Η Απάθεια

 Πρωτοπρεσβύτερος Θεμιστοκλής Μουρτζανός, Δρ. Θεολογίας

«Η απάθεια δεν είναι το να μην αισθάνεσαι τα πάθη, αλλά το να μην δέχεσαι τα πάθη» (Άγιος Ισαάκ ο Σύρος).

Οι άνθρωποι, ιδιαίτερα στους καιρούς μας, συγχέουμε το νόημα των λέξεων «πάθος» και «πάθη». Το πάθος το θεωρούμε κάτι δυνατό, αφοσίωση σε πρόσωπο ή σκοπό μέχρι αυταπάρνησης. Τα δίνουμε όλα. Ως «πάθη» όμως θεωρούμε τα βάσανα, τις ταλαιπωρίες. Ελλείπει από το σημασιολογικό μας πεδίο η πνευματική θεώρηση τω παθών, ως καταστάσεων δηλαδή που λειτουργούν καταστροφικά για την ψυχή και την όλη ύπαρξη του ανθρώπου. Αυτό συμβαίνει διότι θα πρέπει να αντιπαραβάλουμε τα πάθη με τις αρετές. Και η αρετή σήμερα είναι ξεκάθαρα μια ξεχασμένη έννοια ή, ενίοτε, έχει να κάνει με την προσωπική μας ανάδειξη και όχι με την προσφορά στο σύνολο, ούτε με την ψυχική μας πορεία. Για τους πολλούς, άλλωστε, η ψυχή περιορίζεται στην εγκεφαλική λειτουργία και πεθαίνει μαζί με το σώμα του ανθρώπου. Δεν είναι χαρακτηριστικό του τρόπου του προσώπου ως εικόνας Θεού, όπως η Θεολογία μάς υποδεικνύει, διότι τότε ο σύγχρονος άνθρωπος θα καλούνταν να δει τη ζωή του πιο πέρα από την επιβίωση, την αυτάρκεια, την ευτυχία στον παρόντα αιώνα. Θα έπρεπε να νικήσει το ήθος του μηδενισμού, που διαπνέει τη ζωή. Απελευθερωθήκαμε από τις δεσμεύσεις της πίστης στον Θεό. «Γιατί να επανέλθουμε;», αναρωτιούνται, συνειδητά ή ασυνείδητα, οι πολλοί.

Ο ασκητικός λόγος όμως μάς υποδεικνύει την μεγάλη αλήθεια. Δεν υπάρχει άνθρωπος απαθής, χωρίς πάθη. Τα πάθη είναι καταστάσεις που γεννιούνται από την προπατορική δίψα της ψυχής να αυτοθεωθεί, να διαχειριστεί τον κόσμο κατά τις επιθυμίες της και τις ιδέες της. Έτσι, το πάθος έχει να κάνει με τον αυτοδοξασμό του ανθρώπου, με την αίσθηση ότι «εγώ είμαι το κέντρο του κόσμου», όπως επίσης και με τη χρήση του άλλου στον σκοπό αυτό, προκειμένου να ευχαριστηθώ την κυριαρχία μου. Γι’ αυτό και θυμώνω. Κρατώ κακία. Ταλαιπωρώ, ακόμη κι αν ισχυρίζομαι ότι αγαπώ τον άλλο ή αν όντως προσπαθώ να το ζήσω. Λειτουργώ αυτοκαταστροφικά, τανύοντας τα όριά μου, διότι μπορώ κι άλλο, θέλω κι άλλο, δικαιούμαι κι άλλο. Σηκώνω και τη γροθιά μου στον ουρανό, καθώς δεν επιτρέπω στον εαυτό μου να θεωρείται ετερόφωτος. Και δομώ τη ζωή μου με βάση τα πάθη μου. Συναναστρέφομαι με αυτούς που μπορούν να τα ανεχτούν ή είναι υποχρεωμένοι. Δεν επιλέγω να αγωνιστώ να τα αντιμετωπίσω ή να τα μεταμορφώσω σε δημιουργία για το καλό των πολλών. Τα θεωρώ ευχαρίστησή μου και δένομαι με αυτά. Γίνονται και «χούι» μου και πρώτα θα βγει η ψυχή μου και μετά αυτά.

Ο ασκητικός λόγος όμως μας δίνει και μία μεγάλη παρηγοριά. Ο άνθρωπος που πιστεύει στον Θεό παλεύει να μην δέχεται τα πάθη. Να μην αφήνει τον εμπαθή λογισμό τους, ο οποίος ενσπείρεται αρχικά από τον διάβολο, τον εφευρέτη των παθών, να κυριαρχήσει. Ακόμη κι αν νικιέται από τα πάθη, δεν τα αποδέχεται ότι είναι η φυσική του κατάσταση. Δεν τα δικαιολογεί. Δεν τα ταυτίζει με το «είναι» του, αλλά τα θεωρεί καταστάσεις που καλείται να αγωνιστεί να τις υποτάξει και να τις οδηγήσει στο αγαθό. Αυτός είναι ο τρόπος της Εκκλησίας. Κι εδώ έρχεται η παρουσία του Χριστού, που δεν μας αφήνει μόνους, αλλά μας δίνει άπλετα τη χάρη Του.

themistoklismourtzanos.blogspot.com

 https://www.pemptousia.gr/2024/07/i-apathia/

ΡΑΜΦΟΣ, Ο ΒΑΡΒΑΡΟΣ, Ο ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΑΣ.

Η ΦΙΛΟΚΑΚΙΑ ΤΟΥ ΡΑΜΦΟΥ
ΕΥΑΓΡΙΟΣ. ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ

"Mάθημα" ιστορικής σημασίας γιά τον κ.Ράμφο, διότι έθεσε, με την βοήθεια τού Ευάγριου, τα θανάσιμα αμαρτήματα τής παραδόσεώς μας, πρό οφθαλμών. Εάν ομολογήσουμε ταπεινά και συνειδητοποιήσουμε τις ελλείψεις μας ο μέγας κριτής μάς υπόσχεται σωτηρία, είσοδο στήν ιστορία.

Το περί προσευχής τού Ευάγριου υπάρχει στη φιλοκαλία, κάτω από το όνομα τού Νείλου Αγκύρας. Από τα 153 κεφάλαια χρησιμοποιούνται εκτενέστερα τα κεφάλαια 30, 61 και 112.

«Ο Ευάγριος λοιπόν αντιλαμβανόταν την ασκητική σαν ενδοσκόπιση τού νού και θέα τού φωτός».

(παρότι ο Ευάγριος μιλά γιά ανάβαση τού νού πρός τον Θεό, όπως και οι νεοπλατωνικοί). «Η γνώση τού Τριαδικού φωτός και η έννοια της προσευχής είναι συνώνυμα. Η συνθήκη πού διαμορφώνεται και επιτελείται, το γεγονός προσευχή είναι η αγγελική συνθήκη της πνευματικής υπάρξεως του ανθρώπου(παρότι η Βασιλεία τών Ουρανών είναι τιμιωτέρα τών Χερουβείμ και ενδοξοτέρα ασυγκρίτως τών Σεραφείμ). Η προσευχή είναι μία συναναστροφή με τον Θεό. Ένας διάλογος με τον Θεό. Οφείλει όμως ο νούς, για να συνομιλήσει με το Θεό, να διώξη κάθε εικόνα πράγματος και κάθε σκέψη(ο νούς οφείλει να γεννήσει λόγο όπως θα δούμε για να κατορθώσει τον Διάλογο). Θεολόγος είναι αυτός πού συνομιλεί με το Θείο. Έχουμε σύμπτωση θεωρίας με την καθαρή προσευχή. Ο προσευχόμενος ατενίζει ανείδεα το φώς της Τριάδος. Αυτή η θέα είναι μιά εσωτερική εμπειρία αξεπέραστη». Το φώς τής Αγίας Τριάδος είναι η κοινή ενέργεια τής Αγίας Τριάδος και δέν είναι αξεπέραστη, όπως διδάσκει ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος.

Αυτά αποτελούν το προοίμιο τρόπον τινά, την εισαγωγή, στην μεγάλη επίθεση. «Στο συνοδικό της Ορθοδοξίας, μετά την νίκη τών εικόνων, υπάρχει καταστατική δήλωση ότι η γνησιότης της Ορθοδοξίας βρίσκεται μαζί με τίς εικόνες. Έχοντας όμως κατά νού τις διδασκαλίες τού Ευάγριου, αναρωτιόμαστε : τί να ισχύει άραγε από τα δύο; Το άδειασμα από κάθε εικόνα ή η λατρεία της εικόνος;

Αυτή η αντίφαση δέν έχει προσεχθεί από κανέναν και κατά πάσα πιθανότητα κατέστρεψε την ίδια την Ορθοδοξία. Έγινε ένας συμβιβασμός ο οποίος συνοδεύτηκε από τυποποίηση των εικόνων τών Αγίων πχ. Έτσι οι Άγιοι έγιναν απολιθώματα, δεν μπόρεσαν να γίνουν ζωντανά σύμβολα. Στη συνέχεια εμφανίζεται φορμαλισμός στην κοσμοαντίληψη, η μορφή κρυσταλλώθηκε και άρχισε να συγκρούεται με την πραγματικότητα. Το συμβολικό σύστημα ακινητοποιείται και απαγορεύει την αλλαγή. Με την απολίθωση του συμβόλου αρχίζει και η παρακμή του Βυζαντίου».Φυσικά έγιναν και χειρότερα. Γεννήθηκε ο κληρικαλισμός, διότι απαγορεύτηκε στους λαικούς να ερμηνεύουν τις Γραφές.

Το πρόβλημα της τυποποιήσεως όμως είναι πανανθρώπινο. Το αντιμετωπίζει και η αγαπημένη Δύση με τήν τυποποίηση τής επιστήμης στην τεχνολογία, και η Φιλοσοφία η οποία πέθανε γρήγορα στα συστήματα και στις μεθόδους του Γερμανικού ιδεαλισμού.

Ο αγαπημένος όμως Ευάγριος του κ.Ράμφου λέει εν προκειμένω τα εξής ανατρεπτικά : περι λογισμών κεφ.40!

«Ούκ άν ίδοι ο νούς τον τού Θεού τόπον έν εαυτώ, μή πάντων τών εν τοις πράγμασιν (νοημάτων) υψηλότερος γεγονώς» και συνεχίζει στο κεφ.41 «Τών νοημάτων τα μέν τυποί το ηγεμονικόν ημών και σχηματίζει, τα δέ γνώσιν παρέχει μόνον μή τυπούντα τον νούν μηδέ σχηματίζοντα, το γάρ «εν αρχή ήν ο Λόγος και ο Λόγος ήν πρός τον θεόν» εναποτίθεται μεν τι νόημα τη καρδία, ού μήν σχηματίζει αυτήν ουδέ τυποί και το μέν «λαβών άρτον» σχηματίζει τον νούν, το δέ «έκλασε» πάλιν τυποί τον νουν, το δέ «είδον τον Κύριον καθήμενον επί θρόνου υψηλού και επηρμένου» τυποί τον νούν χωρίς τού «είδον τον Κύριον». και το μέν ρητόν δοκεί τυπούν τον νούν, το δέ σημαινόμενον ου τυποί. Το τοίνυν νόημα του Θεού ουκ έν τοις νοήμασιν ευρεθήσεται τοις τυπούσι τον νούν, αλλ’εν νοήμασι τοις μή τυπούσι. διόπερ τον προσευχόμενον δεί παντάπασι χωρίζεσθαι τών νοημάτων τών τυπούντων τον νούν»

Πού πάνε τώρα όλες οι κραυγές του κ.Ράμφου για το άδειασμα του νου από κάθε εικόνα; Αυτό το κείμενο βρίσκεται ακριβώς κάτω απο το κεφάλαιο που ‘δίδαξε’, υποτίθεται. Δεν το ανέφερε όμως διότι ό,τι λέει το παίρνει από το κρεββάτι του Προκρούστη! Είναι αποσπάσματα απο ξένες μελέτες, δέν διαβάζει τα πρωτότυπα. Πολύς κόπος. Έχουμε όμως και μιά ακόμη ανατρεπτική συνέχεια! Στό 41ο κεφάλαιο:

«Και ζητήσεις είπερ ώς έχει επι των σωμάτων και τών λόγων αυτών, ούτως έχει και επι τών ασωμάτων και τών λόγων αυτών. Και άλλως μέν τυπωθήσεται ο νους ορών νούν, και άλλως διατεθήσεται ορών τόν λόγον αυτού. Εντεύθεν γινώσκομεν πώς η γνώσις η πνευματική ατύπωτον παρίστησι τον νούν τω Θεώ, διότι το τού Θεού νόημα ούκ εν τοις τυπούσι τον νούν νοήμασιν εστίν-ού γαρ εστί σώμα ο Θεός-αλλ`εν τοίς μή τυπούσι»

Πού πήγαν οι μεγάλες αντιφάσεις οι οποίες εξολόθρευσαν την παράδοσί μας και έρριξαν το Βυζάντιο; Θα το δούμε ακόμη καλύτερα στη συνέχεια, από τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή τον μεγαλύτερο μαθητή τού Ευάγριου κατά τον Ράμφο.

ΠΕΡΙ ΑΠΟΡΙΩΝ, τ. 14 Α, απ. 104, σ.159.

«Πώς ο λόγος πού είναι γέννημα του νού γεννά λόγο σ`ένα άλλο νού;
Όσα μετά θεόν και εκ Θεού το είναι έχει,
Εξ`ουσίας και ποιότητος, ήτουν δυνάμεως, είναι
Τουτέστιν : εξ ουσίας και συμβεβηκότος. Εί δέ τούτο πάντως
Και η ψυχή, νούς υπάρχουσα κατά την δύναμιν αυτής
Έχει ως αγέννητον εαυτήν, εαυτώ γεννώντα γεννητώς ,
Ως είναι τον λόγον τον εν τώ νώ
Και εκ του νού γεννόμενον άλλον αυτώ (από) εκείνο
Τον γεννώντα νούν, μετά τής κατά την γέννησιν ιδιότητος
Της μηδαμώς δεχομένης αντιστροφήν.
Αυτός ούν ο λόγος ο ούτω και ων και γεννώμενος

Της υπουργού φύσεως (της υπηρέτριας) την φωνήν λαμβάνων

Προφέρεται και γεννά λόγον εν άλλω νοϊ
Ού δημιουργών λόγον εν άλλω, αλλά διδούς
Είδους και μορφής δύναμιν(συμβεβηκότος-ποιότητος)
Προς το σχηματίσαι νόημα τώ ακούοντι»

Είναι απλώς απίστευτο. Απορούμε ήδη. Ποιός διαβάζει άραγε την Φιλοκαλία; Ποιός την σκέφτεται; Ο John Lock.! Ο οποίος δίδαξε πρώτος στη Δύση το άδειασμα τού νού και αρνήθηκε την Αγία Τριάδα βάζοντας στή θέση της το υποκείμενο τής Persona Dei.

Ο Χριστός λέει ήρθε για να βάλει το Θεό στην Ιστορία. Είναι τόσο συγκλονιστική η περιπέτεια της ιστορίας πού ο πατέρας Του δεν Τού στέρησε αυτή την εμπειρία. Όλα πήγαιναν καλά με την περιπέτεια ώσπου ο Χριστός κυριάρχησε στον Ιησού, στον ιστορικό Ιησού.

Στην συνέχεια μαθαίνουμε πως και η Δύση είχε σαν κέντρο της το νού, τον ονόμαζε ratio. Μόνο που ratio σημαίνει νόηση κι όχι νούς και η διαφορά είναι ακριβώς διαφορά πολιτισμού. Ο ΝΟΥΣ δίνει ΓΝΩΣΗ, η νόηση αμφιβολίες, οι οποίες ησυχάζουν καθώς δίδαξε η ιστορία της Δύσεως, μόνο με την εσωτερικότητα ή με το εγώ σκέπτομαι. Η νόηση δέν μπορεί να δώσει γνώση και γι αυτό η σκέψη σαν υποκείμενο δεν μπορεί παρά να υποβάλλει αναπάντητες ερωτήσεις στο αντικείμενο. Δέν έχει άλλη δυνατότητα. Γι αυτό και το διάσημο οντολογικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο, σαν το αρχαίο ερώτημα της σφίγγας. Γι αυτό ο κ. Ράμφος αρέσκεται να μάς κατηγορεί πώς διαθέτουμε μόνο απαντήσεις (στη πραγματικότητα γνώση), ενώ η Δύση διαθέτει ερωτήσεις .

Η Ορθοδοξία λοιπόν κατέστρεψε την διαχρονία, όπως δείχνουν οι φορμαλισμοί και οι απολιθωμένες εικόνες! Δεν μπορεί να καταλάβει με την σκέψη, το μόνο όργανο που διαθέτει, πως η διαχρονία τής Ορθοδοξίας είναι οι Άγιοι; Πώς έλεγαν οι Πατέρες; Το μέγιστο Έργο Τέχνης είναι να φτιάξεις άνθρωπο κατά Χριστόν, αδελφό του Κυρίου, υιοθετημένο. Να δεις τον Άγιο σε κάθε κούτσουρο που θέλει τον Κύριο και να τον σκαλίσεις, όπως οι μαρμαράδες σαν τον Μιχαήλ Άγγελο, σκάλιζαν το μάρμαρο.

Όλη η διάλυση της παραδόσεώς μας από τον Ράμφο στηρίζεται σε τρεις κολώνες! Στην άρνηση της πτώσεως, στην άρνηση της Θεοτόκου και στην άρνηση του Αγίου Πνεύματος!
Καταγγέλλει πώς ο πολιτισμός μας δέν μπορεί να μάς προσφέρει αυτοπεποίθηση. Δηλ. οι Μάρτυρες τής πίστεως στερούνταν αυτοπεποιθήσεως; Δηλ. ο Κυνικός πού έδιωξε τον Μ.Αλέξανδρο που του προσέφερε τα πάντα στερούνταν αυτοπεποιθήσεως;

Ο Ράμφος χρησιμοποιεί μιά εξόχως πονηρή μέθοδο. Χρησιμοποιεί τον άθεο τύπο Νεοέλληνος που κυριαρχεί σήμερα, για να κατηγορήσει τούς εναπομείναντες Χριστιανούς.

Ας τελειώνουμε με τον δικό μας Αριστοτέλη και τις αβεβαιότητές του : «Πάσα διδασκαλία και πάσα μάθησις διανοητική, εκ προϋπαρχούσης γίνεται γνώσεως» (Αριστοτέλους Αναλυτικά ύστερα, Α, 1)

«Η γαρ αισθητή γνώσις ούκ έχει προϋποκειμένην γνώσιν» Ιωάννου Φιλοπόνου, Σχόλια στα Αναλυτικά ύστερα του Αριστοτέλους.

Έχει πάθει ποτέ διανοούμενος μεγαλύτερη πανωλεθρία απο αυτή που έπαθε ο Ράμφος στα μαθήματα του; Και όμως με θράσος συνεχίζει να παριστάνει τον φιλόσοφο και να καταστρέφει ότι δέν έφτιαξε.

Αμέθυστος

ΕΥΑΓΡΙΟΣ ΚΑΙ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ - Η ΑΝΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΡΑΜΦΟΥ (4)

Ευάγριος και Γρηγόριος: Από την ησυχία στήν καθαρότητα της καρδίας

Συνέχεια από : Σάββατο, 03 Ιουλίου 2010

ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΑΠΑΘΕΙΑΣ

ΚΕVΙΝ CORRIGAN

Οι θέσεις του Γρηγόριου και του Ευάγριου ταιριάζουν πλήρως με αυτή τη γενικότερη εικόνα. Πρώτον, η απομάκρυνση απο τον κόσμο, η ησυχία, η αυτογνωσία, η πνευματικότητα, η ανθεκτικότητα και επίσης η χειρωνακτική εργασία και η αγάπη για τους άλλους είναι απαραίτητη για την ησυχία μέσω της οποίας κάποιος μπορεί να ζήσει μέσα στον κόσμο χωρίς να ανήκει στόν κόσμο. Αυτό συνεπάγεται απο τα Fds και Eul του Ευάγριου: «...μείνε ελεύθερος απο υλικούς περισπασμούς και πάθη, ελέυθερος απο κάθε επιθυμία, έτσι ώστε όταν γίνεις ξένος πρός όλα αυτά ίσως να καταφέρεις να αποκτήσεις ησυχία» (Fds. 3; 6; Eul. 1-2). «Η αγάπη είναι απάθεια καί εξάλειψη των παθών» (Eul.21-23). “Υπηρέτησε τον Θεό με φόβο και αγάπη: στήν πρώτη περίπτωση ως Κύριο και Δικαστή, στήν δεύτερη ως κάποιον που αγαπά και θρέφει τους ανθρώπους» (Εul. 11, 10). Η απομάκρυνση η αποχωρισμός στήν αγάπη είναι προσυνθήκη για το αληθινό ενδιαφέρον πρός τους άλλους. Στο τέλος της VM ο Γρηγόριος λέει: O Μωυσής «έκανε την ησυχία τον δάσκαλο των άνωθεν γνώσεων, καί έτσι φωτίστηκε ο νούς του απο την Βάτο και μετά θέλησε να μοιραστεί με τούς αδερφούς του τα εκ του Θεού» (PG 44 425c; GNO/VII/i/140, 2-6). Η λέξη απάθεια δεν εμφανίζεται, παρ’ ολα αυτά ο Γρηγόριος περιγράφει κάτι παρόμοιο: η ησυχία, η απομάκρυνση ανοίγει την πόρτα στην γνωστική σπουδή στήν οποία η διάνοια μεταμορφώνεται από την προσοχή άνωθεν (συνάμα στο φυσικό και στο Θείο: Η Φλεγόμενη Βάτος), και το αποτέλεσμα δεν είναι απομόνωση αλλα συμπόνοια (ακριβώς όπως στους Κανόνες του Μεγάλου Βασίλειου).

Δεύτερον, τι ακριβώς είναι η σταθερή κατάσταση απάθειας; Είναι μία ανακατάταξη του ανθρώπου. Αντί μιας εστίασης σε υλικό επίπεδο στο δίπολο σώματος-ψυχής, έχομε μια μορφώτικη εστίαση όπου η τροχιά σώματος-ψυχής-νοός καθορίζεται από έναν αυτοεξαρτώμενο άξονα: «Με την αληθινή προσευχή ο μοναχός γίνεται ίσος με τους αγγέλους». Τι ακριβώς λέει ο Ευάγριος; Η πνευματική γνώση, της οποίας η προσευχή είναι η ανώτατη έκφραση, συνεπάγεται μια μεταμόρφωση τού ανθρωπίνου όντος σε αγγελικό: «απάθεια είναι η υγεία της ψυχής και η τροφή της είναι γνώση η οποία φυσικώ τω τρόπω μας ενώνει με τις Θείες Δυνάμεις, εφ’όσον η συνάφεια των άυλων είναι αποτέλεσμα όμοιων προδιαθέσεων» (PR 56). Μέσω της Πλατωνικής αρχης όμοιο στο όμοιο, η ομοιότητα παράγει μία νέα σύναψη στο ανθρώπινο ον. Τι είναι ο δεσμός αυτής της συνάψεως; «Η αγάπη είναι ο δεσμός της απάθειας». Δυο συμπεράσματα εξάγονται απο εδώ: Η δυνατότητα του να βιώνεις μια ανώτερη ύπαρξη είναι μια ανθρώπινη προδιάθεση που οφείλεται στην αγάπη του Θεού και, ένα σημαντικό σημείο για να καταλάβουμε τον Ευάγριο, δεν υπάρχει απάθεια χωρίς αγάπη.

Η θέση του Γρηγόριου είναι παρόμοια. Στo Cant. παρατηρεί δεν πρέπει να αναπαυόμαστε στη σάρκα (Ρωμ. 12.2) σε αυτόν τον κόσμο γιατί «ακόμα καί όταν βιώνουν το αισθητό ειναι στραμμένοι πρός τις Θείες Δυνάμεις μιμούμενοι την αγγελική αγνότητα μέσω της απάθειας» (Cant. PG 44 856 d-7a; GNO/VI/134 ff.). Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι δεν μορφώνονται μόνο υλικώς αλλά και από μία ανώτερη μορφή υπάρξης, και η απάθεια είναι η διαρκής προδιάθεση αυτής της δυναμικής μετοχής. Η ιδέα είναι στο Παύλο, αλλά επίσης συναντάται στον Πλάτωνα, στον Αριστοτέλη και στόν Πλωτίνο.

Ταυτοχρόνως έχομε και εναν υπόγειο διάλογο που επισημαίνει την διαφορά απο την ‘παγανιστική’ σκέψη. Η ταπεινότητα είναι μία αμιγώς Χριστιανική αρετή όπως είναι και η απλότης, η υπακοή, η κράτηση των εντολών, αν καί η απλότης είναι θεμελιωδους σημασίας καί στήν θέση του Πλωτίνου ως πρός το Ένα. Ο χαρακτηρισμός του Ευάγριου της γέννησης των αρετών ειναι μια διακριτική στιγμή διαφοράς από την ‘παγανιστική’ σκέψη: «Ο φόβος του Θεού ενδυναμώνει την πίστη, παιδιά μου, καί η εμμονή καί η ελπίδα σταθεροποιούν την αντοχή καί από αυτές γεννιέται η απάθεια, εκ τής οποίας έρχεται η αγάπη, η αγάπη είναι η πόρτα στη φυσική γνώση την οποία ακολουθούν η Θεολογία και η τελική ευλογία».

Σύμφωνα με τον Ευάγριο αυτή είναι μία γενεσιουργός διαδικασία «απ’αυτές γεννάται», που συμβολίζεται στίς συνήθειες του μοναχού (δηλ. ο απο τους ώμους σταύρος είναι σύμβολο πίστης, η ζώνη συμβολίζει την αποστροφή του μιαρού και την εξάλειψη της κακίας με την κοινωνία με το αγαθό, και ‘το υλικό δίνει ασφαλές έδαφος σε εκείνους που το κρατούν’). Αλλά η πρακτική πέραν της αποκλειστικής μοναστικής ζωής: «Το αγαθό πρέπει να το θέλουμε για το ίδιο το αγαθό και οχι για κάτι άλλο απο αυτό» (PR, prologue), και η πίστη είναι ενα ενυπάρχων αγαθο ακομα και σε αυτούς που δεν πιστεύουν στο Θεό». Άρα η ευρεία έννοια της πράξης, δηλ. της ενασχόλησης με τα καθημερινά, δεν αποκλείεται απο την μοναστική πράξη.

Όπως στις Παροιμίες 1.7, ο φόβος και η αγάπη του Θεού γεννάει την σοφία, δηλ. ενα άνοιγμα στην κτίση. Το παιδί αυτού του ανοίγματος είναι η αγάπη, δηλ. θεία αγάπη και ανθρώπινη αγάπη απο μια θεία οπτική. Υπάρχει εδώ μια βιολογική, οργανική διαδικασία υπο λειτουργία η οποία θυμιζει το Συμπόσιον του Πλάτωνος, αλλα η αντιθεση είναι ενδεικτική. Σύμφωνα με την Διοτίμα έρως ειναι το παιδί που έχει γονείς τον Πόρο και την Πενία, ένας μεγάλος δαίμων ο οποίος έχει κληρονομήσει τις ιδιότητες των γονέων του, και ο οποίος, κατα συνέπεια είναι εύπορος και άπορος. Σύμφωνα με τον Ευάγριο, ο έρως δεν είναι δαίμων (δεδομένου της δαιμονολογίας του Ευάγριου που σχετίζεται με τα πάθη) αλλά μια θηλυκή ποιότης στήν ψυχή που γεννιέται απο μια απαθής μητέρα η οποία είναι απόγονος στην, ανθρώπινη, υλική πλευρά, της πίστης, του φόβου του Θεού, της εγκράτειας της υπομονής και της ελπίδας. Η Πενία της Διοτίμας η οποία δρά σαν μια ανθρώπινη, παθιασμένη αρχή ταυτίζεται αργότερα με την υλική αρχή η οποία στον Πλωτίνο είναι απαθής με την έννοια οτι δεν μπορεί να δεχθεί τις Ιδέες πλήρως, αλλά είναι απλώς το μέσο δια του οποίου ανακλώνται οι Ιδέες και ετσι είναι πάντα σε κατάσταση επιθυμίας αυτού που δεν μπορεί να συλλάβει, εφ’όσον παραμένει ‘απαθής’. Για τον Ευάγριο αντιθετώς, η αληθινή απάθεια δεν είναι λειτουργία της ύλης (το οποίο θα σήμαινε ‘αναισθησία’) αλλά η γέννηση μιας ποιότητος ολοκληρωτικά αντίθετης στην ‘αναισθησία’, δηλ. αγάπη που περικλείει τα πάντα: η αγάπη φυλάει την πόρτα της γνώσης των πάντων στην κτίση, δηλ. αληθινή γνωστική αντίληψη και απόρριψη του κόσμου. Η απάθεια, λοιπόν, γεννιέται απο την ψυχή και Τον Θεό, όχι απο την ύλη.

Aμέθυστος.

ΕΥΑΓΡΙΟΣ ΚΑΙ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ - Η ΑΝΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΡΑΜΦΟΥ (3)

Συνέχεια από : Τετάρτη, 30 Ιουνίου 2010

ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΑΠΑΘΕΙΑΣ

ΚΕVΙΝ CORRIGAN

Όλα όσα αναφέραμε προηγουμένως αποτελούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις γιά τήν κατανόηση τής χρήσεως τού όρου απάθεια εκ μέρους τού Ευάγριου καί τού Γρηγορίου, παρότι ο Ευάγριος φέρει μιά καινούρια Χριστιανική άποψη στό θέμα. Μπορούμε να δούμε και την άποψη τού Γρηγορίου σέ τούτο το σημείο και να την συγκρίνουμε: «Ελευθερία είναι να γίνουμε σάν αυτό τό οποίο δέν υπακούει σέ κανέναν αφέντη και το οποίο υπάρχει κάτω από τον δικό του έλεγχο, ο οποίος μάς εδόθη απ' Αρχής από τον Θεό». Αυτή η αυτο-εξάρτηση, ο αυτο-έλεγχος, ακριβώς όπως και στόν Πλάτωνα και στόν Αριστοτέλη, αλλά με μιά Χριστιανική διαφορά, συνεπάγεται καί έναν τρόπο ζωής ενός ανωτέρου επιπέδου. «Τότε η ψυχή, μιμήται την ανώτερη ζωή, καθώς συμμορφώθηκε με τίς ιδιότητες τής θείας φύσεως, τόσο πού τίποτε άλλο δέν λείπει πλέον από αυτή τη συμμόρφωση παρά η διάθεσις τής αγάπης, καθώς προσκολλάται με την φύση της στό κάλλος».

Σ' αυτό το απόσπασμα, απλότης και ενότης αντιστοιχούν σέ μιά σύνθεση ανώτερης ζωής, όπως και στόν Αριστοτέλη, αλλά η ελευθερία σάν αυτο-εξάρτηση και αυτο-διάθεση τοποθετείται μεταξύ τής ενέργειας τής ψυχής καί τής παθητικής της κατευθύνσεως σ' αυτό πού τήν υπερβαίνει (σύμφωνα με τήν παράδοση τού Παύλου, τού Φίλωνος, τού Ωριγένη και τού Πλωτίνου). Αυτή η ψυχή, συμμορφώνεται μέ τή θεία φύση, μιμμείται, προσκολλάται, συμμετέχει, σ' αυτό το θείο καί συνεργεί μ' αυτό μέσα από την ώθηση καί τό έργο τής αγάπης. Η ελευθερία και η απάθεια από ό,τιδήποτε μπορεί να υποδουλώση τήν ψυχή, ξυπνά μιά βαθύτερη πηγή αισθήματος και συμπάθειας στην προσπάθειά της να συντονιστεί με ολόκληρη τήν πραγματικότητα μάλλον, παρά μέ τις δικές της προσωπικές και περιορισμένες προτιμήσεις.

Άς δοκιμάσουμε όμως μιά ανακεφαλαίωση τών μέχρι τώρα αποτελεσμάτων: 1) απάθεια είναι το ξύπνημα τής ψυχής και η εξαφάνιση τής σεισμικής δόνησης πού τινάζει το σώμα, όταν δηλαδή η ψυχή γίνεται αυτο-διάθετη σέ σχέση με την φύση της και μέ την θεία φύση. Γιά τον Πλάτωνα μιά τέτοια κατάσταση είναι ταυτοχρόνως καθαρτική με την ασκητική έννοια, πού σημαίνει πως ελευθερώνουμε την ψυχή από τα δεσμά της και καθαρτική, μέ την έννοια πώς η ψυχή ξυπνά σέ ένα ανώτερο επίπεδο ύπαρξης.

2) Η απάθεια στόν Αριστοτέλη συνεπάγεται ενέργεια ή πράξη, σέ αντίθεση με την εν δυνάμει κατάσταση. Συνεπάγεται αύξηση ή κίνηση. Σάν τροπος ζωής, τοποθετείται ακριβώς σε εκείνη την μεικτή εμπειρία τής ψυχής η οποία έχει μεταμορφωθεί από τον Νού, και σέ ένα βαθμό στόν οποίο αυτή η σύνθετη σχέση χαρακτηρίζεται από εργασία και πράξη, παρά από κίνηση. Στόν Αριστοτέλη, η πρακτική-ηθική ζωή οδηγεί στην πραγματικότητα και στην συμμετοχή μας στην θεία ζωή. Στόν Ευάγριο η πρακτική ζωή οδηγεί και απαιτεί πρίν απ' όλα την είσοδό μας στήν Γνωστική, στοχαστική ζωή και τελικώς στή ζωή της προσευχής. Μέ άλλα λόγια γιά τον Αριστοτέλη, η απάθεια είναι ουσιαστικώς θετική, η υψηλότερη ποιότητα αυτο-γνωσίας, ηθικής αυτο-διαχειρήσεως και ακεραιότητος, πού είναι ακριβώς οι ηθικές και νοερές αρετές ολοκληρωμένες στό φώς τής φρονήσεως, η οποία είναι καί πρακτικός οδηγός στίς ανθρώπινες υποθέσεις, αλλά και σοφία. Ένας ακόμη οδηγός αλλά σε σχέση αυτή τη φορά με την ολότητα τής υπάρξεως, τού όντος (Η.Ν.6,7).

Αυτό το επίπεδο υπερβαίνει τον αιώνιο κύκλο τής σωματικότητος και τίς απολαύσεις και τα πάθη τού σύνθετου ψυχής και σώματος το οποίο δέν διαπερνάται από την ευχαρίστηση καθεαυτή, όπως συμβαίνει με την κατά νούν ζωή η οποία είναι ανοιχτή και συμμετέχει στη θεία ζωή. (Διότι ο νούς μας, αντιθέτως απο τον θείο Νού, νοεί διά της συμμετοχής -κατά μετάληψιν- στό νοητό αντικείμενο). Ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης λοιπόν ειδωμένοι σ' αυτό το φώς μάς οδηγούν κατευθείαν στόν Ευάγριο και στόν Γρηγόριο, παρότι ο Ευάγριος είναι περισσότερο επηρεασμένος από την Γραφή, τόν Κλήμη, τον Ωριγένη κ.α. Η επιρροή τών Στωϊκών δέν είναι αποφασιστική γιά κανέναν από τούς δύο.

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

ΕΥΑΓΡΙΟΣ ΚΑΙ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ - Η ΑΝΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΡΑΜΦΟΥ (2)

ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΑΠΑΘΕΙΑΣ
ΚΕVΙΝ CORRIGAN

Συνέχεια από : Κυριακή, 27 Ιουνίου 2010

Αριστοτελης

Ο Αριστοτελης αναπτύσσει στό έπακρο αυτό τον όρο. Γιά τον Αριστοτέλη είναι απαραίτητο να προσδιορίζουμε τι εννοούμε όταν χρησιμοποιούμε κατηγορήματα για σωματικές ή γιά ψυχοσωματικές συνθέσεις και όταν τα χρησιμοποιούμε για την ψυχή, διαφορετικά διατρέχουμε τον κίνδυνο να πούμε πώς η ψυχή κοκκινίζει ή χλωμιάζει.

Ένα πάθος μπορεί να σημαίνει διαφορετικά πράγματα. Συνήθως ομιλούμε γιά ποιοτική αλλαγή, αλλά στην περίπτωση τής σκέψεως ή τού στοχασμού το πάθος δέν είναι πιά μιά ποιοτική αλλοίωσις ή κάποιο άλλο είδος ποιοτικής αλλαγής διότι τότε το παθος σχετίζεται με τον Αριστοτελικό όρο τής ενέργειας. Έτσι εάν οτιδήποτε θα μπορούσε να είναι απαθές, τότε αυτό θα έπρεπε να είναι η νόησις, η ενέργεια τού Νού, η οποία διαθέτει ένα είδος διπλασιασμού: από το ένα μέρος, ενέργεια και απάθεια, στό άλλο μέρος όμως δεκτικότητα ή «την ικανότητα να δέχεται την φορμα ενός αντικειμένου (περί ψυχής 429α 15-18)»

Ο Αριστοτελης στοχεύει με όλες αυτές τίς διακρίσεις σε μιά σφαίρα τής ανθρώπινης ζωής στήν οποία η απάθεια είναι ουσιώδης,συγκεκριμένα στην σφαίρα τής ψυχής σάν ενέργεια σκέψης , μεταμορφούμενη από την ενέργειά της μάλλον παρά από την δεκτική της λειτουργία. Αυτή η ενέργεια είναι απαθής με την έννοια πώς, παρότι κάθε δραστηριότης εξαρτάται από την σωματική μας ύπαρξη, είναι μιά δραστηριότης αυτο-κατευθυνόμενη μάλλον παρά μιά παθογενής κίνηση από κάποια εξωτερική επηρροή η οποία καταλήγει στην ψυχή. Το να είμαστε ζώα με λόγο λοιπόν σημαίνει να διαθέτουμε σε κάποιο περιορισμένο βαθμό μιά τέτοια απάθεια (Ηθ. Νικομάχεια).

Ο Αριστοτελης πιστεύει πως ένα τέτοιο κατόρθωμα μιάς τέτοιας αυτο-εξαρτήσεως είναι δύσκολο, αλλά πώς είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί μιά σύνθεση ζωής υψηλοτέρου επιπέδου στην οποία η ψυχή θάχει μεταμορφωθεί από το νού σέ μιά φόρμα μάλλον, παρά σε μιά σύνθεση.

Τονίζει πώς αυτή η σύνθετη ζωή από Νού- Ψυχή είναι μιά ενέργεια η οποία πρέπει να καταχωρηθεί στό επίπεδο κάτι θεϊκού στον άνθρωπο. Μέσα από αυτή την προοπτική, αυτή η σύνθεση είνα μιά ζωή υψηλοτέρου επιπέδου και με μιά ακόμη μάλλον όμως αμφιβαλλόμενη έννοια. Αμφιβαλλόμενη ως πρός το ότι ό,τι είναι θείο σε μάς, φαίνεται να βρίσκεται πέρα από μάς και παρόλα αυτά την ίδια ώρα να προσδιορίζει ποιοί αληθινά είμαστε σάν αυτο-οργανωμένοι ηθικοί φορείς, καθώς αυτή είναι η πιό αυθεντική και αγαθή πλευρά τού ανθρώπου.
Σέ μιά τέτοια ζωή τί είναι πιό σημαντικό η ευχαρίστηση ή η καθαρή νόηση;

Όπως ο Σωκράτης στήν Πολιτεία 9,581c, ο Αριστοτέλης αποφαίνεται πώς η ζωή κατά τον Νούν, είναι ευτυχέστερη και γλυκύτερη γιά τον καθένα μας. (Ηθ.Νικομάχεια 1178α 6-8). Η ζωή τού θεού είναι η καθαρότερη ευχαρίστηση, και ο θεός βρίσκεται πάντοτε σε κείνο τό επίπεδο στό οποίο απολαμβάνουμε γιά ένα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα όμως.

Είναι γεγονός πώς οι ανθρώπινες πράξεις είναι ευχάριστες διότι εξαρτώνται από την ζωή τού θεού(Μεταφ.1072b 13-18). Ο Αριστοτέλης μιλά στη συνέχεια για την θεία νόηση και την ανθρώπινη σκέψη. Η τελευταία γίνεται σκεπτόμενη , νοητική, μέσω τής συμμετοχής στό νοητικό αντικείμενο (σχέσης), ακουμπά το αντικείμενό της με σκέψεις σαν να είναι δικό της και τοιουτοτρόπως το κατέχει ή το έχει, αλλά το θείο στοιχείο στη σκέψη είναι η ενεργητική κατοχή μάλλον παρά η δεκτικότης(1072 b 22-8).

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

ΕΥΑΓΡΙΟΣ ΚΑΙ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ (1)

ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΑΠΑΘΕΙΑΣ
ΚΕVΙΝ CORRIGAN

Η απάθεια ανιχνεύεται κατ`αρχάς στούς στωϊκούς, όπου απέκτησε μεγάλη ιστορία ξεκινώντας από την άσπλαχνη απάθεια τού Στωϊκού σοφού (ή σπουδαίου) τού Ζήνωνα, μέχρι τήν πιό μετριοπαθή εκδοχή της από τον Σενέκα ο οποίος απωθεί το έλεος και την ευσπλαχνία σαν πάθη αλλά επιτρέπει στόν σοφό να δείξη συγχώρεση και ευγένεια.

Όμως η απάθεια ταυτοχρόνως αποδίδεται στόν Χριστό από τον Ιγνάτιο Αντιοχείας και από τον Αθανάσιο. Καί ο Ωριγένης μιλά θετικά γιά την απάθεια ενώ ο Κλήμης ο Αλαξανδρεύς την ορίζει σαν τόν ακρογωνιαίο λίθο της ασκητικής του θεολογίας. Γιά τον Κλήμη, παρότι η απάθεια δεν εξαφανίζει όλες τις συγκινήσεις , παρόλα αυτά προσφέρει την κατοχή όλων τών παθητικών λειτουργιών, κατά την διάρκεια τής προσευχής έτσι ώστε τα άτακτα πάθη να περιπίπτουν σε μιά κατάσταση ησυχίας . Όπως ο Χριστός ήταν ο Δάσκαλος και το πρότυπο τής τέλειας απάθειας έτσι και οι Χριστιανοί οι οποίοι εύχονται να γίνουν φίλοι τού Θεού, πρέπει να γίνουν απαθείς σάν Αυτόν.

Έτσι λοιπόν όταν χρησιμοποιούν τόν όρο απάθεια ο Ευάγριος και ο Γρηγόριος πάνε πίσω στόν Κλήμη και στόν Ιγνάτιο και στό Μέγα Βασίλειο.

Η ιστορία όμως τής απάθειας πάει πιό πίσω στόν Πλάτωνα και στόν Αριστοτέλη για να καταλήξει στόν Πλωτίνο, και οι επεξεργασίες τού όρου αυτού εκ μέρους τους, διότι οι όροι δέν είναι έννοιες αλλά τρόποι ζωής, είναι αποφασιστικής σημασίας γιά τη μελέτη μας.

ΠΛΑΤΩΝ

Ο Στωϊκός σοφός στηρίζεται κατά ένα μεγάλο μέρος στή μορφή τού Σωκράτη, ιδιαιτέρως δε στόν Σωκράτη τού Φαίδωνος ο οποίος κυττάζει τον θάνατο μέ ατάραχη ηρεμία και αναβαθμίζει ταυτόχρονα την θεωρία τής αρετής, καθώς την ταυτίζει σχεδόν με το πρόσωπό του, στούς υπόλοιπους δραματικούς διαλόγους τού Πλάτωνος. Ο Σωκράτης επιχειρηματολογεί πώς η αρετή σάν αληθινή σοφία δέν μπορεί να είναι μιά απλή ανταλλαγή ηδονής γιά την ηδονή, πόνου γιά τον πόνο, φόβου γιά τον φόβο. Σάν να μπορούσε να γεννηθεί η αρετή από το αντίθετό της . Η παρουσία αληθινού θάρρους, μετριοπαθείας και άλλων ποιοτήτων στήν ψυχή είναι μιά μορφή καθάρσεως , εξαγνισμού και καθαρότητος, η οποία δέν μπορεί να έχει την αιτία της στά αντίθετα, αλλα αποτελεί ένα αυτο-αίτιο επίπεδο, αυτο-εξαρτημένο επίπεδο τής ανθρώπινης ζωής , το οποίο αντιπροσωπεύεται από τον ίδιο το Σωκράτη. Τί είναι αυτό το νέο επίπεδο; Στό Φαίδωνα και σέ άλλους διαλόγους, είναι η ζωή της ψυχής, η οποία χαρακτηρίζει την ψυχή ξεχωρισμένη και διακριτή από τα πάθη ακόμμη και μέσα στην μεγάλη αναταραχή τών υποθέσεων τής σωματικής μας ζωής.

Στόν Φίληβο ο Σωκράτης ομολογεί πως στα σίγουρα η ψυχή είναι το πεδίο πολέμου όλων τών πόθων μας και των φόβων μας, αλλά υπάρχει επίσης και ένας άλλος τρόπος, μιά άλλη διάθεσις, η οποία επιτρέπει στόν καθένα να ζήσει την ζωή της σοφίας. Τοιουτοτρόπως η ζωή μπορεί να είναι θεία. Διότι αυτό το άλλο επίπεδο προϋποθέτει την έλλειψη μνήμης, τήν Λήθη, όλων τών σωματικών παθών ή τών παθημάτων τού σώματος, πρίν αυτά φτάσουν στην ψυχή, αφήνοντας τοιουτοτρόπως την ψυχή απαθή από τούς κυματισμούς τού σώματος .

(Συνεχίζεται)

Σχόλιο: Ίσως τώρα αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε το περιεχόμενο τής ψυχολογίας το οποίο ο Γιούνγκ ονόμασε ψυχοειδές, το περιεχόμενο τού συγκρητισμού και την απόλυτη έλλειψη κατανοήσεως τών Πατέρων. Σήμερα ζούμε στό επίπεδο τής ψυχής πού περιγράφει ο Πλάτων σάν το πεδιο πολέμου τών πόθων μας και τών φόβων μας. Το νέο κέντρο το οποίο υποτίθεται πώς ανακάλυψε η νεωτερικότης σαν ΠΡΟΣΩΠΟ δέν είναι παρά η παληά καλή ψυχή πού ανακάλυψε πρώτος στήν ανθρωπότητα ο Σωκράτης. Απολύτως απαραίτητη ανακάλυψη γιά να βρεθεί στη συνέχεια ο ΝΟΥΣ. Το μοναδικό εργαλείο τής Πατερικής θεολογίας.

Κοιμόμαστε πολύ μακρυά ακόμη. ΜΟΝΟ ΣΤΟ ΝΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ Η ΠΙΣΤΗ.

Αμέθυστος

Η ΑΝΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΡΑΜΦΟΥ ΣΤΟ ΑΔΙΑΝΟΗΤΟ ΤΙΠΟΤΑ

Όπως είδαμε στην προηγούμενη ανάρτησή μας σχετική με το Ράμφο χρησιμοποιεί το βιβλίο τού Κevin Corrigan γιά ενίσχυση τών επιχειρημάτων του αλλά δυστυχώς γιαυτόν ολόκληρο το βιβλίο είναι μιά απόλυτη αναίρεση τών ερμηνευτικών αρχών τού Ράμφου.

Θά προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε λίγα δείγματα τών αναιρέσεων αυτών.

Κevin Corrigan, Evagrius and Gregory, Ashgate, 2009 :

Κεφ 4. Η σημασία και ο σκοπός τής απάθειας ή τής καθαρότητος τής καρδίας στόν Ευάγριο και στόν Γρηγόριο.

Εισαγωγή

Θά εξετάσουμε την θετική λειτουργία τής ψυχής και στην συνέχεια την παθολογία της. Τί σημαίνει γιά την ψυχή να είναι υγιής; Κάι πώς βοηθά η υγεία την επέκταση, τό άνοιγμα της ψυχής; Σύμφωνα με τον Ευάγριο απάθεια ή ελευθερία από τα πάθη είναι η υγεία τής ψυχής. Σύμφωνα με τον Γρηγόριο η φιλοσοφία είναι η τέχνη τής θεραπείας τής ψυχής και χρειαζόμαστε πρός αυτό διαφορετικές θεραπευτικές μεθόδους διότι υπάρχουν πάρα πολλά είδη ψυχικής ασθένειας. Ο Ευάγριος φαίνεται να εξαρτά τα πάντα από την ελευθερία από συγκινήσεις τού μοναχού. Ο Γρηγόριος εκθέτει διάφορους δρόμους κάτω από το όνομα τής φιλοσοφίας ή τής αγάπης και τής πρακτικής σοφίας.

Αυτές οι απόψεις συμφωνούν με πάρα πολλές σύγχρονες κριτικές. Γιά τον Μπαλτάσαρ, ο αναχωρητισμός τού Ευάγριου εμπλέκει μιά οριακή απώθηση και έξοδο από τόν κόσμο. Γιά τον Rowan Williams εμπλέκει έναν αφανισμό ή την μείωση τού ανθρωπίνου υποκειμένου. Η μεγάλη ιδέα όμως πού χρησιμοποιείται σάν ερμηνευτικό κλειδί από τούς συγχρόνους μας, εν είδη πνευματικού ιδανικού, δηλ να μήν επηρεάζεσαι από τίποτα, δέν μάς βοηθά πολύ στην ανάγνωση τών κειμένων.

Είναι η απάθεια μιά έλλειψη αισθήσεως (όπως υποδηλώνει το στερητικό –α– στην λέξη α-πάθεια) κάτι σαν τον μοντέρνο όρο απαθής , cool, (apathy), ή δείχνει η απάθεια έναν πνευματικά άτρωτο άνθρωπο, κάτι πού εμείς σήμερα δέν μπορούμε να συγκρίνουμε με τίποτα, καθότι έχει εξαφανιστεί από την κοινή μας εμπειρία;

Μιά απάντηση σ`αυτά τα προβλήματα είναι πώς γιά τον Ευάγριο και τον Γρηγόριο η απάθεια είναι ένας θετικός δρόμος, τρόπος της αγάπης ή καθαρή αίσθηση, όπως σωστά είχε μεταφράσει στόν καιρό του ο Κασσιανός, είναι μιά «καθαρότης καρδίας».

Γιά τον Ευάγριο στήν έρημο, η ελευθερία από καταστροφικά πάθη είναι απολύτως απαραίτητη. Ο Γρηγόριος συμφωνεί αλλά έχει άλλους τρόπους να βρεί τον χριστιανικό δρόμο ζωής, πέρα από την μονομαχία πού φαίνεται να υπάρχει ανάμεσα στην πόλη και στην έρημο. Έτσι λοιπόν εκεί πού ο Ευάγριος τοποθετεί την απάθεια σε μιά πρόοδο, ξεκινώντας από την πίστη, τον φόβο τού θεού, την τήρηση τών εντολών, την πρακτική ζωή (τον ασκητισμό) γιά να φτάσει στήν απάθεια πού οδηγεί στό τέλος τής αγάπης, ο Γρηγόριος φτάνει στήν απάθεια από μερικές δικές του προόδους: απλότητα, υπακοή, πίστη, ελπίδα, δικαιοσύνη, έργα, ταπεινότητα, ευγένεια, χάρη, αγάπη και προσευχή. Ούτε λίγο ούτε πολύ όταν ο Γρηγόριος ερωτά πώς μπορεί κάποιος να αναγεννήσει την καρδιά του, η απάντησή του περιέχει, μαζί με την Χάρη, τον Χριστό και τα Μυστήρια της Εκκλησίας, την αδιαίρετη εικόνα τού Θεού μέσα μας : το σώμα και την ψυχή ονομαστικά, την αυτο–κυριαρχία του ενδιάθετου ΝΟΥ στόν οποίο η δομή τού σώματος έχει συμμορφωθεί και την ικανότητά μας γιά αρετή ή γιά υγιή λειτουργία : δικαιοσύνη, αγαθότητα, ευλογία, καθαρότητα, απάθεια και αγάπη, μαζί με την γνώση μας τής αληθείας πού μάς δόθηκε σάν φάρμακο από τον Θεό.

Θα δούμε στη συνέχεια όλα αυτά από πιό κοντά.


Αμέθυστος

Η ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΟΥ ΡΑΜΦΟΥ

Στή σελίδα 451 τού τελευταίου του βιβλίου «Το αδιανόητο τίποτα» με το οποίο προσπαθεί γιά άλλη μιά φορά να φορτώσει στην Εκκλησία την διάλυση τών Ελλήνων γράφει : την ορθοδοξία τροφοδοτεί ο νεοπλατωνικής καταγωγής μυστικισμός σε παραλλαγές του. Ως θεολογία και αναχωρητική βιοτή ο μυστικισμός τούτος αρχίζει με τον Γρηγόριο Νύσσης και τον Ευάγριο Ποντικό (βλ. Σχετικά και την πρόσφατη εργασία τού Kevin Corrigan, Evagrius and Gregory, Ashgate 2009)

Bλέπουμε σχετικά και τί να δούμε : ο Corrigan επιχειρηματολογεί πώς στίς δύο αυτές μορφές γινόμαστε μάρτυρες τής γεννήσεως νέων μορφών σκέψεως και επιστήμης.

Ο Ευάγριος και ο Γρηγόριος δέν είναι απλοί δέκτες μιάς μονολιθικής εθνικής και χριστιανικής παραδόσεως , αλλά ανακαινιστές, κριτικοί ερμηνευτές τών δυνατοτήτων και τών ορίων τής γνωστικής ψυχολογίας, τής ενώσεως ψυχής και σώματος, τής στοχαστικής αυτογνωσίας, της προσωπικής και ανθρώπινης ταυτότητος και της πρακτικής σχέσεως της ψυχής με το ΑΓΑΘΟ μέσα στα πλαίσια τής ανθρώπινης εμπειρίας και τής αποκαλύψεως του θεού.

Αγαπητέ κ.Ράμφο, μηδέν εις το πηλίκιο.

Πρόκειται για ηθελημένη διαστρέβλωση.

Αμέθυστος