Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026

Κυριακή Θʼ Λουκά: Η παραβολή του άφρονα πλουσίου (Αγ. Νικόλαος Βελιμίροβιτς)

(Λουκ. ιβ’ 16-21)

Ο Κύριος Ιησούς Χριστός ήρθε στη γη για να θεραπεύσει τους ανθρώπους από τα φθοροποιά πάθη και τις ροπές τους. Τα πάθη κι οι ροπές είναι σοβαρές ψυχικές παθήσεις. Κλέβει ποτέ ένας γιός από τον πατέρα του; Όχι. Ο δούλος όμως κλέβει από τ’ αφεντικό του. Τη στιγμή που ο Αδάμ εγκατέλειψε την ιδιότητα του υιού κι απόκτησε την ιδιότητα του δούλου, το χέρι του απλώθηκε για να πιάσει τον απαγορευμένο καρπό. Γιατί ο άνθρωπος κλέβει αυτό που ανήκει σ’ έναν άλλο; Είναι επειδή το χρειάζεται; Ο Αδάμ τα είχε όλα, δεν του έλειπε τίποτα. Παρ’ όλ’ αυτά όμως προχώρησε στην κλοπή. Γιατί ο άνθρωπος κλέβει άλλον άνθρωπο κι ο δούλος άλλο δούλο; Επειδή έμαθαν πρώτα να κλέβουν από τ’ αφεντικό τους. Οι άνθρωποι συνήθως κλέβουν πρώτα από το Θεό κι έπειτα ο ένας από τον άλλο. Ο προπάτορας του ανθρώπινου γένους άπλωσε το χέρι του να κλέψει πρώτα αυτό που ανήκε στο Θεό κι έπειτα, σαν αποτέλεσμα, οι απόγονοί του άρχισαν να κλέβουν ο ένας τον άλλο. Οι άνθρωποι κλέβουν από Θεό και ανθρώπους, από τη φύση κι από τον εαυτό τους. Ο άνθρωπος δεν κλέβει μόνο με τις σωματικές αισθήσεις του, αλλά και με την καρδιά, την ψυχή και το νου του. Δεν υπάρχει πράξη κλοπής που ο διάβολος να μην είναι συνεργός του ανθρώπου. Είναι ο υποβολέας και υποκινητής κάθε κλοπής. Είναι ο εισηγητής και καθοδηγητής κάθε σκέψης για κλοπή. Κανένας κλέφτης στον κόσμο δεν ήταν ποτέ μόνος του.
Συνήθως υπάρχουν τουλάχιστο δύο που συμμετέχουν σε μια κλοπή κι ένας τρίτος που παρακολουθεί. Ο άνθρωπος κι ο διάβολος πάνε για να κλέψουν κι ο Θεός που τους βλέπει. Όπως η Εύα δεν έκλεψε μόνη της, αλλά παρέα με το διάβολο, έτσι κανένας άνθρωπος δεν έχει τελέσει μια πράξη κλοπής μόνος του, αλλά πάντα με την παρέα του διαβόλου. Ο διάβολος όμως δεν είναι μόνο καθοδηγητής και συνοδός στην κλοπή, αλλά κι εκείνος που τη διαδίδει. Δεν τον ενδιαφέρουν τα κλεμμένα, αλλά η απώλεια της ψυχής του ανθρώπου, η διχόνοια και το μίσος ανάμεσα στους ανθρώπους κι η απώλεια ολόκληρης της ανθρωπότητας. Δεν πηγαίνει να κλέψει για χάρη της κλοπής, αλλ’ «ως λέων ορυόμενος περιπατεί ζητών τίνα καταπίη» (Α’ Πέτρ. ε’ 8). Το ότι είναι ο διάβολος που παρακινεί την ψυχή σε κάθε πονηρό έργο και σπέρνει κάθε πονηριά στην ψυχή, το βεβαιώνει ο ίδιος ο Κύριος (βλ. Ματθ. ιγ’ 39). Με κάθε κλοπή που κάνει ο άνθρωπος, ο διάβολος κλέβει ένα μέρος από την ψυχή του. Η ψυχή του κλέφτη συρρικνώνεται όλο και περισσότερο, μαραίνεται και πεθαίνει, όπως ο πνεύμονας που έχει προσβληθεί από φυματίωση.

Για ν’ απαλλαγεί κανείς από το πάθος της κλοπής, πρέπει να λογαριάσει πως όλα όσα έχει είναι του Θεού κι όχι δικά του. Όταν χρησιμοποιεί τα υπάρχοντά του, πρέπει νά ‘χει κατά νου πως αυτά είναι του Θεού, όχι δικά του. Όταν τρώει στο τραπέζι, πρέπει να ευχαριστεί το Θεό, γιατί το ψωμί δεν είναι δικό του, αλλά του Θεού. Για να θεραπευτεί ο άνθρωπος από την αρρώστια της κλοπής, πρέπει να λογαριάσει πως και τα υπάρχοντα των άλλων είναι του Θεού. Επομένως όταν κλέβει από τους ανθρώπους, είναι σα να κλέβει από το Θεό. Είναι δυνατό να κλέψει κανείς από Εκείνον που βλέπει τα πάντα; Για να καταδιώξει ο άνθρωπος τον πονηρό συνεργό του στην κλοπή, τον σπορέα κάθε κακού, πρέπει ν’ αγρυπνεί για την ψυχή του, ώστε ο διάβολος να μη σπείρει μέσα του επιθυμίες κλοπής. Κι όταν τις βρίσκει σπαρμένες μέσα του, πρέπει να παλέψει για να τις κάψει με τη φωτιά της προσευχής. Δεν είναι παράφρονας ο άνθρωπος που τρέχει πίσω από το κακό, όταν έχει γνωρίσει το καλλίτερο; Δεν είναι ανόητος και γελοίος ο κλέφτης που επισκέπτεται το σπίτι κάποιου άλλου τη νύχτα για να κλέψει βαμβακερά εμπορεύματα, όταν βλέπει το φίλο του να τον επισκέπτεται για να του χαρίσει ένα φορτίο γεμάτο βαμβακερά και μεταξωτά;
Ο Κύριος Ιησούς που αγαπά το ανθρώπινο γένος, έφερε μαζί Του και άνοιξε για τον άνθρωπο αμέτρητα κι ασύγκριτα ουράνια δώρα και κάλεσε όλους τους ανθρώπους να τα πάρουν, φανερά κι ελεύθερα, με έναν όρο: ν’ αποσπάσουν πρώτα την ψυχή τους από τα φθαρτά επίγεια αγαθά. Μερικοί άνθρωποι τον υπάκουσαν, πήραν τα δώρα τους και πλούτισαν. Άλλοι όμως δεν τον υπάκουσαν και έμειναν με τα φθαρτά και κλεμμένα πλούτη τους. Σαν προειδοποίηση σ’ αυτούς τους τελευταίους, ο Κύριος είπε την παραβολή του σημερινού ευαγγελίου.

***
«Είπε δε παραβολήν προς αυτούς λέγων· ανθρώπου τινός πλουσίου ευφόρησεν η χώρα. και διελογίζετο εν εαυτώ λέγων· τί ποιήσω, ότι ουκ έχω που συνάξω τους καρπούς μου;» (Λουκ. ιβ’ 16, 17). Ο άνθρωπος αυτός δεν ήταν απλά πλούσιος. Η σοδειά του ήταν τόσο πλούσια από το θερισμό, ώστε δεν είχε που να βάλει τους καρπούς. Ο πλούσιος αυτός άνθρωπος έβλεπε τα χωράφια με τα σιτηρά του, τα περιβόλια και τ’ αμπέλια του που έγερναν από το βάρος των καρπών, τους κήπους του που ήταν γεμάτοι από κάθε λογής λαχανικά και τις κυψέλες του που ήταν γεμάτες μέλι, αλλά δε γύρισε προς τον ουρανό ν’ αναφωνήσει: «Δόξα σοι, Ύψιστε και πολυέλεε Κύριε! Πόσα πλούτη έχει η δύναμη κι η σοφία Σου, πόσα βγάζεις από τη μαύρη γη! Με τις ακτίνες του ήλιου Σου δίνεις γλυκύτητα σ’ όλα τα φρούτα στη γη! Σε κάθε φρούτο έχεις δώσει ένα πανέμορφο σχήμα κι ένα καταπληκτικό άρωμα! Τους λιγοστούς μου κόπους τους αντάμειψες εκατονταπλάσια! Ελέησες το δούλο Σου κι έδωσες με τα χέρια Σου τόσο πλούσια δώρα στην αγκαλιά του! Παντοδύναμε Κύριε, δίδαξέ με να δώσω χαρά στ’ αδέρφια και στους συνανθρώπους μου με τα δώρα Σου αυτά. Έτσι εκείνοι θα ευχαριστήσουν και θα δοξολογήσουν μαζί μου το άγιο όνομά Σου και την ανέκφραστη αγαθότητά Σου».

Μήπως είπε τέτοια λόγια ο πλούσιος; Όχι! Αντί να θυμηθεί το Δοτήρα κάθε αγαθού, αρχικά σκέφτηκε που να μαζέψει και να φυλάξει τ’ αγαθά του, όπως ο κλέφτης που βρίσκει μια τσάντα με χρήματα στο δρόμο και δεν τον απασχολεί σε ποιόν ανήκουν αυτά, ποιος τά ‘χασε, αλλά πρώτη σκέψη του είναι που να τα κρύψει. Ο πλούσιος αυτός άνθρωπος στην πραγματικότητα είναι ένας κλέφτης. Δεν μπορεί να ισχυριστεί πως όλ’ αυτά τα αγαθά βγήκαν από δικούς του κόπους. Ο κλέφτης ασχολείται με την κλοπή και χρησιμοποιεί κάθε επιδεξιότητα κι εξυπνάδα. Συχνά χρησιμοποιεί περισσότερη εξυπνάδα και πονηριά από τον σποριά ή τον ζευγολάτη. Ο πλούσιος δεν είχε κάνει απολύτως τίποτα. Δεν μπορούσε να κάνει τίποτα για τον ήλιο, τη βροχή, τους ανέμους και τη γη. Αυτά είναι τα τέσσερα κύρια στοιχεία – χώμα, αέρας, ήλιος και νερό – που με το θέλημα του Θεού κάνουν τα δέντρα και τα φυτά να καρποφορούν. Η αφθονία των φρούτων επομένως δεν είναι δικό του κατόρθωμα ούτε αποτέλεσμα της εργώδους προσπάθειάς του. Αλλ’ ούτε με το δικαίωμα κατοχής του ανήκουν, αφού δεν είναι δικά του ούτε ο ήλιος ούτε η βροχή ούτε ο άνεμος ούτε η γη.

Η αφθονία των καρπών είναι δώρο του Θεού. Στα μάτια των ανθρώπων φαίνεται αγνώμων εκείνος που δέχεται δώρο από έναν άλλο και δε λέει «ευχαριστώ» ούτε και δίνει κάποια προσοχή στο δωρητή, αλλά βιάζεται να κρύψει το δώρο σε ασφαλές μέρος. Ένας συμπαθής ζητιάνος, όταν του δίνουν ένα κομμάτι ξερό ψωμί, ευχαριστεί εκείνον που του το πρόσφερε. Ο πλούσιος όμως δεν έκανε ούτε μια σκέψη, δε βρήκε ούτε ένα λόγο να ευχαριστήσει το Θεό για τόσο πλούσια σοδειά. Ούτε ένα μικρό χαμόγελο χαράς δε ζωγραφίστηκε στα χείλη του για την τόσο θαυμαστή και μεγάλη χάρη που έλαβε από το Θεό. Αντί για προσευχή ευχαριστίας και δοξολογίας στο Θεό και καρδιακή χαρά, άρχισε αμέσως ν’ ανησυχεί, να σκέφτεται πως θα μαζέψει τόσα αγαθά και να τα διαχειριστεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να μη μείνει πίσω ούτε ένα σπυρί για τα πουλιά, ούτε ένα μοναδικό μήλο να πέσει στα χέρια των φτωχών γειτόνων του.


«Και είπε· τούτο ποιήσω· καθελώ μου τας αποθήκας και μείζονας οικοδομήσω, και συνάξω εκεί πάντα τα γενήματά μου και τα αγαθά μου» (Λουκ. ιβ’ 18). Προσέξτε σε τι μεγάλους κόπους προβαίνει ένας ασυλλόγιστος άνθρωπος! Αντί να προσπαθήσει να σκοτώσει τον παλαιό άνθρωπο μέσα του και ν’ αναστήσει το νέο, εξαντλεί όλες του τις προσπάθειες στο να γκρεμίσει τις παλιές αποθήκες, τους στάβλους και τα υποστατικά του, για να χτίσει καινούργια. Αν η πλούσια συγκομιδή του συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια, θα πρέπει να μεγαλώσει πάλι τις σιταποθήκες του ή να χτίσει καινούργιες. Έτσι οι σιταποθήκες του από χρόνο σε χρόνο αυξάνονται ή μεγεθύνονται, ενώ η ψυχή του ολοένα στενεύει και παλιώνει κι οι παλιοί καρποί του σαπίζουν, όπως κι η ψυχή του. Γύρω του σωρεύεται το μίσος κι εναντίον του εκτοξεύονται κατάρες. Οι φτωχοί θα βλέπουν με φθόνο τα πλούτη του κι οι πεινασμένοι θα καταριούνται τη σκληρότητα, τη φιλαυτία και την ιδιοτέλειά του. Έτσι τα πλούτη του φέρνουν την καταστροφή τόσο στον ίδιο όσο και στους ανθρώπους που ζουν κοντά του. Η ψυχή του θα χαθεί από τη σκληροκαρδία και τη φιλαυτία του. Οι ψυχές των άλλων θα βλαφτούν από το φθόνο και τις κατάρες. Βλέπετε πως χρησιμοποιεί τα δώρα του Θεού ένας άνθρωπος χωρίς επίγνωση, τόσο για τη δική του όσο και για των άλλων την απώλεια. Ο Θεός του έδωσε τα πλούτη για να βοηθήσουν στη σωτηρία τόσο τη δική του όσο και των άλλων, εκείνος όμως τα χρησιμοποίησε για κατάρα, για το κακό το δικό του, μα και των άλλων.

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος συμβουλεύει όλους εκείνους που είναι πρόθυμοι να δεχτούν συμβουλή: «Έφαγες μέχρι κορεσμού; Θυμήσου τους πεινασμένους. Ικανοποίησες τη δίψα σου; Θυμήσου τους διψασμένους. Ζεσταίνεσαι καλά; Θυμήσου αυτούς που κρυώνουν. Ζεις σ’ ένα πλούσια επιπλωμένο σπίτι; Βάλε μέσα και τους άστεγους. Ένιωσες ευτυχισμένος σε μια γιορτή; Προσπάθησε να χαροποιήσεις τους λυπημένους και τους θλιμμένους. Σε τιμούν ως άνθρωπο πλούσιο; Προσπάθησε να επισκεφτείς και ν’ ανακουφίσεις τους ενδεείς. Είσαι ευχαριστημένος από τον προ­ϊστάμενό σου; Κάνε και τους υφισταμένους σου χαρούμενους. Αν είσαι σπλαχνικός κι ευγενικός μαζί τους, θα βρεις έλεος κι ευσπλαχνία όταν η ψυχή σου αναχωρήσει από το σώμα σου».

Δύο μεγάλοι ασκητές στην έρημο της Αιγύπτου προσευχήθηκαν στο Θεό να τους αποκαλύψει αν υπάρχει άνθρωπος στον κόσμο που να υπηρετεί το Θεό καλύτερα απ’ αυτούς. Και τους αποκαλύφτηκε το εξής: Δέχτηκαν την εντολή να πάνε σ’ ένα συγκεκριμένο μέρος και σ’ ένα συγκεκριμένο άνθρωπο, για να βρουν απάντηση στο ερώτημά τους. Πήγαν στον τόπο που τους αποκαλύφτηκε και βρήκαν έναν απλοϊκό άνθρωπο που τον έλεγαν Ευχάριστο. Ήταν κτηνοτρόφος. Οι ασκητές δε βρήκαν τίποτα αξιόλογο στον άνθρωπο αυτό, αλλά τον ρώτησαν πώς προσπαθούσε να τηρήσει το θέλημα του Θεού. Ο Ευχάριστος δίστασε αρκετά κι υστέρα τους είπε πως μοίραζε όσα κέρδιζε από τα ζωντανά του σε τρία μερίδια: Το ένα μερίδιο το έδινε στους φτωχούς και τους άπορους, άλλο ένα για να περιποιείται τους ξένους και το τρίτο το κρατούσε για τον εαυτό του και τη σεμνή σύζυγό του. Οι ασκητές τ’ άκουσαν αυτά, ευχαρίστησαν τον ευεργέτη τους και γύρισαν στα κελλιά τους.

Βλέπουμε από το παράδειγμα αυτό πως ο Θεός λογαριάζει μεγαλύτερη αρετή την ελεημοσύνη και τη φιλανθρωπία από τον αυστηρό ασκητισμό. Ο άπληστος πλούσιος της παραβολής μας δε σκεφτόταν καθόλου το Θεό, την ψυχή του ή τη φιλανθρωπία. Μοναδική του σκέψη ήταν να επεκτείνει τις σιταποθήκες του, για να στοιβάσει μέσα όλα τα γεννήματα από τους αγρούς του. Και τί θα γίνει όταν θά ‘χει κάνει όλ’ αυτά; Ας ακούσουμε τον ίδιο:

«Και ερώ τη ψυχή μου· ψυχή, έχεις πολλά αγαθά κείμενα εις έτη πολλά· αναπαύου, φάγε, πίε, ευφραίνου» (Λουκ. ιβ’ 19). Μπορεί η ψυχή να φάει ή να πιει; Το σώμα καταναλώνει τη σοδειά του, όχι η ψυχή. Ο πλούσιος άνθρωπος όταν μιλάει για την ψυχή του εννοεί το σώμα του. Η ψυχή αναπτύχθηκε μέσα στο σώμα του, έγινε ένα μαζί του, ο πλούσιος ξέχασε ως και τ’ όνομά της. Δεν μπορεί να βρεθεί καλλίτερη έκφραση για τον καταστροφικό θρίαμβο του σώματος κατά της ψυχής. Φανταστείτε ένα αρνί παγιδευμένο στη φωλιά ενός σκύλου, ξεχασμένο μέσα εκεί. Ο σκύλος γυρίζει και φέρνει στη φωλιά τροφή για τον ίδιο. Όταν γεμίσει τη φωλιά του με σάπια κρέατα και κόκκαλα, φωνάζει το πεινασμένο αρνί: «Τώρα, αγαπητό μου αρνί, φάγε, πίε, ευφραίνου. Έχουμε φαγητό για πολλές μέρες». Κι υστέρα πέφτει στο φαγητό και τρώει, ενώ το αρνί θα μείνει νηστικό και θα πεθάνει από την πείνα. Με τον ίδιο τρόπο συμπεριφέρεται στην ψυχή του ο πλούσιος, όπως κι ο σκύλος στο πεινασμένο αρνί.

Η ψυχή δεν τρέφεται με φθαρτή τροφή, αυτός όμως τέτοια τροφή της προσφέρει. Η ψυχή νοσταλγεί την ουράνια πατρίδα της. Εκεί βρίσκονται οι σιταποθήκες κι η πηγή της ζωής της. Αυτός όμως την καρφώνει στη γη. Ορκίζεται πως θα την κρατήσει έτσι καρφωμένη για πολλά χρόνια. Η ψυχή ευφραίνεται κοντά στο Θεό. Εκείνος όμως δεν προφέρει ποτέ τ’ όνομα του Θεού με τα χείλη του. Η ψυχή τρέφεται με αγάπη κι ευσπλαχνία. Σ’ αυτόν όμως δεν έτυχε ποτέ να χρησιμοποιήσει τα πλούτη του για να δείξει αγάπη κι έλεος στους φτωχούς, στους άπορους και τους ανάπηρους που βρίσκονταν στη γειτονιά του. Η ψυχή επιθυμεί αγνή αγάπη, ουράνια. Εκείνος όμως ρίχνει λάδι στο καμίνι των παθών του, λιβανίζει την ψυχή του με το δύσοσμο άρωμα που αυτά παράγουν. Η ψυχή αναζητά το στολισμό της, δηλαδή αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια (πρβλ. Γαλ. ε’ 22, 23). Εκείνος όμως τη φορτώνει με μέθη, λαιμαργία, μοιχεία και ματαιότητα. Πώς θα μπορούσε να μην πεθάνει ένα χορτοφάγο αρνί, όταν έχει για συντροφιά ένα σαρκοβόρο σκυλί; Πώς μπορεί να ζήσει η ψυχή όταν καταπιέζεται από ένα βαρύ πτώμα;

Ολόκληρη η ανοησία του πλουσίου βέβαια δεν εξαντλείται στο γεγονός ότι προσφέρει κρέας στο αρνί ή μάλλον σαρκική τροφή στην ψυχή. Είναι και το ότι μεταβάλει τον εαυτό του σε κυρίαρχο του χρόνου και της ζωής. Βλέπουμε πως προετοιμάζει για τον εαυτό του τροφές και ποτά για έτη πολλά. Ας ακούσουμε εδώ όμως και τη φωνή του Θεού:
«Είπε δε αυτώ ο Θεός· άφρον, ταύτη τη νυκτί την ψυχήν σου απαιτούσιν από σου· α δε ητοίμασας τίνι έσται;» (Λουκ. ιβ’ 20). Έτσι μίλησε ο Κύριος της ζωής και του κόσμου, ο δημιουργός του χρόνου και του θανάτου, που «εν χειρί αυτού ψυχή πάντων ζώντων και πνεύμα παντός ανθρώπου» (Ιώβ, ιβ’ 10).

Ανόητε άνθρωπε! Γιατί σκέφτεσαι με την κοιλιά σου κι όχι με το νου σου; Όπως δεν ήταν στη δική σου δύναμη να ορίσεις την ημέρα που θα γεννηθείς, έτσι δεν μπορείς να ορίσεις και τη μέρα που θα πεθάνεις. Ο Κύριος άναψε το καντήλι της επίγειας ζωής σου όταν Εκείνος έκρινε πως ήταν ο κατάλληλος χρόνος. Ο ίδιος θα το σβήσει όταν το αποφασίσει. Όπως τα πλούτη σου δεν όρισαν το χρόνο της έλευσής σου στον κόσμο, έτσι δεν μπορούν να καθυστερήσουν και το χρόνο της αναχώρησής σου. Μήπως η αυγή ή το σούρουπο εναπόκειται σε σένα; Όχι, βέβαια. Το ίδιο δεν εναπόκειται σε σένα κι ο χρόνος που θα διανύσεις στη γη, οι σιταποθήκες και τα κελλάρια σου, τα πρόβατα κι οι στάνες σου. Όλ’ αυτά ανήκουν στο Θεό, όπως κι η ψυχή σου. Κάθε μέρα και κάθε ώρα ο Θεός μπορεί να πάρει αυτά που ανήκουν σε σένα και να τα δώσει σε κάποιον άλλο. Όσο ζεις όλα είναι δικά Του, όπως δικά Του θα είναι και μετά το θάνατό σου. Η ζωή κι ο θάνατός σου βρίσκονται στα χέρια Του. Γιατί λοιπόν προγραμματίζεις για έτη πολλά; Η ζωή σου είναι μετρημένη ως το τελευταίο λεπτό. Η τελευταία σου στιγμή θα τελειώσει τούτη τη νύχτα. Μη λοιπόν σκέφτεσαι το αύριο, τι θα φας ή τι θα πιεις ή τι θα φορέσεις. Σκέψου όμως και ξανασκέψου την ψυχή σου που θα παρουσιάσεις ενώπιον του Θεού, του Δημιουργού και Κυρίου σου. Σκέψου περισσότερο τη βασιλεία του Θεού, γιατί αυτή αποτελεί την τροφή της ψυχής σου (βλ. Ματθ. στ’ 31-33).

Ο Κύριος τέλειωσε την παραβολή με τα εξής λόγια: «Ούτως ο θησαυρίζων εαυτώ, και μη εις Θεόν πλουτών» (Λουκ. ιβ’ 21). Τί θα πάθει ο πλούσιος; Θ’ αποχωριστεί ξαφνικά τα πλούτη του, όπως κι η ψυχή του θα χωριστεί από το σώμα του. Τα πλούτη του θα δοθούν σε άλλους, το σώμα του θα παραδοθεί στη γη κι η ψυχή του θα οδηγηθεί σε τόπο σκοτεινό, όπου «ο βρυγμός και ο τρυγμός των οδόντων». Ούτε ένα καλό έργο δε θα βρεθεί για να τον υποδεχτεί στη βασιλεία των ουρανών, να βρει η ψυχή του κάποιον τόπο εκεί. Το όνομά του δε θα βρεθεί γραμμένο στο Βιβλίο της Ζωής. Δε θα τον γνωρίσουν και δε θα βρεθεί ανάμεσα στους ευλογημένους του Πατρός. Την ανταπόδοσή του την έλαβε ολόκληρη στη γη, τ’ αρίφνητα ουράνια πλούτη του Θεού δε θ’ αποκαλυφτούν στο πνεύμα του.

Πόσο φοβερός είναι ο ξαφνικός θάνατος! Όταν ο άνθρωπος νομίζει πως είναι σταθερά εγκατεστημένος, πως πατάει γερά στη γη, η ίδια γη ανοίγει ξαφνικά και τον καταπίνει, όπως κατάπιε τον Δαθάν και τον Αβειρών (βλ. Αριθ. ιστ’ 32). Όταν κάποιος αγνοεί το Θεό κι επιδιώκει για πολλά χρόνια αποκλειστικά την ευωχία, πέφτει φωτιά από τον ουρανό και τον κατακαίει, όπως τα Σόδομα και τα Γόμορα (βλ. Γέν. ιθ’ 24). Όταν ο άνθρωπος πιστεύει πως έχει εξασφαλίσει τη θέση του και τά ‘χει καλά τόσο με το Θεό όσο και με τον συνάνθρωπό του, θα πεθάνει ξαφνικά, όπως ο Ανανίας και η Σαπφείρα (βλ. Πράξ. ε’ 5, 10).

***
O αμαρτωλός δημιουργεί διπλή απώλεια με τον ξαφνικό του θάνατο: πρώτα στον εαυτό του κι έπειτα στην οικογένειά του. Στον εαυτό του επειδή πεθαίνει αμετανόητος. Στην οικογένειά του επειδή αιφνιδιάζει τους συγγενείς του μ’ ένα αναπάντεχο χτύπημα κι αφήνει πίσω του εκκρεμότητες. Μακάριος είναι εκείνος που προτού πεθάνει δοκιμάζεται από κάποια αρρώστια, από τον πόνο. Σ’ αυτόν δίνεται η ευκαιρία να κάνει μία ανασκόπηση της ζωής του, να εξετάσει τις αμαρτίες του, να μετανοήσει για όλα τα κακά που έχει κάνει, για όλα τα καλά που δεν έκανε, να θρηνήσει με μετάνοια ενώπιον του Θεού, να καθαρίσει την ψυχή του με δάκρυα και να ζητήσει συχώρεση από το Θεό. Θά ‘χει την ευκαιρία να συγχωρέσει κι αυτός εκείνους που τον πρόσβαλαν, που τον έβλαψαν στη ζωή του, να χαιρετήσει όλους τους φίλους ή εχθρούς του, να θυμήσει στα παιδιά του το φόβο του Θεού, νά ‘χουν στο νου την ώρα του δικού τους θανάτου και να οπλίσουν την ψυχή τους με πίστη, προσευχή και καλά έργα.

Ας δούμε στην Παλαιά Διαθήκη πως πέθαναν οι άνθρωποι που ευαρέστησαν στο Θεό: ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ, ο Ιωσήφ, ο Μωυσής κι ο Δαβίδ. Προτού πεθάνουν, όλοι τους είχαν αρρωστήσει. Όσο κράτησε η αρρώστια τους, το όνομα του Θεού δεν έλειπε από τα χείλη τους. Άφησαν όλοι καλή κληρονομιά στους απογόνους τους και τους ευλόγησαν. Αυτός είναι θάνατος δίκαιου ανθρώπου.

Ίσως διερωτηθείς: Μα δεν πέθαναν πολλοί από τους δίκαιους στη μάχη, απροετοίμαστοι; Όχι! Οι δίκαιοι ποτέ δεν πεθαίνουν απροετοίμαστοι! Προετοιμάζονται πάντα για το θάνατό τους, περιμένουν από μέρα σε μέρα την αναχώρησή τους απ’ αυτή τη ζωή. Η καρδιά τους βρίσκεται σε διαρκή μετάνοια, εξομολογούνται στο Θεό και τον δοξολογούν. Οι δίκαιοι το κάνουν αυτό σε καιρούς ειρήνης και ευμάρειας. Το κάνουν όμως πολύ περισσότερο σε περιόδους πολέμου, βίας και ταραχών. Η ζωή τους ολόκληρη είναι μια διαρκής προετοιμασία για το θάνατο κι έτσι δεν πεθαίνουν ποτέ απροετοίμαστοι.

Προετοιμασία για το θάνατο σημαίνει επίσης το «να πλουτίζει κανείς εν Χριστώ». Μόνο εκείνοι που πιστεύουν πραγματικά στο Θεό και στη μέλλουσα ζωή προετοιμάζονται για το θάνατο, για την αιώνια ζωή. Οι άπιστοι δεν προετοιμάζονται ποτέ για το θάνατο. Το μόνο που φροντίζουν, είναι να ζήσουν όσο γίνεται περισσότερο στη γη. Φοβούνται ακόμα και να σκεφτούν το θάνατο και κάνουν ελάχιστη προσπάθεια για «να πλουτίσουν εν Χριστώ». Όποιος προετοιμάζεται για το θάνατο, προετοιμάζεται και για την αιώνια ζωή. Τη φύση της προετοιμασίας αυτής για την αιώνια ζωή, τη γνωρίζει κάθε χριστιανός.

Ο συνετός άνθρωπος δοκιμάζει κάθε μέρα την πίστη του στο Θεό, προφυλάσσει την καρδιά του από την απιστία, την αμφιβολία και την κακία, όπως ο συνετός αγρότης προφυλάσσει το αμπέλι του από τα έντομα και τις ακρίδες. Ο συνετός άνθρωπος δοκιμάζει καθημερινά τον εαυτό του αν τηρεί τις εντολές του Θεού με πράξεις συγγνώμης, αγάπης και ελεημοσύνης. Μ’ αυτόν τον τρόπο «πλουτίζει εν Χριστώ». Ο συνετός άνθρωπος δεν αποθηκεύει τα αγαθά του σε αποθήκες, αλλά τα εμπιστεύεται στη φύλαξη του Θεού. Το πιο πολύτιμο πράγμα γι’ αυτόν είναι η ψυχή του. Είναι ο μεγαλύτερος θησαυρός του, το μόνο που δε φθείρεται και δεν πεθαίνει. Ο συνετός άνθρωπος ρυθμίζει τα θέματά του με τον κόσμο ισορροπημένα, καθημερινά. Είναι έτοιμος κάθε στιγμή να πεθάνει με σταθερή την πίστη πως θα παρουσιαστεί ενώπιον του Θεού και κει τον περιμένει ζωή αιώνια. Ο όσιος Αντώνιος έλεγε: «Να σκέφτεσαι μέσα σου και να λες: “Σήμερα είναι η τελευταία μέρα της ζωής μου”. Έτσι δε θ’ αμαρτήσεις ποτέ στο Θεό».

Δεν υπάρχει πιο ανόητο πράγμα από το να πεις: «Καλύτερα να πεθάνω ξαφνικά, να μη νιώσω το θάνατό μου!». Έτσι μιλάνε οι ελαφρόμυαλοι κι οι άθεοι. Ο συνετός κι αφοσιωμένος πιστός λέει: «Γενηθήτω το θέλημα του Θεού!» Καλύτερα να μείνεις χρόνια στο κρεβάτι με αρρώστιες και πόνους, παρά να πεθάνεις απροετοίμαστος κι αμετανόητος. Οι πόνοι σ’ αυτόν τον κόσμο περνούν γρήγορα, όπως κι οι χαρές. Στον άλλο κόσμο όμως δεν υπάρχει τίποτα εφήμερο και παροδικό. Όλα είναι αιώνια, είτε βάσανα είτε χαρά. Γι’ αυτό είναι καλύτερα να υποφέρεις λίγο εδώ παρά εκεί, όπου το μέτρο τόσο του πόνου όσο και της χαράς είναι ασύγκριτα μεγαλύτερο.

Γενηθήτω το θέλημα του Θεού! Προσευχόμαστε στον παντεπόπτη Θεό μας να μη μας στείλει ξαφνικό θάνατο, ενώ βρισκόμαστε μέσα στην αμαρτία, στις κακές μας πράξεις, αλλά να μας λυπηθεί, όπως λυπήθηκε το βασιλιά Εζεκία (βλ. Ησ. λη’ 1-5) και να μας δώσει χρόνο μετάνοιας. Να μας ελεήσει και να μας δώσει κάποια ένδειξη ότι ο θάνατος είναι κοντά, ώστε να βιαστούμε να ζήσουμε κάπως καλύτερα και να γλιτώσουμε την ψυχή μας από το «αιώνιο πυρ». Έτσι τα ονόματά μας θα γραφτούν στη Βίβλο της Ζωής και τα πρόσωπά μας θα είναι ορατά στη βασιλεία του Χριστού, του Θεού μας.

Δόξα και αίνος στον Κύριο και Σωτήρα μας Ιησού Χριστό, στον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, την ομοούσια και αδιαίρετη Τριάδα, τώρα και πάντα και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.


(Απόσπασμα από το βιβλίο «ΚΥΡΙΑΚΟΔΡΟΜΙΟ Γ’ – ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΤ’ Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς», Επιμέλεια – Μετάφραση: Πέτρος Μπότσης, Αθήνα 2014)


ΜΕΓΑΣ ΕΙΣΑΙ ΚΥΡΙΕ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤΟΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΟΥ!!

Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

Ο πόλεμος εναντίον του παρελθόντος 12

Συνέχεια από Παρασκευή 6. Νοεμβρίου 2026

Ο πόλεμος εναντίον του παρελθόντος 12

Γιατί η Δύση πρέπει να αγωνιστεί για την ιστορία της

Frank Furedi

Polity Press, 2024

Κεφάλαιο 3

Η ιδεολογία του Έτους Μηδέν

Όσοι καλούν σε ρήξη με το παρελθόν και την κληρονομιά του υποστηρίζουν συχνά ότι αυτή είναι αναγκαία ως μια καθυστερημένη διορθωτική παρέμβαση απέναντι στην απροθυμία της κοινωνίας να αποδεχτεί τις συνέπειες των κακών που διέπραξαν οι προηγούμενες γενιές. Πιστεύουν ότι τα αρνητικά χαρακτηριστικά του παρελθόντος υπερτερούν κατά πολύ των θετικών. Έχουν την τάση να αντιμετωπίζουν με κυνισμό και δυσπιστία τις αφηγήσεις αιώνων που ενέπνευσαν τις κοινότητες σχετικά με το παρελθόν τους. Ειδικότερα, απορρίπτουν τα ιστορικά επιτεύγματα που οι ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν διεκδικήσει ως ιδιαίτερη κληρονομιά τους. Η ηθική καταδίκη όσων μέχρι πρότινος θεωρούνταν επιτεύγματα της ανθρωπότητας έχει ενθαρρύνει την παραγωγή ενός είδους εξ ολοκλήρου αρνητικών ιστορικών αφηγήσεων. Σε αυτές τις αφηγήσεις, κάθε διάσταση της προηγούμενης ιστορικής εμπειρίας που θα μπορούσε να εμπνεύσει υποβαθμίζεται ή τίθεται υπό αμφισβήτηση. Ο Αυστραλός ιστορικός Geoffrey Blainey έχει χαρακτηρίσει αυτή την προσέγγιση ως την αντίληψη του «μαύρου περιβραχιονίου» για την ιστορία. Από αυτή την οπτική, το παρελθόν στοιχειώνεται από το κακό· η επιρροή του είναι κακόβουλη και η κυριαρχία που ασκεί στη σημερινή κοινωνία συνδέεται με καταπιεστικές και εκμεταλλευτικές συμπεριφορές.

Σύμφωνα με έναν Αμερικανό υποστηρικτή αυτής της σχολής ιστορίας του «μαύρου περιβραχιονίου», «Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν ακόμη το κουράγιο να κοιτάξουν πίσω τους και να αντικρίσουν κατάματα το κακό πάνω στο οποίο στηρίζεται αυτή η μεγάλη χώρα». Αυτό το είδος αρνητικής ή καταγγελτικής ιστορίας ενθαρρύνει την καλλιέργεια μιας κοινωνικής μνήμης διαποτισμένης από ζόφο, μέσα στην οποία το παρελθόν διαθέτει ελάχιστα θετικά στοιχεία που θα μπορούσαν να το δικαιώσουν. Η εξέλιξη της ιστορίας ερμηνεύεται μέσα από μια τελεολογία του κακού. Από αυτή την οπτική, το παρελθόν αποτελεί την πηγή μεγάλου μέρους του σύγχρονου κακού. Αυτή η μνημονική αφήγηση προϋποθέτει τη διαρκή αναπαραγωγή κακόβουλων πρακτικών από τους ιστορικούς χρόνους μέχρι σήμερα. Πρόκειται για μια ερμηνεία της ιστορίας που παρουσιάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες να στηρίζονται στα θεμέλια του κακού και όχι στα επιτεύγματα που οι πολίτες τους κατέκτησαν με αγώνες, και οδηγεί στο συμπέρασμα ότι είναι απαραίτητο να καθαρθεί το παρόν από την επιρροή του παρελθόντος. Πρόσφατα, αυτή η άποψη έχει εξελιχθεί σε σημείο ώστε να ζητά όχι μόνο τη ρήξη με την ιστορία, αλλά και την εκδίκηση εναντίον της.

Η παρόρμηση για ρήξη με την ιστορία, ενώ συγχρόνως επιδιώκεται η εκδίκηση εναντίον της, εκφράζει το παράδοξο του παρελθόντος που συζητήσαμε προηγουμένως. Κατά κανόνα, η παρόρμηση για ρήξη με το παρελθόν συνυπάρχει με το φαινομενικά αντίθετό της: την εμμονή με αυτό. Αυτή η στάση προβάλλεται με τον πιο συστηματικό τρόπο μέσω της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν. Εκείνο που χαρακτηρίζω ως ιδεολογία του Έτους Μηδέν καθοδηγείται από δύο αλληλένδετους στόχους: τη ρήξη με το παρελθόν και την καταγγελία της ιστορικής μνήμης που συνδέεται με αυτό. Αυτός ο προσανατολισμός στρέφεται ιδιαίτερα εναντίον της κληρονομιάς του δυτικού πολιτισμού, η οποία καταδικάζεται, ενώ οι πρωταγωνιστές του δικάζονται αναδρομικά, κρίνονται ένοχοι και τιμωρούνται φαντασιακά.

Ασφαλώς, οι όροι «δυτικός πολιτισμός» και «δυτική κουλτούρα» αμφισβητούνται επειδή αποτελούν πρόσφατα επινοημένες απόπειρες οικοδόμησης μιας αίσθησης ιδεολογικής υπεροχής έναντι άλλων πολιτισμών.³ Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτοί οι όροι διαδόθηκαν τον δέκατο ένατο αιώνα, επιχειρώντας να προβάλουν μια ιδιαίτερη αντίληψη πολιτισμικής ταυτότητας. Ούτε αμφισβητείται η ιστορική διαδρομή που οδήγησε στη διαμόρφωση της έννοιας του δυτικού πολιτισμού και του νοήματός της. Η έννοια αναφέρεται στην αντίληψη μιας κοινής πολιτισμικής θεώρησης, θεμελιωμένης στη φιλοσοφική και θρησκευτική κληρονομιά του ελληνορωμαϊκού κόσμου, στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση, στη μεσαιωνική χριστιανική εμπειρία, στα ιδεώδη της Αναγέννησης, στην Επιστημονική Επανάσταση και στον Διαφωτισμό. Μολονότι η ευρεία χρήση των όρων «δυτικός πολιτισμός» και «δυτική κουλτούρα» ανάγεται στον δέκατο ένατο αιώνα, αυτοί αναφέρονται σε μια ιστορική παράδοση που φτάνει μέχρι την εποχή των αρχαίων Ελλήνων και εξελίχθηκε στους αιώνες που ακολούθησαν. Η κληρονομιά αυτών των ποικίλων παραδόσεων —οι οποίες είναι απολύτως πραγματικές και όχι επινοημένες— αποτελεί τον κύριο στόχο της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν.

Η ιδέα ενός Έτους Μηδέν, βασισμένη στον ισχυρισμό ότι είναι αναγκαία μια ριζική ρήξη με το παρελθόν, αποτελεί επαναλαμβανόμενο χαρακτηριστικό στην ιστορία της νεωτερικότητας. Ωστόσο, έχει λάβει διαφορετικές μορφές σε διαφορετικές εποχές. Στους νεότερους χρόνους, η αντίληψη της κοινωνίας για τη χρονικότητα οργανώνεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, ρητά γύρω από διάφορα μηδενικά σημεία. Στη Γερμανία, το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου το 1945 εκφραζόταν συχνά με τον όρο Stunde Null, ή ώρα μηδέν. Για πολλούς Γερμανούς σχολιαστές, η Stunde Null λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι απαιτείται μια δραματική ρήξη για την εξιλέωση από τις αμαρτίες του γερμανικού παρελθόντος, το οποίο έπρεπε να απορριφθεί και να ξεπεραστεί. Στην Ιαπωνία, οι βομβαρδισμοί της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι περιγράφονταν συχνά ως μηδενικά σημεία, ενώ ο τόπος της επίθεσης της 11ης Σεπτεμβρίου στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου ονομάστηκε Ground Zero.


Σε προηγούμενους αιώνες, σε πολλές περιπτώσεις, η διακήρυξη του Έτους Μηδέν δεν αναφερόταν απλώς σε μια ριζική ρήξη με το παρελθόν, αλλά καλούσε επίσης στη γέννηση κάποιου νέου πράγματος. Όπως επισημαίνει ο ιστορικός Adrian Paylor, «Ο όρος Έτος Μηδέν δηλώνει την ιδέα ότι μια κοινωνία μπορεί να αναγεννηθεί και να δημιουργηθεί εκ νέου, με όλα τα ίχνη και την κληρονομιά της προηγούμενης ενσάρκωσής της πλήρως εξαλειμμένα. Με άλλα λόγια, υποστηρίζει ότι μια κοινωνία μπορεί να ξεκινήσει από την αρχή και το παρελθόν της να εξαλειφθεί ολοκληρωτικά». Γενικά, «Η καταστροφή της ιστορίας μιας κοινωνίας δεν αποτελεί αυτοσκοπό». Αντίθετα, παρουσιάζεται ως «ένα αναγκαίο πρώτο βήμα για την εγκαθίδρυση ενός εντελώς νέου κοινωνικοοικονομικού και πολιτικού πλαισίου, σχεδιασμένου ώστε να εξασφαλίσει μια περισσότερο επιθυμητή κοινωνία και να διαδώσει νέους κανόνες, αξίες, πολιτισμικές πρακτικές, ιεραρχίες και παραδόσεις».⁴

Οι υποστηρικτές του Έτους Μηδέν εφαρμόζουν συχνά εκείνο που οι Ρωμαίοι χαρακτήριζαν ως damnatio memoriae: τη διαγραφή της ιστορίας. Αυτό επιτυγχάνεται με την προσπάθεια να απαλλαγεί η κοινωνία από τα ορατά ίχνη του παρελθόντος. Η τελετουργική καταστροφή εικόνων, επιγραφών, ακόμη και νομισμάτων, αποτελούσε επαναλαμβανόμενο φαινόμενο σε ολόκληρη την ιστορία της αρχαίας Ρώμης. Ο όρος damnatio memoriae μεταφράζεται ως «καταδίκη της μνήμης». Σύμφωνα με τον καλλιτέχνη Tucker Neel, η damnatio memoriae «αναφέρεται σε μια πρακτική συνδεδεμένη με αρχαίους ηγεμόνες που απαιτούσαν τη διαγραφή των προκατόχων τους από το ιστορικό αρχείο· οι απεικονίσεις τους αφαιρούνταν από αγάλματα, μνημεία, νομίσματα και κείμενα. Ήταν μια τιμωρία που οι αρχαίοι Ρωμαίοι θεωρούσαν χειρότερη από τον θάνατο».⁵

Η πρακτική της damnatio memoriae είχε πιο περιορισμένο στόχο από τη σύγχρονη επιδίωξη εγκαθίδρυσης του Έτους Μηδέν. Αποσκοπούσε στη διαγραφή της ύπαρξης και της φήμης συγκεκριμένων προσώπων, τα οποία συνδέονταν συνήθως με το καθεστώς που είχε προηγηθεί του υφιστάμενου. Στους πρόσφατους χρόνους, η μετονομασία δρόμων και δημόσιων κτιρίων και η κατεδάφιση αγαλμάτων και συμβόλων του παρελθόντος εκφράζουν μια ευρύτερη φιλοδοξία εγκαθίδρυσης του Έτους Μηδέν. Ο Paylor παρατήρησε ότι «κοινωνικοί χώροι, κυβερνητικά κτίρια, ακόμη και ολόκληρες πόλεις μετονομάστηκαν μετά τη Ρωσική Επανάσταση». Σε περιπτώσεις όπως αυτή, «οι εκτεταμένες μετονομασίες που πραγματοποιούνται υπό ένα καθεστώς το οποίο επιχειρεί να εφαρμόσει το Έτος Μηδέν επικεντρώνονται γενικά στην αντικατάσταση ονομάτων που συνδέονται στενά με το προηγούμενο πολιτικό σύστημα ή την προηγούμενη κουλτούρα». Αλλά, σε αντίθεση με τη damnatio memoriae, αυτή η προσπάθεια επιδιώκει επίσης να πλήξει την ίδια τη μνήμη του παρελθόντος ενός έθνους.

Η απόπειρα να απαλλαγεί ο κόσμος από το παρελθόν του εκφράστηκε με ευρηματικό τρόπο μέσω της επινόησης του Έτους Ένα στο Γαλλικό Επαναστατικό Ημερολόγιο του δέκατου όγδοου αιώνα και μέσω της ανακήρυξης του Έτους Μηδέν από τους ηγέτες των Ερυθρών Χμερ στην Καμπότζη το 1975. Σύμφωνα με τον ιστορικό Andrus Ers, η ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών συνοδεύτηκε από μια ιδεαλιστική, αν όχι ουτοπική, πίστη στη δυνατότητα δημιουργίας του κόσμου εκ νέου. Γράφει ότι η «μυθολογία της Αμερικανικής Επανάστασης» στηριζόταν στην ιδέα ενός μηδενικού σημείου, η οποία βρήκε την πιο εντυπωσιακή διατύπωσή της στην πολυσυζητημένη δήλωση του Thomas Paine στην Κοινή λογική.⁷ Σε αυτό το κείμενο, ο Paine εξέφραζε τον ενθουσιασμό του για το πώς η Αμερικανική Επανάσταση θα οδηγούσε στην εγκαθίδρυση ενός νέου κόσμου μέσω μιας ριζικής ρήξης με το παρελθόν. Έγραφε: «Έχουμε τη δύναμη να αρχίσουμε τον κόσμο από την αρχή. Κατάσταση παρόμοια με τη σημερινή δεν έχει υπάρξει από τις ημέρες του Νώε μέχρι τώρα. Η γέννηση ενός νέου κόσμου πλησιάζει». Το ουτοπικό όραμα του Paine για τη δημιουργία του κόσμου εκ νέου διαφέρει εντελώς από το ήθος της σύγχρονης ιδεολογίας του Έτους Μηδέν. Οι σημερινοί υποστηρικτές της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν ασχολούνται πολύ περισσότερο με το σχέδιο της εκδίκησης εναντίον του παρελθόντος παρά με την υποβοήθηση της γέννησης ενός νέου κόσμου.

Σε πολυάριθμες περιπτώσεις, οι ιδεολόγοι του Έτους Μηδέν έχουν προαγάγει το πνεύμα της εκδίκησης εναντίον του παρελθόντος. Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία αγάλματα ιστορικών προσώπων, που αποτελούσαν αντικείμενα τιμής και σεβασμού επί αιώνες, βανδαλίζονται, παραμορφώνονται ή γκρεμίζονται με ευκολία. Σχολιαστές που αντιμετωπίζουν ευνοϊκά αυτές τις ενέργειες υποστηρίζουν συχνά ότι οι πράξεις εικονοκλασίας αποτελούν κατανοητή αντίδραση σε συγκεκριμένες πράξεις καταπιεστικής βίας, όπως η δολοφονία του George Floyd, η οποία οδήγησε στην άνοδο του κινήματος Black Lives Matter. Ωστόσο, επιθέσεις σε σύμβολα του παρελθόντος είχαν σημειωθεί και πριν από αυτή την τραγωδία· και, ασφαλώς, η εχθρότητα απέναντι στο παρελθόν που κινεί τη σύγχρονη εικονοκλασία υπερβαίνει τις αντιδράσεις σε συγκεκριμένα γεγονότα. Ο θάνατος του George Floyd έφερε στην επιφάνεια τάσεις που βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη. Η τάση να φανταζόμαστε τα χειρότερα για τις αξίες, τις στάσεις και τη συμπεριφορά ιστορικών προσώπων του παρελθόντος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του πνεύματος της εποχής μας. Η φυσική απομάκρυνση των αγαλμάτων συνοδεύεται από την υποβολή των προσώπων που παριστάνουν σε αναδρομική δολοφονία χαρακτήρα.

Στη σημερινή εποχή, η παρόρμηση για εκδίκηση εναντίον του παρελθόντος έχει αποκτήσει, σε ορισμένες περιπτώσεις, μια ανησυχητική και παράλογη διάσταση. Ένα από τα πιο δυσοίωνα παραδείγματα αυτής της τάσης είναι η παράλογη καύση βιβλίων επειδή είναι παλιά, ξεπερασμένα και συνδεδεμένα με τις απαράδεκτες αξίες του παρελθόντος. Τον Σεπτέμβριο του 2021, στην επαρχία του Οντάριο στον Καναδά, βιβλία με το λεγόμενο «ξεπερασμένο περιεχόμενο» κάηκαν τελετουργικά ως χειρονομία καλής θέλησης προς τους Αυτόχθονες.²

Ιστορικά, η καύση βιβλίων συνδέεται με τη μισαλλόδοξη συμπεριφορά φανατικών που εκτονώνουν το μίσος τους πάνω σε άψυχα αντικείμενα. Αυτή τη φορά, η τελετή καύσης βιβλίων που οργανώθηκε από ένα συμβούλιο γαλλόφωνων σχολείων του Οντάριο προβλήθηκε ως πράξη συμφιλίωσης. Αυτή η δυσοίωνη πράξη εναντίον των κανόνων μιας πολιτισμένης κοινωνίας χαρακτηρίστηκε «τελετή εξαγνισμού με φλόγες»!

Η Lyne Cossette, εκπρόσωπος του σχολικού συμβουλίου που ήταν υπεύθυνο για αυτή την τελετή, υποστήριξε ότι η καύση βιβλίων έπληττε τα ξεπερασμένα πρότυπα και ωφελούσε το τοπικό περιβάλλον. Πρόσθεσε ότι «Συμβολικά, ορισμένα βιβλία χρησιμοποιήθηκαν ως λίπασμα». Η Cossette εξήγησε ότι η τελετουργία είχε τον τίτλο Redonnons à la terre, «Ας δώσουμε πίσω στη γη». Πρόσθεσε ότι επιδίωκε «να κάνει μια χειρονομία ανοίγματος και συμφιλίωσης, αντικαθιστώντας στις βιβλιοθήκες μας βιβλία που είχαν ξεπερασμένο περιεχόμενο και μετέφεραν αρνητικά στερεότυπα για τους λαούς των Πρώτων Εθνών, τους Métis και τους Inuit».¹⁰

Η δικαιολογία για την καύση των βιβλίων ήταν ότι περιείχαν ξεπερασμένο περιεχόμενο. Όπως σημειώσαμε, το «ξεπερασμένο» είναι ένας προσφιλής απαξιωτικός χαρακτηρισμός που εκτοξεύουν εναντίον των αντιπάλων τους οι φανατικοί μαχητές των πολιτισμικών πολέμων. Στα μάτια τους, κάθε έκδοση —ιδιαίτερα τα ιστορικά βιβλία— που προβάλλει την κλασική θεώρηση του δυτικού πολιτισμού είναι «ξεπερασμένη» και, επομένως, μεταφέρει απόψεις που συνιστούν μια μορφή κοσμικής βλασφημίας. Τώρα που τα ξεπερασμένα βιβλία έχουν γίνει στάχτη, οι βιβλιοθήκες μπορούν να υπερηφανεύονται ότι όσα παραμένουν στα ράφια τους περιέχουν «θετικά και συμπεριληπτικά μηνύματα για τις ποικίλες κοινότητες μέσα στα σχολεία μας».¹¹

Σε ορισμένες —ευτυχώς σπάνιες— περιπτώσεις, η ιδεολογία του Έτους Μηδέν ενθαρρύνει βάρβαρες και βίαιες πρακτικές. Η ιδεολογία του Έτους Μηδέν στην πράξη αποτυπώνεται σε ένα βίντεο που παρουσιάζει φανατικούς ακτιβιστές του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) να καταστρέφουν την πόλη Nimrud στο Ιράκ, συμπεριλαμβανομένου του Βορειοδυτικού Ανακτόρου που έχτισε τον ένατο αιώνα π.Χ. ο Ασσύριος βασιλιάς Ashurnasirpal II. Το βίντεο δείχνει μαχητές του ISIS να χρησιμοποιούν βαριοπούλες, μια μπουλντόζα και εκρηκτικά για να καταστρέψουν τα αρχαία ερείπια.¹²


Τα πλάνα που δείχνουν μαχητές του ISIS να ισοπεδώνουν με μπουλντόζες, να καταστρέφουν και να λεηλατούν αρχαία ιερά αποκαλύπτουν πάθη που εξωτερικά φαίνονται αρχαία, αλλά απηχούν το πνεύμα του Έτους Μηδέν της εποχής μας. Οι βάνδαλοι της Nimrud επικαλέστηκαν αρχαία έθιμα και παραδόσεις. Δικαιολόγησαν τη συμπεριφορά τους επιμένοντας ότι «κατέστρεφαν είδωλα» και μιμούνταν τον Μωάμεθ, ο οποίος απομάκρυνε τα ειδωλολατρικά αγάλματα από τη Μέκκα. Ναι, η λατρεία των ειδώλων αντιβαίνει στη διδασκαλία του Ισλάμ, όπως και σε εκείνη του Ιουδαϊσμού. Ωστόσο, επί πολλούς αιώνες οι μουσουλμάνοι της Μέσης Ανατολής δεν δυσκολεύονταν να διακρίνουν τα αρχαία ερείπια από τις ειδωλολατρικές προσβολές προς τη θρησκεία τους. Στο παρελθόν, τα αρχαία τεχνουργήματα που είχαν δημιουργήσει οι πολιτισμοί της Μέσης Ανατολής αποτελούσαν πηγή θαυμασμού και όχι στόχο βανδαλισμών του Έτους Μηδέν.

Δεν είναι τα έθιμα και οι παραδόσεις του παρελθόντος, αλλά τα πάθη και τα κίνητρα της εποχής μας που οδήγησαν τους βανδάλους του ISIS να συντρίψουν και να καταστρέψουν τεχνουργήματα και αγάλματα στο Ιράκ και αλλού. Πολλοί σχολιαστές έχουν ορθά επισημάνει ότι αυτές οι πράξεις καταστροφής συνιστούν απόπειρα εξάλειψης ενός σημαντικού κεφαλαίου της ιστορικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας. Ασφαλώς αυτό κάνουν. Αλλά το ISIS δεν επιδιδόταν μόνο στην καταστροφή του παρελθόντος, αλλά και στην εκδίκηση εναντίον του.


Ορισμένοι αναγνώστες μπορεί να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι η ανατροπή του αγάλματος του Edward Colston από οργισμένους διαδηλωτές ή η καύση ξεπερασμένων βιβλίων από ευσυνείδητους Καναδούς λογοκριτές δεν μπορούν να συγκριθούν με τα βίαια εγκλήματα που διέπραξαν οι μαχητές του ISIS σε βάρος της ιστορικής κληρονομιάς των εδαφών που κατέλαβαν. Ασφαλώς, το εγχείρημα του ξεκαθαρίσματος λογαριασμών με το παρελθόν στις δυτικές κοινωνίες φαίνεται σχετικά συγκρατημένο σε σύγκριση με τη μηδενιστική βαρβαρότητα του ISIS. Ωστόσο, η ατμόσφαιρα μαζικής υστερίας που περιβάλλει ορισμένες φορές τις πράξεις εικονοκλασίας στον δυτικό κόσμο μαρτυρεί το πνεύμα μισαλλοδοξίας που τροφοδοτεί αυτή τη συμπεριφορά. Πράγματι, τα φρικτά γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στη Nimrud προειδοποιούν για την απειλή που συνιστά ο Πόλεμος Εναντίον του Παρελθόντος για τις αξίες του πολιτισμού.

Σήμερα, ελάχιστα έχουν απομείνει από τον προσανατολισμένο στο μέλλον ιδεαλισμό της εκδοχής της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν που συνδέθηκε με τη Γαλλική και την Αμερικανική Επανάσταση. Συχνά φαίνεται ότι αυτή η ιδεολογία ενθαρρύνει απλώς μια ρήξη με το παρελθόν. Στους Πολιτισμικούς Πολέμους που επικρατούν στη Δύση, οι αντίπαλοι του παρελθόντος της δεν καλλιεργούν μια αίσθηση κοινωνικής αναγέννησης και ανανέωσης. Η αδιαφορία τους για το μέλλον έρχεται σε έντονη αντίθεση με την αποκλειστική προσήλωσή τους στη διαγραφή του παρελθόντος. Ωστόσο, αυτή η έμφαση στη ρήξη συνυπάρχει με την αντίθετη τάση: να κατακλύζεται κανείς από το παρελθόν. Όπως σημειώνει ο Ers, η «ανακήρυξη ενός νέου Έτους Μηδέν —πέρα από τη ρητή διακήρυξή της ότι κόβει τους δεσμούς με την ιστορία— εμπεριέχει μια αντίθετη κίνηση: μια εμμονική προσήλωση στην ιστορία».¹³

Οι υποστηρικτές του Πολέμου Εναντίον του Παρελθόντος στον δυτικό κόσμο βρίσκονται υπό τα μάγια του παρελθόντος και ελάχιστα ενδιαφέρονται να διασφαλίσουν ότι η δημιουργία ενός νέου κόσμου θα επιτύχει τη ρήξη με την ιστορία. Η δική τους εκδοχή της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν έχει σαφώς πιο περιορισμένες φιλοδοξίες σε σύγκριση με τα φιλόδοξα σχέδια που πρότειναν οι νεωτερικοί προκάτοχοί τους. Θεωρούν την επιρροή του παρελθόντος κατάρα και επιθυμούν να δημιουργήσουν έναν κόσμο απελευθερωμένο από την κληρονομιά του.


Τι το ιδιαίτερο χαρακτηρίζει την ιδεολογία του Έτους Μηδέν στον εικοστό πρώτο αιώνα;

Συνεχίζεται


Ο ΠΙΟ ΕΠΙΜΟΝΟΣ ΚΗΡΥΚΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ  ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΤΕΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ, Η ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΒΟΛΟΥ Η ΟΠΟΙΑ ΥΙΟΘΕΤΗΣΕ ΤΗΝ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΜΗΣΗΣ ΓΙΑ ΝΑ ΣΟΚΑΡΕΙ  ΚΑΙ ΚΑΤΕΞΟΧΗΝ Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ Η ΟΠΟΙΑ ΒΑΣΙΣΤΗΚΕ ΣΤΗΝ ΑΓΝΩΣΤΗ ΕΝ ΠΟΛΛΟΙΣ ΓΙΑ ΜΑΣ Β' ΒΑΤΙΚΑΝΕΙΟ ΣΥΝΟΔΟ.

Σημειώσεις:

Πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο 2 Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

Συνέχεια από Κυριακή 27. Σεπτεμβρίου 2026


Πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο 2

Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

Σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να βοηθήσει εκείνους που επιθυμούν να υψωθούν πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο.

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΔΡΕΙΑ

Εκφωνήθηκε στην Τοπόλα πριν από τον πόλεμο του 1912.


Θα εγερθεί ο Θεός και θα διασκορπιστούν οι εχθροί του, και θα φύγουν από μπροστά του όλοι όσοι τον μισούν. Θα τους διαλύσεις όπως διαλύεται ο καπνός· όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά, έτσι θα αφανιστούν οι ασεβείς μπροστά στον Θεό.
Ψαλμός 68:1

Ο φόβος συχνά αμαυρώνει το πρόσωπο της ζωής.
— Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού.

Το στεφάνι του βουνού (Το έπος των Σέρβων, γραμμένο από τον επίσκοπο Petar Petrovic Njegos)

Για την ανδρεία θέλω να σας μιλήσω, αγαπητοί αδελφοί. Αν κάπου αρμόζει να μιλήσει κανείς για την ανδρεία, αρμόζει στον τόπο όπου έζησε ο Karađorđe (Καραγιώργης). Και αν υπήρξε ποτέ στη Σερβία, μετά τον Karađorđe, καιρός να μιλήσουμε για την ανδρεία, αυτός ο καιρός είναι σήμερα.
Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού, λέει ο μεγάλος Σέρβος ποιητής. Αυτό σημαίνει: εκεί όπου υπάρχει ανδρεία, το κακό είναι υπήκοος· εκεί όμως όπου δεν υπάρχει ανδρεία, το κακό είναι κυρίαρχο. Ή αλλιώς: εκεί όπου βασιλεύει η ανδρεία, το κακό είναι δούλος· εκεί όμως όπου βασιλεύει το κακό, η ανδρεία είναι υποδουλωμένη.

Πώς είναι τα πράγματα σ’ εμάς; Ας αναρωτηθούμε. Πώς είναι τα πράγματα σ’ εμάς; Είναι άραγε στη ζωή μας η ανδρεία βασιλιάς πάνω στο κακό ή το κακό βασιλιάς πάνω στην ανδρεία;

Η αλήθεια συχνά προσβάλλει, αλλά ποτέ δεν βλάπτει. Η αλήθεια είναι δηλητήριο που θεραπεύει, όχι δηλητήριο που δηλητηριάζει. Ας παίρνουμε όσο πιο συχνά μπορούμε αυτό το φάρμακο· είναι θεραπευτικό. Ας πούμε λοιπόν ελεύθερα την αλήθεια: το κακό έχει βασιλέψει ανάμεσά μας πάνω στην ανδρεία.

Το κακό έχει βασιλέψει πάνω στις ψυχές μας· μέσα στις ψυχές μας έχει στερεώσει τον θρόνο του και από αυτόν τον θρόνο κυβερνά ολόκληρη τη ζωή μας, τόσο την ιδιωτική όσο και τη δημόσια. Το κακό μας δεν βρίσκεται κάπου έξω από εμάς, αλλά μέσα μας. Ρωτήστε τον πρώτο άνθρωπο που θα συναντήσετε: πώς πάνε τα πράγματα; Θα σας απαντήσει με μία λέξη: άσχημα. Δεν θα σας απαντήσουν έτσι μόνο οι άρρωστοι, οι φτωχοί και οι αμόρφωτοι· έτσι θα σας απαντήσουν και οι υγιείς, οι πλούσιοι και οι μορφωμένοι.

Γιατί ο υγιής άνθρωπος ανάμεσά μας μιλά για το κακό; Δεν είναι η υγεία ένα μεγάλο αγαθό; Δεν είναι η υγεία σφοδρός εχθρός του κακού; Ναι, η υγεία είναι ένα μεγάλο αγαθό και σφοδρός εχθρός του κακού· δεν αρκεί όμως να είναι κανείς υγιής μόνο στο σώμα για να κυριαρχήσει πάνω στο κακό· πρέπει να είναι υγιής και στην ψυχή. Τα υγιή σώματα μπορούν να είναι μόνο εργαλεία· οι υγιείς ψυχές είναι οδηγοί και δημιουργοί. Τα υγιή σώματα είναι χορτάτα· πεινασμένες είναι οι άρρωστες ψυχές. Οι ψυχές μας είναι άρρωστες επειδή είναι πεινασμένες. Και η πείνα είναι πάντοτε έτοιμη να υπηρετήσει οποιονδήποτε αφέντη. Οι ψυχές μας είναι πεινασμένες· γι’ αυτό και παραδόθηκαν στην υπηρεσία του κακού. Πίστη και ελπίδα πεινούν οι ψυχές μας. Ας χορτάσουμε τις ψυχές μας με πίστη στον εαυτό μας και ελπίδα στον Θεό, και η υπηρεσία μας στο κακό θα τελειώσει, και η ανδρεία θα βασιλέψει μέσα στις ψυχές μας! Έχω αποδείξεις γι’ αυτά που λέω. Απόδειξή μου είναι εκείνες οι υγιείς ψυχές, χορτασμένες με πίστη και ελπίδα, στους ανθρώπους των οποίων άστραψε μια μέρα, σε αυτόν τον τόπο, πριν από εκατό χρόνια, η σκέψη: τετρακόσια χρόνια βασίλευε το κακό πάνω στην ανδρεία· από εδώ και πέρα η ανδρεία θα βασιλεύει πάνω στο κακό!

Και έτσι έγινε. Και ως καρπός της ανδρείας γεννήθηκε η σημερινή ελεύθερη Σερβία.
Και όλοι βλέπουμε ότι αυτό ήταν καλό. Πώς γίνεται εμείς, οι κληρονόμοι τόσης ανδρείας, να έχουμε φτωχύνει τόσο στην ανδρεία;


Γιατί ο πλούσιος άνθρωπος ανάμεσά μας να μιλά για το κακό; Δεν είναι ο πλούτος ένα μεγάλο αγαθό; Ναι, ο πλούτος είναι ένα μεγάλο αγαθό και ένα ισχυρό όπλο εναντίον του κακού· αλλά ο πλούτος από μόνος του —εκείνος ο πλούτος που ακόμη και οι σκόροι είναι δυνατότεροί του— δεν αξίζει τίποτε χωρίς ανδρεία. Τι αξίζει ένα κοφτερό σπαθί στα χέρια εκείνου που δεν μπορεί να το βγάλει από τη θήκη; Ο πλούτος είναι καλό όταν μπορεί να μετατραπεί σε καλό έργο. Ο πλούτος είναι κακό όταν, αντί να δώσει ελευθερία στον άνθρωπο, θέτει τον ιδιοκτήτη του στην υπηρεσία του. Η χώρα μας υποφέρει πολύ από τέτοιους ανθρώπους, που έγιναν δούλοι του κοπαδιού και του πουγκιού τους. Αυτοί οι άνθρωποι δεν φαντάζονται ότι υπάρχει πλούτος καλύτερος από τον δικό τους Δεν φαντάζονται ότι ο πλούτος της ψυχής είναι καλύτερος από το ασήμι και το χρυσάφι. Και πλούσιος στην ψυχή είναι εκείνος του οποίου η ψυχή είναι χορτασμένη με πίστη στον εαυτό του και ελπίδα στον Θεό. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι συγχρόνως και ήρωας, γιατί κυριαρχεί πάνω σε κάθε κακό. Δεν μιλώ στην τύχη· έχω απόδειξη γι’ αυτά που λέω. Απόδειξή μου είναι εκείνοι οι πλούσιοι χωρικοί αυτού του τόπου, που πριν από εκατό χρόνια μετέτρεψαν τον πλούτο τους σε ένα μεγάλο έργο. Ο πλούτος δεν ήταν αφέντης ούτε είδωλό τους, αλλά εργαλείο και δύναμη της ανδρείας ψυχής τους.

Γιατί οι μορφωμένοι άνθρωποι ανάμεσά μας να μιλούν για το κακό; Δεν είναι η μόρφωση ένα μεγάλο αγαθό; Χωρίς αμφιβολία, η μόρφωση είναι ένα μεγάλο αγαθό· αλλά η μόρφωση πολλών μορφωμένων ανθρώπων μας μοιάζει με εστία πάνω στην οποία έχουν στοιβαχτεί πολλά ξύλα, ξερά και χλωρά, αλλά δεν υπάρχει φωτιά. Τι αξίζει μια εστία χωρίς φωτιά; Η μόρφωση πολλών μορφωμένων δεν αξίζει περισσότερο από τον πλούτο στα χέρια του φιλάργυρου. Η μόρφωση που δεν μπορεί να μετατραπεί σε έργο αξίζει όσο και ο πλούτος που δεν μπορεί να μετατραπεί σε τίποτε άλλο παρά σε ειδωλολατρία. Πεινασμένη είναι η ψυχή και πολλών μορφωμένων ανάμεσά μας, όπως και πολλών σωματικά υγιών και πλούσιων· είναι πεινασμένη και διψασμένη, και επειδή είναι πεινασμένη παραδίνεται στην υπηρεσία του κακού. Μπορεί ο άνθρωπος να είναι λιγότερο μορφωμένος αλλά περισσότερο ανδρείος και, επομένως, περισσότερο ευτυχισμένος και χρήσιμος. Έχω απόδειξη γι’ αυτό. Οι Σέρβοι πριν από εκατό χρόνια δεν ήταν τόσο μορφωμένοι όσο οι σημερινοί, κι όμως δεν παραπονιούνταν για το κακό, αλλά πολεμούσαν εναντίον του. Οι σημερινοί Σέρβοι έχουν περισσότερη μόρφωση, κι όμως μόνο παραπονιούνται για το κακό. Η ανδρεία λείπει από τους σημερινούς Σέρβους. Οι άνθρωποί μας είναι μια μεγάλη εστία χωρίς φωτιά. Καλύτερο είναι κι ένα δαυλί που καίει παρά ένας σωρός ξύλων μέσα στο χιόνι, κρύος σαν το χιόνι. Σε τι βοηθούν τα άναφτα ξύλα εκείνον που ξεπαγιάζει; Η ανδρεία είναι η φωτιά που ανάβει την καρδιά μας και ζεσταίνει την ψυχή μας.

Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού.

Δεν μιλώ στην τύχη. Έχω ένα εκατομμύριο αποδείξεις γι’ αυτά που λέω. Αυτός ο ναός σας είναι απόδειξη όσων λέω. Αυτή η ελεύθερη χώρα στην οποία ζείτε είναι απόδειξη γι’ αυτό. Είναι έργο ανδρείας. Αυτή η εκκλησία, που είναι το μεγαλύτερο ιερό σας, είναι έργο ανδρείας. Αυτός ο ναός δεν είναι μόνο τόπος της προσευχής σας, αλλά συγχρόνως μνημείο ανδρείας, και μάλιστα της μεγαλύτερης που υπήρξε ποτέ στον κόσμο. Ο Χριστός είναι ο νικητής όλων των κακών· αυτός είναι «ο βασιλιάς κάθε κακού», αυτός είναι ο ήρωας πάνω από τους ήρωες. Αυτός ο ναός είναι μνημείο της ανδρείας του. Για ποιον άλλο λόγο βρίσκεται αυτός ο ναός ανάμεσά σας, αν όχι για να σας υπενθυμίζει την ανδρεία και να σας ποτίζει με ανδρεία;

Κοιτάξτε αυτό το τέμπλο, αυτές τις ισχνές και αυστηρές μορφές! Αυτές οι μορφές των αγίων είναι μάρτυρες όσων σας λέω. Όλοι οι αληθινοί ακόλουθοι του Χριστού, όλοι οι απόστολοι και οι άγιοι, όλοι οι μάρτυρες και οι αρχιμάρτυρες υπήρξαν μεγάλοι ήρωες, άξιοι θαυμασμού και μίμησης. Ο μεγαλύτερος πλούτος τους ήταν η ανδρεία της ψυχής τους. Συχνά είχαν λίγη υγεία, λίγο χρυσάφι, λίγη μόρφωση· είχαν όμως πάντοτε έναν ανεξάντλητο πλούτο, που τους έκανε βασιλιάδες πάνω στο κακό. Είχαν ανδρεία, η οποία ανάβλυζε από την πίστη και την ελπίδα τους. Χιλιάδες χρόνια μακριά σας στον χρόνο και χίλια χιλιόμετρα μακριά σας στον χώρο έζησαν και έδειξαν την ανδρεία τους. Η ανδρεία τους νίκησε και τον χρόνο και τον χώρο. Μακριά από αυτόν τον τόπο σταυρώνονταν ή κατασπαράσσονταν από θηρία ή καίγονταν μέσα σε πίσσα. Πώς βρίσκονται εδώ, αφού δεν είναι από εδώ; Ήρθαν και απρόσκλητοι, και ήρθαν την κατάλληλη ώρα. Θέλετε να τους διώξετε από ανάμεσά σας; Μάταιη η επιθυμία σας· κι όταν ζούσαν τους καταδίωκαν, κι όμως εκείνοι επέζησαν των διωκτών τους. Ήταν νικητές στη ζωή και παρέμειναν νικητές και στον θάνατο. Δεν βρίσκονται εδώ για να ζητιανέψουν έλεος από εσάς, αλλά για να ποτίσουν με ανδρεία τη δική σας φτωχή ψυχή. Σας κοιτάζουν με βλέμμα ικετευτικό, όχι όμως για να τους δώσετε κάτι, αλλά για να πάρετε κάτι από αυτούς. Πάρτε το παράδειγμά τους, γιατί γι’ αυτό σας παρακαλούν· πάρτε την ανδρεία τους, γιατί αυτή σας προσφέρουν!

Όταν είστε φτωχοί, όταν είστε άρρωστοι, όταν σας καταδιώκουν και σας κατηγορούν άδικα, όταν σας περιφρονούν και σας παραμερίζουν, θυμηθείτε αυτές τις αυστηρές μορφές των αγίων. Βρίσκονται εδώ για να σας προσφέρουν κάθε ώρα θεραπεία και παρηγοριά. Κάθε στιγμή που το κακό βασιλεύει πάνω σας, σας φωνάζουν δυνατά: μην παραδίνεσαι, γίνε ανδρείος· εμείς υποφέραμε περισσότερο από εσένα, αγωνιστήκαμε περισσότερο από εσένα και νικήσαμε με την ανδρεία. Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού.


Αν είστε υγιείς και πλούσιοι και μορφωμένοι, κι όμως παραπονιέστε από μικροψυχία, να ξέρετε ότι σε αυτή την εκκλησία στέκονται οι μορφές μεγάλων χριστιανών ηρώων, που αποτελούν έλεγχο για εσάς.

— Εμείς, με λιγότερο πλούτο από εσάς, νικήσαμε μεγαλύτερα κακά από τα δικά σας.

Αυτό έχουν να σας πουν κάθε φορά που σας κυριεύουν η αδυναμία και η μικροψυχία. Είναι η συνείδησή σας όταν χάνετε τη συνείδησή σας. Είναι το θάρρος σας όταν σας προδίδει το θάρρος σας. Είναι οι κριτές σας κάθε φορά που παίρνετε τον δρόμο της αδικίας.

Να σκέφτεστε, αδελφοί, σε κάθε συνειδητή στιγμή της ζωής σας, τους ήρωες της πίστης και του έθνους σας. Δεν είναι αλήθεια ότι δεν μπορούμε να γίνουμε ανδρείοι. Απλώς δεν θέλουμε. Έχουμε κάνει νωθρή τη θέλησή μας. Ήρθε όμως η ώρα να αφυπνιστούμε· ήρθε η ώρα να ξεχαστεί ανάμεσά μας το «δεν μπορώ» και να μάθουμε μόνο το «θέλω». Η σκέψη των ηρώων θα είναι σωτήρια για εσάς και για τα παιδιά σας. Τα παραδείγματα ανδρείας μεταδίδονται σαν μεταδοτική ασθένεια. Αυτή η σκέψη θα ανάψει τα χλωρά ξύλα στην εστία της ψυχής σας και θα σας ζεστάνει με ανδρεία· με ανδρεία που θα σας κάνει «βασιλιάδες κάθε κακού» και με την οποία θα δοξάσετε και τον εαυτό σας και τον λαό σας. Αμήν.


ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΣΕΡΒΙΑ

Εκφωνήθηκε την ημέρα της κήρυξης του πολέμου, το 1912.

Αγιος Ιάκωβος - 21 Νοεμβρίου - Στα Εισόδια της Θεοτόκου.

 


🟠...21 Νοεμβρίου. Ξημερώνοντας θα γιόρταζε τα Εισόδια της Θεοτόκου. Ετοιμαζόταν όλη τη νύχτα, θα κατέβαινε. Κανονικά δε θα 'πρεπε, μα το ήθελε πολύ. Τόσο πολύ που τίποτα δεν μπορούσε να τον αποκλείσει από την τελευταία του θεία Κοινωνία.
🟠Με κόπο κατέβηκε, σκοτάδι ακόμα, στην Ακολουθία.
Μερικοί μοναχοί πρόσεξαν μιαν άλλη διάθεση στο πρόσωπο του Γέροντα. Ιλαρότητα υπέρμετρη, αγάπη ξεχείλιζε ολόκληρος, το αγγελικό του χαμόγελο ατέλειωτο.
🟠 Έγινε η Ακολουθία. Έψαλε γονατιστός τόσο άνετα και αναστάσιμα, λες και δεν ήταν άρρωστος.
🟠Η θεία φωνή του γέμιζε το ναό, εξαίσια μελωδία, λες και ψέλνανε πολλοί άγγελοι μαζί.
Στις 10 η ώρα εξομολόγησε τον αγιορείτη διάκονο Γεννάδιο, στον οποίο ευχάριστα μα σταθερά είπε μεταξύ άλλων:
✨- Καλά που ήρθες, να είσαι που θα με αλλάξετε, μη φεύγεις.
Ο διάκος διαμαρτυρήθηκε με διάφορα λόγια για τα περί θανάτου του Γέροντα, μα εκείνος επέμενε.
🟠Τελειώνοντας την εξομολόγηση έδειχνε κουρασμένος, αλλά διατηρούσε χαρμόσυνη διάθεση. Σηκώθηκε, πήρε από το χέρι το διάκο και βγήκανε από το εκκλησάκι.
🟠Προχώρησαν, κατεβήκανε τα σκαλιά και μπήκανε στο ναό. Έκανε την προσευχή του, ασπάστηκε όλες τις εικόνες, ευχαρίστησε και δοξολόγησε. Μα πλέον ζούσε άλλες καταστάσεις. Μέσα του κι έξω του αυγαζόταν από θείο φως - γι' αυτό η ευφροσύνη και ιλαρότητα του προσώπου του.
🟠Τη θαυμαστή κατάσταση τούτη αξιώθηκε να δει μόνο ένας μοναχός, ο Εφραίμ. Καθάριζε τα μανουάλια του ναού και είδε το μακαριστό Γέροντα να μπαίνει μεταμορφωμένος. Έλαμπε ολόκληρος και ακτινοβολούσε χαρά και αγαλλίαση. Στάθηκε ακίνητος και τον παρατηρούσε πλημμυρισμένος και ο ίδιος ο Εφραίμ από αγαλλίαση και έκπληξη.
🟠Βγήκε από το ναό και με το διάκο φέρανε γύρω γύρω τη Μονή εσωτερικά. Έβλεπε όλους τους χώρους, όλους τους μοναχούς, τους ευλογούσε ειρηνικά και τους μετέδιδε αγαλλίαση, που διαχυνόταν άφθονη από το αγγελικό του πρόσωπο. Αφού τελείωσε ο γύρος αυτός, ήθελε να βγουν έξω από τη Μονή.
🟠 Βγήκανε από τη νότια πόρτα. Προχώρησε σιγά σιγά δεξιά. Σταμάτησε στο εργαστήριο κι ευλόγησε με άπειρη αγάπη τους εκεί μοναχούς. Πάλι προς τα δεξιά, ενώ σταματούσε στα εκκλησάκια και σταυροκοπιότανε πολλές φορές. Ανέβηκε ακόμα ψηλότερα, βορειοδυτικά. Ζήτησε να τον βοηθήσει ο διάκος ν’ ανεβούνε ακόμα λίγο.
🟠Από κει το μοναστήρι φαινότανε όλο. Σαν από αεροπλάνο. Ήταν ωραίο, ανακαινισμένο, φροντισμένο... και το 'χε βρει ερείπιο, διαλυμένο, ξεχαρβαλωμένο και πολύ μικρότερο. Τώρα και ανακαινισμένο και γεμάτο με καλούς μοναχούς.
🟠Το κοίταζε από κει ψηλά και δεν το χόρταινε. Το βλέμμα του είχε τόση αγάπη για το μοναστήρι.
✨- Έλα, παιδί μου. πάμε.
Γυρίσανε από την άλλη μεριά. Σχεδόν μεσημέρι.
Κατάκοπος, μετά το μεσημέρι, αποσύρθηκε για λίγο στο κελί του.
🟠 Έφτασε όμως ο π. Αλέξιος, που έπρεπε για πρώτη φορά να κάνει κηδεία. Νέος ιερέας και δεν ήξερε το τυπικό και πώς ψάλλεται.
🟠Με υπομονή ο μακαριστός γέροντας του είπε πώς θα κάνει τούτο, πώς εκείνο. Κι έπιασε να του ψέλνει τροπάρια της νεκρώσιμης Ακολουθίας.
🟠Έψελνε και ο Αλέξιος, μα ο Γέροντας έψελνε πολύ ωραία και χαιρότανε όλο και περισσότερο. Σε κάποια στιγμή ο Αλέξιος νόμισε ότι έμαθε να ψέλνει τη νεκρώσιμη Ακολουθία και ήθελε να φύγει, ευχαριστώντας και παίρνοντας την ευχή του Γέροντα.
🟠 Εκείνος όμως επέμενε να την ψάλουνε όλη από την αρχή. Έτσι κι έγινε. Την ψάλανε ολόκληρη, και ο γέροντας ήτανε όλο χαρά κι ευφροσύνη.
🟠Έφυγε μετά τις 2 η ώρα ο π. Αλέξιος κι έμεινε μόνος ο γέροντας. Στις 3.15 του χτύπησαν την πόρτα για καφέ και του είπαν ότι ήρθε η Γερασιμία. Κι ενώ δύσκολα δεχότανε στο κελί. είπε μόνος του:
✨Να έρθει. Αυτό το παιδί έχει ανάγκη, πρέπει να το δω!
Αργότερα δέχτηκε τη Γερασιμία, για εξομολόγηση. Έβαλε το πετραχήλι του, έκατσε στην άκρη του κρεβατιού, βλέποντας τον Εσταυρωμένο, και άρχισε. 🟠Την άκουσε προσεχτικά, τη συμβούλεψε, της έδωσε κουράγιο...και ξαφνικά με αλλοιωμένη όψη της λέει:
✨-Εδώ, παιδί μου, είναι ο όσιος Δαβίδ... Και ο άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος... ψάλε το Απολυτίκιο τους...
✨Παιδί μου, άνοιξε την πόρτα, ήρθαν οι πατέρες.
Πράγματι, έφταναν στην πόρτα οι πατέρες. Τη στιγμή που στράφηκε στην πόρτα η Γερασιμία, δοκίμασε ο γέροντας να σηκωθεί, να σταθεί στα πόδια του...
✨Μα την ίδια στιγμή είπε «ζαλίζομαι, ζαλίζομαι...» κι έγειρε, χάνοντας την ευστάθεια του. Πρόλαβε η κοπέλα κι έπιασε λίγο το γέροντα και τον βοήθησε να μη χτυπήσει πολύ, πέφτοντας στο πάτωμα.
🟠 Η αναπνοή του ήτανε πολύ δύσκολη και προσπαθούσε. Συγχρόνως έμπαιναν και οι πατέρες με πρώτο τον π. Ιλαρίωνα.
🟠 Αμέσως σύγχυση, φόβος, πανικός, κλάματα... Γονάτισε δίπλα του ο π. Κύριλλος, πήρε να του τρίψει τα χέρια... άλλοι μοναχοί τρέξανε στον Άγιο Χαράλαμπο και κλαίγοντας κάνανε Παράκληση.
🟠 Άλλος έτρεξε να τηλεφωνήσει σε γιατρό. Ο σφυγμός του μεγάλου ασκητή φάνηκε νηματοειδής, ανεπαίσθητος... Το πρόσωπο του πήρε λίγο κοκκινωπό χρώμα...έμεινε ήρεμο, χωρίς αγωνία...και μια στιγμή έκανε με τα σεπτά χείλη του ένα μικρό φύσημα...
🟠Αυτό ήταν, σαν πουλάκι παρέδωσε το πνεύμα. Στις 4.17 το απόγευμα, ο μακαριστός γέροντας άφησε το φθαρτό κόσμο του πόνου. Μπήκε σε μακάρια μονή του Τριαδικού Θεού. ☦️
("Ο ΜΑΚΑΡΙΣΤΟΣ ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΣΑΛΙΚΗΣ", Καθ. Στυλιανός Γ. Παπαδόπουλος, εκδ. ΑΚΡΙΤΑΣ)

ΓΕΡΟΝΤΙΚΑІ ENΘΥMHΣEIΣ ΚΑΙ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ 2

Συνέχεια από Παρασκευή 20. Νοεμβρίου 2026

ΓΕΡΟΝΤΙΚΑІ ENΘΥMHΣEIΣ ΚΑΙ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ 2

† Ἱερομονάχου Χρυσάνθου Ἁγιαννανίτου

ΤΟΜΟΣ Α΄

Ἔκδοσις Ἱερᾶς Μονῆς Παναγιας Οδηγητρίας, Μώλος Λοκρίδος

Ο Γέροντας παπά Χρύσανθος Άγιαννανίτης, ὁ Πνευματικός (1894-1981).

ΣYNTOMOΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ(συνέχεια)

Πιεζόμενος ἀπὸ πολλοὺς ἐχειροτονήθη Ἱερεὺς ὑπὸ τοῦ Μητροπολίτου Κυκλάδων Γερμανοῦ καὶ συντόμως ἔγινε καὶ Πνευματικός.

Ὑπηρέτησε ὡς ἐφημέριος εἰς τὸν ἱερὸν ναὸν τῶν ἁγίων Τριῶν Παρθένων Μη-νοδώρας, Νυμφοδώρας καὶ Μητροδώρας εἰς τὸν Βοτανικόν, εἰς τὸν ἱερὸν ναὸν τῆς ἁγίας Φιλοθέης εἰς τὰ Πετράλωνα, τὸν ἱερὸν ναὸν τῆς ἁγίας Σοφίας εἰς τὸν Πειραιᾶ, καὶ τέλος εἰς τὸν ἱερὸν ναὸν τῆς Ἁγίας Τριάδος, εἰς τὴν συμβο- λὴν τῶν ὁδῶν Ὀρφέως καὶ Ἁγίας Ἄννης εἰς τὸν Βοτανικόν. Ὑπη ρέτησε καὶ εἰς ἄλλας ἐνορίας καὶ ἱεροὺς ναούς, ὅπως εἰς τὸν ἱερὸν ναὸν τῆς Μεταμορφώσεως εἰς τὴν Κυψέλην. Ὁ ναὸς αὐτὸς εἶναι τὸ μόνον ποὺ ἀπέμεινε ἀπὸ τὴν ἱερὰν Μονὴν τῆς θείας Μεταμορφώσεως, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν παράδοσιν εἶχε κτίσει ἡ ἁγία Φιλοθέη ή Ἀθηναία. Ἐκεῖ κατὰ τὰ παιδικὰ χρόνια τοῦ Γέροντος εἶχε ἔλθει ἀπὸ τὸ Αγιον Ὄρος ὁ πολυσέβαστος Πνευματικός παπά Μεθόδιος, ὁ ὁποῖος διέδωσε τὴν καλὴν συνήθειαν τῶν ἁγιορειτικῶν Ἀγρυπνιῶν εἰς τὴν Ἀθήνα καὶ περὶ αὐτοῦ πολλὰ λέγει ὁ Ἀλέξανδρος Μωραϊτίδης.


Ὡς Πνευματικὸς ὁ Γέρων Χρύσανθος ἀναδεικνύεται ἄριστος ίατρὸς ψυχῶν. Τὸ ταπεινό Καλυβάκι του στὴν ὁδὸ Κροκεών, πλησίον τῆς Λεωφόρου Ἀθηνῶν, μετατρέπεται σὲ μιὰ πραγματική «Κολιμβήθρα Σιλωάμ», σὲ ἕνα πνευματικόν Νοσοκομεῖον. Πλήθος πονεμένων, «πεφορτισμένων» καὶ πληγωμένων ψυχών συρρέουν στὰ ταπεινά «Κελλάκια» τοῦ Γέροντος Χρυσάνθου. Εὐλαβεῖς, ἁμαρτωλοί, ἡλικιωμένοι, πολλοὶ νέοι καὶ νέες, Ἀρχιερεῖς, ἱερεῖς, Μοναχοί, μὲ τὸ παλαιὸ καὶ τὸ νέο ἑορτολόγιον. Ὅλοι ἐκεῖ εὑρίσκουν μία άνοικτή πατρικὴ ἀγκαλιὰ νὰ τοὺς περιμένη. Ἕνα Γέροντα ποὺ ὡς Πνευματικὸς Πατέρας προσηύχετο έναγωνίως διὰ τὴν σωτηρίαν τους, κυριολεκτικῶς ἔπασχε καὶ ὠδυνᾶτο, ἕως ὅτου «μορφωθή Χριστός» ἐν ταῖς καρδίαις τῶν τέκνων του. Διὰ τὸν Γέροντα δὲν ὑπῆρχαν ὡράρια, οὔτε καιρὸς ἀναπαύσεως καὶ διακοπών. Το πτωχικό Καλυβάκι του στά «Κελλάκια» τῆς ὁδοῦ Κροκεῶν εἶναι πάντοτε ἀκλείδωτο, σὲ ἑτοιμότητα ἀναμονῆς καὶ ὑποδοχῆς τῶν ψυχῶν, «ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ἀπέθανεν». Μὲ προτροπὴν τοῦ ἰδίου ὁποιανδήποτε ὥραν τῆς ἡμέρας ἢ τῆς νύκτας ἡμποροῦσαν νὰ καταφύγουν ἐκεῖ ψυχὲς κυνηγημένες ἀπὸ τὸν διάβολο, ἀποκαμωμένες ἀπὸ τὴν θλίψι, τὴν ἀπελπισία καὶ τὸν πόνο τοῦ πολυωδύνου τούτου ματαίου βίου καὶ τῆς ὁδυνηρᾶς ἁμαρτίας.

Ἄνθρωποι ποὺ ἔφθασαν μέχρι τὸ κατώφλι τοῦ Γέροντος άπηλ πισμένοι, πληγωμένοι, ρυπαροὶ ἀπὸ τὴν λάσπη καὶ τὴν δυσωδίαν τῶν αἰσχρῶν παθῶν, «κατερραγμένοι» ἀπὸ τὰ βέλη του πονηρού, ὄχι μόνον «ἀνωρθώθησαν», ἀλλὰ καὶ ἔφθασαν μὲ τὴν ἀγαπητικὴν καὶ ἐλεήμονα φροντίδα του, εἰς σημεῖον νὰ ζοῦν ἐνάρετον καὶ σών φρονα βίον, μὲ νηστείαν, καρδιακὴν προσευχήν, μὲ μοναχικὰ ἰδεώ δη καὶ ἀρετάς, καίτοι κοσμικοὶ καὶ ἔγγαμοι

Ἀναδεικνύεται ἀκόμη καὶ ἄριστος πνευματικὸς ὁδηγὸς μὲ ἰδιαί τερον χάρισμα νὰ ἐμπνέῃ τὸν πόθον διὰ τὴν Μοναχικὴν ζωήν. Νέοι καὶ νέες ἔρχονται κοντά του ελκόμενοι ἀπὸ τὴν ἡδύτητα τῆς διδα-σκαλίας του περὶ τῶν ὑψηλῶν πνευματικών βιωμάτων τῆς Μοναχι-κῆς Πολιτείας


Καὶ ὁ ἴδιος ἡγάπα ἰδιαιτέρως τοὺς νέους, τοὺς ἀγνοὺς καὶ παρ. θένους. Μὲ ἄπειρη πατρικὴν ἀγάπην καὶ στοργικὴν φροντίδα προσ παθοῦσε νὰ τοὺς μνήσῃ εἰς τὰ βαθέα καὶ ἀναβιβάσῃ εἰς τὰ ὑψηλὰ τῆς νοερᾶς ἐργασίας τῆς προσευχῆς. Ἔπασχε δι' αὐτοὺς καὶ ἀγωνι-οῦσε, διότι τοὺς ἐθεωροῦσε κατάλληλα σκεύη τῆς χάριτος τοῦ παναγάθου Θεοῦ, τῶν ὑψηλῶν θεωριῶν τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς καὶ τῆς ἀν γίας Ἱερωσύνης

Διὰ τὴν ἀγάπην καὶ πνευματικὴν φροντίδα ὅλων τῶν νέων ποὺ ἔρχονται κοντά του, γίνεται κτίτωρ δύο ἀνδρῴων Μονῶν καὶ μιᾶς γυναικείας, ποὺ τὶς ἀφιερώνει μὲ εὐλάβειαν εἰς τὴν Κυρίαν Θεοτόκον, «Ἄξιόν ἐστι», Ἁγίας Σκέπης καὶ Παναγίας Οδηγητρίας. Ἐπί σης φροντίζει νὰ ἐπανδρωθῇ ἀπὸ πνευματικά του παιδιὰ ἡ Καλύβη τῆς ἱερᾶς Μετανοίας του εἰς τὴν Σκήτην τῆς Ἁγίας Ἄννης, δηλαδὴ ἡ Καλύβη τῆς Ἀποτομῆς τοῦ Τιμίου Προδρόμου.

Ὁ ἴδιος ὅμως μονίμως θὰ παραμείνῃ μὲ αὐτοθυσίαν μέχρι τῆς κοι-μήσεώς του δεσμευμένος ἀπὸ τὴν μεγάλην συναίσθησιν τῆς εὐθύνης τῆς πνευματικῆς του πατρότητος κοντὰ εἰς τὰ πνευματικά του τέ κνα στην βάσιν του, στὰ ταπεινὰ κεραμοσκέπαστα Κελλάκια τῆς ὁδοῦ Κροκεῶν. Ἐκεῖ ὁ προσωπικὸς ἀγώνας τῆς ἐσωτερικῆς ἐργασί ας, τῆς νήψεως καὶ τῆς νοερᾶς προσευχῆς, τῆς ἀγρυπνίας καὶ τῆς ἀ-σκήσεως μένει αμείωτος.


Ὁ Γέροντας παραμένοντας μέσα στὸν κόσμο τηρεῖται ἀνέπαφος ἀπὸ τὸ φρόνημα τοῦ κόσμου καὶ ἀναλλοίωτος («ἠλλοιωμένος τὴν θείαν ἀλλοίωσιν»). Αὐτὸ εἶναι γενικὴ διαπίστωσις ὅλων ὅσοι τὸν ἐγνώρισαν. Θὰ μείνῃ μέσα στὸν κόσμον μέχρι τὸ τέλος τῆς ὁσιακῆς βιοτῆς του ἕνας αὐθεντικὸς Ἁγιορείτης. Ζεῖ, τρώγει, ἐνδύεται, όμι-λεῖ, λειτουργεῖ ὡς γνήσιος Ἁγιορείτης. Νοερῶς εἶναι πάντοτε στὸ Αγιον Ὄρος, θα «περιπολῇ» μὲ τὴν διάνοιάν του στην Καλύβην του, στὰ μονοπάτια, στὰ σπήλαια καὶ τοὺς βράχους τῆς Σκήτης, ὅπου ἔζησε. «Ἂν καὶ εἶμαι μακράν της – ἔλεγε – ὁ ἀνασασμός μου καὶ τὰ ὄνειρά μου ἐκεῖ περιφέρονται».

Ἡ ζωηρὰ ἀνάμνησις τῶν ἱερῶν μορφῶν τῶν Γερόντων του καὶ τῶν διδαχῶν τους θὰ εἶναι ἡ ἀναπνοή του. Σε κάθε ἑορτὴ θὰ μετα-φέρεται νοερῶς καὶ νοσταλγικῶς στὸ σεπτὸν Κυριακὸν τῆς Σκήτης καὶ θὰ ἀναλύεται σὲ δάκρυα ἐνθυμούμενος τὴν εὐλάβειαν τῶν Γεν ρόντων, τὸ βάδισμά τους, τὰ κέρινα ὁσιακά πρόσωπά τους μετὰ τὴν ὁλονύκτια εὐχητικὴ ἀδολεσχία τῆς Ἀγρυπνίας,

Πάντοτε σιωπηλὸς καὶ σύννους, πενθήρης καὶ ἔνδακρυς, ἀπαρ-ρησίαστος καὶ ἀγέλαστος, ἀλλὰ καὶ παρηγορητικὸς καὶ ἐλπιδοφό ρος, μὲ ἀγάπη ἀληθινὴ χωρὶς εὐγένειες καὶ φιλοφρονήσεις κοσμικές, εὐθύς, ἁπλοῦς ὡς παιδί, ἤρεμος, σοβαρὸς καὶ στιβαρὸς ὡς πολύπει ρος Γέρων. Μία εὐλογία τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ «Περιβολιοῦ τῆς Πανα γίας» μας, τοῦ Ἁγίου Ὄρους στὸν κόσμο. Ἕνας θαυμαστὸς καὶ θε οδώρητος συνδυασμὸς σὲ μία Γεροντική μορφή, ἡ ὁποία σὲ καθήλωνε καὶ σοῦ ἐνέπνεε τὸν σεβασμόν, τὴν ἀγάπην καὶ τὴν υἱϊκὴν διά-θεσιν διὰ τελείαν ἀφοσίωσιν στὰ ἔμπιστα, ἔμπειρα καὶ στοργικά πατρικὰ χέρια.

Πολλοὶ ἐνθυμοῦνται τὸν ἁγιορείτην παπά Χρύσανθον στὸ λεω φορεῖον ἢ στοὺς δρόμους τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς μὲ τὸ τρακοσάρι κομβοσχοίνι στὸ χέρι, ἕνα σακκούλι ὑφασμάτινο κρεμασμέ νο στὸν ὦμο, μὲ παλαιὰ παπούτσια, τριμμένα καὶ μπαλωμένα ράσα. Ὁ Γέροντας ἔσπευδε παντοῦ μὲ τὸ ἅγιον εὐχολόγιόν του καὶ τὴν θεοπειθῆ καὶ θεόδεκτον προσευχήν του νὰ θεραπεύση τις πνευματι κὲς ἀνάγκες τῶν τέκνων του, κάποτε καὶ τὶς ὑλικές. Πολλὲς φορὲς ἐπέστρεφε νύκτα μὲ πρησμένα πόδια κατάκοπος καὶ ἐζητοῦσε ἀντί-δωρον καὶ ἀγιασμὸ γιὰ νὰ φάγη μόλις τότε κάτι ὀλίγον, ἐνῶ εἶχε περάσει ἀπὸ γνωστά του σπίτια μὲ πολλὰ ἀγαθά. Υπερέβαινε ή ἀνυπόστολος ἄσκησις καὶ βία του, καίτοι ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ τὰ ὅρια τῆς «ἐνάτης». Ὁ ἴδιος ἐζοῦσε πτωχικὰ καὶ ἀπέριττα. Τίποτε δὲν ἐκρατοῦσε διὰ τὸν ἑαυτόν του. Ὅλα τὰ ἔδιδε. Κάποτε φεύγοντας ἀπὸ σπίτι πνευματικοῦ του παιδιοῦ στὸ Μενίδι, τοῦ ἔδωσαν ὀλίγα χρήματα διὰ εἰσιτήρια. Μετὰ ἀπ᾿ ὀλίγον ἐπέστρεψε μὲ συστολὴ μια κροῦ παιδιοῦ ποὺ κάτι χάνει, διὰ νὰ παρακαλέση πάλι διὰ τὰ εἰ σιτήριά του. Ἐρωτώμενος ἐπίμονα ἀναγκάσθηκε νὰ ὁμολογήση, ὡς κάτι τὸ αὐτονόητον, ὅτι κάποιος εὑρέθη στὸν δρόμο του ποὺ εἶχε ἀνάγκη τὰ χρήματα.

Ἐπίσης πολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ ἄγνωστοι ἔφθασαν διὰ ἐξομολόγησιν στὸν Γέροντα, τὸν ὁποῖον ἔκπληκτοι ἄκουσαν νὰ τοὺς φωνάζῃ μὲ τὸ ὄνομά τους. Πολλοὶ ἐδέχθησαν αἰφνίδια τηλεφωνήματά του μὲ σύντομες καὶ ὀλιγόλογες προειδοποιήσεις διὰ συμβησόμενα. Πολλοὶ αἰσχυνόμενοι νὰ ἐξομολογηθούν πράξεις ἢ καὶ λογισμούς τους ἀκόμη, τὰ ἄκουσαν ἐμβρόντητοι ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν Γέροντα.

Ἐκεῖνο ὅμως ποὺ πολλοὶ ἐνθυμοῦνται ὡς χαρακτηριστικὸν τοῦ Γέροντος εἶναι τὰ δάκρυα, το «ἀείρρυτον δάκρυον». Ὑπῆρχαν στι γμὲς ποὺ οἱ ὀφθαλμοί του ἐγίνοντο μικρές βρύσες. Τὰ δάκρυα ἔτρε χαν ἀβίαστα, ἐπερνοῦσαν ἀπὸ τὶς παρειές του, τὴν γενειάδα του καὶ κατέληγαν νὰ μουσκεύουν τὸ ὕφασμα τοῦ ζωστικοῦ του. Αὐτὸ συν έβη πολλὲς φορὲς καὶ σὲ ὧρες ἐξομολογήσεως κάποιων, οἱ ὁποῖοι συγκλονίσθηκαν, διότι βλέποντες αὐτὸ τὸ ἱερὸν φαινόμενον συνει-δητοποίησαν, ὅτι αὐτὰ ποὺ ἐξωμολογοῦντο δὲν τὰ ἔλεγαν μὲ συναί σθησιν καὶ μετάνοιαν, ποὺ ἔπρεπε νὰ εἶχαν, καὶ τὴν ὁποίαν ὅμως ἐ-βίωνε ὁ Γέρων Πνευματικός δι' αὐτούς.

Διὰ νὰ καταγραφοῦν οἱ ἐμπειρίες καὶ μαρτυρίες θαυμαστῶν γε γονότων ποὺ ἔζησαν πολλὰ πνευματικὰ παιδιὰ τοῦ Γέροντος κοντά του, θὰ ἐχρειάζοντο πολλές σελίδες. Σκοπὸς ὅμως τῆς παρούσης ἐκ δόσεως δὲν εἶναι ἡ παρουσίασις τῆς κατὰ πλάτος ὁσιακῆς βιοτῆς τοῦ μακαριστοῦ Γέροντος Χρυσάνθου, ὁ ὁποῖος ἐξ ἄλλου ἐπιμελῶς ἐν τῇ ζωῇ του ἀπέφευγε όποιανδήποτε τιμὴν καὶ ἀναγνώρισιν, προσ ποιούμενος ἀκόμη καὶ μὲ ἐπίπλαστες ἰδιοτροπίες, ἀποτομίες καὶ δὴ θεν φωνές («ἀπὸ τὸν λάρυγγα καὶ ἔξω», ὅπως σε κάποιους έμπν στευόταν ὁ ἴδιος), τὰ ὁποῖα ὅμως ὠρισμένοι, κρίνοντες «κατ' όψιν, Εξέλαβον ὡς τὸ πραγματικόν πρόσωπον τοῦ Γέροντος καὶ τὸν παρερμήνευσαν.


Τὰ ἀνωτέρω ἀνεφέρθησαν γενικῶς ὡς ψήγματα τῆς πνευματικής καταστάσεως τοῦ Γέροντος καὶ αὐτὸ ὄχι πρὸς προβολήν του ( ου γὰρ δὴ ἐκείνῳ χρεία προσθήκης εἰς εὐδοκίμησιν»), ἀλλὰ πρὸς ὡφέλειαν ψυχικὴν ἡμῶν «τῶν ζώντων, τῶν περιλειπομένων», διότι «ὥσπερ γὰρ τῷ πυρὶ αὐτομάτως ἔπεται το φωτίζειν καὶ τῷ μύρω το εὐωδεῖν· οὕτω καὶ ταῖς ἀγαθαῖς πράξεσιν άναγκαίως ἀκολουθεί το ὠφέλιμον» (Μέγας Βασίλειος). Αὐτὰ εἶναι ἐλάχιστα απ' ὅσα θαυμαστὰ γεγονότα ἔζησαν κοντά του πολλά πνευματικά του παιδιά, τα ὁποῖα καὶ πάλιν γράφομε, μετὰ ἀπὸ εἴκοσι ἔπτὰ ἔτη ἀπὸ τῆς κοιμήσεώς του, διακατεχόμενοι ὑπὸ τοῦ κράτους του φόβου τῆς δυσανασχετήσεως τοῦ μακαριστοῦ Γέροντός μας. Διότι ὁ Γέροντας ἐν όσω ἐζοῦσε, ὅταν ἤκουε ἀπὸ κάποιων ἐπαινετικόν λόγον περί αρετής του κ.λπ. ἀντιδροῦσε βιαίως, θα λέγαμε, ὅπως ἀντιδρά κάποιος όταν τὸν ὑβρίσουν καὶ τὸν προσβάλλουν πολύ.

Ὁ Γέροντας βυθιζόμενος εἰς τὴν ἄβυσσον της αυτομεμψίας του, εἶχε ἀνυπόκριτον καὶ βαθυτάτην ταπείνωσιν.

Αὐτὸς ἐν ὀλίγοις ἦτο ὁ ταπεινός, ὁ άσημος (ίσως καὶ πορεύτη μένος ἀπὸ κάποιους) παπά Χρύσανθος. Οπίσω όμως από την άνο πιτήδευτη αὐτὴ ταπεινὴν ἐμφάνισιν ἐκρύπτετο ένα δεθιστων μεγα λείον πνευματικόν. Ἕνα μεγαλεῖον που δσμιλεύθηκε με την χάριν τοῦ Θεοῦ στην Αθήνα τῆς ἐποχῆς τοῦ Παπαδιαμάντη και cele ρὸν Ἄθωνα, τὸ εὐωδιαστὸν καὶ ἀγιάλεκτον «Περί της Παναγό ας» μας, μὲ πολλὲς τότε Μορφές ἡγιασμένων πνευματικών Άγονη στῶν, ποὺ εὐωδίασε ἡ εὐωδώς καὶ ἡ Χάρις του Αγίου Πνεύματος

Ἡ ἐπίγεια ζωή του έτελείωσε κατά την 29ην Μαΐου (Ημέραν της ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἡμέραν την οποίαν ὁ Γέροντας κατὰ σαφείς μαρτυράς προεγνώρισεν) το 1983 μετά από εγκεφαλικὸν ἐπεισόδιον. Μετετέθη εἰς σκηνάς αιωνίους διὰ νὰ συναντήση ἐκεῖ τοὺς ποθητούς του Γέροντες, καὶ ὅλους αὐτοὺς διὰ τοὺς ἀποίους διαλαμβάνει εἰς τις ἱερὲς διηγήσεις του. Το σεπτόν του λείψανον κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν του μεταφέρθη εἰς τὴν ἱεράν Σκήτης της Αγίας Άννης καὶ ἐνταφιάσθη εἰς τὸ Κοιμητήριον της Σκήτης, όπου ή άγιορειτικὴ γῆ ἀνέμενε στοργικώς νὰ ἀναπαύση εἰς τα σπλάγχνα της το πολύμοχθον σώμα του μακαριστού Γέροντος Χρυσάνθου.

Ειη αὐτοῦ αἰωνία ή μνήμη Και Ας ἔχομεν τας ἀγίςς εὐχάς του.

Αμήν.


ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟΝ

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΚΑΙ


1. Ὁ Τζαννῆς καὶ ἡ Ἑλένη.

Ἡ προγιαγιά μου ὅπου μὲ ἐμεγάλωσε ήτανε κόρη τοῦ Πετρῆ καὶ τῆς Ἄννας ἀπὸ τὴν Αίγινα. Ὁ προπάππος μου ὠνομαζόταν Ἀλυφαντῆς. Εἶχαν τρία ἀγόρια· τὸν Ἀποστόλη, τὸν Ἀνδρέα καὶ τὸν Παναγῆ, καὶ τέσσερις κόρες Δέσποινα, Μπίλιω, Λευτεριὰ καὶ Κατερίνη.

Τὴν Δέσποινα, ποὺ ἦταν προγιαγιά μου, τὴν παντρέψανε διὰ τῆς βίας καὶ κατοίκησε πρώτη στὸν Πειραιᾶ. Αὐτὴ μὲ ἐδίδασκε τὴν και λογερικὴ ζωὴ ἀπὸ μικρὸ παιδὶ καὶ μοῦ ἔλεγε αἰνιγματωδῶς.

«Ὁ πανάγαθος Θεὸς θὰ σὲ καλέση σὲ ὑψηλὰ πράγματα. Πρόσε ξε, νὰ μὴν τὸν ξεχάσης. Βλέπεις ἐδῶ εἰς τὸν Πειραιᾶ, ποῖος ἐβοήθησε τὴν φτωχολογιά; Κανεὶς ἄλλος παρὰ μόνον ὁ Τζαννῆς καὶ ἡ Ἑλένη.

Αὐτὸ τὸ ἅγιον καὶ εὐλογημένον ἀνδρόγυνο, ἔκτισε τὸ Ὀρφανοτροφεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον μαθαίνουν ὅλες τὶς τέχνες τὰ φτωχὰ καὶ δύσ-τυχα παιδιά, καὶ τὸ Νοσοκομεῖον (Το Τζάννειον) όπου παγαίνουν ὅλοι οἱ φτωχοὶ καὶ εὑρίσκουν παρηγοριά. Καμμιὰ φορά, ὡς ἄνθρωπος, ὁ ἄνδρας της τῆς ἔλεγε:

– Ἑλένη, δὲν παίρνεις λίγο κρέας, κανένα ψάρι, λίγο τυρί;.

Αὐτὴ τοῦ ἀπαντοῦσε: – Α' Τζαννή μου, ἐδῶ θέλεις νὰ φᾶς ἢ στὴν ἄλλη ζωή. Ἐκεῖνος τότε τῆς ἔλεγε: - Κάνε δ,τι θέλεις, Ελένη.

Καὶ ἡ ζωή τους ἤτανε νὰ τρῶνε ψωμί, ἐλιὲς καὶ ρίγανη. Τώρα, τὰ παιδιὰ καὶ οἱ ἄρρωστοι τοὺς συγχωρούν γενεές γενεών.

Καὶ σὺ πρόσεξε, ποτέ σου νὰ μὴν κρατήσης δεκάρα στην τσέπη σου, ἀλλὰ καὶ τὴν ζωήν σου νὰ τὴν θυσιάσης. Ἐπειδὴ ἐγὼ δὲν ἔγινα καλογριά, ἀλλὰ μὲ ἀνάγκασαν νὰ πανδρευτώ, νὰ βοηθᾶς ἐσὺ τὰ Μοναστήρια καὶ νὰ γίνης καλὸς ἄνθρωπος εἰς τὴν κοινωνίαν».

Αὐτὰ μοῦ ἔλεγε κάθε ἡμέρα ή πρόγιαγιά μου φέροντας παραδεί γματα σ' ἐμένα, νὰ μὴ βλέπω τὸ πρόσωπόν μου εἰς τὸν καθρέπτη καὶ ὅταν κάθωμαι, νὰ κάθωμαι στὸ σκοτάδι χωρὶς φῶς. Αὐτὰ τὰ γράφω διὰ νὰ ἰδῆτε ποῖοι κάτοικοι ήσαν πρώτα εἰς τὴν θεόσωστον πόλιν τοῦ Πειραιῶς καὶ μὲ τί ἀρχὰς μᾶς ἐμεγάλωναν, ἂν καὶ ἦσαν ἀγράμματοι καὶ ἐμίλαγαν τὰ ἀρβανίτικα.


2. Ἡ Γιαγιὰ καὶ ἡ κυρὰ Γιώργαινα.

«- Κυρὰ Γιώργαινα, τί κάνεις; Καλὰ εἶσαι; Πῶς περνᾷς; Τώρα δοξάζω τὸν πανάγαθον Θεὸν ὅπου ἀξιώθηκες καὶ ἀγόρασες οἰκόπεδο καὶ ἔχτισες σπιτάκι ἔστω καὶ μὲ πλίνθους καὶ ἔβαλες τὰ παι δάκια σου, καὶ μὴ στενοχωρῆσαι ὅπου τὰ παράθυρά σου εἶναι μὲ τσουβάλια. Τώρα τὰ παιδιά σου τὰ ἔχεις σὰν τὴν κλῶσσα μὲ τὰ κλωσσόπουλα καὶ δὲν ξέρει ὁ γείτονάς σου ἂν ἔχῃς ψωμὶ ἢ δὲν ἔχης.

- Γιώργαινά μου, ὅταν σὲ ἐνθυμοῦμαι, εἰς τὴν ψυχήν μου ἔρχεται μιὰ χαρὰ καὶ μιὰ λύπη.

Χαρά, ὅπου παγαίνεις εἰς τὸν Προφήτην Ελισαῖον (Ὁ μικρὸς ναὸς τοῦ ἁγίου Προφήτου Ελισαίου εὑρίσκεται παρὰ τὴν ἀρχαίαν Ἁγοράν, ἐγγὺς τοῦ ἱεροῦ ναοῦ τῶν Ταξιαρχῶν (ἢ Παναγίας «Γρηγορούσης»). Ἀναβαίνοντας κανεὶς ἀπὸ τὴν πλατείαν Μοναστηρακίου τὴν ὁδὸν Ἄρεως συναντᾷ τὸν ναΐσκον εἰς τὰ δεξιά του, ἐντὸς τῆς αὐλῆς τοῦ τότε ἀρι χοντικοῦ τῆς οἰκογένειας Χωματιανοῦ. Ὁ ναὸς δυστυχῶς εἶχε κατεδαφισθή. ἀλλὰ ἐσχάτως ἡ ἱερὰ Ἀρχιεπισκοπὴ Ἀθηνῶν ἀνήγειρε καὶ πάλιν τὸν ἱστορικὸν αὐτὸν ἱερὸν ναὸν ἐπὶ τοῦ περιγράμματος τῶν θεμελίων τοῦ παλαιού τὰ ὁποῖα ἐσώζοντο.) καὶ παίρνεις πολλὲς εὐχὲς ἀπὸ τὸν παπά Νικόλα τὸν Πλανᾶ καὶ ἀπὸ τὸν παπᾶ Ἀντώνη, ποὺ εἶναι στὸν ἅγιο Νικόλαο στὰ Πευκάκια. Λύπη, γιατί, ἂν καὶ εἶμαι κανδηλανάπτισσα καὶ ὑπηρετῶ τὴν ἐκκλησίαν τῆς Ἁγια-Σωτήρας', δὲν αἰσθάνομαι τὴν χαρὰν ὅπου αἰσθάνεσαι ἐσὺ εἰς τὰς Ἀγρυπνίας τοῦ Προφήτου Ἐλισαίου.

- Σὲ παρακαλῶ πολύ, όταν πηγαίνῃς εἰς τὰς Ἀγρυπνίας, νὰ παίρνῃς τὸ δισέγγονό μου μαζί σου, γιατί, καθώς βλέπω, τὸν ἔχει καλέσει ὁ Δεσπότης Χριστὸς γιὰ νὰ γίνῃ καλόγερος Τοῦ βάζω στρῶμα ἀπὸ ἄχυρα καὶ στενοχωρεῖται. Βλέπω τὸ πρωὶ καὶ ἔχει πάρει μια παλιό ψαθα καὶ τὴν βάζει ἀπάνω καὶ κοιμάται. Εἰς τὴν ἐκκλησίαν πη-γαίνει ξυπόλητο καὶ κουρελιάρικο καὶ δὲν τὸ νοιάζει. Τὸν καμαρώνουνε ὁ παπά Νικόλας ὁ Πλανᾶς, ποὺ τὸν ἐβάπτισε, κι' ὁ ἀνηψιός μου, ὁ παπά Γιώργης. Γι' αὐτὸ σὲ παρακαλώ πολύ, νὰ τὸν παίρνης μαζί σου καὶ νὰ μοῦ τὸν φέρνης. γιατὶ εἶναι Ἑβραῖοι καὶ Γύφτοι καὶ φοβάμαι μὴ μοῦ τὸν ἀρπάξουνε.

- Καθώς γνωρίζεις, ἐδῶ στὴν ἐκκλησία ὅπου ὑπηρετῶ, μοῦ δίδουν πενήντα λεπτά. Τί νὰ πρωτοκάμω; Την περιουσία μου μὲ τὸν συμ βολαιογράφο τὸν Βουτυρὰ μοῦ τὴν ἁρπαξαν ἀπὸ τὰ χέρια μου, όταν πέθανε ή κόρη μου ή Κατίγκω, κι' ἐγὼ ἔκαμα ὑπομονὴ καὶ ἦλθα σ' αὐτὸ τὸ κελλάκι τῆς ἐκκλησίας καὶ κάθομαι μὲ τὴν ἀδελφή μου, ὅπου τὴν ἐβγάλανε ἀπὸ τὴν περιουσία της σὰν τὴν τρίχα ἀπὸ τὸ ζυμάρι. Καὶ ἐγὼ νοικοκυρά, καθώς ξέρεις, ἐκατήντησα ζητιάνα καὶ περιμένω ἀπὸ τὰ πλούσια ἀνήψια μου, τοὺς Κουμουσαίους, νὰ μοῦ δώσουν κάτι ἀπὸ τὰ περιβόλια τους, νὰ περάσωμε ἐμεῖς καὶ ἡ ἐγγάνα μου ἡ Εὐγενία (Εἶναι ἡ μητέρα τοῦ Γέροντος Χρυσάνθου, ἡ ὁποία εἰς μεγάλην ἡλικίαν ἔγινε Μοναχὴ μὲ τὸ ὄνομα Μελάνη. Επίσης Μοναχὴ ἔγινε καὶ ἡ ἀδελφή του Ἑλένη μὲ τὸ ὄνομα Εὐγενία.), ὅπου στραβώνεται στην βελόνα νὰ ράβη φράγκικα ρούχα γιατί τώρα καθώς βλέπεις, δὲν θέλουν τὰ ρωμαίϊκα, ἀλλὰ τὰ φράγκικα. Κι' αὐτή, ὅταν ἀκούῃ ἀπὸ τὸν κόσμο καὶ τὴν λενε “φραγκοραφτοῦ”, λέει, καλύτερα νὰ ἀποθάνη, παρὰ ν' ἀκούη αὐτὴ τὴν λέξι “φραγκοραφτού".

- Σὲ παρακαλῶ πάλι, έξοδα δέν ἔχω γιὰ τὸ ἐγγόνι μου ὅπου θὰ ἔρχεται στὸ σπίτι σου καὶ θὰ περπατάτε σίδερα-σίδερα στοῦ Ρούφου καὶ ἀπὸ τοῦ Ρούφου θὰ πηγαίνετε στὸ ἐκκλησάκι τοῦ Προφή του Ελισαίου ὅπου εὐωδιάζει (Ἐννοεῖ προφανῶς, ὅτι ἡ περιοχὴ εὐωδίαζε ἀπὸ τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Λει ψάνου τῆς ὁσιομάρτυρος Φιλοθέης τῆς Ἀθηναίας, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὸν πλησίον κείμενον μητροπολιτικὸν ἱερὸν ναὸν τῶν Ἀθηνῶν.) ἡ μνήμη τῆς ἁγίας Φιλοθέης τῆς Ἀθηναίας».

«- Σήκω, καμάρι μου Χρήστο, νὰ πᾶς εἰς τὰ Καμίνια στὴν Κυρὰ Γιώργαινα, γιατὶ αὔριο εἶναι τοῦ ἁγίου Σπυρίδωνος. Θέλω νὰ σοῦ πῶ ένα πράγμα, τὸ ὁποῖο πρέπει πάντοτε νὰ θυμᾶσαι. Ὁ ἅγιος Σπυρίδωνας, καμάρι μου, ήτανε Μοναστήρι μεγάλο καὶ ὡριζε ὅλον τὸν Πειραιά, ἀλλὰ κατόπιν ἦλθε ὁ Όθωνας καὶ ἐπῆρε ὅλην τὴν περιουσία τοῦ Μοναστηριοῦ καὶ τὴν ἔδωσε στοὺς Φράγκους. Κατόπιν ἦλθαν οἱ νησιώτες, Ὑδραῖοι, Σπετσιώτες, Αἰγινῆτες, Μεθενῆτες, σιγὰ σιγά. Ὅταν ἐδιώχθηκαν οἱ παππούδες μας ἀπὸ τὸν Όθωνα, ἔφυγαν καὶ οἱ Φράγκοι ἀπὸ τὸν φόβον τους, καὶ μετὰ ἦλθαν περισσότεροι Ρωμιοί. Κι' ἀκοῦς στὴν Λεύκα, όπου καθόμαστε, νὰ ὀνομάζωνται Αἰγινήτικα, γιατὶ ἦλθαν Αἰγινῆτες κι' ἐκάθησαν ἐκεῖ. Μαζὶ μὲ αὐτούς, ποὺ ἦλθαν, ἡμουνα κι' ἐγώ.

» Σὲ παρακαλῶ, τώρα ποὺ θὰ πᾶς στὴν κυρὰ Γιώργαινα, πρόσεξε μὴ σοῦ δώσῃ τίποτα καὶ τὸ φάγης, γιατὶ πᾶς στήν Ἀγρυπνία καὶ πρέπει νὰ εἶσαι νηστικός, παιδάκι μου, γιὰ νὰ καταλάβης τὰ ἁγια Γράμματα(Ἐννοεῖ, τὴν ἑορταστικὴν ἱερὰν Ἀκολουθίαν τοῦ ἁγίου Σπυρίδωνος.) τοῦ ἁγίου Σπυρίδωνα».

Συνεχίζεται

ΖΟΥΝ ΗΔΗ ΑΠΟ ΔΩ ΠΑΡΕΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ. ΒΟΗΘΕΙΑ ΜΑΣ. ΕΥΩΔΙΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΠΡΑΞΙΑΣ.