Ευαγγέλιο περί της καθαρότητας του νου
Και έτσι, ενώ οι μη χριστιανοί έχουν ένα μόνο τάλαντο, τον λόγο, ο οποίος τους οδηγεί και τους διδάσκει μέσα στο βιβλίο της φύσεως, οι χριστιανοί έχουν πέντε τάλαντα: τον λόγο, την παλαιά αποκάλυψη, τη νέα αποκάλυψη, την Εκκλησία και τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Όταν ο μη χριστιανός εισέρχεται στη φύση για να τη διαβάσει και να την ερμηνεύσει, μπροστά του φωτίζει μόνο ένα κερί, ο λόγος· όταν ο Ιουδαίος εισέρχεται στη φύση για να τη διαβάσει και να την ερμηνεύσει, μπροστά του φωτίζουν δύο κεριά, ο λόγος και η παλαιά αποκάλυψη· ενώ όταν ο χριστιανός εισέρχεται στη φύση για να τη διαβάσει και να την ερμηνεύσει, μπροστά του φωτίζουν πέντε κεριά: ο λόγος, η παλαιά αποκάλυψη, η νέα αποκάλυψη, η Εκκλησία και η δύναμη του Αγίου Πνεύματος.
Ποιος λοιπόν πρέπει να βλέπει καλύτερα και να διαβάζει καθαρότερα: ο άνθρωπος με ένα κερί, ή ο άνθρωπος με δύο κεριά, ή ο άνθρωπος με πέντε κεριά; Αναμφίβολα, ο καθένας από αυτούς θα γνωρίζει ως έναν βαθμό να διαβάζει· και ακόμη πιο αναμφίβολο είναι ότι ο άνθρωπος με τα πέντε κεριά θα μπορεί να βλέπει μακρύτερα και να διαβάζει καθαρότερα από τους πρώτους δύο. Όταν όμως σε εκείνον που βρίσκεται μέσα σε πέντε φορές μεγαλύτερο φως σβήσουν και τα πέντε κεριά, τότε μένει σε μεγαλύτερο σκοτάδι από εκείνον που βαδίζει στο φως ενός κεριού και του σβήνει αυτό το ένα. Διότι όταν δύο άνθρωποι εισέλθουν στο ίδιο σκοτάδι, σκοτεινότερο γίνεται μπροστά στα μάτια εκείνου που μπήκε στο σκοτάδι από μεγαλύτερο φως.
Αλλά και όσοι βαδίζουν με ένα μόνο κερί, δηλαδή με τον καθαρό και ασκίαστο λόγο τους, μπορούν να διαβούν μέσα από τη σκοτεινή χαράδρα αυτής της ζωής προς το μεγάλο φως του Θεού· πόσο μάλλον είναι ευκολότερο για εκείνους μπροστά στους οποίους φωτίζει λυχνάρι με πέντε κεριά. Και όταν εκείνοι που βαδίζουν με ένα κερί δεν θα έχουν απολογία, εάν παρεκκλίνουν από τον δρόμο και χαθούν στο σκοτάδι —Ρωμ. 1,20—, ποια απολογία θα έχουν ενώπιον του Θεού εκείνοι στους οποίους ο Θεός έδωσε στα χέρια πέντε κεριά, και όμως αυτοί παρεκκλίνουν από τον δρόμο και χάνονται στο σκοτάδι; Αληθινά, από όλους τους ανθρώπους επάνω στη γη, τη μεγαλύτερη ευθύνη ενώπιον του Θεού τη φέρει ο άνθρωπος που ονομάζεται χριστιανός.
Με το σημερινό Ευαγγέλιό Του ο Κύριος Ιησούς αποκαλύπτει απλές και καθαρές αλήθειες, τις οποίες πολλοί από εμάς, θα λέγαμε, καθημερινά τις πατούν με τα πόδια τους και δεν τις βλέπουν· τόσο απλές και καθαρές αλήθειες, ώστε μπορεί να τις δει και να τις αναγνωρίσει ο άνθρωπος με ένα και μοναδικό κερί —με τον θεόδοτο καθαρό λόγο.
Έτσι λέγει ο Κύριος: Λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός. Εάν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι υγιής, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό. Εάν όμως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό. Τα μάτια είναι το παράθυρο του σώματος, μέσω του οποίου το σώμα γνωρίζει το φως, δέχεται το φως και διακρίνει τα πάντα μέσα στο φως. Εάν αυτό το παράθυρο είναι κολλημένο κλειστό, τι φοβερή φυλακή γίνεται το σώμα! Τα μάτια είναι οδηγός του σώματος· όσο αυτός ο οδηγός βαδίζει άγρυπνα μπροστά, το σώμα κινείται σωστά και δεν περιπλανάται έξω από τον δρόμο: τα πόδια πηγαίνουν όπως πρέπει, τα χέρια εργάζονται όπως πρέπει, και κάθε όργανο του σώματος εκτελεί τον ρόλο του όπως πρέπει.
Αν όμως ο οδηγός πέσει στο σκοτάδι, σε τι σκοτάδι άραγε πέφτει τότε αυτός που οδηγείται! Αν τα μάτια σβήσουν και πάψουν να φωτίζουν το σώμα, τι άλογη μάζα σκότους παρουσιάζει τότε το σώμα! Τότε κλείνονται για το σώμα όλοι οι δρόμοι: τα πόδια είτε δεν προχωρούν καθόλου είτε πηγαίνουν εκεί όπου δεν πρέπει· τα χέρια είτε δεν εργάζονται καθόλου είτε εργάζονται όπως δεν πρέπει· και κάθε όργανο του σώματος επιτελεί τον ρόλο του όπως δεν πρέπει. Το πόδι ψηλαφεί με το πάτημα και, με το ψηλάφισμα του πατήματος, προσπαθεί να αντικαταστήσει τη σκοτισμένη όραση· το χέρι ψηλαφεί και, με την ψηλάφηση, προσπαθεί να αντικαταστήσει τη σκοτισμένη όραση· το αυτί ακούει προσεκτικότερα και προσπαθεί, με την προσεκτικότερη ακρόαση, να αντικαταστήσει την όραση. Όμως όλα μάταια· εκείνα που οδηγούνται δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τον οδηγό τους. Επέρχεται σύγχυση και ταραχή. Χωρίς μάτια, το ανθρώπινο σώμα γίνεται πράγματι αληθινή φυλακή.
Το εσωτερικό νόημα αυτών των λόγων προβάλλει από μόνο του ύστερα από την επόμενη φράση, η οποία λέγει: Εάν λοιπόν το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, πόσο μεγάλο είναι τότε το σκοτάδι! Δεν λέγει το φως επάνω σου ή μπροστά σου, αλλά μέσα σου. Με αυτό ο Κύριος στρέφει ολόκληρη την εικόνα του ματιού και του σώματος προς το εσωτερικό του ανθρώπου, προς τον νου και την ψυχή. Διότι το μάτι είναι εικόνα του νου και το σώμα εικόνα της ψυχής. Στην Αγία Γραφή γίνεται συχνά λόγος για τη διορατικότητα του νου, όπως και για την τύφλωση του νου. Ο Απόστολος Παύλος εύχεται στους Εφεσίους να τους δώσει ο Θεός φωτισμένους τους οφθαλμούς της διανοίας —Εφ. 1,18. Και ο Ψαλμωδός παρακαλεί τον Θεό: Άνοιξε τα μάτια μου, για να δω τα θαυμάσια του νόμου σου —Ψαλμ. 118,18—, εννοώντας εδώ τους νοερούς οφθαλμούς και την εσωτερική όραση, με την οποία και μόνο μπορούν να ιδωθούν οι νόμοι του Θεού.
Ο νους είναι το μάτι ολόκληρης της ψυχής. Ο νους είναι το παράθυρο της ψυχής προς τον Θεό. Όσο ο νους είναι καθαρός, φωτεινός και ανοιχτός προς τον Θεό, τόσο χύνεται επάνω σε ολόκληρη την ψυχή ουράνιο φως, ώστε οι σκέψεις μας ανυψώνονται σωστά προς τον Θεό· όλα τα αισθήματα της καρδιάς μας συνενώνονται σε αγάπη προς τον Θεό και προς τον νόμο Του· όλες οι προθέσεις, όλες οι επιθυμίες, όλα τα έργα της ψυχής μας είναι φωτεινά, υγιή και στραμμένα στην υπηρεσία του Θεού. Είναι σαν φωτισμένο λιβάδι, στο οποίο βόσκει το κοπάδι και χαίρονται οι ποιμένες, και στο οποίο οι λύκοι δεν τολμούν να μπουν εξαιτίας του φωτός! Μόνο όταν δύσει ο ήλιος και πέσει το σκοτάδι, τότε τολμούν οι λύκοι να κατεβούν στο λιβάδι και να ζητήσουν θήραμα για τον εαυτό τους.
Φωτισμένη από καθαρό και υγιή νου, και η ψυχή μας είναι ελεύθερη από τα άγρια θηρία των κακιών και των παθών, τα οποία ορμούν επάνω της μόνο όταν τη σκεπάσει το σκοτάδι ενός άρρωστου νου. Ο αββάς Βενιαμίν είχε αρρωστήσει πριν από τον θάνατό του. Οι μαθητές του και όσοι τον τιμούσαν άρχισαν με λύπη να προσεύχονται κοντά στην κλίνη του για τη θεραπεία του. Όταν άκουσε ο γέροντας για ποιο λόγο παρακαλούσαν τον Θεό, τους είπε: «Να προσεύχεστε να μη νοσήσει ο εσωτερικός μου άνθρωπος· από αυτό το σώμα δεν είδα ωφέλεια ούτε όταν ήταν υγιές, ούτε τώρα που είναι άρρωστο αισθάνομαι ζημία». —Αλφαβητικό Γεροντικό.
Όταν ο νους είναι καθαρός, όλα είναι καθαρά στην ψυχή του ανθρώπου, και τότε ολόκληρος ο άνθρωπος είναι καθαρός. Και για τον καθαρό άνθρωπο πάλι όλα είναι καθαρά —Τίτ. 1,15. Αναμφίβολα, σε κάθε άνθρωπο, δίπλα στη μεγαλύτερη καθαρότητα, υπάρχει και ακαθαρσία· όμως ο άνθρωπος με καθαρό νου δεν θέλει να βλέπει την ακαθαρσία. Κατευθύνει τον νου του —και ο νους ολόκληρη την ψυχή— μόνο προς εκείνο που είναι καθαρό, τόσο μέσα στον άνθρωπο όσο και στον εξωτερικό κόσμο. Και, κατευθύνοντας τον νου του μόνο προς εκείνο που είναι καθαρό, ο άνθρωπος πλουτίζει όλο και περισσότερο σε καθαρότητα. Όσο περισσότερο ο νους μας μένει στον Κύριο Ιησού Χριστό, ως την τέλεια καθαρότητα και το τέλειο φως, τόσο ο νους μας —και μέσω του νου η καρδιά και η ψυχή— γίνεται ολοένα καθαρότερος, φωτεινότερος, λαμπρότερος και διορατικότερος.
Αν όμως ο νους αποστραφεί τον Θεό, αν αρνηθεί τον Θεό και βλασφημήσει τον Θεό, τότε ο λύχνος της ψυχής σβήνει· τότε το παράθυρο του δωματίου χτίζεται και κλείνεται· και ο οδηγός της ψυχής γλιστρά από τον δρόμο και πέφτει στον λάκκο. «Δεν σχηματίζεται σύννεφο χωρίς φύσημα ανέμου, ούτε γεννιέται πάθος χωρίς λογισμό», λέγει ο Μάρκος ο Ασκητής· βλ. Φιλοκαλία. Οι λογισμοί είναι σαν άνεμοι, που φυσούν από τον ταραγμένο νου και διεγείρουν την αισθητική και θελητική φύση του ανθρώπου. Πόσο μεγάλο σκοτάδι γίνεται τότε η ψυχή! Τότε γεννιέται σύγχυση στην ψυχή, και τυφλό χτύπημα και ψηλάφισμα πότε προς τον έναν και πότε προς τον άλλον δρόμο.
Μια στιγμιαία σκέψη προβάλλεται ως οδηγός της ψυχής, σαν μια τεχνητή σπίθα· γρήγορα όμως σβήνει και παραδίδει την οδηγία σε ένα στιγμιαίο αίσθημα, το οποίο πάλι αντικαθίσταται από άλλο αίσθημα ή από άλλη σκέψη, ή από μία, δεύτερη και τρίτη επιθυμία, ώσπου τελικά ο άνθρωπος πέφτει στο σκοτάδι της ανθρώπινης απελπισίας. Η εξασθενημένη και σκοτισμένη ψυχή τότε παραδίδεται πλήρως στην καθοδήγηση του σώματος, το οποίο είναι το ίδιο σκοτάδι και τύφλωση χωρίς το φως της ψυχής. Και το σώμα γίνεται οδηγός. Και ο τυφλός αρχίζει να οδηγεί τυφλό, ώσπου αναπόφευκτα και οι δύο να πέσουν στον λάκκο.
Οι παραπάνω λόγοι του Χριστού αναφέρονται ακόμη στους γονείς και στους διδασκάλους, στους ηγέτες του λαού και στους ιερείς της Εκκλησίας του Θεού. Οι γονείς είναι σαν μάτια για τα παιδιά τους, όπως και οι διδάσκαλοι για τους μαθητές τους, και όπως επίσης οι ηγέτες για τον λαό τους. Εάν εκείνοι που προπορεύονται δεν βλέπουν πού πηγαίνουν, ακόμη λιγότερο θα βλέπουν εκείνοι που τους ακολουθούν. Εάν οι γονείς βρίσκονται σε λάθος δρόμο, πώς θα βρουν τα παιδιά τον ορθό δρόμο; Εάν οι διδάσκαλοι λένε ψέματα, πώς θα γνωρίσουν οι μαθητές την αλήθεια; Εάν οι ηγέτες του λαού είναι άθεοι, πώς θα είναι ο λαός ευσεβής; Εάν οι ιερείς του Θεού είναι ακάθαρτοι, πώς θα είναι καθαροί οι πιστοί; Τότε θα επαληθευθούν σε όλους αυτούς οι προφητικοί λόγοι, οι οποίοι αναρίθμητες φορές επαληθεύθηκαν στον λαό του Ισραήλ: με τα μάτια θα βλέπουν και δεν θα βλέπουν —Ματθ. 13,14· πρβλ. Ιω. 9,39. Δηλαδή: θα κοιτάζουν με τα σωματικά μάτια τα πνευματικά πράγματα και γεγονότα, και δεν θα τα βλέπουν· διότι το σωματικό μάτι βλέπει εκείνο που είναι σωματικό, ενώ το πνευματικό μάτι, ή ο νους, βλέπει εκείνο που είναι πνευματικό. Επειδή όμως σ’ αυτούς η όραση του νου είναι τυφλωμένη, όλα όσα είναι πνευματικά στον ουρανό και στη γη μένουν γι’ αυτούς αόρατα και άγνωστα, αφού αυτοί βλέπουν μόνο με τα σωματικά μάτια. Ο δε ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος του Θεού, διότι του φαίνονται μωρία, και δεν μπορεί να τα γνωρίσει, επειδή αυτά ανακρίνονται πνευματικώς —Α΄ Κορ. 2,14.
Ακούστε τι ακόμη λέγει ο Απόστολος Παύλος: εμείς όμως έχουμε νουν Χριστού —Α΄ Κορ. 2,16. Μακάριος όποιος από εμάς μπορεί να πει για τον εαυτό του ότι έχει νουν Χριστού! Μακάριος όποιος απέρριψε τον θνητό, ασταθή, γήινο νου του και τον αντικατέστησε με τον ισχυρό νου του Χριστού! Αυτός θα είναι ολόκληρος γεμάτος από ανέκφραστο φως, και ολόκληρο αυτόν τον κόσμο θα τον βλέπει βυθισμένο μέσα σε ένα μεγάλο φως, όπως ο Μωυσής τη βάτο μέσα στη φλόγα. Αυτός θα βαδίζει εύκολα μέσα από τη χαράδρα αυτής της ζωής, διότι ο δρόμος θα είναι φωτισμένος από τον μεγαλύτερο λύχνο, από το διορατικότερο μάτι, από τον καθαρότερο νου. Διότι ο Κύριος λέγει: Εγώ είμαι το φως του κόσμου· όποιος με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι —Ιω. 8,12. Ο Χριστός είναι το φως μας· ο Χριστός είναι το μάτι της ζωής μας. Όποιος θέλει να γνωρίσει τη ζωή και να δει τον δρόμο της αληθινής ζωής, πρέπει να κοιτάζει μέσα από αυτό το μάτι. Κάθε άλλο μάτι είναι περισσότερο ή λιγότερο διεφθαρμένο, σκοτισμένο και μολυσμένο, και σαν γυαλιά είτε μεγαλώνει είτε μικραίνει, είτε φέρνει κοντά είτε απομακρύνει τα αντικείμενα. Μόνο μέσα από το μάτι του Χριστού φαίνονται όλα όπως είναι: και στον ουρανό και στη γη, και στον άνθρωπο και στα πράγματα. Γι’ αυτό και θα δώσουν τη βαρύτερη απολογία ενώπιον του Θεού εκείνοι στους οποίους δόθηκε να βλέπουν τα πάντα μέσα από το μάτι του Χριστού, και όμως δεν βλέπουν.
Κανείς δεν μπορεί να υπηρετεί δύο κυρίους, συνεχίζει ο Κύριος· διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον, ή θα προσκολληθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να υπηρετείτε τον Θεό και τον μαμωνά. Μπορούν δύο τροχοί μιας άμαξας να κινούνται προς τα εμπρός και δύο προς τα πίσω; Μπορεί ο άνθρωπος με το ένα μάτι να κοιτάζει προς την ανατολή και με το άλλο προς τη δύση; «Όπως το ένα μάτι δεν μπορεί να ατενίζει τον ουρανό και το άλλο τη γη, έτσι και ο νους δεν μπορεί να ενώσει τη μέριμνα για τα θεία με τη μέριμνα για τα κοσμικά» —αββάς Ησαΐας. Ή μπορεί με το ένα πόδι να βαδίζει προς τα δεξιά και με το άλλο προς τα αριστερά; Δεν μπορεί. Έτσι ακριβώς δεν μπορεί κανείς να πηγαίνει προς συνάντηση του Θεού και ταυτόχρονα να μένει στην αγκαλιά του κόσμου. Δεν μπορεί ο άνθρωπος να υπηρετεί τον Θεό και την αμαρτία, αλλά ή θα μισήσει τον Θεό και θα αγαπήσει την αμαρτία, ή το αντίστροφο: θα αγαπήσει τον Θεό και θα μισήσει την αμαρτία. Για να τονίσει ακόμη περισσότερο αυτή την αλήθεια, ο Κύριος την επαναλαμβάνει μόνο με άλλα λόγια: ή θα προσκολληθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Εάν ένας άνθρωπος προσκολλάται στον Θεό, δεν μπορεί να προσκολλάται και στον εχθρό του Θεού. Και η αγάπη προς αυτόν τον κόσμο είναι έχθρα προς τον Θεό.
Ο Θεός ζητεί από εμάς ολόκληρη την καρδιά, και γι’ αυτό μας προσφέρει όλη τη βοήθειά Του και όλα τα δώρα Του. Διότι τα μάτια του Κυρίου περιτρέχουν ολόκληρη τη γη, για να δείχνει τη δύναμή Του προς εκείνους των οποίων η καρδιά είναι ολόκληρη προς Αυτόν —Β΄ Παραλ. 16,9. Ολόκληρη — δηλαδή καθαρή και αδειασμένη από πίστη στον κόσμο, από ελπίδα στον κόσμο, από αγάπη προς τον κόσμο, και γεμάτη με πίστη, ελπίδα και αγάπη μόνο προς τον ζώντα και αθάνατο Κύριο. Όποιος προσκολλάται στον Κύριο, αυτός πράγματι πρέπει να αισθάνεται περιφρόνηση προς κάθε θνητή, απατηλή και φθαρτή ηδονή και γοητεία αυτού του κόσμου. Και αντίστροφα, όποιος παραδόθηκε ολοκληρωτικά στην αγκαλιά των απατηλών ελπίδων και υποσχέσεων αυτού του κόσμου, αυτός θα παραμελήσει και θα καταφρονήσει ολοκληρωτικά τον Θεό. Αλλά μην πλανάσθε· ο Θεός δεν εμπαίζεται —Γαλ. 6,7. Διότι όποιος αρνηθεί τον Θεό, θα τον αρνηθεί και ο Θεός· και ο Θεός θα παραμείνει Θεός, ενώ εκείνος θα σβηστεί από το βιβλίο των ζώντων και στους δύο κόσμους.
Γι’ αυτό να είσαι σταθερός στην αφοσίωσή σου στον Θεό και να μη διαιρείς την καρδιά σου· αλλά όταν έβαλες μία φορά το χέρι σου στο άροτρο στο χωράφι του Κυρίου, μη γυρίζεις πίσω. Και όταν άρχισες μία φορά να φεύγεις από τη σοδομιτική διαφθορά αυτού του κόσμου, μη στρέφεις το βλέμμα σου πίσω, για να μη γίνεις πέτρα όπως η γυναίκα του Λωτ και να μη μπορείς να προχωρήσεις ούτε μπροστά ούτε πίσω. Και όταν μία φορά κατόρθωσες να σωθείς από τον μαύρο Φαραώ της Αιγύπτου, μη θελήσεις πια να επιστρέψεις στη δουλεία του, έστω κι αν στον δρόμο σου προς τη σωτηρία στέκονται εμπόδια όπως θάλασσες, έρημοι, πείνα, δίψα και αναρίθμητοι εχθροί. Ο Κύριος πάντοτε πορεύεται μπροστά από εκείνους που σώζονται από την πυρκαγιά της αμαρτωλής φωτιάς, και Αυτός τους ανοίγει δρόμο και μέσα από θάλασσες, και μέσα από αμμώδεις ερήμους, και μέσα από πυκνές παρατάξεις εχθρών.
Δεν μπορείτε να υπηρετείτε τον Θεό και τον μαμωνά. Πάλι ο Κύριος θέλει να ενισχύσει εκείνη την πρώτη σκέψη: κανείς δεν μπορεί να υπηρετεί δύο κυρίους. Δηλαδή δύο κυρίους που σκέπτονται αντίθετα, επιθυμούν αντίθετα, θέλουν αντίθετα. Ο δίκαιος Αβραάμ υπηρέτησε τρεις κυρίους —Γεν. 18,2—, αλλά αυτοί οι τρεις κύριοι ήταν στην ουσία και στο πνεύμα ένας. Και εμείς μπορούμε να υπηρετούμε τριάντα αγγέλους του Θεού ή τριακόσιους αγίους του Θεού· όμως αυτοί δεν είναι ούτε τριάντα ούτε τριακόσιοι κύριοι, δεν είναι ούτε καν δύο κύριοι, αλλά ένας και μόνος: είναι το στράτευμα του Θεού, του φωτός, της αλήθειας και της δικαιοσύνης, που στέκεται κάτω από έναν και μοναδικό Κύριο, τον Θεό. Για να μη νομισθεί λοιπόν ότι δεν μπορούμε να υπηρετούμε δύο καλούς και αγίους ανθρώπους, ο Κύριος εξηγεί την πρώτη Του σκέψη δείχνοντας ότι εννοεί δύο αντίθετους κυρίους, οι οποίοι δεν έχουν τίποτε κοινό μεταξύ τους, όπως το μεσημέρι και τα μεσάνυχτα.
Ο Θεός και ο μαμωνάς — αυτοί είναι οι δύο αντίθετοι κύριοι, στους οποίους μπορούμε να παραδοθούμε για υπηρεσία: στον Θεό για σωτηρία και ζωή, και στον μαμωνά για απώλεια και θάνατο. Μαμωνάς σημαίνει πλούτος. Είναι λέξη φοινικική. Λέγεται ότι οι πολυθεϊστές Φοίνικες είχαν και ένα άγαλμα με αυτό το όνομα, στο οποίο προσκυνούσαν ως θεότητα του πλούτου. Γιατί χρησιμοποίησε ο Κύριος ξένη λέξη για εκείνο που είναι αντίθετο προς τον Θεό; Για να δείξει τη βαθιά Του περιφρόνηση προς τη θεοποίηση του πλούτου, προς την υπηρεσία και τη δουλεία στον πλούτο. Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία —Α΄ Τιμ. 6,10. Η φιλαργυρία δεν σημαίνει μόνο την παθιασμένη αγάπη προς το ασήμι, αλλά προς κάθε περιττό και ψυχοφθόρο πλούτο.
Ο Κύριος θα μπορούσε να πει: δεν μπορείτε να υπηρετείτε τον Θεό και το ψεύδος, διότι ο Θεός είναι αλήθεια. Θα μπορούσε επίσης να πει: δεν μπορείτε να υπηρετείτε τον Θεό και την αρπαγή, διότι ο Θεός είναι έλεος· ούτε τον Θεό και την πορνεία, διότι ο Θεός είναι καθαρότητα· ούτε τον Θεό και τον φθόνο, διότι ο Θεός είναι η ίδια η αγάπη· ούτε τον Θεό και οποιαδήποτε αμαρτία, διότι ο Θεός είναι αναμάρτητος και αντίπαλος της αμαρτίας. Γιατί λοιπόν ο Κύριος Ιησούς έθεσε ακριβώς την υπηρεσία του πλούτου ως αντίθετη προς την υπηρεσία του Θεού; Διότι η υπηρεσία του πλούτου προκαλεί, γεννά και καθιστά δυνατές όλες τις άλλες αμαρτίες και κακίες. Όποιος προσκολληθεί με όλη του την καρδιά στον γήινο πλούτο, αυτός δεν θα μπορέσει να συγκρατηθεί ούτε από το ψεύδος, ούτε από την κλοπή, ούτε από την αρπαγή, ούτε από την ψευδορκία, ακόμη ούτε και από τον φόνο, μόνο και μόνο για να διαφυλάξει και να αυξήσει τον πλούτο του. Ούτε θα μπορέσει να συγκρατηθεί από τον φθόνο και το μίσος προς εκείνους που είναι πλουσιότεροι από αυτόν.
Επιπλέον, ο πλούτος εύκολα θα του ανοίξει τις πύλες όλων των άλλων αμαρτιών και κακιών: της μέθης, της χαρτοπαιξίας, της πορνείας, της μοιχείας και κάθε ακολασίας. Και όταν διαπιστώσει ότι οι άνθρωποι, εξαιτίας του πλούτου, τον φοβούνται και τον προσκυνούν, θα πάψει να φοβάται τον Θεό και να προσκυνά τον Θεό· θα κοιτάζει με περιφρόνηση τον νόμο του Θεού και την Εκκλησία του Θεού, και σύντομα θα γίνει ακραίος βλάσφημος και αρνητής του Θεού. Να λοιπόν γιατί ο Κύριος επέλεξε ακριβώς την υπηρεσία του πλούτου —ή του μαμωνά, του δαίμονα του πλούτου— ως την υπηρεσία που αντιτίθεται περισσότερο στην υπηρεσία του Θεού.
Η υπηρεσία του πλούτου οδηγεί τον άνθρωπο στη δουλεία του πλούτου και νεκρώνει εντελώς την ψυχή μέσα στον άνθρωπο. «Φτωχός είναι εκείνος που έχει πολλές ανάγκες· και οι πολλές ανάγκες δημιουργούν στη ζωή την αχορταγία των επιθυμιών. Η αναμμένη φωτιά καταβροχθίζει κάθε καύσιμη ύλη, και κανείς δεν μπορεί να τη συγκρατήσει ώσπου να τα κάψει όλα. Έτσι και τον φιλάργυρο — ποιος μπορεί να τον συγκρατήσει;» —Μέγας Βασίλειος, Περί φιλαργυρίας. Σε άλλη περίπτωση ο Κύριος είπε: Τι ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλον τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; —Ματθ. 16,26. Ο κόσμος είναι του Θεού και θα παραμείνει του Θεού· ενώ ο πλούσιος, όταν πεθάνει, θα μείνει και χωρίς τον κόσμο και χωρίς την ψυχή του, και στην κρίση του Θεού θα είναι φτωχότερος από τους πιο φτωχούς εργάτες και μισθωτούς του στην παρούσα ζωή.
Γι’ αυτό σας λέγω, συνεχίζει ο Κύριος: μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε ή τι θα πιείτε· ούτε για το σώμα σας, τι θα φορέσετε. Δεν είναι η ζωή πολυτιμότερη από την τροφή και το σώμα από το ένδυμα;
Γι’ αυτό σας λέγω. Γιατί; Επειδή ο πλούτος είναι τόσο επικίνδυνος για την ψυχή. Επειδή η υπηρεσία του μαμωνά σάς εμποδίζει να υπηρετείτε τον Θεό. Επειδή θέλω να είστε κύριοι όλου του κόσμου και όλων των πραγμάτων — γι’ αυτό άλλωστε προόρισε ο Θεός τον άνθρωπο κατά τη δημιουργία — και όχι να είστε υπηρέτες των υπηρετών σας και δούλοι των δούλων σας. Γι’ αυτό ας μη σας κατατρώγει η βαριά μέριμνα για το φαγητό και το ποτό και το ένδυμα.
Είναι δυσκολότερο να δημιουργηθεί το σώμα παρά να εφοδιαστεί με τροφή και ένδυμα. Επομένως ο Θεός, που έκανε το δυσκολότερο, θα κάνει και το ευκολότερο. Γνωρίζει ο Πατέρας σας τι έχετε ανάγκη. Το μάτι Του αγρυπνεί αδιάκοπα επάνω σας και τα υπερπλήρη χέρια Του είναι αδιάκοπα απλωμένα προς εσάς. Δεν βλέπουμε παντού γύρω μας πώς ο Δημιουργός τρέφει και ποτίζει και ντύνει όλα τα δημιουργήματά Του; Αυτός τρέφει τα μυρμήγκια μέσα στη σκόνη· Αυτός τρέφει τα θηρία στο βουνό· Αυτός τρέφει τα ψάρια στο νερό. Όταν έρχεται το κρύο, Αυτός οδηγεί τα χελιδόνια και τους γερανούς σε θερμές χώρες, όπου τους δίνει τροφή τον χειμώνα· Αυτός βρίσκει φωλιά για την αρκούδα, όπου θα ξεχειμωνιάσει. Αυτός ποτίζει τα δέντρα και το χορτάρι. Αυτός αρδεύει τα βουνά και τα λιβάδια. Αυτός λούζει όλη την πρασινάδα και τα άνθη.
Ή υπάρχει άραγε κανένα πλάσμα επάνω στη γη, το οποίο ο Θεός δημιούργησε και το άφησε αένδυτο και γυμνό; Ποιος έντυσε το λιοντάρι και την τίγρη, τον λύκο και την αλεπού, αν όχι Αυτός; Ποιος έραψε το ένδυμα στο παγώνι και στο κοράκι, και ποιος έφτιαξε το θώρακα στη χελώνα και τα λέπια στο ψάρι, αν όχι Αυτός; Ποιος έδωσε μαλλί στο πρόβατο, τρίχωμα στην κατσίκα, τρίχες στο γουρούνι, τρίχωμα στο βόδι και χαίτη στο άλογο, αν όχι Αυτός; Ποιος κέντησε τα φτερά της πεταλούδας και τον μανδύα της σφήκας, και το πουκάμισο κάθε μικρού εντόμου που κρύβεται στο χορτάρι και στα φύλλα, αν όχι Αυτός; Ποιος έντυσε κάθε δέντρο με φλοιό, και ποιος στόλισε έτσι το στέλεχος του καλαμποκιού; Ποιος έκλωσε και ύφανε ένδυμα για τα άνθη του λιβαδιού, τέτοιο ένδυμα που ποτέ δεν φόρεσαν οι επίγειοι βασιλείς; Ο Κύριος, ο ζωντανός Κύριος, ο οποίος και τα δημιούργησε.
Και θα κοιτάξει λοιπόν αυτός ο Κύριος μόνο τον άνθρωπο σαν αποπαίδι ανάμεσα στα δημιουργήματά Του; Αυτός που τρέφει και ποτίζει και ντύνει τα άγρια θηρία στο βουνό, το χορτάρι στον αγρό και τα έντομα μέσα στο χορτάρι — είναι δυνατόν Αυτός να αφήσει το ενδοξότερο δημιούργημά Του, τον άνθρωπο, πεινασμένο και διψασμένο και γυμνό;
Κοιτάξτε τα πουλιά του ουρανού, πώς δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες. Και ποιος τα τρέφει; Τα τρέφει ο ουράνιος Πατέρας σας. Δεν λέγει ο Πατέρας τους, αλλά ο Πατέρας σας. Ο Θεός γι’ αυτά είναι μόνο Δημιουργός· για εσάς όμως είναι κάτι περισσότερο — είναι ο Πατέρας σας. Διότι εσείς είστε πολύ ανώτεροι από αυτά. Με αυτά τα λόγια ο Χριστός φανερώνει την ασύγκριτη αξία του ανθρώπου έναντι των άλλων δημιουργημάτων. Δεν είστε εσείς ανώτεροι από τα πουλιά του ουρανού; Και αφού είστε ανώτεροι, άραγε ο πάνσοφος Θεός θα θρέψει τα φθηνότερα και λιγότερο σημαντικά Του δημιουργήματα και θα λησμονήσει να θρέψει τα πολυτιμότερα και σημαντικότερα δημιουργήματά Του μέσα στον κόσμο, τους υιούς Του;
Άλλωστε όλη η μέριμνά σας για φαγητό και ποτό δεν σας ωφελεί σε τίποτε, εάν ο Θεός δεν δώσει τη ζωτική Του δύναμη σε εκείνο με το οποίο τρέφεστε και ποτίζεστε. Διότι δεν σας τρέφει το ψωμί, αλλά σας τρέφει η δύναμη του Θεού διά του ψωμιού· και δεν σας ποτίζει το νερό, αλλά η δύναμη του Θεού διά του νερού. Εσείς τίποτε δεν μπορείτε να κάνετε από μόνοι σας: Ποιος από εσάς, με τη μέριμνά του, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχυ; Δηλαδή, ποιος από εσάς μπορεί με χιλιάδες μέριμνες να κάνει το σώμα του να μεγαλώσει κατά μία σπιθαμή περισσότερο; Και ποιος από εσάς μπορεί να παρατείνει κατά μία σπιθαμή χρόνου τη ζωή του επάνω στη γη; Κύριε, λέγει ο βασιλιάς Δαβίδ, ιδού, με σπιθαμές έδωσες τις ημέρες μου — Ψαλμ. 38/39,6. Δεν πεθαίνουν άραγε και εκείνοι που τρώνε και πίνουν πολύ, όπως και εκείνοι που τρώνε και πίνουν λίγο; Και δεν πεθαίνουν γρηγορότερα οι λαίμαργοι από τους νηστευτές; Και όσοι τρώνε και πίνουν πολύ, μεγαλώνουν άραγε σε ύψος κατά μία σπιθαμή περισσότερο από τους άλλους ανθρώπους; Αφού λοιπόν με όλη σου τη μέριμνα για το φαγητό και το ποτό δεν μπορείς να προσθέσεις ούτε μία σπιθαμή στο ύψος του σώματός σου, ούτε μπορείς να παρατείνεις τη ζωή του σώματός σου επάνω στη γη κατά μία σπιθαμή χρόνου, άφησε τις περιττές μέριμνες για το σώμα και δώσε τον εαυτό σου στη μέριμνα για την ψυχή, με την οποία, μετά τη διάλυση του σώματος, θα παρουσιαστείς ενώπιον του Θεού.
Και για το ένδυμα γιατί μεριμνάτε; Παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού πώς μεγαλώνουν· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν. Σας λέγω όμως ότι ούτε ο Σολομών σε όλη του τη δόξα δεν ντύθηκε όπως ένα από αυτά. Πρώτα ο Κύριος έδειξε τα πουλιά, για να ντροπιάσει με αυτά εκείνους που μεριμνούν υπερβολικά για την τροφή. Τώρα δείχνει ακόμη κατώτερα δημιουργήματα του Θεού, τα άνθη του αγρού, για να ντροπιάσει με αυτά εκείνους που μεριμνούν υπερβολικά για το ένδυμα.
Γιατί όμως ο Κύριος δείχνει ακριβώς τα κρίνα και όχι κάποιο άλλο άνθος, το οποίο ο Θεός έντυσε με όχι μικρότερη ομορφιά από τα κρίνα; Πρώτον, επειδή τα κρίνα, με τη λευκότητά τους, η οποία παριστάνει την καθαρότητα, ξεχωρίζουν από όλα τα άλλα άνθη του αγρού. Ο θεόπτης Ιωάννης είδε τον Υιό του Θεού στον ουρανό ως λευκό Αρνίο, και λαό πολύ, λαό δικαίων, ντυμένο με λευκές στολές — Αποκ. 7,9-15. Και δεύτερον, επειδή ο Κύριος θέλησε να συγκρίνει την ομορφιά αυτού του άνθους με τον βασιλιά Σολομώντα, για τον οποίο λέγεται ότι προτιμούσε να ντύνεται με λευκό ένδυμα. Με τον Σολομώντα πάλι συγκρίνει ο Κύριος τα κρίνα, επειδή ο Σολομών ήταν ο πλουσιότερος και ενδοξότερος βασιλιάς των παλαιών χρόνων.
Και ιδού, ο σοφός και πλούσιος βασιλιάς Σολομών, παρ’ όλη τη μέριμνα και τον κόπο του να ντυθεί όσο το δυνατόν ωραιότερα, δεν μπόρεσε να ντυθεί όπως μπορεί ο Θεός να ντύσει ακόμη και το άλογο χορτάρι του αγρού. Όλη λοιπόν η ανθρώπινη μέριμνα δεν μπορεί να κάνει εκείνο που κάνει ο Θεός με τη δύναμή Του. Εάν λοιπόν το χορτάρι του αγρού, που σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον φούρνο, ο Θεός το ντύνει έτσι, πόσο μάλλον εσάς, ολιγόπιστοι; Και αν το κρίνο είναι τόσο ωραίο, ιδού, δεν είναι τίποτε άλλο παρά κοινό χορτάρι, που σήμερα ανθίζει και αύριο καίγεται στη φωτιά. Ω ολιγόπιστοι, άραγε ο Θεός θα ντύνει με τόση φροντίδα το χορτάρι του αγρού, ακίνητο, άλογο και άφωνο, και εσάς θα σας αφήσει να περπατάτε γυμνοί; Ω ολιγόπιστοι, θυμηθείτε: όσο περισσότερο μεριμνάτε εσείς οι ίδιοι για τον εαυτό σας, τόσο λιγότερο μεριμνά ο Θεός για εσάς!
Και ακόμη μία φορά επαναλαμβάνει ο Κύριος την εντολή να μη μεριμνούμε τι θα φάμε και τι θα πιούμε και τι θα φορέσουμε. Το επαναλαμβάνει για να μας απομακρύνει από τις υπερβολικές και περιττές μέριμνες, οι οποίες σκοτίζουν την πνευματική μας όραση, τυφλώνουν τον νου μας και μας αφήνουν στο σκοτάδι αυτού του κόσμου, στα χέρια ενός κακού κυρίου, του μαμωνά, μακριά και ξενωμένους από τον Θεό.
Όταν έχουμε τροφή και ένδυμα, με αυτά ας είμαστε ευχαριστημένοι, λέγει ο Απόστολος — Α΄ Τιμ. 6,8. Δηλαδή, όταν έχουμε μόνο εκείνο που μας είναι απολύτως αναγκαίο — και για το οποίο φροντίζει ο Θεός — ας μη ζητούμε περισσότερα από αυτά· διότι η μέριμνα για τα περιττά, όπως και για την αυριανή ημέρα, στο τέλος θα μας σπρώξει στην υπηρεσία του διαβόλου. Και ο ίδιος ο Κύριος διδάσκει να ζητούμε από τον Θεό στην προσευχή μόνο τον άρτον τον επιούσιο, με τον οποίο πρέπει να νοείται και ο πνευματικός άρτος, με τον οποίο πράγματι ζουν οι άνθρωποι. Να μη ζητούμε από τον Θεό καμία πολυτέλεια ούτε περιττό πράγμα για το σώμα μας.
Διότι όλα αυτά τα ζητούν οι εθνικοί. Δηλαδή εκείνοι που δεν γνωρίζουν τον αληθινό Θεό και την απεριόριστη δύναμη και αγάπη Του, ούτε την αξία της αθάνατης ψυχής του ανθρώπου, ούτε την ομορφιά και τη γλυκύτητα της βασιλείας του Θεού και της δικαιοσύνης Του — αυτοί ζητούν περισσότερα από όσα χρειάζονται. Και ο Θεός τους δίνει σύμφωνα με την επιθυμία τους, και δεν τους μένει χρεώστης τίποτε ούτε σε αυτή ούτε στην άλλη ζωή. Όλο τον μισθό τους τον λαμβάνουν εδώ στη γη, όπως και τα πουλιά του ουρανού και τα άνθη του αγρού. Διότι όλη η δόξα των πουλιών του ουρανού συνίσταται στην επίγεια ζωή τους· και όλη η ομορφιά των ανθέων του αγρού είναι στιγμιαία ομορφιά μέσα στον χρόνο. Στους υιούς Του όμως ο Θεός ετοίμασε τη βασιλεία των ουρανών από καταβολής κόσμου, και ανέκφραστη δόξα μέσα σε αυτή τη βασιλεία.
Δεν βρίσκεται λοιπόν η δόξα του ανθρώπου στο φαγητό και στο ποτό και στο ένδυμα. Διότι αν σε αυτά βρισκόταν η δόξα του ανθρώπου, ο άνθρωπος θα ήταν χιλιάδες φορές καλύτερα θρεμμένος και ποτισμένος και ντυμένος σε αυτή τη ζωή από όλα τα άλλα δημιουργήματα στη γη, στον αέρα και στο νερό. Ακριβώς γι’ αυτό όμως και ο ίδιος ο βασιλιάς Σολομών σε όλη του τη δόξα είναι ντυμένος χειρότερα από τα κρίνα του αγρού, ώστε να δουν οι άνθρωποι ότι η δόξα τους δεν βρίσκεται στην πολυτέλεια των ενδυμάτων, αλλά σε κάτι υψηλότερο και μονιμότερο· και για να αποστρέψουν τα μάτια τους και την καρδιά τους από την πρόσκαιρη δόξα αυτού του κόσμου και να αναζητήσουν για τον εαυτό τους εκείνη τη δόξα που ο Θεός τους προόρισε και τους υποσχέθηκε.
Αλλά ζητείτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Δηλαδή: μη ζητάτε κλωστές από Εκείνον που μπορεί να σας δώσει βασιλικό ένδυμα· και μη ζητάτε ζητιανικές ψίχες από το τραπέζι Εκείνου που θέλει να σας καθίσει στο βασιλικό Του τραπέζι. Αυτός είναι Βασιλεύς, και εσείς είστε οι υιοί Του. Ζητείτε εκείνο που αρμόζει στους υιούς του Βασιλέως· εκείνο που κάποτε είχατε, αλλά το χάσατε με την αμαρτία. Ζητείτε θησαυρό που δεν τον τρώνε οι σκόροι, δεν τον καταστρέφει η σκουριά, ούτε τον κλέβουν οι κλέφτες. Εάν αξιωθείτε να λάβετε το μεγαλύτερο, αναμφίβολα θα λάβετε μαζί του και το μικρότερο.
Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, στην οποία ο ίδιος ο Θεός κάθεται στον θρόνο και βασιλεύει — Ψαλμ. 102/103,19· βασιλεία χάριτος και κάθε δικαιοσύνης, στην οποία οι δίκαιοι λάμπουν όπως ο ήλιος — Ματθ. 13,43· και όπου δεν υπάρχει ασθένεια, ούτε λύπη, ούτε στεναγμός, ούτε θάνατος. Μη γίνεστε σαν τον άσωτο υιό, ο οποίος, αφού απομακρύνθηκε από τον πατέρα του, επιθύμησε να φάει τροφή χοίρων· αλλά ζητείτε μόνο να επιστρέψετε από την ξενιτιά στον οίκο του ουράνιου Πατέρα σας, όπου βασιλεύει δικαιοσύνη και ειρήνη και χαρά εν Αγίω Πνεύματι — Ρωμ. 14,17. Ούτε να γίνεστε σαν τον Ησαύ, ο οποίος πούλησε την αξία του για ένα πιάτο φακές. Θα δώσετε κι εσείς την αιώνια βασιλεία και μακαριότητα για ένα πιάτο φακές που σας προσφέρει αυτός ο κόσμος;
Ας σας φυλάξει ο Κύριος ο Θεός, με το έλεός Του, από τέτοια ντροπή και ταπείνωση. Ας φυλάξει Αυτός το μάτι του νου σας, ώστε να μη σκοτισθεί και να μη παρασυρθεί από τον κακό μαμωνά της επίγειας φθοράς και απάτης. Ας σας συνετίσει Αυτός, ώστε να είστε σαν υιοί βασιλικοί, οι οποίοι έχασαν τη βασιλεία, αλλά δεν σκέπτονται και δεν μεριμνούν για τίποτε άλλο παρά μόνο για την επιστροφή στη βασιλεία τους.
Σε μία εκκλησία στη Συρία, κτίσμα του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, είναι ακόμη και σήμερα γραμμένα τα λόγια που ο ίδιος ο αυτοκράτορας διέταξε να γραφούν: Η βασιλεία Σου, Χριστέ ο Θεός, βασιλεία όλων των αιώνων — Ψαλμ. 144/145,13. Είθε ο Κύριος να μας βοηθήσει, ώστε αυτά τα λόγια να τα γράψει ο πόθος μας για τον Χριστό μέσα στις καρδιές μας. Όλα τα άλλα είναι δευτερεύοντα και ασήμαντα. Όλες τις άλλες βασιλείες της γης θα τις υπερβούν ο τάφος και το σκουλήκι. Και όταν δεν θα υπάρχει πια ούτε γη ούτε επίγειες βασιλείες, οι δίκαιοι θα ψάλλουν χαρούμενα στον ουρανό μαζί με τους αγγέλους: Η βασιλεία Σου, Χριστέ ο Θεός, βασιλεία όλων των αιώνων, και η κυριαρχία Σου σε κάθε γενεά και γενεά.
Γι’ αυτό ας είναι δόξα και ευχαριστία στον γλυκύτατο Διδάσκαλο κάτω από τον ήλιο, Χριστό τον Θεό, μαζί με τον Θεό Πατέρα και τον Θεό Άγιο Πνεύμα — την Τριάδα την ομοούσια και αδιαίρετη, τώρα και πάντοτε, σε όλο τον χρόνο και σε όλη την αιωνιότητα. Αμήν.
ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΑΘΑΡΣΗ, Ο ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΩΣΗ. ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΕ ΕΝΩΣΗ ΑΔΙΑΣΠΑΣΤΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΡΟΥΣ. ΑΣ ΠΡΟΣΕΞΟΥΜΕ ΔΙΟΤΙ ΟΙ ΚΕΝΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΜΑΣ ΒΑΣΑΝΙΖΟΥΝ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΣΑΝ ΤΟ ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΜΑ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ.
