ΠΟΥΤΙΝ & ΣΟΛΖΕΝΙΤΖΙΝ: ΜΙΑ ΑΝΙΣΟΜΕΤΡΟΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ

από τον Ντον Κούρτσιο Νίτογλια

                                   Αλεξάντερ Σολζενίτσιν και Βλαντιμίρ Πούτιν

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΣΕ ΠΕΝΤΕ ΚΕΦΑΛΑΙΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ V

ΣΙΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΞΟΔΟΣ ΤΩΝ ΡΩΣΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΣΤΟ ΙΣΡΑΗΛ

Η φιλοσιωνιστική πολιτική του Μπέρια Ο Λαυρέντι Μπέρια (1899-1953) αμέσως μετά τον Στάλιν (+ 5 Μαρτίου 1953) αποκατέστησε τις διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ τον Ιούλιο του 1953 και απέρριψε πλήρως όλες τις κατηγορίες εναντίον των «λευκών ποδιών», δηλαδή των Εβραίων γιατρών που είχαν συνωμοτήσει εναντίον του Στάλιν. Οι Σοβιετικοί Εβραίοι, τότε, ανακάμψαν και νόμιζαν ότι η σταλινική καταιγίδα που τους είχε χτυπήσει είχε περάσει, αλλά ο Μπέρια καταδικάστηκε σε θάνατο (23 Δεκεμβρίου 1953) και ο Νικίτα Χρουστσόφ († 1971) ανέλαβε την ηγεσία της ΕΣΣΔ, από την οποία απομακρύνθηκε το 1964 (βλ. Α. Σολγκενίτσιν, Δύο αιώνες μαζί. Εβραίοι και Ρώσοι κατά τη σοβιετική περίοδο, Νάπολη, Controcorrente, 2007, τόμος II, σελ. 491-492).
Η αντισιωνιστική πολιτική του Χρουστσόφ. Ο Χρουστσόφ, ήδη από τον Μάρτιο του 1954, άσκησε βέτο στο προτεινόμενο από τον ΟΗΕ άνοιγμα του Κόλπου του Σουέζ στον ισραηλινό στόλο και στη συνέχεια υιοθέτησε μια αποφασιστικά φιλοαραβική και αντιισραηλινή στάση (αναφ., σελ. 492). Η θέση του Χρουστσόφ πυροδότησε παγκόσμια θύελλα. Στην πραγματικότητα, «οι Διεθνείς Κομμουνιστές και οι Εβραίοι άρχισαν να απαιτούν θορυβωδώς εξηγήσεις από τους Σοβιετικούς ηγέτες για το γιατί η ΕΣΣΔ δεν αποχωρούσε από την επαχθή κληρονομιά του Σταλινισμού στο εβραϊκό ζήτημα» (αναφ., σελ. 493).
Η Κρίση του Σουέζ (1956) Τον Μάιο του 1956 (μετά την Κρίση της Διώρυγας του Σουέζ) το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα έστειλε μια αντιπροσωπεία στη Μόσχα για να λάβει διευκρινίσεις σχετικά με την κατάσταση των Εβραίων στη Ρωσία. Τον Αύγουστο του ίδιου έτους, μια αντιπροσωπεία του Καναδικού Κομμουνιστικού Κόμματος πήγε στην ΕΣΣΔ για τον ίδιο λόγο» (αναφ., σελ. 493-494). Ο Χρουστσόφ ήταν αρκετά ψυχρός απέναντί ​​τους, αλλά «ορισμένοι διεθνείς Εβραίοι κομμουνιστές επιχείρησαν από το εξωτερικό να χρησιμοποιήσουν την απόκρυφη επιρροή τους για να λάβουν εξηγήσεις για την τύχη της εβραϊκής πολιτιστικής ελίτ» (αναφ., σελ. 495). Ο Σολζενίτσιν εξηγεί ότι «η πολιτική του Χρουστσόφ απέναντι στους Εβραίους παρέμεινε μάλλον απροσδιόριστη. Μπορεί κανείς να υποθέσει ότι δεν τους αγαπούσε πολύ, αλλά ότι δεν προσπάθησε καν να τους πολεμήσει, δεδομένων των δυσκολιών που αντιπροσώπευε μια αντιεβραϊκή εκστρατεία σε διεθνές επίπεδο» (αναφ., σελ. 498). Ωστόσο, τη δεκαετία του 1960 ο Χρουστσόφ «ξαφνικά συνειδητοποίησε ότι η σοβιετική οικονομία είχε λεηλατηθεί συστηματικά από ανέντιμους αξιωματούχους. «Η εκστρατεία του 1961 κατά της λεηλασίας της σοβιετικής κρατικής περιουσίας είχε ανοιχτά αντισημιτικό χαρακτήρα» (αναφ., σελ. 507). Μάλιστα, ακολούθησαν πολυάριθμες δίκες στις οποίες πολλοί Εβραίοι αξιωματούχοι καταδικάστηκαν για υπεξαίρεση. Στη συνέχεια, κινητοποιήθηκε μια παγκόσμια εκστρατεία, με επικεφαλής τον Μπέρτραντ Ράσελ, υπέρ των Ρώσων Εβραίων. «Μετά από αυτά τα γεγονότα, οι σοβιετικές αρχές δίσταζαν πολύ να αγγίξουν ξανά τους Εβραίους» (αναφ., σελ. 509), ακόμη και αν η ρωσική αντισιωνιστική εκστρατεία εντάθηκε. Ο Πόλεμος των Έξι Ημερών (1967) Με τον Πόλεμο των Έξι Ημερών (5/10 Ιουνίου 1967) «Το κύρος του Ισραήλ έφτασε στο αποκορύφωμά του στα μάτια των Σοβιετικών Εβραίων. Αλλά η σοβιετική κυβέρνηση, εξοργισμένη από την επαίσχυντη ήττα του Νάσερ, εξαπέλυσε αμέσως μια βροντερή εκστρατεία κατά του «φασιστικού Ιουδαϊσμού-Σιωνισμού». πλέον σχεδόν όλοι οι Εβραίοι θεωρούνταν Σιωνιστές και αυτό οδήγησε σε νέα διάλυση των διπλωματικών σχέσεων με το Ισραήλ. Το 1969, ο αριθμός των Εβραίων που ζητούσαν να μεταναστεύσουν στο Ισραήλ αυξανόταν συνεχώς» (αναφ., σελ. 517). Οι Ρώσοι Εβραίοι διακόπτουν τους δεσμούς τους με τον Μπολσεβικισμό. Ο λαός του Ισραήλ ορίζεται από τον Σολζενίτσιν ως «ένα έθνος διασκορπισμένο σε όλο τον κόσμο και απόλυτα ενωμένο πνευματικά, που ζει έξω από κάθε έννοια κράτους και εδαφικότητας και που επηρεάζει ολόκληρη την ιστορία της ανθρωπότητας με απαράμιλλο σθένος» (αναφ., σελ. 520). Θυμάται ότι «κατά τα έτη 1950-1980, όταν άκουγα αμερικανικές εκπομπές που προορίζονταν για την ΕΣΣΔ, είχα την εντύπωση ότι στη χώρα μας δεν υπήρχε άλλο ζήτημα τόσο σοβαρό όσο το εβραϊκό ζήτημα. […]
Ενώ εργαζόμουν σε αυτό το βιβλίο μου, πείσθηκα ότι το εβραϊκό ζήτημα όχι μόνο ήταν παρόν πάντα και παντού στην παγκόσμια ιστορία, αλλά ότι ήταν πάντα συνυφασμένο με κάτι που συνδεόταν με αυτό που είναι πιο καθολικό» (αναφ., σελ. 523).
Ο συγγραφέας γράφει ότι κατάλαβε ότι η ΕΣΣΔ βρισκόταν στα πρόθυρα της χρεοκοπίας όταν οι Εβραίοι άρχισαν να την εγκαταλείπουν στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Πράγματι, «χωρίς αυτούς, ο μπολσεβίκικος φανατισμός είχε κυριευτεί από μια τυπικά ρωσική νωθρότητα και μια τυπικά μπρεζνιεφική αδράνεια» (αν., σελ. 524).
Οι Σοβιετικοί Εβραίοι αποστασιοποιήθηκαν από τον ρωσικό κομμουνισμό, αλλά χωρίς καμία μεταμέλεια για όσα είχαν κάνει, παίζοντας ηγετικό ρόλο, ξεκινώντας από το 1917 εντός της Μπολσεβίκικης Επανάστασης. Αυτό που εκπλήσσει τον Σολζενίτσιν είναι το γεγονός ότι «δεν βλέπουν τίποτα από το 1917 παρά μια μακρά σειρά από βάσανα που υπέστησαν, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τι προκάλεσαν στους Ρώσους, ως ηγέτες του Σοβιετικού Κομμουνιστικού Κόμματος και του Κόκκινου Στρατού» (αναφ., σελ. 527). Επιπλέον, «ούτε ένας Αμερικανός συγγραφέας που προσπάθησε να εξηγήσει τι συνέβη στους Σοβιετικούς Εβραίους υπό τον Στάλιν και τον Χρουστσόφ δεν έχει ασχοληθεί ποτέ με το σοβαρό ζήτημα της ευθύνης τους για τη Ρωσική Επανάσταση και για όλα όσα προκάλεσε στον ρωσικό λαό να υποφέρει» (αναφ., σελ. 530). Οι κατηγορίες στρέφονται μόνο κατά της Ρωσίας: «Σπάζοντας με τον ρωσικό κομμουνισμό, οι Εβραίοι δεν ένιωσαν την παραμικρή τσιμπή μετάνοιας στην ψυχή τους, αλλά στράφηκαν μανιασμένα εναντίον του ρωσικού λαού: μόνο οι Ρώσοι έκαναν την επανάσταση» (αναφ., σελ. 543). Αλλά κάποτε, οι Εβραίοι είχαν κολακεύσει τον Μπολσεβικισμό και ήταν οι ηγέτες του. Η αρχή της μαζικής εξόδου προς το ΙσραήλΜετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών (1967), ξεκίνησε η μεγάλη έξοδος των Ρώσων Εβραίων προς το Ισραήλ. Πράγματι, «ο Πόλεμος των Έξι Ημερών, με την αστραπιαία νίκη του, έδωσε μια ακαταμάχητη ώθηση στην εθνική συνείδηση ​​των Σοβιετικών Εβραίων και έσβησε σε πολλούς από αυτούς τη δίψα για αφομοίωση» (αναφ., σελ. 571). Κατά κάποιο τρόπο, «ήταν η σοβιετική εξουσία που δημιούργησε την αφύπνιση της εβραϊκής εθνικής συνείδησης, έχοντας οργανώσει μια γιγαντιαία αντισιωνιστική εκστρατεία και παρουσιάσει την εικόνα του αδίστακτου, πολεμιστή Εβραίου, κατακτητή των πάντων. Αυτή η εικόνα αφαίρεσε κάθε ενδοιασμό από τους Σοβιετικούς Εβραίους» (αναφ., σελ. 577). Ο Σολζενίτσιν σημειώνει με πόνο ότι το 1967-1969 δεν υπήρξε μόνο μια εβραϊκή εθνική αφύπνιση, αλλά και η γέννηση ενός αισθήματος περιφρόνησης προς τη Ρωσία, η οποία όχι μόνο είχε φιλοξενήσει τους Εβραίους, αλλά τους είχε επίσης δώσει ισότητα και μια προνομιακή θέση στην Μπολσεβίκικη Επανάσταση και το Κομμουνιστικό Κόμμα. Επιπλέον, «σε αυτά τα συναισθήματα των Ρώσων Εβραίων δεν μπορούσε κανείς να δει καμία μεταμέλεια για ό,τι είχε συμβεί τη δεκαετία του 1920» (cit., σ. 581) όταν οι Εβραίοι ήταν επικεφαλής του σοβιετικού επαναστατικού κινήματος, το οποίο προκάλεσε τόσα πολλά βάσανα στους Ρώσους, αν σκεφτεί κανείς την λενινιστική αποκουλακοποίηση (1919-1924) με τους περίπου 15 εκατομμύρια θανάτους ή τα σταλινικά πενταετή σχέδια (1932 κ.ε.) που παρήγαγαν περίπου άλλα 6 εκατομμύρια. Ο Συγγραφέας σημειώνει και υπογραμμίζει το γεγονός ότι αν οι Ρώσοι Εβραίοι έλαβαν από τη σοβιετική αρχή, η οποία ήταν απρόθυμη, άδεια να εγκαταλείψουν την ΕΣΣΔ και να πάνε στο Ισραήλ στα τέλη της δεκαετίας του 1960, αυτό οφειλόταν «στην ισχυρή διεθνή υποστήριξη των Εβραίων» από ολόκληρο τον κόσμο και ιδιαίτερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες (cit., σ. 582). Η σοβιετική κυβέρνηση στις 3 Αυγούστου 1972 σκέφτηκε να επιβάλει φόρο στους Ρώσους Εβραίους που εγκατέλειψαν τη χώρα,(που τους είχε χειραφετήσει, τους είχε ανυψώσει κοινωνικά και πολιτικά και τους είχε εκπαιδεύσει με δικά του έξοδα) ώστε να επιστρέψουν στην ΕΣΣΔ ένα μέρος από αυτά που είχαν λάβει. Αλλά υπήρξε «μια παγκόσμια κατακραυγή κατά της Ρωσίας. Κατά τη διάρκεια των 50 ετών σοβιετικής κυριαρχίας, κανένα από τα πιο σοβαρά εγκλήματά της [περίπου 20 εκατομμύρια θάνατοι, επιμ.] δεν είχε προκαλέσει τόσο ομόφωνη και βίαιη παγκόσμια διαμαρτυρία. Πέντε χιλιάδες Αμερικανοί ακαδημαϊκοί υπέγραψαν επίσημη και δημόσια διαμαρτυρία. Τα δύο τρίτα των Αμερικανών γερουσιαστών μπλόκαραν την εμπορική συνθήκη με τη Ρωσία στο πλαίσιο της προετοιμασίας. […]. Η σοβιετική κυβέρνηση ενέδωσε, το φορολογικό σχέδιο δεν εφαρμόστηκε. Όλοι οι Εβραίοι, και μόνο οι Εβραίοι, έπρεπε να φύγουν για να επιτύχουν την επανέναρξη της εμπορικής συνθήκης, ενώ κανένας Ρώσος που για 50 χρόνια ονειρευόταν να φύγει από το απεχθές σοβιετικό καθεστώς δεν είχε αυτή την ευκαιρία, και κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε» (αναφ., σελ. 584). Ο Πόλεμος του Γιομ Κιπούρ (1973)Ωστόσο, το 1973, το Ισραήλ είχε κακή εμφάνιση στον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Έτσι, αν πριν από αυτό τα αιτήματα για να φύγουν από τη Ρωσία για να πάνε στο Ισραήλ ήταν περίπου 700 χιλιάδες, το 1974 μειώθηκαν σε μόλις 20 χιλιάδες και οι μισοί Εβραίοι δεν πήγαν πλέον στο Ισραήλ αλλά στην Ευρώπη ή τις ΗΠΑ. Ο Σολζενίτσιν συμπεραίνει από αυτό ότι οι «εξόδους» έφυγαν όχι για ένα σιωνιστικό ιδανικό, αλλά πάνω απ' όλα (όχι μόνο) επειδή ήθελαν να εγκαταλείψουν «μια σοβιετική ζωή γεμάτη δυσκολίες για την πιο άνετη στη Δύση» (cit., σ. 592) και όταν συνειδητοποίησαν ότι το ισραηλινό κράτος δεν ήταν η πλούσια Δύση, κατευθύνθηκαν προς την Αμερική. Επιπλέον, «οι λόγοι που ώθησαν ορισμένους Ρώσους Εβραίους να μεταναστεύσουν υποκινούνταν από το γεγονός ότι η σοβιετική εξουσία είχε εμποδίσει, με τον Στάλιν, την επαγγελματική τους ανέλιξη» (cit., σ. 593). Με λίγα λόγια, αντί να πάνε προς τη Σιών, ήταν θέμα διαφυγής από την ΕΣΣΔ. Αλλά γιατί, ρωτάει ο συγγραφέας, δόθηκε αυτή η σωσίβια λέμβος μόνο στους Εβραίους και όχι στους Ρώσους, που είχαν υποφέρει τόσο πολύ υπό τον Μπολσεβικισμό; (cit., σ. 596-597). Με τον Γκορμπατσόφ το 1987, οι Εβραίοι απέκτησαν πλήρη ελευθερία εκπατρισμού. «Οι Εβραίοι έκλεισαν τον κύκλο της διασποράς τους στη Μεσόγειο μέχρι τη βορειοανατολική Ευρώπη και στη συνέχεια ξεκίνησαν να επιστρέψουν στη γη από την οποία είχαν έρθει. Ένα υπεράνθρωπο σχέδιο προκύπτει από αυτόν τον κύκλο» (αναφ., σελ. 598). Τι είναι αυτό; Η γνώση ολόκληρου του κόσμου για την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, όπως ακριβώς η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε προετοιμάσει το έδαφος για τον ευαγγελισμό του πλανήτη. Η Εβραϊκή Διασπορά. Ο Σολζενίτσιν διδάσκει ότι είναι λανθασμένο να πιστεύουμε ότι η Διασπορά των Εβραίων από τους Αγίους Τόπους ξεκίνησε το 70 μ.Χ. με την καταστροφή του Ναού και της Ιερουσαλήμ από τον Τίτο. «Εκείνη την εποχή, μια σημαντική πλειοψηφία των Εβραίων ζούσε ήδη σε διασπορά ή διασπορά εκτός των Αγίων Τόπων. Οι απαρχές της εβραϊκής διασποράς χρονολογούνται από τη βαβυλωνιακή αιχμαλωσία (586 π.Χ.).«Οι Εβραίοι ήταν ως επί το πλείστον ένας διασκορπισμένος λαός· η Παλαιστίνη ήταν μόνο το πολιτιστικό και θρησκευτικό τους κέντρο» (αναφ., σελ. 599). Ακόμα και σήμερα, από πάνω από 30 εκατομμύρια ζωντανούς Εβραίους, μόνο 8 εκατομμύρια βρίσκονται στο Ισραήλ, 6 εκατομμύρια στις ΗΠΑ και οι υπόλοιποι σε διάφορα έθνη σε όλο τον κόσμο. Αν διαβάσει κανείς τα βιβλικά βιβλία ιστορίας, η ακρίβεια του ισχυρισμού του Σολζενίτσιν γίνεται σαφής. Για παράδειγμα, ο Μονσινιόρ Φραντσέσκο Σπανταφόρα γράφει: «Η Διασπορά είναι η ακτινοβολία σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο των μελών του Ισραήλ. Ο ελληνικός όρος Διασπορά σημαίνει διασπορά. Ομάδες Εβραίων μεταναστών από την Παλαιστίνη εμφανίστηκαν ήδη από τον 5ο αιώνα π.Χ. και η Διασπορά χρησίμευσε για να προετοιμάσει το έδαφος για την εξάπλωση του Χριστιανισμού. Στην πραγματικότητα, οι ειδωλολάτρες Ελληνιστές ήρθαν σε επαφή, μέσω των Εβραίων της Διασποράς, με την έννοια και την Αποκάλυψη του αληθινού Θεού. Το πρώτο κήρυγμα του Πέτρου την ημέρα της Πεντηκοστής δεν ήταν μόνο ένα υπέροχο τοπικό αλίευμα, αλλά λόγω της παρουσίας πολλών Εβραίων της Διασποράς, οι οποίοι έφυγαν από την Ιερουσαλήμ για τις χώρες τους, το Ευαγγέλιο είχε μια γόνιμη απήχηση σε όλη την αυτοκρατορία» (Βιβλικό Λεξικό, Ρώμη, Studium, III έκδ., 1963, σελ. 162-164). Ο Σολζενίτσιν, παραθέτοντας τον Μ. Γκέρσενσον [Τα Πεπρωμένα του Εβραϊκού Λαού, Τελ Αβίβ, 1981], συνεχίζει: «Οι Εβραίοι προσαρμόστηκαν καλά σε ξένες χώρες. […]. Η Διασπορά ήταν μια ελεύθερα αποδεκτή διασπορά, επίσης για να εξασφαλιστεί μια ευκολότερη ζωή. Επιπλέον, στη Διασπορά, οι Εβραίοι δεν αναμειγνύονταν με τους λαούς υποδοχής τους. «αντίθετα, διατήρησαν τον εαυτό τους» (αναφ., σελ. 600-603). Μέχρι τον 18ο αιώνα, οι Εβραίοι δεν ήθελαν ποτέ να ακούσουν για αφομοίωση. Με τον Ναπολέοντα πέτυχαν ισότητα και άρχισαν να αφομοιώνονται. Ο κομμουνισμός, με τον Μαρξ και τον Λένιν, «έβλεπε τη λύση στο εβραϊκό πρόβλημα στην πλήρη αφομοίωση των Εβραίων στη χώρα στην οποία κατοικούσαν» (αναφ., σελ. 605). Αλλά με τη γέννηση του Σιωνισμού και τη δημιουργία του Κράτους του Ισραήλ, οι Εβραίοι άρχισαν να επιστρέφουν σε αυτό που θεωρούσαν πατρίδα τους, και σταδιακά το φαινόμενο της αφομοίωσης μειώθηκε σχεδόν παντού, όπως συνέβη και στην ΕΣΣΔ.που έφυγαν από την Ιερουσαλήμ για τις χώρες τους, το Ευαγγέλιο είχε μια γόνιμη απήχηση σε όλη την αυτοκρατορία» (Βιβλικό Λεξικό, Ρώμη, Studium, III έκδ., 1963, σελ. 162-164). Ο Σολζενίτσιν, παραθέτοντας τον Μ. Γκέρσενσον [Τα Πεπρωμένα του Εβραϊκού Λαού, Τελ Αβίβ, 1981], συνεχίζει: «Οι Εβραίοι προσαρμόστηκαν καλά σε ξένες χώρες. […]. Η Διασπορά ήταν μια ελεύθερα αποδεκτή διασπορά, επίσης για να εξασφαλιστεί μια ευκολότερη ζωή. Επιπλέον, στη Διασπορά, οι Εβραίοι δεν αναμειγνύονταν με τους λαούς υποδοχής τους. «αντίθετα, διατήρησαν τον εαυτό τους» (αναφ., σελ. 600-603). Μέχρι τον 18ο αιώνα, οι Εβραίοι δεν ήθελαν ποτέ να ακούσουν για αφομοίωση. Με τον Ναπολέοντα πέτυχαν ισότητα και άρχισαν να αφομοιώνονται. Ο κομμουνισμός, με τον Μαρξ και τον Λένιν, «έβλεπε τη λύση στο εβραϊκό πρόβλημα στην πλήρη αφομοίωση των Εβραίων στη χώρα στην οποία κατοικούσαν» (αναφ., σελ. 605). Αλλά με τη γέννηση του Σιωνισμού και τη δημιουργία του Κράτους του Ισραήλ, οι Εβραίοι άρχισαν να επιστρέφουν σε αυτό που θεωρούσαν πατρίδα τους, και σταδιακά το φαινόμενο της αφομοίωσης μειώθηκε σχεδόν παντού, όπως συνέβη και στην ΕΣΣΔ.που έφυγαν από την Ιερουσαλήμ για τις χώρες τους, το Ευαγγέλιο είχε μια γόνιμη απήχηση σε όλη την αυτοκρατορία» (Βιβλικό Λεξικό, Ρώμη, Studium, III έκδ., 1963, σελ. 162-164). Ο Σολζενίτσιν, παραθέτοντας τον Μ. Γκέρσενσον [Τα Πεπρωμένα του Εβραϊκού Λαού, Τελ Αβίβ, 1981], συνεχίζει: «Οι Εβραίοι προσαρμόστηκαν καλά σε ξένες χώρες. […]. Η Διασπορά ήταν μια ελεύθερα αποδεκτή διασπορά, επίσης για να εξασφαλιστεί μια ευκολότερη ζωή. Επιπλέον, στη Διασπορά, οι Εβραίοι δεν αναμειγνύονταν με τους λαούς υποδοχής τους. «αντίθετα, διατήρησαν τον εαυτό τους» (αναφ., σελ. 600-603). Μέχρι τον 18ο αιώνα, οι Εβραίοι δεν ήθελαν ποτέ να ακούσουν για αφομοίωση. Με τον Ναπολέοντα πέτυχαν ισότητα και άρχισαν να αφομοιώνονται. Ο κομμουνισμός, με τον Μαρξ και τον Λένιν, «έβλεπε τη λύση στο εβραϊκό πρόβλημα στην πλήρη αφομοίωση των Εβραίων στη χώρα στην οποία κατοικούσαν» (αναφ., σελ. 605). Αλλά με τη γέννηση του Σιωνισμού και τη δημιουργία του Κράτους του Ισραήλ, οι Εβραίοι άρχισαν να επιστρέφουν σε αυτό που θεωρούσαν πατρίδα τους, και σταδιακά το φαινόμενο της αφομοίωσης μειώθηκε σχεδόν παντού, όπως συνέβη και στην ΕΣΣΔ.

δ. Curzio Nitoglia
«5ο και τελευταίο κεφάλαιο» του «δεύτερου μέρους» ΤΕΛΟΣ

1 Βλ. επίσης G. Ricciotti, History of Israel, II vol., 2nd ed., Turin, 1935, σσ. 230-247.

Πούτιν & Σολζενίτσιν: Μια ανόμοια ομοιότητα | Don Curzio Nitoglia

ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΕ ΑΓΑΠΗΤΟΙ ΜΟΥ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΣ .ΑΝ ΕΧΟΥΜΕ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ , ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΣΚΕΦΤΕΙΤΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΑΣ. Ο ΒΛΑΚΑΣ ΠΕΘΑΙΝΕΙ ΟΠΩΣ ΚΑΙ Ο ΕΞΥΠΝΟΣ. Ο ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΔΕΝ ΠΕΘΑΙΝΕΙ!

«Η απόσταση που αποπροσανατολίζει» Από Αντριάνο Σεγκατόρι

Συμμετοχή ή νομιμότητα;

                                             «Η απόσταση που αποπροσανατολίζει»

Ανάμεσα στις κάλπες, τις εκπομπές τύπου και την καθοδηγούμενη συναίνεση, η σύγχρονη εξουσία φαίνεται να ενδιαφέρεται λιγότερο για τις απόψεις των πολιτών και περισσότερο για τη συμμετοχή τους στο παιχνίδι.

                                                      από τον Adriano Segatori

Ξεκινώντας από μια σκέψη του Ernst Jünger, ο Adriano Segatori αναλύει τους μηχανισμούς μέσω των οποίων η σύγχρονη εξουσία επιδιώκει όχι τόσο την αντιπαράθεση όσο την επιβεβαίωση της νομιμότητάς της. Από τις εκλογικές αναμετρήσεις μέχρι τις τηλεοπτικές συζητήσεις, αναδύεται μια δυναμική στην οποία η απάντηση έχει μεγαλύτερη σημασία από το περιεχόμενο, και η συμμετοχή κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια τελετουργία που ενισχύει τους καθιερωμένους κανόνες. Αντιμέτωπος με αυτό το σενάριο, ο συγγραφέας προτείνει μια στρατηγική αντίθετης ροής: την αποστασιοποίηση από ένα σύστημα που φαίνεται να έχει σχεδιαστεί για να απορροφά και να εξουδετερώνει κάθε διαφωνία . (NR)

Και είχαμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το να κάθεσαι στο τραπέζι της απάτης είναι πάντα αντιπαραγωγικό, και σε συγκεκριμένους όρους πολιτικής συζήτησης η μόνη επιλογή, αν αποδεχτούμε την αντιπαράθεση, είναι να επιτιθέμεθα συνεχώς χωρίς υποχώρηση, χωρίς να δίνουμε στον αντίπαλο την ευκαιρία να συμπεριφερθεί με τρόπους που είναι δυσμενείς για εμάς.

Η δεύτερη εναλλακτική είναι πιο διακριτική και λιγότερο ορατή προς το παρόν, αλλά με καλά μακροπρόθεσμα αποτελέσματα: αδιαφορία, άρνηση και αποκήρυξη της συμμετοχικής απαίτησης. Μιλώντας συγκεκριμένα για τα παιχνίδια με τα χαρτιά, που κοινώς ονομάζονται «εκλογικοί γύροι», ο Γιούνγκερ διευκρινίζει μια προϋπόθεση που δεν πρέπει να υποτιμάται όταν σημειώνει ότι «τα όργανα της εξουσίας μας ανακρίνουν αδιάκοπα και σίγουρα όχι καθοδηγούμενα από μια ιδεαλιστική δίψα για γνώση. [Δεν] επιδιώκουν τη συμβολή μας στην αντικειμενική αλήθεια, πόσο μάλλον στην επίλυση αυτού ή εκείνου του συγκεκριμένου προβλήματος. Αυτό που έχει σημασία για αυτούς δεν είναι η λύση μας, αλλά η απάντησή μας».

Ας αναλύσουμε προσεκτικά τη δυναμική των τοκ εκπομπών και ας δούμε πόσο εμφανής είναι αυτή η προσέγγιση: αφήνουν τους υποστηρικτές να μιλήσουν, δίνουν στον διαφωνούντα λόγο και στη συνέχεια εξαπολύουν επίθεση στην αντίδρασή του. Αυτό το σύστημα έχει εγγενώς ένα θεμελιώδες ελάττωμα: υποθέτει ότι «Έχουμε την αλήθεια, τώρα έχετε και εσείς τη γνώμη σας».

Ο δεύτερος τρόπος, επομένως, για να απελευθερώσουμε τις αντιφάσεις με τις οποίες είναι γεμάτη η αριστερά και να την εξαναγκάσουμε σε ένα είδος ιδεολογικής αυτοαπορρόφησης, είναι η αδιαφορία. Η μη συμμετοχή σε συζητήσεις, η μη παρέμβαση σε πολεμικές, η μη αποδοχή αντιπαραθέσεων. Όπως ακριβώς «η αποχή είναι μια από τις συμπεριφορές που κάνουν τον Λεβιάθαν να νιώθει άβολα », σημειώνει ο Γιούνγκερ, έτσι πρέπει επίσης να πείσουμε τους εαυτούς μας ότι «η σιωπή είναι επίσης μια απάντηση».

Επιπλέον, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο αριστερός ομόλογός του, ενώ παραμένει ικανός για κατανόηση και πρόθυμος, αν και με ανθυγιεινό τρόπο, επηρεάζεται από μια νοητική αλλοίωση που έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της αντίληψης για την πραγματικότητα και την αδυναμία να διακρίνει τις δικές του εσωτερικές εμπειρίες - αντιλήψεις ή πεποιθήσεις, δεν έχει σημασία - από τα πραγματικά δεδομένα που αναφέρουν όλοι οι άλλοι και που μοιράζεται ένα ορισμένο ποσοστό ανθρώπων.

Οι πεποιθήσεις μπορεί να είναι οι πιο κραυγαλέα ψευδείς – ότι υπάρχουν περισσότερα από δύο φύλα στη φύση· οι πιο κραυγαλέα αλλόκοτες – ότι οι άνδρες μπορούν να έχουν έμμηνο ρύση· οι πιο συγκεχυμένα απίστευτες – ότι ο κομμουνισμός έφερε πάντα ειρήνη και ευημερία στον κόσμο· οι πιο ατιμώρητα διαστρεβλωμένες – ότι ο φασισμός ήταν ενάντια σε όλες τις μορφές πολιτισμού· οι πιο αισχρά επικίνδυνες – ότι η διάκριση φύλου στα σχολεία ανοίγει τον δρόμο στην ανοχή κατά της πατριαρχίας· οι πιο επιβλαβώς γελοίες – ότι τα ξένα έθιμα θα είναι ο νέος τρόπος ζωής για όλους μας· οι πιο τραγικά επιβλαβείς – ότι η εθνοτική υποκατάσταση είναι μια εφεύρεση του λευκού υπερεθνικισμού και του ρατσισμού· οι πιο παθολογικά λάγνες – ότι ο τρανσβεστισμός είναι η δικαίωση της ποικιλομορφίας· οι πιο βλάσφημες παρεκκλίσεις – ότι το δικαίωμα στην ανατροπή της ηθικής είναι το δικαίωμα.

Θα μπορούσε κανείς να γεμίσει σελίδες με μια λεπτομερή λίστα πολλών άλλων πεποιθήσεων που είναι τόσο βαθιά ριζωμένες που αντιστέκονται στα πιο προφανή και τεκμηριωμένα στοιχεία που αποδεικνύουν το αντίθετο.

Θα πρέπει αυτή η διαστρέβλωση της σκέψης να θεωρηθεί απλώς μια άρρωστη έκφραση που χρησιμοποιείται για να υπερασπιστεί κανείς τον εαυτό του από μια πραγματικότητα που απορρίπτεται ή μήπως υπάρχει και ένα ποσοστό κακής πίστης σε ορισμένες θέσεις που λαμβάνονται και είναι απρόσβλητες από οποιαδήποτε διαλεκτική;

Πιστεύω ότι και οι δύο επιλογές συμβάλλουν στην υποστήριξη του ίδιου πανομοιότυπου οράματος για τον εαυτό και τον κόσμο.

Σε πολλές εκδηλώσεις, υπάρχει αναμφίβολα αυτή η ψυχική άμυνα για να προστατευτεί κανείς από μια μη βιώσιμη πραγματικότητα, ακόμη και από μια μη βιώσιμη αλήθεια.

Τι άλλη αντίδραση μπορεί να έχει ένα άτομο που έχει βυθιστεί για χρόνια σε ένα ιδεολογικό περιβάλλον αδιαπέραστο από οποιαδήποτε κριτική, και το οποίο αρνείται αυτό που στον ψυχικό τομέα ονομάζεται διορατικότητα - δηλαδή, την ικανότητα για ενδοσκόπηση και επίγνωση των σκέψεών του - αν όχι να αντισταθεί σε μια λανθάνουσα αγωνία;

Πώς μπορούμε να παραδεχτούμε χωρίς να πανικοβληθούμε ότι όλα αυτά τα χρόνια δημοκρατίας έχουν δημιουργήσει εκτεταμένη φτώχεια, εργασιακή ανασφάλεια, ένα παρακμάζον εκπαιδευτικό σύστημα, αύξηση της εγκληματικότητας, διάλυση της οικογένειας, εξάλειψη του κράτους πρόνοιας, απορρύθμιση της υγειονομικής περίθαλψης, απογοήτευση από την αλλαγή μέσω της ψήφου, ερημοποίηση επιχειρήσεων, αχαλίνωτες ιδιωτικοποιήσεις και άλλες ζοφερές αποτυχίες και καταστροφές;

Πρόκειται για την παραδοχή μιας εκτεταμένης πολιτικής αποτυχίας, αλλά με την κύρια ευθύνη ότι έχει ενταχθεί στην ουρά που σχηματίστηκε μπροστά στην κοινοβουλευτική σκάφη αρνούμενος τις ίδιες του τις αρχές.

Σε αυτό το σημείο, ενεργοποιείται ένας μηχανισμός πολύ παρόμοιος με αυτόν που συναντάται στις κακοποιημένες γυναίκες. Το ζήτημα φαίνεται περίεργο, για να μην πούμε τίποτα, αλλά μπορεί να αποδειχθεί με γεγονότα.

Κατά τη διάρκεια των πολλών ετών που πέρασα υποστηρίζοντας κακοποιημένες γυναίκες, μαζί με τη φίλη μου Αντριάνα Μοντσάνι, μια συναρπαστική και εξαιρετικά έμπειρη ψυχολόγο που δυστυχώς έφυγε πρόωρα από τη ζωή, συχνά αναρωτιόμασταν γιατί δεν ανέφεραν αμέσως τον κακοποιητή τους, γιατί έκρυβαν στοιχεία για τη βία που υπέστησαν, γιατί, μετά από μια μακρά περίοδο συμβίωσης, δίσταζαν ακόμα να αναγνωρίσουν την αποκλίνουσα συμπεριφορά του συντρόφου τους. Η απάντηση, από ψυχολογική και ψυχοδυναμική άποψη, είναι αφοπλιστικά απλή: η αγωνία της αναγνώρισης της αποτυχίας μιας ζωής και η διάλυση της εμπιστοσύνης

Υπάρχει ένας μοχλός μέσα μας που θα μπορούσε να σηκώσει τον κόσμο: είναι το θάρρος. Είναι το υπομόχλιο που μας λείπει, η  τροχαλία που μας βάζει σε κίνηση, το τόξο που μας ωθεί, οι μπότες επτά λευκού που μας κάνουν να περπατάμε με γιγάντια βήματα . Θάρρος

Για τους επιφανειακούς, και για όσους έχουν μια γρήγορη απάντηση, μπορεί να φαίνεται μια κοινοτοπία ή, χειρότερα, μια μυστικοποίηση, αλλά η ψυχική αλήθεια είναι πολύ προφανής στους ειδικούς, πολύ λιγότερο σε εκείνους που αναγκάζονται να την αρνηθούν για τη δική τους ψυχική επιβίωση.

Γι' αυτό, λοιπόν, αυτή η αριστερά, ακόμα και όταν αντιμετωπίζει τα πιο χτυπητά στοιχεία, τα αρνείται, τα διαστρεβλώνει, τα παραποιεί και ταυτόχρονα ενεργοποιεί θεατρικές μορφές αντιπερισπασμού που απευθύνονται στις μάζες και, πάνω απ' όλα, στους δικούς της ψηφοφόρους.

Δεν χρειάζεται μακροσκελής εξήγηση για να επιστρέψουμε στο σημείο εκκίνησης. Γιατί να εμπλακούμε σε συζητήσεις με άτομα που έχουν αυτό το είδος διαταραχής και προσέγγισης που ελέγχει την πραγματικότητα; Το μόνο που μπορούμε να αναγνωρίσουμε είναι μια υγιής δόση αφέλειας, πιστεύοντας ότι η συλλογιστική μπορεί να επηρεάσει μια κοσμοθεωρία που δημιουργείται και εσωτερικεύεται μέσω του μηχανισμού της πίστης.

Αυτή η απόσταση από τον ενοχλητικό θόρυβο των απόψεων δεν σημαίνει ούτε αδιαφορία ούτε παραίτηση, αλλά μάλλον υπονοεί έναν άλλο τρόπο καταπολέμησης της προοδευτικής χυδαιότητας, τη στρατηγική που ο François Bousquet αποκαλεί «πολιτιστικό ανταρτοπόλεμο», η οποία μπορεί να συνοψιστεί σε μερικά από τα λόγια του: « Κινητικότητα, φθορά, μυστικότητα, ανατροπή, ειρωνεία, εφευρετικότητα, ευρηματικότητα, αντιδραστικότητα», τακτικές που θα εξηγηθούν επαρκώς.

«Όταν όλοι οι θεσμοί γίνονται αμφίβολοι ή ακόμη και ύποπτοι, και ακόμη και στις εκκλησίες ακούει κανείς προσευχές για τους διώκτες και όχι για τα θύματα, η ηθική ευθύνη περνάει στα χέρια του ατόμου, ή μάλλον, του ατόμου που δεν έχει ακόμη υποκλιθεί.» Πραγματεία του Επαναστάτη

"Η Αποπροσανατολιστική Απόσταση" - Inchiostronero

Ναυπάκτου Ιερόθεος: Τρεις σύγχρονοί μας θεολόγοι

Του Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

Στήν ἐποχή μας ἀναδείχθησαν πολλοί μεγάλοι Ἕλληνες θεολόγοι, οἱ ὁποῖοι μελέτησαν τά πατερικά κείμενα καί τήν διαχρονική παράδοση τῆς Ἐκκλησίας καί προσπάθησαν νά ἀπαντήσουν, βάσει αὐτῆς, στά σύγχρονα φιλοσοφικά, ὑπαρξιακά, κοινωνικά ρεύματα, ἤ ἔκαναν καί τό ἀντίστροφο, δηλαδή ἔχοντες ὑπ’ ὄψη ὅλα τά σύγχρονα ρεύματα πού ἐμφανίσθηκαν στήν Δύση, ἤτοι τόν Σχολαστικισμό, τόν Διαφωτισμό, τόν Γερμανικό ἰδεαλισμό, τόν Ὑπαρξισμό, τήν Ψυχανάλυση κ.ἄ, προσπάθησαν νά ἀρθρώσουν ἕναν σύγχρονο θεολογικό λόγο.

Μεταξύ αὐτῶν συγκαταλέγονται οἱ: Χρῆστος Γιανναρᾶς, Ἰωάννης Ζηζιούλας Μητροπολίτης Περγάμου, καί π. Ἰωάννης Ρωμανίδης, οἱ ὁποῖοι, ὄχι μόνον ὑπῆρξαν καθηγητές Ἑλληνικῶν Πανεπιστημίων καί δίδαξαν σέ πολλούς νεωτέρους θεολόγους, ἀλλά καί ἔγραψαν κείμενα μέ τά ὁποῖα ἐπηρέασαν πολλούς νεότερους θεολόγους καί ἐπιστήμονες ἄλλων ἐπιστημῶν.

Στό ἄρθρο πού θά παραθέσω στήν συνέχεια θά ἀναφερθῶ μέ συντομία σέ τρία κείμενά τους, πού δημοσιεύθηκαν τήν δεκαετία τοῦ 1970 καί ἔπαιξαν ρόλο στήν σύγχρονη θεολογία, ἀφοῦ ἐπηρέασαν τόν τρόπο πού ἡ ὀρθόδοξη θεολογία ἀντιμετωπίζει τίς σύγχρονες ἀντιλήψεις, καί θά παραθέσω μερικά, κατά τήν γνώμη μου, καταληκτικά συμπεράσματα, στά ὁποῖα γίνεται λόγος γιά τήν θεολογική διαδρομή τῶν τριῶν αὐτῶν θεολόγων καί τά θεολογικά ρεύματα τῆς ἐποχῆς μας.

Πατῆστε γιά τήν ἀνάγνωση τοῦ κειμένου: (ΕΔΩ)

https://www.romfea.gr

Πατερικός: Ναυπάκτου Ιερόθεος: Τρεις σύγχρονοί μας θεολόγοι

ΑΠΑΝΤΗΣΑΝ ΤΕΛΙΚΑ; ΣΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ; ΜΠΡΑΒΟ ΙΕΡΟΘΕΕ ΜΑΣ ΕΜΑΘΕΣ ΤΟ ΜΥΣΤΚΟ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ. ΑΠΑΝΤΑ ΣΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ.

 ΑΦΟΥ ΔΕΝ ΝΤΡΕΠΕΣΑΙ!

Αλβανία

από τον Miguel Martinez - 11/06/2026

Πηγή: kelebek
«Θέλω αυτό το νησί!»

Χθες το πρωί διάβασα σε εκείνη την πολύτιμη ιστοσελίδα, το Comune Info, για τα γεγονότα στην Αλβανία.

Ο Ντέτιον Μπεγκάι μιλάει για την Επανάσταση των Φλαμίνγκο. Λέει ότι το ίδιο πρωί, στις 10:30 π.μ., θα πραγματοποιηθεί επίσης διαμαρτυρία στην Πιάτσα ντελά Σινιορία της Φλωρεντίας.

Δεν γνωρίζω πολλά για την αλβανική πολιτική, αλλά αυτό που διακυβεύεται συνοψίζει ολόκληρη την ιστορία της εποχής μας. Και επιπλέον, υπάρχουν και τα φλαμίνγκο που εμπλέκονται, όπως ακριβώς εδώ στην πεδιάδα. Γι' αυτό αποφάσισα να πάω αμέσως στη διαδήλωση.

Ο Τζάρεντ Κούσνερ είναι ένας κύριος που ανέλαβε την οικογενειακή εταιρεία κερδοσκοπίας ακινήτων όταν ο πατέρας του πήγε στη φυλακή. Ο πατέρας του έλαβε χάρη από τον Τραμπ και ο Τζάρεντ παντρεύτηκε την κόρη του Τραμπ.

Ο Τζάρεντ λειτουργεί από έναν ουρανοξύστη που βρίσκεται σημαντικά στην Πέμπτη Λεωφόρο 666, τον οποίο ο γαμπρός του Προέδρου αργότερα άλλαξε σε 660, αφαιρώντας την πινακίδα που έκανε το κτίριο μοναδικό:

                            

Ο Τζάρεντ είναι ένας πολύ ενεργός υποστηρικτής του Κράτους του Ισραήλ και, μέσω της Affinity Partners, διαχειρίζεται δύο δισεκατομμύρια δολάρια του σαουδαραβικού δημοσίου (και μετά έρχονται σε εμάς για να μιλήσουν για σύγκρουση πολιτισμών). Χρησιμοποιεί αυτά τα χρήματα για να μετατρέψει τη Γάζα σε πολυτελές θέρετρο, αφού έχει εκδιώξει τους ιθαγενείς.

Πριν από λίγα χρόνια, η κυρία Ιβάνκα βρισκόταν στις αλβανικές ακτές με το σκάφος του φίλου της Ναθάνιελ Ρότσιλντ όταν είδε το νησί Σάζαν. Κολύμπησε μέχρι εκεί.

Πίσω στο σκάφος, είπε στον άντρα της: «Θέλω αυτό το νησί!»

Αυτό το νησί —το μεγαλύτερο στην Αλβανία— είναι δημόσια περιουσία. Έχει μακρά ιστορία, αλλά χάρη στην ανακήρυξή του ως στρατιωτική ζώνη πριν από δεκαετίες, έχει γίνει μια από τις πλουσιότερες οάσεις όσον αφορά την ποικιλομορφία της άγριας ζωής στη Μεσόγειο.

Ανάμεσα σε δεκάδες είδη, ξεχωρίζουν η φώκια μοναχός και το φλαμίνγκο, με τον μεγαλύτερο πληθυσμό στην Ευρώπη.

Φλαμίνγκο στο Σαζάν, φωτογραφία Arian Mavriqi

Έτσι, ο Τζάρεντ πηγαίνει στον σοσιαλιστή που κυβερνά την Αλβανία εδώ και χρόνια και αμέσως αποκτά το καθεστώς του στρατηγικού επενδυτή, δηλαδή ενός από εκείνους που λαμβάνουν τα κλειδιά του σπιτιού (και για τα πρώτα δέκα χρόνια δεν χρειάζεται να πληρώνει φόρους).

Ο Τζάρεντ αποφασίζει να μετατρέψει την κρατική ιδιοκτησία/φυσικό καταφύγιο σε «πολυτελές προϊόν υψηλής ποιότητας» και συνεργάζεται με την Aman Resorts, η οποία ανήκει σε έναν Ρώσο ολιγάρχη που έχει οφειλές στη Ναόμι Κάμπελ (η αείμνηστη Ντάσια Βάλεντ μου υπενθύμισε ότι «κανείς δεν είναι ρατσιστής με τη Ναόμι Κάμπελ»).

Μαζί, καταστρώνουν ένα μεγάλο σχέδιο για να χτίσουν ένα ξενοδοχείο με 10.000 πολυτελή δωμάτια και πολλές διάσπαρτες βίλες.

Φτάνω στην Πιάτσα ντελα Σινιορία , όπου περιμένω να δω μια μικρή φρουρά τεσσάρων ακτιβιστών, ίσως με κάποια εσωτερική πολιτική ατζέντα στην Αλβανία, για την οποία δεν γνωρίζω τίποτα.

Και αντ' αυτού βλέπω εκατοντάδες Αλβανούς, με μεγάλες κόκκινες και μαύρες σημαίες. Και παντού εικόνες φλαμίνγκο.

Αρχίζω να αναγνωρίζω μεμονωμένους ανθρώπους, τον έναν μετά τον άλλον - τη μητέρα που εργάζεται αργά το βράδυ στο εστιατόριο, τον εργάτη, τον άντρα με τον πάγκο στην αγορά, τα αγόρια και τα κορίτσια δεύτερης γενιάς.

Το πιο χαρισματικό άτομο είναι μια νεαρή γυναίκα, η οποία ξέρει επίσης να χειρίζεται καλά τη διπλωματία. Πολλοί άνθρωποι μιλούν, σχεδόν πάντα και αποκλειστικά στα αλβανικά. Ένα ζευγάρι, ωστόσο, μιλάει στα ιταλικά, λέγοντας ότι αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν για εργασία, μη θέλοντας να εγκαταλείψουν τη χώρα τους, την οποία αγαπούν βαθιά. Αλλά η χώρα τους βρίσκεται στα χέρια πολιτικών που έχουν επιλέξει να πλουτίσουν χτίζοντας και καταστρέφοντας το περιβάλλον, αντί να παρέχουν βασικές υπηρεσίες.                                                                       

Υπάρχει μια ένταση στις ομιλίες που μου κάνει εντύπωση, επειδή μπορείς να διαισθανθείς τις έντονες προσωπικές εμπειρίες που κρύβονται πίσω από αυτές: δεν μοιάζει καθόλου με τον τόνο των πολιτικών, θεσμικών ή εξτρεμιστικών ρητόρων μας.

Στα Βαλκάνια, οι σημαίες χρησιμοποιούνται εύκολα κατά λάθος, αλλά τουλάχιστον αυτή τη φορά δεν στρέφονται εναντίον κάποιων γειτονικών λαών. Είναι εκεί για να μιλήσουν για την ιστορία και την προσωπική ιστορία, για τόπους, ζώα και δάση.                    

Ένα κοριτσάκι παίρνει τον λόγο, στα ιταλικά που φαντάζομαι ότι είναι πλέον η πρώτη του γλώσσα, και αρχίζει να λέει:
«Θέλουν να μας πάρουν τη γη, τα δάση μας!»
και μετά ξεσπάει σε κλάματα.
«Μιγκέλ, έχω ένα όμορφο όνομα, το όνομά μου είναι Ανίλα και σημαίνει άνεμος!»

Η μητέρα ενός από τα παιδιά που μεγάλωσαν στον Κήπο μου λέει: Η Ανίλα είναι πραγματικά ένας άνεμος, μια χαμογελαστή δύναμη, μερικές φορές μια καταιγίδα, μια εγκυκλοπαίδεια ιστοριών, αλλά με μια εξαιρετική ικανότητα να φροντίζει τους άλλους.

Και με συστήνει σε έναν κύριο που μου λέει ότι έχει συγκεντρώσει μια συλλογή χιλιάδων βιβλίων για την ιστορία της Αλβανίας, και μιλάει άσχημα για τους κομμουνιστές και τους σπιούνι τους.

Και μου λέει,
«Το ξέρατε ότι στην Αλβανία έχουμε δύο γλώσσες; Γκεγκικά και Τόσκικα, Τοσκανικά! Είμαι Τοσκανός!»

Μια γυναίκα μου λέει: «Έχω κι εγώ ένα όμορφο όνομα, Shpresë, «ελπίδα»... κοίτα!» Και γυρίζει, φορώντας μια τεράστια αλβανική σημαία με έναν αετό στους ώμους της...
«Αυτό τα λέει όλα!»
Και με μαθαίνουν επίσης πώς να προφέρω σωστά τη λέξη Shqipëria .

Shqipëria

Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ 3 Να γεμίσουμε το κενό στον καιρό του μηδενισμού ROBERTO PECCHIOLI

Συνέχεια από Πέμπτη 11. Ιουνίου 2026

Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ 3

Να γεμίσουμε το κενό στον καιρό του μηδενισμού

ROBERTO PECCHIOLI

Εκδόσεις IMPRIMERE, 2026

§ 5

 Η επιθυμητική μηχανή

Λέγαμε ότι οι εξαρτήσεις, αρχικά, σε κάνουν να αισθάνεσαι καλά. Καμία άλλη εξήγηση της διάδοσής τους δεν αντέχει σε αντικειμενική εξέταση. Ονομάζονται τεχνητοί παράδεισοι —η κυριαρχία του τεχνητού είναι ένα από τα στοιχεία της σύγχρονης εποχής— ακριβώς επειδή, φαινομενικά, επιτρέπουν τη διαφυγή από τις κρίσιμες καταστάσεις μιας αποσυντεθειμένης κοινωνίας. Στην Ιταλία η κυβερνητική διάσκεψη για τις εξαρτήσεις χαιρέτισε ως επιτυχία τον διπλασιασμό των κονδυλίων: το έτος 2025 διατέθηκαν 165 εκατομμύρια ευρώ.²⁷ Μια σταγόνα στον ωκεανό, ελάχιστοι πόροι που θα απορροφηθούν από τις γραφειοκρατίες και από κάποια θεσμική εκστρατεία χωρίς αποτελεσματικότητα. Επιπλέον, δεν αναδύεται από τη συλλογική συνείδηση κανένα αυθεντικό αίτημα αγώνα εναντίον των εξαρτήσεων. Η μόλυνση είναι υπερβολικά εκτεταμένη, λείπουν τα αντισώματα. Τρομερές ειδήσεις περνούν χωρίς να μας συγκλονίζουν.

Το πρόβλημα των εξαρτήσεων εξαπλώνεται, επενδύοντας τον αλκοολισμό, το παιχνίδι και τα στοιχήματα, την πορνογραφία που είναι προσιτή με ένα κλικ στον υπολογιστή και στο smartphone, την καταναγκαστική ερωτικοποίηση που ο φιλόσοφος Martino Mora όρισε ως «οργιαστικό-εμπορευματικό σύστημα».²⁸ Και ακόμη την υπερσύνδεση με τις τεχνολογικές συσκευές, την έκρηξη των social media με τον μαζικό επιδειξισμό και την επιτακτική απαίτηση έγκρισης από τον υψωμένο αντίχειρα και το «μου αρέσει».

Αυξάνεται το φορτίο των πενθών, της προσωπικής, κοινωνικής και κοινοτικής καταστροφής. Με τα λόγια του Marx, όσοι καλλιεργούν και διανέμουν τα ναρκωτικά, οι άρχοντες του τζόγου, οι τερματικοί σταθμοί της βιομηχανίας της πορνογραφίας, το σύστημα ψυχαγωγίας και απο-εκπαίδευσης στην κατανάλωση που κατέλαβε το συλλογικό φαντασιακό, η τεχνολογική συσκευή, είναι γιγαντιαίες υπερδομές στην υπηρεσία της δομής, δηλαδή της οικονομίας και της χρηματοπιστωτικής σφαίρας, οι αποδείξεις των εγκλημάτων των οποίων είναι κρυμμένες στους φορολογικούς παραδείσους.

Χωρίς αυτό το ποιοτικό άλμα στην κρίση δεν μπορεί να εξηγηθεί η τεράστια έκταση του φαινομένου, η αδυναμία να εξαλειφθεί ή να περιοριστεί, και η ευκολία με την οποία εκατομμύρια άνθρωποι κάθε ηλικίας, κουλτούρας και κατάστασης πέφτουν στη μαύρη τρύπα των εξαρτήσεων. Ο θεμελιώδης δεσμός, για την επιτυχία του σχεδίου μιας μαζικής τοξικής κοινωνίας, είναι η διασταύρωση ανάμεσα στο πρωτείο της τεχνικής, την κοινωνία της ευημερίας και την έλευση του μηδενισμού. Το κατάλαβε πριν από μισό αιώνα ο Ιταλός φιλόσοφος Michele Federico Sciacca στον ορισμό του δυτικισμού. «Μια Δύση αποκεφαλισμένη, χωρίς κεφάλι και χωρίς ψυχή, η οποία, απελευθερώνοντας τον εαυτό της από τον Θεό και τον πολιτισμό, επεκτείνει την τεχνική και τον μηδενισμό οδηγώντας τη νεωτερικότητα στην εξάντλησή της».²⁹ Ο Sciacca κατανόησε τη μοιραία εμβέλεια της τεχνικής και την καταστροφική εμβέλεια της ηθικής και πνευματικής αδιαφορίας, που θα οδηγούσαν στην ευημερούσα βαρβαρότητα του μηδενισμού, στη συσκότιση της νοημοσύνης, στην κυριαρχία της ασέβειας και στην παρακμή του είναι. Ο δυτικισμός είναι η τιμωρία που αξίζουμε επειδή χάσαμε τη νοημοσύνη τού Είναι και μαζί της τις αξίες του πολιτισμού μας.

Για να περιοριστούμε στα ναρκωτικά, μόνο το Fentanyl, ένα οπιοειδές σε χάπια που χρησιμοποιήθηκε αρχικά στις αναισθησίες και στις αναλγητικές θεραπείες για ασθενείς τελικού σταδίου, ένα από τα ναρκωτικά που διακινούνται περισσότερο στο dark web, την κρυφή πλευρά του δικτύου, προκαλεί πάνω από εκατό χιλιάδες θανάτους τον χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες.³⁰ Φτάνει και στην Ιταλία. Το πρόβλημα των ναρκωτικών εξαπλώνεται, αυξάνοντας συνεχώς το φορτίο των πενθών, της προσωπικής, κοινωνικής και κοινοτικής καταστροφής, καθώς και τη δύναμη και τον πλούτο όσων ελέγχουν τη διακίνηση, των «καρτέλ», αλλά κυρίως του ανώτερου επιπέδου. Ταυτόχρονα αυξάνονται οι εξαρτήσεις και τα θύματα που προκαλούνται από αμφεταμίνες και ημισυνθετικά οπιοειδή, συχνά συνταγογραφούμενα ως παυσίπονα. Η ιατρικοποίηση της ζωής —τόσο αγαπητή στη Big Pharma³¹— έχει γίνει ακόμη μία εξάρτηση.

Εύκολο να συμπεράνει κανείς ότι ο δικός μας είναι ένας πολιτισμός ναρκωμένος, από κάθε άποψη και με την πιο συγκεκριμένη σημασία του όρου. Ας το πούμε ολόκληρο: η εξουσία έχει συμφέρον να κυριαρχεί πάνω σε μάζες ανίκανες να καταλάβουν, να αντιδράσουν, που εξαρτώνται από προϊόντα που προκαλούν εθισμό, αρχίζοντας από το αλκοόλ και τον καπνό. Σε κάθε εποχή ο άνθρωπος κατανάλωνε προϊόντα που προκαλούν εξάρτηση, αλλά ποτέ, ωστόσο, δεν είχαν φτάσει σε αυτά τα επίπεδα. Χωρίς να ξεχνούμε τον σκοτεινό πρόλογο των πολέμων του οπίου του 19ου αιώνα,³² που προκλήθηκαν στην Ασία από τα βρετανικά συμφέροντα, τα οποία κατείχαν, μέσω της Εταιρείας των Ανατολικών Ινδιών που συνδεόταν με το στέμμα, το μονοπώλιο του ναρκωτικού.

Στη Δύση των τελευταίων εξήντα ετών, το ζήτημα των ναρκωτικών έχει λάβει πολλαπλές πτυχές. Ο ελεύθερος χρόνος και η μαζική εκπαίδευση είναι επικίνδυνα, επειδή ευνοούν την κριτική σκέψη· η αργία είναι ο πατέρας των ελαττωμάτων, και πάνω σε αυτό παίζει το βρόμικο παιχνίδι του όποιος έχει συμφέρον να αποανθρωποποιήσει, να αποκτηνώσει, να καταστρέψει πνευματικά, ηθικά και σωματικά τις γενιές. Στις δεκαετίες του Εξήντα και του Εβδομήντα του εικοστού αιώνα, η υποκουλτούρα των συνθετικών ναρκωτικών, το λυσεργικό οξύ, το LSD με τον μύθο του trip, του «ταξιδιού» που προκαλείται από τη δόση, παρουσιάστηκε ως απελευθέρωση, ως χειραφέτηση από τους καταναγκαστικούς κανόνες των πατέρων.

Μορφές όπως ο Herbert Marcuse,³³ ο Timothy Leary,³⁴ η αμερικανική beat generation³⁵ και πολλοί μουσικοί της pop και της rock έχουν τεράστιες ευθύνες, ενισχυμένες από τη θετική προσοχή που τους δόθηκε στην επικοινωνία και στον πολιτισμό. Η επιχείρηση κανονικοποίησης των ναρκωτικών ευνοήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τους απόρρητους μηχανισμούς των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίοι ανησυχούσαν για τη νεανική αμφισβήτηση που έθετε υπό αμφισβήτηση τα θεμέλια του συστήματος. Η εξηκονταοκταριανή φαντασία³⁶ δεν ανήλθε στην εξουσία· οι λαοί ενοποιήθηκαν μόνο μέσα στις εξαρτήσεις —δηλαδή στα ελαττώματα— και τα χημικά ναρκωτικά συγκολλήθηκαν, σε έναν φρικτό μιγάδικο συνδυασμό, με τα πολιτιστικά, οπτικά και μουσικά ναρκωτικά, καθορίζοντας τη μαζική εξάρτηση από φώτα, ήχους, δονήσεις και άλλα τεχνητά ερεθίσματα, τα οποία η εξουσία γνωρίζει καλά και οργανώνει για να κυριαρχεί όχι στον λαό, αλλά σε έναν όχλο υποβιβασμένο σε κοπάδι.

Στην Ιταλία είναι εξακριβωμένη η επιχείρηση Blue Moon της αμερικανικής CIA —Central Intelligence Agency— στη δεκαετία του Εβδομήντα. Συνίστατο στη διάδοση ανάμεσα στις νέες γενιές ναρκωτικών ουσιών —ιδίως ηρωίνης, ενός οπιούχου παραγώγου της μορφίνης που απαιτεί μικρότερες ποσότητες για να αναπτύξει εξάρτηση—, με σκοπό να τις αποδυναμώσει και να αποσταθεροποιήσει τα κινήματα αμφισβήτησης. Σύμφωνα με τον δικαστικό Guido Salvini, πρωταγωνιστής ήταν ο Ronald Stark, φίλος του Leary, διακινητής LSD διεισδυμένος σε αμερικανικές ειρηνιστικές ομάδες, ο οποίος στην Ιταλία κατάφερε να πλησιάσει στη φυλακή στελέχη των Ερυθρών Ταξιαρχιών και της αριστερής ακροπολιτικής. Πέθανε μυστηριωδώς το 1985 στις Αντίλλες.³⁷

Ο Leary υπήρξε ο γκουρού της ψυχεδελικής γενιάς. Ο όρος ψυχεδελικός, που εισήχθη από τον Καναδό ψυχίατρο Humphrey Osmond, δηλώνει ουσίες, εμπειρίες ή καταστάσεις ικανές να τροποποιήσουν την ψυχική εμπειρία, προκαλώντας παραισθήσεις, αλλοιωμένες αντιλήψεις, φαινόμενα φυγής από την πραγματικότητα. Υπάρχει ψυχεδελική τέχνη, δημιουργημένη υπό την επίδραση παραισθησιογόνων ή τέχνη που προσπαθεί να αναπαραγάγει τις αντιλήψεις τους. Ψυχεδελικά ονομάζονται τα φώτα που, με τη συνεχή εναλλαγή ζωηρότατων και αντιθετικών χρωμάτων, δημιουργούν μια εξωπραγματική και παραισθητική ατμόσφαιρα, χαρακτηριστική των ντισκοτέκ και παρόμοιων χώρων. Η ψυχεδελική μουσική είναι ένα είδος βασισμένο σε ηλεκτρονικούς ήχους, συχνά συνοδευόμενο από φώτα που, μεταβαλλόμενα ως προς την ένταση και τα χρώματα ανάλογα με τις ηχητικές συχνότητες, αναπαράγουν οπτικά τον ρυθμό. Όλα αυτά επηρέασαν ολόκληρες γενιές, δημιουργώντας ένα τοξικό μείγμα ναρκωτικών ουσιών, μουσικών και καλλιτεχνικών μόδων που έγιναν κυρίαρχη κουλτούρα, ελεγχόμενη από λίγες μεγάλες αμερικανικές εταιρείες —majors.

Στην περίπτωση του Fentanyl προκαλεί τρόμο το γεγονός ότι πολλά θύματα είναι παιδιά κάτω των δεκαπέντε ετών, ακόμη και μικρά παιδιά. Μόλις δύο χιλιοστόγραμμα, ισοδύναμα με περίπου δέκα κόκκους ψιλού αλατιού, αποτελούν θανατηφόρα δόση. Το κοινό των καταναλωτών, τεράστιο, διατρέχει οριζόντια ηλικίες, εισοδήματα και κουλτούρες. Η Silicon Valley, η περιοχή της Καλιφόρνιας όπου έχουν την έδρα τους οι τεχνολογικοί γίγαντες, είναι μια Μέκκα για τους διακινητές του Fentanyl. Από τη μια πλευρά, ο πλούτος των διευθυντικών στελεχών και των κορυφαίων τεχνολόγων, πολλοί από τους οποίους είναι τοξικοεξαρτημένοι για να αντέχουν τους εργασιακούς ρυθμούς και να ανταγωνίζονται στη δημιουργικότητα. Από την άλλη, καταυλισμοί σκηνών ναρκομανών και αστέγων: οι κατοικίες είναι πανάκριβες και πολλοί εργαζόμενοι της βιομηχανίας fintech αναγκάζονται να ζουν σε υπάνθρωπες συνθήκες.

Οι φωτογραφίες της παρακμής μέσα στην οποία περιφέρονται χιλιάδες δυστυχείς, των οποίων ο μοναδικός σκοπός είναι να εξασφαλίσουν τα θανατηφόρα χάπια, είναι ανατριχιαστικές, αλλά δεν προκαλούν δημόσια αγανάκτηση ούτε γεννούν κοινωνικά κινήματα. Είμαστε εξαρτημένοι από τα breaking news, τις ειδήσεις συνεχούς κύκλου, στις οποίες η επόμενη εξουδετερώνει την προηγούμενη, μέσα σε μια κλιμάκωση ενημερωτικής βουλιμίας και αδιαφορίας για τα περιεχόμενα: το ριζωματικό Blob, μέσα στο οποίο το εικονικό και το πραγματικό επικαλύπτονται για να γεννήσουν όλο και ισχυρότερα συναισθήματα, αλλά όχι συνείδηση ή αντιδραστική βούληση. Οι εξαρτήσεις ως κοινωνική πειθαρχία. Πολλές συνδέονται με μια εξαιρετικά διαδεδομένη κοινωνική ασθένεια, την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Ο ψυχαναγκασμός είναι μια επαναληπτική πράξη που τίθεται σε εφαρμογή με σκοπό να μειώσει το άγχος και τη δυσφορία που οφείλονται σε μια εμμονή, μια επαναλαμβανόμενη και διεισδυτική σκέψη που γίνεται αντιληπτή ως υπερβολική και ακατάλληλη, αλλά από την οποία το υποκείμενο δεν καταφέρνει να απαλλαγεί. Από αυτόν τον ορισμό συνάγεται ότι οι εξαρτήσεις είναι ψυχολογικές-συμπεριφορικές δυσφορίες που προκαλούνται από την έλλειψη κυριαρχίας επί των παρορμήσεων, δηλαδή από την ανικανότητα ελέγχου μιας ορισμένης συμπεριφοράς. Ορισμένες εξαρτήσεις ταξινομούνται ως συμπεριφορικές παθολογίες και από την επίσημη ψυχιατρική, ιδίως από το εξαιρετικά επιδραστικό Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders —DSM-5— που δημοσιεύεται από την American Psychiatric Association —APA.

Από το τοπίο που σκιαγραφήθηκε πρέπει να λάβουμε υπόψη τουλάχιστον τέσσερα στοιχεία: την παθολογική φύση των εξαρτήσεων, διαταραχών με τεράστιο οικονομικό, κοινωνικό και ανθρωπολογικό κόστος· το γεγονός ότι μεγάλο μέρος τους υποτιμάται, ανέχεται ή ακόμη και ενθαρρύνεται· την περίσταση ότι είναι το ανώτατο επίπεδο του συστήματος εξουσίας που δημιουργεί, τροφοδοτεί, διαδίδει —και επομένως δεν θέλει να πολεμήσει— τις εξαρτήσεις· την κωδικοποίηση της επιθυμίας με τη μεταμόρφωση του ανθρώπου σε «επιθυμητική μηχανή» —πρβλ. Εισαγωγή. Ο καπιταλισμός δεν περιορίζεται στο να εκμεταλλεύεται τους υλικούς και ανθρώπινους πόρους, αλλά αιχμαλωτίζει και αναδιαμορφώνει και την επιθυμία, όχι πλέον απωθημένη όπως στις προηγούμενες κοινωνίες, αλλά διοχετευμένη και κωδικοποιημένη ώστε να υπηρετεί τη λογική της αγοράς. Υπάρχει μια διαρκής παραγωγή νέων επιθυμιών που τροφοδοτούν την κατανάλωση, διατηρούν σε λειτουργία το σύστημα και γίνονται μαζικές εξαρτήσεις.

Οι μηχανισμοί με τους οποίους επιβάλλονται προσανατολισμοί, τρόποι ζωής και ανάγκες είναι πολλαπλοί. Ο ισχυρότερος, δομημένος και οργανωμένος είναι ο τεράστιος μηχανισμός της προπαγάνδας και της διαφήμισης, του οποίου οι τερματικοί σταθμοί και οι σκεπτόμενοι εγκέφαλοι είναι οι αληθινοί κύριοι του σύγχρονου νου. Μέσω της διαφήμισης και του προπαγανδιστικού συστήματος γινόμαστε νευροσκλάβοι «αποικισμένοι στο φαντασιακό» —S. Latouche. Η διαφήμιση είναι η γενικευμένη εξάρτηση που δημιουργεί, κινεί, νομιμοποιεί και επεκτείνει όλες τις άλλες. Για το κέρδος, ασφαλώς, αλλά πρωτίστως για να κυριαρχήσει πάνω στο πλάσμα άνθρωπος.

Σημειώσεις:

26.Ληφθέν από παρεμβάσεις του Francesco Lamendola (1956-2025) στο blog www.corrieredelleregioni.it
27.Εφημερίδα La Verità, 8 Νοεμβρίου 2025, σ. 5.
28.M. Mora, Dissoluzione. Perché la nostra civiltà sta morendo, Radio Spada, 2025.
29.Marcello Veneziani, Sciacca e i nuovi barbari d’occidente, 22 Φεβρουαρίου 2026.
30.Fernanda González, La silenziosa strage del fentanyl, Wired, 27 Σεπτεμβρίου 2023.
31.Big Pharma είναι η δημοσιογραφική ονομασία με την οποία είναι γνωστές οι μεγάλες φαρμακευτικές πολυεθνικές: Pfizer, Merck, Johnson & Johnson, Roche, Novartis.
32.Οι πόλεμοι του οπίου, που διεξήχθησαν μεταξύ 1839 και 1842 και έπειτα από το 1856 έως το 1860, αντιπαρέθεσαν την Κίνα στη Βρετανική Αυτοκρατορία, η οποία σκόπευε να ανοίξει την αγορά στην Κίνα.
33.Herbert Marcuse (1898-1979), Γερμανοεβραίος συγγραφέας και φιλόσοφος, πολιτογραφημένος Αμερικανός. Εκπρόσωπος της Σχολής της Φρανκφούρτης, ορισμένα βιβλία του, Eros e Civiltà (1955) και L’uomo a una dimensione (1964), άσκησαν τεράστια επιρροή στην αντικουλτούρα των δεκαετιών του Εξήντα και του Εβδομήντα του 20ού αιώνα.
34.Timothy Leary (1920-1996), Αμερικανός συγγραφέας και ακτιβιστής, γνωστός για τη στράτευσή του υπέρ των ψυχεδελικών ναρκωτικών, όπως το λυσεργικό οξύ. Παραδέχθηκε ότι υπήρξε πράκτορας των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών.
35.Η Beat generation υπήρξε πολιτιστικό και λογοτεχνικό κίνημα των Ηνωμένων Πολιτειών, με επικεφαλής τους Jack Kerouac, Allen Ginsberg και William Burroughs· ελευθεριακό, ατομικιστικό, προανήγγειλε την αντικουλτούρα της δεκαετίας του Εξήντα.
36.«Η φαντασία στην εξουσία» υπήρξε ένα από τα πιο δημοφιλή συνθήματα στην περίοδο των κινημάτων του 1968.
37.it.wikipedia.org/wiki/CIA_e_traffico_di_droga
38.Francesco Caliò, Le dipendenze sociali tra consumo e relazioni umane, Sociologicamente, 15 Ιουλίου 2024.
Συνεχίζεται με:

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ: Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΗΣ ΕΠΙΘΥΜΗΤΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΗΣ

Η διαφήμιση είναι εκπαιδευτική: σου μαθαίνει μέχρι ποιο σημείο σε θεωρούν ηλίθιο.
Quote Magazine

Για να γίνουμε Ευρώπη, πρέπει να ξεπεράσουμε την ιδέα της Δύσης

 Marcello Veneziani - 12 Ιουνίου 2026

Πηγή: Μαρτσέλο Βενετσιάνι

«Για να γίνουμε Ευρώπη, πρέπει να ξεπεράσουμε την ιδέα της Δύσης». Αυτή είναι η συνταγή με την οποία πρέπει να ξεκινήσει η Ήπειρος, σύμφωνα με τον Μαρτσέλο Βενετσιάνι, δημοσιογράφο, συγγραφέα και μία από τις πιο πρωτότυπες φωνές στο ιταλικό συντηρητικό στρατόπεδο.

Συνέντευξη για τό Radici(Ρίζες) από τον Alessio Schiesari

Γίνεται πολλή συζήτηση αυτές τις μέρες για την κρίση της Ευρώπης. Πιστεύετε ότι είναι μια προσωρινή κρίση ή μια βαθύτερη, σχεδόν υπαρξιακή, που συνδέεται με την ατελή φύση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος;

Η κρίση της Ευρώπης είναι ενδημική, εγγενής στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρχής, επειδή δεν αναγνώρισε τις ιστορικές και ιδανικές ρίζες της - ελληνικές, ρωμαϊκές και χριστιανικές - και δεν κατάφερε να κατανοήσει τον γεωπολιτικό της ρόλο στον κόσμο. Όταν αποφασίστηκε να δοθεί στην Ευρώπη Σύνταγμα - ένα έργο που ξεκίνησε και στη συνέχεια ματαιώθηκε - ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β' το ανέφερε επίσης. Προσέξτε: μιλάμε για ρίζες, όχι για ομολογία. Αυτή είναι η προπατορική αμαρτία για την οποία πρέπει να εξιλεωθούμε. Όταν δεν ξέρεις από πού προέρχεσαι, καταλήγεις να χάνεις ακόμη και την αίσθηση του ποιος είσαι. Αυτή είναι η κατάσταση της Ευρώπης σήμερα.

Επιλέχθηκε διαφορετική ρίζα;

Όχι, ούτε καν αυτό. Δεν επιλέχθηκε καμία εναλλακτική λύση. Έγινε λόγος για Διαφωτισμό, αλλά αυτό, αν μη τι άλλο, είναι μια εξέλιξη, όχι μια ρίζα. Η μήτρα είναι κάτι άλλο. Σκέφτομαι μέρη όπως η Ρώμη και η Αθήνα, που για αιώνες έχουν φωτίσει τον κόσμο με τον πολιτισμό τους. Μόνο αν ανακαλύψουμε ξανά τον πολιτισμό μας μπορούμε να είμαστε το κέντρο του πλανήτη, ο τόπος διαμεσολάβησης έξω από τα μπλοκ και τις υπερδυνάμεις, σχεδόν το ZTL - η ζώνη περιορισμένης κυκλοφορίας - του πλανήτη.

Η Ευρώπη σήμερα φαίνεται συχνά παγιδευμένη σε μια συνεχή διαπραγμάτευση εθνικών συμφερόντων. Μπορεί να εξακολουθεί να υπάρχει ως αξιόπιστος πολιτικός παράγοντας χωρίς να έχει πραγματικά δημιουργήσει μια κοινή ικανότητα λήψης αποφάσεων, ιδίως στην εξωτερική πολιτική και την άμυνα;

Αυτό που αναμφίβολα λείπει είναι ένας κυρίαρχος υπεύθυνος λήψης αποφάσεων, αναγνωρισμένος από όλους και νομιμοποιημένος από τον λαό. Φοβάμαι ότι το ζήτημα αποφεύγεται επειδή η κυριαρχία της Ευρώπης βρίσκεται ουσιαστικά στα χέρια μιας χρηματοοικονομικής τεχνο-γραφειοκρατίας. Και άλλες μορφές πολιτικής κυριαρχίας δεν επιτρέπονται. Ο πολιτικός θα πρέπει να είναι μόνο αυτός που επιβάλλει τις τεχνικές και οικονομικές ισορροπίες.

Τι ρύθμιση έχεις κατά νου;

Η Ευρώπη δεν έγινε ποτέ πολιτική οντότητα. Ουσιαστικά, δεν ψηφίζουμε για να επιλέξουμε την ηγεσία της εκτελεστικής εξουσίας. Ψηφίζουμε για τη νομοθετική εξουσία, αλλά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σήμερα είναι περισσότερο μια συμβουλευτική συνέλευση παρά ένα πολιτικό σώμα με πραγματική εξουσία. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν είχαμε ποτέ έναν Ευρωπαίο ηγέτη με τη δύναμη του Μιτεράν, του Ντε Γκωλ ή του Κολ. Αντ' αυτού, παίρνουμε αξιωματούχους και τους κάνουμε επιτρόπους ή ακόμα και προέδρους επιτροπών. Αυτό μας αφήνει στο έλεος ομάδων πίεσης. Αντ' αυτού, πρέπει να αναζητήσουμε μια πολιτική λύση μέσω της λαϊκής ανάθεσης καθηκόντων: αυτή είναι η βασική συνταγή όλων των δημοκρατιών.

Στον σημερινό κόσμο, που χαρακτηρίζεται από νέες παγκόσμιες ισορροπίες και από δυνάμεις που σκέφτονται πλέον σε ηπειρωτική κλίμακα, ποιους συγκεκριμένους κινδύνους αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές χώρες εάν συνεχίσουν να παραμένουν διαιρεμένες;

Ρισκάρουν να παραμείνουν εκεί που είναι και αυτό που είναι, υποδεέστερα θραύσματα ανώτερων δομών, δευτερεύοντες παράγοντες, ευθυγραμμισμένοι ή απρόθυμοι αλλά ανίκανοι να διεκδικήσουν το βάρος τους.

Υπάρχει ακόμα βάρος;

Στην εξωτερική πολιτική, υπάρχει ακόμα κάτι εκεί, αλλά συνθλίβεται από δυνάμεις όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα, η Ρωσία, ακόμη και η Ινδία. Σαφώς, η ίδια η Γερμανία δεν έχει μεγάλη σημασία απέναντι σε αυτές τις υπερδυνάμεις. Αν υπήρχε ένα ενιαίο πολιτικό σχέδιο, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά.

Τι είδους αρχιτεκτονική έχετε στο μυαλό σας;

Μια ομοσπονδία κρατών μπορεί να είναι η σωστή ιδέα. Σήμερα, ωστόσο, γινόμαστε μάρτυρες ενός σεναρίου στο οποίο μεμονωμένες χώρες παραχωρούν εξουσία σε μια υπερεθνική οντότητα που, ωστόσο, δεν διαθέτει τις εξουσίες ενός κράτους ή στρατηγικής κατεύθυνσης. Έτσι, καταβάλλονται προσπάθειες ενοποίησης αυτού που είναι διαιρεμένο μέσω κανονισμών και οδηγιών, αλλά χωρίς πολιτικό όραμα. Βαδίζουμε σε ξεχωριστές τάξεις, χωρίς κοινή κατεύθυνση.

Έχετε συχνά υπερασπιστεί την αξία των εθνικών ταυτοτήτων. Φαίνεται συμβατή μια πολιτική ενδυνάμωση της Ευρώπης με αυτό το όραμα ή μήπως αναπόφευκτα κινδυνεύει να την αποδυναμώσει;

Η Ευρώπη θα πρέπει να είναι ένα «αυτοκρατορικό» σχέδιο εθνικής ολοκλήρωσης, όχι διάλυσης, όπως έχει επιχειρηθεί χωρίς καν να επιτύχει. Μια Ευρώπη πατρίδων ήταν το σχέδιο του Ντε Γκωλ, το οποίο ποτέ δεν επιχειρήθηκε. Σήμερα, έχοντας δει πώς εξελίχθηκε το αντίθετο σχέδιο, ίσως είναι καιρός να το ξανασκεφτούμε.

Στον σημερινό κόσμο, πιστεύετε ότι τα ευρωπαϊκά κράτη εξακολουθούν να είναι πραγματικά ικανά να ασκούν αποτελεσματική κυριαρχία μόνα τους ή μήπως αυτή η κυριαρχία είναι πλέον, τουλάχιστον εν μέρει, περισσότερο επίσημη παρά πραγματική;

Εάν τα ευρωπαϊκά κράτη ενωθούν στην εξωτερική και στρατιωτική πολιτική, σε μακροοικονομικά ζητήματα και στις μεταναστευτικές ροές, μπορούν να γίνουν ένας σημαντικός διεθνής παράγοντας. Ειδικά εάν ακολουθήσουν το γεωπολιτικό τους κάλεσμα και δεν γίνουν ένα ξεπερασμένο και κουρασμένο εξάρτημα της Δύσης, αλλά ένας κεντρικός τόπος συνάντησης μεταξύ Ανατολής και Δύσης, Βορρά και Νότου του πλανήτη...

Αν η εναλλακτική λύση ήταν μεταξύ μιας πιο πολιτικά ολοκληρωμένης Ευρώπης και της προοδευτικής περιθωριοποίησης των μεμονωμένων ευρωπαϊκών κρατών, ποια από τις δύο προοπτικές σας φαίνεται λιγότερο επικίνδυνη;

Αν συνεχίσουμε έτσι, θα παραμείνουμε διχασμένοι, απομονωμένοι και ολοένα και λιγότερο κυρίαρχοι. Δηλαδή, θα συσσωρεύσουμε τα ελαττώματα και των δύο επιλογών. Η πρόκληση είναι να είμαστε ολοκληρωμένοι για να κάνουμε τι, σε ποιους τομείς και με ποιο έργο.

Σας ρωτάω: ολοκληρωμένο για να κάνει τι;

Πρέπει να θέσουμε ένα σχέδιο. Πρέπει να είμαστε ρεαλιστές, οραματιστές και να έχουμε μια γεωπολιτική προοπτική. Χωρίς αυτό, αν η ολοκλήρωση είναι απλώς η επιτακτική ανάγκη να παραμείνουμε ενωμένοι, μπαίνουμε σε έναν φαύλο κύκλο που δεν οδηγεί πουθενά. Ας ξεκινήσουμε με την πραγματικότητα: κινδυνεύουμε να συντριβούμε από υπερδυνάμεις. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι είμαστε κάτι περισσότερο από ένα απλό παράρτημα της Δύσης, ούτε εχθρικοί ούτε ευθυγραμμισμένοι. Είναι η ίδια η ιδέα της Δύσης που πρέπει να ξεπεραστεί. Πρέπει να είμαστε η Ευρώπη, ένας κεντρικός τόπος συνάντησης και σημείο διαμεσολάβησης. Αυτός είναι ο μόνος δρόμος προς τη σωτηρία. Αν πιστεύουμε ότι μπορούμε να παίξουμε το παιχνίδι της Δύσης ενάντια στον υπόλοιπο κόσμο, όπως απαιτεί ο Τραμπ, θα χάσουμε. Επίσης, επειδή είμαστε ένοικοι στον κάτω όροφο στην λεγόμενη Δύση, ενώ οι Αμερικανοί έχουν τον έλεγχο. Και αυτό δεν μπορεί να είναι αποδεκτό από εμάς.

Η στάση της Ιταλίας απέναντι στην Ευρώπη φαίνεται συχνά αμφιταλαντευόμενη τα τελευταία χρόνια, διχασμένη μεταξύ αποδοχής και δυσπιστίας. Γιατί πιστεύετε ότι συμβαίνει αυτό; Και ποιος θα μπορούσε να είναι ο ρόλος που θα μπορούσε να διαδραματίσει η Ιταλία σήμερα σε μια πιθανή πολιτική επανεκκίνηση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος;

Η Ιταλία ήταν ανέκαθεν η πιο ένθερμη φιλοευρωπαϊκή, αλλά γνωρίζει ότι τα ιδρυτικά μέλη της λέσχης είναι η Γαλλία και η Γερμανία, και οι κρυφοί εταίροι της είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Μεγάλη Βρετανία. Εξ ου και η ασάφειά μας ως μέλη, άλλοτε υποδεέστερα, άλλοτε μπαίνοντας στον πειρασμό να κάνουμε προδοσία.

Η Ιταλία είναι επίσης μεταξύ των ιδρυτικών μελών…

Επισήμως είμαστε μεταξύ των ιδρυτικών μελών, αλλά ας μην κρύβουμε τις διαφορές μας: είμαστε μέρος του γαλλο-γερμανικού άξονα, του καρολίγγειου άξονα, από τον οποίο πραγματικά γεννήθηκε η Ευρώπη. Δεν δημιουργήσαμε εμείς αυτό το έργο. Απλώς κοιτάξτε όσους βρίσκονται στις κορυφαίες ηγεσίες της ΕΕ και μεταξύ των ανώτερων αξιωματούχων και γραφειοκρατών: πολλοί Γερμανοί, κάποιοι Γάλλοι. Μετράμε λιγότερο.

Τα συμφέροντα της Ιταλίας αποκλίνουν;

Υπάρχουν κοινά μακροοικονομικά συμφέροντα, όπως η ανάγκη επικοινωνίας με τη Ρωσία και την Ανατολή και η διαπραγμάτευση συμφωνιών. Έπειτα, υπάρχουν οι συγκεκριμένες ανάγκες των μεσογειακών και ιταλικών χωρών που πρέπει να υπερασπιστούν. Αλλά η ιδέα της Ευρώπης ως σημείου συνάντησης είναι το κοινό πεπρωμένο των σκανδιναβικών και λατινικών εθνών, το σχέδιο που θα πρέπει να περιλαμβάνει όλες τις αποκλίσεις.

Αν η Ευρώπη αντιμετώπιζε σήμερα μια δύσκολη επιλογή —είτε να μοιραστεί πραγματικά μέρος της πολιτικής της κυριαρχίας είτε ουσιαστικά να παραμείνει εντός της τρέχουσας ισορροπίας μεταξύ συνεργασίας και εθνικών συμφερόντων—ποιον δρόμο θα επιλέγατε εσείς προσωπικά;

Πρέπει να δημιουργήσουμε ένα κοινό έδαφος εντός του οποίου θα συνενώσουμε τις δυνάμεις μας, ειδικά στις εξωτερικές σχέσεις, και ένα πλαίσιο που αντ' αυτού να αφορά την εσωτερική, εθνική σφαίρα. Σήμερα, έχουμε μια Ευρώπη που είναι ανάποδα, επιβλητική και καταπιεστική στα εσωτερικά πολιτικά συστήματα, και ανυπεράσπιστη, διχασμένη σε διεθνή ζητήματα... χωρίς κοινό όραμα.

Per diventare Europa dobbiamo superare l’idea di Occidente

Από το Μπέλφαστ, οι φλόγες της εξέγερσης ενάντια στο αντιευρωπαϊκό μίσος

Antonio Terrenzio - 12 Ιουνίου 2026

Πηγή: Αντόνιο Τερέντσιο

Το Μπέλφαστ φλέγεται, με τους συνδικαλιστές και τους Καθολικούς να ενώνονται στη συλλογική τους αντίδραση σε μια ακόμη σοκαριστική επίθεση σε έναν 30χρονο Ιρλανδό από έναν Σουδανό που επρόκειτο να τον αποκεφαλίσει με μαχαίρι. Οι φρικιαστικές εικόνες ακολούθησαν λίγες μέρες μετά τη δολοφονία του νεαρού Άγγλου Χένρι Νόβακ, ο οποίος μαχαιρώθηκε από έναν Σιχ με ένα μαχαίρι 21 εκατοστών. Το Μπέλφαστ ήταν το θέατρο ταραχών από Ιρλανδούς πολίτες, Καθολικούς και Προτεστάντες, οι οποίοι, ντυμένοι στα μαύρα, έβαλαν φωτιά σε κατοικημένες γειτονιές καταδιώκοντας τον μετανάστη. Σε αρκετές πόλεις σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο, πολίτες βγήκαν στους δρόμους κρατώντας τη σημαία της Union Jack, κουρασμένοι να βλέπουν επιθέσεις με μαχαίρι από μη Ευρωπαίους μετανάστες.
Η αποτυχία μιας πολυεθνικής κοινωνίας είναι πλέον ένα μακροχρόνιο πρόβλημα, ένα πρόβλημα που κλιμακώνεται εδώ και αρκετό καιρό και έχει υποστεί μια μετατόπιση στην αντίληψη του κοινού την τελευταία δεκαετία. Υπάρχει μια αυξανόμενη επίγνωση ότι κάτι έχει αλλάξει, ότι μια κόκκινη γραμμή έχει αναπόφευκτα ξεπεραστεί και ότι μεγάλα τμήματα του ευρωπαϊκού πληθυσμού δεν είναι πλέον πρόθυμα να δεχτούν βία και επιθετικότητα χωρίς να αντισταθούν. Τα πράγματα φτάνουν πλέον σε δραματικό σημείο, αποκαλύπτοντας οιωνούς πολέμου μεταξύ εθνοτήτων, που έχουν ήδη προβλεφθεί στα βιβλία του Houellebecq και στα καταστροφικά σενάρια του Γάλλου πολιτικού επιστήμονα Guillaume Faye.
Τα ζητήματα της μετανάστευσης, της ασφάλειας και της «εθνοτικής υποκατάστασης» (ένας όρος που αποστρέφεται το γλωσσάρι της πολιτικής ορθότητας) έχουν εισέλθει δυναμικά στην πολιτική συζήτηση σε διάφορα εθνικά πλαίσια. Και μαζί με αυτά, η «επαναμετανάστευση» είναι το μείζον ζήτημα που θα προσελκύσει ψήφους και συναίνεση μεταξύ μεγάλων τμημάτων του ευρωπαϊκού πληθυσμού. Ο κίνδυνος ενός εμφυλίου πολέμου βάσης μεταξύ ιθαγενών και μεταναστών δεύτερης και τρίτης γενιάς είναι πολύ μεγαλύτερος από το πρόβλημα της ενσωμάτωσης των παράνομων μεταναστών. Μέσα σε αυτό το υπάρχον πλαίσιο, οι πιο ακραίες δεξιές ομάδες και οι πιο σκληροπυρηνικοί και αποφασιστικοί κυρίαρχοι υποστηρικτές ετοιμάζονται να σαρώσουν ψήφους στις επόμενες εκλογές, ειδικά σε χώρες όπως η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία, όπου η ουτοπία της πολυπολιτισμικότητας καταρρέει μέρα με τη μέρα, διογκώνοντας τις τάξεις των αντισυστημικών δυνάμεων.
Αυτοί οι σχηματισμοί είναι ακόμη ατελείς, δεν αντιπροσωπεύουν το καλύτερο προγραμματικά και εξακολουθούν να μην έχουν κριτική για το υπερφιλελεύθερο μοντέλο. Ωστόσο, η κρίση της «ανοιχτής κοινωνίας» είναι πλέον εμφανής και οι φιλελεύθερες αξίες, οι οποίες τονίζουν την πρωτοκαθεδρία του ατόμου και της αγοράς έναντι των οργανικών και κοινοτικών αξιών, ευθύνονται κυρίως για αυτήν την κατάσταση πραγμάτων. Η κρίση του πολυεθνικού μοντέλου κοινωνίας επηρεάζει όλες τις φιλελεύθερες κοινωνίες που έχουν αποδεχτεί ως προϋπόθεση τη φιλοσοφική αρχή ενός ατομικισμού αποκομμένου από κάθε κοινοτικό δεσμό και όπου κάθε αξία εκτός από το εγωιστικό συμφέρον είναι πάντα επαναδιαπραγματεύσιμη. Το πρόβλημα της αποτυχίας της διεθνικής κοινωνίας αφορά επομένως την κρίση των φιλελεύθερων κοινωνιών, από τις Ηνωμένες Πολιτείες έως τις χώρες της Γηραιάς Ηπείρου.
Όπως είπαμε, το φιλελεύθερο μοντέλο ευθύνεται κυρίως για την αποσύνθεση και την αποσύνδεση των εθνικών κοινοτήτων, που περιορίζονται σε κοινωνίες της αγοράς. Δεν είναι τυχαίο, μάλιστα, ότι οι ταραχές ξέσπασαν στο Ηνωμένο Βασίλειο, τον αρχικό ιδρυτή της φιλελεύθερης-καπιταλιστικής υπεροχής έναντι του κοινοτικού συμφέροντος. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι ταραχές στο Σαουθάμπτον και το Μπέλφαστ στρέφονται όχι μόνο ενάντια στην φιλόξενη, ανοιχτή κοινωνία και το προοδευτικό πρότυπο, αλλά και ενάντια σε εκείνους τους θεσμούς και τους εκπροσώπους τους, συντηρητικούς και προοδευτικούς, που πάντα καλλιεργούσαν και προωθούσαν πολιτικές όπου το άτομο υποτάσσεται στη λογική της αγοράς και όπου «κοινωνία δεν υπάρχει». Για να αποκαλυφθεί τελικά αυτή η απάτη, χρειαζόταν ένα έναυσμα, και αυτό το έναυσμα δόθηκε από τις συμπεριληπτικές πολιτικές των εθνοτικών μειονοτήτων. Αυτές οι πολιτικές υποτίθεται ότι θα χρησίμευαν ως εφεδρικό εργατικό δυναμικό για το παραγωγικό σύστημα, αλλά πάνω απ 'όλα, για να υβριδίσουν και να διασπάσουν τους πολιτιστικούς δεσμούς που είναι τυπικοί κάθε κοινότητας μέσω της πολυεθνικής κοινωνίας που μας πούλησε η καθολική-κομμουνιστική αριστερά ως ένα ενάρετο μοντέλο μιας ανεκτικής και αντιρατσιστικής κοινωνίας. Αυτό το μοντέλο τελικά εκρήγνυται, και η αφύπνιση δεν θα είναι ανώδυνη. Ας προετοιμαστούμε λοιπόν για περιστατικά όπως αυτά που είδαμε στο Μπέλφαστ, τα οποία θα πολλαπλασιαστούν, αλλά οι πρωταγωνιστές θα είναι γηγενείς Ευρωπαίοι, οι οποίοι θα αντιδράσουν βίαια σε επιθέσεις των maranza, των ψεύτικων αιτούντων άσυλο ή κάποιου τρελού.  Οι ταραχές που είδαμε στο Ηνωμένο Βασίλειο μας λένε ότι οι λευκοί δεν είναι πλέον πρόθυμοι να δεχτούν παθητικά την εθνοτική υποκατάσταση και τον λεηλατητικό ισλαμιστικό αποικισμό. Και θέλουν τον αναγκαστικό επαναπατρισμό όχι μόνο όσων δεν έχουν νόμιμα έγγραφα διαμονής, αλλά πάνω απ' όλα εκείνων των μεταναστών δεύτερης και τρίτης γενιάς, που αποτελούν την πραγματική μάστιγα και δεν ταυτίζονται με την κουλτούρα του έθνους που τους υποδέχτηκε και τους μεγάλωσε, που αντίθετα καλλιεργούν περιφρόνηση και βλέπουν τις γυναίκες μας ως πόρνες προς βιασμό (δείτε τα επεισόδια στην Κολωνία και το Μιλάνο) και τις δικές μας ως χώρες προς λεηλασία και εκμετάλλευση.
Οι λαϊκές αντιδράσεις που βλέπουμε σε όλες τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης θα έχουν επίσης άμεσο αντίκτυπο στην Ιταλία, η οποία είναι μια δεκαετία πίσω από την εποχή που οι καταστάσεις σε αυτές τις χώρες είχαν φτάσει σε σημείο χωρίς επιστροφή. Και έτσι φτάνουμε στο μοιραίο ερώτημα του τι να κάνουμε, τη «Στιγμή Βανάτσι» και το κόμμα του «Εθνικό Μέλλον», το οποίο συγκεντρώνει χιλιάδες μέλη τους τελευταίους μήνες. Ο Στρατηγός αναμφίβολα έχει τον άνεμο στα πανιά του, και το νέο του κόμμα πλέει με ποσοστό περίπου 5% και ήδη θεωρείται ως ο αποφασιστικός παράγοντας, που θα καθορίσει τη νίκη ή την ήττα της κεντροδεξιάς στις επερχόμενες εκλογές. Πλοηγήθηκε επιδέξια στην Ντάλα Γκρούμπερ και δεν πτοήθηκε από τις προκλητικές ερωτήσεις της παρουσιάστριας της εκπομπής Otto e Mezzo και του εξίσου εχθρικού δημοσιογράφου που καθόταν δίπλα της.
Το πρόγραμμα Μετανάστευσης είναι ένα από τα εμβληματικά πρωτοβουλήματα του Στρατηγού Βαννάτσι και η ασφάλεια θα είναι το κύριο ζήτημα στις επερχόμενες εκλογές του 2027. Στη Γαλλία, ο Εθνικός Συναγερμός προηγείται στις δημοσκοπήσεις, όπως και ο ηγέτης του AfD Βάιντελ. Στη Γερμανία, ανεβαίνει ραγδαία στην κατάταξη, πλησιάζοντας τους Χριστιανοδημοκράτες με επικεφαλής τον Μερτς. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μετά από πρόσφατα νέα και έναν πληθυσμό που δυσανασχετεί ολοένα και περισσότερο με τα εγκλήματα που διαπράττονται από μετανάστες και πολιτογραφημένους πολίτες, ο Νάιτζελ Φάρατζ είναι υποψήφιος για να κερδίσει τις επόμενες εκλογές. Η συγκλίνουσα νίκη των δεξιών κομμάτων υπέρ της κυριαρχίας θα οδηγήσει σε σύγκρουση με τις φιλοευρωπαϊκές ελίτ που έχουν χρησιμοποιήσει το δόγμα της αφομοίωσης ως εργαλείο για τον έλεγχο και την εξόντωση των Ευρωπαίων πολιτών. Η «μετανάστευση» που προωθούν αυτά τα αντισυστημικά κινήματα δεν πρέπει να είναι ένα απλό εκλογικό σύνθημα, αλλά να μετατραπεί σε μια συγκεκριμένη πρόταση, μέσω μιας σειράς μέτρων όπως περικοπές στα επιδόματα· η άμεση αφαίρεση της υπηκοότητας από όσους είναι ένοχοι απαράδεκτων εγκλημάτων όπως αυτά που είμαστε αναγκασμένοι να υπομένουμε καθημερινά· μια συστηματική μείωση όλων των μέτρων υποδοχής με «ενάρετες» μεροληπτικές πολιτικές, όπως η απαίτηση για ολοένα και πιο αυστηρές προϋποθέσεις εισόδου (γνώση της γλώσσας και των νόμων κ.λπ.). Εν ολίγοις, μια ολόκληρη σειρά μέτρων ικανών να αμφισβητήσουν ακόμη και τους ακρογωνιαίους λίθους του κοινοτικού δικαίου, που βασίζονται στις αρχές της «ανθρωπιστικής ισότητας» και υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να προωθήσουν την επανένωση οικογενειών· και, πάνω απ' όλα, η σταδιακή διάλυση όλων αυτών των παρασιτικών παρακρατικών οντοτήτων και ΜΚΟ που ευδοκιμούν στην επιχείρηση υποδοχής μειώνοντας τη δημόσια χρηματοδότηση. Επομένως, και για την Ιταλία, υπάρχουν μέτρα που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα για να αναχαιτιστεί το πρόβλημα και να μειωθεί ριζικά. Για να μην αναφέρουμε το «Σχέδιο Ματέι», που προωθείται από την τρέχουσα κυβέρνηση Μελόνι και ματαιώνεται και κακομεταχειρίζεται από το αριστερό κατεστημένο.
Αν δεν θέλουμε η χώρα μας και η Ευρώπη να βυθιστούν ανεπανόρθωτα σε έναν εθνοτικό εμφύλιο πόλεμο, είναι απαραίτητη μια ριζική αλλαγή κατεύθυνσης. Αν τα προαναφερθέντα κόμματα προδώσουν τις προσδοκίες και τις υποσχέσεις τους, όπως έχει κάνει η κυβέρνηση Μελόνι, η συνολική κατάσταση μόνο θα επιδεινωθεί, δημιουργώντας αναταραχή που στη συνέχεια χειραγωγείται και χρησιμοποιείται από τις φιλελεύθερες ολιγαρχίες για να καταστείλουν και να εξαλείψουν κάθε περιθώριο διαφωνίας.
Ωστόσο, οι ταραχές που βρίσκονται σε εξέλιξη στο Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να εκληφθούν ως θετικό σημάδι, ένα σημάδι ότι οι λευκοί, θύματα μιας εθνομαζοχιστικής ιδεολογίας που προωθείται από αριστερούς χωροφύλακες που συμμορφώνονται με την κυρίαρχη σκέψη, αντεπιτίθενται. Αλλά ας είμαστε προσεκτικοί: ο πόλεμος κατά των μεταναστών ή των Μουσουλμάνων με ευρωπαϊκή υπηκοότητα δεν πρέπει να αντικαταστήσει τον αγώνα μέχρι την κορυφή. Οι αντιμεταναστευτικές πολιτικές και οι παραλογισμοί της ΛΟΑΤΚΙ ιδεολογίας πρέπει να είναι η κινητήρια δύναμη πίσω από την αποδόμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της διεστραμμένης ιδεολογίας της, η οποία φυσικά θα επεκταθεί και σε μια πλήρη αναθεώρηση της διεθνούς πολιτικής της, όπως μια στροφή προς τις πολιτικές ασφαλείας στη Μεσόγειο και την εγκατάλειψη ενός τρελού επανεξοπλισμού που στοχεύει σε έναν αυτοκτονικό πόλεμο εναντίον της Ρωσίας. Τα προγραμματικά σημεία των κομμάτων της Ευρώπης που υποστηρίζουν την κυριαρχία φαίνεται να συγκλίνουν προς την ίδια κατεύθυνση. Η εθνικιστική δεξιά έχει ένα λαμπρό μέλλον και οι οικονομικές και βιομηχανικές δυνάμεις γνωρίζουν αυτή την αλλαγή στο κλίμα. Σύντομα θα επανατοποθετηθούν και, όπως ο μεγιστάνας Έλον Μασκ, θα υποστηρίξουν εκείνα τα τμήματα του πληθυσμού που είναι πιο δυσανεκτικά στις παγκοσμιοποιητικές πολιτικές. Θα είναι ένα σημάδι ότι είναι ώριμη η ώρα για τους υπέρμαχους της κυριαρχίας να καταλάβουν τα ηνία της εξουσίας στην Ευρώπη. Αυτή η στιγμή δεν φαίνεται μακριά.

Da Belfast, le fiamme di rivolta contro l'odio antieuropeo

Κίνα και ΗΠΑ: όλοι οι αριθμοί της παρακμής τής αστερόεσσας!

Όπως είναι γνωστό, κάθε πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό σύστημα δημιουργεί γνωστικά εργαλεία για να εδραιωθεί ως αληθινό και οριστικό. Αυτό το σύστημα εφαρμόζεται σε κάθε τομέα και, στην περίπτωση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, έχει μεταφραστεί σε ένα θεμελιώδες οικονομετρικό μέτρο που ονομάζεται ΑΕΠ, ακαθάριστο εγχώριο προϊόν, ένα μέτρο απλού και ακατέργαστου μεγέθους. Αν κρίναμε την αρχιτεκτονική - για παράδειγμα - μόνο από την κυβική χωρητικότητα των κτιρίων της, η πολυκατοικία οποιουδήποτε τοπογράφου θα μπορούσε να ξεπεράσει, ας πούμε, το Μαυσωλείο της Γάλλας Πλακιδίας ή το Πάνθεον. Και στην πραγματικότητα, το ΑΕΠ δεν λέει τίποτα για ουσιώδη πράγματα, όπως η κατανομή του εισοδήματος, η κοινωνική ανισότητα, ο αριθμός των ανθρώπων που τρώνε υπερβολικά ή όσοι δεν έχουν καν την οικονομική δυνατότητα για ιατρική περίθαλψη. Έτσι, χάρη στο ΑΕΠ, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είχαν τη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, με 30,5 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025, περίπου 47% περισσότερα από τα 19,4 τρισεκατομμύρια δολάρια της Κίνας. Αλλά αυτά είναι προσεκτικά κατασκευασμένοι αντικατοπτρισμοί. Αν προχωρήσουμε σε ένα άλλο μέτρο, αυτό της ΙΑΔ (Ισοτιμία Αγοραστικής Δύναμης) ή του ΑΕΠ σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης, βλέπουμε ότι η κατάσταση αντιστρέφεται. Σύμφωνα με αυτόν τον δείκτη, το μέγεθος της κινεζικής οικονομίας είναι περίπου 41 τρισεκατομμύρια δολάρια, σε σύγκριση με 31 τρισεκατομμύρια δολάρια για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπάρχουν όμως δεδομένα που προσδίδουν πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια στις οικονομικές αναλύσεις. Για παράδειγμα, η Κίνα κατασκευάζει 35 εκατομμύρια αυτοκίνητα ετησίως σε σύγκριση με 10 εκατομμύρια για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παράγει 960 εκατομμύρια τόνους χάλυβα και 1,7 δισεκατομμύρια τόνους τσιμέντου σε σύγκριση με 82 εκατομμύρια τόνους και 86 εκατομμύρια τόνους για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αντίστοιχα, ένα χάσμα που υπερβαίνει κατά πολύ το 10 προς 1. Η Κίνα, ένα άλλο παράδειγμα, κατέχει περίπου το 60% της παγκόσμιας αγοράς θαλάσσιων μεταφορών σε σύγκριση με 0,1% για τις Ηνωμένες Πολιτείες: ναι, διαβάσατε σωστά, 600 τοις εκατό περισσότερο.

Το Πεκίνο ουσιαστικά υστερεί μόνο στον τομέα των χρηματοοικονομικών και των δανείων, ο οποίος στις ΗΠΑ το 2025 (όλα τα στοιχεία αναφέρονται στο περασμένο έτος) παρήγαγε 6 τρισεκατομμύρια δολάρια, σε σύγκριση με τα 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια της Κίνας. Στην πραγματικότητα, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μια χρηματοπιστωτική οικονομία ιδιωτικού τομέα και η Κίνα έχει μικτή, τα δύο στοιχεία είναι πολύ πιο κοντά από ό,τι θα μπορούσε κανείς να φανταστεί και, σε κάθε περίπτωση, παρέχουν ένα μέτρο της ελεφαντίασης και, ταυτόχρονα, του νανισμού της Αμερικής. 

Ας πάρουμε ένα τρέχον παράδειγμα: όπως είναι γνωστό, μια από τις πιο ενεργοβόρες δραστηριότητες από όλες είναι η τεχνητή νοημοσύνη, και οι ΗΠΑ αγωνίζονται ακριβώς λόγω των ενεργειακών ελλείψεων, τις οποίες ορισμένοι θεωρούν τον καθοριστικό παράγοντα για την πρόοδο ενός πολιτισμού. Επί του παρόντος, οι ΗΠΑ παράγουν το 14% της παγκόσμιας ενέργειας και η Κίνα το 33%. Η πρώην Ουράνια Αυτοκρατορία παράγει και καταναλώνει 3.890 γιγαβάτ ετησίως, σε σύγκριση με τα 1.373 των Ηνωμένων Πολιτειών. Όσον αφορά το ενεργειακό μείγμα, η Κίνα έχει κατασκευάσει το μεγαλύτερο σύστημα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στον κόσμο. Η συνολική δυναμικότητα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της Κίνας μόνο (πάνω από 1.800 GW) είναι μεγαλύτερη από τη συνολική ηλεκτρική δυναμικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών. Επιπλέον, το Πεκίνο αντιπροσωπεύει το 37% έως 40% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ηλιακές και αιολικές πηγές. Χάρη σε εντυπωσιακές υποδομές όπως το Φράγμα των Τριών Φαραγγιών, η Κίνα παράγει περίπου το 30% της παγκόσμιας υδροηλεκτρικής ενέργειας, ενώ παράλληλα αποτελεί την πηγή του 92 % των ηλιακών πάνελ στον κόσμο και του 82% των ανεμογεννητριών της. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, 36 πυρηνικοί αντιδραστήρες βρίσκονται υπό κατασκευή, ίσοι με τον υπόλοιπο κόσμο μαζί, και είναι γνωστό ότι οι Κινέζοι είναι πρωτοπόροι στον τομέα της σύντηξης. Για να δώσουμε μια ιδέα για την κλίμακα, η ευρωπαϊκή χώρα με τη μεγαλύτερη εγκατεστημένη δυναμικότητα είναι η Γερμανία, με 290 μεγαβάτ.

Τώρα φτάνουμε στον Δείκτη Hamilton, ο οποίος χρησιμεύει ως δείκτης υγείας για τη βιομηχανική παραγωγή μιας χώρας. Αντί να λαμβάνει υπόψη μόνο τις τυπικές κατασκευές ή το λιανικό εμπόριο, ο Δείκτης Hamilton συγκεντρώνει τα παγκόσμια μερίδια αγοράς και την παραγωγή προστιθέμενης αξίας για 10 κρίσιμους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών, των υπηρεσιών πληροφορικής, των οχημάτων, των μηχανημάτων και των μετάλλων. Με το επίπεδο που αντιστοιχεί στον παγκόσμιο μέσο όρο να ορίζεται στο 1, η Κίνα φτάνει στην κορύφωση του 1,36, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κορύφωση του 0,88. Παρά το γεγονός ότι διαθέτουν μεγάλες εταιρείες λογισμικού και τεχνολογίας, η πραγματική παραγωγική τους βάση για υλικό και ηλεκτρονικά έχει συρρικνωθεί. Για να ανταποκριθούν στην τεχνολογική ένταση της Κίνας, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έπρεπε να προσθέτουν 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια σε προηγμένη βιομηχανική παραγωγή κάθε χρόνο. Στην πραγματικότητα, σχεδόν όλο το ΑΕΠ της Αμερικής - το 80% - προέρχεται από τον τομέα των υπηρεσιών, στον οποίο κυριαρχούν οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, οι ασφάλειες και το «εικονικό εισόδημα», όπως αυτό που προέρχεται από τις αξίες των ακινήτων. Επομένως, πρόκειται για μια ονομαστική και όχι για μια αποτελεσματική πραγματική οικονομία.

Συμπερασματικά, το ΑΕΠ δεν αποτελεί μέτρο της αποτελεσματικής ισχύος, όπως πιστευόταν πάντα: η φυσική, ο κόσμος των ατόμων, είναι αυτό που κατευθύνει τον χορό, όχι οι αριθμοί και τα στοιχεία των τραπεζών. Και σήμερα η Ουάσιγκτον το συνειδητοποιεί αυτό.

Cina e Usa: tutti i numeri del declino a stelle strisce | il Simplicissimus

SUMPHILOSOPHEIN 9

  Συνέχεια από: Δευτέρα 1η Ιουνίου 2026

SUMPHILOSOPHEIN 9
H ζωή στην Ακαδημία του Πλάτωνος.

Του Enrico Berti.

Tα πράγματα όπως φαίνονται

2. Πλάτων: Το σύμπαν με τις δύο σφαίρες (συνέχεια)

Όπως διαβάζουμε παρακάτω, εκτός από την κυκλική κίνηση, ο Πλάτων αποδέχεται και άλλες κινήσεις, εμπρός και πίσω, δεξιά και αριστερά, πάνω και κάτω. Αλλά πρόκειται για κινήσεις όλες ατελείς, γιατί έχουν ένα τέρμα: η μόνη τέλεια [κίνηση], η οποία επιστρέφει πάντοτε στον εαυτό της, είναι η κυκλική· για τον λόγο αυτό είναι η κίνηση που ταιριάζει στο σύμπαν, η περιστροφή μιας σφαίρας γύρω από τον εαυτό της. Έχει σημασία το ότι ο Πλάτων θεωρεί την κυκλική κίνηση ως εκείνη που μοιάζει περισσότερο με την κίνηση της σκέψης, γιατί για αυτόν η σκέψη είναι, ακριβώς, μια κυκλική κίνηση.

Θα δούμε αμέσως ποια είναι η θέση που ο Πλάτων αποδίδει στη Γη, στο κέντρο του σύμπαντος. Επομένως, το σώμα του σύμπαντος που περιβάλλει τη Γη είναι ουσιαστικά ο ουρανός. Από την κίνηση του ουρανού ο Πλάτων αντλεί για να ορίσει τον χρόνο, τον απροσδιόριστο, όπως η κυκλική κίνηση του ουρανού σύμφωνα με τον αριθμό, κίνηση που μιμείται την αιωνιότητα του κόσμου των Ιδεών.
Αλλά, για να μετρήσει τον χρόνο, ο Πλάτων πρέπει να αναφερθεί στον Ήλιο και τη Σελήνη, μαζί με τους πλανήτες που εισάγει στο σύμπαν.

Ο χρόνος δημιουργήθηκε μαζί με τον ουρανό, ώστε, γεννημένοι μαζί, να διαλυθούν μαζί, εάν και όταν συμβεί η διάλυσή τους, με τρόπο όμως να μοιάζει με τη φύση της αιωνιότητας, ώστε να είναι εικόνα της όσο το δυνατόν περισσότερο. [...]
Για να δημιουργηθεί ο χρόνος, φτιάχτηκαν μαζί με τον ουρανό και κάποιοι πλανήτες, δηλαδή ο Ήλιος και η Σελήνη και άλλα ουράνια σώματα, έτσι ώστε με τη δική τους περιφορά να διακρίνονται και να μετρούνται οι αριθμοί του χρόνου. Και αυτοί, σχηματίζοντας τα σώματά τους και θεσπίζοντας την πορεία τους, τοποθετήθηκαν στις τροχιές, επτά στον αριθμό, μέσα στις οποίες κινείτο ο ένας κύκλος του άλλου: η Σελήνη στην πρώτη, αυτή που στρεφόταν πιο κοντά στη Γη, ο Εωσφόρος προς τη Γη, ο Ήλιος στη δεύτερη πάνω από τη Γη, ο Ερμής και ο Φαέθων στην ίδια τροχιά με τον Ήλιο, αλλά σε αντίθετη κατεύθυνση από αυτόν· έτσι ώστε ο Ήλιος και οι πλανήτες του Ερμή και του Φαέθοντα, συναντώντας ο ένας τον άλλον, να φτάνουν στο ίδιο σημείο με τον τρόπο που μπορεί να φτάσει κανείς.

Όσο για τους άλλους πλανήτες, εάν ήθελε κανείς να μιλήσει για τη θέση και τις αιτίες της τοποθέτησής τους, αυτό θα προκαλούσε περισσότερη δυσκολία από το ίδιο το θέμα, εξαιτίας του οποίου αναφέρεται. Για τον λόγο αυτό, αυτά τα πράγματα, αν υπάρχει χρόνος, θα τύχουν μεταγενέστερα κατάλληλης πραγματείας¹⁰.

Εδώ ο Πλάτων, για να μετρήσει τον χρόνο, εισάγει στο σύμπαν όχι μόνο τον Ήλιο και τη Σελήνη, αλλά και άλλους πέντε πλανήτες, δηλαδή τον Εωσφόρο, που αντιστοιχεί στον πλανήτη Αφροδίτη και ονομάζεται έτσι επειδή φαίνεται ακόμη την αυγή — ένα άλλο όνομά του είναι γι’ αυτό «Άστρο της αυγής» —, τον ιερό πλανήτη του Ερμή, που αντιστοιχεί στον δικό μας Ερμή (Mercurio), και άλλους τρεις μη κατονομαζόμενους, που είναι ο Άρης, που αντιστοιχεί στον δικό μας Άρη (Marte, Mars), ο Ζευς, που αντιστοιχεί στον Δία, και ο Κρόνος, που αντιστοιχεί στον Κρόνο (Saturno). Το γεγονός ότι οι πλανήτες φέρουν τα ονόματα των αρχαίων θεών σημαίνει ότι θεωρούνταν θεοί. Σε καθέναν από αυτούς ο Πλάτων αποδίδει μια τροχιά, δηλαδή μια σφαίρα, η οποία κινείται σύμφωνα με τον «κύκλο του άλλου», δηλαδή σύμφωνα με μια κίνηση αντίθετη από εκείνη της πρώτης σφαίρας, η οποία, όπως θα δούμε, είναι εκείνη των απλανών αστέρων και κινείται, κατά τον Πλάτωνα, σύμφωνα με τον «κύκλο της ταυτότητας».

Έχουμε έτσι επτά σφαίρες, ή επτά ουρανούς, από τους οποίους προέρχεται το νόημα της έκφρασης, που χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα, «ανέβηκε στον έβδομο ουρανό». Για την Αφροδίτη και τον Ερμή ο Πλάτων προσθέτει ότι κινούνται με την ίδια ταχύτητα με τον Ήλιο, αλλά σε αντίθετη κατεύθυνση, γι’ αυτό και συχνά συναντιούνται με τον Ήλιο. Για τους άλλους πλανήτες, ο Πλάτων δεν εκφέρει άποψη. Όπως θα πει αργότερα, εκτελούν φαινομενικά ακανόνιστες κινήσεις, που δεν είναι εύκολο να εξηγηθούν. Από εδώ απορρέει το πρόβλημα που έθεσε ο Πλάτων στους φίλους του Ακαδημαϊκούς, το οποίο αναφέραμε στην αρχή αυτού του κεφαλαίου.

Να πώς περιγράφει ο Πλάτων αυτές τις κινήσεις:

Μόλις καθένας από τους αστέρες, με τους οποίους έπρεπε να διαμορφωθεί ο χρόνος, έφτασε στην τροχιά που του ταίριαζε, και τα σώματά τους, δεμένα με δεσμούς εμψυχωμένους από ζωικές δυνάμεις, έγιναν ζώα και ανέλαβαν την ανατεθειμένη αποστολή, τότε σύμφωνα με την κίνηση του άλλου, που είναι πλάγια και διασχίζει την κίνηση του ταυτού (medesimo) και κυριαρχεί, η οποία ακολουθεί μια μεγαλύτερη τροχιά, εκείνη που είναι μικρότερη· και εκείνα της μικρότερης τροχιάς κινούνταν ταχύτερα, ενώ εκείνα της μεγαλύτερης τροχιάς κινούνταν πιο αργά· έτσι, για την κίνηση του ταυτού εκείνα που κινούνταν ταχύτερα φαίνονταν να φτάνονται από εκείνα που κινούνταν πιο αργά, ενώ στην πραγματικότητα τα έφταναν.

Καθώς αυτή η κίνηση έκανε τις τροχιές τους να περιστρέφονται σαν σπείρα, και καθώς οι μεν κινούνταν προς μία κατεύθυνση και οι δε προς την αντίθετη, εκείνοι που απομακρύνονταν πιο αργά από αυτήν την κίνηση, που είναι η ταχύτερη, φαίνονταν να ακολουθούν την κίνηση πιο κοντά¹¹.

Ακόμη και οι αστέρες, για τον Πλάτωνα, είναι ζώα, δηλαδή έμψυχα όντα, και κινούνται χάρη σε μια ψυχή που περιέχεται μέσα τους, όπως τα γήινα ζώα. Σε διαφορά με αυτά όμως, οι αστέρες κινούνται κυκλικά, από τη μια επειδή παρασύρονται όλοι από την «κίνηση του ταυτού», δηλαδή τον ουρανό των απλανών αστέρων, ο οποίος τους περιέχει όλους, και από την άλλη επειδή καθένας απ’ αυτούς έχει τη δική του τροχιά, σύμφωνα με την «κίνηση του άλλου», που πραγματοποιείται κατά πλάγια κεκλιμένες τροχιές σε διαφορετικά επίπεδα, με διαφορετική ταχύτητα, έτσι ώστε η εντύπωση που δίνεται είναι ότι οι πλανήτες κινούνται μέσα στον ουρανό με τρόπο εντελώς ακανόνιστο. Γι’ αυτό και αποκαλούνται «πλανήτες» (planêtai), όνομα που προέρχεται από το ρήμα planômai, που σημαίνει ακριβώς «πλανιέμαι», «περιπλανιέμαι».

Και να πώς γεννήθηκαν η νύχτα και η ημέρα για αυτούς τους λόγους, και έτσι και η περίοδος της κυκλικής κίνησης του ήλιου, η οποία είναι ένα έτος· και η περίοδος της Σελήνης, αφού διανύσει τη δική της τροχιά, φτάνει πρώτη· και ο μήνας, όταν η Σελήνη φτάσει ξανά στον Ήλιο· και το έτος, όταν ο Ήλιος έχει διανύσει ολόκληρη την τροχιά του. Αλλά οι περίοδοι των άλλων πλανητών, που δεν είναι γνωστές στους ανθρώπους, λίγοι από αυτούς τους πλανήτες έχουν όνομα, ούτε μέσω της παρατήρησης των κινήσεών τους οι άνθρωποι, για να το πούμε έτσι, γνωρίζουν τις σχέσεις τους με αριθμούς· γιατί δεν γνωρίζουν ούτε τη θέση τους ούτε τον αριθμό των ημερών τους, οι οποίοι είναι αμέτρητοι και θαυμαστά ποικίλοι¹².

Ας σημειωθεί ότι οι κινήσεις των πλανητών, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, είναι ενός απείρου πλήθους και μιας θαυμαστής ποικιλίας· και γι' αυτό είναι άγνωστες στη μεγαλύτερη μερίδα των ανθρώπων, οι οποίοι δεν ξέρουν «να μετρούν τις σχέσεις τους με αριθμούς». Ωστόσο ίσως να είναι γνωστές σε λίγους, που ξέρουν να τις μετρούν. Δεν γνωρίζουμε αν, όταν έγραφε αυτές τις λέξεις, ο Πλάτων ήθελε να απευθύνει στους Ακαδημαϊκούς του το πρόβλημα του πώς να «σωθούν τα φαινόμενα», και επομένως να το πρότεινε ακριβώς για να εξηγήσει τις κινήσεις — όπως φαίνεται να έκανε ο Εύδοξος, ο Ηρακλείδης και άλλοι που διατύπωσαν τις θεωρίες τους επ’ αυτού, και ήταν οι «λίγοι» που είχαν γνώση της λύσης. Σε κάθε περίπτωση, αυτοί οι λίγοι που ήταν σε θέση να επιλύσουν το πρόβλημα, δηλαδή η ομάδα των επτά προσώπων που απεικονίζονται στο μωσαϊκό της Νάπολης, και η λύση που αυτοί έδωσαν θα πρέπει να ήταν μαθηματικής φύσεως, δηλαδή να βασιζόταν σε γεωμετρικές φιγούρες όπως ο κύκλος και η σφαίρα, καθώς και σε αριθμούς, δηλαδή σε μετρήσιμες σχέσεις.

Η έκθεση ολοκληρώνεται, τέλος, με την αναφορά στη Γη:

Όσον αφορά τη Γη, τη μητέρα και τροφό μας, καθηλωμένη (illomenên) γύρω από τον άξονα που εκτείνεται στο σύμπαν, ο θεός την έκανε φύλακα και χειρίστρια της νύχτας και της ημέρας, την πρώτη και αρχαιότατη των θεοτήτων.

Είναι αξιοσημείωτο ότι, για να κατανοηθούν τέτοιοι υπολογισμοί, ο Πλάτων θεωρεί απαραίτητο να προσφύγει σε εικόνες, δηλαδή σε σχήματα, σε σχέδια, σε γραφικά πρότυπα· είναι αυτή η ιδέα του «μοντέλου», στην οποία ο Πλάτων στηρίζεται, όπως είδαμε, στους πιο έμπειρους στα μαθηματικά από τους συνεργάτες του. Θα δούμε τώρα ποια είναι τα μοντέλα που προτείνουν ως απάντηση στο ερώτημά του.

3. Εύδοξος από την Κνίδο: οι ομοκεντρικές σφαίρες

Οι πρώτοι μεταξύ των Ελλήνων – όπως θυμίζει ο Εύδημος στο δεύτερο βιβλίο της Ιστορίας της αστρονομίας και ο Σώσιγνης επαναλαμβάνοντας τον Εύδημο – που λέγεται ότι διατύπωσαν ικανοποιητική υπόθεση, είναι ο Εύδοξος από την Κνίδο¹⁶.

Αυτά τα λόγια εισάγουν, στην αφήγηση του Σιμπλίκιου, το πρόβλημα που διατυπώθηκε από τον Πλάτωνα, με το οποίο ανοίξαμε το κεφάλαιο. Έτσι, η πρώτη μεγάλη λύση στο πρόβλημα του Πλάτωνα προτάθηκε από τον Εύδοξο, μια λύση γενναία, η οποία επικράτησε για μερικούς αιώνες και χρωστάει την αιώνια τύχη της στο γεγονός ότι μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά, κυρίως μέσω της αναφοράς του Αριστοτέλη. Είναι ο ίδιος ο Αριστοτέλης, στην πραγματικότητα, ο πρώτος που την ανέφερε, και επομένως η κύρια πηγή μας, παρότι το έργο του Εύδοξου στο οποίο έπρεπε να είναι διατυπωμένη, δηλαδή το Περί ταχυτήτων (των σφαιρών), έχει χαθεί.

Ο Αριστοτέλης όμως πρέπει να ήταν παρών όταν διατυπώθηκε από τον Πλάτωνα το πρόβλημα, το οποίο στη συνέχεια ο ίδιος αναφέρει σε πολλά μέρη, τόσο στη Μεταφυσική, όσο και, κυρίως, όταν εκθέτει τη σκέψη του Εύδοξου, του οποίου λέει ότι επιθυμεί να παρουσιάσει τις θεωρίες κάποιων μαθηματικών.

Ο Εύδοξος υποστηρίζει ότι η μεταφορική κίνηση τόσο του Ήλιου όσο και της Σελήνης πραγματοποιείται στο πλαίσιο τριών σφαιρών, η εξωτερικότερη των οποίων, σύμφωνα με αυτόν, είναι εκείνη των απλανών αστέρων (tôn aplanôn astrôn), η δεύτερη είναι εκείνη που κινείται στον κύκλο που τέμνει κατά μήκος το Ζωδιακό, και η τρίτη είναι εκείνη που κινείται σε έναν κύκλο κεκλιμένο ως προς το πλάτος του Ζωδιακού (αλλά ο κύκλος στον οποίο κινείται η Σελήνη είναι κεκλιμένος κατά γωνία μεγαλύτερη σε σχέση με εκείνον του κύκλου στον οποίο κινείται ο Ήλιος)¹⁷.

Για να εξηγήσει την κίνηση του Ήλιου και της Σελήνης, λοιπόν, ο Εύδοξος υποθέτει ότι καθένα από αυτά τα άστρα κινείται ως αποτέλεσμα της σύνθεσης των κινήσεων τριών σφαιρών, η πρώτη και εξωτερικότερη είναι η σφαίρα των απλανών αστέρων, η δεύτερη είναι εκείνη της οποίας ο άξονας είναι κεκλιμένος σε σχέση με τον γήινο ισημερινό και η οποία τέμνει ακριβώς στη μέση τη ζώνη των αστερισμών του Ζωδιακού, σχηματίζοντας τον κύκλο της εκλειπτικής, και η τρίτη είναι εκείνη της οποίας ο άξονας είναι επίσης κεκλιμένος ως προς τον κύκλο της εκλειπτικής, λιγότερο κεκλιμένος στην περίπτωση του Ήλιου και περισσότερο στην περίπτωση της Σελήνης.

Με τον τρόπο αυτό ο Εύδοξος υιοθετεί το μοντέλο του σύμπαντος όπως το είχε αποδεχτεί ο Πλάτων, αποδίδοντας τόσο στον Ήλιο όσο και στη Σελήνη δύο κινήσεις, αυτήν της ημερήσιας των απλανών αστέρων και εκείνη που ήδη ο Πλάτων είχε αποδώσει στον Ήλιο για τη Σελήνη· και προσθέτει για καθέναν από αυτούς τους αστέρες μια τρίτη, για να εξηγήσει καλύτερα τους λόγους των κινήσεων. Έτσι προκύπτει ένα σύστημα ομόκεντρων σφαιρών, το οποίο ονομάζεται «ομοκεντρικό», δηλαδή που έχουν το ίδιο κέντρο, αλλά διαφορετικά μεγέθη, γιατί μπορούν να εμπεριέχονται η μία μέσα στην άλλη, και είναι επίσης διαφορετικά κεκλιμένες ως προς τον άξονα της εξωτερικής σφαίρας.

Περαιτέρω επεξηγήσεις αυτού του συστήματος βρίσκονται στο σχόλιο του Σιμπλικίου πάνω στο Περί Ουρανού του Αριστοτέλη, ο οποίος, επειδή έζησε περίπου χίλια χρόνια μετά τον Εύδοξο και τον Αριστοτέλη, χρησιμοποιήθηκε από έργο του περιπατητικού μαθηματικού Σωσιγένη (2ος αι. μ.Χ.), ο οποίος με τη σειρά του εμπνεύστηκε από την Ιστορία της αστρονομίας του Εύδημου από τη Ρόδο, άμεσου μαθητή του Αριστοτέλη και, επομένως, πιθανότατα κάτοχο του έργου του Εύδοξου Περί ταχυτήτων, το οποίο δεν έχει φτάσει σε εμάς.

Η μαρτυρία του Σιμπλίκιου είναι συνεπώς αξιόπιστη, παρά τη χρονική απόσταση από τον μεγάλο Έλληνα αστρονόμο, μάλιστα σε ορισμένες λεπτομέρειες είναι πιο πλούσια από εκείνη του Αριστοτέλη και συμβάλλει στο να κατανοηθεί καλύτερα η θεωρία του Εύδοξου.

Ο Σιμπλίκιος διακρίνει την εξήγηση που έδωσε ο Εύδοξος για την κίνηση του Ήλιου από εκείνη για την κίνηση της Σελήνης και εξηγεί την πρώτη με τον εξής τρόπο:

Ο Εύδοξος και όσοι τον προηγήθηκαν πίστευαν ότι ο Ήλιος πραγματοποιούσε τρεις κινήσεις: μία που ακολουθεί την περιφορά των απλανών αστέρων από ανατολή προς δύση· μία που μετακινείται μέσα από τα δώδεκα ζώδια του Ζωδιακού, ακριβώς σε εγκάρσια θέση ως προς τον μεσαίο κύκλο του Ζωδιακού· και τρίτη, με την οποία φτάνει σε αυτό το σημείο, αφού ο Ήλιος δεν ανατέλλει πάντοτε στα ίδια σημεία κατά τα ηλιοστάσια και τις ισημερίες. Για αυτό ο Εύδοξος υπέθεσε ότι ο Ήλιος μεταφέρεται από τρεις σφαίρες [...]. Από αυτές η πρώτη περιφέρεται γύρω από τους πόλους του παγκόσμιου ουρανού, δηλαδή της εξωτερικής σφαίρας, και κάνει μία περιστροφή στον ίδιο χρόνο με εκείνη της σφαίρας των απλανών αστέρων· η δεύτερη, μικρότερη, περιφέρεται γύρω από έναν άξονα, όπως ειπώθηκε, που διαιρεί εγκάρσια τον Ζωδιακό· και η τρίτη, ακόμη μικρότερη, έχει στον ίδιο πόλο περιστροφής, αλλά περιφέρεται γύρω από άλλον άξονα, σε διαφορετικό επίπεδο από το προηγούμενο: ο Ήλιος, τοποθετημένος πάνω στη μικρότερη σφαίρα, καλείται να περιγράψει μαζί της έναν μέγιστο κύκλο, του οποίου το κέντρο είναι στερεωμένο.

Σε σχέση με τον Αριστοτέλη, όπως μπορεί να δει κανείς, ο σχολιαστής επισημαίνει επιπλέον τη διεύθυνση της κίνησης των σφαιρών, καθώς η δεύτερη και η τρίτη αποδεικνύεται ότι κινούνται σε αντίθετη κατεύθυνση από την πρώτη, δηλαδή από τη δύση προς την ανατολή, και αναφέρει τον λόγο για τον οποίο ο Εύδοξος εισήγαγε την τρίτη σφαίρα, η οποία τελικά είναι εκείνη που μεταφέρει τον Ήλιο σύμφωνα με μια κίνηση που προκύπτει από τον συνδυασμό της δικής της με εκείνη των δύο πρώτων.

Επιπλέον, ο Σιμπλίκιος διευκρινίζει ότι, σύμφωνα με τη θεωρία του Εύδοξου, δεν είναι η σφαίρα των απλανών αστέρων που εξηγεί την κίνηση του Ήλιου, όπως αναφέρει ο Αριστοτέλης, αλλά μια πιο εσωτερική σφαίρα, που έχει την ίδια ταχύτητα και κατεύθυνση με εκείνη των απλανών αστέρων, δηλαδή είναι ισόχρονη με αυτήν. Αυτή εξασφαλίζει τη συμμετρία. Η δεύτερη σφαίρα του Ήλιου περιστρέφεται γύρω από έναν άξονα κάθετο στο επίπεδο του μεσαίου κύκλου του Ζωδιακού, δηλαδή του κύκλου της εκλειπτικής (ενώ η πρώτη περιστρέφεται γύρω από άξονα κάθετο στο επίπεδο του ισημερινού), και η τρίτη περιστρέφεται γύρω από άξονα διαφορετικό και από τους δύο προηγούμενους.

Ο Σιμπλίκιος εξηγεί επίσης ότι η μεγαλύτερη σφαίρα, δηλαδή εκείνη που είναι ισόχρονη με τη σφαίρα των απλανών αστέρων, επηρεάζει με την κίνησή της και τις άλλες δύο, διότι φέρει τους πόλους της δεύτερης, οι οποίοι είναι ακίνητοι, και η δεύτερη φέρει τους πόλους της τρίτης, που είναι επίσης ακίνητοι. Και έτσι καταλήγει, όσον αφορά τον Ήλιο:

Έτσι συμβαίνει ο Ήλιος να φαίνεται να κινείται από την ανατολή προς τη δύση. Και εάν οι δύο σφαίρες, η μεσαία και η μικρότερη από τις τρεις, ήταν ακίνητες, η περιφορά του Ήλιου θα ολοκληρωνόταν σε μία μόνο ημέρα· όμως, καθώς αυτές περιστρέφονται σε αντίθετη κατεύθυνση, η επιστροφή του Ήλιου από μια ανατολή στην επόμενη καθυστερεί σε σχέση με τον υπολογιζόμενο χρόνο¹⁹.

Όσον αφορά τη Σελήνη, ο Σιμπλίκιος δεν προσθέτει τίποτε πέρα από όσα αναφέρει ο Αριστοτέλης για τον Εύδοξο.

Πιο σύνθετη είναι αντιθέτως η συζήτηση που αφορά τους πλανήτες, για τους οποίους βλέπουμε πρώτα τη μαρτυρία του Αριστοτέλη, που είναι και η αρχαιότερη πηγή. Αυτός, αναφέροντας τον ίδιο τον Εύδοξο, γράφει:

Η μεταφορική κίνηση κάθε πλανήτη πραγματοποιείται μέσω τεσσάρων σφαιρών, και οι δύο πρώτες από αυτές είναι ίδιες με τις δύο πρώτες του Ήλιου και της Σελήνης (στην πραγματικότητα, η σφαίρα των απλανών αστέρων είναι εκείνη που μεταδίδει την κίνηση σε όλες τις άλλες σφαίρες, και εκείνη που είναι τοποθετημένη ως δεύτερη μετά από αυτήν και εκτελεί τη δική της τροχιά στο επίπεδο που τέμνει τον Ζωδιακό, είναι κοινή για όλους τους πλανήτες)· ενώ η τρίτη σφαίρα καθενός από τους πλανήτες έχει τους δικούς της πόλους στον κύκλο που τέμνει τον Ζωδιακό, και τελικά η τέταρτη σφαίρα φέρει τη μεταφορά κατά μήκος ενός κύκλου που είναι κεκλιμένος σε σχέση με τον ισημερινό της τρίτης σφαίρας· ως προς αυτό, κάθε πλανήτης έχει τους δικούς του πόλους, της τέταρτης σφαίρας, ενώ συγκεκριμένα η Αφροδίτη και ο Ερμής έχουν και οι δύο τους ίδιους πόλους²⁰.

Όπως βλέπουμε, η εξήγηση της κίνησης των μεμονωμένων πλανητών —μεταξύ των οποίων ο Αριστοτέλης αναφέρει την Αφροδίτη και τον Ερμή, που αντιστοιχούν στους δικούς μας Αφροδίτη (Venus) και Ερμή (Mercurio)— περιπλέκεται περαιτέρω σε σύγκριση με εκείνη των κινήσεων του Ήλιου και της Σελήνης. Κάθε πλανήτης απαιτεί, για την εξήγηση της δικής του κίνησης, ένα σύστημα σφαιρών, από τις οποίες οι δύο πρώτες είναι ισόχρονες με εκείνη των απλανών αστέρων και εκείνη που έχει ως ισημερινό το επίπεδο της εκλειπτικής, και οι άλλες εξηγούν τις ιδιαιτερότητες της κίνησης του αντίστοιχου πλανήτη.

Στο Περί Ουρανού στη συνέχεια, ο Αριστοτέλης, χωρίς να αναφέρει ονομαστικά τον Εύδοξο, αναφερόμενος γενικά σε «πραγματείες αστρονομίας» και σε όσα λένε οι «μαθηματικοί» — εκφράσεις υπό τις οποίες πρέπει ασφαλώς να αναγνωριστεί ο Εύδοξος —, γράφει:

Όσον αφορά τη σειρά με την οποία είναι διατεταγμένα τα άστρα, με ποιον τρόπο το καθένα κινείται για να είναι κάποια πρώτα και κάποια δεύτερα, και ποια είναι η αμοιβαία σχέση τους ως προς την απόσταση, είναι κάτι που προκύπτει από αστρονομικά δεδομένα: έχει συζητηθεί αρκετά. Ωστόσο, συμβαίνει ότι οι κινήσεις κάθε άστρου πραγματοποιούνται σύμφωνα με αναλογία ανάλογη προς την απόσταση, ώστε τα πλησιέστερα να είναι τα γρηγορότερα και τα πιο απομακρυσμένα τα πιο αργά. Εφόσον μάλιστα υποτεθεί ότι η τελευταία ουράνια σφαίρα είναι απλή, είναι και η ταχύτερη, ενώ εκείνα από τα υπόλοιπα άστρα είναι πιο αργά, είναι επειδή ανήκουν σε μία – και περισσότερες – από τις σφαίρες αυτές: για τον λόγο αυτό, καθένα από τα άστρα κινείται με τον δικό του κύκλο σε κατεύθυνση αντίθετη με την πορεία του ουρανού – και είναι λογικό το πλησιέστερο άστρο στην απλή σφαίρα να χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να διαγράψει τον δικό του κύκλο, και το πιο απομακρυσμένο τον πιο σύντομο χρόνο, ενώ εκείνα που βρίσκονται ενδιάμεσα, όσο πλησιέστερα είναι προς εκείνο, χρειάζονται χρόνο μεγαλύτερο και όσο είναι πιο μακριά, χρόνο μικρότερο.

Το πιο κοντινό σώμα, στην πραγματικότητα, υπόκειται περισσότερο στη δράση της πρώτης σφαίρας· ενώ το πιο απομακρυσμένο στο μικρότερο βαθμό, εξαιτίας της απόστασης. Τα ενδιάμεσα άστρα το κάνουν αυτό ανάλογα με την απόσταση, όπως έχουν δείξει οι μαθηματικοί²¹.

Ακόμα και σε αυτή την περίπτωση, ο Σιμπλίκιος φέρνει κάποιες διευκρινίσεις στη μαρτυρία του Αριστοτέλη, που πιθανόν προέρχονται από το έργο του Εύδοξου. Συγκεκριμένα, δηλώνει με ακρίβεια τους χρόνους περιστροφής των διαφόρων σφαιρών: ενώ εκείνη της σφαίρας των απλανών αστέρων περιστρέφεται σε μία μέρα, και συνεπώς η κίνησή της είναι η ταχύτερη απ’ όλες, εκείνη της δεύτερης σφαίρας του Ερμή και της Αφροδίτης, η οποία είναι η ίδια για αυτούς τους δύο πλανήτες, είναι ενός έτους, εκείνη του Άρη είναι δύο ετών, του Δία δώδεκα ετών και του Κρόνου τριάντα ετών. Όπως βλέπουμε, οι χρόνοι μεγαλώνουν διαρκώς, όσο αυξάνεται η απόσταση του πλανήτη από τη Γη.

Οι χρόνοι, αντίθετα, της κίνησης της τρίτης σφαίρας είναι οι εξής: δεκαεννέα μήνες για την Αφροδίτη, εκατόν δώδεκα ημέρες για τον Ερμή, οκτώ μήνες και είκοσι ημέρες για τον Άρη, περίπου δεκατρείς μήνες για τον Δία και τον Κρόνο. Η τέταρτη σφαίρα καθενός από τους πλανήτες, τέλος, πραγματοποιεί μια περιστροφή στον ίδιο χρόνο με την τρίτη, αλλά σε αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή από την ανατολή προς τη δύση.

Αυτό λοιπόν – γράφει ο Σιμπλίκιος – εμποδίζει το άστρο να απομακρυνθεί υπερβολικά από τον μεσαίο κύκλο του Ζωδιακού, και τον έκανε να διαγράψει στις δύο πλευρές αυτού του κύκλου την καμπύλη που ο Εύδοξος ονόμασε «ιπποπέδη»²².

«Ιπποπέδη» κυριολεκτικά σημαίνει «δέσιμο για άλογα», δηλαδή το διπλό δαχτυλίδι που τοποθετούνταν στον αστράγαλο του ιππέα για να τα κρατά σταθερά, και είναι ένα εργαλείο σε σχήμα διπλού ελλειψοειδούς — δηλαδή του αριθμού 8. Κάνοντας κάθε πλανήτη να διαγράφει μια τροχιά αυτού του σχήματος, ο Εύδοξος κατάφερνε να εξηγήσει την κίνησή του ακόμη και όταν αυτή είναι ανάδρομη, δηλαδή φαίνεται να κινείται προς τα πίσω σε σχέση με τα άστρα, και το όλο επαναλαμβάνει τις εναλλαγές και τις επιστροφές του χορού που ο Πλάτων είχε προηγουμένως, ίσως και με αναφορά σε αυτό, περιγράψει στον Τίμαιο (βλ. σχήμα 2). Αυτή η μορφή είναι πιθανότατα το πιο μεγαλοφυές σημείο της θεωρίας του Εύδοξου, γιατί καταφέρνει να εξηγήσει τις οπισθοδρομήσεις των πλανητών χωρίς να καταφύγει σε μη κυκλικές κινήσεις. Αυτό είναι και το πλατωνικό ιδεώδες: να χρησιμοποιούνται μόνο κυκλικές κινήσεις.

Εικ. 2. Περιγραφή της καμπύλης «ιπποπέδης» που διαγράφει ένας πλανήτης σύμφωνα με τον Εύδοξο (από τον F. Franco Repellini, Ελληνικές Κοσμολογίες, Loescher, Τορίνο 1980, σελ. 166).

Οι πλανήτες χρειάζονται επιπλέον μια σφαίρα για την εξήγηση της οπισθοδρόμησης σε σχέση με τον Ήλιο και τη Σελήνη, διότι οι πέντε πλανήτες το παρουσιάζουν, ενώ ο Ήλιος και η Σελήνη – από τους οποίους εξαρτάται η αναφορά – δεν το εμφανίζουν ποτέ.

Ο Σιμπλίκιος καταλήγει επομένως:

Αυτό είναι λοιπόν το σύστημα των σφαιρών κατά τον Εύδοξο, το οποίο περιλαμβάνει είκοσι έξι συνολικά, κατανεμημένες σε επτά άστρα, δηλαδή τέσσερις για τον Ήλιο και τη Σελήνη, είκοσι για τους άλλους πέντε²³.

Ο τρόπος με τον οποίο ο Εύδοξος απέδιδε την κίνηση του Ήλιου, της Σελήνης και των πλανητών ως αποτέλεσμα του συνδυασμού των κινήσεων των αντίστοιχων σφαιρών έχει ανασυντεθεί σε μια διάσημη μελέτη από τον Ιταλό αστρονόμο Τζοβάνι Σκιαπαρέλλι, την οποία ακολούθησαν κατόπιν όλοι οι μελετητές²⁴. Αυτή δείχνει ότι, σε έναν ορισμένο βαθμό, ο Εύδοξος κατάφερνε πράγματι να εξηγήσει την φαινόμενη κίνηση του Ήλιου σε όλες της τις εκφάνσεις, καθώς και εκείνη της Σελήνης και των πλανητών, αναγάγοντάς την σε ένα άθροισμα κυκλικών κινήσεων, κάτι που ακριβώς είχε ζητήσει ο Πλάτων από τους συνεργάτες του.

Το σύστημα παρουσίαζε επίσης κάποια προβλήματα, τα οποία είχαν ήδη επισημανθεί στην αρχαιότητα και στα οποία θα σταθούμε στη συνέχεια, αλλά συνολικά διέθετε μια τεράστια ερμηνευτική ισχύ, ώστε μπορεί κανείς να πει ότι λειτουργούσε, δηλαδή «έσωζε τα φαινόμενα».

Μάλιστα, η διατύπωση του Αριστοτέλη, σύμφωνα με την οποία «οι κινήσεις κάθε άστρου πραγματοποιούνται σύμφωνα με λόγο ανάλογο προς τις αποστάσεις», δηλαδή ότι εκείνα που βρίσκονται πλησιέστερα στούς απλανείς αστέρες και επομένως πιο μακριά από τη Γη χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να διαγράψουν την περιφορά τους, ενώ εκείνα που βρίσκονται πιο μακριά από τις απλανείς και πιο κοντά στη Γη χρειάζονται λιγότερο, μοιάζει κατά τρόπο εντυπωσιακό με εκείνη που θα είναι η τρίτη από τούς διάσημους νόμους του Κέπλερ (διατυπωμένες μεταξύ 1618 και 1619).

Αυτοί, αν και σε εντελώς διαφορετικό πλαίσιο, δηλαδή εντός του ηλιοκεντρικού μοντέλου που εισήγαγε ο Κοπέρνικος, θα αποδείξουν πρώτα ότι οι πλανήτες περιγράφουν ελλειπτικές τροχιές των οποίων ο Ήλιος καταλαμβάνει έναν από τους δύο εστιακούς πόλους (πρώτος νόμος), έπειτα ότι η ακτίνα που ενώνει κάθε πλανήτη με τον Ήλιο διαγράφει ίσες επιφάνειες σε ίσους χρόνους (δεύτερος νόμος), και τέλος ότι τα τετράγωνα των περιόδων περιφοράς είναι άμεσα ανάλογα προς τους κύβους των ημιάξων των τροχιών τους, και επομένως είναι περίπου ανάλογα προς την απόστασή τους από τον Ήλιο· κάτι που, σε γενικές γραμμές, μεταβαλλόμενων των αναλογιών (mutatis mutandis), αντιστοιχεί στη διαίσθηση του Εύδοξου, σύμφωνα με την οποία οι περίοδοι περιφοράς των πλανητών είναι ανάλογες με την απόστασή τους από τη Γη.

Στην περίπτωση του Άρη, του Δία και του Κρόνου, οι περίοδοι περιφοράς που υπολόγισε ο Εύδοξος συμφωνούν σχεδόν με εκείνες που προβλέπει ο τρίτος νόμος του Κέπλερ, δηλαδή αντιστοιχούν περίπου στους αριθμούς 1,88, 11,87 και 29,45.

Ο Αριστοτέλης αναφέρει επίσης έναν μαθητή του Εύδοξου, ονόματι Κάλλιππο, ο οποίος έζησε μια γενιά μετά τον Εύδοξο και τον οποίο ο Αριστοτέλης είχε επίσης γνωρίσει, ότι τροποποίησε τη θεωρία του δασκάλου του κατά τον ακόλουθο τρόπο:

Ο Κάλλιππος συμφωνούσε με τον Εύδοξο ως προς τη θέση των σφαιρών· αλλά, όσον αφορά τον αριθμό των σφαιρών, δηλαδή τη σειρά των αποστάσεών τους, ενώ απέδιδε στον Δία και τον Κρόνο τον ίδιο αριθμό [σφαιρών] που είχε ήδη αποδώσει ο Εύδοξος, θεωρούσε, αντιθέτως, ότι θα έπρεπε να προστεθούν ακόμη δύο σφαίρες τόσο στον Ήλιο όσο και στη Σελήνη και μία σφαίρα σε καθέναν από τους άλλους πλανήτες²⁵.

Ο Δίας και ο Κρόνος αντιστοιχούν στον Δία και τον Κρόνο. Αυτοί οι δύο πλανήτες, σύμφωνα με τον Κάλλιππο, απαιτούσαν — για να εξηγηθεί η κίνησή τους — τον ίδιο αριθμό σφαιρών που τους είχε ήδη αποδώσει ο Εύδοξος, δηλαδή από τέσσερις ο καθένας. Ο Ήλιος και η Σελήνη, στους οποίους ο Εύδοξος είχε αποδώσει από τρεις σφαίρες ο καθένας, κατά τον Κάλλιππο χρειαζόταν άλλες δύο, δηλαδή πέντε ο καθένας. Οι άλλοι τρεις πλανήτες, δηλαδή ο Ερμής, η Αφροδίτη και ο Άρης, στους οποίους ο Εύδοξος είχε αποδώσει από τέσσερις σφαίρες ο καθένας, απαιτούσαν άλλη μία, δηλαδή και αυτοί πέντε ο καθένας.

Το σύνολο των σφαιρών που προσέθεσε ο Κάλλιππος για να εξηγήσει όλο το σύστημα ανερχόταν έτσι από τις 26 του Εύδοξου στις 33, ή, εάν υπολογιστεί και η σφαίρα των απλανών αστέρων, από 27 στις 34. Ο Αριστοτέλης δεν εξηγεί με ποιον ακριβώς τρόπο ο Κάλλιππος προέβη σε αυτή τη διόρθωση. Είναι βέβαιο, πάντως, ότι η πολυπλοκότητα του συστήματος αυξανόταν ακόμα περισσότερο.

Είναι όμως αξιοσημείωτο το γεγονός ότι ο Αριστοτέλης δηλώνει ρητά την πρόθεση που ώθησε τον Κάλλιππο να «δώσει λόγο για τα φαινόμενα» (ta phainomena apodósein), χρησιμοποιώντας έτσι την ίδια έκφραση που, όπως είδαμε, χρησιμοποιούσε και ο Πλάτων για να εκφράσει το πρόβλημα των ουρανίων κινήσεων, δηλαδή εκείνο του «να σωθούν τα φαινόμενα».

Συνεχίζεται με
Αριστοτέλης: οι ανάδρομες σφαίρες