Giovanni Reale - ΣΩΚΡΑΤΗΣ (65)

      Συνέχεια από: Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄

Η ΞΑΝΘΙΠΠΗ ΩΣ «ΕΤΕΡΑ ΟΨΙΣ» ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ

Η ΣΥΖΥΓΟΣ ΤΟΥ ΗΡΩΟΣ ΤΗΣ «ΑΜΦΙΣΘΕΝΟΥΣ ΕΙΡΩΝΕΙΑΣ» ΚΑΙ Η ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ

Ὁ Σωκράτης εἶχε μιὰν ἢ δύο συζύγους;

Ἡ πηγὴ ἀπὸ τὴν ὁποία οἱ μεταγενέστερες μαρτυρίες ἄντλησαν τὴν πληροφορία ὅτι ὁ Σωκράτης εἶχε πιθανότατα δύο συζύγους εἶναι τὸ κείμενο Περὶ Εὐγενείας τοῦ Ἀριστοτέλους. Ἡ πληροφορία αὐτή, ἐν τούτοις, δὲν εἶναι πιστευτὴ διότι: (α) Τὸ ἔργο τοῦ Ἀριστοτέλους δὲν ἔχει σωθεῖ· (β) Ὑπάρχουν ἀμφιβολίες περὶ τῆς γνησιότητάς του· (γ) Ἡ πληροφορία ἔρχεται σὲ ἀντίθεση πρὸς ὅσα γνωρίζουμε σχετικῶς ἀπὸ τὸν Πλάτωνα καὶ τὸν Ξενοφῶντα· (δ) Ἡ ἴδια ἡ πληροφορία ὑπέστη πολυάριθμες διαφοροποιήσεις.

Ἂς διαβάσουμε τὴ μαρτυρία τοῦ Διογένη Λαέρτιου, ἡ ὁποία μᾶς παρέχει τὴν πληροφορία στὶς διάφορες ἐκδοχές της:

Ὁ Ἀριστοτέλης λέει πὼς παντρεύτηκε δύο γυναῖκες, πρῶτα τὴν Ξανθίππη, μὲ τὴν ὁποία ἀπέκτησε τὸν Λαμπροκλῆ, καὶ ἔπειτα τὴ Μυρτώ, τὴν κόρη τοῦ δικαίου Ἀριστείδη, ποὺ τὴν παντρεύτηκε μάλιστα χωρὶς προίκα, καὶ μαζὶ της ἀπέκτησε τὸν Σωφρονίσκο καὶ τὸν Μενέξενο. Μερικοὶ λένε πὼς πρῶτα παντρεύτηκε τὴ Μυρτώ, ἄλλοι, ὅπως ὁ Σάτυρος καὶ ὁ Ἱερώνυμος ὁ Ρόδιος, λένε πὼς τὶς εἶχε καὶ τὶς δύο μαζί. Λένε δηλαδὴ πὼς θέλοντας οἱ Ἀθηναῖοι νὰ αὐξήσουν τὸν πληθυσμὸ ποὺ εἶχε μειωθεῖ, ἀποφάσισαν νὰ παντρεύονται μία Ἀθηναία καὶ συγχρόνως νὰ μποροῦν νὰ ἀποκτοῦν παιδιὰ καὶ μὲ ἄλλη. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἔκανε καὶ ὁ Σωκράτης 11.

Τὸ ἐνδεχόμενο ὁ Σωφρονίσκος καὶ ὁ Μενέξενος νὰ ἦσαν τέκνα τῆς Μυρτοῦς εἶναι ἀπίθανο. Πράγματι, ὅπως θὰ ἰδοῦμε ἀμέσως, μὲ βάση τὸν Φαίδωνα, διαπιστώνουμε ὅτι τὴν ἡμέρα τοῦ θανάτου τοῦ Σωκράτους ἡ Ξανθίππη εἰσέρχεται στὴ φυλακὴ κρατῶντας στὰ χέρια της τὸ μικρότερο παιδὶ (τὸν Μενέξενο), τὸ ὁποῖο ἀναφέρεται ρητῶς ὡς «τὸ παιδίον αὐτῶν», δηλαδὴ ὡς τὸ παιδὶ καὶ τῶν δύο 12.

Οἱ πληροφορίες μας, ὅμως, εἶναι συγκεχυμένες ὄχι μόνον σὲ ὅ,τι ἀφορᾷ στὸν γάμο τοῦ Σωκράτους μὲ τὴ Μυρτώ, ἀλλὰ καὶ σὲ ὅ,τι ἀφορᾷ στὸν πατέρα τῆς τελευταίας. Αὐτὸ προκύπτει ἀπὸ τὶς μαρτυρίες τοῦ Πλουτάρχου καὶ τοῦ Ἀθήναιου, οἱ ὁποῖοι ἄντλησαν ἀπὸ τὸ ἔργο τοῦ Ἀριστοξένου, Σωκράτους Βίος (ἔργο στὸ ὁποῖο ἐπεδίωκε νὰ μειώσει τὴν ἀξία τῆς μορφῆς τοῦ Σωκράτους). Οἱ μαρτυρίες αὐτὲς θεωροῦνται ἀποσπάσματα τοῦ ἀριστοτελικοῦ ἔργου, Περὶ Εὐγενείας:

Δημήτριος δ’ ὁ Φαληρεὺς καὶ Ἱερώνυμος ὁ Ῥόδιος καὶ Ἀριστόξενος ὁ μουσικὸς καὶ Ἀριστοτέλης, εἰ δὴ τὸ Περὶ Εὐγενείας βιβλίον ἐν τοῖς γνησίοις Ἀριστοτέλους θετέον, ἱστοροῦσι Μυρτὼ θυγατριδῆν Ἀριστείδου Σωκράτει τῷ σοφῷ συνοικῆσαι, γυναῖκα μὲν ἑτέραν ἔχοντι, ταύτην δ’ ἀναλαβόντι χηρεύουσαν διὰ πενίαν καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐνδεομένην. Πρὸς μὲν οὖν τούτους ἱκανῶς ὁ Παναίτιος ἐν τοῖς περὶ Σωκράτους ἀντείρηκεν 13.

Ξεκινῶντας λοιπὸν κάποιος ἀπὸ αὐτά, θὰ μποροῦσε νὰ κατηγορήσει ὅποιους ἀποδίδουν στὸν Σωκράτη δύο νόμιμες συζύγους, τὴν Ξανθίππη καὶ τὴ Μυρτώ, κόρη τοῦ Ἀριστείδη, ὄχι αὐτοῦ ποὺ ἔχει τὴν προσωνυμία δίκαιος (διότι αὐτὸ τὸ ἀποκλείουν τὰ χρονολογικὰ στοιχεία) ἀλλὰ τοῦ ἐγγονοῦ του. Αὐτοὶ εἶναι ὁ Καλλισθένης, ὁ Δημήτριος ὁ Φαληρέας, ὁ περιπατητικὸς Σάτυρος καὶ ὁ Ἀριστόξενος· σ’ αὐτοὺς τὴν ἀφορμὴ ἔδωσε ὁ Ἀριστοτέλης ἀναφέροντας τὸ στοιχεῖο αὐτὸ στὸ ἔργο του Περὶ Εὐγενείας. Ἐκτὸς κι ἂν ἡ διγαμία ἦταν τότε ἐπιτρεπτὴ μὲ εἰδικὸ ψήφισμα ἐξαιτίας τῆς ἔλλειψης ἀνθρώπων, ὥστε νὰ ἐπιτρέπεται σὲ ὅποιον θέλει νὰ ἔχει δύο γυναῖκες· γι’ αὐτὸ καὶ οἱ ποιητὲς κωμωδιῶν τὸ ἀποσιώπησαν, ἂν καὶ πολλὲς φορὲς μνημονεύουν τὸ Σωκράτη. Ὁ Ἱερώνυμος ἀπὸ τὴ Ρόδο ἔχει παραθέσει ἕνα εἰδικὸ ψήφισμα γιὰ τὶς γυναῖκες, ποὺ θὰ σοῦ τὸ στείλω, μόλις ἀποκτήσω ἄνεση μὲ τὴ γραφὴ τοῦ βιβλίου αὐτοῦ. Ἀλλὰ ὁ Παναίτιος ἀπὸ τὴ Ρόδο μίλησε προβάλλοντας τὴν ἀντίρρησή του σχετικὰ μὲ τὴν ὕπαρξη γυναικῶν τοῦ Σωκράτη 14.

Τὰ ἑπόμενα ἀποσπάσματα εἶναι ἐξ ἴσου ἐπικριτικὰ καὶ μεροληπτικά. Ὁ Πορφύριος θεωρεῖ τὸν Σωκράτη «προικισμένο μὲ φυσικὰ προσόντα ἀλλὰ ἀμαθῆ» καὶ ὑποστηρίζει ὅτι δὲν ἤξερε νὰ γράφει καὶ ὅτι διάβαζε μετὰ δυσκολίας. Ἀπὸ τὴν Ἱστορία τῆς φιλοσοφίας:

Ἐν δὲ τοῖς περὶ τὸν βίον τὰ μὲν ἄλλα εὔκολον καὶ μικρᾶς δεόμενον παρασκευῆς εἰς τὰ καθ’ ἡμέραν γεγενῆσθαι· πρὸς δὲ τὴν τῶν ἀφροδισίων χρῆσιν σφοδρότερον μὲν εἶναι, ἀδικίαν δὲ μὴ προσεῖναι· ἢ γὰρ ταῖς γαμεταῖς ἢ ταῖς κοιναῖς χρῆσθαι μόναις. Δύο δὲ σχεῖν γυναῖκας ἅμα, Ξανθίππην μὲν πολῖτιν καὶ κοινοτέραν πως, Μυρτὼ δὲ Ἀριστείδου θυγατριδῆν τοῦ Λυσιμάχου, καὶ τὴν μὲν Ξανθίππην προσπλακεῖσαν λαθεῖν, ἐξ ἧς αὐτῷ Λαμπροκλῆς ἐγένετο, τὴν δὲ Μυρτὼ γάμῳ, ἐξ ἧς Σωφρονίσκος καὶ Μενέξενος 15.

Αὗται δὲ συνάπτουσαι μάχην πρὸς ἀλλήλας, ἐπειδὴ παύσαιντο, ἐπὶ τὸν Σωκράτη ὥρμων διὰ τὸ μηδέποτε αὐτὰς μαχομένας διακωλύειν, γελᾶν δὲ καὶ ἀλλήλαις καὶ αὐτῷ μαχομένας ὁρῶντα 16.

Ἀλλὰ καὶ ὁ Τερτυλλιανὸς ὑπερβάλλει, βέβαια, ὅταν γράφει:

Σ’ αὐτὸ τὸ σημεῖο λύουμε τὴν κοινοκτημοσύνη, ἐνῶ οἱ ὑπόλοιποι ἄνθρωποι μόνο σ’ αὐτὸ τὴν ἀσκοῦν, ἀφοῦ ὄχι μόνο ἰδιοποιοῦνται τὶς γυναῖκες τῶν φίλων τους, ἀλλὰ καὶ τὶς δικές τους διαθέτουν σ’ αὐτοὺς μὲ ἀπόλυτη ἀνοχή. Αὐτὴ ἡ συνήθεια προῆλθε, πιστεύω, ἀπὸ τὴ διδασκαλία τῶν προγόνων καὶ τῶν σοφωτάτων ἀνδρῶν, τοῦ Ἕλληνα Σωκράτη καὶ τοῦ Ρωμαίου Κάτωνα, οἱ ὁποῖοι διέθεσαν τὶς συζύγους τους στοὺς φίλους τους 17.

Ἐν προκειμένῳ, λοιπόν, διασταυρώνονται διάφορες θέσεις:

1. Ὁ Σωκράτης νυμφεύθηκε πρῶτα τὴ Μυρτὼ καὶ κατόπιν τὴν Ξανθίππη.
2. Ὁ Σωκράτης νυμφεύθηκε πρῶτα τὴν Ξανθίππη καὶ κατόπιν τὴ Μυρτώ.
3. Ὁ Σωκράτης ἦταν νυμφευμένος παράλληλα μὲ τὴν Ξανθίππη καὶ τὴ Μυρτώ.
4. Ὁ Σωκράτης νυμφεύθηκε τὴν Ξανθίππη καὶ εἶχε τὴ Μυρτὼ ὡς παλλακίδα.
5. Ὁ Σωκράτης νυμφεύθηκε τὴ Μυρτὼ καὶ εἶχε τὴν Ξανθίππη ὡς παλλακίδα.

Ἀπὸ τὶς παραλλαγὲς αὐτές, ἡ μόνη ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ εὐσταθεῖ εἶναι ἡ πρώτη, δηλαδὴ ὅτι ὁ Σωκράτης νυμφεύθηκε τὴ Μυρτὼ καί, μετὰ τὸν θάνατό της, τὴν Ξανθίππη (μερικοὶ ὑποστηρίζουν ὅτι ὁ Ἀριστοτέλης ἀναφέρθηκε σὲ ἕναν πιθανὸ γάμο τοῦ Σωκράτους πρὶν ἀπὸ αὐτὸν μὲ τὴν Ξανθίππη).

Οὔτε ἡ θέση αὐτὴ ὅμως φαίνεται ἔγκυρη, διότι τὸ 423 π.Χ. ὁ Ἀριστοφάνης δὲν παρουσιάζει τὸν Σωκράτη ὡς νυμφευμένο. Ἐξ ἄλλου, τὸ 423 π.Χ. ὁ Σωκράτης δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ἔχει παιδιά, ἀφοῦ, τὸ ἔτος θανάτου του, τὸ 399 π.Χ., ὁ μεγαλύτερος ἀπὸ τοὺς ἀπογόνους του ἦταν «παιδί»18, ἐνῶ τὰ ἄλλα δύο ἦσαν «νήπια»19. Συνάγεται, ἔτσι, μετὰ βεβαιότητος ὅτι ὁ Σωκράτης νυμφεύθηκε σὲ προχωρημένη ἡλικία, καὶ μάλιστα μεταξὺ 50 καὶ 55 ἐτῶν.

Ἄλλωστε, ἐὰν ὁ Σωκράτης εἶχε δύο συζύγους, οἱ κωμικοὶ ποιητὲς δὲν θὰ ἔχαναν τὴν εὐκαιρία νὰ τὸν διακωμωδήσουν προκειμένου νὰ προκαλέσουν τὸ γέλιο. Ἀκόμη καὶ ἂν ἦταν νόμιμο νὰ ἔχει κανεὶς δύο συζύγους, οἱ κωμικοὶ ποιητὲς θὰ ἔσπευδαν νὰ τὶς παρουσιάσουν νὰ καυγαδίζουν τόσον μεταξύ τους ὅσον καὶ μὲ τὸν Σωκράτη, γεγονὸς τὸ ὁποῖο, μὲ τὴ συνδρομὴ τῆς τέχνης τῆς κωμωδίας, θὰ προκαλοῦσε ἀσυγκράτητα γέλια στοὺς θεατές.

Ἡ θεωρία τῆς διγαμίας, ὡς ἐκ τούτου, θὰ πρέπει νὰ θεωρηθεῖ ἕνας μῦθος ποὺ πλάσθηκε μὲ στόχο τὴ δυσφήμηση τοῦ Σωκράτους ἀπὸ τὸν Ἀριστόξενο καὶ ἐδιαδόθη ἰδιαιτέρως κατὰ τὴν περίοδο τῆς ὕστερης ἀρχαιότητας. Ἡ θεωρία αὐτὴ διαψεύδεται, ἐξ ἄλλου, καὶ ἀπὸ τοὺς ἴδιους τοὺς συγχρόνους τοῦ Σωκράτους —ἐπικεφαλῆς τῶν ὁποίων εἶναι ὁ Πλάτων μὲ τὶς ἀξιόπιστες μαρτυρίες του—, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρουν ὡς σύζυγό του μόνον τὴν Ξανθίππη.

Σημειώσεις

11. ΔΙΟΓΕΝΟΥΣ ΛΑΕΡΤΙΟΥ, Βίοι Φιλοσόφων, ΙΙ, 26.
12. ΠΛΑΤΩΝΟΣ, Φαίδων, 60 a.
13. ΑΡΙΣΤΟΞΕΝΟΥ, ἀπ. 58 Wehrli = GIANNANTONI, Socrate, σ. 286.
14. ΑΘΗΝΑΙΟΥ, ΧΙΙΙ 555d-556b = GIANNANTONI, Socrate, σ. 287.
15. ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ, Ἱστορία τῆς φιλοσοφίας, ἀπ. 12.
16. Αὐτόθι, ἀπ. 15.
17. ΤΕΡΤΥΛΛΙΑΝΟΥ, Ἀπολογητικός, (μτφρ. Α. Θεοδωράκη), Ἀθήνα, Κάκτος, 2004, 39, 12.
18. Ἦταν μᾶλλον μεταξὺ 16 καὶ 19 ἐτῶν.
19. Τὸ νεώτερο, μάλιστα, μᾶλλον δὲν περπατοῦσε ἀκόμη, διότι «ἔχουσάν τε τὸ παιδίον αὐτοῦ».

«Ο ΓΚΟΥΛΙΒΕΡ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΙΔΙΚΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» Από Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Τέσσερα φανταστικά ταξίδια που αφηγούνται την ιστορία ενός υπερβολικά πραγματικού κόσμου.

              

                      «Ο ΓΚΟΥΛΙΒΕΡ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΙΔΙΚΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ»

Ο Σουίφτ εφηύρε νάνους, γίγαντες, ιπτάμενα νησιά και λογικά άλογα για να αποκαλύψει τη δύναμη, τη γνώση και τελικά τον άνθρωπο.
Ελεύθερες αλλά φιλολογικά σεβαστές επαναναγνώσεις των μεγάλων ιστοριών του δυτικού πολιτισμού
                                           Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Για γενιές ολόκληρες, τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ έχουν περιοριστεί στη συλλογική φαντασία στις περιπέτειες ενός γίγαντα ακινητοποιημένου από μικροσκοπικούς ανθρώπους. Αλλά ο Τζόναθαν Σουίφτ είχε γράψει κάτι πολύ πιο άγριο. Πίσω από τη Λιλιπούτ, το Μπρόμπντινγκναγκ, τη Λαπούτα και τη γη των Χούινμ βρίσκεται μια σάτιρα που ξεκινά με τη βρετανική πολιτική του δέκατου όγδοου αιώνα και διευρύνει προοδευτικά το πεδίο δράσης της: πόλεμοι που διεξάγονται για παράλογους λόγους, η κούρσα για δημόσια αξιώματα, η υπερηφάνεια του ευρωπαϊκού πολιτισμού, η γνώση αποκομμένη από την πραγματικότητα και, τέλος, η ίδια η φύση του ανθρώπου. Ο Γκιούλιβερ ταξιδεύει σε φανταστικούς κόσμους· ο Σουίφτ, από την άλλη πλευρά, παρατηρεί τον δικό μας.

Συντακτικό σημείωμα
Στη λαϊκή φαντασία, τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ έχουν γίνει κυρίως ένα φανταστικό παραμύθι, που συχνά προορίζεται για την παιδική λογοτεχνία. Αλλά το βιβλίο που εκδόθηκε από τον Τζόναθαν Σουίφτ το 1726 ξεκίνησε ως μια πολιτική, κοινωνική και φιλοσοφική σάτιρα: οι νάνοι, οι γίγαντες, οι επιστήμονες και τα λογικά άλογά του χρησιμεύουν όχι μόνο για να χτίσουν υπέροχους κόσμους, αλλά και για να αλλάξουν την απόσταση από την οποία ο άνθρωπος παρατηρεί τον εαυτό του.
Για αυτόν τον λόγο, δεν θα προσπαθήσουμε να «εξηγήσουμε» τον Σουίφτ πριν ξεκινήσουμε. Θα τον ακολουθήσουμε στους προορισμούς του, αφήνοντας τη Λιλιπούτ, το Μπρόμπντινγκναγκ, τη Λαπούτα και τη γη των Χούινμ να αποκαλύψουν, το ένα μετά το άλλο, τι κρύβεται πίσω από την περιπέτεια. Επειδή το αληθινό Ταξίδι του Γκιούλιβερ δεν οδηγεί απλώς σε φανταστικές χώρες: μας φέρνει συνεχώς πίσω.

Εισαγωγή — Ο άνθρωπος που νόμιζε ότι έφευγε για να δει τον κόσμο

Ο Λεμουέλ Γκιούλιβερ δεν ξεκινά ως ήρωας. Είναι γιατρός, ένας πρακτικός, περίεργος, φαινομενικά αξιόπιστος άνθρωπος· ένας από εκείνους τους ταξιδιώτες που παρατηρούν, καταγράφουν και περιγράφουν. Όταν αφηγείται αυτά που βλέπει, το κάνει με τη σοβαρότητα κάποιου που πιστεύει ότι ο κόσμος μπορεί να γίνει κατανοητός βάζοντας τα πάντα στη θέση τους.
Ακριβώς αυτή η αξιοπιστία καθιστά την παγίδα του Σουίφτ αποτελεσματική. Ο Γκιούλιβερ πιστεύει ότι ταξιδεύει για να συναντήσει παράξενους λαούς. Εμείς πιστεύουμε ότι τον ακολουθούμε για να τους παρατηρήσουμε. Αλλά με κάθε προσγείωση, η κλίμακα με την οποία κρίνουμε τι βρίσκεται μπροστά μας αλλάζει. Πρώτα, οι άλλοι γίνονται μικροσκοπικοί, μετά εμείς γινόμαστε μικροσκοπικοί. Έτσι, η γνώση χάνει την επαφή με την πραγματικότητα και, τέλος, ακόμη και η βεβαιότητα ότι ο άνθρωπος είναι το κατεξοχήν λογικό ζώο κλονίζεται.
Ο Γκιούλιβερ πιστεύει ότι παρατηρεί τους άλλους. Ο Σουίφτ τον στέλνει σε ένα ταξίδι για να μπορέσουμε να παρατηρήσουμε τον εαυτό μας. Και από εδώ σαλπάρουμε.

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΓΕΙΩΣΗ

Λιλιπούτ — Πόσο μικρός πρέπει να είναι ένας άνθρωπος για να γίνει ισχυρός;

Όταν ο Λεμουέλ Γκιούλιβερ ανακτά τις αισθήσεις του μετά το ναυάγιο, διαπιστώνει ότι δεν μπορεί να κινηθεί. Είναι ξαπλωμένος ανάσκελα, με τα χέρια και τα πόδια του δεμένα στο έδαφος, ακόμη και τα μαλλιά του δεμένα πάνω του. Τότε κάτι αρχίζει να σέρνεται στο σώμα του: ένας άντρας ύψους λιγότερο από 15 εκατοστά, οπλισμένος με τόξο και βέλη. Εκατοντάδες από αυτά θα ακολουθήσουν. Η σκηνή έχει γίνει τόσο διάσημη που έχει καταβροχθίσει σχεδόν ολόκληρο το μυθιστόρημα: για πολλούς αναγνώστες,τα Ταξίδια του Γκιούλιβερεξακολουθούν να είναι, πάνω απ' όλα, ακριβώς αυτό: ένας γίγαντας φυλακισμένος από μικροσκοπικούς ανθρώπους.

Ο Swift, από την άλλη πλευρά, μόλις ξεκινάει.

Η Λιλιπούτ δεν είναι μια χώρα με αστεία ανθρωπάκια. Είναι ένα κράτος με αυτοκράτορα, αυλή, υπουργούς, αξιωματούχους, στρατούς, διπλωμάτες, φατρίες και εξωτερικούς εχθρούς. Με άλλα λόγια, κατέχει σχεδόν όλα όσα κατείχε η Βρετανία του Σουίφτ. Μόνο που είναι πολύ, πολύ μικρότερα.
Στην αυλή, ο Γκιούλιβερ γίνεται μάρτυρας ενός από τα πιο αξιομνημόνευτα θεάματα. Όταν ένα μεγάλο δημόσιο αξίωμα γίνεται διαθέσιμο, οι υποψήφιοι πρέπει να εμφανιστούν ενώπιον του αυτοκράτορα χορεύοντας και πηδώντας πάνω από ένα πολύ λεπτό σχοινί. Ο Σουίφτ διευκρινίζει ότι όσοι εξασκούνται σε αυτήν την άσκηση είναι εκείνοι που
«επιδιώκουν υψηλές θέσεις και την εύνοια της αυλής»
και ότι η χρέωση αποδίδεται σε
«Όποιος πηδήξει ψηλότερα χωρίς να πέσει».
(Τζόναθαν Σουίφτ, Ταξίδια του Γκιούλιβερ , Μέρος Ι, κεφ. III, δική μας μετάφραση).
Ακόμα και οι ιερείς πρέπει περιοδικά να αποδεικνύουν ότι δεν έχουν χάσει την ικανότητά τους. Ο Ταμίας Φλίμναπ είναι ο καλύτερος από όλους.

Η εμπειρογνωμοσύνη που απαιτείται για τη διακυβέρνηση μιας αυτοκρατορίας; Ο Σουίφτ δεν την αναφέρει. Για να προοδεύσει κανείς, πρέπει να κατακτήσει την τέχνη της ισορροπίας: να γνωρίζει πόσο μακριά να πηδάει, πότε να λυγίζει και, ει δυνατόν, να μην πέφτει μπροστά στον κυρίαρχο. Ο αναγνώστης του δέκατου όγδοου αιώνα μπορούσε να αναγνωρίσει μια πολιτική στην οποία η διατήρηση της εύνοιας όσων είχαν την εξουσία ήταν συχνά πιο πολύτιμη από την αξία.
Τρεις αιώνες έχουν περάσει. Το σχοινί, φυσικά, δεν είναι πια ορατό.
Αλλά ο Σουίφτ δεν είναι ικανοποιημένος.
Στη Λιλιπούτ, υπάρχουν δύο μεγάλες παρατάξεις, που διακρίνονται από το ύψος των τακουνιών τους: οι Τραμέκσανοι φορούν ψηλοτάκουνα, οι Σλαμέκσανοι χαμηλά. Ο αυτοκράτορας προτιμά το δεύτερο. Πίσω από την καρικατούρα, αναδύονταν οι αντιφάσεις στη βρετανική πολιτική, που παραδοσιακά ανάγονταν στην αντιπαλότητα μεταξύ Τόρις και Ουίγων. Μια διαίρεση που θεωρούνταν πολύ σοβαρή περιορίστηκε έτσι κυριολεκτικά σε λίγα χιλιοστά τακουνιού.
Μετά έρχεται ο πόλεμος.
Η Λιλιπούτ μάχεται εδώ και χρόνια ενάντια στη γειτονική αυτοκρατορία του Μπλεφούσκου. Ο σκοπός είναι τόσο σοβαρός όσο ένα αποφασιστικό ερώτημα για τη μοίρα των εθνών: από ποια άκρη πρέπει να σπάσει ένα σφιχτό βραστό αυγό;
Η παράδοση όριζε την πλατύτερη πλευρά. Ένας πρόγονος του αυτοκράτορα, αφού έκοψε το δάχτυλό του σπάζοντας ένα αυγό, επέβαλε νόμο να ανοίγει στο στενότερο άκρο. Ακολούθησαν εξεγέρσεις, διωγμοί, εξορίες και θάνατοι. Ο Γκιούλιβερ πληροφορείται ότι «έντεκα χιλιάδες άνθρωποι» προτίμησαν να πεθάνουν παρά να αποδεχτούν το προβλεπόμενο τέλος. (Μέρος Ι, κεφάλαιο IV, δική μας μετάφραση).
Οι υποστηρικτές της πλάγιας πλευράς βρήκαν καταφύγιο στο Μπλεφούσκου και η διαμάχη έγινε διεθνής. Πίσω από τους Μεγάλους Ενδιανούς και τους Μικρούς Ενδιανούς, μπορεί κανείς να διακρίνει τις πολιτικές, θρησκευτικές και δυναστικές διαιρέσεις της Ευρώπης· πίσω από το Μπλεφούσκου, μπορεί κανείς να διακρίνει τη Γαλλία, τον μεγάλο αντίπαλο της Μεγάλης Βρετανίας.
Ο Σουίφτ προσθέτει μια ακόμη πιο διαβρωτική λεπτομέρεια. Το ιερό κείμενο που επικαλούνται τα εμπλεκόμενα μέρη απλώς αναφέρει ότι «όλοι οι αληθινοί πιστοί θα σπάσουν αυγά για το σωστό σκοπό». Το ποιος είναι αυτός ο σωστός σκοπός, παρατηρεί ο σχολιαστής, θα πρέπει να αφεθεί στη συνείδηση ​​του καθενός - ή, το πολύ, στην πολιτική αρχή. (Μέρος Ι, κεφ. IV, δική μας μετάφραση).
Ο μηχανισμός είναι τέλειος. Μια πρόταση μπορεί να ερμηνευτεί. Κάποιος αποφασίζει ποια είναι η σωστή ερμηνεία. Αναδύονται δύο φατρίες. Ακολουθούν λογοκρισία, αποκλεισμός από τα αξιώματα, εξορία, εξεγέρσεις. Τελικά, καταφθάνουν στρατοί.

Και όλα ξεκίνησαν με ένα αυγό.

Ο Σουίφτ δεν υποστηρίζει ότι οι θρησκευτικές ή πολιτικές πεποιθήσεις είναι ασήμαντες. Μετατοπίζει την κλίμακα τους. Τις παρατηρεί από αρκετά μακριά ώστε να μας αναγκάσει να αναρωτηθούμε πόσοι από τους λόγους που διακηρύσσουν οι άνθρωποι αξίζουν πραγματικά το αίμα που είναι διατεθειμένοι να χύσουν.
Ο Γκιούλιβερ, που μπορούσε να συντρίψει τη Λιλιπούτεια κάτω από το παπούτσι του, καταλήγει μπλεγμένος στις στρατηγικές του και στον πόλεμο εναντίον του Μπλεφούσκου. Η σωματική μικρότητα των Λιλιπούτειων γίνεται έτσι ηθική και πολιτική.
Είναι η πρώτη απάτη του Σουίφτ. Μας παρουσιάζει μικροσκοπικούς ανθρώπους για να μπορούμε να γελάμε με τις απεριόριστες φιλοδοξίες τους. Έπειτα, ενώ εμείς χαμογελάμε ακόμα, καταργεί σιωπηλά τη μονάδα μέτρησης.
Και το ερώτημα δεν αφορά πλέον τη Λιλιπούτ.
Είναι η Λιλιπούτ γελοία, ή μήπως οποιαδήποτε πολιτική είναι γελοία όταν την κοιτάς από τη σωστή απόσταση;

ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΓΕΙΩΣΗ

Μπρόμπντινγκναγκ — Τι θα γινόταν αν ήμασταν εμείς οι μικροί;

Στη Λιλιπούτ, ο Γκιούλιβερ μπορούσε να κρατήσει έναν άνθρωπο στην παλάμη του χεριού του. Στο Μπρόμπντινγκναγκ, το ένα χέρι είναι αρκετό για να κρατήσει τον Γκιούλιβερ.
Ο Σουίφτ ανατρέπει το προηγούμενο παιχνίδι. Τα δέντρα μοιάζουν με πύργους, τα χωράφια μοιάζουν με δάση, τα κατοικίδια γίνονται απειλές, και ακόμη και το ανθρώπινο σώμα, παρατηρούμενο από λίγα εκατοστά μακριά, χάνει όλη του τη χάρη: πόρους, ρυτίδες, οσμές, ατέλειες. Το μέγεθος δεν εξευγενίζει απαραίτητα τα πράγματα. Μερικές φορές απλώς μας επιτρέπει να βλέπουμε τα ελαττώματά τους πιο καθαρά.
Ο Γκιούλιβερ βρίσκεται από έναν χωρικό, εκτίθεται ως περιέργεια και τελικά οδηγείται στην αυλή. Είναι έξυπνος, μπορεί να μιλήσει και να σκέφτεται, αλλά στα μάτια των γιγάντων παραμένει ένα μικροσκοπικό πλάσμα από μια ακόμη πιο μικρή χώρα.
Και εδώ είναι που ο Σουίφτ προετοιμάζει την αποφασιστική ανατροπή.
Ο Γκιούλιβερ αφηγείται στον βασιλιά του Μπρόμπντινγκναγκ την πατρίδα του: Κοινοβούλιο, ευγενείς, αυλές, οικονομικά, πολέμους, συμμαχίες. Το κάνει με την υπερηφάνεια κάποιου που είναι πεπεισμένος ότι αντιπροσωπεύει έναν εκλεπτυσμένο πολιτισμό. Δεν ομολογεί τα δικά του ελαττώματα: παρουσιάζει τα διαπιστευτήριά του.
Ο βασιλιάς ακούει και κάνει ερωτήσεις. Πώς επιλέγονται οι άνδρες που κυβερνούν; Πώς λειτουργεί η δικαιοσύνη; Γιατί προκύπτουν πόλεμοι; Ποια είναι η σχέση μεταξύ πλούτου και εξουσίας;
Όσο περισσότερο αντιδρά ο Γκιούλιβερ, τόσο περισσότερο συρρικνώνεται η ένδοξη εικόνα της Ευρώπης. Από έξω, η πολιτική πολυπλοκότητα μπορεί να μοιάζει απλώς με ένα ευφυές σύστημα μέσω του οποίου άπληστοι, φιλόδοξοι και εριστικοί άνδρες οργανώνουν τις αντιπαλότητές τους.

Τελικά ο ηγεμόνας εκφέρει την ετυμηγορία του: οι Ευρωπαίοι του φαίνονται

«Η πιο ολέθρια φυλή μικρών και απεχθών παρασίτων που η φύση έχει επιτρέψει ποτέ να σέρνεται στην επιφάνεια της γης».
(Τζόναθαν Σουίφτ, Ταξίδια του Γκιούλιβερ , Μέρος II, κεφ. VI, δική μας μετάφραση).

Η λέξη-κλειδί είναι «μικρό».

Ο Γκιούλιβερ είναι σωματικά μικροσκοπικός μπροστά στον βασιλιά, αλλά ο Σουίφτ έχει μεταφέρει αυτό το μέγεθος στον πολιτισμό που αντιπροσωπεύει. Ο Γκιούλιβερ πιστεύει ότι επαινεί την Ευρώπη, ενώ ο Σουίφτ κατασκευάζει ένα κατηγορητήριο εναντίον της.
Η ανατροπή γίνεται ακόμη πιο άγρια ​​όταν ο Γκιούλιβερ, πρόθυμος να καταδείξει την πρόοδο της ευρωπαϊκής γνώσης, προσφέρει στον βασιλιά το μυστικό της πυρίτιδας. Του εξηγεί ότι του επιτρέπει να γκρεμίζει τείχη, να καταστρέφει πόλεις και να εξοντώνει στρατούς. Πιστεύει ότι του δίνει ένα εργαλείο ικανό να τον κάνει ανίκητο.
Ο βασιλιάς τρομοκρατείται. Δεν μπορεί να καταλάβει πώς ένα φαινομενικά ακίνδυνο πλάσμα θα μπορούσε να συλλάβει τόσο απάνθρωπες ιδέες και δηλώνει ότι θα προτιμούσε να χάσει.
«το μισό του βασιλείου του»
αντί να γνωρίζει ένα τέτοιο μυστικό. (Μέρος II, κεφ. VII, η δική μας μετάφραση).
Ο Γκιούλιβερ βλέπει μια κατάκτηση της γνώσης. Ο βασιλιάς βλέπει τις συνέπειες. Ο πρώτος βλέπει τεχνική ικανότητα. Ο δεύτερος, άνδρες που σκοτώνονται και πόλεις που καταστρέφονται.
Ο Σουίφτ δεν χτίζει την ουτοπία ενός τέλειου ηγεμόνα. Κάνει κάτι πιο ενδιαφέρον: στερεί από την Ευρώπη το προνόμιο να κρίνει τον εαυτό της με βάση τα δικά της κριτήρια.
Και γι' αυτό το Μπρόμπντινγκναγκ έρχεται μετά τη Λιλιπούτ.
Στο πρώτο ταξίδι, χαμογελούσαμε καθώς κοιτούσαμε από ψηλά τους μικροσκοπικούς άντρες που μαλώνανε για τακούνια, τις κατηγορίες και τα αυγά. Ήταν εύκολο: αυτοί ήταν που μας κορόιδευαν.
Τώρα κάποιος μας κοιτάζει από το ίδιο ύψος.
Πόλεμοι, τίτλοι, κοινοβούλια, στρατοί, κατακτήσεις: αυτό που φαίνεται σοβαρό εκ των έσω αλλάζει διάσταση όταν ο παρατηρητής δεν συμμερίζεται αυτόματα τις αξίες πάνω στις οποίες έχουμε χτίσει αυτή τη σοβαρότητα.
Ο Swift άλλαξε μόνο την κλίμακα.
Κι όμως ήταν αρκετό.
Επειδή το μεγαλείο, όπως ανακαλύπτουμε στο Μπρόμπντινγκναγκ, είναι πολύ συχνά το όνομα που δίνουμε στα πράγματα όταν είμαστε πολύ κοντά για να τα κρίνουμε.
Έτσι, το ερώτημα δεν αφορά πλέον τους γίγαντες.
Πόσο από το μεγαλείο ενός πολιτισμού παραμένει όταν κρίνεται από κάποιον που δεν συμμερίζεται την ιδέα του περί μεγαλείου;

ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΒΑΣΗ

Λαπούτα — Ποιο είναι το νόημα να ξέρεις τα πάντα αν δεν καταλαβαίνεις πλέον την πραγματικότητα;
Αφού ήταν ένας γίγαντας και στη συνέχεια ένα μικροσκοπικό πλάσμα, ο Γκιούλιβερ συναντά άντρες που φαίνεται να έχουν λύσει το πρόβλημα του μεγέθους ασχολούμενοι σχεδόν αποκλειστικά με ό,τι βρίσκεται πάνω από τα κεφάλια τους.
Η Λαπούτα είναι ένα ιπτάμενο νησί. Οι κάτοικοί του είναι παθιασμένοι με τα μαθηματικά, την αστρονομία και τη μουσική. Υπολογίζουν και μετρούν συνεχώς. Είναι τόσο απορροφημένοι στις σκέψεις τους που χρειάζονται ειδικούς υπηρέτες, τους φτερουγιστές , που τους επαναφέρουν στην πραγματικότητα αγγίζοντας το στόμα ή τα αυτιά τους όταν χρειάζεται να μιλήσουν ή να ακούσουν.
Ο Σουίφτ περιγράφει άντρες τόσο βυθισμένους στο μυαλό τους που πρέπει να τους προειδοποιήσει ότι ο κόσμος εξακολουθεί να υπάρχει μπροστά τους.
Κι όμως δεν είναι ηλίθιοι. Αυτό ακριβώς είναι το θέμα.
Κατέχουν εξελιγμένες μαθηματικές και αστρονομικές γνώσεις και έχουν κατασκευάσει ένα ολόκληρο νησί ικανό να κινείται στον αέρα χάρη σε έναν τεράστιο μαγνήτη. Το να μετατρέψουν τον Σουίφτ σε εχθρό της επιστήμης θα σήμαινε, επομένως, ότι δεν θα είχαν πετύχει τον στόχο: αυτοί οι άντρες γνωρίζουν πολλά.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν πρέπει να χρησιμοποιήσουν ό,τι γνωρίζουν.
Ένας ράφτης που έχει αναλάβει να πάρει τις μετρήσεις του Γκιούλιβερ προχωρά με ένα τεταρτημόριο, διαβήτη και γεωμετρικούς υπολογισμούς. Λίγες μέρες αργότερα, φτάνει το κοστούμι: «πολύ κακοφτιαγμένο και εντελώς εκτός μεγέθους». (Τζόναθαν Σουίφτ, Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ , Μέρος III, κεφ. II, δική μας μετάφραση).
Ο υπολογισμός βελτιώθηκε.
Τα παντελόνια, προφανώς, δεν το ήξεραν αυτό.
Αλλά στην Ακαδημία του Λαγκάντο η σάτιρα γίνεται πιο άγρια. Ο Γκιούλιβερ συναντά ακαδημαϊκούς που ασχολούνται εδώ και χρόνια με εξαιρετικά έργα: ο ένας προσπαθεί να εξαγάγει ηλιαχτίδες από αγγούρια για να τα συντηρήσει σε φιαλίδια. ένας άλλος προσπαθεί να μετατρέψει τα περιττώματα σε τρόφιμα από τα οποία προέρχονται. αλλού, σπίτια σχεδιάζονται από την οροφή μέχρι την κορυφή, μαζί με νέες γεωργικές μεθόδους που δεν παράγουν αποτελέσματα.
Ο ερευνητής αγγουριών διαβεβαιώνει ότι, με άλλα οκτώ χρόνια εργασίας, θα είναι σε θέση να τροφοδοτήσει τους κήπους του κυβερνήτη
«Ηλιοφάνεια σε λογική τιμή».
(Μέρος III, κεφ. V, δική μας μετάφραση).
Είναι δύσκολο να μην χαμογελάσεις.
Αλλά έξω από τις ακαδημίες, ο Γκιούλιβερ βλέπει κακοκαλλιεργημένα χωράφια, ερειπωμένα σπίτια και έναν φτωχό πληθυσμό. Η αντίθεση είναι ο πραγματικός στόχος: ενώ τα έργα και οι θεωρίες που αποσκοπούν στη βελτίωση του κόσμου πολλαπλασιάζονται, η συγκεκριμένη πραγματικότητα επιδεινώνεται.
Ο Σουίφτ δεν λέει ότι η σκέψη είναι άχρηστη ή ότι τα μαθηματικά είναι γελοία. Υποδεικνύει κάτι πιο ακριβές: μια γνώση που θεωρεί την κομψότητά της επαρκή απόδειξη της αλήθειας της.
Αλλά η Λαπούτα εξακολουθεί να κρύβει κάτι.
Το πλωτό νησί είναι επίσης ένα όργανο κυριαρχίας. Όταν μια πόλη επαναστατεί ή αρνείται να πληρώσει φόρο υποτέλειας, ο βασιλιάς μπορεί να την κρεμάσει από πάνω, στερώντας της τον ήλιο και τη βροχή, ακόμη και σε σημείο να τη συντρίψει.
Ξαφνικά η εικόνα αλλάζει.
Η γνώση που φαινόταν ανίκανη να ράψει ένα φόρεμα γίνεται τρομερά αποτελεσματική όταν πρέπει να ασκήσει εξουσία.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο βαθιά πρόκληση του Λαπούτα. Η γνώση μπορεί να χάσει την επαφή με τη ζωή και όμως να διατηρήσει μια τρομερή ικανότητα να τη διακυβερνά.
Δεν χρειάζεται να ρωτήσουμε ποιοι είναι οι Λαπουτιανοί σήμερα. Αυτό θα ήταν πολύ εύκολο.
Η εικόνα που μας άφησε ο Σουίφτ είναι αρκετή: άντρες που γνωρίζουν την κίνηση των αστεριών, κάνουν ένα νησί να πετάει στον ουρανό και πρέπει να τους αγγίξει ένας υπηρέτης για να καταλάβουν ότι κάποιος τους μιλάει.
Έτσι, το ερώτημα δεν αφορά πλέον μόνο τη Λαπούτα.
Όταν η γνώση σταματά να κοιτάζει τον κόσμο, συνεχίζει να είναι γνώση ή γίνεται απλώς μια άλλη μορφή εξουσίας;

ΤΕΤΑΡΤΗ ΑΠΟΒΑΣΗ

Houyhnhnm και Yahoo — Είμαστε πραγματικά λογικά ζώα;

Όταν ο Γκιούλιβερ φτάνει στη χώρα των Χούινμ, ο Σουίφτ αλλάζει κάτι πιο ριζικό από τις αναλογίες: αφαιρεί από τον άνθρωπο το μονοπώλιο της λογικής.
Οι Χούινμ είναι άλογα. Μιλούν, συλλογίζονται και οργανώνουν την κοινωνία τους σύμφωνα με ορθολογικές αρχές. Κοιτάζουν με θαυμασμό τον Γκιούλιβερ, ο οποίος διαθέτει σώμα παρόμοιο με αυτό των πιο εξευτελισμένων όντων στη χώρα τους, αλλά φαίνεται ικανός για σκέψη.
Αυτά τα όντα είναι οι Γιαχού.
Είναι βρώμικοι, επιθετικοί και καθοδηγούνται από τις ορέξεις τους. Παλεύουν για αυτό που θέλουν, συσσωρεύουν αυτό που δεν χρειάζονται και φαίνονται ανίκανοι να ελέγξουν τα πάθη τους.
Τότε ο Γκιούλιβερ το κοιτάζει πιο προσεκτικά.
Και η δυσφορία αρχίζει.
Οι Yahoo έχουν χέρια, πρόσωπα και σώματα που τους θυμίζουν κάτι. Όταν βλέπουν την εικόνα τους δίπλα στη δική τους, η ομοιότητα γίνεται αδύνατο να αγνοηθεί.

Το πρόβλημα δεν είναι πλέον αυτό που είναι οι Yahoo.
Είναι η διαπίστωση αυτού που είμαστε.
Ο Γκιούλιβερ λέει στον δάσκαλό του, τον Χούινμν, για τον πολιτισμό από τον οποίο προέρχεται: πολέμους, χρήματα, δύναμη, ασθένειες, δικηγόρους, υπουργούς, πλούτο και φτώχεια. Ο συνομιλητής του καταλήγει σε ένα συντριπτικό συμπέρασμα: οι άνθρωποι δεν διαθέτουν σωστά τη λογική. Αντίθετα, διαθέτουν μια ικανότητα που τους επιτρέπει να «αυξάνουν τα ελαττώματά τους» και να ανακαλύπτουν νέα που οι Γιαχού δεν γνωρίζουν ακόμη. (Τζόναθαν Σουίφτ, Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ , Μέρος IV, κεφ. VII, δική μας μετάφραση).
Η νοημοσύνη, λοιπόν, μπορεί να μην μας έκανε καλύτερους. Μπορεί απλώς να μας παρείχε πιο εξελιγμένα εργαλεία για να γίνουμε αυτό που ήδη ήμασταν.

Ένας Yahoo επιθυμεί μια λαμπερή πέτρα.
Ένας άνθρωπος εφευρίσκει τα χρήματα.
Μια Yahoo επιτίθεται σε έναν αντίπαλο.
Ένας άντρας οργανώνει έναν στρατό.
Μία Yahoo θέλει να κυριαρχήσει.
Ένας άνθρωπος χτίζει θεσμούς ικανούς να μετατρέψουν αυτή τη βούληση σε σύστημα.

Το χάσμα μεταξύ κτηνωδίας και πολιτισμού στενεύει επικίνδυνα.
Αντιμέτωποι με όλα αυτά, οι Χούινμ φαίνεται να αντιπροσωπεύουν την τέλεια εναλλακτική λύση. Δεν ξέρουν τίποτα από ψέματα με την ανθρώπινη έννοια της λέξης. Ζουν σύμφωνα με τη λογική, την τάξη και τη μετριοπάθεια. Ο Γκιούλιβερ καταλήγει να τους θεωρεί ανώτερους από τους ανθρώπους και επιθυμεί να παραμείνει μαζί τους.
Αλλά το Swift δεν μας αφήνει μια τόσο απλή λύση.
Μια κοινωνία που διέπεται αποκλειστικά από τη λογική διαθέτει τάξη και σταθερότητα, αλλά φαίνεται να έχει αποβάλει πολλά από αυτά που συνδέουμε με την ανθρώπινη εμπειρία: τα πάθη, την ατομικότητα, την απρόβλεπτη φύση, ακόμη και την ευθραυστότητα από την οποία μπορούν να προκύψουν η συμπόνια και η ελευθερία.
Ο συλλογισμός των Χούινμ είναι σαφής.
Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο μπορεί να κάνει τρομερό κρύο.
Αυτά τα λογικά όντα στην πραγματικότητα συζητούν επίσης πώς να λύσουν το πρόβλημα της Yahoo, σε σημείο που να εξετάζουν την πιθανότητα εξάλειψής τους ή αποτροπής της αναπαραγωγής τους.
Αν οι Γιαχού αντιπροσωπεύουν τον άνθρωπο που έχει εγκαταλειφθεί στις ορέξεις του, οι Χούινμ ίσως αντιπροσωπεύουν αυτό που θα παρέμενε αν εξαλειφόταν οτιδήποτε δεν μπορεί να επαναφερθεί στη λογική.
Αλλά είμαστε σίγουροι ότι θέλουμε να ζήσουμε εκεί;
Ο Σουίφτ έχει πλέον φτάσει τη σάτιρα στο πιο άβολο σημείο της. Δεν μας ρωτάει πλέον αν κυβερνάμε καλά, αν διεξάγουμε παράλογους πολέμους ή αν κάνουμε κακή χρήση της νοημοσύνης μας.
Μας ρωτάει κάτι που έρχεται πρώτο:
Τι μας επιτρέπει να θεωρούμε τους εαυτούς μας λογικά ζώα;
Και ακριβώς τη στιγμή που φαίνεται να μας προσφέρει την απάντηση στους Χούινμς – μια ζωή που τελικά διέπεται από τη λογική – εισάγει την τελική αμφιβολία.
Ίσως η εναλλακτική λύση στους Γιαχού δεν είναι να σβήσουμε οτιδήποτε είναι παράλογο στον άνθρωπο, αλλά να μάθουμε να ζούμε με αυτό χωρίς να κυριαρχούμαστε από αυτό.
Και τότε το ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο:
Αν αφαιρούσαμε από τον άνθρωπο όλα όσα τον κάνουν παράλογο, θα είχαμε τελικά έναν καλύτερο άνθρωπο ή δεν θα είχαμε πια άνθρωπο;

ΠΕΜΠΤΗ ΑΠΟΒΑΣΗ

Η Επιστροφή — Τι θα γινόταν αν οι Yahoo ήμασταν εμείς ;

Ο Γκιούλιβερ επιστρέφει σπίτι.
Θα πρέπει να είναι το καθησυχαστικό συμπέρασμα κάθε ταξιδιωτικής ιστορίας. Μετά από ναυάγια, γίγαντες, μικροσκοπικούς ανθρώπους, ιπτάμενα νησιά και φιλόσοφα άλογα, ο ταξιδιώτης βρίσκει αυτό που άφησε πίσω του: τη γυναίκα του, τα παιδιά του, το σπίτι του, τους ομοίους του.
Αλλά η Σουίφτ του αρνείται ένα ευτυχές τέλος.
Ο άνθρωπος που επιστρέφει δεν είναι αυτός που έφυγε.
Αφού έζησε με τους Χούινμς, ο Γκιούλιβερ δεν μπορεί πλέον να κοιτάζει τους ανθρώπους χωρίς να τους αναγνωρίζει ως Γιαχού. Και όχι μόνο στους άπληστους, τους βίαιους ή τους διεφθαρμένους: η ομοιότητα επεκτείνεται και στο είδος.

Όταν επιστρέφει σπίτι, η γυναίκα του και τα παιδιά του τον πλησιάζουν με στοργή. Η αντίδρασή του είναι τρομερή. Η γυναίκα του τον αγκαλιάζει και τον φιλάει, αλλά η οικειότητα του κάνει τέτοια εντύπωση που παραλίγο να λιποθυμήσει. Λίγο αργότερα, ομολογεί ότι για τον πρώτο χρόνο μετά βίας άντεχε την παρουσία της οικογένειάς του και ότι «Η ίδια η μυρωδιά τους μου ήταν αφόρητη.»
(Τζόναθαν Σουίφτ, Ταξίδια του Γκιούλιβερ , Μέρος Δ΄, κεφ. ΧΙΙ, δική μας μετάφραση).

Η σάτιρα έχει πλέον πάψει να είναι ένα παιχνίδι αναλογιών.

Ταξίδι με το ταξίδι, ο Σουίφτ έχει αφαιρέσει κάτι από την εικόνα του ανθρώπου για τον εαυτό του: το κύρος της εξουσίας, το μεγαλείο του πολιτισμού, την αυθεντία της γνώσης και, τέλος, τη βεβαιότητα της δικής του ορθολογικής ανωτερότητας.
Τώρα μένει ο αναγνώστης.
Και εδώ ακριβώς γίνεται προβληματικός ο ίδιος ο Γκιούλιβερ. Η αηδία του για την ανθρωπότητα είναι τόσο απόλυτη που είναι ανίκανος να αναγνωρίσει ακόμη και την αγάπη της ίδιας του της οικογένειας. Αν οι Γιαχού αντιπροσωπεύουν τον άνθρωπο που κυριαρχείται από την όρεξη, ο Γκιούλιβερ διακινδυνεύει το αντίθετο άκρο: να θέλει να ξεφύγει από την ίδια του την ανθρωπιά.

Ο Swift δεν μας αναγκάζει να επιλέξουμε ανάμεσα σε Yahoo και Houyhnhms. Ίσως δεν προσφέρει λύση ακριβώς επειδή θέλει να μας αφήσει με το πρόβλημα.

Στις τελευταίες σελίδες, ο Γκιούλιβερ σιγά σιγά ανακτά την ανοχή του στην παρουσία της γυναίκας και των παιδιών του, αλλά εξακολουθεί να προτιμά να περνάει ώρες στον στάβλο, συνομιλώντας με τα άλογά του. Είναι μια κωμική και μελαγχολική εικόνα: ο άνθρωπος που ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο για να γνωρίσει άλλους λαούς επέστρεψε ανίκανος να ζήσει ειρηνικά με τους δικούς του.
Και τότε καταλαβαίνουμε ότι τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ δεν αφηγούνται απλώς την ιστορία τεσσάρων φανταστικών χωρών.
Μιλούν επίσης για μια προοδευτική απώλεια της αθωότητας.
Στην αρχή ο Σουίφτ μας επιτρέπει να τους πούμε: είναι γελοίοι, είναι ματαιόδοξοι, διεξάγουν παράλογους πολέμους, δεν βλέπουν την πραγματικότητα.
Ταξίδι με το ταξίδι, αυτή η λέξη γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να προφερθεί.
Μέχρι να μείνει μόνο ένα ερώτημα.
Τι θα γινόταν αν ήμασταν οι Yahoo;

ΣΥΝΑΨΗ

Το παραμύθι που δεν ήθελε να κοιμηθούμε
Ίσως τώρα μπορούμε να καταλάβουμε γιατί τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ είχαν μια τόσο μοναδική μοίρα.
Έχουμε διατηρήσει την πιο αθώα εικόνα: έναν τεράστιο άντρα ξαπλωμένο στην παραλία, ακινητοποιημένο από εκατοντάδες μικροσκοπικά σύρματα, ενώ μικροσκοπικοί στρατιώτες σέρνονται πάνω στο στήθος του. Μια τέλεια εικόνα για ένα βιβλίο περιπέτειας, μια εικονογράφηση ή ακόμα και μια ιστορία για να αφηγηθείτε στα παιδιά.
Ο Σουίφτ, ωστόσο, είχε σχεδιάσει κάτι άλλο.
Είχε σχεδιάσει ένα ταξίδι στο οποίο κάθε απόσταση άλλαζε την κρίση μας. Μας έκανε γίγαντες για να παρατηρούμε τη δύναμη, μικροσκοπικούς για να κρίνουμε τον πολιτισμό μας, θεατές μιας γνώσης τόσο υψηλής που κινδυνεύουμε να χάσουμε από τα μάτια μας τη γη. Τελικά, απογύμνωσε τον άνθρωπο από αυτό για το οποίο υπερηφανευόταν περισσότερο: τη βεβαιότητα ότι είναι το κατ' εξοχήν λογικό πλάσμα.
Το ταξίδι θα μπορούσε να τελειώσει όχι επειδή ο Γκιούλιβερ είχε επιτέλους ανακαλύψει τον κόσμο, αλλά επειδή δεν μπορούσε πλέον να βλέπει τον δικό του κόσμο με τα ίδια μάτια όπως πριν.
Ίσως αυτό είναι που κάνει το βιβλίο ακόμα τόσο άβολο.
Ο Σουίφτ ξεκινά από τη βρετανική πολιτική του δέκατου όγδοου αιώνα, αλλά χτίζει κάτι που ξεπερνά τους χαρακτήρες και τις αντιπαραθέσεις της εποχής του: αλλάζει την απόσταση από την οποία παρατηρούμε τον εαυτό μας.
Και εδώ είναι που ο Γκιούλιβερ παύει οριστικά να είναι ένα παιδικό παραμύθι.
Όχι επειδή ένα αγόρι δεν μπορεί να το διαβάσει.
Αλλά επειδή οι ενήλικες έχουν πολλούς λόγους να το φοβούνται.
Τα παιδιά μπορεί να θαυμάζουν τους λιλιπούτειους, τους γίγαντες, τα ιπτάμενα νησιά και τα ομιλούντα άλογα. Οι ενήλικες έχουν ένα διαφορετικό πρόβλημα: αργά ή γρήγορα θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι ο Σουίφτ δεν εφηύρε αυτούς τους κόσμους απλώς για να τους απομακρύνει από τους δικούς του.
Τα εφηύρε για να τα αναγκάσει να γυρίσουν πίσω.
Επομένως, μετά από τρεις αιώνες, το πιο ανησυχητικό ερώτημα δεν είναι αν η Λιλιπούτ, το Μπρόμπντινγκναγκ, η Λαπούτα ή η χώρα των Χούινμ είναι παράλογα μέρη.
Είναι άλλο ένα:
Τι θα γινόταν αν ο Σουίφτ είχε εφεύρει τους παράλογους ανθρώπους μόνο και μόνο για να αποφύγει να μας πει ευθέως ότι οι πιο παράλογοι άνθρωποι, στα μάτια του, ήμασταν εμείς;

ΜΙΑ ΠΕΡΙΕΡΓΕΙΑ- ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΟΥΙΦΤ ΣΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ

Τό όνομα Yahoo δέν γεννιέται μέ τό Ιντερνετ. Οι Jerry Yang καί David Filo τό πήραν από τούς Yahoo τών ταξειδιών τού Γκούλιβερ, τά βάρβαρα πλάσματα πού φαντάστηκε ο Σουίφτ τό 1726.

Αυτή είναι μια απόβαση των «Αποσυναρμολογημένων Κλασικών».

Αν το ταξίδι συνεχιστεί, άλλοι μύθοι, παραμύθια και σπουδαία λογοτεχνικά έργα θα ξαναδιαβαστούν με το ίδιο πνεύμα: ειρωνεία χωρίς ασέβεια, σεβασμός στα κείμενα και η ελευθερία να θέσουμε εκείνα τα ερωτήματα που, ίσως, πάντα κάναμε στον εαυτό μας αλλά σπάνια τολμούσαμε να διατυπώσουμε.

Ρικάρντο Αλμπέρτο ​​Κουατρίνι
Συγγραφέας, δοκιμιογράφος και συγγραφέας του πολιτιστικού ιστολογίου Inchiostronero

«Ο ΓΚΟΥΛΙΒΕΡ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΙΔΙΚΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» - Inchiostronero

«Η ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ ΕΧΕΙ ΕΚΠΛΗΡΩΘΕΙ» Από Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Όταν ο φόβος προσμένει τη δύναμη που θα έρθει

                                         «Η ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ ΕΧΕΙ ΕΚΠΛΗΡΩΘΕΙ»

Από την Τεχνητή Νοημοσύνη που θα μπορούσε να μας εξαλείψει μέχρι την υπόσχεση ότι θα μας σώσει ελέγχοντάς την: όταν ο φόβος για το μέλλον γίνεται πολιτικό εργαλείο.

                                              Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Ερευνητές και ηγέτες τεχνητής νοημοσύνης προειδοποιούν ότι τα συστήματα που κατασκευάζουν θα μπορούσαν μια μέρα να ξεφύγουν από τον ανθρώπινο έλεγχο. Αλλά καθώς η αφήγηση για πιθανή εξαφάνιση μεγαλώνει, το ίδιο συμβαίνει και με την απαίτηση για κανονισμούς, μορατόρια και νέες εξουσίες ελέγχου. Ο κίνδυνος μπορεί να είναι γνήσιος και ο συναγερμός απόλυτα ειλικρινής. Το πολιτικό ερώτημα προκύπτει αργότερα: ποιος θα αποφασίσει ποιος κίνδυνος είναι αποδεκτός, ποιος θα ελέγχει την τεχνολογία και πόση εξουσία θα είμαστε διατεθειμένοι να αναθέσουμε σε αντάλλαγμα για την υπόσχεση προστασίας;

---

Από την τεχνητή νοημοσύνη που θα έπρεπε να μας εξοντώσει
στην υπόσχεση να μας σώσει ελέγχοντάς την:
όταν ο φόβος για το μέλλον γίνεται πολιτικό εργαλείο

Στις 8 Σεπτεμβρίου, ο Jacob Coxon έφυγε από την Anthropic . Είναι είκοσι επτά ετών, εργάστηκε για περίπου τρία χρόνια σε προ-εκπαίδευση, πρώτα στην OpenAI και στη συνέχεια στην Anthropic, και φεύγοντας, δεν χρησιμοποίησε τη γλώσσα που έχουμε συνηθίσει στα εταιρικά δελτία τύπου. Κατηγόρησε και τις δύο εταιρείες ότι σπεύδουν προς μια υπερ-νοημοσύνη ικανή για αυτοβελτίωση, «παίζοντας με τη ζωή μας ». Και πρόσθεσε κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: οι άνθρωποι που κατασκευάζουν αυτά τα συστήματα πιστεύουν ειλικρινά ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να σκοτώσει όλους τους ανθρώπους μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Ο Coxon ζήτησε μια παύση στην κλιμάκωση των δυνατοτήτων των μοντέλων και για συντονισμό μεταξύ των μεγάλων εργαστηρίων. Στη συνέχεια, έφυγε από τον κλάδο.

Τα νέα έχουν όλα τα απαραίτητα συστατικά για να είναι ακαταμάχητα. Ένας νεαρός ερευνητής. Δύο από τις πιο ισχυρές εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο. Μια εσωτερική απόδραση. Μια ημερομηνία αρκετά κοντινή για να φανταστεί κανείς: το 2030. Και, πάνω απ' όλα, η τελευταία λέξη: εξαφάνιση.

Η αποκάλυψη, άλλωστε, αποτελεί έναν εξαιρετικό τίτλο.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι πραγματικά σημαίνουν αυτές οι λέξεις. Ο Coxon δεν είναι ένας μεμονωμένος προφήτης. Ο Evan Hubinger, ο οποίος ηγείται της έρευνας ευθυγράμμισης στο Anthropic, έχει δηλώσει ότι προσωπικά αποδίδει μεγαλύτερη από 10% πιθανότητα η Τεχνητή Νοημοσύνη να σκοτώσει όλους τους ανθρώπους την επόμενη δεκαετία. Ο Geoffrey Hinton, ένας από τους πατέρες των σύγχρονων νευρωνικών δικτύων, εκτίμησε ήδη από το 2024 ότι ο κίνδυνος η τεχνητή νοημοσύνη να οδηγήσει στην εξαφάνιση της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα στα επόμενα τριάντα χρόνια ήταν μεταξύ 10 και 20%.

Εντυπωσιακά νούμερα. Αλλά τα ίδια τα νούμερα κινδυνεύουν να μας ξεγελάσουν.

Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει κανένα πείραμα ικανό να διαπιστώσει εάν η πιθανότητα εξαφάνισης είναι 10, 12 ή 20 τοις εκατό. Δεν έχουμε μια ιστορική σειρά από απατεώνες υπερ-νοημοσύνης από την οποία να μπορούμε να εξαγάγουμε στατιστικά στοιχεία. Αυτές είναι εκτιμήσεις κινδύνου που διατυπώνονται από εξαιρετικά ικανούς ανθρώπους και ως εκ τούτου αξίζουν προσοχής, αλλά δεν είναι μετεωρολογικές προβλέψεις. Υπάρχει ένα τεράστιο χάσμα μεταξύ του να λέμε ότι ένα καταστροφικό γεγονός είναι πιθανό και του να δηλώνουμε ότι θα συμβεί έως το 2030. Ακριβώς αυτό το χάσμα τείνουν να σβήνουν οι τίτλοι των εφημερίδων.

Ωστόσο, θα ήταν εξίσου επιφανειακό να το απορρίψουμε ως ψυχολογική τρομοκρατία. Ο Κόξον έφυγε από την Anthropic λίγο πριν ωριμάσει μέρος της συμμετοχής του. Άλλοι ερευνητές έχουν εκφράσει παρόμοιους φόβους. Ο Χίντον έφυγε από την Google ακριβώς για να μπορεί να μιλάει πιο ελεύθερα για τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης. Μπορούμε να αμφισβητήσουμε τα συμπεράσματά τους. Είναι πιο δύσκολο να υποστηρίξουμε ότι κανένας τους δεν πιστεύει αυτά που λένε.

Εδώ είναι που γίνεται ενδιαφέρον.

Επειδή, ενώ ορισμένοι από τους πρωταγωνιστές της επανάστασης της τεχνητής νοημοσύνης μας προειδοποιούν ότι η μηχανή θα μπορούσε να ξεφύγει από τον έλεγχο, οι εταιρείες που κατασκευάζουν αυτήν τη μηχανή ζητούν ταυτόχρονα την κατασκευή ενός πολιτικού συστήματος ικανού να την ελέγξει.

Η Anthropic υποστηρίζει ανοιχτά ότι η τεχνολογία δεν πρέπει να διέπεται μόνο από τη βιομηχανία και προτείνει οι δημόσιες αρχές να μπορούν να εμποδίζουν ή να αποτρέπουν την ανάπτυξη μοντέλων που ενέχουν σημαντικό κίνδυνο καταστροφικής βλάβης. Στις 9 Σεπτεμβρίου, η OpenAI ζήτησε από τις Ηνωμένες Πολιτείες υποχρεωτικές εθνικές απαιτήσεις ασφάλειας με βάση τις δυνατότητες του συστήματος, ανεξάρτητες αξιολογήσεις, απαιτήσεις αναφοράς συμβάντων και, τελικά, συμβατά διεθνή πρότυπα.

Δεν υπάρχει τίποτα παράλογο, από μόνο του, στην απαίτηση κανονισμών για μια δυνητικά επικίνδυνη τεχνολογία. Αυτό ακριβώς κάνουμε με τα φαρμακευτικά προϊόντα, τους πυρηνικούς σταθμούς, την αεροπορία και τις τοξικές ουσίες. Το πρόβλημα είναι διαφορετικό: ποιος καθορίζει τον κίνδυνο, ποιος θέτει το όριο και ποιος έχει την εξουσία να παρέμβει;Είναι το πέρασμα που κινδυνεύει να εξαφανιστεί πίσω από την αποκάλυψη.

Αν μια τεχνολογία μπορεί να κάνει ένα προϊόν πιο ακριβό, συζητάμε για έναν κανονισμό. Αν μπορεί να προκαλέσει ανεργία, συζητάμε για μια οικονομική πολιτική. Αν, από την άλλη πλευρά, μπορεί να προκαλέσει την εξαφάνιση του είδους, η κλίμακα αλλάζει εντελώς. Αντιμέτωποι με την πιθανότητα του τέλους της ανθρωπότητας, ποιος έλεγχος θα φαινόταν υπερβολικός; Ποιος περιορισμός θα ήταν δυσανάλογος; Ποια δύναμη δεν θα ήμασταν διατεθειμένοι να παραχωρήσουμε για να επιβιώσουμε;

Ο φόβος δεν χρειάζεται να είναι ψευδής για να είναι χρήσιμος. Απλώς πρέπει να είναι αρκετά ισχυρός ώστε να καθιστά λογικό αυτό που, χωρίς αυτόν τον φόβο, θα θεωρούσαμε απαράδεκτο.

Αυτό καθιστά επίσης την αντίθετη θεωρία, ότι η αποκάλυψη της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι απλώς μια σημαντική ψυχολογική επιχείρηση, πολύ απλοϊκή. Ο Kit Knightly, στο OffGuardian, υπέθεσε ότι η αφήγηση της εκτός ελέγχου Τεχνητής Νοημοσύνης θα μπορούσε να ωθήσει την κοινή γνώμη να αποδεχτεί μελλοντικές πολιτικές παρεμβάσεις ή ακόμα και γεγονότα που αποδίδονται σε μια αδίστακτη Τεχνητή Νοημοσύνη. Είναι μια δελεαστική πιθανότητα, αλλά παραμένει μια υπόθεση: δεν χρειάζεται να υποθέσουμε κάποια κρυφή ατζέντα για να παρατηρήσουμε τον μηχανισμό που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Θα μπορούσε να συμβεί κάτι πολύ πιο κοινότοπο.

Οι επιστήμονες μπορούν να ανησυχούν πραγματικά. Οι εταιρείες μπορούν να φοβούνται πραγματικά τις συνέπειες των συστημάτων που αναπτύσσουν. Οι εφημερίδες μπορούν να μετατρέψουν μια αβέβαιη πιθανότητα σε μια επικείμενη αποκάλυψη, επειδή η αποκάλυψη προσελκύει την προσοχή. Οι κυβερνήσεις μπορούν να αντιδράσουν επειδή καμία κυβέρνηση δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοήσει δημόσια έναν κίνδυνο που παρουσιάζεται ως υπαρξιακός. Και οι μεγάλες εταιρείες μπορούν τελικά να βρεθούν να επωφελούνται από κανόνες που οι ίδιες βοήθησαν να οριστούν, κανόνες που μόνο οργανισμοί με τεράστιο κεφάλαιο, υποδομές και νομικό μηχανισμό μπορούν εύκολα να συμμορφωθούν.

Δεν είναι απαραίτητο κάποιος να έχει σχεδιάσει ολόκληρη την ακολουθία. Αρκεί τα συμφέροντα τελικά να συγκλίνουν.

Και ακριβώς εδώ η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη παύει να είναι απλώς τεχνολογική και γίνεται πολιτική. Το ζήτημα σήμερα δεν είναι να αποφασιστεί αν ο Κόξον έχει δίκιο ή άδικο. Κανείς δεν μπορεί να αποδείξει ότι μια υπερ-νοημοσύνη θα εξοντώσει την ανθρωπότητα μέχρι το 2030· ούτε μπορεί κανείς να αποδείξει ότι μια μελλοντική νοημοσύνη ανώτερη από τους ανθρώπους θα είναι απαραίτητα ελεγχόμενη.

Αλλά μπορούμε να παρατηρήσουμε τι ήδη συμβαίνει.

Όσοι κατέχουν τις πιο ισχυρές τεχνολογίες μας προειδοποιούν για τους κινδύνους που ενέχουν και, ταυτόχρονα, συμμετέχουν στον καθορισμό των κανόνων που έχουν σχεδιαστεί για τον περιορισμό τους. Ο κίνδυνος μπορεί να είναι γνήσιος και η λύση μπορεί να είναι απαραίτητη. Αλλά ακριβώς για αυτόν τον λόγο, το δημοκρατικό ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία, όχι μικρότερη.

Επειδή μια φοβισμένη κοινωνία δεν αναθέτει απλώς ευθύνες. Αναθέτει εξουσία.

Ίσως τότε το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αναλάβει κάποια μέρα τον έλεγχο των ανθρώπων. Αλλά πόσο έλεγχο θα είναι πρόθυμοι να παραδώσουν οι άνθρωποι σε άλλους ανθρώπους για να το αποτρέψουν.

"Η ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ ΕΧΕΙ ΥΠΗΡΕΣΙΘΕΙ" - Inchiostronero

Σημειώσεις

1.Ο Jacob Coxon ανακοίνωσε την παραίτησή του από την Anthropic στις 8 Σεπτεμβρίου 2026, μετά από περιόδους προεκπαίδευσης στην OpenAI και την Anthropic. Το αίτημά του περιλαμβάνει παύση στην ανάπτυξη ικανοτήτων και τον συντονισμό μεταξύ των εργαστηρίων.
2.Το 2024, ο Geoffrey Hinton εκτίμησε ότι ο κίνδυνος εξαφάνισης που προκαλείται από την τεχνητή νοημοσύνη είναι 10-20% τα επόμενα τριάντα χρόνια. Επομένως, αυτή η εκτίμηση δεν ισοδυναμεί με την πρόβλεψη εξαφάνισης «έως το 2030».
3.Το Anthropic προτείνει ρητά ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να έχουν τη νομική εξουσία να εμποδίζουν ή να αποθαρρύνουν την ανάπτυξη μοντέλων που ενέχουν σημαντικούς καταστροφικούς κινδύνους, παρέχοντας παράλληλα διασφαλίσεις κατά της κατάχρησης αυτής της εξουσίας.
4.Η OpenAI ζήτησε υποχρεωτική εθνική ρύθμιση με βάση τις δυνατότητες των μοντέλων, τις ανεξάρτητες αξιολογήσεις και τις απαιτήσεις αναφοράς για σοβαρά περιστατικά στις 9 Σεπτεμβρίου 2026.

Ρικάρντο Αλμπέρτο ​​Κουατρίνι
Συγγραφέας, δοκιμιογράφος και συγγραφέας του πολιτιστικού ιστολογίου Inchiostronero

Η Εκκλησία, οι αναμνήσεις του Αγίου Φραγκίσκου και η ευθύνη του ανθρώπου στην προστασία της Κτίσης

 Pietrangelo Buttafuoco

Πηγή: Μπαρμπαντίγιο

Αυτό που προηγείται από μάς είναι η γη, και η παραβίασή της αποτελεί περισσότερο προσβολή του ιερού παρά της ηθικής. Η ετικέτα που προέρχεται από την ηθική μπορεί να είναι λαμπερή —όχι λιγότερο από ένας νεολογισμός, οικοκτονία...— αλλά η Δημιουργία, απλώς σκεφτείτε τον Φτωχό της Ασίζης, απαιτεί έπαινο, και το να την καταρρίψουμε είναι μάλλον «αμαρτία».

Είναι σοβαρό αμάρτημα το γεγονός ότι η Διεθνής Θεολογική Επιτροπή, με την έγκριση του Πάπα Λέοντα, δημοσίευσε το έγγραφο με τίτλο « Φροντίδα για το Κοινό μας Σπίτι: Μια Υπεύθυνη και Αδελφική Απάντηση στον Τριαδικό Θεό », το οποίο προτείνει να οριστεί η καταστροφή του κοινού μας σπιτιού ως «αμαρτία κατά της δημιουργίας και κατά του Δημιουργού».

Αντί για την επίσημη εισαγωγή μιας νέας αμαρτίας, η οποία προς το παρόν δεν έχει λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να συμπεριληφθεί μεταξύ των παρόντων στην Κατήχηση, πρόκειται μάλλον για την προσπάθεια να δοθεί μια ακριβής θεολογική μορφή σε μια ευθύνη που το Καθολικό Ματζιστέριο έχει αναγνωρίσει από καιρό και η οποία με τον Πάπα Φραγκίσκο, ιδίως μέσω του Laudato si' , επιβεβαιώθηκε στο επίκεντρο του στοχασμού της Εκκλησίας.

Η Επιτροπή δηλώνει ρητά ότι προτιμά μια διατύπωση που προέρχεται από τη γλώσσα της πίστης έναντι όρων που προέρχονται από άλλους τομείς, όπως η «οικοκτονία». Η ζημιά, στην πραγματικότητα, περιγράφει τι συμβαίνει στη φύση, και η αμαρτία κατά της δημιουργίας επαναπροσδιορίζει τη σχέση της ανθρωπότητας με αυτό που της έχει εμπιστευτεί και, μέσω αυτού, με τον Θεό. Η «δημιουργία» είναι, στην πραγματικότητα, μια λέξη αμετάβλητα ιερή και επακόλουθη. Αυτό που υπάρχει, και αυτή είναι η συνέπεια, προέρχεται από μια προέλευση.

Στο Άσμα των Πλασμάτων του Αγίου Φραγκίσκου , ο ήλιος είναι «Αδελφός Ήλιος», το νερό είναι «Αδελφή Νερό», η φωτιά είναι αδελφός και η Γη είναι ταυτόχρονα αδελφή και μητέρα. Ωστόσο, θα ήταν δύσκολο να βρεθεί κείμενο που να απέχει περισσότερο από την ιδέα της φύσης ως απλής πηγής πόρων, παρά το γεγονός ότι το Άσμα συχνά θεωρείται ψευδώς ένα περιβαλλοντολογικό μανιφέστο ante litteram. Ο απώτερος στόχος του Αγίου Φραγκίσκου είναι να δοξάσει τον Θεό μέσω της φύσης. Ο ήλιος είναι λαμπρός επειδή «φέρει την έννοια του Παντοδύναμου». Και τα πλάσματα δείχνουν τον Δημιουργό, χωρίς ποτέ να παίρνουν τη θέση Του, παρά τη συνήθεια να διαβάζουν το παρελθόν μέσα από το πρίσμα του παρόντος, και έτσι το Άσμα ως βυθισμένο στο σύγχρονο σύμπαν της περιβαλλοντικής προστασίας, πάντα προ των πυλών. Το liber creaturarum είναι η παράδοση στην οποία πρέπει να στραφούμε, το μεγάλο βιβλίο στο οποίο ο ορατός κόσμος μπορεί να διαβαστεί ως ίχνος του αόρατου, το οποίο η λέξη «δημιουργία» περιέχει και το οποίο η λέξη «περιβάλλον» αναπόφευκτα χάνει.

Η θρησκεία ανέκαθεν καταλάμβανε ακριβώς αυτόν τον χώρο, αρνούμενη έτσι να υποβιβάσει το οικολογικό ζήτημα στην απλή αποτελεσματική διαχείριση των πόρων. Το έγγραφο ασχολείται με την απώλεια βιοποικιλότητας, ποιότητας νερού, ρύπανσης, συστημάτων παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας. Συνδέει την περιβαλλοντική καταστροφή με τον πόλεμο, τη φτώχεια, την εκμετάλλευση πόρων και την ανισότητα. Αλλά επιβεβαιώνει επίσης ότι οι τεχνικές λύσεις από μόνες τους δεν αρκούν, επειδή απαιτείται μια «μετατροπή» - δηλαδή, ένας μετασχηματισμός στον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα αντιλαμβάνεται τον εαυτό της και τη θέση της στον κόσμο.

Η Γη προηγείται από εμάς και μας δόθηκε. Η ανθρωπότητα κατέχει μια συγκεκριμένη θέση στη δημιουργία, και αυτή ακριβώς η θέση αυξάνει την ευθύνη μας αντί να εξουσιοδοτεί την κυριαρχία μας πάνω σε αυτήν. Υπό αυτή την έννοια, ο στοχασμός του Λέοντα ΙΔ΄ συνεχίζει ρητά αυτόν του προκατόχου του, Πάπα Μπεργκόλιο, ο οποίος είχε ορίσει τον «τοποθετημένο ανθρωποκεντρισμό» ως τη θέση της ανθρωπότητας μέσα σε ένα δίκτυο σχέσεων για τις οποίες έχει μια ιδιαίτερη ευθύνη.

Η Επιτροπή δίνει έμφαση όχι μόνο στις πράξεις, αλλά και στις παραλείψεις. Κάποιος μπορεί να αμαρτήσει κατά της δημιουργίας κάνοντας κάτι, αλλά και αποφασίζοντας να μην κάνει αυτό που πρέπει να γίνει. Και πάνω απ 'όλα, μπορεί κανείς να το κάνει αυτό ατομικά ή μέσω αυτού που η Καθολική παράδοση αποκαλεί «δομές αμαρτίας», δηλαδή οικονομικά και κοινωνικά συστήματα στα οποία η ευθύνη φαίνεται να διασπείρεται ακριβώς επειδή κανείς δεν μπορεί να την διεκδικήσει πλήρως. Και εδώ είναι που η έννοια της αμαρτίας αποκτά ένα νόημα που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια του περιβαλλοντολογικού λεξιλογίου, εισάγοντας την κατηγορία της ενοχής στην οικολογική συζήτηση, κάτι που ούτε τα επιστημονικά δεδομένα ούτε οι πολιτικές απαιτήσεις μπορούν να περιλάβουν πλήρως. Και, μαζί με την ενοχή, τη δυνατότητα μεταστροφής και επομένως λύτρωσης.

Ο σύγχρονος περιβαλλοντισμός μιλάει αναγκαστικά τη γλώσσα του επείγοντος: 2030, 2050, κλιματικά σενάρια, ο χρόνος που απομένει για παρέμβαση. Μέσα σε αυτόν τον ποσοτικό χρόνο, η Εκκλησία επιβεβαιώνει τη διάσταση του Αιώνιου, την επιμονή μιας σκέψης που στοχάζεται το ιερό. Στην επιστήμη και τον περιβαλλοντισμό, η θεολογία προσθέτει ένα τρίτο, πιο αρχαίο μονοπάτι, το οποίο ανάγεται στην προέλευση του κόσμου. Και ο ορισμός του ως «Κτισμένου» υποδεικνύει ήδη τον τρόπο, το ταξίδι κατά μήκος ενός κατά τα άλλα «διακεκομμένου» μονοπατιού.

La Chiesa, le reminiscenze di San Francesco e la responsabilità dell’uomo nella custodia del Creato

Εκείνη η ομιλία πού άλλαξε τήν ορθοδοξία!!!

Ο φυσικός κόσμος ως Ευαγγέλιο — ως χαρμόσυνο άγγελμα — της Δημιουργίας

Α. Σεβ. Ιωάννης Ζηζιούλας

The Natural World as the Gospel (Good News) of Creation - H.E. John Zizioulas

Πατέρες και αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί,

Πριν από τρία χρόνια είχα την τιμή να προσκληθώ να συμμετάσχω στην επίσημη παρουσίαση της εγκυκλίου Laudato Si’, σε αυτήν ακριβώς την αίθουσα. Σήμερα έχω το προνόμιο να λάβω μέρος στον εορτασμό της τρίτης επετείου αυτού του σπουδαίου και ιστορικού κειμένου. Είμαι βαθύτατα ευγνώμων στους διοργανωτές της διάσκεψης, οι οποίοι μου επέτρεψαν να συμμετάσχω στην εκδήλωση και μου έδωσαν τη δυνατότητα να προσφέρω και πάλι ένα ταπεινό σχόλιο για αυτή την εγκύκλιο-ορόσημο, η οποία εξακολουθεί με το μήνυμά της να προκαλεί τις Εκκλησίες και ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Όλοι γνωρίζουμε ότι το οικολογικό πρόβλημα είναι πολυδιάστατο και επηρεάζει όλους τους τομείς της ανθρώπινης ζωής. Η παπική εγκύκλιος απευθύνει έκκληση σε διάφορους ηγέτες από τον χώρο της επιστήμης, του πολιτισμού, της πολιτικής, της οικονομίας κτλ., αλλά αποδίδει επίσης ιδιαίτερη προσοχή στην πίστη ως κίνητρο για την οικολογική δράση. Είναι ορθό και ίσως αναγκαίο —οπωσδήποτε αναγκαίο— να ασχοληθούμε με πρακτικές λύσεις για την οικολογική κρίση· αν όμως δεν αλλάξουμε την ανθρώπινη καρδιά, δεν μπορούμε να επιτύχουμε τίποτε.

Οι φράσεις-κλειδιά της παπικής εγκυκλίου βρίσκονται στην παράγραφο 66. Παραθέτω: «Η ανθρώπινη ζωή θεμελιώνεται σε τρεις θεμελιώδεις και στενά αλληλένδετες σχέσεις: με τον Θεό, με τον πλησίον μας και με την ίδια τη γη». Η οικολογική κρίση εμφανίζεται κάθε φορά που διαταράσσεται η ισορροπία ανάμεσα στις τρεις αυτές σχέσεις. Σε αυτή τη σύντομη παρουσίαση θα προσπαθήσω να δείξω ότι το Ευαγγέλιο απευθύνεται σε αυτές τις τρεις σχέσεις και μιλά επίσης μέσα από αυτές ως αδιάσπαστη ενότητα· δεν απευθύνεται σε καθεμία χωριστά, αλλά και στις τρεις συγχρόνως.

Θα το επιχειρήσω θέτοντας και αναπτύσσοντας συνοπτικά τα ακόλουθα σημεία.

Πρώτον, το Ευαγγέλιο δεν αποτελεί χαρμόσυνο άγγελμα μόνο για την ανθρωπότητα, αλλά και για τη φύση. Επί μακρό χρονικό διάστημα, η χριστιανική θεολογία τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή είχε την τάση να εξαντλεί το νόημα της σωτηρίας στη λύτρωση του ανθρώπου.

Μια απλή ματιά στα εγχειρίδια της χριστιανικής δογματικής θα αρκούσε για να διαπιστώσουμε τη σχεδόν ολοκληρωτική απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στη φύση από το σωτηριώδες έργο του Χριστού. Αυτό συνέβη αντίθετα τόσο προς τη βιβλική όσο και προς την πατερική μαρτυρία και διδασκαλία. Στην Προς Ρωμαίους Επιστολή, ο απόστολος Παύλος μιλά καθαρά για τον αδιάσπαστο δεσμό ανάμεσα στην ανθρωπότητα και τη φύση μέσα στο χαρμόσυνο άγγελμα του Ευαγγελίου.

Η υλική κτίση αναμένει με πόθο τη σωτηρία των ανθρώπων, ώστε να μπορέσει και η ίδια να συμμετάσχει στο ένδοξο μέλλον που προσφέρεται από τον Θεό εν Χριστώ. Το πεπρωμένο της ανθρωπότητας είναι δεμένο με το πεπρωμένο της φύσης. Κάθε διαχωρισμός μεταξύ ανθρωπότητας και φύσης θα μπορούσε να είναι μόνο θεωρητικός και θα αποδεικνυόταν υπαρξιακά καταστροφικός.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στον άνθρωπο και την υπόλοιπη δημιουργία. Η εγκύκλιος υπογραμμίζει πολύ σωστά αυτό το σημείο. Ο άνθρωπος είναι προικισμένος με λογικό και ελευθερία, ώστε να αποφασίζει και να ενεργεί όπως θέλει· από εδώ προκύπτει η τεράστια ευθύνη του για την τύχη της υπόλοιπης δημιουργίας.

Σε οτιδήποτε όμως πράττει, ο άνθρωπος ενεργεί πάντοτε μαζί με τη φύση. Δεν παύει ποτέ να είναι ψυχοσωματικό ον. Δεν έχει απλώς σώμα· είναι σώμα.

Στην πατερική παράδοση, ο δεσμός ανάμεσα στη φύση και την ανθρωπότητα παρουσιάζεται συχνά με την εικόνα του μικρόκοσμου και του μεσίτη. Ο άνθρωπος περιλαμβάνει μέσα του ολόκληρη τη δημιουργία, έχοντας λάβει από τον Δημιουργό την κλήση να την ενώσει μέσα του και να την αναφέρει πάλι προς Εκείνον με ευγνωμοσύνη και ευχαριστία. Δεν υπάρχει ανθρωπολογία ανεξάρτητη από την κοσμολογία.

Η ανθρωπότητα και η υπόλοιπη δημιουργία αποτελούν ένα ενιαίο σώμα.

Το δεύτερο σημείο είναι ότι η φύση αποτελεί μυστήριο. Ο αδιάσπαστος οντολογικός δεσμός ανάμεσα στην ανθρωπότητα και την υπόλοιπη δημιουργία προσδίδει στη φύση τη λειτουργία του μέσου ή του οργάνου μέσω του οποίου ο άνθρωπος ασκεί την εκστατική του δυνατότητα να κοινωνεί με τον Θεό και με τα άλλα όντα.

Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος μπορεί να επικοινωνεί και να κοινωνεί μόνο μέσω της φύσης. Στην εποχή μας, βεβαίως, αυτό τείνει λίγο πολύ να αμφισβητηθεί, με την ανάπτυξη της ψηφιακής επικοινωνίας, ενδεχομένως της τεχνητής νοημοσύνης και άλλων παρόμοιων μέσων.

Πιστεύω ότι το ζήτημα αυτό πρέπει να εξεταστεί σοβαρά σε σχέση με την οικολογία. Η εξάπλωση και η κυριαρχία μιας επικοινωνίας που παρακάμπτει τη φύση μπορεί να έχει σοβαρές ψυχολογικές συνέπειες για την ανθρωπότητα, επειδή τείνει να την αποσυνδέσει από τη φύση. Στη χριστιανική παράδοση, ο άνθρωπος χρησιμοποιεί φυσικά υλικά για την κοινωνία με τον Θεό και για την κοινωνία μεταξύ των ίδιων των ανθρώπων.

Αυτό γίνεται φανερό σε όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας και δεν στερείται σημασίας το γεγονός ότι βαπτιζόμαστε με νερό, προσφέρουμε την Ευχαριστία με τη μορφή του άρτου και του οίνου, χριόμαστε με έλαιο και ανταλλάσσουμε τον ασπασμό της ειρήνης αγκαλιάζοντας ο ένας τον άλλο με τα σώματά μας, και ούτω καθεξής. Με αυτόν τον τρόπο ο κόσμος γίνεται μυστήριο.

Γίνεται, δηλαδή, μια υλική ή φυσική πραγματικότητα η οποία φέρει τη δυνατότητα της κοινωνίας. Αυτή η μυστηριακή διάσταση της δημιουργίας έχει αναπτυχθεί ιδιαίτερα στην ορθόδοξη παράδοση, όπου η λατρεία τείνει να είναι γεμάτη από σύμβολα που αντλούνται τόσο από την ιστορία όσο και από τη φύση. Το σύμβολο διαφέρει από το σημείο, επειδή δεν παραπέμπει απλώς σε κάποια πραγματικότητα, αλλά είναι φορέας της ίδιας της πραγματικότητας.

Ολόκληρη η δημιουργία, σύμφωνα με τους Πατέρες της Εκκλησίας, τον Διονύσιο και τον Μάξιμο τον Ομολογητή, αποτελεί ένα δίκτυο συμβόλων και φορέα της θείας παρουσίας, καθώς διαποτίζεται από τις θείες ενέργειες. Η εικόνα στην ορθόδοξη παράδοση δεν αποτελεί απλώς παραπομπή ή υπενθύμιση ενός προσώπου ή γεγονότος, αλλά παρουσία του ίδιου του προσώπου ή του ίδιου του γεγονότος. Όταν, επομένως, ασπαζόμαστε την εικόνα, ασπαζόμαστε το πρόσωπο που παρουσιάζεται μέσω αυτής σε υλική μορφή.

Αυτό ισοδυναμεί με την ανύψωση της φύσης και της ύλης στην ύψιστη αξία. «Τιμώ την ύλη», λέει ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, «επειδή ο Κύριός μου την έκανε δική Του μέσω της Ενανθρωπήσεως». Η δημιουργία είναι, επομένως, ιερή: πρώτον, επειδή προήλθε άμεσα από τα χέρια του Θεού· και δεύτερον, επειδή προσλήφθηκε από τον Χριστό κατά την Ενανθρώπηση.

Το τρίτο σημείο μου είναι ότι η δημιουργία αποτελεί δώρο. Χαρακτηριστικό της βιβλικής θρησκείας, σε αντιδιαστολή προς την αρχαία ελληνική κοσμολογία, είναι ότι, σύμφωνα με την πρώτη, η δημιουργία προήλθε από το μηδέν. Με τη σχολαστική ορολογία, είναι ενδεχομενική, δηλαδή μη αναγκαία, και η ιερότητά της δεν είναι εγγενής, αλλά εξαρτάται από τη σχέση της με τον Δημιουργό της.

Αυτό δεν σημαίνει μόνο ότι η φύση δεν μπορεί να λατρεύεται και να θεοποιείται, αλλά και ότι δεν μπορεί να αποτελεί κτήμα των ανθρώπων, εφόσον τους έχει δοθεί ως δώρο. Αυτή η αντίληψη της δημιουργίας ως δώρου είναι ιδιαίτερα παρούσα στην ευχαριστιακή λειτουργία και η οικολογική σημασία της είναι αξιοσημείωτη. Στην ορθόδοξη παράδοση, τα στοιχεία του άρτου και του οίνου που χρησιμοποιούνται στην Ευχαριστία ονομάζονται «δώρα», τὰ δῶρα, τόσο πριν όσο και μετά τον καθαγιασμό τους.

Η φυσική ύλη, την οποία αντιπροσωπεύουν ο άρτος και ο οίνος, αναγνωρίζεται έτσι ως δώρο προς την ανθρωπότητα, το οποίο, μέσα σε μια κυκλική κίνηση, προσφέρεται πάλι στον Δημιουργό, στον Δωρητή, με ευχαριστία — eucharistia. «Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν σοὶ προσφέρομεν κατὰ πάντα καὶ διὰ πάντα», όπως λέει ο ιερέας υψώνοντας τον άρτο και τον οίνο κατά τη στιγμή του καθαγιασμού. Αυτή η ιδιότητα του δώρου διατηρείται και μετά τον καθαγιασμό των Τιμίων Δώρων, επειδή τώρα αυτά έχουν γίνει το δώρο του Θεού προς τον κόσμο, με την ύψιστη μορφή της θείας χάριτος, δηλαδή ως Σώμα Χριστού, για να γίνουν δώρο του καθενός από εμάς προς τους άλλους.

Στην Ευχαριστία, η φύση δίνεται για να προσφερθεί και όχι για να γίνει αντικείμενο κατοχής. Έτσι, μέσω της ευχαριστιακής οδού, φθάνουμε στην ολοκληρωμένη οικολογία του πάπα Francis. Η κατανόηση της δημιουργίας ως δώρου όχι μόνο αποκλείει την αντίληψη της ανθρωπότητας ως κατόχου της φύσης, αλλά οδηγεί συγχρόνως στην ιδέα της κοινωνίας ως αναπόσπαστου στοιχείου μιας θεολογίας της δημιουργίας που πηγάζει από το χριστιανικό Ευαγγέλιο.

Ο άνθρωπος είναι ο ιερέας της δημιουργίας, ο οποίος την παίρνει στα χέρια του για να την αναφέρει με ευγνωμοσύνη στον Θεό, τον Δωρητή, και κατόπιν να την προσφέρει στους άλλους ως δώρο. Με αυτόν τον τρόπο η φύση βρίσκεται σε διαρκή κίνηση και κυκλοφορία. Προσφέρεται και παραλαμβάνεται για να προσφερθεί και να παραληφθεί εκ νέου και για να προσφερθεί ξανά.

Δεν κατακρατείται ποτέ, πουθενά και από κανέναν. Μεταβαίνει από το ένα πρόσωπο στο άλλο μέσα σε μια αδιάκοπη κίνηση, έως την έλευση της Βασιλείας.

Συμπερασματικά, η φύση διακηρύσσει με αυτόν τον τρόπο το χαρμόσυνο άγγελμα ότι η ζωή είναι κοινωνία· ότι ο άνθρωπος ολοκληρώνεται όταν παίρνει στα χέρια του τον φυσικό κόσμο και τον μεταμορφώνει σε όχημα κοινωνίας.

Με αυτόν τον τρόπο, οι τρεις θεμελιώδεις και οντολογικές σχέσεις του ανθρώπου, στις οποίες αναφέρεται ο πάπας Francis στην εγκύκλιό του, βρίσκουν την αρμόζουσα ισορροπία τους. Και μόνο όταν συμβεί αυτό μπορούμε να ελπίζουμε σε λύση του οικολογικού προβλήματος.

Σας ευχαριστώ.

Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΑΛΗΘΟΦΑΝΕΙΑΣ. Η ΑΥΤΟΥ ΕΤΕΡΟΤΗΣ ΔΟΞΑΖΕΙ ΤΗΝ ΚΟΡΜΑΡΑ ΤΟΥ.

Σε οτιδήποτε όμως πράττει, ο άνθρωπος ενεργεί πάντοτε μαζί με τη φύση. Δεν παύει ποτέ να είναι ψυχοσωματικό ον. Δεν έχει απλώς σώμα· είναι σώμα.

ΚΑΤ' ΕΙΚΟΝΑ ΜΑΣ ΚΑΙ ΚΑΘ' ΟΜΟΙΩΣΙΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΑΠΛΑ ΟΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΚ ΤΟΥ ΜΗΔΕΝΟΣ. ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΤΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΣΜΟΥ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΠΝΟΗ ΖΩΗΣ ΕΙΝΑΙ ΟΝΤΩΣ ΣΩΜΑ. ΕΝΑ ΣΩΜΑ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΥΠΑΚΟΥΕΙ ΣΤΗΝ ΦΙΛΑΥΤΙΑ ΣΤΟ ΕΓΩ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΩΣΦΟΡΟ, ΤΗΝ ΑΠΟΛΥΤΗ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ.

Ανώνυμος είπε...

Ζει με τη σάρκα θα λέγαμε καλύτερα.
Για τον Χριστιανικό υλισμό τα έχετε παρουσιάσει και σχολιάσει πολλές φορές.
https://amethystosbooks.blogspot.com/2023/02/blog-post_92.html
https://amethystosbooks.blogspot.com/2023/11/laudato-si-arnaldo-xavier-da-silveira-3.html

Στο Laudato si' , ο Φραγκίσκος παρουσιάζει ακόμη και την οικολογική προσέγγιση ως μια έντονη πνευματική εμπειρία. Η φροντίδα για τη φύση γίνεται μια πράξη φιλανθρωπίας, ελέους, ένας τρόπος για να εισέλθουμε σε κοινωνία με τη δημιουργία και να ενωθούμε με άλλους ανθρώπους (51 ).
Αυτή η πνευματικότητα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ένα φυσιοκρατικό όραμα του ανθρώπου. Δεν πρόκειται τόσο για την ανύψωση της ψυχής προς τον Θεό, όσο για το συναίσθημα σύνδεσης με τη Γη και τα άλλα πλάσματα. Αυτή η προσέγγιση κορυφώνεται στην εικόνα του «κοινού σπιτιού» και σε ορισμένες συμβολικές αναφορές, όπως η χρήση της γλώσσας του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης για να μιλήσει για «την αδελφή μας Γη» ή «τη μητέρα μας Γη» (52 ).
Μια τέτοια πνευματικότητα αποδεικνύεται βαθιά επικίνδυνη: δίνοντας έμφαση στη φύση και την εμμονή, ολισθαίνει προς μια έμμεση μορφή πανθεϊσμού, στην οποία ο Θεός συγχέεται με την κτίση.
Η Σύνοδος για τον Αμαζόνιο και το επεισόδιο της Πατσαμάμα έχουν καταδείξει ξεκάθαρα αυτόν τον κίνδυνο, οδηγώντας σε τελετές που είναι, το λιγότερο που μπορούμε να πούμε, διφορούμενες, αν όχι ειδωλολατρικές.

Τελικά, αυτή η «οικολογική μεταστροφή» δεν περιορίζεται σε μια αλλαγή στον τρόπο ζωής: προτείνει μια νέα μορφή πνευματικότητας και, μάλιστα, ένα νέο όραμα για τον κόσμο. Ο άνθρωπος δεν θεωρείται πλέον πρωτίστως ως ένα πλάσμα που καλείται να ανυψωθεί προς τον Δημιουργό του, αλλά ως ένα στοιχείο μεταξύ άλλων στο μεγάλο σύνολο της φύσης. Η κοινωνία με τον Θεό αντικαθίσταται από μια οριζόντια κοινωνία με την κτίση, που βιώνεται σε εμμονή, και η αποστολή της Εκκλησίας συγχέεται με τη διαφύλαξη της ισορροπίας της γης.

Ωστόσο, αφού επαναπροσδιόρισε τον ορίζοντα της Εκκλησίας (παγκόσμια αδελφότητα) και το πεδίο δράσης της (ολοκληρωμένη οικολογία), ο Φραγκίσκος πρέπει ακόμη να προτείνει μια μέθοδο για την εφαρμογή αυτού του έργου εντός της ίδιας της Εκκλησίας. Αυτός είναι ο ρόλος της συνοδικότητας, η οποία στοχεύει στον μετασχηματισμό της δομής της Εκκλησίας ώστε να την προσαρμόσει στη νέα της αποστολή και στις οικολογικές προκλήσεις.

Εκείνο τό αεροπλάνο που άλλαξε τήν πορεία του!

Αν θέλουμε πραγματικά να αναζητήσουμε τη στιγμή που ο κόσμος άλλαξε και ο αμερικανικού τύπου παγκοσμιοποίηση άρχισε να αμφισβητείται, έστω και για λίγο, θα πρέπει πιθανώς να επιστρέψουμε στις 24 Μαρτίου 1999, όταν το αεροπλάνο του Ρώσου πρωθυπουργού Γεβγκένι Πριμάκοφ με προορισμό την Ουάσιγκτον έκανε μια στροφή 180 μοιρών πάνω από τον Ατλαντικό, ακριβώς τη στιγμή που ξεκίνησαν οι φρικιαστικοί βομβαρδισμοί της Σερβίας από το ΝΑΤΟ. Ο Πριμάκοφ πλήρωσε για αυτή την πράξη διαμαρτυρίας μέ τήν απόλυσή  του από τον αλκοολικό Γέλτσιν, ο οποίος πουλούσε τη Ρωσία στις δυτικές οικονομικές δυνάμεις. Αλλά λίγους μήνες αργότερα, ο μεθυσμένος τελικά εκδιώχθηκε και αντικαταστάθηκε από τον Πούτιν.

Αυτή η ημερομηνία είναι ταιριαστή, επειδή, εν αγνοία της δυτικής κοινής γνώμης, ένα ειδικό δικαστήριο με έδρα τη Χάγη καταδίκασε τον πρώην πολιτικό και παραστρατιωτικό διοικητή Χασίμ Θάτσι για εγκλήματα πολέμου. Στην απόφασή του την Τετάρτη, το δικαστήριο καταδίκασε τον Θάτσι, διοικητή του αλβανικού Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσσυφοπεδίου (UCK), σε 25 χρόνια φυλάκισης για τη δολοφονία 96 ανθρώπων και τον βασανισμό περίπου 300 άλλων κατά τη διάρκεια του αγώνα της ομάδας για την ανεξαρτησία της περιοχής από τη Σερβία στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Ο Θάτσι αργότερα έγινε πρωθυπουργός του Κοσσυφοπεδίου, ηγούμενος του PKC, ενός είδους μετενσάρκωσης του UCK. Σύντομα αποκαλύφθηκε ως αρχηγός της μαφίας που αποσπούσε χρήματα από επιχειρηματίες με τη μορφή υποτιθέμενων «φόρων» για την αυτοανακηρυγμένη «κυβέρνηση» του Θάτσι, ενώ ταυτόχρονα ασχολούνταν με λαθρεμπόριο όπλων, κλεμμένα αυτοκίνητα, πορνεία και εμπορία ανθρώπων. Με λίγα λόγια, ένας έντιμος άνθρωπος, σαν αυτούς που αρέσουν στην Ευρώπη. Μόνο το 2020, όταν θεωρήθηκε ότι η επίσημη αφήγηση της σερβικής υπόθεσης ήταν ασφαλής και υπνωτιστικά καρφωμένη στο μυαλό των λωτοφάγων, αυτός ο βρώμικος χαρακτήρας κατηγορήθηκε από το Ειδικό Δικαστήριο για το Κοσσυφοπέδιο στη Χάγη για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, που διαπράχθηκαν εναντίον των Σέρβων και των αντιπάλων τους.

Ήταν μια κίνηση για να αποτραπεί ένα πιθανό σκάνδαλο σχετικά με τις μεθόδους του ΝΑΤΟ, αλλά και μια υποχώρηση προς το Βελιγράδι. Ενώ η Δύση εργαζόταν ακούραστα για να δημιουργήσει το ουκρανικό ζήτημα, η Σερβία άρχισε να φλερτάρει για να ενταχθεί στην Ατλαντική Συμμαχία. Φυσικά, η καταδίκη προκάλεσε διαμαρτυρίες από τους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου, οι οποίοι ήταν εξοργισμένοι που τα άπλυτά τους έβγαιναν στον αέρα περισσότερα από είκοσι χρόνια μετά τα γεγονότα. Αλλά πάνω απ 'όλα, αυτή η καταδίκη είναι ένα είδος προσωρινής προσπάθειας να κλείσει το τρομερό κουτί της Πανδώρας που ήταν το γιουγκοσλαβικό ζήτημα, το οποίο πληρώθηκε εξ ολοκλήρου από τις Ηνωμένες Πολιτείες και στη συνέχεια και από τους Ευρωπαίους, ανίκανοι, όπως πάντα, να αποστασιοποιηθούν από την Ουάσιγκτον. Το ΝΑΤΟ, χάρη στα διαθέσιμα κεφάλαιά του, συχνά καρπός ληστείας, είναι ιδιαίτερα επιδέξιο στη διείσδυση και την εσωτερική ανατροπή, αλλά δεν τολμά να εμπλακεί σε άμεση μάχη, είναι ανίκανο γι' αυτό: σκεφτείτε απλώς τον βομβαρδισμό του Βελιγραδίου για να αποφευχθεί η σύγκρουση με τα σερβικά χερσαία στρατεύματα, κάτι που θα είχε καταστήσει τον συνασπισμό κατεστραμμένο από τον πόλεμο. Εν ολίγοις, ήταν ένα είδος πρόβας τζενεράλε για την Ουκρανία, που ενισχύθηκε από την αντισερβική υστερία των λεγόμενων διανοουμένων, αλλά και από τους ελιγμούς του Βατικανού και ιδιαίτερα των Γερμανών Καθολικών για τον διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας.

Ωστόσο, η απροσδόκητη ανατροπή αυτού του ρωσικού αεροπλάνου ήταν το πρώτο σημάδι ότι δεν μπορούσαν να γίνουν όλα χωρίς συνέπειες. Και τώρα αυτές οι συνέπειες είναι σαφώς ορατές σε ολόκληρο τον κόσμο και αρχίζουν να λαμβάνουν τη μορφή μιας κοσμοϊστορικής ήττας. Στο μέλλον, ελπίζουμε, θα είναι αδύνατο να καλύψουμε τα οπίσθιά μας με αυτές τις άτονες προτάσεις, οι οποίες στην πραγματικότητα αποτελούν μόνο μια πολύ μερική ομολογία ενός εγκλήματος, τουλάχιστον για όσους έχουν διατηρήσει λίγη ειλικρίνεια και αξιοπρέπεια.

Quell'aereo che invertì la rotta | il Simplicissimus

Συνομιλία του Πέτρου Χαραλάμπους με τον Dr. Harald Atmanspacher

 Συνομιλία με τον Dr. Harald Atmanspacher για την σχέση της φυσικής (κβαντικής κυρίως) με την ψυχολογία του βάθους, έτσι όπως εκδηλώθηκε στην σχέση μεταξύ Jung και Pauli

Ο  Dr. Harald Atmanspacher είναι φυσικός. Σπούδασε θεωρητική Φυσική απο το 1976 εώς το 1995 σε διάφορα πανεπιστήμια. Δίδαξε στην Χαϊδελβέργη, Μόναχο, στο Austin του Texas, στο Φράϊμπουργκ και στην Ζυρίχη.

Έχει δημοσιεύσει γύρω απο τα Βιοσυστήματα, τον Νού και την ύλη και την θεωρία των Κβάντων.

 Τα κύρια ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν: α) θεωρία μη-γραμμικών δυναμικών συστημάτων, β) εννοιολογικές πτυχές της κβαντικής θεωρίας και γ) σχέσεις ψυχής-ύλης.

Πέτρος: Χαίρετε.

Καθηγητής: Χαίρετε. Λοιπόν, τι σας φέρνει εδώ; Πως και ενδιαφέρεστε για την σχέση μεταξύ Jung και Pauli;

Π: Το θέμα το συνάντησα για πρώτη φορά στο έργο της Marie Luise von Franz. Αυτό που με ενδιαφέρει να μάθω, είναι η μετάβαση από το ένα πεδίο στο άλλο, αυτό που με καίει είναι το ερώτημα, πως συναντούνται αυτά τα δυο πεδία, η φυσική και η ψυχολογία του βάθους;

Κ: Είναι ένα ερώτημα που καίει πολλούς. Απασχολεί την φιλοσοφία εδώ και χιλιάδες χρόνια. Αυτό δείχνει κατά κάποιο τρόπο τι εμβέλεια έχει αυτό το πρόβλημα.

Π: Με ενδιαφέρει η συγγένεια μεταξύ των αρχετύπων και των αποτελεσμάτων της φυσικής στα οποία κατέληξε ο Pauli. Σε ποιο επίπεδο συναντούνται, πως φτάνουμε στο σημείο να μιλούμε για αναλογία. Η μετάβαση με ενδιαφέρει.

Κ: Από τα αρχέτυπα προς τι;

Π: Η μετάβαση από τα αρχέτυπα στις έννοιες της κβαντικής φυσικής.

Κ: Δεν ξέρω αν κατάλαβα τι ρωτάτε, αλλά για να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα: τα αρχέτυπα δεν είναι κάτι το οποίο ανήκει στην σφαίρα του ψυχικού.

Π: Μάλιστα.

Κ: Μια εργασία που θα μπορούσε να γραφτεί είναι η μεταβολή της έννοιας του αρχετύπου στον Jung. Η έννοια αυτή μέσα στο έργο του πέρασε από πολλά στάδια μέχρι να πάρει την τελική της σημασία. Σε αντίθεση με το πρώιμο έργο του, όπου τα αρχέτυπα βεβαίως θεωρούνται ψυχικά περιεχόμενα, στο όψιμο έργο του ο Jung τονίζει, πως τα αρχέτυπα δεν πρέπει να κατανοούνται ως τέτοια. Βρίσκονται επέκεινα του διαχωρισμού ψυχής και ύλης. Για να τα χαρακτηρίσει εφηύρε την λέξη ψυχοειδές, ώστε να τονίσει πως δεν είναι ψυχικά, αλλά φυσικά σχετίζονται με την ψυχή. Έχουν επίσης σχέση και με το υλικό κομμάτι. Υπάρχει επομένως μια πραγματικότητα ως υπόστρωμα, όπου ανήκουν τα αρχέτυπα και συγγενή πράγματα. Το πνεύμα και η ύλη είναι αυτό που βιώνουμε στο προσκήνιο. Δεν μπορούμε επομένως να πούμε, εδώ είναι τα αρχέτυπα και εκεί η φυσική. Ο Jung τουλάχιστον δεν το εννοούσε έτσι, στην ώριμη τυποποίηση των εννοιών αυτών.

Π: Είναι λοιπόν η κβαντική φυσική ένα άλλο είδος περιγραφής αυτής της ψυχοειδούς πραγματικότητας;

Κ: Ναι. Περιγραφή ή καλύτερα εκδήλωση (Manifestation). Αυτή η έννοια εμφανίζεται συχνά. Τα αρχέτυπα δεν είναι κάτι χειροπιαστό. Ούτε στο ψυχικό, ούτε στο φυσικό επίπεδο, αλλά εκδηλώνονται σε συγκεκριμένες περιστάσεις. Οι ψυχολόγοι λένε πως (konstellieren-Konstellation: συνάστρωση) συμπυκνώνονται  και τότε εκδηλώνονται. Στην ουσία εκδηλώνονται πάντα, ταυτόχρονα και στα δυο επίπεδα, το ψυχικό και το φυσικό.

Π: Έχει αυτό το φαινόμενο να κάνει με την συγχρονότητα;

Κ: Ακριβώς. Σήμερα φυσικά, όλο αυτό το πλαίσιο θα το ονομάζαμε μονισμό διπλής όψης(έχω ετοιμάσει ένα σχετικό άρθρο, που θα βγει σε 2-3 μήνες, όπου παρουσιάζω την τοποθέτηση αυτή, όπως προκύπτει από τα γραπτά των Jung και Pauli). Με αυτό εννοείται πως  υπάρχει μια ενιαία πραγματικότητα η οποία εκδηλώνεται με δυο τρόπους, και αυτοί οι δυο τρόποι είναι οι δυο όψεις.

Π: Και οι δυο όψεις είναι δηλαδή η κβαντική μηχανική και ..

Κ: Δεν χρειάζεται να το πούμε κβαντική μηχανική. Είναι το υλικό, το σωματικό μέρος. Αναφέρεται και στην κλασσική φυσική. Πολλά παραδείγματα συγχρονότητας δεν έχουν σχέση με την κβαντική φυσική. Σε πολλές περιπτώσεις είναι ρολόγια που σταματούν, ή πράγματα που σπάνε, και τέτοια παρόμοια.

Π: Υπάρχει μια αναφορά για την σχέση του Pauli με τον αριθμό 137.

Κ: Ναι. Αυτές φυσικά είναι ανεκδοτικές αναφορές. Δεν έχουν θέση σε μια επιστημονική εργασία. Δεν είναι καν βέβαιο ότι συνέβησαν. Η αλληλογραφία του είναι πολύ καλύτερη πηγή.

Π: Πως φτάνει κανείς στον παραλληλισμό. Τι είναι αυτό που νομιμοποιεί ή που εξαναγκάζει τον παραλληλισμό.

Κ: Δεν μπορούμε να πούμε ότι έχουμε κάποιον εξαναγκασμό ώστε να προβούμε στον παραλληλισμό. Αλλά υπάρχουν μοτίβα (ωθήσεις). Αυτές οι ωθήσεις μπορούν να βρεθούν στο κείμενο του Jung: Theoretische Überlegungen zum Wesen des Psychischen. Επίσης το κείμενο του Pauli για τον Kepler. Εκεί εξετάζει την δημιουργία επιστημονικών ιδεών στον Κεπλερ, με την βοήθεια της θεωρίας των αρχετύπων.

Π: Αν κατάλαβα σωστά, το ψυχοειδές είναι ένα είδος ενδιάμεσης επιφάνειας (interface) μεταξύ του υλικού και του νοητικού

Κ: Θα μπορούσαμε να το πούμε και έτσι, όμως πιο σωστά φαίνεται στην εικόνα.

Όπως φαίνεται, δεν υπάρχει άμεση αλληλεπίδραση μεταξύ των δυο πτυχών. Υπάρχει μια έμμεση επικοινωνία, αλλά δεν υπάρχει αιτιώδης σχέση μεταξύ των. Μπορούμε να πούμε πως τα αρχέτυπα καθορίζουν αυτό που συμβαίνει πάνω. Είναι δηλαδή αιτία. Η αιτιώδης σχέση προέρχεται από το επίπεδο των αρχετύπων.

Π: Δηλαδή, μπορούμε να πούμε πως ο χώρος των αρχετύπων παίζει ένα ρόλο διαμεσολαβητή;

Κ: Θα μπορούσαμε να πούμε.

Π: Ποια όμως είναι η φύση των αρχετύπων ώστε να εκδηλώνονται με αυτόν τον τρόπο;

Κ: Μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Δεν υπάρχει κάποια βέβαιη γνώση. Το σχήμα όμως που μου έρχεται πρώτο στο μυαλό, είναι η θραύση της συμμετρίας. Ποια συμμετρία όμως...Το αρχέτυπο φυσικά δεν μπορεί να είναι ψυχοφυσικό, γιατί θα ανήκε σε ένα από τα δυο κουτιά πάνω. Ο Pauli επιμένει πως τα αρχέτυπα πρέπει να κατανοηθούν επέκεινα της διάκρισης ψυχικού-φυσικού.

Π: Το ψυχικό και το φυσικό είναι εκδηλώσεις του ψυχοειδούς, ή τα φαινόμενα τα οποία λαμβάνουν χώρα;

Κ: Τα φαινόμενα φυσικά. Το είχα πει ίσως λίγο συντομευμένα, αλλά όταν μιλούμε για το ψυχικό πχ, δεν εννοούμε το ψυχικό μέρος ως όλο, αλλά τα μεμονωμένα φαινόμενα.

Και μάλιστα έχουμε ζευγάρια φαινομένων. Αν κάτι εκδηλωθεί στο ψυχικό επίπεδο, θα εκδηλωθεί και το ζευγάρι του στο φυσικό, και αντίστροφα. Το αν αυτό γίνεται αντιληπτό, είναι άλλο θέμα. Στην αρχή αυτή στηρίζεται και η συγχρονότητα, όπου έχουμε την θραύση της συμμετρίας, που δεν ξέρουμε τι είναι...χα, χα...

Π: Τι ξέρουμε στα σίγουρα; Ποια είναι η πηγή αυτής της γνώσης;

Κ: Ο Jung  μάζεψε πολύ υλικό. Το πρόβλημα είναι πως τα γεγονότα αυτά δεν είναι επαναλήψιμα. Για τον λόγο αυτό υπάρχει για την επιστήμη πρόβλημα με τα φαινόμενα συγχρονότητας. Η επιστήμη δουλεύει με στατιστικώς επαναλήψιμα φαινόμενα.

Αυτά λοιπόν για σήμερα..

Π: Σας ευχαριστώ για την συνομιλία

Μπορείτε να δείτε και την ανάρτηση AA.VV. Κριτική Παρουσίαση του έργου του Β. Πάουλι.

Σχόλιο: Όπως θα φανερωθεί ελπίζουμε και απο τη συνέχεια της έρευνας μας, το σύμπαν της μοντέρνας φυσικής και της ψυχολογίας είναι οι δερμάτινοι χιτώνες. Στους οποίους βασίζεται όλη η σύγχρονη επιστήμη και νοοτροπία, προσπαθώντας να τους εκλεπτύνει και να τους μεταλλάξει σε πνεύμα. Κάτι ανέφικτο, στο οποίο βασίζεται όμως όλος ο σύγχρονος πολιτισμός. Η Εκκλησία, όπως και σε κάποιο μέτρο και η αρχαία φιλοσοφία, ξεκινούσε ακριβώς απο την εγκατάλειψη των δερμάτινων χιτώνων.
Αμέθυστος