Συνέχεια από Πέμπτη 26. Μαρτίου 2026
Sepp 2
Η αυτοβιογραφία του Hans-Ulrich Gumbrecht
Εκδόσεις Suhrkamp, 2026
Η ζωή σε ημί-απόσταση
Würzburg – πατρίδα των παρηγορητικών βραβείων
«Ήσουν πάντοτε ένα ευτυχισμένο παιδί».
Μέχρι σήμερα έχω στ’ αυτιά μου αυτή τη φράση της μητέρας μου και υποθέτω ότι εγώ ο ίδιος είχα διαφορετική γνώμη· αλλιώς γιατί θα την επαναλάμβανε τόσο συχνά και με μια παράξενη αυστηρότητα στη φωνή της; Δεν θυμάμαι, βέβαια, ιδιαίτερες στιγμές πόνου ή απογοήτευσης, γιατί τα πρώτα χρόνια της ζωής παραμένουν ένας κόσμος φιλτραρισμένος μέσα από τα λόγια των γονιών.
Ότι το Würzburg, όπου ζούσαμε, είχε στο τέλος του πολέμου βομβαρδιστεί, το είχα ακούσει νωρίς από αυτούς, χωρίς φυσικά να ρωτήσω πώς άρχισε ο πόλεμος. Μου έλεγαν επίσης ότι μετά τη γέννησή μου ζήσαμε για δύο χρόνια σ’ ένα δωμάτιο γιατρών της πανεπιστημιακής κλινικής όπου εργαζόταν ο πατέρας μου, και ότι ήθελα οπωσδήποτε να παίζω στα ερείπια που μας περιέβαλλαν, τα οποία θεωρούσα κάστρα ιπποτών.
Μερικές σκηνές και ανέκδοτα με τον γιο τους τα έβρισκαν οι γονείς μου αρκετά πρωτότυπα ώστε να τα επαναλαμβάνουν ξανά και ξανά σε συζητήσεις με συγγενείς, γνωστούς ή συναδέλφους. Για παράδειγμα, τη ευσεβή γονυκλισία που, προς έκπληξή τους, έκανα πριν από κάθε μεσημεριανό, μέχρι που κατάλαβαν ότι και οι καλόγριες και οι νοσοκόμες με τα ασπρόμαυρα ενδύματα, με τις οποίες μου άρεσε τόσο να παίρνω πρωινό, γονάτιζαν πριν φάνε ψωμί και πιουν καφέ.
Ή τον ρόλο του μεταφραστή που αναλάμβανα για τη μητέρα μου, η οποία είχε μεγαλώσει στη Βεστφαλία, όταν ευγνώμονες ασθενείς που μιλούσαν σε ένα φραγκονικό ιδίωμα σχεδόν ακατανόητο γι’ αυτήν άφηναν δώρα στο σπίτι μας πριν πάρουν εξιτήριο από το νοσοκομείο.
Σύμφωνα με την πιο αγαπημένη ιστορία, μετά τη μετακόμιση από την κλινική σε ένα νοικιασμένο διαμέρισμα είχα ζητήσει από την «θεία Ρένι», τη γειτόνισσα και καλύτερη φίλη της μητέρας μου, να «γδυθεί και να σταθεί πάνω στο τραπέζι της κουζίνας», επειδή ήθελα να δω το στήθος της. Στη σκανταλιάρικη χαρά των γονιών για αυτή τη γελοία παιδική περιέργεια ανήκε και η χιουμοριστική ερμηνεία της ως αντίδραση στην απόφαση της μητέρας μου να μη θηλάσει το πρώτο της παιδί – κάτι που, στην εποχή της μεταπολεμικής δελτίωσης τροφίμων, θα πρέπει να ήταν μια δαπανηρή επιλογή.
Σε κάθε περίπτωση, δεν επρόκειτο για αυτοκριτική, γιατί η ιδέα ότι θα μπορούσαν να κάνουν λάθη στην ανατροφή των παιδιών ξεπερνούσε τη φαντασία των γονιών μου.
Μια επίσης μάλλον χιουμοριστική ιδέα είχαν, στα μεσαία χρόνια του δυτικογερμανικού «οικονομικού θαύματος», οι δημοτικές αρχές του Würzburg, όπου ο πατέρας μου είχε γεννηθεί στις 6 Αυγούστου 1920, όπου εγώ γεννήθηκα στις 15 Ιουνίου 1948, πέντε ημέρες πριν από την εισαγωγή του νέου γερμανικού νομίσματος, και όπου η μητέρα μου είχε φτάσει το 1942 για να σπουδάσει ιατρική.
Σε διαφημιστικές στήλες και πινακίδες ο σύνθημα «Βαρέλι κρασιού στον αυτοκινητόδρομο» προωθούσε το Würzburg ως τουριστικό προορισμό, με υπερηφάνεια για τις ξηρές ποικιλίες κρασιού και τη σύγχρονη σύνδεση με το αναπτυσσόμενο οδικό δίκτυο – χωρίς όμως ιδιαίτερη επιτυχία, καθώς πιθανότατα μόνο οι ντόπιοι καταλάβαιναν αυτές τις τέσσερις λέξεις.
Το διαφημιστικό αυτό σλόγκαν προϋπέθετε μια θέα από τον αυτοκινητόδρομο προς τη μπαρόκ πόλη μέσα στην κοιλάδα της, μια πόλη που επισκέπτες όπως ο Χάινριχ φον Κλάιστ είχαν βιώσει άλλοτε ως ζωντανή, άλλοτε ως καταθλιπτικά στενή ανάμεσα σε καμπαναριά και μοναστικά τάγματα. Μια τέτοια αμφισημία εξακολουθεί μέχρι σήμερα να απορρέει από αυτή τη θέση. Οι κάτοικοι του Würzburg, είτε γεννημένοι εκεί είτε όχι, είτε τη χρειάζονται για να ζήσουν είτε θέλουν να της ξεφύγουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα.
Η μητέρα μου, που σχεδόν δεν αντιλαμβανόταν τον μη φραγκονικό τόνο της ομιλίας της και δεν τον έχασε ποτέ, αγαπούσε τόσο πολύ την καθημερινή ζωή στην πόλη ώστε προσωπικοί στόχοι επιτυχίας και εισοδήματος στο ιατρικό της επάγγελμα σύντομα έχασαν κάθε ενδιαφέρον για εκείνη. Αν και της άρεσε να την προσφωνούν με τον τίτλο του διδάκτορα, τον οποίο είχε αποκτήσει χάρη σε μια δεκαοκτασέλιδη διατριβή για «τις παθήσεις της σκωληκοειδίτιδας κατά την εγκυμοσύνη», ένιωθε πραγματικά άνετα μόνο στην προσωπικά διαμορφωμένη μορφή ζωής της στο Würzburg ως νοικοκυρά και μητέρα.
Δεν σηκωνόταν ποτέ πριν από τις εννέα, αλλά στη συνέχεια μαγείρευε ένα μικρό μεσημεριανό για την τότε τριμελή οικογένεια και περνούσε τα απογεύματα σε μακρές συζητήσεις με ιδιοκτήτες των ίδιων πάντα καταστημάτων στην παλιά και τη νέα πόλη, όπου έκανε τα ψώνια της, πριν το βράδυ διαχειριστεί στο γραφείο της το αυξανόμενο εισόδημα του πατέρα μου χωρίς να τον συμβουλεύεται.
Δεν υπήρχε κάποια ιδιαίτερη φιλοδοξία στη ζωή της, στην οποία ανήκε και η μισή ώρα κάθε εργάσιμη ημέρα που περνούσε πάνω από τα τετράδιά μου με τις ασκήσεις, καθώς και οι περιστασιακές επισκέψεις του «θείου Fredi», που μου έγινε ύποπτος όταν κάλεσε μια καλή του φίλη για μια «βόλτα» με τη Mercedes που είχε αγοράσει «από δεύτερο χέρι», δηλαδή από τον πατέρα μου.
Από την αβίαστη ύπαρξη της μητέρας μου προέκυπτε η καθημερινότητά μου ως μια παιδική ζωή χωρίς ιδιαίτερο κρύο ή ζέστη, χωρίς ανησυχίες ή χαρές, μέσα στην οποία δεν μου επιτρεπόταν τίποτε άλλο παρά να είμαι ευτυχισμένος.
Κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους στο γυμνάσιο, η μητέρα μου μού εξήγησε ότι «μια καλή γενική μόρφωση» είναι ο στόχος κάθε ανάγνωσης και μάθησης, και κατάλαβα ότι αναφερόταν στις εκδόσεις του Schiller και του Goethe, καθώς και στο λεξικό Herder, που η ίδια είχε λάβει ως δώρα για την επιτυχία της στο Abitur και στις κρατικές εξετάσεις της, καθώς και στα μυθιστορήματα του Bertelsmann-Lesering, τα οποία έφταναν κάθε μήνα και απλώνονταν στα ράφια του σαλονιού.
Πολιτιστικά «υψηλά σημεία» προσέφερε στη μητέρα μου και η συνδρομή της σε συναυλίες στο Konservatorium, ενώ θεωρούσε δικαιολογημένα ότι «στους δύο άνδρες της» η μουσική –και ιδίως η κλασική– δεν άρεσε ιδιαίτερα.
Στις συναυλίες συναντούσε, εκτός από τη «θεία Reni», και τον «θείο Herbert», έναν –όπως ο ίδιος τόνιζε συνεχώς– διδάκτορα μαθηματικό καθηγητή, που ως πρώην πιλότος Stuka και ως συνθέτης μιας οπερέτας που είχε κάνει πρεμιέρα στο Stadttheater με τίτλο Piraten der Liebe, απολάμβανε ένα συναρπαστικό, ιδιαίτερο κύρος.
Ωστόσο, η μητέρα μου δεν ήθελε να έχει καμία σχέση ούτε με οπερέτες ούτε γενικά με τις παραστάσεις του Stadttheater, επειδή ο καλλιτεχνικός διευθυντής είχε στραφεί σε έργα του Jean-Paul Sartre, ο οποίος είχε τη φήμη «υπαρξιστή» και «μηδενιστή».
Τίποτα δεν της ήταν πιο ξένο από τη σκέψη του Sartre για το μηδέν ως προϋπόθεση της ελευθερίας – πέρα από το ότι το πάθος για την ελευθερία της ήταν γενικά ύποπτο, παρά την παρουσία της έκδοσης του Schiller στο σαλόνι.
«Διανοούμενους» όπως ο Sartre, η μητέρα μου τους θεωρούσε «ανθρώπους που δεν είναι συμφιλιωμένοι με τον εαυτό τους».
Αν και καταλάβαινα κάπως τις περιστασιακές της επιθέσεις και είχα ήδη ακούσει ότι «οι Γάλλοι δεν είχαν πραγματικά κερδίσει τον πόλεμο», το όνομα «Sartre» ηχούσε σαν μια πολλά υποσχόμενη κλήση από σφαίρες πέρα από το Konservatorium και τις σειρές του Bertelsmann.
Η δυσοίωνη ημερομηνία της 20ής Απριλίου φέρει ένα γράμμα γεμάτο μικρά σκίτσα στη θέση λέξεων, που μου έγραψε ο πατέρας μου το 1952 από το München, όπου έπρεπε να εργαστεί για μερικές εβδομάδες στο πλαίσιο της ειδίκευσής του.
«Αγαπημένο μου αγοράκι! Ο μπαμπάς σου είναι σχεδόν άρρωστος από τη νοσταλγία για σένα», γράφει στην αρχή, και η γραμμή ξεκινά με μια μικρή καρδιά βαμμένη κόκκινη, που τη διαπερνά ένα βέλος.
Με τον πατέρα συνδέονταν όλα τα έντονα συναισθήματα της παιδικής ηλικίας. Σε αυτά ανήκε και η όμορφη –αν και ποτέ εντελώς βέβαιη– πεποίθηση ότι σε καλύτερες εποχές της Gauliga είχε παίξει για τους Würzburger Kickers ως αριστερός μέσος, καθώς και οι κυριακάτικες εκδρομές σε αγώνες της Oberliga στη Stuttgart, στο Nürnberg ή στο Fürth, της οποίας η ομάδα με το έμβλημα του τριφυλλιού και τη συντομογραφία SpVgg έγινε η αγαπημένη μου.
Με εντυπωσίαζαν επίσης οι ουλές από μονομαχίες (Mensuren) στη φοιτητική ένωση Moenania πάνω στο ανδρικά κομψό πρόσωπο του πατέρα μου, καθώς και οι ιστορίες για φιλικές Ουκρανές και τους γενναίους άνδρες τους στην «εκστρατεία στη Ρωσία».
Η περηφάνια για τη φήμη του ως ενός από τους πρώτους Γερμανούς ουρολόγους υπονομευόταν, ωστόσο, από την αμηχανία πολλών καταθλιπτικών ημερών, κατά τις οποίες ακύρωνε στο τηλέφωνο το πρόγραμμα των επεμβάσεών του με ένα ελαφρύ βήχα, και από την επακόλουθη ανησυχία ότι θα μπορούσε να χάσει τη θέση του στο νοσοκομείο.
Ο πατέρας μου ήταν πολύ αγαπητός με το κυλιόμενο «r» του τόσο στους ασθενείς όσο και στους βοηθούς του, που προέρχονταν από πολλές χώρες και ηπείρους. Επιπλέον, απολάμβανε να ξεχωρίζει ως εκκεντρικός τοπικός ήρωας.
Ξυπόλητος και με τη λευκή –τότε ακόμη– χειρουργική στολή λερωμένη με αίματα, έπαιρνε από την αγορά της παλιάς πόλης λουλούδια, τα οποία συνήθως δεν χρειαζόταν να πληρώσει, και επέκρινε όλους τους πολιτικούς, από τον εκάστοτε δήμαρχο μέχρι τους Konrad Adenauer, Franz Josef Strauß και Willy Brandt, καθώς και τον παγκοσμίως θαυμαζόμενο John F. Kennedy.
Έφτανε μάλιστα στο σημείο, στο συμβούλιο γονέων του σχολείου μου, να αναφέρεται στον Adolf Hitler ως «τον Führer», γνωρίζοντας ότι ο διευθυντής δεν μπορούσε να το επιτρέψει. Στην επόμενη συνεδρίαση προκάλεσε αντιδράσεις με την πρόβλεψη ότι η Ρωσία θα κέρδιζε τον Ψυχρό Πόλεμο, επειδή η Αμερική «δεν έπαιρνε αρκετά σοβαρά τους νέγρους» στον πληθυσμό της – τους οποίους ο ίδιος θαύμαζε από τις λαμπρές νίκες του Jesse Owens στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου το 1936.
Τέτοιες στιγμές ασυνάρτητων προκλήσεων γίνονταν για μένα όλο και πιο βασανιστικές, καθώς υποψιαζόμουν ότι ήταν η άλλη όψη μιας θεμελιώδους αδυναμίας, την οποία μου θύμιζε η, παρά όλα τα ανδρικά χαρακτηριστικά, σχεδόν γυναικεία φωνή του πατέρα μου.
Φοβόταν αρκετά τις πιθανές παρεκτροπές της γυναίκας του, ώστε να επιδιώκει την αγάπη της με καθημερινά ερωτικά γράμματα πάνω στο τραπέζι του πρωινού και με επιδεικτικά λαμπερά δώρα από κοσμηματοπωλεία της Frankfurt. Εκείνη αντιδρούσε με περιστασιακές απειλές ότι «θα καταθέσει αίτηση διαζυγίου», πράγμα που τον ωθούσε σε νέες υπερβολές και προκαλούσε σε μένα πανικό.
Ήμουν μόλις επτά ετών όταν η μητέρα μου ανακοίνωσε ότι ήθελε να με μυήσει σε ένα μεγάλο μυστικό. Η πολυαναμενόμενη δεύτερη εγκυμοσύνη της έδωσε αφορμή να αναθεωρηθεί η τότε συνηθισμένη ιστορία του πελαργού και να με προετοιμάσει για τη διόγκωση της κοιλιάς της τους επόμενους μήνες.
Καθώς ο Hansi Grimm, ο συμμαθητής μου στο θρανίο με το σκούρο δέρμα και τα κοντά σγουρά μαλλιά, μου είχε ήδη δώσει μια πιο λεπτομερή εκδοχή των σχετικών πραγμάτων, τόλμησα να ρωτήσω αν ο «Vati» δεν είχε συμβάλει κι αυτός στη δημιουργία του μελλοντικού παιδιού, και πήρα μια απορριπτική απάντηση:
«Όχι, μόνο οι μητέρες μπορούν να μείνουν έγκυες, οι πατέρες βοηθούν μετά στην ανατροφή.»
Η απάντηση αυτή με καθησύχασε για ένα διάστημα, ιδίως επειδή η γέννηση της αδελφής μου συνέπεσε με μια περίοδο επιτυχίας στη ζωή του πατέρα μας. Μόλις είχε εγκαταλείψει τα σχέδιά του για έρευνα και πανεπιστημιακή καριέρα υπέρ του υψηλού εισοδήματος από τη θέση διευθυντή σε μια ιδιωτική κλινική και έτσι μπορούσε να παραλάβει «τα δύο κορίτσια» με μια ολοκαίνουργια κόκκινη Mercedes 190 από τη μαιευτική κλινική.
Την επόμενη μέρα παραδόθηκε στη –σπάνια εντυπωσιασμένη– μητέρα μου ένα ανοιχτό γαλάζιο VW Käfer μπροστά από το σπίτι, του οποίου τον αριθμό, σε τότε νέο μαύρο-σε-άσπρο πινακίδα, δεν ξέχασα ποτέ: WÜ-CP 637.
Οι γονείς απέκτησαν επίσης μια 17χρονη «οικιακή βοηθό». Εκείνη με θυμόταν ως «ένα ήσυχο αγόρι, συγκεντρωμένο στα μαθήματά του και στα παιχνίδια με ιππότες», που φρόντιζε πολύ τη μικρή του αδελφή και στεκόταν εντελώς στη σκιά της.
Με το προσεκτικά διπλωμένο χαρτονόμισμα των εκατό μάρκων στον κουμπαρά μου ήθελα οπωσδήποτε να της αγοράσω μια κούκλα Käthe-Kruse, κάτι που οδήγησε τους γονείς στο να ανοίξουν έναν λογαριασμό στο όνομά μου, στον οποίο δεν είχα πρόσβαση.
Από αυτή την απογοήτευση, ότι δεν μου επιτρεπόταν να είμαι γενναιόδωρος, ίσως προέκυψε μια δια βίου διαταραγμένη σχέση με τα χρήματα.
Άλλωστε, η αδελφή μου είχε έρθει πολύ αργά στη ζωή μου. Διότι, σε αντίθεση με εμένα, μεγάλωσε σε ένα νοικοκυριό με το οποίο οι γονείς προσπαθούσαν να πείσουν τους εαυτούς τους για την άνοδό τους στη «ανώτερη μεσαία τάξη».
Πέρασε όλα τα στάδια της παιδικής και νεανικής ηλικίας, συμπεριλαμβανομένων των σπουδών της στην ιατρική, προς πλήρη ικανοποίηση των γονιών μας και έζησε μαζί τους στο ίδιο σπίτι μέχρι τον θάνατό τους.
Στις σπάνιες ενήλικες επισκέψεις μου στην κοιλάδα του Würzburg, απομακρυνόμασταν όλο και περισσότερο ο ένας από τον άλλον.
Κάπως πιο φωτεινές εικόνες της παιδικής ηλικίας προέρχονταν μάλλον από έξω από την πόλη. Στο Grombühl, μια συνοικία σιδηροδρομικών κοντά στην πανεπιστημιακή κλινική, όπου ζούσαμε από το 1950 και όπου άρχισα το δημοτικό σχολείο, υπήρχε ένα ξενοδοχείο με το βουκολικό όνομα «Jägerruh» (ησυχαστήριο των κυνηγών).
Εκεί κατέλυαν, κατά τις ετήσιες επισκέψεις τους από το Sauerland, ο παππούς μου Hans και η τρίτη του σύζυγος Emmi, που μου ήταν πολύ αγαπητή, αν και η μητέρα μου επέμενε ότι δεν ήταν η βιολογική μου γιαγιά.
Καθώς οι δυο τους έφταναν με ένα μαύρο Opel Kapitän με λευκά ελαστικά, το οποίο οδηγούσε ο Fritz Roleitscheck, ένας ευγενικός και διακριτικά «λιβρεδοφόρος» οδηγός, και το οποίο σταθμευόταν ως θέαμα για τους κατοίκους του Grombühl μπροστά στο «Jägerruh», ταύτιζα τον παππού και νονό μου με απέραντο πλούτο.
Παρόλο που δεν απαντούσε ποτέ στην ερώτησή μου αν ανήκε στους τότε σπάνιους εκατομμυριούχους της χώρας, άκουγα με ιδιαίτερη προσοχή τις αφηγήσεις του για τις «δουλειές» του, όπως έλεγε: ένα «εργοστάσιο ποτών» στο Sauerland, ένα ξενοδοχείο και αρκετά «μαγαζιά» στο Dortmund. Εκείνος ερμήνευε το ενδιαφέρον μου ως ένδειξη κληρονομικού ταλέντου για τα χρήματα.
Πράγματι, με τη συμβουλή του παππού μου και με την άδεια των γονιών μου, επένδυσα τα εκατό μάρκα από τον λογαριασμό ταμιευτηρίου σε μια μετοχή της «Harpener Bergbau», η οποία έγινε η πρώτη μου ελπίδα για ένα μεγάλο μέλλον και –καθώς παρέμεινε στάσιμη για αρκετά χρόνια– η πρώτη νηφάλια επεξεργασμένη απογοήτευση της ζωής.
Ο πατέρας μου δεν ήθελε τίποτε λιγότερο από το να θαυμάζει ένα «χανσεατικό πνεύμα» στη συμπεριφορά του πεθερού του από το Sauerland και καταλάβαινε καλύτερα από την κόρη του πόσο βαθιά με επηρέασε ο θάνατός του από διόγκωση καρδιάς το καλοκαίρι του 1958.
Ο Hans Bender πέθανε σε ηλικία 62 ετών και στις φωτογραφίες που έχω κρατήσει φαίνεται σχεδόν είκοσι χρόνια μεγαλύτερος. Η προσπάθειά μου που ξεκίνησε σύντομα να μάθω τα πάντα για τη ζωή του οδήγησε σε μια ένταση στην οποία οι γονείς μου δεν αντέδρασαν.
Καθώς το όνειρο μιας ζωής εκατομμυριούχου ξεθώριαζε, ήρθα αντιμέτωπος με ίχνη μιας γερμανικής πορείας επιτυχίας που με ταλαιπωρούσαν. Ως ανθρακωρύχος σε ένα ορυχείο του Dortmund, ο παππούς μου είχε μετακινηθεί από το Kommunistische Partei Deutschlands στο Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei και, μετά το 1933, ανταμείφθηκε με τον επικερδή ρόλο να επιβλέπει την επίσημα απαγορευμένη από τον Adolf Hitler πορνεία στη διαβόητη περιοχή Steinplatz του Dortmund.
Αυτό το παρελθόν, που δεν αναφερόταν ποτέ στην οικογένεια, πρέπει να τον ώθησε μετά το 1945 να επιστρέψει στο χωριό του στο Sauerland, ενώ οι επιχειρήσεις του συνέχισαν να λειτουργούν κανονικά υπό τη νέα σοσιαλδημοκρατική δημοτική διοίκηση.
Τη λέξη «Führer», τόσο οικεία στον πατέρα μου, δεν την άκουσα ποτέ από το στόμα του «βασιλιά του Steinplatz».
Λιγότερο ενδιαφέροντες μου φαίνονταν οι συγγενείς από το Würzburg. Οι δύο αδελφοί της γιαγιάς μου ζούσαν με τις οικογένειές τους και τη μητέρα τους κοντά στο Grombühl και διατηρούσαν ένα ξυλουργείο που είχαν κληρονομήσει από τον πατέρα τους.
Ο μεγαλύτερος από αυτούς είχε επιστρέψει μετά από σχεδόν δέκα χρόνια αιχμαλωσίας στη Σιβηρία, μιλούσε στις κυριακάτικες βόλτες με βαθιά φωνή για την «ελευθερία» που είχε χάσει και μια χειμωνιάτικη μέρα άφησε πίσω του το κρεμασμένο σώμα του ως παγωμένο μνημείο μιας ανεπανόρθωτης δυστυχίας.
Οι ιστορίες για τον Vinzenz Schraut, που είχε πεθάνει στα μέσα της δεκαετίας του 1920 και ήταν γαμπρός του προπάππου μου και συγγενής του παππού μου, ο πατέρας μου –ως μοναχογιός– τις έφερνε ευχαρίστως σε συμφωνία με τις δικές μου φαντασιώσεις για την οικογενειακή ιστορία.
Είχε εμφανιστεί ως «βοηθητικός τενόρος» στη σκηνή του Stadttheater και, όπως έμαθα αργότερα, είχε σταθεί αρκετά αποφασιστικά στο πλευρό της πολιτικής αριστεράς ώστε να υποστηρίξει την αναρχο-σοσιαλιστική επαναστατική απόπειρα της Räterepublik.
Όμως και για τον Konrad Gumbrecht, τον σύντροφο της μητέρας του που έμεινε νωρίς χήρα, ο οποίος τη συντηρούσε μαζί με τα τρία της παιδιά και τους χάρισε το επώνυμό του μέσω γάμου το 1937, λίγους μήνες πριν από τον ξαφνικό θάνατό του από καρδιά, ο πατέρας μου μιλούσε με ευγνωμοσύνη.
Τέτοια αποσπασματικά πορτρέτα από δεύτερο ή τρίτο χέρι ζωντάνευαν τη φαντασία μου, χωρίς να μειώνουν την περηφάνια μου για την οικογένεια.
Συνεχίζεται
Εκδόσεις Suhrkamp, 2026
Η ζωή σε ημί-απόσταση
Würzburg – πατρίδα των παρηγορητικών βραβείων
«Ήσουν πάντοτε ένα ευτυχισμένο παιδί».
Μέχρι σήμερα έχω στ’ αυτιά μου αυτή τη φράση της μητέρας μου και υποθέτω ότι εγώ ο ίδιος είχα διαφορετική γνώμη· αλλιώς γιατί θα την επαναλάμβανε τόσο συχνά και με μια παράξενη αυστηρότητα στη φωνή της; Δεν θυμάμαι, βέβαια, ιδιαίτερες στιγμές πόνου ή απογοήτευσης, γιατί τα πρώτα χρόνια της ζωής παραμένουν ένας κόσμος φιλτραρισμένος μέσα από τα λόγια των γονιών.
Ότι το Würzburg, όπου ζούσαμε, είχε στο τέλος του πολέμου βομβαρδιστεί, το είχα ακούσει νωρίς από αυτούς, χωρίς φυσικά να ρωτήσω πώς άρχισε ο πόλεμος. Μου έλεγαν επίσης ότι μετά τη γέννησή μου ζήσαμε για δύο χρόνια σ’ ένα δωμάτιο γιατρών της πανεπιστημιακής κλινικής όπου εργαζόταν ο πατέρας μου, και ότι ήθελα οπωσδήποτε να παίζω στα ερείπια που μας περιέβαλλαν, τα οποία θεωρούσα κάστρα ιπποτών.
Μερικές σκηνές και ανέκδοτα με τον γιο τους τα έβρισκαν οι γονείς μου αρκετά πρωτότυπα ώστε να τα επαναλαμβάνουν ξανά και ξανά σε συζητήσεις με συγγενείς, γνωστούς ή συναδέλφους. Για παράδειγμα, τη ευσεβή γονυκλισία που, προς έκπληξή τους, έκανα πριν από κάθε μεσημεριανό, μέχρι που κατάλαβαν ότι και οι καλόγριες και οι νοσοκόμες με τα ασπρόμαυρα ενδύματα, με τις οποίες μου άρεσε τόσο να παίρνω πρωινό, γονάτιζαν πριν φάνε ψωμί και πιουν καφέ.
Ή τον ρόλο του μεταφραστή που αναλάμβανα για τη μητέρα μου, η οποία είχε μεγαλώσει στη Βεστφαλία, όταν ευγνώμονες ασθενείς που μιλούσαν σε ένα φραγκονικό ιδίωμα σχεδόν ακατανόητο γι’ αυτήν άφηναν δώρα στο σπίτι μας πριν πάρουν εξιτήριο από το νοσοκομείο.
Σύμφωνα με την πιο αγαπημένη ιστορία, μετά τη μετακόμιση από την κλινική σε ένα νοικιασμένο διαμέρισμα είχα ζητήσει από την «θεία Ρένι», τη γειτόνισσα και καλύτερη φίλη της μητέρας μου, να «γδυθεί και να σταθεί πάνω στο τραπέζι της κουζίνας», επειδή ήθελα να δω το στήθος της. Στη σκανταλιάρικη χαρά των γονιών για αυτή τη γελοία παιδική περιέργεια ανήκε και η χιουμοριστική ερμηνεία της ως αντίδραση στην απόφαση της μητέρας μου να μη θηλάσει το πρώτο της παιδί – κάτι που, στην εποχή της μεταπολεμικής δελτίωσης τροφίμων, θα πρέπει να ήταν μια δαπανηρή επιλογή.
Σε κάθε περίπτωση, δεν επρόκειτο για αυτοκριτική, γιατί η ιδέα ότι θα μπορούσαν να κάνουν λάθη στην ανατροφή των παιδιών ξεπερνούσε τη φαντασία των γονιών μου.
Μια επίσης μάλλον χιουμοριστική ιδέα είχαν, στα μεσαία χρόνια του δυτικογερμανικού «οικονομικού θαύματος», οι δημοτικές αρχές του Würzburg, όπου ο πατέρας μου είχε γεννηθεί στις 6 Αυγούστου 1920, όπου εγώ γεννήθηκα στις 15 Ιουνίου 1948, πέντε ημέρες πριν από την εισαγωγή του νέου γερμανικού νομίσματος, και όπου η μητέρα μου είχε φτάσει το 1942 για να σπουδάσει ιατρική.
Σε διαφημιστικές στήλες και πινακίδες ο σύνθημα «Βαρέλι κρασιού στον αυτοκινητόδρομο» προωθούσε το Würzburg ως τουριστικό προορισμό, με υπερηφάνεια για τις ξηρές ποικιλίες κρασιού και τη σύγχρονη σύνδεση με το αναπτυσσόμενο οδικό δίκτυο – χωρίς όμως ιδιαίτερη επιτυχία, καθώς πιθανότατα μόνο οι ντόπιοι καταλάβαιναν αυτές τις τέσσερις λέξεις.
Το διαφημιστικό αυτό σλόγκαν προϋπέθετε μια θέα από τον αυτοκινητόδρομο προς τη μπαρόκ πόλη μέσα στην κοιλάδα της, μια πόλη που επισκέπτες όπως ο Χάινριχ φον Κλάιστ είχαν βιώσει άλλοτε ως ζωντανή, άλλοτε ως καταθλιπτικά στενή ανάμεσα σε καμπαναριά και μοναστικά τάγματα. Μια τέτοια αμφισημία εξακολουθεί μέχρι σήμερα να απορρέει από αυτή τη θέση. Οι κάτοικοι του Würzburg, είτε γεννημένοι εκεί είτε όχι, είτε τη χρειάζονται για να ζήσουν είτε θέλουν να της ξεφύγουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα.
Η μητέρα μου, που σχεδόν δεν αντιλαμβανόταν τον μη φραγκονικό τόνο της ομιλίας της και δεν τον έχασε ποτέ, αγαπούσε τόσο πολύ την καθημερινή ζωή στην πόλη ώστε προσωπικοί στόχοι επιτυχίας και εισοδήματος στο ιατρικό της επάγγελμα σύντομα έχασαν κάθε ενδιαφέρον για εκείνη. Αν και της άρεσε να την προσφωνούν με τον τίτλο του διδάκτορα, τον οποίο είχε αποκτήσει χάρη σε μια δεκαοκτασέλιδη διατριβή για «τις παθήσεις της σκωληκοειδίτιδας κατά την εγκυμοσύνη», ένιωθε πραγματικά άνετα μόνο στην προσωπικά διαμορφωμένη μορφή ζωής της στο Würzburg ως νοικοκυρά και μητέρα.
Δεν σηκωνόταν ποτέ πριν από τις εννέα, αλλά στη συνέχεια μαγείρευε ένα μικρό μεσημεριανό για την τότε τριμελή οικογένεια και περνούσε τα απογεύματα σε μακρές συζητήσεις με ιδιοκτήτες των ίδιων πάντα καταστημάτων στην παλιά και τη νέα πόλη, όπου έκανε τα ψώνια της, πριν το βράδυ διαχειριστεί στο γραφείο της το αυξανόμενο εισόδημα του πατέρα μου χωρίς να τον συμβουλεύεται.
Δεν υπήρχε κάποια ιδιαίτερη φιλοδοξία στη ζωή της, στην οποία ανήκε και η μισή ώρα κάθε εργάσιμη ημέρα που περνούσε πάνω από τα τετράδιά μου με τις ασκήσεις, καθώς και οι περιστασιακές επισκέψεις του «θείου Fredi», που μου έγινε ύποπτος όταν κάλεσε μια καλή του φίλη για μια «βόλτα» με τη Mercedes που είχε αγοράσει «από δεύτερο χέρι», δηλαδή από τον πατέρα μου.
Από την αβίαστη ύπαρξη της μητέρας μου προέκυπτε η καθημερινότητά μου ως μια παιδική ζωή χωρίς ιδιαίτερο κρύο ή ζέστη, χωρίς ανησυχίες ή χαρές, μέσα στην οποία δεν μου επιτρεπόταν τίποτε άλλο παρά να είμαι ευτυχισμένος.
Κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους στο γυμνάσιο, η μητέρα μου μού εξήγησε ότι «μια καλή γενική μόρφωση» είναι ο στόχος κάθε ανάγνωσης και μάθησης, και κατάλαβα ότι αναφερόταν στις εκδόσεις του Schiller και του Goethe, καθώς και στο λεξικό Herder, που η ίδια είχε λάβει ως δώρα για την επιτυχία της στο Abitur και στις κρατικές εξετάσεις της, καθώς και στα μυθιστορήματα του Bertelsmann-Lesering, τα οποία έφταναν κάθε μήνα και απλώνονταν στα ράφια του σαλονιού.
Πολιτιστικά «υψηλά σημεία» προσέφερε στη μητέρα μου και η συνδρομή της σε συναυλίες στο Konservatorium, ενώ θεωρούσε δικαιολογημένα ότι «στους δύο άνδρες της» η μουσική –και ιδίως η κλασική– δεν άρεσε ιδιαίτερα.
Στις συναυλίες συναντούσε, εκτός από τη «θεία Reni», και τον «θείο Herbert», έναν –όπως ο ίδιος τόνιζε συνεχώς– διδάκτορα μαθηματικό καθηγητή, που ως πρώην πιλότος Stuka και ως συνθέτης μιας οπερέτας που είχε κάνει πρεμιέρα στο Stadttheater με τίτλο Piraten der Liebe, απολάμβανε ένα συναρπαστικό, ιδιαίτερο κύρος.
Ωστόσο, η μητέρα μου δεν ήθελε να έχει καμία σχέση ούτε με οπερέτες ούτε γενικά με τις παραστάσεις του Stadttheater, επειδή ο καλλιτεχνικός διευθυντής είχε στραφεί σε έργα του Jean-Paul Sartre, ο οποίος είχε τη φήμη «υπαρξιστή» και «μηδενιστή».
Τίποτα δεν της ήταν πιο ξένο από τη σκέψη του Sartre για το μηδέν ως προϋπόθεση της ελευθερίας – πέρα από το ότι το πάθος για την ελευθερία της ήταν γενικά ύποπτο, παρά την παρουσία της έκδοσης του Schiller στο σαλόνι.
«Διανοούμενους» όπως ο Sartre, η μητέρα μου τους θεωρούσε «ανθρώπους που δεν είναι συμφιλιωμένοι με τον εαυτό τους».
Αν και καταλάβαινα κάπως τις περιστασιακές της επιθέσεις και είχα ήδη ακούσει ότι «οι Γάλλοι δεν είχαν πραγματικά κερδίσει τον πόλεμο», το όνομα «Sartre» ηχούσε σαν μια πολλά υποσχόμενη κλήση από σφαίρες πέρα από το Konservatorium και τις σειρές του Bertelsmann.
Η δυσοίωνη ημερομηνία της 20ής Απριλίου φέρει ένα γράμμα γεμάτο μικρά σκίτσα στη θέση λέξεων, που μου έγραψε ο πατέρας μου το 1952 από το München, όπου έπρεπε να εργαστεί για μερικές εβδομάδες στο πλαίσιο της ειδίκευσής του.
«Αγαπημένο μου αγοράκι! Ο μπαμπάς σου είναι σχεδόν άρρωστος από τη νοσταλγία για σένα», γράφει στην αρχή, και η γραμμή ξεκινά με μια μικρή καρδιά βαμμένη κόκκινη, που τη διαπερνά ένα βέλος.
Με τον πατέρα συνδέονταν όλα τα έντονα συναισθήματα της παιδικής ηλικίας. Σε αυτά ανήκε και η όμορφη –αν και ποτέ εντελώς βέβαιη– πεποίθηση ότι σε καλύτερες εποχές της Gauliga είχε παίξει για τους Würzburger Kickers ως αριστερός μέσος, καθώς και οι κυριακάτικες εκδρομές σε αγώνες της Oberliga στη Stuttgart, στο Nürnberg ή στο Fürth, της οποίας η ομάδα με το έμβλημα του τριφυλλιού και τη συντομογραφία SpVgg έγινε η αγαπημένη μου.
Με εντυπωσίαζαν επίσης οι ουλές από μονομαχίες (Mensuren) στη φοιτητική ένωση Moenania πάνω στο ανδρικά κομψό πρόσωπο του πατέρα μου, καθώς και οι ιστορίες για φιλικές Ουκρανές και τους γενναίους άνδρες τους στην «εκστρατεία στη Ρωσία».
Η περηφάνια για τη φήμη του ως ενός από τους πρώτους Γερμανούς ουρολόγους υπονομευόταν, ωστόσο, από την αμηχανία πολλών καταθλιπτικών ημερών, κατά τις οποίες ακύρωνε στο τηλέφωνο το πρόγραμμα των επεμβάσεών του με ένα ελαφρύ βήχα, και από την επακόλουθη ανησυχία ότι θα μπορούσε να χάσει τη θέση του στο νοσοκομείο.
Ο πατέρας μου ήταν πολύ αγαπητός με το κυλιόμενο «r» του τόσο στους ασθενείς όσο και στους βοηθούς του, που προέρχονταν από πολλές χώρες και ηπείρους. Επιπλέον, απολάμβανε να ξεχωρίζει ως εκκεντρικός τοπικός ήρωας.
Ξυπόλητος και με τη λευκή –τότε ακόμη– χειρουργική στολή λερωμένη με αίματα, έπαιρνε από την αγορά της παλιάς πόλης λουλούδια, τα οποία συνήθως δεν χρειαζόταν να πληρώσει, και επέκρινε όλους τους πολιτικούς, από τον εκάστοτε δήμαρχο μέχρι τους Konrad Adenauer, Franz Josef Strauß και Willy Brandt, καθώς και τον παγκοσμίως θαυμαζόμενο John F. Kennedy.
Έφτανε μάλιστα στο σημείο, στο συμβούλιο γονέων του σχολείου μου, να αναφέρεται στον Adolf Hitler ως «τον Führer», γνωρίζοντας ότι ο διευθυντής δεν μπορούσε να το επιτρέψει. Στην επόμενη συνεδρίαση προκάλεσε αντιδράσεις με την πρόβλεψη ότι η Ρωσία θα κέρδιζε τον Ψυχρό Πόλεμο, επειδή η Αμερική «δεν έπαιρνε αρκετά σοβαρά τους νέγρους» στον πληθυσμό της – τους οποίους ο ίδιος θαύμαζε από τις λαμπρές νίκες του Jesse Owens στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου το 1936.
Τέτοιες στιγμές ασυνάρτητων προκλήσεων γίνονταν για μένα όλο και πιο βασανιστικές, καθώς υποψιαζόμουν ότι ήταν η άλλη όψη μιας θεμελιώδους αδυναμίας, την οποία μου θύμιζε η, παρά όλα τα ανδρικά χαρακτηριστικά, σχεδόν γυναικεία φωνή του πατέρα μου.
Φοβόταν αρκετά τις πιθανές παρεκτροπές της γυναίκας του, ώστε να επιδιώκει την αγάπη της με καθημερινά ερωτικά γράμματα πάνω στο τραπέζι του πρωινού και με επιδεικτικά λαμπερά δώρα από κοσμηματοπωλεία της Frankfurt. Εκείνη αντιδρούσε με περιστασιακές απειλές ότι «θα καταθέσει αίτηση διαζυγίου», πράγμα που τον ωθούσε σε νέες υπερβολές και προκαλούσε σε μένα πανικό.
Ήμουν μόλις επτά ετών όταν η μητέρα μου ανακοίνωσε ότι ήθελε να με μυήσει σε ένα μεγάλο μυστικό. Η πολυαναμενόμενη δεύτερη εγκυμοσύνη της έδωσε αφορμή να αναθεωρηθεί η τότε συνηθισμένη ιστορία του πελαργού και να με προετοιμάσει για τη διόγκωση της κοιλιάς της τους επόμενους μήνες.
Καθώς ο Hansi Grimm, ο συμμαθητής μου στο θρανίο με το σκούρο δέρμα και τα κοντά σγουρά μαλλιά, μου είχε ήδη δώσει μια πιο λεπτομερή εκδοχή των σχετικών πραγμάτων, τόλμησα να ρωτήσω αν ο «Vati» δεν είχε συμβάλει κι αυτός στη δημιουργία του μελλοντικού παιδιού, και πήρα μια απορριπτική απάντηση:
«Όχι, μόνο οι μητέρες μπορούν να μείνουν έγκυες, οι πατέρες βοηθούν μετά στην ανατροφή.»
Η απάντηση αυτή με καθησύχασε για ένα διάστημα, ιδίως επειδή η γέννηση της αδελφής μου συνέπεσε με μια περίοδο επιτυχίας στη ζωή του πατέρα μας. Μόλις είχε εγκαταλείψει τα σχέδιά του για έρευνα και πανεπιστημιακή καριέρα υπέρ του υψηλού εισοδήματος από τη θέση διευθυντή σε μια ιδιωτική κλινική και έτσι μπορούσε να παραλάβει «τα δύο κορίτσια» με μια ολοκαίνουργια κόκκινη Mercedes 190 από τη μαιευτική κλινική.
Την επόμενη μέρα παραδόθηκε στη –σπάνια εντυπωσιασμένη– μητέρα μου ένα ανοιχτό γαλάζιο VW Käfer μπροστά από το σπίτι, του οποίου τον αριθμό, σε τότε νέο μαύρο-σε-άσπρο πινακίδα, δεν ξέχασα ποτέ: WÜ-CP 637.
Οι γονείς απέκτησαν επίσης μια 17χρονη «οικιακή βοηθό». Εκείνη με θυμόταν ως «ένα ήσυχο αγόρι, συγκεντρωμένο στα μαθήματά του και στα παιχνίδια με ιππότες», που φρόντιζε πολύ τη μικρή του αδελφή και στεκόταν εντελώς στη σκιά της.
Με το προσεκτικά διπλωμένο χαρτονόμισμα των εκατό μάρκων στον κουμπαρά μου ήθελα οπωσδήποτε να της αγοράσω μια κούκλα Käthe-Kruse, κάτι που οδήγησε τους γονείς στο να ανοίξουν έναν λογαριασμό στο όνομά μου, στον οποίο δεν είχα πρόσβαση.
Από αυτή την απογοήτευση, ότι δεν μου επιτρεπόταν να είμαι γενναιόδωρος, ίσως προέκυψε μια δια βίου διαταραγμένη σχέση με τα χρήματα.
Άλλωστε, η αδελφή μου είχε έρθει πολύ αργά στη ζωή μου. Διότι, σε αντίθεση με εμένα, μεγάλωσε σε ένα νοικοκυριό με το οποίο οι γονείς προσπαθούσαν να πείσουν τους εαυτούς τους για την άνοδό τους στη «ανώτερη μεσαία τάξη».
Πέρασε όλα τα στάδια της παιδικής και νεανικής ηλικίας, συμπεριλαμβανομένων των σπουδών της στην ιατρική, προς πλήρη ικανοποίηση των γονιών μας και έζησε μαζί τους στο ίδιο σπίτι μέχρι τον θάνατό τους.
Στις σπάνιες ενήλικες επισκέψεις μου στην κοιλάδα του Würzburg, απομακρυνόμασταν όλο και περισσότερο ο ένας από τον άλλον.
Κάπως πιο φωτεινές εικόνες της παιδικής ηλικίας προέρχονταν μάλλον από έξω από την πόλη. Στο Grombühl, μια συνοικία σιδηροδρομικών κοντά στην πανεπιστημιακή κλινική, όπου ζούσαμε από το 1950 και όπου άρχισα το δημοτικό σχολείο, υπήρχε ένα ξενοδοχείο με το βουκολικό όνομα «Jägerruh» (ησυχαστήριο των κυνηγών).
Εκεί κατέλυαν, κατά τις ετήσιες επισκέψεις τους από το Sauerland, ο παππούς μου Hans και η τρίτη του σύζυγος Emmi, που μου ήταν πολύ αγαπητή, αν και η μητέρα μου επέμενε ότι δεν ήταν η βιολογική μου γιαγιά.
Καθώς οι δυο τους έφταναν με ένα μαύρο Opel Kapitän με λευκά ελαστικά, το οποίο οδηγούσε ο Fritz Roleitscheck, ένας ευγενικός και διακριτικά «λιβρεδοφόρος» οδηγός, και το οποίο σταθμευόταν ως θέαμα για τους κατοίκους του Grombühl μπροστά στο «Jägerruh», ταύτιζα τον παππού και νονό μου με απέραντο πλούτο.
Παρόλο που δεν απαντούσε ποτέ στην ερώτησή μου αν ανήκε στους τότε σπάνιους εκατομμυριούχους της χώρας, άκουγα με ιδιαίτερη προσοχή τις αφηγήσεις του για τις «δουλειές» του, όπως έλεγε: ένα «εργοστάσιο ποτών» στο Sauerland, ένα ξενοδοχείο και αρκετά «μαγαζιά» στο Dortmund. Εκείνος ερμήνευε το ενδιαφέρον μου ως ένδειξη κληρονομικού ταλέντου για τα χρήματα.
Πράγματι, με τη συμβουλή του παππού μου και με την άδεια των γονιών μου, επένδυσα τα εκατό μάρκα από τον λογαριασμό ταμιευτηρίου σε μια μετοχή της «Harpener Bergbau», η οποία έγινε η πρώτη μου ελπίδα για ένα μεγάλο μέλλον και –καθώς παρέμεινε στάσιμη για αρκετά χρόνια– η πρώτη νηφάλια επεξεργασμένη απογοήτευση της ζωής.
Ο πατέρας μου δεν ήθελε τίποτε λιγότερο από το να θαυμάζει ένα «χανσεατικό πνεύμα» στη συμπεριφορά του πεθερού του από το Sauerland και καταλάβαινε καλύτερα από την κόρη του πόσο βαθιά με επηρέασε ο θάνατός του από διόγκωση καρδιάς το καλοκαίρι του 1958.
Ο Hans Bender πέθανε σε ηλικία 62 ετών και στις φωτογραφίες που έχω κρατήσει φαίνεται σχεδόν είκοσι χρόνια μεγαλύτερος. Η προσπάθειά μου που ξεκίνησε σύντομα να μάθω τα πάντα για τη ζωή του οδήγησε σε μια ένταση στην οποία οι γονείς μου δεν αντέδρασαν.
Καθώς το όνειρο μιας ζωής εκατομμυριούχου ξεθώριαζε, ήρθα αντιμέτωπος με ίχνη μιας γερμανικής πορείας επιτυχίας που με ταλαιπωρούσαν. Ως ανθρακωρύχος σε ένα ορυχείο του Dortmund, ο παππούς μου είχε μετακινηθεί από το Kommunistische Partei Deutschlands στο Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei και, μετά το 1933, ανταμείφθηκε με τον επικερδή ρόλο να επιβλέπει την επίσημα απαγορευμένη από τον Adolf Hitler πορνεία στη διαβόητη περιοχή Steinplatz του Dortmund.
Αυτό το παρελθόν, που δεν αναφερόταν ποτέ στην οικογένεια, πρέπει να τον ώθησε μετά το 1945 να επιστρέψει στο χωριό του στο Sauerland, ενώ οι επιχειρήσεις του συνέχισαν να λειτουργούν κανονικά υπό τη νέα σοσιαλδημοκρατική δημοτική διοίκηση.
Τη λέξη «Führer», τόσο οικεία στον πατέρα μου, δεν την άκουσα ποτέ από το στόμα του «βασιλιά του Steinplatz».
Λιγότερο ενδιαφέροντες μου φαίνονταν οι συγγενείς από το Würzburg. Οι δύο αδελφοί της γιαγιάς μου ζούσαν με τις οικογένειές τους και τη μητέρα τους κοντά στο Grombühl και διατηρούσαν ένα ξυλουργείο που είχαν κληρονομήσει από τον πατέρα τους.
Ο μεγαλύτερος από αυτούς είχε επιστρέψει μετά από σχεδόν δέκα χρόνια αιχμαλωσίας στη Σιβηρία, μιλούσε στις κυριακάτικες βόλτες με βαθιά φωνή για την «ελευθερία» που είχε χάσει και μια χειμωνιάτικη μέρα άφησε πίσω του το κρεμασμένο σώμα του ως παγωμένο μνημείο μιας ανεπανόρθωτης δυστυχίας.
Οι ιστορίες για τον Vinzenz Schraut, που είχε πεθάνει στα μέσα της δεκαετίας του 1920 και ήταν γαμπρός του προπάππου μου και συγγενής του παππού μου, ο πατέρας μου –ως μοναχογιός– τις έφερνε ευχαρίστως σε συμφωνία με τις δικές μου φαντασιώσεις για την οικογενειακή ιστορία.
Είχε εμφανιστεί ως «βοηθητικός τενόρος» στη σκηνή του Stadttheater και, όπως έμαθα αργότερα, είχε σταθεί αρκετά αποφασιστικά στο πλευρό της πολιτικής αριστεράς ώστε να υποστηρίξει την αναρχο-σοσιαλιστική επαναστατική απόπειρα της Räterepublik.
Όμως και για τον Konrad Gumbrecht, τον σύντροφο της μητέρας του που έμεινε νωρίς χήρα, ο οποίος τη συντηρούσε μαζί με τα τρία της παιδιά και τους χάρισε το επώνυμό του μέσω γάμου το 1937, λίγους μήνες πριν από τον ξαφνικό θάνατό του από καρδιά, ο πατέρας μου μιλούσε με ευγνωμοσύνη.
Τέτοια αποσπασματικά πορτρέτα από δεύτερο ή τρίτο χέρι ζωντάνευαν τη φαντασία μου, χωρίς να μειώνουν την περηφάνια μου για την οικογένεια.
Συνεχίζεται
