστές ψυχροπολεμιστές σε ισλαμοφοβικούς σταυροφόρους της «σύγκρουσης των πολιτισμών» στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Το μιμίδιο της «Σύγκρουσης των Πολιτισμών» επινοήθηκε το 1990 από τον νεοσυντηρητικό ιδεολόγο Bernard Lewis σε ένα άρθρο με τίτλο «Οι Ρίζες της Μουσουλμανικής Οργής». Η έννοια αργότερα πέρασε στον γκόι Samuel Huntington ( Η Σύγκρουση των Πολιτισμών και η Νέα Παγκόσμια Τάξη ). Ποτέ πριν ένα βιβλίο για τη γεωπολιτική δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο τέτοιας διεθνούς διαφημιστικής εκστρατείας από τα μέσα ενημέρωσης. Μεταξύ 1992 και 1994, ο τύπος σκηνοθέτησε μια παρωδία διανοητικής συζήτησης, αντιπαραθέτοντας, αφενός, τον Francis Fukuyama (μέλος του PNAC) και την γελοία προφητεία του για το «τέλος της ιστορίας» εναντίον, αφετέρου, του Samuel Huntington και της «σύγκρουσης των πολιτισμών». Ο σκοπός αυτής της ψευδούς εναλλακτικής λύσης ήταν να εξυμνήσει τον Χάντινγκτον, μέχρι που οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 επικύρωσαν δραματικά τη θέση του. Το βιβλίο του Χάντινγκτον, εν τω μεταξύ, μεταφράστηκε σε πενήντα γλώσσες και σχολιάστηκε από τον παγκόσμιο τύπο. Πολύ πριν από τότε, η «σύγκρουση των πολιτισμών» είχε γίνει ουσιαστικό μέρος του Χόλιγουντ (βλ. το ντοκιμαντέρ του Τζακ Σαχίν Real Bad Arabs: How Hollywood Vilifies a People , βασισμένο στο βιβλίο του).

Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2001, οι νεοσυντηρητικοί είχαν επιτύχει το «Νέο Περλ Χάρμπορ» που είχαν ζητήσει σε μια έκθεση του PNAC που συντάχθηκε ένα χρόνο νωρίτερα . Μέχρι τότε, δύο δωδεκάδες νεοσυντηρητικοί είχαν τοποθετηθεί σε καίριες θέσεις από τον Ντικ Τσένι, συμπεριλαμβανομένου του Σκούτερ Λίμπι ως αναπληρωτή του Τσένι, των Ρίτσαρντ Περλ, Πολ Γούλφοβιτς και Ντάγκλας Φέιθ στο Πεντάγωνο, του Ντέιβιντ Γούρμσερ στο Υπουργείο Εξωτερικών και των Φίλιπ Ζέλικοου και Έλιοτ Άμπραμς στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας. Ο Άμπραμς είχε γράψει τρία χρόνια νωρίτερα: «Έξω από τη γη του Ισραήλ, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι Εβραίοι, πιστοί στη διαθήκη μεταξύ Θεού και Αβραάμ, πρέπει να στέκονται χωριστά από το έθνος στο οποίο ζουν. Είναι στη φύση του να είσαι Εβραίος να στέκεσαι χωριστά - εκτός από το Ισραήλ - από τον υπόλοιπο πληθυσμό».

« [5] Όσο για τους Perle, Feith και Wurmser, ήταν μεταξύ των υπογραφόντων μιας μυστικής ισραηλινής έκθεσης του 1996 με τίτλο « Ένα καθαρό σπάσιμο: Μια νέα στρατηγική για την ασφάλεια του βασιλείου» , η οποία προέτρεπε τον νέο Ισραηλινό πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu να σπάσει τις συμφωνίες του Όσλο του 1993 και να επιβεβαιώσει το δικαίωμα του Ισραήλ στην προτίμηση σε αραβικά εδάφη. Σύμφωνα με τον Patrick Buchanan , ο πόλεμος του Ιράκ του 2003 καταδεικνύει ότι το σχέδιο «έχει πλέον επιβληθεί από τους Perle, Feith, Wurmser & Co. στις Ηνωμένες Πολιτείες».

Ο Κόλιν Πάουελ, σύμφωνα με τη βιογράφο του Κάρεν ΝτεΓιάνγκ, εναντιώθηκε κατ' ιδίαν σε αυτή τη «μικρή ξεχωριστή κυβέρνηση» των «Γούλφοβιτς, Λίμπι, Φέιθ και της Γκεστάπο του 'Γραφείου του Φέιθ'», [6] αλλά παρ' όλα αυτά τους επέτρεψε να διεξάγουν πόλεμο στο Ιράκ. Ο αρχηγός του επιτελείου του, ο συνταγματάρχης Λόρενς Γουίλκερσον, δήλωσε το 2006 ότι είχε «συμμετάσχει σε μια φάρσα εις βάρος του αμερικανικού λαού, της διεθνούς κοινότητας και του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών» και το 2011 κατήγγειλε ανοιχτά την διπροσωπία νεοσυντηρητικών όπως ο Βούρμσερ και ο Φέιθ, τους οποίους θεωρούσε «μέλη με ταυτότητα του κόμματος Λικούντ». «Συχνά αναρωτιόμουν», είπε, «αν η κύρια αφοσίωσή τους ήταν στη χώρα τους ή στο Ισραήλ. Αυτό ήταν που με ενοχλούσε, επειδή υπήρχαν τόσα πολλά από αυτά που έλεγαν και έκαναν που φαινόταν να αντανακλούν τα συμφέροντα του Ισραήλ περισσότερο από τα δικά μας». [7] Με άλλα λόγια, υπάρχει κάτι που δεν είναι ακριβώς αληθινό όταν οι Νεοσυντηρητικοί λένε «εμείς οι Αμερικανοί», για παράδειγμα ο Paul Wolfowitz στις 11 Απριλίου 2002: «Από την 11η Σεπτεμβρίου, εμείς οι Αμερικανοί έχουμε ένα ακόμη κοινό με τους Ισραηλινούς. Εκείνη την ημέρα, η Αμερική δέχτηκε επίθεση από βομβιστές αυτοκτονίας. Εκείνη τη στιγμή, κάθε Αμερικανός καταλάβαινε τι σήμαινε να ζει στην Ιερουσαλήμ, τη Νετάνια ή τη Χάιφα. Και από την 11η Σεπτεμβρίου, οι Αμερικανοί ξέρουν τώρα γιατί πρέπει να πολεμήσουμε και να κερδίσουμε τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». [8] Η ικανότητα των νεοσυντηρητικών να εξαπατούν το αμερικανικό κοινό παριστάνοντας τους Αμερικανούς και όχι τους Ισραηλινούς πατριώτες απαιτούσε η εβραϊκή τους καταγωγή να είναι ταμπού, και ο Carl Bernstein, αν και ο ίδιος Εβραίος, προκάλεσε σκάνδαλο αναφέροντας στην εθνική τηλεόραση την ευθύνη των «Εβραίων νεοσυντηρητικών» για τον πόλεμο στο Ιράκ. [9]

Αλλά το γεγονός ότι η καταστροφή του Ιράκ πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του Ισραήλ είναι πλέον ευρέως αποδεκτό, χάρη στο βιβλίο των John Mearsheimer και Stephen Walt του 2007, Το Ισραηλινό Λόμπι και η Εξωτερική Πολιτική των ΗΠΑ . Και ακόμη και οι καλύτεροι ψεύτες μερικές φορές αποκαλύπτουν τον εαυτό τους. Ο Philip Zelikow αποκάλυψε τον εαυτό του σε μια διάλεξη στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια στις 10 Σεπτεμβρίου 2002: «Γιατί το Ιράκ να επιτεθεί στην Αμερική ή να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα εναντίον μας; Θα σας πω ποια πιστεύω ότι είναι η πραγματική απειλή, και στην πραγματικότητα υπάρχει από το 1990: Είναι η απειλή για το Ισραήλ. Και αυτή είναι η απειλή της οποίας το όνομα δεν τολμούν να αναφέρουν, επειδή οι Ευρωπαίοι δεν ενδιαφέρονται πολύ για αυτήν την απειλή, θα σας το πω ειλικρινά. Και η αμερικανική κυβέρνηση δεν θέλει να πιέσει αυτό το σημείο πολύ ρητορικά, επειδή δεν είναι ένα δημοφιλές ζήτημα». [10]

Ο Νόρμαν Ποντχόρετς, αρχισυντάκτης του Commentary (και πεθερός του Έλιοτ Άμπραμς), ισχυρίστηκε ότι μετά τον Ιούνιο του 1967, το Ισραήλ έγινε «η θρησκεία του Αμερικανικού Εβραϊσμού». [11] Φυσικά, εκτός της εβραϊκής κοινότητας, αυτή η θρησκεία θα έπρεπε να παραμείνει διακριτική, ει δυνατόν ακόμη και μυστική, και να μεταμφιέζεται σε αμερικανικό πατριωτισμό. Βασιζόμενοι σε Χριστιανούς Σιωνιστές, οι νεοσυντηρητικοί έχουν τελειοποιήσει αυτόν τον ψεύτικο αμερικανικό πατριωτισμό που είναι απολύτως ωφέλιμος για το Ισραήλ και τελικά καταστροφικός για τους Αμερικανούς - έναν ψευδοαμερικανισμό που στην πραγματικότητα είναι ένας κρυπτοϊσραηλισμός. Αυτός ο κρυπτοϊσραηλισμός μοιάζει πολύ με τον κρυπτοϊουδαϊσμό που έχει παίξει τόσο καθοριστικό ρόλο στον Χριστιανισμό από τις αρχές του 15ου αιώνα. Αξίζει να εμβαθύνουμε σε αυτό το πλαίσιο για να κατανοήσουμε καλύτερα μια πρακτική τόσο συστατική της εβραϊκής πολιτικής και κουλτούρας.

Μια Σύντομη Ιστορία των Κρυπτοεβραίων

Εβραίοι που βαφτίστηκαν επίσημα στην Καθολική Εκκλησία αλλά ήταν κρυφά πιστοί στον Ιουδαϊσμό υπάρχουν από τις αρχές του Μεσαίωνα και ο αριθμός τους συνέχισε να αυξάνεται μετά την συγκέντρωση της παπικής εξουσίας στη Δυτική Ευρώπη από τον 11ο αιώνα και μετά. Το πέμπτο διάταγμα της Δ' Λατερανικής Συνόδου (1215) ασχολείται ακριβώς με το πρόβλημα αυτών των ανειλικρινών προσηλυτισμένων και της κακής τους επιρροής σε άλλους Χριστιανούς. Σε πολλές περιπτώσεις, η μεταστροφή τους ήταν αποτέλεσμα απειλών απέλασης. Αλλά ένας σημαντικός παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η τελετουργική προσευχή του Kol Nidre, που απαγγέλλεται πανηγυρικά τρεις φορές την ημέρα πριν από το Γιομ Κιπούρ: «Όλοι οι όρκοι, οι υποχρεώσεις, οι όρκοι ή τα αναθέματα, οι υποσχέσεις κάθε είδους, που θα έχουμε δώσει, ορκιστεί, αφιερώσει ή δεσμευτεί, από αυτή την Ημέρα του Εξιλασμού μέχρι την επόμενη, μετανοούμε εκ των προτέρων για όλα αυτά. θα θεωρηθούν απαλλαγμένοι, συγχωρημένοι, ακυρωμένοι, άκυροι και χωρίς ισχύ. δεν θα είναι δεσμευτικοί ούτε θα έχουν καμία ισχύ. οι όρκοι δεν θα θεωρούνται όρκοι, οι υποχρεώσεις δεν θα θεωρούνται υποχρεωτικές, ούτε οι όρκοι θα θεωρούνται όρκοι». [12] Αυτή η τελετουργική φόρμουλα, η οποία διακηρύσσει την ακυρότητα του χριστιανικού βαπτίσματος, πιστεύεται ότι χρησιμοποιούνταν ήδη σε όλες τις εβραϊκές κοινότητες στην Ευρώπη τον 12ο αιώνα.

Το φαινόμενο του κρυπτοϊουδαϊσμού έφτασε σε μια νέα διάσταση στα τέλη του 14ου αιώνα στην Ισπανία και την Πορτογαλία. Σε ένα τέταρτο του αιώνα (1391–1415), πιέσεις, απειλές και κηρύγματα προσηλυτίσαν πάνω από εκατό χιλιάδες Εβραίους. Απαλλαγμένοι από τους περιορισμούς που επιβάλλονταν στους Εβραίους, αυτοί οι προσήλυτοι, που ονομάζονταν «Νέοι Χριστιανοί», Conversos ή Marranos , γνώρισαν μια ραγδαία κοινωνικοοικονομική άνοδο. Όπως αναφέρει ο ιστορικός του Marranism, Yirmiyahu Yovel : « Οι conversos ενσωματώθηκαν γρήγορα στη χριστιανική κοινωνία και διείσδυσαν στα περισσότερα κενά της. Μετά από μια ή δύο γενιές, ήταν παρόντες στα συμβούλια της Καστίλης και της Αραγωνίας, υπηρετώντας ως βασιλικοί σύμβουλοι και διοικητές, διοικώντας τον στρατό και το ναυτικό και κατέχοντας όλα τα εκκλησιαστικά αξιώματα, από εφημέριο έως επίσκοπο και καρδινάλιο. […] Οι conversos ήταν ιερείς και στρατιώτες, πολιτικοί και καθηγητές, δικαστές και θεολόγοι, συγγραφείς, ποιητές και νομικοί σύμβουλοι - και φυσικά, όπως και στο παρελθόν, γιατροί, λογιστές και υψηλόβαθμοι έμποροι».

Κάποιοι συμμάχησαν μέσω γάμου με τις σπουδαιότερες οικογένειες της ισπανικής αριστοκρατίας […] Η άνοδος και η διείσδυσή τους στην κοινωνία ήταν εκπληκτικής έκτασης και ταχύτητας.» Οι περισσότεροι προσήλυτοι συνέχισαν να παντρεύονται μεταξύ τους και πολλοί «προσπάθησαν πραγματικά να διατηρήσουν – στην ιδιωτικότητα των σπιτιών τους και στην παράνομη συμπεριφορά τους – μια μορφή εβραϊκής ταυτότητας. Τηρούσαν κρυφά ορισμένες εβραϊκές τελετουργίες, απείχαν όσο το δυνατόν περισσότερο από απαγορευμένες τροφές, ασκούσαν σιωπηλή προσευχή, μουρμούριζαν αρχαίους εβραϊκούς τύπους και ευλογίες και δίδαξαν στα παιδιά τους ότι θα σωζόντουσαν από τον Νόμο του Μωυσή και όχι από αυτόν του Χριστού. Θεωρούσαν τους εαυτούς τους φυλακισμένους στη «γη της ειδωλολατρίας» και περίμεναν τον δικό τους Μεσσία.» [13]

Το 1492, ο βασιλιάς Φερδινάνδος της Αραγωνίας και η βασίλισσα Ισαβέλλα της Καστίλης εξέδωσαν το Διάταγμα της Αλάμπρα, το οποίο διέταζε την οριστική απέλαση των Εβραίων που αρνούνταν να προσηλυτιστούν. Αυτό δικαιολογούνταν από την κακή τους επιρροή στους ομοϊδεάτες τους, τους οποίους προσπαθούσαν συνεχώς να «διδάξουν τις τελετές και τις τηρήσεις του Νόμου τους, την περιτομή των παιδιών τους κ.λπ.». Περίπου 40.000 Εβραίοι επέλεξαν το βάπτισμα, ενώ 120.000 μετανάστευσαν, κυρίως στην Πορτογαλία, τριπλασιάζοντας τον αριθμό των Εβραίων σε αυτή τη χώρα. Όπως πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις, όσοι επέλεξαν την εξορία αντί της αποστασίας έφεραν μαζί τους μια βαθύτερη δυσαρέσκεια για τον Καθολικισμό. Η δυσαρέσκειά τους θα εντεινόταν όταν, τέσσερα χρόνια μετά το Διάταγμα της Αλάμπρα, ο βασιλιάς Μανουήλ Α' της Πορτογαλίας εξέδωσε ένα παρόμοιο διάταγμα, με τη διαφορά ότι, συνηθισμένος στα οικονομικά απροσδόκητα κέρδη των Εβραίων, τους απαγόρευσε να εγκαταλείψουν το βασίλειο. Στην πράξη, αυτό σήμαινε προσηλυτισμό ή θάνατο. Ωστόσο, τους εγγυήθηκε ότι δεν θα διεξαγόταν καμία έρευνα για τη θρησκευτική τους ζωή για είκοσι χρόνια (μια εγγύηση που ανανεώθηκε το 1512 και ξανά το 1524). Η Πορτογαλία είχε πλέον πληθυσμό περίπου 12% Νεοχριστιανών, συγκεντρωμένους στις πόλεις, όπου αντιπροσώπευαν το ένα τέταρτο έως το ένα τρίτο του πληθυσμού. Έμαθαν και τελειοποίησαν την τέχνη της διπλής ζωής.

Ο βασιλιάς Μανουήλ τους επέτρεψε τελικά να φύγουν και να ασχοληθούν με το διεθνές εμπόριο το 1507. Οι μαράνος, που συχνά αποκαλούνταν απλώς «Πορτογάλοι», γρήγορα έγιναν κορυφαίοι διεθνείς επιχειρηματίες, ανταλλάσσοντας με αυτοπεποίθηση γραμμάτια. «Δημιούργησαν το πρώτο προμοντέρνο, αν και κατακερματισμένο, μοντέλο οικονομικής παγκοσμιοποίησης» και «σύντομα άρχισαν να ανεβαίνουν στην πρώτη γραμμή του διεθνούς εμπορίου, ουσιαστικά μονοπωλώντας την αγορά ορισμένων προϊόντων, όπως η ζάχαρη, και συμμετέχοντας σε μικρότερο βαθμό στο εμπόριο μπαχαρικών, σπάνιων ξύλων, τσαγιού, καφέ και μεταφοράς σκλάβων». [14] Όταν ο νέος Πορτογάλος βασιλιάς Ιωάννης Γ΄ εισήγαγε την ισπανικού τύπου Ιερά Εξέταση το 1540, κυνηγώντας Πορτογάλους Ιουδαϊστές σε όλη την Ευρώπη και ακόμη και στον Νέο Κόσμο, οι Ιουδαϊστές μαράνος γίνονταν όλο και πιο δυσαρεστημένοι με την καθολική πίστη που έπρεπε να προσποιούνται ότι ομολογούν, και όλο και πιο μυστικοπαθείς.

Αυτό που καταδεικνύει αυτή η θλιβερή ιστορία είναι ότι οι Πορτογάλοι μονάρχες φέρουν μεγάλη ευθύνη για την επιδείνωση του «κρυπτοεβραϊκού προβλήματος». Αλλά δεν το δημιούργησαν αυτοί. Ο κρυπτοεβραϊκισμός είναι μια εβραϊκή παράδοση και έχει βαθιές ρίζες στη Βίβλο. Η βιβλική μορφή της Εσθήρ, της παράνομης Εβραίας που, στο κρεβάτι του Πέρση βασιλιά, τον έδειχνε ευνοϊκά προς τον λαό της, ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στους Μαράνο. Για γενιές, προσεύχονταν στην «Αγία Εσθήρ». [15] Αυτό είναι σημαντικό επειδή ο θρύλος της Εσθήρ είναι επίσης ακρογωνιαίος λίθος της εβραϊκής κουλτούρας: κάθε χρόνο, οι Εβραίοι γιορτάζουν το αίσιο τέλος του (τη σφαγή 75.000 Περσών από τους Εβραίους) με την εορτή του Πουρίμ.

Πολλοί Μαράνος ή οι απόγονοί τους έγιναν μοναχοί ή ιερείς, και μερικοί έφτασαν σε σημαντικές εκκλησιαστικές θέσεις στην Καθολική Εκκλησία. Μπορούσαν να βρουν δικαιολογία στην Εβραϊκή Βίβλο τους, την οποία πλέον αποκαλούσαν επίσημα «Παλαιά Διαθήκη», όπου έγραφαν: «Η Ρεβέκκα πήρε τα καλύτερα ρούχα του μεγαλύτερου γιου της, του Ησαύ, που είχε στο σπίτι, και τα φόρεσε στον μικρότερο γιο της, τον Ιακώβ. […] Ο Ιακώβ είπε στον πατέρα του: “Είμαι ο Ησαύ, ο πρωτότοκος γιος σου”» (Γένεση 27:15-19). Αν ο Ιακώβ/Ισραήλ εξαπάτησε τον αδελφό του, τον Ησαύ (γνωστό και ως Καθολική Ρώμη), στερώντας του τα πρωτοτόκιά του ντυμένοι όπως αυτός, γιατί να μην κάνουν το ίδιο;

Το τάγμα των Ιησουιτών προσέλκυσε πολλούς Μαράνος, μια κατάσταση που κατά καιρούς το έκανε σκανδαλωδώς αμφιλεγόμενο, όπως έχει τεκμηριώσει ο Robert Maryks στο The Jesuit Order as a Synagogue of Jews (μια καλή κριτική εδώ ). Το μοναστικό τάγμα του Αγίου Ιερώνυμου ήταν επίσης γνωστό ότι προσέλκυε Ιουδαϊζόμενους Μαράνος. Ένας εξέχων μοναχός, ο Hernando de Talavera, ήταν ο εξομολογητής της Ισαβέλλας της Καθολικής. Ένας άλλος, ο Fray Vicente Rocamoro, ήταν ο εξομολογητής της Άννας Μαρίας (κόρης του Φιλίππου Γ΄ της Ισπανίας και μελλοντικής αυτοκράτειρας). Εξαφανίστηκε ξαφνικά, μόνο και μόνο για να επανεμφανιστεί το 1643 στην εβραϊκή κοινότητα του Άμστερνταμ με το όνομα Ισαάκ ντε Ροκαμόρα. [16]

Ο ρόλος των Μαράνων ήταν σημαντικός στο Καλβινιστικό κίνημα. Όταν η Αγγλία προσπάθησε να υπονομεύσει τον έλεγχο της Ισπανίας στην Ολλανδία, επωφελήθηκε από την υποστήριξη πολλών κρυπτοεβραίων που είχαν μεταστραφεί από τον Καθολικισμό στον Καλβινισμό. Σύμφωνα με τον Εβραίο ιστορικό Λούσιεν Βολφ, «οι Μαράνοι της Αμβέρσας είχαν λάβει ενεργό μέρος στο κίνημα της Μεταρρύθμισης και είχαν εγκαταλείψει τη μάσκα του Καθολικισμού για μια εξίσου κενή μυθοπλασία Καλβινισμού. […] Η προσομοίωση του Καλβινισμού τους έφερε νέους φίλους, οι οποίοι, όπως και οι ίδιοι, ήταν εχθροί της Ρώμης, της Ισπανίας και της Ιεράς Εξέτασης. […] Επιπλέον, ήταν μια μορφή Χριστιανισμού που πλησίαζε περισσότερο στον απλό Ιουδαϊσμό τους». [17]

Μια ρατσιστική αντίληψη για την εβραϊκότητα έγινε ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του πολιτισμού των Μαράνο. Έχοντας αναγκαστεί να αλλάξουν τη θρησκεία τους, οι Μαράνο υποβάθμισαν τη σημασία της θρησκείας και ερμήνευσαν την εβραϊκότητά τους με φυλετικούς όρους, θεωρώντας τους εαυτούς τους θεμελιωδώς Εβραίους ανεξάρτητα από τη θρησκεία τους. Ήταν οι Μαράνο που διέδωσαν τις πρώτες ρατσιστικές θεωρίες: το 1655 ο Ισαάκ Λα Πεϊρέρ, ένας Μαράνος από το Μπορντό, ισχυρίστηκε στην πραγματεία του Præadamitæ ότι ο Αδάμ είναι ο πρόγονος της εβραϊκής φυλής, ενώ οι άλλες φυλές προέρχονται από μια προ-Αδαμική, άψυχη ανθρωπότητα. [18]

Οι Πορτογάλοι Μαράνο και οι απόγονοί τους άσκησαν βαθιά και διαρκή επιρροή στην παγκόσμια οικονομική, πολιτιστική και πολιτική ιστορία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Μπέντζαμιν Ντισραέλι, πρωθυπουργός της Βασίλισσας Βικτωρίας από το 1868 έως το 1869 και από το 1874 έως το 1880. Προερχόμενος από οικογένεια Πορτογάλων Μαράνο που είχαν επαναπροσηλυτιστεί στον Ιουδαϊσμό στη Βενετία, ο παππούς του μετακόμισε στο Λονδίνο το 1748. Ο πατέρας του Μπέντζαμιν, Ισαάκ Ντ'Ισραέλι, συγγραφέας ενός βιβλίου με τίτλο Η Ιδιοφυΐα του Ιουδαϊσμού, βάπτισε ολόκληρη την οικογένεια όταν ο Μπέντζαμιν ήταν δεκατριών ετών, για καθαρά κοσμικούς λόγους: οι διοικητικές σταδιοδρομίες εξακολουθούσαν να απαγορεύονται στους Εβραίους. Ο Ντισραέλι, «φανατικός της φυλής» σύμφωνα με τη Χάνα Άρεντ, αυτοαποκαλούνταν «Αγγλικανός εβραϊκής φυλής». [19]

Ο Ντισραέλι έχει χαρακτηριστεί ως ο πραγματικός εφευρέτης του βρετανικού ιμπεριαλισμού, καθώς ήταν αυτός που, εισάγοντας τον Νόμο περί Βασιλικών Τίτλων το 1876, έκανε το Κοινοβούλιο να ανακηρύξει τη Βασίλισσα Βικτώρια Αυτοκράτειρα της Ινδίας. Οργάνωσε την βρετανική κατάκτηση της Διώρυγας του Σουέζ το 1875, χάρη στη χρηματοδότηση του φίλου του Λάιονελ Ρότσιλντ (μια επιχείρηση που επίσης εδραίωσε τον έλεγχο των Ρότσιλντ στην Τράπεζα της Αγγλίας).

Αλλά ο Ντισραέλι μπορεί επίσης να θεωρηθεί ένας από τους προδρόμους του Σιωνισμού. Πολύ πριν από τον Τέοντορ Χερτσλ, ο Ντισραέλι επιχείρησε να προσθέσει την «αποκατάσταση του Ισραήλ» στην ατζέντα του Συνεδρίου του Βερολίνου, ελπίζοντας να πείσει τον Οθωμανό σουλτάνο να παραχωρήσει στην Παλαιστίνη μια αυτόνομη επαρχία.

Ποιο, λοιπόν, ήταν το κίνητρο του Ντισραέλι πίσω από την εξωτερική του πολιτική; Πίστευε μήπως ότι το πεπρωμένο των Βρετανών ήταν να κατακτήσουν τον κόσμο; Ή μήπως έβλεπε τη Βρετανική Αυτοκρατορία ως το μέσο για την εκπλήρωση του πεπρωμένου του εβραϊκού έθνους; Συνδέοντας τη Διώρυγα του Σουέζ με τα βρετανικά συμφέροντα, απλώς επιδίωκε να ξεπεράσει τους Γάλλους ή μήπως έθετε τα θεμέλια για τη μελλοντική συμμαχία μεταξύ του Ισραήλ και της Αγγλοαμερικανικής Αυτοκρατορίας; Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα με βεβαιότητα. Αλλά οι σύγχρονοί του τα έθεσαν. Ο Γουίλιαμ Γκλάντστοουν, ο μακροχρόνιος αντίπαλός του για το αξίωμα του πρωθυπουργού, τον κατηγόρησε ότι «κρατούσε τη βρετανική εξωτερική πολιτική όμηρο των εβραϊκών του συμπαθειών». [20]

Όταν ο ήρωας του μυθιστορήματος του Ντισραέλι «Τάνκρεντ» (1847), ένας Εβραίος ονόματι Λόρδος, όπως ακριβώς και ο συγγραφέας, δοξάζει τη Βρετανική Αυτοκρατορία με τα εξής λόγια:
«Θέλουμε να κατακτήσουμε τον κόσμο, καθοδηγούμενοι από αγγέλους, για να φέρουμε τον άνθρωπο στην ευτυχία, υπό τη θεϊκή κυριαρχία», ποιους εννοεί πραγματικά με τη φράση «εμείς»;
Είναι το ίδιο ερώτημα που έρχεται στο μυαλό όταν ο Γούλφοβιτς λέει «εμείς οι Αμερικανοί». Η περίπτωση του Ντισραέλι είναι διαφωτιστική επειδή το ζήτημα του κρυπτοσιωνισμού του αντικατοπτρίζει, ενάμιση αιώνα νωρίτερα, το ζήτημα του κρυπτοσιωνισμού των νεοσυντηρητικών.

Η Χασκαλά και η Κάλυψη της Θρησκείας

Από τη δαρβινική του οπτική, ο καθηγητής Kevin MacDonald βλέπει τον κρυπτοϊουδαϊσμό ως «μια γνήσια περίπτωση κρύψης, εντελώς ανάλογη με τις περιπτώσεις μίμησης στον φυσικό κόσμο». Αυτό ισχύει, σύμφωνα με τον MacDonald, ακόμη και για τους ειλικρινείς νεοφώτιστους που παρ' όλα αυτά διατηρούν τον ομαδικό διαχωρισμό: εκείνους που, ενώ δέχονται πρόθυμα τα νερά του βαπτίσματος, πιστεύουν ότι αυτό δεν έχει αλλάξει τη φύση του αίματος που ρέει στις φλέβες τους και που ενδιαφέρονται για τη διατήρηση της καθαρότητας αυτού του εβραϊκού αίματος. «Πράγματι, θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει ότι οι Νέοι Χριστιανοί που διατήρησαν τον ομαδικό διαχωρισμό ενώ ειλικρινά αποδέχονταν τον Χριστιανισμό, στην πραγματικότητα εφάρμοζαν μια πολύ ενδιαφέρουσα εξελικτική στρατηγική: μια γνήσια περίπτωση κρύψης, εντελώς ανάλογη με την κρύψη στον φυσικό κόσμο. Τέτοιοι άνθρωποι θα ήταν ακόμη πιο αόρατοι στην περιβάλλουσα κοινωνία από τους κρυπτοεβραίους, αφού πήγαιναν τακτικά στην εκκλησία, δεν έκαναν περιτομή, έτρωγαν χοιρινό κ.λπ. και δεν είχαν ψυχολογικούς ενδοιασμούς για να το κάνουν. […] Η ψυχολογική αποδοχή του Χριστιανισμού μπορεί να ήταν το καλύτερο δυνατό μέσο για τη διαιώνιση του Ιουδαϊσμού ως ομαδικής εξελικτικής στρατηγικής κατά την περίοδο της Ιεράς Εξέτασης». [21]

Η δαρβινική ανάλυση του MacDonald επεκτείνεται στον ίδιο τον Ιουδαϊσμό, ο οποίος χρησιμεύει ως θρησκευτική μάσκα για την εβραϊκή εθνικότητα.

Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για το κίνημα Haskalah (τον Εβραϊκό Διαφωτισμό), το οποίο, υπό την ηγεσία του Moses Mendelssohn (1729–1786), περιόρισε την εβραϊκότητα στη θρησκευτική σφαίρα και ενθάρρυνε τους Εβραίους να ενταχθούν πλήρως στην κουλτούρα των εθνών.

Σύντομα ακολούθησαν μεταρρυθμίσεις, οι οποίες απελευθέρωσαν πλήρως τους Εβραίους από κάθε μορφή διάκρισης: θεωρούμενοι μέλη ενός θρησκευτικού δόγματος, οι Εβραίοι έγιναν ίσοι σε δικαιώματα με τους Καθολικούς και τους Προτεστάντες. Ωστόσο, οι περισσότεροι Εβραίοι παρέμειναν τόσο ενδογαμικοί όσο και πριν και ύποπτα αδιάφοροι για τον προσηλυτισμό οποιουδήποτε. Αντ' αυτού, πολλοί ασπάστηκαν διάφορες μορφές Χριστιανισμού, διότι αν ο Ιουδαϊσμός είναι πλέον απλώς μια θρησκεία και ο στόχος είναι η αφομοίωση, γιατί να μην επιλέξουν αντ' αυτού τη θρησκεία της πλειοψηφίας του έθνους υποδοχής;

Έτσι σκέφτηκε ο Heinrich Heine (1797-1856), ο οποίος δήλωσε στο τελευταίο του βιβλίο Romanzero : «Δεν κρύβω τον Ιουδαϊσμό μου, στον οποίο δεν έχω επιστρέψει, επειδή δεν τον έχω εγκαταλείψει ποτέ». [22] Ο Gilad Atzmon επισημαίνει ότι το σύνθημα του Haskalah, «Να είσαι Εβραίος στο σπίτι και άνθρωπος στον δρόμο», είναι θεμελιωδώς ανέντιμο: «Ο Εβραίος του Haskalah είναι προορισμένος να ζει σε μια διπλή και παραπλανητική κατάσταση, αν όχι πρακτικά σε μια κατάσταση σχιζοφρένειας. […] Ο Εβραίος του Haskalah εξαπατά τον Θεό του όταν είναι στο σπίτι και εξαπατά τους goy μόλις βρεθεί στον δρόμο. Στην πραγματικότητα, ακριβώς αυτή η δυαδικότητα μεταξύ φυλετισμού και οικουμενισμού αποτελεί την ίδια την καρδιά της συλλογικής κοσμικής εβραϊκής ταυτότητας. Αυτή η δυαδικότητα δεν έχει ποτέ επιλυθεί επαρκώς» [23]

Ο Σιωνισμός ήταν μια προσπάθεια επίλυσης του προβλήματος. Ο Μωυσής Ες, ένας από τους κύριους προδρόμους με το βιβλίο του Ρώμη και Ιερουσαλήμ (1862), έγραψε: «Όσοι από τους αδελφούς μας, προκειμένου να αποκτήσουν χειραφέτηση, προσπαθούν να πείσουν τον εαυτό τους, καθώς και τους άλλους, ότι οι σύγχρονοι Εβραίοι δεν έχουν ίχνος εθνικού συναισθήματος, έχουν πραγματικά χάσει τα λογικά τους». Ένας Εβραίος είναι Εβραίος «λόγω της φυλετικής του καταγωγής, ακόμη και αν οι πρόγονοί του μπορεί να έχουν αποστατήσει». [24] Απευθυνόμενος στους ομόθρησκούς του, ο Ες υπερασπίστηκε τον εθνικό χαρακτήρα του Ιουδαϊσμού και κατήγγειλε τις «ωραίες φράσεις για την ανθρωπότητα και τον διαφωτισμό που ο αφομοιωτικός Εβραίος χρησιμοποιεί ως μανδύα για να κρύψει την προδοσία του». [25]

Επισήμως, ο Μεταρρυθμιστικός Ιουδαϊσμός αντιτάχθηκε στον Σιωνισμό. Στη Διάσκεψη του Πίτσμπουργκ το 1885, οι Αμερικανοί Μεταρρυθμιστές ραβίνοι εξέδωσαν την ακόλουθη δήλωση: «Δεν θεωρούμε πλέον τους εαυτούς μας ως έθνος, αλλά ως θρησκευτική κοινότητα και ως εκ τούτου δεν περιμένουμε ούτε επιστροφή στην Παλαιστίνη, ούτε αποκατάσταση μιας θυσιαστικής λατρείας υπό τους Υιούς του Ααρών, ούτε κανέναν από τους νόμους που αφορούν το Εβραϊκό Κράτος». [26]

Ωστόσο, παρά αυτή τη θεωρητική απόρριψη του εθνικισμού, ο Μεταρρυθμιστικός Ιουδαϊσμός προώθησε μια μεσσιανική θεωρία που απέδιδε έναν εξυψωμένο ρόλο στο Ισραήλ ως τον εκλεκτό λαό. Ο Γερμανοαμερικανός Ραβίνος Κάουφμαν Κόλερ, ηγετική φυσιογνωμία της Διάσκεψης του Πίτσμπουργκ, υποστήριξε στο έργο του « Εβραϊκή Θεολογία» (1918) ότι, αποκηρύσσοντας την προσδοκία ενός μοναδικού Μεσσία, «ο Μεταρρυθμιστικός Ιουδαϊσμός έχει έτσι αποδεχτεί την πεποίθηση ότι το Ισραήλ, ο πάσχων Μεσσίας των αιώνων, θα γίνει στο τέλος του χρόνου ο θριαμβευτής Μεσσίας των εθνών». [27] «Το Ισραήλ είναι ο υπέρμαχος του Κυρίου, που έχει επιλεγεί για να αγωνιστεί και να υποφέρει για τις υπέρτατες αξίες της ανθρωπότητας, για την ελευθερία και τη δικαιοσύνη, την αλήθεια και την ανθρωπιά· ο άνθρωπος της θλίψης και του πένθους, του οποίου το αίμα πρέπει να γονιμοποιήσει το έδαφος με τους σπόρους της δικαιοσύνης και της αγάπης για την ανθρωπότητα. […].

Συνεπώς, ο σύγχρονος Ιουδαϊσμός διακηρύσσει πιο επίμονα από ποτέ ότι ο εβραϊκός λαός είναι ο Υπηρέτης του Κυρίου, ο πάσχων Μεσσίας των εθνών, ο οποίος πρόσφερε τη ζωή του ως εξιλαστήρια θυσία για την ανθρωπότητα και παρείχε το αίμα του ως τσιμέντο με το οποίο θα οικοδομηθεί η θεϊκή βασιλεία της αλήθειας και της δικαιοσύνης.» [28]

Είναι εύκολο να αναγνωρίσουμε εδώ μια σαφή περίπτωση μίμησης, η οποία καταδεικνύει ότι, κατά τη διαδικασία μετασχηματισμού της σε θρησκεία, η εβραϊκότητα δεν ξέρει τίποτα καλύτερο από το να μιμείται τον Χριστιανισμό: η σταύρωση του Χριστού (στα χέρια των Εβραίων, όπως έλεγαν οι Χριστιανοί) μεταμορφώνεται σε σύμβολο του μαρτυρίου των Εβραίων (στα χέρια, πάνω απ' όλα, των Χριστιανών).

Μπορεί επίσης να δει κανείς στον νεομεσσιανισμό του Μεταρρυθμιστικού Ιουδαϊσμού μια μορφή υπερεθνικισμού μέσω του οποίου ο Μεταρρυθμιστικός Ιουδαϊσμός έχει συμβάλει, παραδόξως, στην άνοδο του ίδιου του Σιωνισμού που ισχυριζόταν ότι απέρριπτε.

Πράγματι, το θέμα της «σταύρωσης των Εβραίων» έχει επίσης χρησιμοποιηθεί ευρέως από τους κοσμικούς Σιωνιστές Εβραίους ως πολιτικό επιχείρημα.

Ενώ αρχικά ισχυρίζονταν ότι ήταν ασυμβίβαστοι μεταξύ τους και ανταγωνίζονταν για τις καρδιές των Εβραίων - πλουσίων και φτωχών - ο Μεταρρυθμιστικός Ιουδαϊσμός και ο Σιωνισμός τελικά ένωσαν τις δυνάμεις τους και συνεχάρησαν ο ένας τον άλλον για το υπέροχο κοινό τους επίτευγμα: ένα έθνος που δεν μοιάζει με κανένα άλλο, με εθνική επικράτεια και διεθνή υπηκοότητα.

Με εξαίρεση μερικούς Ορθόδοξους Εβραίους, οι περισσότεροι Εβραίοι σήμερα δεν βλέπουν καμία αντίφαση μεταξύ του Ιουδαϊσμού και του Σιωνισμού. Το ερώτημα κατά πόσον αυτός ο διαλεκτικός μηχανισμός ενορχηστρώθηκε από τον Γιαχβέ ή από τον Μπ'νάι Μπ'ριθ είναι ανοιχτό προς συζήτηση.

Αλλά ενώ πρέπει να ληφθεί υπόψη μια συγκεκριμένη συνειδητά σχεδιασμένη διαλεκτική μηχανική, η διαδικασία πηγάζει επίσης από την τάση των Εβραίων να εκμεταλλεύονται οποιαδήποτε αλλαγή γνώμης στην οποία βλέπουν ένα πολλά υποσχόμενο μέλλον. Μπορεί να είναι διχασμένοι σε πολλά ζητήματα, αλλά επειδή οι επιλογές τους τελικά υποτάσσονται στο μεγάλο μεταφυσικό ερώτημα: «Είναι καλό για τους Εβραίους;» , υπάρχει πάντα μια στιγμή που οι αντιθέσεις τους επιλύονται με τρόπο που ενισχύει την παγκόσμια θέση των Εβραίων.

Μια παρόμοια διαλεκτική αντίθεση μπορεί να παρατηρηθεί μεταξύ του Σιωνισμού και του Κομμουνισμού. Ο πρώτος ήταν ένα εθνικιστικό κίνημα, ενώ ο δεύτερος ήταν διεθνιστικός, επομένως είναι θεωρητικά ασυμβίβαστοι. Αλλά ένας πρώην Τροτσκιστής όπως ο Ίρβινγκ Κρίστολ αποτελεί ζωντανή απόδειξη (αν και τώρα αποβιώσας) ότι δεν είναι. Πράγματι, η ακόλουθη παρατήρηση του ιστορικού του Ιουδαϊσμού Ντάνιελ Λίντενμπεργκ καταδεικνύει πώς η σχέση των Εβραίων διεθνιστών με το Ισραήλ τον 20ό αιώνα έμοιαζε έντονα με τη σχέση των Νεοχριστιανών με τον Ιουδαϊσμό στην προ-νεωτερική εποχή: «Όποιος έχει γνωρίσει Εβραίους κομμουνιστές, πρώην Κομιντερνιστές ή ακόμα και μερικούς εξέχοντες εκπροσώπους της γενιάς του '68 ξέρει τι σημαίνει ο απογοητευμένος κρυπτοϊουδαϊσμός: εδώ είναι άνδρες και γυναίκες που, κατ' αρχήν, σύμφωνα με το «διεθνιστικό» δόγμα, έχουν καταπνίξει μέσα τους κάθε ίχνος «ιδιαιτερότητας» και «μικροαστικού εβραϊκού σοβινισμού», που έχουν σιχαθεί τον Σιωνισμό, υποστηρίζουν τον αραβικό εθνικισμό και τη μεγαλύτερη Σοβιετική Ένωση - και όμως που χαίρονται κρυφά με τις στρατιωτικές νίκες του Ισραήλ, λένε αντισοβιετικά αστεία και κλαίνε ακούγοντας ένα τραγούδι Γίντις. Αυτό συνεχίζεται μέχρι την ημέρα που, σαν ένας Λεοπόλδος Τρέπερ, μπορούν να αναδείξουν την καταπιεσμένη εβραϊκότητά τους, μερικές φορές γίνονται, όπως οι Μαράνος του παρελθόντος, οι πιο αδιάλλακτοι νεοφώτιστοι». [29]

Από την οπτική γωνία του «Τι είναι καλό για τους Εβραίους», οι αντιφάσεις επιλύονται εύκολα. Οι Εβραίοι, για παράδειγμα, μπορούν να είναι εθνικιστές στο Ισραήλ και πολυπολιτισμικοί στο εξωτερικό, όπως έχει τεκμηριώσει καλά ο Kevin MacDonald. Μια καρικατούρα αυτής της αντίφασης είναι ο Israel Zangwill, ο επιτυχημένος συγγραφέας του θεατρικού έργου The Melting Pot (1908), του οποίου ο τίτλος έχει γίνει μεταφορά για την αμερικανική κοινωνία. Ο ήρωας είναι ένας Εβραίος που μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες για να ξεφύγει από τα πογκρόμ που αποδεκάτισαν την οικογένειά του στη Ρωσία. Ερωτεύεται μια χριστιανή Ρωσίδα μετανάστη, η οποία αποδεικνύεται ότι είναι η κόρη του Ρώσου αξιωματικού που ευθύνεται για τον θάνατο της οικογένειάς του. Ο πατέρας της νύφης μετανοεί και το ζευγάρι ζει ευτυχισμένα για πάντα. Ο ήρωας στέκεται ως ένας βάρδος της αφομοίωσης μέσω των γάμων μεταξύ των δύο φύλων, μέσω των οποίων ο Θεός δημιουργεί έναν νέο άνθρωπο: «Η Αμερική είναι το Χωνευτήρι του Θεού, το μεγάλο Χωνευτήρι όπου όλες οι φυλές της Ευρώπης αναμειγνύονται και αναμειγνύονται».

» Το παράδοξο είναι ότι όταν έγραψε αυτό το έργο, ο Ζάνγκγουιλ ήταν ένας πεπεισμένος Σιωνιστής ηγέτης, δηλαδή ο ηγέτης ενός κινήματος που υποστήριζε την αδυναμία των Εβραίων να ζουν ανάμεσα σε Εθνικούς και απαιτούσε τον εθνικό τους διαχωρισμό. Ο Ζάνγκγουιλ είναι ο συγγραφέας μιας άλλης διάσημης φόρμουλας: «Η Παλαιστίνη είναι μια γη χωρίς λαό για έναν λαό χωρίς γη». Δεν υπάρχει καλύτερο παράδειγμα των διπλών μέτρων και σταθμών της εβραϊκής κοινότητας, η οποία υποστηρίζει την επιμιξία μεταξύ των Εθνικών και την εθνική καθαρότητα μεταξύ των Εβραίων. Ο νεοσυντηρητικός Ντάγκλας Φέιθ το έθεσε ευθέως σε μια ομιλία του στην Ιερουσαλήμ το 1997: «Υπάρχει μια θέση στον κόσμο για τα μη εθνοτικά έθνη και υπάρχει μια θέση για τα εθνοτικά έθνη». [30]

Ο Έσδρας και η εφεύρεση του εβραϊκού μονοθεϊσμού

Με δαρβινικούς όρους, η «κρίση» ορίζεται ως «η ικανότητα ενός είδους να ενσωματωθεί στο περιβάλλον του», ενώ η «μίμηση» σημαίνει «η ικανότητα ενός είδους να μοιάζει με ένα άλλο». Αυτές είναι προσαρμοστικές στρατηγικές που συμβατικά αποδίδονται στους Εβραίους, και δικαίως. Ο Εβραίος έχει μια εξαιρετική ικανότητα «να προσαρμόζεται εξωτερικά στο προσωρινό του περιβάλλον», έγραψε ο Hilaire Belloc ( The Jews, 1922 )· «ένας Εβραίος προσλαμβάνει με ανεξήγητη ταχύτητα το χρώμα του περιβάλλοντός του». Αλλά αυτό δεν πρέπει να συγχέεται με την πραγματική αφομοίωση. Μια τέτοια κρύψη είναι μια προσαρμοστική στρατηγική για ασφάλεια σε ένα δυνητικά εχθρικό περιβάλλον. Δεν είναι καθόλου αποποίηση της εβραϊκής ταυτότητας: «ενώ είναι, σε βάθος και σε ολόκληρο τον τελικό του χαρακτήρα, πάνω απ' όλα Εβραίος· ωστόσο, σε επιφανειακά και πιο άμεσα εμφανή πράγματα, είναι ντυμένος με την ίδια την ενδυμασία οποιασδήποτε κοινωνίας στην οποία τυχαίνει να κατοικεί εκείνη τη στιγμή». [31]

Σε αυτό το τελευταίο μέρος, θα υποστηρίξω ότι αυτή η κουλτούρα της κρύψης και της απάτης είναι συνυφασμένη με το ίδιο το ύφασμα της Εβραϊκής Βίβλου.

Οι ιστορικοί σήμερα παραδέχονται ότι ο πυρήνας του εβραϊκού Τανάχ, το «Δευτερονομιστικό σώμα» που αποτελείται από την Πεντάτευχο και τα βιβλία του Ιησού του Ναυή, των Κριτών, της Ρουθ, του Σαμουήλ και των Βασιλέων, τα οποία εμφανίζουν ισχυρή αφηγηματική και ιδεολογική ενότητα, συντάχθηκε κατά την περίοδο της εξορίας, και κυρίως στο τέλος της, όταν η Βαβυλώνα είχε πέσει υπό περσική κυριαρχία και οι εξόριστοι Εβραίοι προετοιμαζόταν για την ανακατάληψη της Παλαιστίνης. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα περιεχόμενα αυτού του πρώτου μέρους της σημερινής Εβραϊκής Βίβλου επινοήθηκαν τότε. Υπήρχε μια συσσώρευση προφορικού και γραπτού υλικού: νομικοί κώδικες, χρονικά και θρύλοι βασιλιάδων, πολεμιστών και αγίων ανδρών, καθώς και θρησκευτικά και βλάσφημα τραγούδια, οράματα και προφητείες. Αλλά «η ιδεολογική δομή της βιβλικής λογοτεχνίας μπορεί να εξηγηθεί, σε τελική ανάλυση, μόνο ως προϊόν της περσικής περιόδου» [32] (Ο Μπαρούχ Σπινόζα είχε καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα το 1670, παρεμπιπτόντως, αν και οι πρόσφατοι μελετητές το αγνοούν αυτό). [33]

Όταν ο Πέρσης βασιλιάς Κύρος ο Μέγας κατέκτησε τη Βαβυλώνα το 539 π.Χ., οι Εβραίοι ανταμείφθηκαν για τη βοήθειά τους από μέσα. Τους δόθηκαν υψηλές θέσεις στην περσική αυλή. Οι Εβραίοι έλαβαν επίσης άδεια και υποστήριξη για να επιστρέψουν στην Ιερουσαλήμ και να εγκαθιδρύσουν μια θεοκρατία (κυβέρνηση ιερέων) στην αρχαία γη του Ισραήλ. Για αυτό, ο Κύρος λαμβάνει τον τίτλο «Χρισμένος» ( Μασίας ) στον Ησαΐα 45:1, επειδή ο Γιαχβέ (ή οι επιδραστικοί ακόλουθοί του) «τον είχαν πιάσει από το δεξί χέρι, για να κάνουν τα έθνη να τον προσκυνήσουν».

Το μοντέλο με το οποίο οι Ιουδαιο-Βαβυλώνιοι χρησιμοποίησαν την Περσική Αυτοκρατορία για την αποικιακή τους επιχείρηση είναι εντυπωσιακά παρόμοιο με τον τρόπο που οι Σιωνιστές χρησιμοποίησαν την Αγγλοαμερικανική Αυτοκρατορία τα τελευταία χρόνια. Πράγματι, μπορεί να ειπωθεί ότι η τελική σύνταξη της Πεντάτευχου και των περισσότερων ιστορικών βιβλίων έγινε ως εργαλείο προπαγάνδας για την υποστήριξη του γεωπολιτικού σχεδίου της κατάκτησης της Παλαιστίνης από τους Ιουδαιο-Βαβυλώνιους, μιας εντελώς παράνομης κατάκτησης, δεδομένου ότι αυτοί οι Εβραίοι στόχευαν να σφετεριστούν το όνομα και την κληρονομιά του αρχαίου βασιλείου του Ισραήλ, του οποίου η Ιουδαία ήταν, μέχρι την καταστροφή του Ισραήλ από την Ασσυρία, απλώς ένα τέλμα από άνυδρα βουνά και ερήμους που κατοικούνταν από πρόσφατα εγκατεστημένες ποιμενικές φυλές. Δεν προκαλεί επομένως έκπληξη το γεγονός ότι η Βίβλος ήταν πάντα το μοντέλο για το σιωνιστικό σχέδιο.

Η ιστορία του Ιωσήφ, γιου του Ιακώβ, η οποία καταλαμβάνει τα τελευταία κεφάλαια του Βιβλίου της Γένεσης (37-50), χρονολογείται από εκείνη την περσική περίοδο, και η ιστορία της Εσθήρ, η οποία ανήκει στο ίδιο είδος του «εβραϊκού ρομάντζου», είναι ακόμη μεταγενέστερη. Και οι δύο ήρωες είναι έξυπνοι Εβραίοι που έχουν κατακτήσει θέσεις επιρροής στα υψηλά κλιμάκια της κυβέρνησης και τις χρησιμοποιούν προς όφελος της κοινότητάς τους, εις βάρος των ιθαγενών.

Οι καινοτομίες μετά την εξορία είναι ιδιαίτερα εμφανείς στη Γένεση, η οποία είναι πλέον το πρώτο βιβλίο της Πεντάτευχου, αλλά μπορεί να θεωρηθεί το τελευταίο στη συλλογή της. Η ιστορία του Πύργου της Βαβέλ (Γένεση 11) δεν θα μπορούσε να είχε γραφτεί πριν από την πτώση της Βαβυλώνας, και ο Κήπος της Εδέμ, όπου πηγάζουν τόσο οι ποταμοί Ευφράτης όσο και Τίγρης (Γένεση 2), παίρνει το εβραϊκό του όνομα Pardès, από το οποίο προέρχεται η λέξη «Παράδεισος», από τους περσικούς βασιλικούς κήπους.

Το Βιβλίο της Γένεσης εξισώνει τον Θεό του Ισραήλ με τον Θεό της ανθρωπότητας και τον Δημιουργό του Σύμπαντος. Αυτή η ιδέα κρυσταλλώθηκε κατά την περσική περίοδο. Στα παλαιότερα στρώματα της Βίβλου, ο Γιαχβέ είναι ο ζηλιάρης θεός, και η ζήλια του προϋποθέτει την ύπαρξη άλλων θεών. Στους προφήτες πριν από την εξορία, ο Γιαχβέ είναι ένας εθνικός, εθνοτικός θεός: «Διότι όλοι οι λαοί προοδεύουν, ο καθένας στο όνομα του δικού του θεού, εμείς όμως προοδεύουμε στο όνομα του Γιαχβέ του θεού μας, στους αιώνες των αιώνων» (Μιχαίας 4:5). Και στην ιστορία του Μωυσή, η οποία είναι πράγματι πολύ αρχαία, ο Γιαχβέ συστήνεται στον Μωυσή ως «ο θεός των προγόνων σου» (Έξοδος 3:6). Αυτό που τον διακρίνει από άλλους φυλετικούς θεούς είναι η κτητική του αποκλειστικότητα: «Δεν θα έχεις άλλους θεούς να με συναγωνίζονται» (Έξοδος 20:3).

Μόνο στην περσική περίοδο ο Γιαχβέ γίνεται ο ένας αληθινός Θεός και, κατά λογική συνέπεια, ο δημιουργός του σύμπαντος. Και, όπως ήταν αναμενόμενο, ο τρόπος με τον οποίο ο Εβραίος Θεός προσποιείται ότι δημιούργησε το σύμπαν μιμείται άμεσα τους Μεσοποταμικούς μύθους - αν και το γεγονός ότι κρέμασε τον ήλιο στους ουρανούς για τρεις ημέρες και τρεις νύχτες αφού είπε «γενηθήτω φως» (Γένεση 1:3-19) μας αφήνει σκεπτικιστές.

Όσο για τον μονοθεϊσμό για τον οποίο οι Εβραίοι είναι τόσο περήφανοι, κι αυτός δανείστηκε από την περσική θρησκεία, η οποία ήταν επίσημα μονοθεϊστική υπό τους Αχαιμενίδες. (Το αν ήταν Ζωροαστριστές είναι θέμα συζήτησης, αλλά είναι γνωστό ότι οι Αχαιμενίδες λάτρευαν τον Υπέρτατο Θεό Αχούρα Μάζντα, του οποίου οι απεικονίσεις και οι επικλήσεις μπορούν να φανούν σε βασιλικές επιγραφές.) Ο Ηρόδοτος μας λέει για τα έθιμα των Περσών: «Δεν έχουν εικόνες των θεών, ούτε ναούς, ούτε βωμούς, και θεωρούν τη χρήση τους σημάδι τρέλας. [...] Η συνήθειά τους, ωστόσο, είναι να ανεβαίνουν στις κορυφές των ψηλότερων βουνών και εκεί να προσφέρουν θυσίες στον Δία, που είναι το όνομα που δίνουν σε ολόκληρο το κύκλωμα του στερεώματος» ( Ιστορίες , I.131).

Ο περσικός μονοθεϊσμός, ωστόσο, ήταν ιδιαίτερα ανεκτικός απέναντι σε άλλες λατρείες και ούτε ο Κύρος ο Μέγας ούτε οι απόγονοί του επιδίωξαν να επιβάλουν τη θρησκεία τους στους κατακτημένους λαούς.

Αντιθέτως, ο Γιαχβισμός, ή ο εβραϊκός μονοθεϊσμός, είναι αποκλειστικός επειδή, αν και ο Γιαχβέ ισχυρίζεται πλέον ότι είναι ο παγκόσμιος Θεός, παραμένει ο ζηλότυπος θεός του Ισραήλ. Ο σχηματισμός του ιουδαϊκού (εβραϊκού) μονοθεϊσμού είναι από μόνος του μια διαδικασία κρίσης: ο εθνικός θεός του Ισραήλ μιμείται τον αληθινό παγκόσμιο Θεό των εθνών, με στόχο την επίτευξη πολιτικής και πολιτιστικής κυριαρχίας.

Η διαδικασία μπορεί πράγματι να συναχθεί από το Βιβλίο του Έσδρα. Το 458 π.Χ., ογδόντα χρόνια μετά την επιστροφή των πρώτων εξόριστων, ο Έσδρας, ο περήφανος απόγονος μιας σειράς Γιαχβιστών ιερέων, ταξίδεψε από τη Βαβυλώνα στην Ιερουσαλήμ, συνοδευόμενος από περίπου 1.500 οπαδούς. Κουβαλώντας μαζί του μια εκτεταμένη έκδοση της Τορά και πιθανώς παραγγελθείσα από τον βασιλιά της Περσίας, ο Έσδρας αυτοαποκαλούνταν «Γραμματέας του Νόμου του Θεού του ουρανού» (Έσδρας 7:21). Αυτός ο τίτλος από μόνος του αποτελεί ένα ισχυρό επιχείρημα για να υποστηρίξουμε, όπως έκανε ο Σπινόζα, ότι ο Έσδρας ήταν πράγματι ο επικεφαλής της σχολής των γραμματέων που συνέταξαν το Δευτερονομικό σώμα. Σύντομα, ο Έσδρας ενώθηκε με τον Νεεμία, έναν Πέρση αυλικό αξιωματούχο εβραϊκής καταγωγής (μια φιγούρα παρόμοια με τον Ιώσηπο).

Το Βιβλίο του Έσδρα περιέχει αποσπάσματα από διάφορα διατάγματα που αποδίδονται σε διαδοχικούς Πέρσες βασιλιάδες. Όλα θεωρούνται τόσο ψευδή όσο το διάταγμα του Ασσουήρη στο Βιβλίο της Εσθήρ, αλλά το περιεχόμενό τους είναι ενδεικτικό της πολιτικοθρησκευτικής στρατηγικής που εφάρμοσαν οι Εβραίοι εξόριστοι για την πρωτοσιωνιστική τους άσκηση πίεσης. Στο πρώτο διάταγμα, ο Κύρος ο Μέγας δήλωσε: « Ο Γιαχβέ, ο Θεός του ουρανού , μου έδωσε όλα τα βασίλεια της γης και με ανέθεσε να του χτίσω έναν Ναό στην Ιερουσαλήμ, στην Ιουδαία. Όποιος ανάμεσά σας είναι από τον πλήρη αριθμό του λαού του, ας είναι ο Θεός του μαζί του! Ας ανέβει στην Ιερουσαλήμ, στην Ιουδαία, και ας χτίσει τον Ναό του Γιαχβέ, του Θεού του Ισραήλ, που είναι ο Θεός της Ιερουσαλήμ » (Έσδρας 1:2-3, η έμφαση προστέθηκε). Έτσι, ο Κύρος μιλάει στο όνομα του «Θεού του ουρανού» καθώς εξουσιοδοτεί τους Εβραίους εξόριστους να χτίσουν έναν ναό στον «Γιαχβέ, τον Θεό του Ισραήλ, που είναι ο Θεός της Ιερουσαλήμ». Καταλαβαίνουμε ότι και οι δύο εκφράσεις αναφέρονται στον ίδιο Θεό, αλλά η δυαδικότητα είναι σημαντική. Το βρίσκουμε ξανά στο διάταγμα που εξουσιοδοτεί το δεύτερο κύμα επιστροφής. Τώρα είναι ο Αρταξέρξης, «βασιλιάς των βασιλιάδων», που απευθύνεται στον «Έσδρα τον ιερέα, γραμματέα του Νόμου του Θεού του ουρανού », για να του ζητήσει να προσφέρει ένα γιγάντιο ολοκαύτωμα στον « Θεό του Ισραήλ, που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ » (7:12-15). Στη συνέχεια, βρίσκουμε την έκφραση «Θεός του ουρανού» δύο φορές, διανθισμένη με επτά αναφορές στον «Θεό σας», δηλαδή στον Θεό του Ισραήλ (και σημειώστε ότι η χρήση κεφαλαίων γραμμάτων είναι μια σύμβαση των σύγχρονων μεταφραστών). Η φράση «Θεός του ουρανού» εμφανίζεται ξανά στο βιβλίο του Έσδρα και βρίσκεται, για άλλη μια φορά, σε ένα διάταγμα ενός Πέρση βασιλιά: Ο Δαρείος επιβεβαιώνει το διάταγμα του Κύρου και συνιστά στους Ισραηλίτες «να προσφέρουν αποδεκτές θυσίες στον Θεό του ουρανού και να προσεύχονται για τη ζωή του βασιλιά και των γιων του» (6:10). Αλλού το βιβλίο του Έσδρα αναφέρεται μόνο στον «Θεό του Ισραήλ» (τέσσερις φορές), στον «Γιαχβέ, τον Θεό των πατέρων σας» (μία φορά) και στον «Θεό μας» (δέκα φορές).

Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τον συγγραφέα του βιβλίου του Έσδρα, μόνο οι βασιλιάδες της Περσίας φαντάζονται τον Γιαχβέ ως «τον Θεό του ουρανού» - έναν κοινό προσδιορισμό του παγκόσμιου θεού Αχούρα Μάζντα μεταξύ των Περσών - ενώ για τους Εβραίους ο Γιαχβέ είναι απλώς ο θεός τους, ο «θεός του Ισραήλ», ο θεός των πατέρων τους, εν ολίγοις, ένας φυλετικός θεός.

Η ίδια αρχή μπορεί να παρατηρηθεί στο βιβλίο του Δανιήλ (άλλο ένα μυθιστόρημα τύπου Ιωσήφ και Εσθήρ), όταν ο Ναβουχοδονόσορας, εντυπωσιασμένος από τον χρησμό του Δανιήλ, προσκυνάει και αναφωνεί: «Αληθώς ο Θεός σας είναι ο Θεός των θεών και ο Κύριος των βασιλιάδων» (Δανιήλ 2:47). Τέτοιες αφηγήσεις στις οποίες ο θεός των Ιουδαίων γίνεται, στα μάτια των χριστιανών, ο Θεός του Σύμπαντος, αποκαλύπτουν το πραγματικό μυστικό του Ιουδαϊσμού, το κλειδί για τη σχέση του με τον οικουμενισμό: για τους Εβραίους, ο Γιαχβέ είναι ο θεός των Εβραίων, ενώ οι Εθνικοί οδηγούνται να πιστέψουν ότι είναι ο υπέρτατος και μοναδικός Θεός. «Στην καρδιά κάθε ευσεβούς Εβραίου, ο Θεός είναι Εβραίος», γράφει ο Maurice Samuel στο βιβλίο του «Εσείς οι Εθνικοί » (1924) , ενώ στο μήνυμα που απευθύνεται στους χριστιανούς, είναι ο παγκόσμιος Θεός που τυχαίνει να προτιμά τους Εβραίους. [34]

Η παρεξήγηση αυτή οδήγησε σε δημόσιο σκάνδαλο το 167 π.Χ., όταν ο ελληνιστικός αυτοκράτορας Αντίοχος Δ΄ αφιέρωσε τον ναό στην Ιερουσαλήμ στον Ολύμπιο Δία, τον υπέρτατο Θεό. Πιθανότατα είχε οδηγηθεί στην πεποίθηση ότι ο Γιαχβέ και ο Ζευς ήταν δύο ονόματα για τον κοσμικό Θεό, τον ουράνιο Πατέρα όλης της ανθρωπότητας. Αλλά οι Εβραίοι Μακκαβαίοι που ηγήθηκαν της επανάστασης εναντίον του γνώριζαν πολύ καλά ότι ο Γιαχβέ μπορεί να ήταν ο Υπέρτατος Θεός, αλλά μόνο οι Εβραίοι είχαν στενή σχέση μαζί Του και οποιαδήποτε μορφή παγανιστικής λατρείας ήταν βδέλυγμα.
Ο Laurent Guyénot είναι ο συγγραφέας των βιβλίων JFK-9/11: 50 Years of the Deep State, Progressive Press, 2014, και From Yahweh to Zion: Jealous God, Chosen People, Promised Land… The Clash of Civilizations , 2018. (Ή 30 δολάρια, συμπεριλαμβανομένων των εξόδων αποστολής, από το Sifting and Winnowing, PO Box 221, Lone Rock, WI 53556).

ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Η ήττα της Δύσης 5 Emmanuel Todd, με τη συνεργασία του Baptiste Touverey

Συνέχεια από Δευτέρα 25. Μαΐου 2026

Η ήττα της Δύσης 5

Emmanuel Todd, με τη συνεργασία του Baptiste Touverey

Εκδόσεις Gallimard, 2024

Κεφάλαιο 1

Περισσότεροι Ρώσοι μηχανικοί από Αμερικανούς μηχανικούς

Μια σταθεροποιημένη κοινωνία, μια οικονομία σε πλήρη λειτουργία: πρέπει να σταματήσουμε την ανάλυση σε αυτό το στάδιο; Αρκεί ήδη αυτή για να κατανοήσουμε την αποτελεσματικότητα που επιδεικνύουν οι Ρώσοι στη διάρκεια του ίδιου του πολέμου; Την παραμονή της εισβολής στην Ουκρανία, το υπενθυμίζω, η Ρωσία, συμπεριλαμβανομένης της Λευκορωσίας, δεν αντιπροσώπευε παρά μόνο το 3,3% του ΑΕΠ της Δύσης. Πώς μπόρεσε αυτό το 3,3% να αντέξει και να παράγει περισσότερους εξοπλισμούς από τον αντίπαλο; Γιατί οι ρωσικοί πύραυλοι, για τους οποίους αναμενόταν ότι θα εξαφανίζονταν λόγω εξάντλησης των αποθεμάτων, συνεχίζουν να πέφτουν πάνω στην Ουκρανία και τον στρατό της; Πώς μπόρεσε να αναπτυχθεί μια μαζική παραγωγή στρατιωτικών drones από την αρχή του πολέμου, αφότου οι Ρώσοι στρατιωτικοί διαπίστωσαν την ανεπάρκειά τους σε αυτόν τον τομέα;

Όταν θα περάσουμε στις Ηνωμένες Πολιτείες, θα δείξω τον σε μεγάλο βαθμό πλασματικό χαρακτήρα του ΑΕΠ τους, το οποίο καταγράφει δραστηριότητες για τις οποίες δεν ξέρει κανείς καλά αν πρέπει να τις χαρακτηρίσει άχρηστες ή μη πραγματικές. Προς το παρόν, ας πούμε μόνο ότι το ΑΕΠ της Ρωσίας αντιπροσωπεύει, από την πλευρά του, περισσότερο την παραγωγή απτών αγαθών παρά ασαφώς καθορισμένες δραστηριότητες.

Ας προχωρήσουμε περισσότερο. Ας κατέβουμε στα κοινωνιολογικά βάθη του ενεργού πληθυσμού, διότι, καλύτερα και περισσότερο από ένα ΑΕΠ, μια οικονομία είναι ένας πληθυσμός που εργάζεται, με τα διαφορετικά επίπεδα εκπαίδευσης και τους τύπους δεξιοτήτων του. Αυτό λοιπόν που διακρίνει θεμελιωδώς τη ρωσική οικονομία από την αμερικανική οικονομία είναι, μεταξύ των ανθρώπων που κάνουν ανώτερες σπουδές, το πολύ μεγαλύτερο ποσοστό εκείνων που επιλέγουν να ακολουθήσουν σπουδές μηχανικού: γύρω στο 2020, 23,4% έναντι 7,2% στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Ρωσία δεν είναι μόνη σε αυτή την περίπτωση και θα κατανοήσει κανείς γρήγορα ότι ο δείκτης είναι λειτουργικός, αν διευκρινίσουμε ότι η Ιαπωνία έχει 18,5% φοιτητές μηχανικούς, και ότι η Γερμανία, της οποίας οι βιομηχανικές επιδόσεις μάς γοητεύουν, έχει 24,2%. Η Γαλλία βρίσκεται στο 14,1%, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι από αυτά τα 14,1% πρέπει να αφαιρέσουμε τους αποφοίτους της École Polytechnique, τους μηχανικούς των μεταλλείων και τους Centraliens (απόφοιτους της Κεντρικής Σχολής) που χάνονται στην τράπεζα και στην «χρηματοοικονομική μηχανική»¹¹.

Τι αντιπροσωπεύουν αυτά τα 23,4% των Ρώσων, σε ακατέργαστο ποσοτικό επίπεδο, απέναντι στα 7,2% των Αμερικανών; Ας συσχετίσουμε αυτά τα ποσοστά με τον πληθυσμό των δύο χωρών. Η Ρωσία είχε τότε 146 εκατομμύρια κατοίκους, οι Ηνωμένες Πολιτείες 330 εκατομμύρια. Δαβίδ εναντίον Γολιάθ. Το ξεχνούμε εξαιτίας της έκτασης του ρωσικού εδάφους, αλλά, από δημογραφική άποψη, η σύγκρουση είναι ασύμμετρη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι από μόνες τους, και χωρίς τους συμμάχους τους, τεράστιες. Η Ρωσία, από την πλευρά της, είναι μόλις λίγο πιο πολυάνθρωπη από την Ιαπωνία, και θα μπορούσε λοιπόν κανείς να συγκεντρώσει χωρίς υπερβολική προσπάθεια τον πληθυσμό της στο στενό ιαπωνικό αρχιπέλαγος.

Ας πάρουμε τον αριθμό των ανθρώπων ηλικίας 20 έως 34 ετών στις δύο χώρες, δηλαδή 21,5 εκατομμύρια στη Ρωσία γύρω στο 2020 και 46,8 εκατομμύρια στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εδώ ξαναβρίσκουμε τη γενική ανισορροπία. Επιπλέον, ακόμη κι αν οι ανώτερες σπουδές δεν ορίζονται ακριβώς με τον ίδιο τρόπο στη Ρωσία και στις Ηνωμένες Πολιτείες, ας εκτιμήσουμε ότι, και στις δύο χώρες, το 40% μιας γενεάς κάνει ανώτερες σπουδές. Μπορούμε τώρα να προχωρήσουμε σε έναν μοιραίο υπολογισμό. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το 7,2% του 40% των 46,8 εκατομμυρίων ανθρώπων δίνει 1,35 εκατομμύρια μηχανικούς. Στη Ρωσία, το 23,4% του 40% των 21,5 εκατομμυρίων δίνει 2 εκατομμύρια. Παρά τη δυσαναλογία των πληθυσμών, η Ρωσία καταφέρνει να εκπαιδεύει σαφώς περισσότερους μηχανικούς από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Έχω επίγνωση του μερικού χαρακτήρα αυτού του υπολογισμού, ο οποίος δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εισάγουν μηχανικούς και, γενικότερα, ένα πολύ σημαντικό τμήμα της επιστημονικής τους κοινότητας, συχνά κινεζικής ή ινδικής καταγωγής. Παραμένει όμως ότι μπορούμε να κατανοήσουμε πώς ο ρωσικός Δαβίδ μπόρεσε να αντιμετωπίσει, σε βιομηχανικό και τεχνολογικό επίπεδο, και επομένως στρατιωτικό, τον αμερικανικό Γολιάθ.

Μεσαίες τάξεις και ανθρωπολογικές πραγματικότητες

Όταν εξετάζει κανείς τα δυτικά κοινωνιολογικά και πολιτικά γραπτά των ετών 1840-1980, είναι σαφές ότι η εργατική τάξη υπήρξε το κεντρικό ζήτημα, η προβληματική τάξη της οποίας η συμπεριφορά έπρεπε να επιφέρει τάξη ή αταξία, σταθερότητα ή επανάσταση. Σε αυτήν έλπιζαν ή αυτήν φοβούνταν, ανάλογα με την οπτική γωνία. Σήμερα, στον παγκοσμιοποιημένο μας κόσμο, καθώς τα κύρια καθήκοντα των εργατικών μας τάξεων έχουν μετεγκατασταθεί στην Ασία, είναι οι μεσαίες τάξεις που συγκρατούν την προσοχή των κοινωνιολόγων και των πολιτικών· και το παρόν βιβλίο, άλλωστε, δεν αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα: ελπίζουμε σε αυτές όταν μεγαλώνουν, ανησυχούμε για αυτές όταν φτωχαίνουν. Ο μαρξισμός περίμενε μια επανάσταση που θα ξεπηδούσε από το προλεταριάτο. Ο νεοφιλελευθερισμός περιμένει από την εξέγερση των ρωσικών, κινεζικών, ιρανικών μεσαίων τάξεων την πτώση των καθεστώτων που αντιστέκονται στη δυτική τάξη πραγμάτων. Από το μάθημα του Αριστοτέλη —το υπενθύμισα στην εισαγωγή— θεωρείται δεδομένο στη Δύση ότι, χωρίς κυρίαρχες μεσαίες τάξεις, μια κοινωνία δεν μπορεί να είναι ισορροπημένη, δημοκρατική, φιλελεύθερη. Και πράγματι, παρατηρείται, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, μια σχέση ανάμεσα στην ανάδυση μορφωμένων μεσαίων τάξεων και την ανάπτυξη φιλελεύθερων, ακόμη και ελευθεριακών, τάσεων. Είναι όμως η ταξική δομή, ορισμένη με οικονομικούς ή εκπαιδευτικούς όρους, πραγματικά ο μόνος παράγοντας επιτυχίας ή αποτυχίας της φιλελεύθερης δημοκρατίας;

Ας παρατηρήσουμε τις ρωσικές μεσαίες τάξεις. Μπορούμε άραγε εύλογα να φανταστούμε ότι θα ανατρέψουν κάποια μέρα το αυταρχικό καθεστώς του Πούτιν;
Σε τελική ανάλυση, είναι πράγματι η ωρίμανση ενός ορισμένου τύπου μεσαίων τάξεων, ορισμένων από την εκπαίδευση, που έκανε τον κομμουνισμό να καταρρεύσει. Το 1976, στο La Chute finale. Essai sur la décomposition de la sphère soviétique [Η τελική πτώση. Δοκίμιο για την αποσύνθεση της σοβιετικής σφαίρας], είχα μετρήσει την οικονομική αποτυχία του συστήματος και είχα προβλέψει την κατάρρευσή του, στηριζόμενος σε μια παρατηρούμενη αύξηση του ποσοστού βρεφικής θνησιμότητας. Ο εκλυτικός παράγοντας της πτώσης, ωστόσο, δεν ήταν, όπως μου φαίνεται τώρα, η οικονομική παράλυση του συστήματος, αλλά μάλλον η ανάδυση μιας ανώτερης μορφωμένης μεσαίας τάξης.

Τι αντιπροσώπευε όμως ο σοβιετικός κομμουνισμός; Το πρώτο στάδιο του μαζικού αλφαβητισμού. Μπορούμε εμπειρικά να συνδέσουμε τη διάδοση μιας πρωτογενούς δημοκρατικής ιδιοσυγκρασίας, υπό διάφορες μορφές —φιλελεύθερη ή αυταρχική, εξισωτική ή ανισωτική, ανάλογα με τις ανθρωπολογικές δομές κάθε χώρας— με τη διέλευση ενός ορίου 50% αλφαβητισμένων ανδρών. Στον αγγλοαμερικανικό κόσμο, αυτή η διέλευση γέννησε έναν καθαρό φιλελευθερισμό ήδη από τον 17ο και 18ο αιώνα· στη Γαλλία, έναν εξισωτικό φιλελευθερισμό από τον 18ο αιώνα· στη Γερμανία, τη σοσιαλδημοκρατία και τον ναζισμό κατά τον 19ο και 20ό αιώνα· στη Ρωσία, τον κομμουνισμό.

Με τον ίδιο τρόπο, στη συνέχεια, η πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση του 20 έως 25% των φοιτητών ανά γενεά επέφερε τη διάβρωση αυτών των πρωτογενών ιδεολογιών που συνδέονταν με το στάδιο του μαζικού αλφαβητισμού. Μια νέα διαστρωμάτωση των κοινωνιών εγκαθίσταται· η σχέση με το γραπτό κείμενο και με την ιδεολογία γίνεται πιο κριτική· ο λόγος του Θεού, οι επωδές του Führer, οι οδηγίες του Κόμματος, ή ακόμη και των κομμάτων, παύουν να είναι υπερβατικές. Η Ρωσία έφθασε αυτό το κατώφλι μεταξύ 1985 και 1990· στις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό συνέβη γύρω στο 1965, θα επανέλθουμε σε αυτό.

Παρατηρούμε λοιπόν πράγματι μια συνύπαρξη στον χρόνο ανάμεσα στην εμφάνιση μεσαίων τάξεων που έχουν κάνει ανώτατες σπουδές και την κατάρρευση του κομμουνισμού. Αλλά αυτό συνέβη πριν από τρεις ή τέσσερις δεκαετίες. Το καθεστώς του Πούτιν προέρχεται από αυτή την κρίση· διαδέχθηκε τον κομμουνισμό μετά τη φάση αναρχίας —μάλλον παρά φιλελευθερισμού— της δεκαετίας του 1990.

Οι Δυτικοί ονειρεύονται λοιπόν μεσαίες τάξεις με διπλό αποτέλεσμα, οι οποίες θα ανέτρεπαν τον Πούτιν, αφού πρώτα «έριξαν» τον κομμουνισμό. Εξού και οι επανειλημμένες εκκλήσεις τους προς τις προχωρημένες μεσαίες τάξεις των μεγάλων ρωσικών πόλεων. Αυτή η ελπίδα δεν είναι εντελώς παράλογη. Είναι ακριβές ότι στις μορφωμένες και πραγματικά ανώτερες τάξεις της Μόσχας και της Αγίας Πετρούπολης αριθμείται ο μεγαλύτερος αριθμός Ρώσων εχθρικών προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Άλλωστε, αυτές οι ίδιες τάξεις και αυτές οι ίδιες πόλεις είχαν υποστηρίξει τον Μπορίς Γέλτσιν, τον ανατροπέα της ΕΣΣΔ, αυτό το αγαπημένο παιδί των φιλελεύθερων μεταρρυθμιστών της ρωσικής οικονομίας που είχαν έρθει από την Αμερική στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Οι ωραίες μελέτες εκλογικής γεωγραφίας του Αλεξάντρ Λατσά δείχνουν ότι πράγματι τα κόμματα της αντιπολίτευσης στον Πούτιν είναι ισχυρότερα στις πιο εύπορες συνοικίες των μεγάλων πόλεων, εκεί όπου συγκεντρώνεται ο πιο μορφωμένος πληθυσμός.¹²

Θα μπορούσε κανείς ακόμη και να επιχειρήσει να κατασκευάσει ένα κοινωνικοπολιτικό μοντέλο που θα αντιπαρέθετε τη Ρωσία στη Δύση, αναδεικνύοντας διαφορετικές ταξικές ευθυγραμμίσεις. Από τη μία πλευρά, ένα ρωσικό καθεστώς που θα στηριζόταν στις λαϊκές εργατικές τάξεις και θα είχε περιθωριοποιήσει τις μεσαίες τάξεις. Από την άλλη, ένα δυτικό σύστημα μέσα στο οποίο οι ανώτερες μεσαίες τάξεις, συμμαχώντας με τις κεντρικές μεσαίες τάξεις, θα είχαν κατορθώσει να περιθωριοποιήσουν τα λαϊκά στρώματα.¹³ Αλλά μια τέτοια αναπαράσταση υποτιμά υπερβολικά αυτό που διακρίνει τις ρωσικές μεσαίες τάξεις από τις δυτικές ομόλογές τους. Αν οι ρωσικές μεσαίες τάξεις είναι ασφαλώς λίγο πιο φιλελεύθερες από τον υπόλοιπο πληθυσμό, απέχουν πολύ από το να είναι σε όλα όμοιες με τις δυτικές μεσαίες τάξεις. Το γεγονός ότι παράγουν πολύ περισσότερους μηχανικούς μάς το έχει ήδη αποκαλύψει. Η διαφορά τους είναι ριζωμένη σε ένα ιδιαίτερο ανθρωπολογικό υπόστρωμα, το οποίο είναι άλλωστε ένα από τα στοιχεία εξήγησης της ανθεκτικότητας της Ρωσίας απέναντι στη Δύση.

Το 1983 είχα διατυπώσει την υπόθεση ενός δεσμού ανάμεσα στον κομμουνισμό και την κοινοτική αγροτική οικογένεια, παρατηρήσιμη όχι μόνο στη Ρωσία, αλλά και στην Κίνα, στη Σερβία, στην Τοσκάνη, στο Βιετνάμ, στη Λετονία, στην Εσθονία¹⁴ ή στις εσωτερικές περιοχές της Φινλανδίας. Αυτός ο οικογενειακός τύπος, πατρογραμμικός, που συγκέντρωνε τον πατέρα και τους παντρεμένους γιους του σε μια αγροτική εκμετάλλευση, μετέφερε αξίες εξουσίας —του πατέρα πάνω στους γιους του— και ισότητας —των αδελφών μεταξύ τους. Στη Ρωσία είχε την ιδιαιτερότητα ότι ήταν πρόσφατος, αφού είχε φθάσει στην αγροτιά μόλις στο γύρισμα του 16ου προς τον 17ο αιώνα, όπως και η δουλοπαροικία. Δεν είχε λοιπόν ακόμη υποβαθμίσει πολύ το καθεστώς των γυναικών, όπως για παράδειγμα στην Κίνα.
Η πατρογραμμική αρχή διαιωνίζεται σήμερα συμβολικά στη Ρωσία μέσω του συστήματος των τριών ονομάτων: μικρό όνομα, όνομα του πατέρα, οικογενειακό όνομα. Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς —γιος του Βλαντίμιρ— Πούτιν· Σεργκέι Βικτόροβιτς —γιος του Βίκτωρα— Λαβρόφ. Στη Γαλλία, αυτό θα έδινε: Εμμανουέλ, γιος του Ζαν-Μισέλ, Μακρόν ή Μαρίν, κόρη του Ζαν-Μαρί, Λεπέν. Αυτό το σύστημα είναι κοινό σε όλες τις κοινωνικές τάξεις και επεκτείνεται και στα πρόσωπα που δεν είναι ρωσικής καταγωγής. Η πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, γεννημένη σε ταταρική οικογένεια, ονομάζεται Ελβίρα Σαχιπζάντοβνα Ναμπιούλινα.
Ο κομμουνισμός δεν γεννήθηκε από τον γόνιμο νου του Λένιν, πριν επιβληθεί από μια δραστήρια μειονότητα· προέκυψε από τη διάλυση της παραδοσιακής αγροτικής οικογένειας. Η κατάργηση της δουλοπαροικίας το 1861, η αστικοποίηση και ο αλφαβητισμός απελευθέρωσαν το άτομο από την ασφυκτική κοινοτική οικογένεια. Αλλά το απελευθερωμένο άτομο βρέθηκε εντελώς αποπροσανατολισμένο· αναζήτησε στο Κόμμα, στην κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία, στην KGB, υποκατάστατα της πατρικής ισχύος. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η KGB ήταν, κατά μία έννοια, ο θεσμός που βρισκόταν πιο κοντά στην παραδοσιακή οικογένεια, επειδή ασχολούνταν προσωπικά με τους ανθρώπους, και μάλιστα με κάθε λεπτομέρεια.
Δεδομένης αυτής της κοινωνικής φυσικότητας του κομμουνισμού στη ρωσική ιστορία, ήταν ελάχιστα πιθανό ότι, μετά την κατάρρευσή του, θα επιβαλλόταν ανάμεσα στη Μόσχα και το Βλαδιβοστόκ μια φιλελεύθερη δημοκρατία εναλλαγής, δυτικού τύπου.
Οι αξίες της εξουσίας και της ισότητας, που παρατηρούνταν στην οικογένεια και έπειτα στο σύνολο της κοινωνικής ζωής κατά τη σοβιετική εποχή, δεν μπορούσαν να σβήσουν μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Η υπόθεσή μου μου φαίνεται λογική και ρεαλιστική. Αλλά θα προσθέσω ότι είναι κοινότοπη.

Τύφλωση απέναντι στην ποικιλομορφία του κόσμου

Πράγματι, οφείλουμε να θυμηθούμε ότι η ύπαρξη μιας ειδικής ρωσικής κοινοτικής ιδιοσυγκρασίας, εξωτερικής προς την πολιτική αλλά ικανής να την επηρεάζει, είχε επί μακρόν γίνει ευρέως αποδεκτή στη Δυτική Ευρώπη. Ας πάρουμε το θαυμάσιο έργο του Ανατόλ Λερουά-Μπολιέ, L’Empire des tsars et les Russes [Η αυτοκρατορία των τσάρων και οι Ρώσοι], του οποίου η πρώτη έκδοση ανάγεται στο 1881 και η τρίτη, επαυξημένη, στο 1890. Να τι διαβάζουμε εκεί:
Στο εργοστάσιο, όπως και στο χωριό, ο μουζίκος δείχνει ελάχιστα ατομικιστής· η προσωπικότητά του σβήνει πρόθυμα μέσα στην κοινότητα· φοβάται να είναι μόνος, έχει ανάγκη να αισθάνεται ενωμένος με τους ομοίους του, να αποτελεί σώμα μαζί τους. Η μεγάλη πατριαρχική οικογένεια υπό την εξουσία του πατέρα ή του πρεσβυτέρου, οι αγροτικές κοινότητες υπό την εξουσία του μιρ (αγροτικό κοινόβιο), τον έχουν εκ των προτέρων διαμορφώσει για την κοινή ζωή, άρα και για τη συνένωση. Μόλις αναλαμβάνει μια εργασία, μόλις εγκαταλείπει ιδίως το χωριό του, ο μουζίκος ομαδοποιείται σε αρτέλ (συνεταιριστική ένωση). Έτσι συμβαίνει, ιδιαίτερα, με τους περισσότερους αγρότες εργάτες των μεγάλων εργοστασίων. Γνωρίζουν τη δύναμη της ένωσης και σχηματίζουν μεταξύ τους προσωρινά αρτέλ, τα οποία, μακριά από την ίζμπα (το αγροτόσπιτό) τους και μακριά από το χωριό τους, τους χρησιμεύουν ως οικογένεια και κοινότητα. Το αρτέλ είναι το καταφύγιο και το στήριγμά τους κατά την εξορία στο εργοστάσιο· χάρη στο αρτέλ αισθάνονται λιγότερο απομονωμένοι και λιγότερο ξενιτεμένοι. Το αρτέλ, με τις κομμουνιστικές του τάσεις και τις πρακτικές αλληλεγγύης του, είναι η αυθόρμητη μορφή, η εθνική μορφή της συνένωσης.¹⁵

Βρίσκουμε λοιπόν εδώ τη λέξη «κομμουνιστικός», το 1890, αναφορικά με τον ρωσικό λαό. Αυτό που μπορούσε να συλλάβει η Γαλλία του πρώτου μισού της Τρίτης Δημοκρατίας, εμείς έχουμε γίνει ανίκανοι να το συλλάβουμε. Όταν, περίπου την ίδια στιγμή, το 1892, εισερχόμασταν σε συμμαχία με τη Ρωσία, γνωρίζαμε ποιος ήταν ο εταίρος μας: μια χώρα κοινοτικής ιδιοσυγκρασίας, για να μη πούμε κομμουνιστικής, η Αυτοκρατορία των τσάρων.

Με κίνδυνο να προκαλέσω ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη, θα υπενθυμίσω ότι η Αμερική του Αϊζενχάουερ είχε συνείδηση μιας ρωσικής ιδιαιτερότητας. Η αμερικανική πολιτισμική ανθρωπολογία είχε τεθεί σε εργασία πάνω στη ρωσική κουλτούρα. Ας αναφέρουμε πρώτα τα έργα δύο μεγάλων μορφών του κλάδου: Soviet Attitudes Toward Authority (Σοβιετικές Στάσεις απέναντι στην εξουσία) της Margaret Mead, 1951,¹⁶ και The People of Great Russia (Ο λαός της Μεγάλης Ρωσίας) των Geoffrey Gorer και John Rickman, 1949.¹⁷ Ο Gorer ήταν Βρετανός, αλλά μαθητής της Mead. Ας προσθέσουμε, λόγω του ιδιαίτερα εύγλωττου τίτλου του, το The Impact of Russian Culture on Soviet Communism (Η επιρροή της ρωσικής κουλτουρας στον σοβιετικό κομμουνισμό) του Dinko Tomasic, 1953.¹⁸ Ένα ωραίο άρθρο, χρονολογημένο το 1953, με τίτλο «Culture and World View: A Method or Analysis Applied to Rural Russia»(Κουλτούρα και κοσμοθεωρία: Μια μέθοδος ή ανάλυση εφαρμοσμένη στην αγροτική Ρωσία), δημοσιευμένο στο κορυφαίο περιοδικό της Αμερικανικής Ανθρωπολογικής Ένωσης "American Anthropologist", προσφέρει μια πολύ σαφή περιγραφή της ρωσικής κοινοτικής οικογένειας και της ουκρανικής πυρηνικής οικογένειας. Θα το χρησιμοποιήσω στο επόμενο κεφάλαιο για να κατανοήσω αυτό που χωρίζει τη Μικρή από τη Μεγάλη Ρωσία. Στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου, η Αμερική ενδιαφερόταν για τον αντίπαλό της και, γενικότερα, δεν απέφευγε να αναζητήσει στα πολιτισμικά βάθη των εθνών¹⁹ την πηγή των καθυστερήσεών τους —στην Ιταλία— ή των αυταρχικών τους παραξενιών —στη Γερμανία ή στην Ιαπωνία.²⁰
Τότε κυριαρχούσε στα πνεύματα η ιδέα ότι ο κόσμος δεν ήταν ομοιογενής. Αυτή η διάθεση κορυφώθηκε στο κείμενο που έγινε κλασικό —και συχνά επικρίθηκε— της Ruth Benedict (Ρουθ Μπένεντικτ), Το Χρυσάνθεμο και το Σπαθί, συνταγμένο το 1944-1945 κατόπιν αιτήματος του στρατού, στη βάση συνεντεύξεων με Ιάπωνες αιχμαλώτους πολέμου.²¹ Έπρεπε να κατανοηθεί η νοοτροπία του εχθρού, ώστε να προετοιμαστεί η κατοχή της χώρας. Αυτή η εργασία συνέβαλε στο να γίνει αποδεκτό ότι οι Ιάπωνες ήταν διαφορετικοί και στο να γίνει αποδεκτή η διατήρηση του αυτοκράτορα. Υπήρχε λοιπόν, μέσα στο υπό διαμόρφωση αμερικανικό παγκόσμιο σύστημα, μια ανοχή απέναντι στη διαφορετικότητα, η οποία στηριζόταν σε μια αμερικανική πλουραλιστική ιδιοσυγκρασία, μορφοποιημένη από μια λογική σχολή ανθρωπολογίας.

Προσωπικά είμαι πεπεισμένος ότι ένας από τους λόγους που επέτρεψαν να αποφευχθεί η εκτροπή του Ψυχρού Πολέμου σε κανονικό πόλεμο ήταν ότι, αν οι Αμερικανοί ηγέτες θεωρούσαν τον εαυτό τους, σε συνειδητό επίπεδο, υπερασπιστές της ελευθερίας «γενικά», εναντίον του κομμουνισμού «γενικά», αισθάνονταν κατά βάθος ότι υπήρχε μια ρωσική ιδιαιτερότητα και ότι η κομμουνιστική απειλή δεν ήταν τόσο «οικουμενική» όσο αυτό. Ο George Kennan, ο επινοητής της έννοιας του containment (της ανάσχεσης), ήταν κάθε άλλο παρά τυφλός αντικομμουνιστής: μιλούσε ρωσικά, γνώριζε και αγαπούσε τη ρωσική κουλτούρα. Η στρατηγική που συνέλαβε αποσκοπούσε στην πρόληψη μιας ένοπλης σύγκρουσης. Ως τα βαθιά του γεράματα —πέθανε το 2005, σε ηλικία 101 ετών— ο Kennan δεν έπαυσε να αγανακτεί για τον τρόπο με τον οποίο αυτή είχε διαστρεβλωθεί, στο Βιετνάμ ή από τον Reagan. Μία από τις τελευταίες δημόσιες τοποθετήσεις του, το 1997, μας προειδοποιούσε εναντίον μιας επέκτασης του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς.²²

Βέβαια, οι Ηνωμένες Πολιτείες γνώρισαν επίσης τον μακαρθισμό, μια οικουμενιστική παράνοια που ο Kennan αποστρεφόταν. Αλλά η έξαρση υπήρξε σύντομη και περιορισμένη. Για να ξεδιπλωθεί η μισαλλοδοξία σε όλη της τη λαμπρότητα, χρειάστηκε να περιμένουμε τους νεοσυντηρητικούς, αυτούς τους θριαμβολογικούς κληρονόμους του μακαρθισμού.

Από τον πόλεμο του Βιετνάμ χρονολογείται, κατά τη γνώμη μου, η απόλυτη οικουμενικοποίηση της κομμουνιστικής απειλής από τους Αμερικανούς ηγέτες. Ο Walt Rostow, 1916-2003, σύμβουλος εθνικής ασφάλειας στις κυβερνήσεις Kennedy και Johnson, υπήρξε ένας από τους τεχνίτες αυτής της διανοητικής παρακμής με το βιβλίο του "Τα στάδια της οικονομικής ανάπτυξης. Ένα αντικομμουνιστικό μανιφέστο", που δημοσιεύθηκε στα αγγλικά το 1960.²³ Εκεί βρίσκει κανείς μια πολύ σωστή ιδέα και μια πολύ λανθασμένη ιδέα. Η πολύ σωστή ιδέα είναι ότι όλες οι χώρες, κατά την ανάπτυξή τους, περνούν από μια επικίνδυνη φάση, κατά την οποία μπορεί να προκύψει μια πολιτική κρίση. Ο Rostow τη συνδέει με την οικονομική ανάπτυξη· εγώ την αποδίδω στον αλφαβητισμό, αλλά αυτό δεν έχει σημασία. Έπειτα έρχεται η πολύ λανθασμένη ιδέα. Θα αρκούσε τότε να επέμβει κανείς για να εμποδίσει την πολιτική κρίση και να επιτρέψει στη χώρα που υφίσταται τη μεταχείριση —από τον αμερικανικό στρατό— να περάσει κατευθείαν στο τετραγωνίδιο της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Ο Rostow υπήρξε ένα από τα γεράκια του πολέμου του Βιετνάμ και η υποκείμενη ιδέα του έργου του ήταν προφανώς ότι ο κομμουνισμός μπορούσε να εξαπλωθεί παντού.

Το Βιετνάμ, χώρα κοινοτικής οικογένειας, είχε προδιάθεση προς τον κομμουνισμό, ο οποίος λοιπόν θριάμβευσε εκεί παρά την αμερικανική επέμβαση. Η Καμπότζη, όπου κυριαρχούσε ένα αρχαϊκό πυρηνικό οικογενειακό σύστημα, αλλά χώρα τόσο κοντινή στο Βιετνάμ ώστε έγινε πολεμική ζώνη, κατέρρευσε εσωτερικά μέσα στη γενοκτονία των Ερυθρών Χμερ. Παραμένει όμως ότι ο κομμουνισμός, πραγματικός ή παραφρονημένος, δεν προχώρησε περισσότερο, ούτε στη Μαλαισία ούτε στην Ταϊλάνδη, χώρες πυρηνικής οικογένειας.

Η σημερινή στάση απέναντι στη Ρωσία —μια ανικανότητα να αντιληφθούμε το καθεστώς του Πούτιν παρά μόνο με γενικούς όρους, μια άρνηση να λάβουμε υπόψη την ύπαρξη μιας ρωσικής κουλτούρας που θα το εξηγούσε— προκύπτει λοιπόν από μια μεταβολή της δυτικής στάσης, κατά στάδια, από τη δεκαετία του 1960 και έπειτα. Η εξαφάνιση της ικανότητάς μας να συλλάβουμε την ποικιλομορφία του κόσμου μάς απαγορεύει μια ρεαλιστική θεώρηση της Ρωσίας.

Ήταν προφανές ότι η μετακομμουνιστική Ρωσία θα διατηρούσε κοινοτικά γνωρίσματα, παρά την υιοθέτηση της οικονομίας της αγοράς· ότι ένα από αυτά τα γνωρίσματα θα ήταν η ύπαρξη ενός κράτους ισχυρότερου απ’ ό,τι αλλού· ότι ένα άλλο θα ήταν μια σχέση αυτού του κράτους με τις διάφορες τάξεις της κοινωνίας διαφορετική από εκείνη που υπάρχει στη Δύση· ότι ένα ακόμη θα ήταν η αποδοχή, σε διαφορετικούς βαθμούς, σε όλες τις τάξεις της κοινωνίας —ισχυρότερη στα λαϊκά στρώματα, πιο μετριασμένη στις μεσαίες τάξεις— μιας ορισμένης μορφής αυταρχισμού και μιας προσδοκίας κοινωνικής ομοιογένειας.

Πρέπει επίσης να κατανοήσουμε ότι εκείνο που δημιούργησε την ανθεκτικότητα της Ρωσίας, εκείνο που της επέτρεψε να διαφυλάξει την κυριαρχία της μέσα σε ένα παγκοσμιοποιημένο σύστημα, είναι η αυθόρμητη ικανότητά της να εμποδίζει την ανάπτυξη ενός απόλυτου ατομικισμού — χωρίς καμία αξιολογική κρίση σε αυτή τη διαπίστωση, μιλώ εδώ ως Αμερικανός ανθρωπολόγος της δεκαετίας του 1950. Στη Ρωσία επιβιώνουν αρκετές κοινοτικές αξίες —αυταρχικές και εξισωτικές— ώστε να επιβιώνει εκεί το ιδεώδες ενός συμπαγούς έθνους και να επανεμφανίζεται μια ιδιαίτερη μορφή πατριωτισμού.

Συνεχίζεται 
Ανισότητες αλλά γενική προσχώρηση στο καθεστώς

Η ήττα της Δύσης 2 Emmanuel Todd, με τη συνεργασία του Baptiste Touverey

Συνέχεια από  Παρασκευή 8. Μαΐου 2026

Η ήττα της Δύσης 2

Emmanuel Todd, με τη συνεργασία του Baptiste Touverey

Εκδόσεις Gallimard, 2024

......Οι Ρώσοι λοιπόν έκαναν αυτό που είχαν προαναγγείλει: μπήκαν στον πόλεμο. Κατά βάθος, η δική μας έκπληξη ήταν το πραγματικά εκπληκτικό.....

Ο Mearsheimer (Μερσχάιμερ) πρόσθετε ότι η Ρωσία θα κέρδιζε τον πόλεμο, επειδή για αυτήν η Ουκρανία ήταν υπαρξιακό ζήτημα, ενώ —υπονοείται— δεν ήταν τέτοιο για τις Ηνωμένες Πολιτείες· η Washington έπαιζε μόνο για οριακά κέρδη, 8.000 χιλιόμετρα μακριά. Από αυτό συμπέραινε ότι θα κάναμε λάθος να χαιρόμαστε αν οι Ρώσοι συναντούσαν στρατιωτικές δυσκολίες, διότι αυτές θα τους οδηγούσαν αναπόφευκτα να επενδύσουν ακόμη περισσότερο στον πόλεμο. Καθώς το διακύβευμα ήταν υπαρξιακό για τους μεν, αλλά όχι για τους δε, η Ρωσία θα επικρατούσε.

Δεν μπορεί κανείς παρά να θαυμάσει το διανοητικό και κοινωνικό θάρρος του Mearsheimer —είναι Αμερικανός. Η ερμηνεία του, διαυγής, αναπτύσσοντας μια σκέψη που είχε εκφράσει στα βιβλία του ή κατά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, παρουσιάζει ωστόσο ένα μείζον ελάττωμα: επιτρέπει να κατανοήσουμε μόνο τη συμπεριφορά των Ρώσων.

Όπως οι δικοί μας τηλεοπτικοί ερμηνευτές, που δεν είδαν στη στάση του Putin παρά δολοφονική τρέλα, έτσι και ο Mearsheimer δεν βλέπει στη δράση του ΝΑΤΟ —των Αμερικανών, των Βρετανών, των Ουκρανών— παρά παραλογισμό και ανευθυνότητα. Συμφωνώ μαζί του, αλλά αυτό είναι κάπως λίγο. Πρέπει ακόμη να εξηγηθεί αυτός ο δυτικός παραλογισμός.

Ακόμη σοβαρότερο: δεν κατάλαβε ότι οι στρατιωτικές επιδόσεις της Ουκρανίας, παραδόξως, παρέσυραν τις Ηνωμένες Πολιτείες σε παγίδα. Έχουν πλέον κι αυτές ένα πρόβλημα επιβίωσης, πολύ πέρα από πιθανά οριακά κέρδη· μια επικίνδυνη κατάσταση που τις οδήγησε να επανεπενδύουν συνεχώς στον πόλεμο. Μου έρχεται στον νου η εικόνα ενός παίκτη πόκερ που παρασύρεται από έναν φίλο να ανεβάζει το ποντάρισμα και που θα καταλήξει να τα παίξει όλα με ένα ζευγάρι δυάρια. Απέναντί του, ένας σαστισμένος σκακιστής, ο οποίος όμως κερδίζει.

Σε αυτό το βιβλίο, θα περιγράψω βεβαίως και θα προσπαθήσω να κατανοήσω τι διακυβεύεται στην Ουκρανία, και θα προτείνω υποθέσεις για όσα κινδυνεύουν να συμβούν όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και στον κόσμο. Σκοπός μου είναι επίσης να διαπεράσω το θεμελιώδες μυστήριο που συνιστά η αμοιβαία ακατανοησία των δύο πρωταγωνιστών: από τη μία, ένα δυτικό στρατόπεδο που πιστεύει ότι ο Putin είναι τρελός, και μαζί του η Ρωσία· από την άλλη, μια Ρωσία ή ένας Mearsheimer που, κατά βάθος, πιστεύουν ότι τρελοί είναι οι Δυτικοί.

Ο Putin και ο Mearsheimer δεν ανήκουν στο ίδιο στρατόπεδο και αναμφίβολα θα δυσκολεύονταν αρκετά να συμφωνήσουν πάνω σε κοινές αξίες. Αν, παρ’ όλα αυτά, οι οπτικές τους είναι συμβατές, είναι επειδή μοιράζονται την ίδια στοιχειώδη αναπαράσταση ενός κόσμου αποτελούμενου από έθνη-κράτη.

Αυτά τα έθνη-κράτη, κάτοχοι στο εσωτερικό τους του μονοπωλίου της νόμιμης βίας, εξασφαλίζουν την πολιτική ειρήνη στο εσωτερικό τους. Μπορούμε τότε να μιλάμε για βεμπεριανά κράτη. Αλλά στο εξωτερικό πεδίο, επειδή επιβιώνουν σε ένα περιβάλλον όπου μετρούν μόνο οι σχέσεις ισχύος, αυτά τα κράτη συμπεριφέρονται ως χομπσιανοί δρώντες².

Εκείνο που ορίζει καλύτερα τη ρωσική σύλληψη του έθνους-κράτους είναι η έννοια της κυριαρχίας, «νοούμενης, μας πληροφορεί η Τατιάνα Καστούεβα-Ζαν (Tatiana Kastouéva-Jean), ως η ικανότητα του κράτους να καθορίζει με ανεξάρτητο τρόπο τις εσωτερικές και εξωτερικές πολιτικές του, χωρίς καμία εξωτερική ανάμειξη ή επιρροή»³. Αυτή η έννοια «απέκτησε μια εντελώς ιδιαίτερη αξία κατά τη διάρκεια των διαδοχικών προεδριών του Vladimir Putin». «Μνημονεύεται σε πολλαπλά επίσημα έγγραφα και ομιλίες ως το πολυτιμότερο αγαθό που κατέχει μια χώρα, όποιο κι αν είναι το καθεστώς της και οι πολιτικοί της προσανατολισμοί».

Είναι «ένα σπάνιο αγαθό, το οποίο διαθέτουν μόνο μερικά κράτη, στην πρώτη γραμμή των οποίων βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η ίδια η Ρωσία. Αντιθέτως, τα πιο επίσημα κείμενα και οι πιο επίσημες ομιλίες αναφέρονται με περιφρόνηση στη “υποτελοποίηση” των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στη Washington (Ουάσινγκτον) ή περιγράφουν την Ουκρανία ως αμερικανικό “προτεκτοράτο”».

Στο "The Great Delusion", που χρονολογείται από το 2018, ο Mearsheimer σκέφτεται και αυτός με όρους εθνών-κρατών και κυριαρχίας. Για εκείνον, το έθνος-κράτος δεν είναι απλώς το κράτος ή το έθνος περιγεγραμμένο με αφηρημένο τρόπο⁴. Είναι βέβαια ένα κράτος και ένα έθνος, αλλά ριζωμένα σε έναν πολιτισμό και κατέχοντα κοινές αξίες.

Αυτή η οπτική, τελικά παραδοσιακή, και η οποία λαμβάνει υπόψη το ανθρωπολογικό και ιστορικό βάθος του κόσμου, παρουσιάζεται σε αυτό το βιβλίο —θα μπαίναμε στον πειρασμό να πούμε: επιβάλλεται— με τρόπο αξιωματικό. Το ιδιαίτερο γνώρισμα ενός αξιώματος, ή αιτήματος, είναι ότι μπορεί κανείς να συναγάγει από αυτό θεωρήματα, αλλά το ίδιο δεν αποδεικνύεται. Παρουσιάζει όμως τέτοιο βαθμό αληθοφάνειας ώστε θεωρείται δεδομένο.

Ας πάρουμε το πέμπτο αίτημα του Ευκλείδη: από ένα δεδομένο σημείο δεν μπορεί να περάσει παρά μόνο μία παράλληλη προς μια δεδομένη ευθεία. Δεν αποδεικνύεται, και τα μεταευκλείδεια μαθηματικά, με τον Riemann και τον Lobatchevski, ξεκίνησαν από διαφορετικό αξίωμα. Αλλά, παρ’ όλα αυτά, για την κοινή λογική, το πέμπτο αίτημα του Ευκλείδη είναι πολύ πειστικό.

Κατά τον ίδιο τρόπο, το να λέει κανείς ότι υπάρχουν έθνη-κράτη ριζωμένα σε διαφορετικούς πολιτισμούς αποτελεί ένα αξίωμα που, ακόμη κι αν επιβάλλεται επαναληπτικά με κάπως δογματικό τρόπο, όπως κάνει ο Mearsheimer, παρουσιάζει υψηλό βαθμό αληθοφάνειας. Άλλωστε, ο κόσμος που προέκυψε από τα μεγάλα κύματα αποαποικιοποίησης του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα οργανώθηκε σε κράτη τα οποία δεν μπορούσαν να φανταστούν τίποτε άλλο παρά το να προσπαθήσουν να γίνουν έθνη. Αρκεί να κοιτάξει κανείς τη σύνθεση του ΟΗΕ για να πεισθεί.

Αυτό το αξίωμα θέτει ένα πρόβλημα: τυφλώνει τον Mearsheimer όπως τυφλώνει και τους Ρώσους· τους τοποθετεί, απέναντι στις δυτικές κυβερνήσεις, σε μια στάση ακατανοησίας που είναι συμμετρική με εκείνη των Δυτικών απέναντι στη Ρωσία.

Στην εισαγωγική του ομιλία για τον πόλεμο, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο Putin χαρακτήρισε την Αμερική και τους συμμάχους της «αυτοκρατορία του ψεύδους», μια ονομασία που, αυτή τη φορά, απέχει πολύ από τον στρατηγικό ρεαλισμό και θυμίζει μάλλον έναν αντίπαλο χαμένο μέσα σε μια ασαφώς καθορισμένη ψυχική κατάσταση. Όσο για τον Mearsheimer, ας θυμηθούμε ότι το βιβλίο του τιτλοφορείται The Great Delusion (Η μεγάλη αυταπάτη). Ισχυρότερο από το illusion (η ψευδαίσθηση), το delusion (η αυταπάτη) παραπέμπει ενδεχομένως στην ψύχωση ή στη νεύρωση. Ο υπότιτλος του βιβλίου είναι Liberal Dreams and International Realities (Φιλελεύθερα όνειρα και διεθνείς πραγματικότητες). Το αμερικανικό σχέδιο «φιλελεύθερης» επέκτασης παρουσιάζεται ως όνειρο και, απέναντι σε αυτό το όνειρο, υπάρχει μια πραγματικότητα της οποίας ο Mearsheimer θα ήταν ο εντολοδόχος (ο εκπρόσωπος).

Αντιμετωπίζει τους νεοσυντηρητικούς, που κατέληξαν να κυριαρχούν στο αμερικανικό γεωπολιτικό κατεστημένο, όπως εμείς αντιμετωπίζουμε τον Putin: τους ψυχιατρικοποιεί.

Εκείνο που ο Putin, πρακτικός χειριστής των διεθνών σχέσεων, διαισθάνεται με την έκφρασή του «αυτοκρατορία του ψεύδους», αλλά δεν κατορθώνει να το ορίσει πλήρως, και εκείνο που ο Mearsheimer, θεωρητικός των διεθνών σχέσεων, αρνείται εντελώς να δει, είναι μια πολύ απλή αλήθεια: στη Δύση, το έθνος-κράτος δεν υπάρχει πια.

Σε αυτό το βιβλίο θα προτείνω μια, θα λέγαμε, μεταευκλείδεια ερμηνεία της παγκόσμιας γεωπολιτικής. Δεν θα λάβει ως δεδομένο το αξίωμα ενός κόσμου εθνών-κρατών. Χρησιμοποιώντας, αντίθετα, την υπόθεση της εξαφάνισής τους στη Δύση, θα καταστήσει κατανοητή τη συμπεριφορά των Δυτικών.

                                                                     ***

Η έννοια του έθνους-κράτους προϋποθέτει την ένταξη των διαφόρων στρωμάτων του πληθυσμού μιας επικράτειας σε έναν κοινό πολιτισμό, μέσα σε ένα πολιτικό σύστημα που μπορεί να είναι αδιακρίτως δημοκρατικό, ολιγαρχικό, αυταρχικό, ολοκληρωτικό. Για να είναι εφαρμόσιμη, απαιτεί επίσης η εν λόγω επικράτεια να απολαμβάνει έναν ελάχιστο βαθμό οικονομικής αυτονομίας· αυτή η αυτονομία δεν αποκλείει, βεβαίως, τις εμπορικές ανταλλαγές, αλλά αυτές πρέπει, κατά μέσο ή μακρό χρόνο, να είναι περίπου ισορροπημένες.

Ένα συστηματικό έλλειμμα καθιστά την έννοια του έθνους-κράτους άκυρη, αφού η εξεταζόμενη εδαφική οντότητα δεν μπορεί να επιβιώσει παρά μόνο μέσω της είσπραξης ενός φόρου υποτέλειας ή μιας προσόδου που έρχεται από το εξωτερικό, χωρίς αντάλλαγμα. Από μόνο του, αυτό το κριτήριο μάς επιτρέπει να υποστηρίξουμε, ακόμη και πριν από τη σε βάθος ανάλυση των κεφαλαίων 4 έως 10, ότι η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες, των οποίων το εξωτερικό εμπόριο δεν είναι πλέον ποτέ ισορροπημένο, αλλά πάντοτε ελλειμματικό, δεν είναι πια πλήρως έθνη-κράτη.

Ένα έθνος-κράτος που λειτουργεί σωστά προϋποθέτει επίσης μια συγκεκριμένη ταξική δομή, η οποία περιλαμβάνει τις μεσαίες τάξεις ως κέντρο βάρους, άρα κάτι περισσότερο από μια απλή καλή συνεννόηση ανάμεσα στην κυβερνώσα ελίτ και τη μάζα. Ας γίνουμε ακόμη πιο συγκεκριμένοι και ας εντάξουμε τις κοινωνικές ομάδες μέσα στον γεωγραφικό χώρο. Στην ιστορία των ανθρώπινων κοινωνιών, οι μεσαίες τάξεις εμψυχώνουν, μαζί με άλλες ομάδες, ένα αστικό δίκτυο. Χάρη σε μια συγκεκριμένη αστική ιεραρχία, κατοικημένη από μια μορφωμένη και διαφοροποιημένη μεσαία τάξη, μπορεί να εμφανιστεί το κράτος, το νευρικό σύστημα του έθνους.

Θα δούμε σε ποιο βαθμό η όψιμη (καθυστερημένη), διακεκομμένη, τραγική ανάπτυξη των αστικών μεσαίων τάξεων στην Ανατολική Ευρώπη αποτελεί κεντρικό ερμηνευτικό παράγοντα της ιστορίας της μέχρι τον πόλεμο της Ουκρανίας. Θα δούμε επίσης πώς η καταστροφή των μεσαίων τάξεων συνέβαλε στη διάλυση του αμερικανικού έθνους-κράτους.

Η ιδέα ότι ένα έθνος-κράτος δεν μπορεί να λειτουργήσει παρά μόνο χάρη σε ισχυρές μεσαίες τάξεις, οι οποίες αρδεύουν και τρέφουν το κράτος, θυμίζει έντονα την ισορροπημένη Πόλη του Αριστοτέλη. Να πώς μιλά ο ίδιος για τις μεσαίες τάξεις στα Πολιτικά του:
Αλλά ο νομοθέτης πρέπει πάντοτε στο πολίτευμά του να δίνει θέση στη μεσαία τάξη: αν θεσπίζει ολιγαρχικούς νόμους, δεν θα χάσει από τα μάτια του τη μεσαία τάξη· αν οι νόμοι του είναι δημοκρατικοί, πρέπει να την προσεταιριστεί μέσω των νόμων του. Όπου η μεσαία τάξη υπερισχύει αριθμητικά των δύο άκρων μαζί ή μόνο του ενός από τα δύο, εκεί μπορεί να υπάρξει σταθερό πολίτευμα. Πράγματι, δεν υπάρχει κανένας φόβος να ενωθούν ποτέ οι πλούσιοι με τους φτωχούς εναντίον της μεσαίας τάξης: καμία από τις δύο ομάδες δεν θα δεχθεί να γίνει δούλη της άλλης και, αν αναζητούν μια μορφή πολιτεύματος που να υπηρετεί καλύτερα το κοινό συμφέρον, δεν θα βρουν καμία άλλη από αυτήν, διότι, εξαιτίας της αμοιβαίας δυσπιστίας τους, δεν θα άντεχαν να κυβερνούν μόνο εκ περιτροπής· παντού, πράγματι, εκείνος που εμπνέει τη μεγαλύτερη εμπιστοσύνη είναι ο διαιτητής· και ο διαιτητής εδώ είναι ο άνθρωπος που κατέχει μια μεσαία θέση⁵.

Ας συνεχίσουμε, χωρίς να φιλοδοξούμε σε καμία πρωτοτυπία, την απογραφή των εννοιών των οποίων η συνάρθρωση επιτρέπει την ίδια την ύπαρξη του έθνους-κράτους. Χωρίς εθνική συνείδηση, εξ ορισμού, δεν υπάρχει πλέον έθνος-κράτος, αλλά εδώ αγγίζουμε την ταυτολογία.

Στην περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μια υπέρβαση του έθνους είναι αρκετά εύκολο να γίνει δεκτή, αφού βρίσκεται στον ίδιο τον πυρήνα του σχεδίου, έστω κι αν η μορφή που πήρε δεν είναι εκείνη που είχε προβλεφθεί. Το παράξενο είναι η αξίωση των ευρωπαϊκών ελίτ να συνυπάρχουν η υπέρβαση του έθνους και η επιβίωσή του.

Στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών, καμία υπέρβαση του έθνους δεν προβάλλεται επισήμως. Ωστόσο, όπως θα δούμε, το αμερικανικό σύστημα, ακόμη κι αν κατάφερε να υποτάξει την Ευρώπη, πάσχει αυθόρμητα από το ίδιο κακό με αυτήν: την εξαφάνιση ενός εθνικού πολιτισμού κοινά μοιρασμένου από τη μάζα και τις άρχουσες τάξεις. Η σταδιακή κατάρρευση της κουλτούρας WASP —λευκής, αγγλοσαξονικής και προτεσταντικής— από τη δεκαετία του 1960 δημιούργησε μια αυτοκρατορία χωρίς κέντρο και χωρίς σχέδιο, έναν οργανισμό ουσιαστικά στρατιωτικό, διοικούμενο από μια ομάδα χωρίς πολιτισμό —με την ανθρωπολογική έννοια—, η οποία δεν έχει πλέον ως θεμελιώδεις αξίες παρά μόνο τη δύναμη και τη βία.

Αυτή η ομάδα δηλώνεται γενικά με την έκφραση «νεοσυντηρητικοί». Είναι αρκετά στενή, αλλά κινείται μέσα σε μια ανώτερη τάξη ατομοποιημένη, ανοµική, και διαθέτει μεγάλη ικανότητα γεωπολιτικής και ιστορικής βλάβης. Η κοινωνική εξέλιξη των δυτικών χωρών προκάλεσε μια δύσκολη σχέση των ελίτ με την πραγματικότητα. Αλλά δεν μπορούμε να αρκεστούμε στο να ταξινομούμε τις «μετα-εθνικές» πράξεις ως τρελές ή ακατανόητες· αυτά τα φαινόμενα έχουν μια λογική. Πρόκειται για έναν άλλο κόσμο, έναν νέο νοητικό χώρο, τον οποίο θα πρέπει να ορίσουμε, να μελετήσουμε, να κατανοήσουμε.

Ας επιστρέψουμε στον Mearsheimer και στο κεφαλαιώδες βίντεό του της 3ης Μαρτίου 2022. Εκεί προέβλεπε, όπως είπα, μια αναπόφευκτη νίκη των Ρώσων, επειδή στα μάτια τους το ουκρανικό ζήτημα είναι υπαρξιακό, ενώ δεν θα ήταν τέτοιο για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά αν απαλλαγούμε από την ιδέα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έθνος-κράτος και αν δεχθούμε να δούμε ότι το αμερικανικό σύστημα έχει γίνει κάτι εντελώς άλλο· ότι το επίπεδο ζωής των Αμερικανών εξαρτάται από εισαγωγές που οι εξαγωγές δεν καλύπτουν πλέον· ότι η Αμερική δεν έχει πια εθνική άρχουσα τάξη με την κλασική έννοια· ότι δεν έχει πλέον ούτε καν μια καλά καθορισμένη κεντρική κουλτούρα, αλλά ότι εκεί επιβιώνει μια γιγαντιαία κρατική και στρατιωτική μηχανική, τότε γίνονται νοητές και άλλες εκβάσεις από την απλή υποχώρηση ενός έθνους-κράτους που θα αναλάμβανε, μετά τις αποχωρήσεις του από το Vietnam, το Irak και το Afghanistan, μια ακόμη ήττα στην Ουκρανία, μέσω Ουκρανών αντιπροσώπων.

Πρέπει άραγε να δούμε στις Ηνωμένες Πολιτείες, μάλλον παρά ένα έθνος-κράτος, ένα αυτοκρατορικό κράτος; Πολλοί το έκαναν. Οι ίδιοι οι Ρώσοι δεν το αποφεύγουν. Αυτό που ονομάζουν «συλλογική Δύση», μέσα στην οποία οι Ευρωπαίοι δεν είναι παρά υποτελείς, είναι ένα είδος πλουραλιστικού αυτοκρατορικού συστήματος. Αλλά η χρήση της έννοιας της αυτοκρατορίας απαιτεί την τήρηση ορισμένων κριτηρίων: ένα κυρίαρχο κέντρο και μια κυριαρχούμενη περιφέρεια. Αυτό το κέντρο υποτίθεται ότι κατέχει μια κοινή κουλτούρα των ελίτ καθώς και μια λογική πνευματική ζωή. Αυτό δεν ισχύει πλέον, όπως θα δούμε, στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Κράτος ύστερης αυτοκρατορικής φάσης, λοιπόν; Η παραλληλία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρώμη της αρχαιότητας έχει κάτι το ελκυστικό. Αφού το είχα δοκιμάσει στο Après l’empire (Μετά την Αυτοκρατορία), σημείωνα ότι η Ρώμη, καθιστώντας τον εαυτό της κύριο ολόκληρης της λεκάνης της Μεσογείου και αυτοσχεδιάζοντας εκεί ένα είδος πρώτης παγκοσμιοποίησης, είχε και αυτή εξαλείψει τη μεσαία τάξη της⁶. Η μαζική εισροή στην Ιταλία σιταριού, βιοτεχνικών προϊόντων και δούλων είχε καταστρέψει εκεί την αγροτιά και τη χειροτεχνία, με έναν τρόπο που δεν είναι άσχετος με εκείνον με τον οποίο η αμερικανική εργατική τάξη υπέκυψε στην εισροή κινεζικών προϊόντων.

Και στις δύο περιπτώσεις, αν οξύνουμε λίγο τη διατύπωση, μπορούμε να πούμε ότι αναδύθηκε μια κοινωνία πολωμένη ανάμεσα σε έναν οικονομικά άχρηστο όχλο και μια αρπακτική πλουτοκρατία. Ο δρόμος μιας μακράς παρακμής είχε πλέον χαραχθεί και, παρά μερικές αναλαμπές, ήταν αναπόφευκτος.

Σημειώσεις:

2. Ο Weber ορίζει το κράτος μέσω του μονοπωλίου της νόμιμης βίας· ο Hobbes παρουσιάζει τη φυσική κατάσταση ως πόλεμο όλων εναντίον όλων.
3. Tatiana Kastouéva-Jean, «La souveraineté nationale dans la vision russe» (Η εθνική κυριαρχία σύμφωνα με τη ρωσική αντίληψη), Revue Défense nationale, αρ. 848, Μάρτιος 2022, σ. 26-31.
4. Δημοσιευμένο από το Yale University Press: επομένως δεν βρισκόμαστε στην περιφέρεια του αμερικανικού συστήματος.
5. Αριστοτέλης, Πολιτικά, Les Belles Lettres, 1989, τ. II, σ. 174.
6. Emmanuel Todd, Après l’empire. Essai sur la décomposition du système américain, Gallimard, 2002· βλ. επανέκδ. «Folio actuel», με ανέκδοτο υστερόγραφο του συγγραφέα, 2004, σ. 94-95.

Συνεχίζεται