Το Ευαγγέλιο για τον ελεήμονα Σαμαρείτη-Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς
Λουκ. 10:25–37.
Ο Κύριος Ιησούς Χριστός ήρθε για να αλλάξει τα μέτρα και τις κρίσεις των ανθρώπων.
Οι άνθρωποι μετρούσαν τη φύση με την ίδια τη φύση. Και το μέτρο ήταν λανθασμένο.
Οι άνθρωποι μετρούσαν την ψυχή με το σώμα. Και το μέγεθος της ψυχής περιορίστηκε σε χιλιοστά.
Οι άνθρωποι μετρούσαν τον Θεό με τον άνθρωπο. Και ο Θεός φαινόταν εξαρτημένος από τον άνθρωπο.
Οι άνθρωποι μετρούσαν την αρετή με την ταχύτητα της επιτυχίας. Και η αρετή έγινε και φτηνή και τυραννική.
Οι άνθρωποι καυχιούνταν για την πρόοδό τους, συγκρίνοντας τον εαυτό τους με τα ζώα, που βηματίζουν πάντοτε στον ίδιο δρόμο και στο ίδιο σημείο. Ο ουρανός περιφρόνησε αυτή την καύχηση, ενώ τα ζώα δεν την πρόσεξαν καν.
Ακόμη, οι άνθρωποι μετρούσαν τη συγγένεια και την εγγύτητα του ανθρώπου προς τον άνθρωπο είτε με το αίμα είτε με τις σκέψεις είτε με την απόσταση των σπιτιών και των χωριών όπου ζούσαν στη γη είτε με τις γλώσσες είτε με εκατοντάδες άλλα γνωρίσματα. Όμως όλα αυτά τα μέτρα συγγένειας και εγγύτητας δεν μπορούσαν ούτε να συγγενέψουν ούτε να φέρουν κοντά τους ανθρώπους.
Όλα τα μέτρα των ανθρώπων ήταν λανθασμένα και όλες οι κρίσεις τους ψεύτικες. Και ο Χριστός ήρθε για να σώσει τους ανθρώπους από την άγνοια και το ψέμα και να αλλάξει τα κριτήρια και τις κρίσεις τους. Και τα άλλαξε. Όσοι υιοθέτησαν τα δικά Του μέτρα και τις κρίσεις σώθηκαν με την αλήθεια και τη δικαιοσύνη· όσοι όμως παρέμειναν στα παλιά μέτρα και στις παλιές κρίσεις περιπλανιούνται μέχρι σήμερα στο σκοτάδι και εμπορεύονται μουχλιασμένες πλάνες.
Η φύση δεν μετριέται με τον ίδιο της τον εαυτό, διότι δόθηκε για να υπηρετεί τον άνθρωπο· επομένως μέτρο της είναι ο άνθρωπος.
Η ψυχή δεν μετριέται με το σώμα, διότι το σώμα δόθηκε για να υπηρετεί την ψυχή. Γι’ αυτό η ψυχή είναι το μέτρο του σώματος. Ο Θεός δεν μετριέται με τον άνθρωπο, όπως ο αγγειοπλάστης δεν μετριέται με το πήλινο σκεύος. Δεν υπάρχει μέτρο για τον Θεό, διότι ο Θεός είναι το μέτρο των πάντων και ο Κριτής όλων.
Η αρετή δεν μετριέται με τη γρήγορη επιτυχία. Διότι ο τροχός που ανεβαίνει γρήγορα από τη λάσπη γρήγορα ξαναγυρίζει στη λάσπη. Η αρετή μετριέται με τον νόμο του Θεού.
Η ανθρώπινη πρόοδος δεν μετριέται με την έλλειψη προόδου των ζώων, αλλά με τη μείωση της απόστασης ανάμεσα στον άνθρωπο και τον Θεό.
Και το αληθινό μέτρο της συγγένειας, που συγγενεύει και φέρνει πραγματικά κοντά τους ανθρώπους —ανθρώπους και λαούς—, δεν είναι τόσο το αίμα όσο το έλεος. Η δυστυχία ενός ανθρώπου και το έλεος ενός άλλου συγγενεύουν και φέρνουν κοντά δύο ανθρώπους περισσότερο από το αίμα των κατά σάρκα αδελφών. Διότι κάθε δεσμός αίματος είναι προσωρινός και έχει κάποια σημασία μόνο σε αυτή την πρόσκαιρη ζωή, λειτουργώντας ως εικόνα του μόνιμου και αιώνιου δεσμού της πνευματικής συγγένειας. Και οι πνευματικοί δίδυμοι, που γεννιούνται από τη συνάντηση της δυστυχίας και του ελέους, είναι οι μόνοι που παραμένουν αδέλφια για την αιωνιότητα. Για τους κατά σάρκα αδελφούς, που γεννήθηκαν από το αίμα, ο Θεός είναι μόνο Δημιουργός· για τους πνευματικούς αδελφούς, που γεννήθηκαν από το έλεος, ο Θεός είναι Πατέρας.
Αυτό το νέο μέτρο συγγένειας και εγγύτητας ανάμεσα στους ανθρώπους προτείνει ο Κύριος Ιησούς στην ανθρωπότητα με την ευαγγελική παραβολή του ελεήμονα Σαμαρείτη —το προτείνει, λέμε, δεν το επιβάλλει, διότι η σωτηρία δεν είναι επιβολή, αλλά πρόταση ελέους από την πλευρά του Κυρίου και ελεύθερη αποδοχή από την πλευρά του ανθρώπου. Μακάριος όποιος υιοθετήσει ελεύθερα αυτό το νέο μέτρο, διότι θα έχει πολλούς αδελφούς και συγγενείς στην αθάνατη βασιλεία του Χριστού! Και η παραβολή έχει ως εξής:
«Εκείνον τον καιρό, ιδού, ένας νομικός πλησίασε τον Ιησού και, θέλοντας να Τον πειράξει, είπε: Τι να κάνω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;» Καταστρέφοντας τη ζωή του με τον πειρασμό, ζητά δήθεν να κληρονομήσει την αιώνια ζωή! Στην πραγματικότητα, αυτός ο πειραστής δεν σκεφτόταν τη δική του ζωή, αλλά τη ζωή του Χριστού· δηλαδή δεν τον ενδιέφερε πώς να διαφυλάξει τη δική του ζωή, αλλά πώς να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του Χριστού. Ήθελε να βρει κάποιο σφάλμα στον Χριστό, ένα σφάλμα εναντίον του μωσαϊκού νόμου που να επισύρει τον θάνατο, ώστε να μπορέσει να Τον κατηγορήσει και έτσι να θανατώσει Εκείνον και να δοξάσει τον εαυτό του, ως επιδέξιο νομικό και δικηγόρο, ανάμεσα στους ομοίους του. Γιατί όμως ρωτά για την αιώνια ζωή, αφού ελάχιστα μπορούσε να έχει μάθει γι’ αυτήν από τον μέχρι τότε νόμο; Δεν είναι αυτή η μόνη ανταμοιβή που υπόσχεται ο νόμος σε όσους τον τηρούν: «να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη» (Έξ. 20:12· Εφ. 6:2–3); Είναι αλήθεια ότι οι προφήτες μιλούν για την αιώνια βασιλεία του Μεσσία και ιδιαίτερα ο προφήτης Δανιήλ μιλά για την αιώνια βασιλεία των αγίων· όμως οι Ιουδαίοι την εποχή του Χριστού αντιλαμβάνονταν την αιωνιότητα μόνο ως μακροχρόνια ζωή πάνω στη γη. Γι’ αυτό είναι πιθανότατο ότι αυτός ο νομικός πρέπει είτε να είχε ακούσει ο ίδιος προσωπικά είτε να είχε μάθει από κάποιον άλλον ότι ο Κύριος Ιησούς αναγγέλλει την αιώνια ζωή, και μάλιστα διαφορετική από την ιουδαϊκή αντίληψη της αιωνιότητας. Εκείνος που μισεί τον Θεό και το ανθρώπινο γένος, ο οποίος είχε πειράξει ανεπιτυχώς ο ίδιος προσωπικά τον Κύριο στην έρημο, συνεχίζει τώρα να Τον πειράζει μέσω ανθρώπων που έχει τυφλώσει. Διότι, αν ο διάβολος δεν είχε τυφλώσει τους νομικούς, δεν θα ήταν το φυσικότερο αυτοί, ως ερμηνευτές και γνώστες του νόμου και των προφητών, να αναγνωρίσουν πρώτοι τον Χριστό τον Κύριο, να Τον προσκυνήσουν πρώτοι και να προπορευθούν ως κήρυκές Του, αναγγέλλοντας στον λαό το χαρμόσυνο μήνυμα για τον Βασιλιά και Μεσσία που είχε έρθει;
«Και Εκείνος, ο Ιησούς, του είπε: Τι είναι γραμμένο στον νόμο; Πώς διαβάζεις; Εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Να αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου και με όλη τη δύναμή σου και με όλη τη διάνοιά σου, και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου.» Ο Κύριος γνωρίζει τι βρίσκεται στην καρδιά του νομικού· διαβλέποντας λοιπόν την κακία του, δεν θέλει να απαντήσει στην ερώτησή του, αλλά τον εξετάζει ο Ίδιος στον νόμο: «Τι είναι γραμμένο στον νόμο; Πώς διαβάζεις;» Αυτά είναι δύο ερωτήματα· το πρώτο: γνωρίζεις τι είναι γραμμένο σχετικά με αυτό; Και το δεύτερο: πώς διαβάζεις και κατανοείς εσύ αυτό που είναι γραμμένο; Τι είναι γραμμένο μπορούσαν να το γνωρίζουν όλοι οι νομικοί· πώς όμως έπρεπε να κατανοηθεί πνευματικά αυτό που ήταν γραμμένο, κανείς τους δεν γνώριζε τότε. Και όχι μόνο τότε, αλλά ήδη από παλιά. Ο ίδιος ο Μωυσής, πριν από τον θάνατό του, επιπλήττει τους Ιουδαίους για την πνευματική τους τύφλωση, λέγοντας: «Αλλά ο Κύριος δεν σας έδωσε καρδιά να καταλαβαίνετε ούτε μάτια να βλέπετε ούτε αυτιά να ακούτε μέχρι σήμερα» (Δευτ. 29:4). Φαίνεται παράξενο πώς αυτός ο Ιουδαίος νομικός προβάλλει ακριβώς αυτές τις δύο εντολές του Θεού ως τις πιο σωτήριες· παράξενο για δύο λόγους: πρώτον, επειδή αυτές οι δύο εντολές δεν έχουν τοποθετηθεί στην πρώτη θέση του μωσαϊκού νόμου μαζί με τις άλλες κύριες εντολές· επιπλέον, δεν έχουν τοποθετηθεί ούτε η μία δίπλα στην άλλη, όπως τις παραθέτει ο νομικός, αλλά η μία είναι γραμμένη σε ένα βιβλίο του Μωυσή και η άλλη σε άλλο (Λευιτ. 19:18· Δευτ. 6:5). Και δεύτερον, είναι παράξενο και επειδή οι Ιουδαίοι φρόντιζαν λίγο πολύ να τηρούν τις άλλες εντολές του Θεού, αλλά τις εντολές της αγάπης ποτέ. Ποτέ δεν μπόρεσαν να υψωθούν μέχρι την αγάπη προς τον Θεό, παρά μόνο μέχρι τον φόβο του Θεού. Το ότι ο νομικός συγκέντρωσε ωστόσο αυτές τις δύο εντολές τη μία δίπλα στην άλλη και τις πρόβαλε ως τις πιο σωτήριες μπορεί να εξηγηθεί μόνο από το γεγονός ότι πρέπει να είχε πληροφορηθεί πως ο Κύριος Ιησούς τοποθετεί αυτές τις εντολές της αγάπης στην κορυφή της κλίμακας όλων των εντολών και όλων των αρετών.
Τι απάντησε λοιπόν ο Κύριος στον νομικό; Του είπε: «Αυτό να κάνεις και θα ζήσεις». Βλέπετε πώς ο Κύριος δεν απαιτεί από τους αδύναμους να σηκώσουν το μεγαλύτερο βάρος, αλλά προχωρεί σταδιακά, ανάλογα με τη δύναμή τους; Γνωρίζοντας τη σκληρή και απερίτμητη καρδιά του νομικού, δεν του λέει: «Πίστεψε σ’ Εμένα ως Υιό του Θεού και πήγαινε, πούλησε όλα όσα έχεις και μοίρασέ τα στους φτωχούς, πάρε τον σταυρό σου και έλα πίσω Μου, χωρίς να κοιτάζεις πίσω!» Όχι· του συνιστά μόνο να εκπληρώσει εκείνο που ο ίδιος γνώριζε και είχε διατυπώσει ως το κυριότερο στον νόμο. Ακόμη κι αυτό είναι αρκετό γι’ αυτόν. Διότι, αν αγαπήσει αληθινά τον Θεό και τον πλησίον, μέσα από αυτή την αγάπη θα του αποκαλυφθεί γρήγορα και η αλήθεια για τον Χριστό τον Κύριο. Όταν ο πλούσιος νέος, σε άλλη περίσταση, έθεσε στον Κύριο το ίδιο ερώτημα, χωρίς όμως να Τον πειράζει: «Τι να κάνω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;», ο Κύριος δεν του ανέφερε καν τις θετικές εντολές της αγάπης, αλλά περισσότερο τις αρνητικές εντολές: «Μη μοιχεύσεις, μη σκοτώσεις, μην κλέψεις, μην ψευδομαρτυρήσεις, να τιμάς τον πατέρα και τη μητέρα σου». Μόνο όταν ο νέος είπε ότι είχε τηρήσει αυτές τις εντολές, ο Κύριος του αναθέτει δυσκολότερο έργο: «Πούλησε όλα όσα έχεις και μοίρασέ τα στους φτωχούς» (Λουκ. 18:18). Διδαχτείτε από αυτό την απέραντη σοφία του Κυρίου ως θείου Διδασκάλου. Προστάζει τον καθένα να τηρήσει εκείνη την εντολή του Θεού που γνωρίζει· και όταν την τηρήσει και γνωρίσει μια δεύτερη, τον προστάζει να τηρήσει και τη δεύτερη, έπειτα την τρίτη, την τέταρτη και ούτω καθεξής. Δεν φορτώνει βαριά φορτία σε αδύναμες πλάτες, αλλά προσαρμόζει το φορτίο στη δύναμη της πλάτης. Αυτό αποτελεί συγχρόνως και φοβερό έλεγχο για όλους εκείνους ανάμεσά μας που επιθυμούν να γνωρίζουν ολοένα περισσότερο το θέλημα του Θεού, αλλά δεν φροντίζουν να εκπληρώσουν όσα έχουν ήδη γνωρίσει. Κανείς δεν θα σωθεί μόνο με τη γνώση του θελήματος του Θεού, αλλά με την εκπλήρωσή του. Αντίθετα, όσοι θα έχουν γνωρίσει πολλά και θα έχουν εκπληρώσει λίγα θα καταδικαστούν αυστηρότερα από εκείνους που θα έχουν γνωρίσει και εκπληρώσει λίγα. Γι’ αυτό και ο Κύριος είπε στον νομικό: «Αυτό να κάνεις και θα ζήσεις». Δηλαδή: βλέπω ότι γνωρίζεις αυτές τις μεγάλες εντολές της αγάπης, αλλά βλέπω συγχρόνως ότι δεν τις τηρείς· επομένως δεν ωφελεί σε τίποτε να σε διδάξω περισσότερα, μέχρι να εκπληρώσεις αυτά που έχεις μάθει. Ο νομικός πρέπει να αισθάνθηκε τον έλεγχο αυτών των λόγων του Σωτήρα, όταν επιχείρησε να δικαιολογηθεί: «Εκείνος όμως, θέλοντας να δικαιώσει τον εαυτό του, είπε στον Ιησού: Και ποιος είναι ο πλησίον μου;» Το ερώτημα αυτό φανερώνει τη θλιβερή δικαιολογία του, δηλαδή ότι δεν γνωρίζει ακόμη ποιος είναι ο πλησίον του· από αυτό είναι σαφές ότι δεν είχε τηρήσει ούτε την εντολή της αγάπης προς τον πλησίον. Κι έτσι, αντί να παγιδεύσει τον Χριστό στα λόγια, βρίσκεται ο ίδιος παγιδευμένος και αναγκασμένος να δικαιολογηθεί. Ετοιμάζοντας παγίδα για τον Κύριο, μπλέχτηκε ο ίδιος σε αυτήν. Έτσι πάθαιναν πάντοτε οι Ιουδαίοι όποτε πείραζαν τον Χριστό. Πειράζοντας τον Κύριο, Τον δόξαζαν ολοένα περισσότερο, ενώ κατέστρεφαν τον εαυτό τους, και έφευγαν από κοντά Του ντροπιασμένοι, όπως και εκείνος ο πατέρας του ψεύδους, ο Σατανάς, στην έρημο. Με ποιον τρόπο δόξασε αυτός ο νομικός τον Χριστό πειράζοντάς Τον; Δίνοντάς Του την αφορμή να διηγηθεί την παραβολή του ελεήμονα Σαμαρείτη και να εκθέσει τη θεία διδασκαλία για το ποιος είναι ο πλησίον μας, μια διδασκαλία σωτήρια για όλες τις ανθρώπινες γενιές μέχρι το τέλος του χρόνου. Ποιος είναι ο πλησίον μου;
«Ο Ιησούς αποκρίθηκε και είπε: Ένας άνθρωπος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ και έπεσε στα χέρια ληστών, οι οποίοι τον έγδυσαν, τον τραυμάτισαν και έφυγαν, αφήνοντάς τον μισοπεθαμένο. Κατά σύμπτωση, ένας ιερέας κατέβαινε από εκείνον τον δρόμο και, όταν τον είδε, πέρασε από την άλλη πλευρά. Παρόμοια και ένας Λευίτης, όταν έφτασε σε εκείνο το μέρος, πλησίασε και, αφού τον είδε, πέρασε από την άλλη πλευρά». Ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ; Είναι ο Αδάμ και ολόκληρο το ανθρώπινο γένος που προήλθε από τον Αδάμ. Η Ιερουσαλήμ συμβολίζει την ουράνια κατοικία του πρωτόπλαστου ανθρώπου, μέσα στην παραδείσια δύναμη και ομορφιά, κοντά στον Θεό και στους αγίους αγγέλους Του· η Ιεριχώ, την επίγεια κοιλάδα των δακρύων και του θανάτου. Οι ληστές είναι τα πονηρά πνεύματα, οι αναρίθμητοι υπηρέτες του Σατανά, ο οποίος παρακίνησε και τον Αδάμ στην αμαρτία της παρακοής προς τον Θεό. Ως οι μεγαλύτεροι εχθροί του ανθρώπινου γένους, τα πονηρά πνεύματα επιτίθενται στους ανθρώπους, αφαιρούν από την ψυχή τους το θείο ένδυμα του φόβου, της πίστης και της ευσέβειας· πληγώνουν την ψυχή με αμαρτίες και πάθη και έπειτα απομακρύνονται προσωρινά, ενώ η ψυχή κείτεται απελπισμένη στην άκρη του δρόμου της ζωής, ανίκανη να κινηθεί είτε μπροστά είτε πίσω. Ο ιερέας και ο Λευίτης συμβολίζουν την Παλαιά Διαθήκη· συγκεκριμένα, ο ιερέας συμβολίζει τον μωσαϊκό νόμο και ο Λευίτης τους προφήτες. Στη χτυπημένη και πληγωμένη ανθρωπότητα ο Θεός έστειλε δύο γιατρούς με ορισμένα φάρμακα: ο ένας ήταν ο νόμος και ο άλλος οι προφήτες. Όμως ούτε ο ένας ούτε ο άλλος γιατρός τόλμησαν να θεραπεύσουν τις κυριότερες και βαθύτερες πληγές του ασθενούς, που του είχαν προκαλέσει οι ίδιοι οι διάβολοι, αλλά σταματούσαν μόνο μπροστά στα μικρότερα βάσανα, εκείνα που προκαλούσε ο άνθρωπος στον άνθρωπο. Γι’ αυτό και λέγεται ότι και οι δύο, αφού είδαν αυτόν τον βαριά τραυματισμένο ασθενή, πέρασαν από την άλλη πλευρά. Ο μωσαϊκός νόμος είδε απλώς την ανθρωπότητα ως βαριά άρρωστη, αλλά, αφού την είδε, προσπέρασε. Οι προφήτες όχι μόνο είδαν, αλλά και πλησίασαν τον ασθενή, και μόνο τότε προσπέρασαν. Η Πεντάτευχος του Μωυσή περιέγραψε την ασθένεια της ανθρωπότητας και διαπίστωσε ότι για αυτή την ασθένεια δεν υπάρχει φάρμακο πάνω στη γη, αλλά ότι το αληθινό φάρμακο βρίσκεται στον Θεό, στους ουρανούς. Οι προφήτες πλησίασαν περισσότερο τη μισοζώντανη ψυχή της ανθρωπότητας που ξεψυχούσε, διαπίστωσαν και αυτοί ότι η ασθένεια είχε επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο και παρηγόρησαν τον ασθενή λέγοντάς του: «Εμείς δεν έχουμε φάρμακο· ιδού όμως, έρχεται πίσω μας ο Μεσσίας, ο ουράνιος Ιατρός». Και εκείνοι προσπέρασαν. Τότε κατέφθασε και ο αληθινός Ιατρός.
«Ένας Σαμαρείτης όμως, που ταξίδευε, έφτασε κοντά του και, όταν τον είδε, τον σπλαχνίστηκε. Πλησίασε, έδεσε τις πληγές του και έριξε λάδι και κρασί· τον ανέβασε στο δικό του ζώο, τον έφερε σε ένα πανδοχείο και τον περιποιήθηκε. Την επόμενη ημέρα, φεύγοντας, έβγαλε δύο ασημένια νομίσματα, τα έδωσε στον πανδοχέα και του είπε: Φρόντισέ τον, και ό,τι παραπάνω ξοδέψεις θα σου το πληρώσω όταν επιστρέψω». Ποιος είναι αυτός ο Σαμαρείτης; Είναι ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός. Γιατί ο Κύριος ονομάζει τον εαυτό Του Σαμαρείτη; Επειδή οι Ιουδαίοι της Ιερουσαλήμ περιφρονούσαν τους Σαμαρείτες ως ακάθαρτους ειδωλολάτρες. Και δεν αναμειγνύονταν ούτε συναναστρέφονταν μεταξύ τους. Γι’ αυτό και η Σαμαρείτισσα είπε στον Κύριο, στο πηγάδι του Ιακώβ: «Πώς εσύ, που είσαι Ιουδαίος, μπορείς να ζητάς να πιεις από εμένα, μια γυναίκα Σαμαρείτισσα;» (Ιω. 4:9). Έτσι λοιπόν οι Σαμαρείτες θεωρούσαν τον Χριστό Ιουδαίο, ενώ οι Ιουδαίοι Τον αποκαλούσαν Σαμαρείτη: «Εσύ είσαι Σαμαρείτης και ο διάβολος είναι μέσα σου!» (Ιω. 8:48). Διηγούμενος αυτή την παραβολή στον Ιουδαίο νομικό, ο Κύριος παρουσιάζει τον εαυτό Του με τη μορφή Σαμαρείτη, από απέραντη ταπείνωση, για να διδάξει έτσι και εμάς ότι ακόμη και με το πιο περιφρονημένο όνομα και την πιο περιφρονημένη ιδιότητα μπορούμε να κάνουμε μεγάλο καλό, μερικές φορές μάλιστα μεγαλύτερο από ανθρώπους με μεγάλο και ένδοξο όνομα και αξίωμα. Ο Κύριος ονομάζει ακόμη τον εαυτό Του Σαμαρείτη από αγάπη προς τους αμαρτωλούς. Το «Σαμαρείτης» σήμαινε το ίδιο με το «αμαρτωλός». Και όταν οι Ιουδαίοι Τον αποκάλεσαν Σαμαρείτη, ο Κύριος δεν αρνήθηκε αυτόν τον χαρακτηρισμό. Έμπαινε στα σπίτια των αμαρτωλών και έτρωγε και έπινε μαζί τους· μάλιστα δήλωσε ανοιχτά ότι για τους αμαρτωλούς είχε έρθει σε αυτόν τον κόσμο — για τους αμαρτωλούς και όχι για τους δικαίους. Θα μπορούσε όμως να υπάρχει έστω και ένας μόνο δίκαιος στην παρουσία Του; Δεν ήταν όλοι οι άνθρωποι σκεπασμένοι από την αμαρτία σαν από σκοτεινό σύννεφο; Και δεν ήταν οι ψυχές όλων χτυπημένες και παραμορφωμένες από τα πονηρά πνεύματα; Ο Κύριος ονομάζει ακόμη τον εαυτό Του Σαμαρείτη για να μας διδάξει ότι δεν πρέπει να περιμένουμε να φανερωθεί η δύναμη του Θεού μόνο μέσα από τους μεγάλους και ένδοξους αυτού του κόσμου, αλλά να ακούμε με σεβασμό και προσοχή τι σκέπτονται και τι λένε οι μικροί και περιφρονημένοι από τον κόσμο άνθρωποι. Διότι ο Θεός συχνά χρησιμοποιεί ένα καλάμι για να συντρίψει σιδερένια τείχη, ψαράδες για να ντροπιάσει βασιλιάδες και ό,τι είναι πιο ταπεινό για να ντροπιάσει εκείνο που θεωρείται πιο σπουδαίο στα μάτια των ανθρώπων. Όπως λέει και ο απόστολος Παύλος: «Ό,τι είναι ανόητο για τον κόσμο διάλεξε ο Θεός για να ντροπιάσει τους σοφούς· και ό,τι είναι αδύναμο για τον κόσμο διάλεξε ο Θεός για να ντροπιάσει το ισχυρό» (Α΄ Κορ. 1:27). Ονομάζοντας τον εαυτό Του Σαμαρείτη, ο Κύριος φανερώνει ότι μάταια ο κόσμος περιμένει τη σωτηρία από την ισχυρή Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και από τον Καίσαρα Τιβέριο· ο Θεός προετοίμασε τη σωτηρία του κόσμου μέσα στον πιο περιφρονημένο λαό της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, τον ιουδαϊκό, και ανάμεσα στους πιο περιφρονημένους από τους Ιουδαίους, τους ψαράδες της Γαλιλαίας, τους οποίους οι υπεροπτικοί γραμματείς περιφρονούσαν σαν ειδωλολάτρες Σαμαρείτες. Το Πνεύμα του Θεού είναι ελεύθερο, «το Πνεύμα πνέει όπου θέλει» (Ιω. 3:8) και δεν λαμβάνει υπόψη τις ανθρώπινες διαβαθμίσεις και αξιολογήσεις. Εκείνο που είναι υψηλό για τους ανθρώπους είναι μηδαμινό ενώπιον του Θεού, και εκείνο που είναι μηδαμινό για τους ανθρώπους είναι υψηλό ενώπιον του Θεού.
Ο Κύριος ήρθε και στάθηκε πάνω από το ανθρώπινο γένος — ήρθε πάνω του. Άρρωστο και απελπισμένο κειτόταν το ανθρώπινο γένος, και ο Ιατρός ήρθε από πάνω του. Όλοι οι άνθρωποι είναι αμαρτωλοί και όλοι κείτονται καταγής, προσκολλημένοι στη γη· μόνο ο αναμάρτητος Κύριος, ο καθαρός και υγιής Ιατρός, στέκεται όρθιος. «Ήρθε στους δικούς Του», λέγεται σε άλλο σημείο (Ιω. 1:11), για να δηλωθεί ότι ήρθε ντυμένος με σώμα όπως όλοι οι άλλοι άνθρωποι, χωρίς να διαφέρει εξωτερικά από τους αθάνατους ασθενείς και αμαρτωλούς. Εδώ όμως λέγεται «ήρθε πάνω του», για να δηλωθεί η διαφορά Του, ως προς τη δύναμη, την υγεία, την αθανασία και την αναμαρτησία, από τους θνητούς ασθενείς και αμαρτωλούς.
Εκείνος είδε τον τραυματία, όπως τον είδε και ο ιερέας· και Εκείνος πλησίασε τον τραυματία, όπως τον πλησίασε και ο Λευίτης· έκανε όμως κάτι περισσότερο, πολύ περισσότερο από τον ιερέα και τον Λευίτη. Τον σπλαχνίστηκε, έδεσε τις πληγές του, τις περίχυσε με λάδι και κρασί, τον ανέβασε στο ζώο Του, τον έφερε στο πανδοχείο, τον περιποιήθηκε, πλήρωσε τον πανδοχέα για να συνεχίσει τη φροντίδα του και υποσχέθηκε ότι θα εξακολουθούσε να νοιάζεται για τον τραυματία και να δαπανά για τη θεραπεία του. Έτσι, ενώ ο ιερέας περιορίστηκε μόνο στο να δει τον τραυματία και ο Λευίτης στο να τον δει και να τον πλησιάσει, ο Μεσσίας, ο ουράνιος Ιατρός, έκανε δέκα πράγματα γι’ αυτόν —δέκα, αριθμό που δηλώνει την πληρότητα των αριθμών—, ώστε να φανερωθεί η πληρότητα της φροντίδας, της μέριμνας και της αγάπης του Κυρίου και Σωτήρα μας για τη σωτηρία μας. Δεν τον έδεσε απλώς και τον άφησε στην άκρη του δρόμου, διότι αυτό δεν θα ήταν ολοκληρωμένη βοήθεια· ούτε τον έφερε απλώς στο πανδοχείο και έφυγε, διότι ο πανδοχέας θα έλεγε ότι δεν είχε τα μέσα να περιποιηθεί τον ασθενή και επομένως έπρεπε να τον πετάξει έξω· γι’ αυτό του πλήρωσε προκαταβολικά τον κόπο και τα έξοδά του. Σε αυτό θα σταματούσε ακόμη και ο πιο ελεήμων άνθρωπος. Αλλά ο Κύριος προχωρεί ακόμη περισσότερο. Υπόσχεται ότι θα εξακολουθήσει να φροντίζει τον ασθενή, ότι θα επιστρέψει για να τον επισκεφθεί και ότι θα πληρώσει επιπλέον στον πανδοχέα ό,τι άλλο χρειαστεί. Αυτή είναι η πληρότητα του ελέους! Και όταν γνωρίζουμε ακόμη ότι αυτό δεν το κάνει ένας αδελφός, αλλά ένας Σαμαρείτης σ’ έναν Ιουδαίο, ένας εχθρός σ’ έναν εχθρό, τότε πρέπει να πούμε: αυτό είναι υπεργήινο, ουράνιο, θείο έλεος. Αυτή είναι η εικόνα του ελέους του Χριστού προς το ανθρώπινο γένος.
Τι συμβολίζει όμως το δέσιμο των πληγών; Τι το λάδι και το κρασί; Τι το ζώο; Τι τα δύο ασημένια νομίσματα, το πανδοχείο, ο πανδοχέας και η επιστροφή του Σαμαρείτη; Το δέσιμο των πληγών συμβολίζει την άμεση επαφή του Χριστού με το άρρωστο ανθρώπινο γένος. Με το πανάχραντο στόμα Του μιλούσε στα αυτιά των ανθρώπων, με τα πανάχραντα χέρια Του άγγιζε τυφλά μάτια, κουφά αυτιά, λεπρά σώματα, νεκρά κορμιά. Με βάλσαμο περιποιούνται τις πληγές. Ο ίδιος ο Κύριος είναι αυτό το ουράνιο βάλσαμο για την αμαρτωλή ανθρωπότητα. Έθεσε τον ίδιο Του τον εαυτό πάνω στις πληγές της ανθρωπότητας. Το λάδι και το κρασί συμβολίζουν το έλεος και την αλήθεια. Ο καλός Ιατρός πρώτα ελέησε τον ασθενή και έπειτα του έδωσε το φάρμακο. Αλλά και το έλεος είναι φάρμακο και η διδασκαλία είναι φάρμακο. «Χαίρετε», λέει πρώτα ο Κύριος, και έπειτα διδάσκει, νουθετεί, απειλεί. «Μη φοβάσαι», λέει ο Κύριος στον άρχοντα Ιάειρο, και έπειτα ανασταίνει την κόρη του. «Μην κλαις», λέει ο Κύριος στη χήρα της Ναΐν, και έπειτα ανασταίνει από τους νεκρούς τον γιο της. Ο Κύριος πρώτα έδειξε έλεος και έπειτα πρόσφερε τη θυσία. Η έλευσή Του στον κόσμο με ανθρώπινο σώμα, με ζωικό σώμα, είναι το μεγαλύτερο έλεος από όλα τα έργα της ευσπλαχνίας· και η θυσία Του στον Σταυρό είναι η μεγαλύτερη από όλες τις θυσίες, από την αρχή μέχρι το τέλος του κόσμου. «Ψάλλω το έλεος και τη δικαιοσύνη», λέει ο προφήτης Δαβίδ (Ψαλμ. 101:1). Το έλεος είναι απαλό σαν το λάδι· η δικαιοσύνη είναι καλή, αλλά και κάπως στυφή για τους αμαρτωλούς, όπως το κρασί για τους ασθενείς. Όπως το λάδι καταπραΰνει την πληγή του σώματος, έτσι και το έλεος του Κυρίου καταπραΰνει τη βασανισμένη και πικραμένη ανθρώπινη ψυχή· και όπως το κρασί πικρίζει αλλά ζεσταίνει τα σπλάχνα, έτσι και η αλήθεια και η δικαιοσύνη του Θεού πικραίνουν την αμαρτωλή ψυχή, όταν όμως κατεβούν βαθιά μέσα της, τη ζεσταίνουν και τη δυναμώνουν.
Το ζώο συμβολίζει το ανθρώπινο σώμα, το οποίο προσέλαβε και ο ίδιος ο Κύριος, για να γίνει πιο κοντινός και πιο κατανοητός. Όπως ο καλός ποιμένας, όταν βρει το χαμένο πρόβατο, το βάζει στον ώμο του και το μεταφέρει χαρούμενος στη στάνη του, έτσι και ο Κύριος πήρε πάνω Του τους παραστρατημένους, για να βρίσκονται και εκείνοι εκεί όπου είναι Αυτός. Σε αυτόν τον κόσμο οι άνθρωποι ζουν πράγματι ανάμεσα στους δαίμονες σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους. Ο Κύριος είναι ο καλός Ποιμένας, που ήρθε για να αναζητήσει τα πρόβατά Του και να τα προστατεύσει με το σώμα Του από τους λύκους· και όταν ήρθε, σπλαχνίστηκε τους ανθρώπους, «διότι ήταν σαν πρόβατα χωρίς ποιμένα» (Μάρκ. 6:34). Το ανθρώπινο σώμα παριστάνεται εδώ ως ζώο, για να φανερωθεί η αλογία του ίδιου του σώματος χωρίς την έλλογη ψυχή. Πράγματι, ως προς το σώμα, ο άνθρωπος είναι ζώο όπως κάθε άλλο ζώο. Με ένα τέτοιο ζωικό σώμα ντύθηκε ο άνθρωπος μετά την αμαρτία του Αδάμ. «Και ο Κύριος ο Θεός έφτιαξε για τον Αδάμ και τη γυναίκα του χιτώνες από δέρμα και τους έντυσε με αυτούς» (Γέν. 3:21). Αυτό συνέβη όταν ο Αδάμ, με την αμαρτία της παρακοής, φανερώθηκε εντελώς γυμνός και κρύφτηκε από το πρόσωπο του Θεού. Από την απέραντη πραότητά Του και την απέραντη αγάπη Του προς την πληγωμένη και μισοπεθαμένη ανθρωπότητα, ο Ζωντανός και Αθάνατος Κύριος ντύθηκε και ο ίδιος αυτό το φοβερό, δερμάτινο και άλογο ένδυμα, το σωματικό. Για να είναι ως Θεός πιο προσιτός στους ανθρώπους, για να είναι ως Ιατρός πιο εύκολα προσπελάσιμος· για να είναι ως Ποιμένας πιο γνώριμος στα πρόβατα.
Το πανδοχείο συμβολίζει την αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία, ενώ ο πανδοχέας τους αποστόλους και τους διαδόχους τους, τους ποιμένες και τους διδασκάλους της Εκκλησίας. Η Εκκλησία ιδρύθηκε ήδη κατά την επίγεια ζωή του Χριστού, διότι λέγεται ότι ο Σαμαρείτης έφερε τον τραυματία στο πανδοχείο και τον περιποιήθηκε. Ο Κύριος είναι ο Ιδρυτής της Εκκλησίας και ο πρώτος εργάτης στην Εκκλησία Του. Όσο Εκείνος φρόντιζε προσωπικά τον τραυματία, ο πανδοχέας δεν αναφέρεται. Μόνο την επόμενη ημέρα, αφού είχε λήξει ο επίγειος χρόνος Του, απευθύνεται στον πανδοχέα και παραδίδει τον ασθενή στη φροντίδα του.
Τα δύο ασημένια νομίσματα συμβολίζουν, σύμφωνα με ορισμένους ερμηνευτές, τις δύο διαθήκες του Θεού με τους ανθρώπους: την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Αυτή είναι η Αγία Γραφή, η αγία Αποκάλυψη του ελέους και της αλήθειας του Θεού. Κανείς δεν μπορεί να σωθεί από την αμαρτία, από τις πληγές που έχουν προκληθεί στην ψυχή του, αν δεν γνωρίσει, έστω και λίγο, το έλεος και την αλήθεια του Θεού που αποκαλύπτονται στην Αγία Γραφή. Όπως ο άνθρωπος μόνο μέσα στο δυνατό φως του λαμπρού ήλιου βλέπει όλους τους δρόμους μπροστά του και επιλέγει προς ποιον πρέπει να κατευθύνει τα βήματά του, έτσι και μόνο μέσα στο δυνατό φως της Αγίας Γραφής ο άνθρωπος κοιτάζει και βλέπει μπροστά του όλους τους δρόμους του καλού και του κακού και διακρίνει τους μεν από τους δε. Όμως αυτά τα δύο ασημένια νομίσματα συμβολίζουν και τις δύο φύσεις του Κυρίου Ιησού, τη θεία και την ανθρώπινη. Και τις δύο αυτές φύσεις ο Κύριος τις έφερε μαζί Του σε αυτόν τον κόσμο και τις έθεσε στην υπηρεσία του ανθρώπινου γένους. Κανείς που δεν αναγνωρίζει αυτές τις δύο φύσεις στον Κύριο Ιησού δεν μπορεί να σωθεί από τις βαριές πληγές της αμαρτίας. Διότι οι πληγές της αμαρτίας θεραπεύονται με το έλεος και την αλήθεια· το ένα φάρμακο χωρίς το άλλο δεν είναι φάρμακο. Ο Κύριος δεν θα μπορούσε να δείξει τέλειο έλεος προς τους ανθρώπους, αν δεν είχε γεννηθεί με σώμα ως άνθρωπος· ούτε θα μπορούσε ως άνθρωπος να αποκαλύψει την τέλεια αλήθεια, αν δεν ήταν Θεός. Ακόμη, τα δύο ασημένια νομίσματα συμβολίζουν το σώμα και το αίμα του Χριστού, με τα οποία θεραπεύονται και τρέφονται οι αμαρτωλοί που έχουν μεταφερθεί στην Εκκλησία. Ο τραυματίας χρειάζεται και επίδεσμο και επάλειψη και τροφή. Αυτή είναι η ολοκληρωμένη θεραπεία. Χρειάζεται και τροφή, και μάλιστα καλή τροφή. Και όπως η καλή τροφή, την οποία οι γιατροί συνιστούν στον ασθενή που βρίσκεται στο κρεβάτι με τις πληγές του δεμένες και αλειμμένες, μεταβάλλει, ενισχύει και καθαρίζει το αίμα, δηλαδή εκείνο που αποτελεί τη βάση της οργανικής ζωής του ανθρώπου, έτσι και αυτή η θεία τροφή, το σώμα και το αίμα του Χριστού, μεταβάλλει, ενισχύει και καθαρίζει εκ βάθρων την ανθρώπινη ψυχή. Ολόκληρη η σωματική θεραπεία του ασθενούς δεν είναι παρά εικόνα της πνευματικής θεραπείας. Και όπως λοιπόν στη σωματική θεραπεία όλα ελάχιστα ωφελούν αν ο ασθενής δεν τρέφεται, έτσι και στην πνευματική θεραπεία όλα ελάχιστα ωφελούν αν οι αμαρτωλοί που έχουν επιστρέψει στον Θεό δεν τρέφονται με καλή πνευματική τροφή, δηλαδή με το σώμα και το αίμα του Χριστού. Και το σώμα και το αίμα του Χριστού σημαίνουν και πάλι, κατά βάθος, έλεος και αλήθεια.
«Όταν επιστρέψω» — αυτά τα λόγια σημαίνουν τη δεύτερη έλευση του Χριστού. Όταν Εκείνος έρθει ξανά ως Κριτής, όχι με το ταπεινωμένο ζωικό ένδυμα, αλλά ντυμένος με αθάνατη λαμπρότητα και δόξα, τότε οι πανδοχείς, οι ποιμένες και οι διδάσκαλοι της Εκκλησίας Του, θα Τον αναγνωρίσουν ως τον άλλοτε Σαμαρείτη που τους εμπιστεύτηκε τη φροντίδα των άρρωστων ψυχών των αμαρτωλών. Δεν θα είναι όμως πια ο ελεήμων Σαμαρείτης, αλλά ο δίκαιος Κριτής, που θα αποδώσει στον καθένα κατά δικαιοσύνη. Βέβαια, αν ο Κύριος έκρινε με την καθαρή ουράνια δικαιοσύνη, ελάχιστοι θα σώζονταν από την αιώνια φωτιά. Εκείνος όμως γνωρίζει την αδυναμία και την ασθένειά μας και θα κρίνει τον καθένα λαμβάνοντας υπόψη πολλές περιστάσεις, ώστε ακόμη και ένα ποτήρι δροσερό νερό, που προσφέρθηκε σε έναν διψασμένο στο όνομά Του, θα το λογαριάσει ως καλό έργο (Ματθ. 10:42). Ωστόσο, δεν πρέπει να αυταπατόμαστε υπερβολικά και να παραδινόμαστε στην αμέλεια. Εδώ γίνεται λόγος για τους ποιμένες της Εκκλησίας, για τους πνευματικούς οδηγούς. Σε αυτούς δόθηκαν περισσότερη εξουσία και περισσότερη χάρη, γι’ αυτό και περισσότερα θα ζητηθούν από αυτούς. Αυτοί είναι το αλάτι της γης· αν το αλάτι χάσει τη νοστιμιά του, πετιέται και πατιέται με τα πόδια (Ματθ. 5:13). Ακόμη, ο Κύριος είπε ότι πολλοί πρώτοι θα είναι τελευταίοι και οι τελευταίοι πρώτοι (Ματθ. 19:30). Και οι ιερείς είναι οι πρώτοι στο πνευματικό πανδοχείο του Χριστού. Καλούνται να φροντίζουν τους ασθενείς, να επιβλέπουν και να θεραπεύουν τις πληγές τους και να τους τρέφουν με τη ζωοποιό τροφή του Χριστού στην τίμια τράπεζα του Αμνού του Θεού. Αλίμονό τους αν δεν το κάνουν. Μπορεί να είναι πρώτοι σε αυτή τη σύντομη ζωή, αλλά στην αιώνια ζωή δεν θα έχουν μερίδιο. Ακόμη, ο Κύριος είπε: «Αλίμονο στον άνθρωπο μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο» (Ματθ. 18:7). Και από κανέναν άνθρωπο στον κόσμο δεν μπορεί να προέλθει τόσο μεγάλο σκάνδαλο όσο από έναν αμελή ιερέα. Η μικρή του αμαρτία σκανδαλίζει περισσότερο από τη μεγάλη αμαρτία άλλων ανθρώπων. Μακάριοι όμως οι πνευματικοί ποιμένες που εκπληρώνουν πιστά την παρακαταθήκη του απόντος ελεήμονα Σαμαρείτη, διαχειριζόμενοι έντιμα και συνετά τα δύο ασημένια νομίσματά Του. Θα έρθει η ημέρα και η ώρα που ο Κύριος θα πει στον καθένα τους χωριστά: «Δούλε καλέ και πιστέ — μπες στη χαρά του κυρίου σου!» (Ματθ. 25:21).
Αφού διηγήθηκε αυτή την τόσο πλούσια σε περιεχόμενο και σημασία παραβολή, ο Κύριος ρώτησε τον νομικό: «Τι νομίζεις λοιπόν, ποιος από αυτούς τους τρεις έγινε πλησίον εκείνου που είχε πέσει στα χέρια των ληστών;» Εκείνος είπε: «Αυτός που τον ελέησε». Και ο Ιησούς του είπε: «Πήγαινε και κάνε κι εσύ το ίδιο». Μολονότι ο νομικός ούτε κατά διάνοια είχε κατανοήσει όλο το βάθος και το εύρος αυτής της παραβολής του Χριστού, έπρεπε να αναγνωρίσει την αλήθεια της στον βαθμό που την είχε καταλάβει, φυσικά μόνο ως προς το εξωτερικό, παραστατικό της νόημα. Δεν μπορούσε να μην αναγνωρίσει ότι ο ελεήμων Σαμαρείτης ήταν ο αληθινός και μοναδικός πλησίον του χτυπημένου και πληγωμένου ανθρώπου στην άκρη του δρόμου. Δεν μπορούσε να πει: ο ιερέας ήταν ο πλησίον του, επειδή και ο ιερέας, όπως και εκείνος, ήταν Ιουδαίος. Ούτε μπορούσε να πει: ο Λευίτης ήταν ο πλησίον του, επειδή και οι δύο ανήκαν στην ίδια φυλή, στον ίδιο λαό και μιλούσαν την ίδια γλώσσα. Διότι αυτό θα ερχόταν σε υπερβολική αντίθεση ακόμη και με τη δική του ασυνείδητη συνείδηση. Είναι άχρηστη η συγγένεια ως προς το όνομα, τη φυλή, την εθνικότητα και τη γλώσσα εκεί όπου χρειάζεται έλεος και μόνο έλεος. Το έλεος είναι το νέο θεμέλιο συγγένειας που θεσπίζει ο Χριστός ανάμεσα στους ανθρώπους. Αυτό δεν το αντιλήφθηκε ο νομικός· εκείνο όμως που ο νους του αντιλήφθηκε στη μία αυτή συγκεκριμένη περίπτωση έπρεπε να το αναγνωρίσει. «Πήγαινε και κάνε κι εσύ το ίδιο», του λέει ο Κύριος. Δηλαδή: αν θέλεις να κληρονομήσεις την αιώνια ζωή, έτσι πρέπει να διαβάζεις την εντολή του Θεού για την αγάπη και όχι όπως τη διαβάζετε εσείς, οι νομικοί και οι γραμματείς. Διότι εσείς βλέπετε αυτή την εντολή σαν χρυσό μοσχάρι και τη λατρεύετε σαν είδωλο, χωρίς να γνωρίζετε το θείο και σωτήριο νόημά της. Εσείς θεωρείτε πλησίον μόνο τον Ιουδαίο, επειδή κρίνετε με βάση το όνομα, το αίμα και τη γλώσσα· ούτε καν κάθε Ιουδαίο, αλλά μόνο εκείνον που ανήκει στη δική σας παράταξη, είτε των νομικών είτε των Φαρισαίων είτε των Σαδδουκαίων· και ούτε καν κάθε οπαδό σας, αλλά μόνο εκείνον από τον οποίο έχετε όφελος, τιμές και επαίνους. Έτσι, ερμηνεύσατε την εντολή του Θεού για την αγάπη ως ιδιοτέλεια, και γι’ αυτό η θεία αυτή εντολή έγινε για εσάς ένα πραγματικό χρυσό μοσχάρι, σαν εκείνο στους πρόποδες του Χωρήβ που προσκυνούσαν οι προπάτορές σας. Εσείς, δηλαδή, προσκυνάτε αυτή την εντολή, αλλά ούτε την κατανοείτε ούτε την τηρείτε. Είναι πιθανό ότι ο νομικός μπορούσε να καταλάβει την παραβολή του Χριστού με αυτό το νόημα και ότι πρέπει να έφυγε ντροπιασμένος. Εκείνος που είχε έρθει για να ντροπιάσει! Και πόσο περισσότερο θα έπρεπε να ντραπεί, αν μπορούσε να καταλάβει ότι αυτή η παραβολή αναφερόταν και προσωπικά στον ίδιο! Ιδού, και αυτός είναι ένας τέτοιος ταξιδιώτης από την ουράνια Ιερουσαλήμ προς τη βρόμικη επίγεια Ιεριχώ, ένας ταξιδιώτης που οι διάβολοι τον γύμνωσαν από τη χάρη του Θεού, τον χτύπησαν, τον τραυμάτισαν και τον άφησαν στην άκρη του δρόμου. Ο μωσαϊκός νόμος και οι Προφήτες τον προσπερνούν και δεν μπορούν να τον βοηθήσουν. Και να, τώρα που ο Κύριος του διηγείται αυτή την παραβολή, ο ελεήμων Σαμαρείτης έχει ήδη σκύψει πάνω στην άρρωστη ψυχή του, τη δένει και την αλείφει με λάδι και κρασί. Το αισθάνθηκε και ο ίδιος· διαφορετικά δεν θα αναγνώριζε την αλήθεια της διδασκαλίας του Χριστού. Αν αφέθηκε έπειτα να μεταφερθεί στο πανδοχείο —δηλαδή στην Εκκλησία— και να θεραπευτεί ολοκληρωτικά, αυτό το γνωρίζει ο παντογνώστης Θεός. Το Ευαγγέλιο δεν λέει τίποτε περισσότερο γι’ αυτό.
Έτσι, από έναν έμμεσο δρόμο, ο Χριστός οδήγησε αυτόν τον νομικό να αναγνωρίσει μέσα στην ψυχή του, έστω και ασυνείδητα, Εκείνον, τον Χριστό, ως τον πιο κοντινό και στενότερο συγγενή του. Ο Κύριος τον οδήγησε να αναγνωρίσει, έστω και ασυνείδητα, ότι τα λόγια «να αγαπάς τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου» σημαίνουν: «να αγαπάς τον Κύριο Ιησού Χριστό σαν τον εαυτό σου». Σε εμάς απομένει να το αναγνωρίσουμε και να το ομολογήσουμε συνειδητά και με επίγνωση. Ο πιο κοντινός μας πλησίον είναι ο Κύριος Ιησούς, και μέσω Εκείνου πλησίον μας είναι και όλοι οι άλλοι άνθρωποι που βρίσκονται σε δυστυχία και τους οποίους μπορούμε να βοηθήσουμε με το έλεός μας στο όνομα του Κυρίου. Πάνω από τον καθένα μας έχει σκύψει ο Κύριος Ιησούς και για τον καθένα μας έχει αφήσει εκείνα τα δύο ασημένια νομίσματα, ώστε να θεραπευόμαστε μέχρι να έρθει. Μέχρι να έρθει στις καρδιές μας, ώστε να μην Τον βλέπουμε πια σκυμμένο πάνω μας, αλλά να Τον βλέπουμε να κατοικεί και να ζει μέσα στις καρδιές μας! Τότε μόνο θα είμαστε υγιείς, διότι τότε η πηγή της υγείας θα βρίσκεται μέσα στις καρδιές μας.
Κοιτάξτε όμως πώς, με αυτή την παραβολή, ο Κύριος ενώνει και τις δύο εντολές της αγάπης σε μία και μοναδική! Αγαπώντας Εκείνον ως πλησίον μας, αγαπάμε έτσι και τον Θεό και τον άνθρωπο και εκπληρώνουμε συγχρόνως και τις δύο εντολές της αγάπης. Μέχρι την έλευση του Κυρίου Ιησού στον κόσμο, αυτές οι δύο εντολές ήταν χωρισμένες. Με την έλευσή Του όμως συγχωνεύτηκαν σε μία. Στην πραγματικότητα, η τέλεια αγάπη δεν μπορεί ούτε να χωρίζεται ούτε να αναφέρεται σε δύο αντικείμενα. Στην Παλαιά Διαθήκη ήταν χωρισμένες, διότι η Παλαιά Διαθήκη είναι ένα προπαρασκευαστικό σχολείο για το μεγάλο σχολείο της αγάπης. Στο προπαρασκευαστικό σχολείο αναλύονται χωριστά πράγματα που είναι οργανικά ενωμένα. Όταν αυτός ο ενιαίος και ενσαρκωμένος Οργανισμός της αγάπης εμφανίστηκε στον Κύριο Ιησού, αμέσως αυτή η διάκριση και ο χωρισμός έγιναν σαν να μην υπήρχαν. Ο Ιησούς Χριστός είναι η ενσαρκωμένη αγάπη και προς τον Θεό και προς τον άνθρωπο. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν υπάρχει σε όλους τους κόσμους, ούτε στους πρόσκαιρους ούτε στους αιώνιους. Έτσι ήρθε στον κόσμο μια νέα, εντελώς νέα αρχή αγάπης, μια νέα και μοναδική εντολή αγάπης, που μπορεί να διατυπωθεί και έτσι: να αγαπάς τον Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού, με όλη την καρδιά σου, με όλη την ψυχή σου, με όλη τη δύναμή σου και με όλη τη διάνοιά σου· να Τον αγαπάς σαν τον εαυτό σου. Μέσα από αυτή την αγάπη, τη μοναδική και αδιαίρετη, θα αγαπάς και τον Θεό και τους ανθρώπους. Εγκατάλειψε την ψεύτικη ελπίδα, θνητέ άνθρωπε, ότι θα μπορέσεις ποτέ να αγαπήσεις τον Θεό χωρίς τον Χριστό και έξω από Αυτόν. Και μην παρασύρεσαι από το ψέμα ότι θα μπορέσεις ποτέ να αγαπήσεις τους ανθρώπους χωρίς τον Χριστό και έξω από Αυτόν. Εκείνος κατέβηκε από τον ουρανό και έσκυψε πάνω σου, πληγωμένε και άρρωστε. Κοίταξε το πρόσωπό Του και αναγνώρισε το αρχέτυπό σου! Κοίταξε τον κυριότερο και πιο κοντινό Συγγενή σου! Μόνο μέσω Εκείνου μπορείς να γίνεις αληθινός συγγενής του Θεού και ελεήμων συγγενής των ανθρώπων. Και όταν γνωρίσεις τη συγγένειά σου μαζί Του, κάθε άλλη επίγεια συγγένεια θα σου φαίνεται σαν σκιά και εικόνα της αληθινής και αθάνατης συγγένειας. Τότε θα πηγαίνεις κι εσύ και θα κάνεις όπως Εκείνος· δηλαδή θα θεωρείς τους δυστυχισμένους, τους θλιμμένους, τους γυμνούς, τους τραυματισμένους, τους χτυπημένους και τους πεταμένους στην άκρη του δρόμου ως τους πιο κοντινούς συγγενείς σου, πιο κοντινούς από τους άλλους συγγενείς. Και τότε θα σκύβεις πάνω τους όχι τόσο με το δικό σου πρόσωπο όσο με το δικό Του· με τον δικό Του επίδεσμο θα δένεις τις πληγές τους και με το δικό Του λάδι και κρασί θα τις αλείφεις.
Έτσι, και αυτή η παραβολή, από την οποία ο νομικός πειραστής κατανόησε και ωφελήθηκε λίγο, περικλείει και ερμηνεύει ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία από την αρχή μέχρι το τέλος και ολόκληρη την ιστορία της σωτηρίας μας από την αρχή μέχρι το τέλος. Με αυτήν ο Κύριος μας διδάσκει ότι μόνο μέσω Εκείνου μπορούμε να γίνουμε συγγενείς του Θεού και συγγενείς των ανθρώπων. Μόνο μέσα από αυτή τη συγγένεια με τον Χριστό αποκτούν όλες οι άλλες συγγένειές μας ευγένεια και αξιοπρέπεια. Με αυτήν μας καλεί να Του προσφέρουμε την αγάπη που τόσο Του αξίζει, μια αγάπη που φωτίζει για εμάς με το ίδιο φως και τον Θεό και τους ανθρώπους, ακόμη και τους εχθρούς μας. Διότι και η αγάπη προς τους εχθρούς είναι δυνατή μόνο από τη μία και την ίδια εστία αγάπης, τον Κύριο Ιησού Χριστό, τον Θεάνθρωπο και Σωτήρα μας. Σε Εκείνον ας είναι η δόξα και ο αίνος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα — στην ομοούσια και αδιαίρετη Τριάδα, τώρα και πάντοτε, σε όλο τον χρόνο και σε όλη την αιωνιότητα.
Αμήν.
