Ο Φαουστιανός Αλγόριθμος, Ι

Maurizio Blondet

Ρομπέρτο ​​Πεκιόλι:

Η προειδοποίηση για τους κινδύνους της ορμητικής, ταχείας, ριζωματικής ανάπτυξης
της Τεχνητής Νοημοσύνης προέρχεται πλέον ακόμη και από τους κυρίους και τους αφέντες της. Οι δηλώσεις πολλαπλασιάζονται από επιστήμονες, ακαδημαϊκούς και ερευνητές σε μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες fintech, ακόμη και από τους ιδρυτές και τους κύριους μετόχους υπερκεφαλαιοποιημένων γιγάντων όπως η Open AI και η Anthropic. Κάποιοι υποθέτουν αποκαλυπτικά σενάρια: Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να εξαλείψει το
ανθρώπινο είδος μέσα σε μια δεκαετία. Μερικοί ανησυχημένοι εμπιστευτικοί ζητούν μορατόριουμ. Δεδομένου ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να σταματήσει με διάταγμα και ότι ορισμένες θέσεις φαίνεται να ανταποκρίνονται περισσότερο στις απαιτήσεις της αγοράς (τα συστήματα ελέγχου της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι μια σημαντική επιχείρηση) και στην
ανταγωνιστική λογική παρά στον πραγματικό συναγερμό, και αναγνωρίζοντας ότι η κούρσα της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι ένα πεδίο μάχης στον υβριδικό πόλεμο για κυριαρχία που διεξάγεται μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας απουσία της Ευρώπης, η κατάσταση γίνεται πλέον ολοένα και πιο ανησυχητική. Δεδομένου ότι η αμερικανική πολιτική εξουσία και οι τεχνολογικοί ηγέτες της - ο Μασκ, ο Παλαντίρ - δεν σκοπεύουν να σταματήσουν για αυτοκρατορικούς λόγους, και ότι η Κίνα προχωρά χωρίς ηθικές ανησυχίες ή ανθρωπιστικές προφυλάξεις, παραμένει η αγωνία για μια τεχνολογία για την οποία γνωρίζουμε λίγα, εκτός από το ότι θα αλλάξει για πάντα την ύπαρξή μας, τον τρόπο σκέψης, κρίσης και ύπαρξής μας στον κόσμο· το «είναι εκεί» (dasein) του ανθρώπινου πλάσματος, για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο του Μάρτιν Χάιντεγκερ.

Ο φιλόσοφος του Είναι και του Χρόνου ήταν ο πρώτος που αμφισβήτησε, τον περασμένο αιώνα, τον επαναστατικό ρόλο της τεχνολογίας. Ο πολιτισμός των αλγορίθμων - μαθηματικά μοντέλα που αποτελούνται από ακολουθίες οδηγιών που μας επιτρέπουν να λύνουμε προβλήματα και να εκτελούμε πολύπλοκες λειτουργίες σε προγνωστική βάση - είναι η εκπλήρωση - και ίσως το τελευταίο υψηλό γνωστικό επίτευγμα - του ανθρώπου που ο Όσβαλντ Σπένγκλερ ονόμασε Φαουστιανό. Ο Φάουστ, ο χαρακτήρας που έγινε παγκόσμιος από το ποίημα του Γκαίτε, πρόθυμος να πουλήσει την ψυχή του στον διάβολο, συμβολίζει τον άνθρωπο που αγωνίζεται να ξεπεράσει κάθε γήινο όριο στην αναζήτηση της γνώσης, της δύναμης και της ατελείωτης δράσης.
Αντιπροσωπεύει το πνεύμα, τη νοοτροπία, την πυρετώδη πρακτική του δυτικού πολιτισμού στην κορύφωσή του. «Εν αρχή ην η δράση», αναφωνεί ο Φάουστ, διορθώνοντας την αρχή του Ευαγγελίου του Ιωάννη: «εν αρχή ην ο Λόγος, δηλαδή ο Θεός». Η υποταγή των ανθρώπινων δυνάμεων
Το Φυσικό ήταν το εγχείρημα του Φράνσις Μπέικον, του ιδρυτή της σύγχρονης επιστήμης.
Αντιμέτωποι με τον νέο, διαφαινόμενο Λεβιάθαν, η πλανητική κυριαρχία του
Φαουστιανού αλγορίθμου παίρνει μορφή. Τίποτα, ή σχεδόν τίποτα, δεν θα είναι όπως πριν. Τουλάχιστον, ας προετοιμαστούμε, ξεκινώντας με μια κρίση για την πρωτοκαθεδρία της τεχνολογίας εις βάρος κάθε άλλης ανθρώπινης γνώσης. Για τον Χάιντεγκερ,
η ουσία της σύγχρονης τεχνολογίας δεν είναι κάτι καθαρά τεχνικό, αλλά η θεμελιώδης μέθοδος της αποκάλυψης της ύπαρξης, η ορατή μορφή με την οποία τα πράγματα εκδηλώνονται στον άνθρωπο. Το εργαλειακό όραμα που γίνεται μοιραίο λάθος θεωρεί την τεχνολογία ως μέσο για την επίτευξη σκοπών, μια ανθρώπινη δραστηριότητα μεταξύ άλλων. Αυτή η αντίληψη χάνει την ουσία της. Η αναγωγή της σε ένα απλό όργανο μας εμποδίζει να την κρίνουμε, να την κατακτήσουμε ή να αποστασιοποιηθούμε από αυτήν
. Η μη ουδετερότητα της σύγχρονης τεχνολογίας είναι το θεμελιώδες χαρακτηριστικό της, όπως κατάλαβαν στοχαστές του διαμετρήματος του Καρλ Σμιτ και του Ζακ Ελούλ. Σήμερα,
είναι επίσης η διδασκαλία του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄.

Σύμφωνα με τον Χάιντεγκερ, η ουσία της τεχνολογίας είναι να είναι ταυτόχρονα εμφύτευση και επιβολή, όπως αποτυπώνεται στο ευφάνταστο λεξικό του γίγαντα του Μεσκίρχ. Ενώ στην αρχαιότητα, η τεχνολογία Συνήθιζε να απολαμβάνει τη φύση, σήμερα της επιτίθεται, θεωρώντας την ως αποθεματικό ταμείο (bestand), ένα σύνολο ενέργειας και υλικών έτοιμα να καταγραφούν, να εκμεταλλευτούν και να καταναλωθούν κατόπιν εντολής.
Η συνέπεια είναι ο μηδενισμός, καθώς η τεχνολογία υποβιβάζει τα πάντα, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων, σε αντικείμενα, αναλώσιμους πόρους, απογυμνώνοντάς τους από κάθε άλλο νόημα ή σκοπό. Ο άνθρωπος υποβιβάζεται σε μια
λειτουργία: πιστεύει ότι κυριαρχεί στην τεχνολογία, στην πραγματικότητα γίνεται το εξάρτημά της και στη συνέχεια σκλάβος της, παγιδευμένος στην καθαρά υπολογιστική σκέψη. Με διαφορετικές γλώσσες και προϋποθέσεις, ήταν η ίδια προσέγγιση του ώριμου Ερνστ Γιούνγκερ και του Βάλτερ Μπένγιαμιν. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης,
φοβόμαστε την πλήρη ανθρώπινη παραίτηση από τη σκέψη σε σημείο που να αναθέτει αποφάσεις στην τεχνολογία ακόμη και στα πιο μικρά ζητήματα.

Υπάρχει μια συστατική ανεπάρκεια στον άνθρωπο απέναντι στην τεχνολογία, την οποία ο Γκούντερ Άντερς όρισε ως το Προμηθεϊκό χάσμα, το χάσμα μεταξύ του ταλέντου να εφεύρει και να παράγει μηχανές και της ικανότητας να φαντάζεται τα αποτελέσματά τους προκειμένου να τις κατακτήσει. Ο άνθρωπος του Άντερς γίνεται «απαρχαιωμένος» επειδή είναι κατώτερος από τα προϊόντα της νοημοσύνης του, τόσο της ατομικής όσο και
της συλλογικής. Ο στοχασμός του Χάιντεγκερ πάει παραπέρα. Ο σύγχρονος άνθρωπος βρίσκεται βαθιά απροετοίμαστος για την τεχνολογία επειδή κάνει το λάθος να τη θεωρεί
όργανο υπό τον έλεγχό του. Τα αποτελέσματα της Τεχνητής Νοημοσύνης λένε το αντίθετο, και οι κίνδυνοι που φοβούνται ορισμένοι από τους υποστηρικτές της το αποδεικνύουν δυσοίωνα. Στο βιβλίο του «Το Ερώτημα περί Τεχνολογίας», ο Χάιντεγκερ εξήγησε ότι η πιο επικίνδυνη ψευδαίσθηση των ανθρώπων είναι αυτή του να είναι ο κυρίαρχος της γης, πεπεισμένος ότι οι τεχνολογικές συσκευές είναι μέσα που πρέπει να χρησιμοποιούνται και να κυριαρχούνται κατά βούληση. Η ουσία της τεχνολογίας είναι ένας ορίζοντας νεογνωστικής σκέψης που ασφυκτιά τον άνθρωπο. Στην περίπτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης, η πιθανότητα υβριδισμού της ανθρωπότητας με τη μηχανή (οι υποστηρικτές θα έλεγαν αύξηση του κληροδοτήματός της) ή «επέκτασης» της
με τσιπ και άλλες μετα- και μετα-ανθρώπινες τάσεις είναι ανησυχητική: η κατάσταση που διαισθάνεται ο φιλόσοφος γίνεται μια σκληρή πραγματικότητα.

Ο βαθύς λόγος για την ήττα του φαουστιανού ανθρώπου τη στιγμή της θριαμβευτικής
κυριαρχίας του επί των δυνάμεων της φύσης είναι η εργαλειακή ψευδαίσθηση που τον παραδίδει τυφλό και χωρίς εσωτερικές άμυνες στην πρωτοκαθεδρία της τεχνολογίας. Το Gestell είναι μια συσκευή που αναγκάζει τον άνθρωπο να κοιτάζοντας τη φύση αποκλειστικά ως ένα άπειρο απόθεμα (σε έναν πεπερασμένο κόσμο!) ενέργειας και
υλικών προς εκμετάλλευση. Η φύση, εξηγεί ο Χάιντεγκερ, δεν αποτελεί πλέον αντικείμενο στοχασμού, αλλά πρόκλησης. Ο ίδιος ο άνθρωπος περιορίζεται στον «πάτο». Πεπεισμένος ότι κυριαρχεί στη μηχανή, δεν συνειδητοποιεί ότι με τη σειρά του καταλογογραφείται, τροποποιείται και τυποποιείται από το τεχνικό σύστημα. Ο ίδιος γίνεται αναλώσιμο υλικό. Οι κυρίαρχοι της τεχνολογίας αναλαμβάνουν την ευθύνη να τον καταστήσουν
ανυποψίαστο, αδιάφορο. Αντιμέτωπος με την αδιάκοπη ροή της καινοτομίας, ο άνθρωπος παραιτείται από τη στοχαστική σκέψη: δεν αναλογίζεται πλέον τον εαυτό του ή τις συνέπειες των πράξεών του.
Ωστόσο, επειδή η τεχνολογία είναι το πεπρωμένο μας, η μόνη σωτηρία έγκειται στο να βρούμε το θάρρος να αμφισβητήσουμε την ουσία της. Μόνο ανακαλύπτοντας ξανά την ικανότητα να αμφισβητούμε και στρεφόμενοι στην τέχνη (την οποία οι Έλληνες ονόμαζαν τέχνη) μπορεί ο άνθρωπος να σταματήσει να υποβάλλει παθητικά την τεχνολογία και να αναπτύξει μια συνειδητή σχέση μαζί της. Ο ίδιος ο Χάιντεγκερ, που δεν είχε χρόνο να βιώσει το Διαδίκτυο, την ανάπτυξη των υπολογιστών, των smartphones και
της τεχνητής νοημοσύνης, κατέληξε στο συμπέρασμα στο τέλος της ζωής του: μόνο ένας θεός μπορεί να μας σώσει. Άφησε μια αχτίδα ελπίδας παραθέτοντας έναν στίχο από το ποίημα «Πάτμος» του ρομαντικού ποιητή Φρίντριχ Χέλντερλιν: «Αλλά όπου υπάρχει κίνδυνος, αναπτύσσεται και αυτό που σώζει». Δηλαδή, Στην περίπτωση της κυρίαρχης τεχνολογίας, η κριτική σκέψη, η ηθική κρίση, τελικά η αίσθηση του περιορισμού ή η τελική ήττα του φαουστιανού ανθρώπου από τον Homo sapiens.

Σύμφωνα με τον Oswald Spengler, η επέκταση της τεχνολογίας, που καθοδηγείται από τον δυτικό πολιτισμό, δεν αντιπροσωπεύει την κορύφωση της ανθρώπινης ορθολογικότητας, αλλά μάλλον ένα τραγικό σταυροδρόμι. Πολλές από τις διαισθήσεις και τα συμπεράσματά του έχουν αποδειχθεί διαφωτιστικά για την ανάλυση των τρεχουσών τάσεων. Στο
βιβλίο του "Άνθρωπος και Τεχνολογία" (1931!), προέβλεψε με εκπληκτική ακρίβεια το σενάριο που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας σήμερα. Η τεχνολογία, που γεννήθηκε από τα βάθη της δυτικής ψυχής, και χαρακτηρίζεται από μια ακόρεστη δίψα για καινοτομία, απεριόριστο και ριζική εκμετάλλευση των δυνάμεων της φύσης, αποσπάται από την εδαφική της προέλευση και γίνεται ένα πλανητικό φαινόμενο.
Η αρχαία δίψα για γνώση και κατάκτηση, που υπάρχει σε τολμηρές θαλάσσιες αποστολές,
εξερευνήσεις, επιστημονικές ανακαλύψεις και βιομηχανικές, κοινωνικές και πολιτικές επαναστάσεις, έχει αλλάξει. Έχει εγκαταλείψει τον υλικό κόσμο για να εγκατασταθεί στην πανταχού παρούσα φύση των εικονικών δικτύων, σε μια αόρατη, πανταχού παρούσα και αφηρημένη δομή: τον αλγόριθμο. Το να μιλάμε για έναν Φαουστικό αλγόριθμο
ισοδυναμεί με το να αναγνωρίζουμε την τελική, οριστική φάση της Δυτικής τεχνολογίας, την αμετάκλητη εκπλήρωσή της. Είναι η μετάβαση από τον έλεγχο της ύλης στην επιταγή του κώδικα, μιας δύναμης που επιδιώκει την παντογνωσία και την παντοδυναμία, μετατρέποντας την τυχαία ενδεχομενικότητα της ζωής σε ντετερμινιστικό υπολογισμό. Ο φόβος είναι ότι η ψηφιακή δομή θα καταλήξει να κορέσει πλήρως τον πλανήτη, εμποδίζοντας ανεπανόρθωτα τη γέννηση οποιουδήποτε άλλου πολιτισμού.

Η ανθρωπότητα θα βρεθεί να παρασύρεται σε μια άνευ προηγουμένου μετάλλαξη: έναν
τεχνικά παντοδύναμο, πνευματικά νεκρό πολιτισμό, που βαδίζει με ορμή προς
την απολίθωση. Για να κατανοήσουμε το εύρος της αλγοριθμικής τάξης, πρέπει να στραφούμε στη μορφολογία της ιστορίας του Σπένγκλερ, η οποία δεν συνίσταται σε μια γραμμική, σωρευτική πρόοδο, αλλά στη διαδοχή διαφορετικών πολιτισμών που γεννιούνται, ωριμάζουν, γερνούν και πεθαίνουν, καθένας από τους οποίους αντιπροσωπεύει έναν συγκεκριμένο τρόπο να βλέπεις τον κόσμο. Η Απολλώνια ψυχή του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού ένιωσε έναν τρόμο για την απεριόριστη, ταυτισμένη τελειότητα με αναλογία και ισορροπία. Η φαουστική ψυχή χαρακτηρίζεται από μια εμμονή με τον άπειρο χώρο, καθαρό δυναμισμό και μια ακόρεστη θέληση για δύναμη.

Από αυτή τη μεταφυσική οπτική γωνία, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ένα ιστορικό ατύχημα ή μια απλή μηχανική πρόοδος. είναι το αναπόφευκτο πεπρωμένο, η αναπόφευκτη συνέπεια της φαουστικής ψυχής. Αντιπροσωπεύει την προσπάθεια του δυτικού ανθρώπου να διαχωρίσει τη διάνοια από τη βιολογική ύλη, έναν Προμηθεϊσμό που υπερβαίνει τα όρια του χώρου και του χρόνου.
Ενώ η κλασική βιομηχανική τεχνολογία παρέμεινε εξαρτημένη από την ύλη και το σώμα,
ο αλγόριθμος δημιουργεί και διαχειρίζεται πληροφορίες, αποικίζοντας το μέλλον μέσω της μαζικής πρόβλεψης που παράγεται από τη διασταύρωση δεδομένων και μεταδεδομένων. Αυτή η παραδειγματική μετατόπιση σηματοδοτεί την κατάρρευση αυτού που ο Σπένγκλερ ονόμασε πολιτισμό. Ο πολιτισμός αντιπροσωπεύει τη δημιουργική, οργανική, φυσική και πνευματική φάση ενός λαού. Ο πολιτισμός είναι το ύστερο, μηχανικό, τεχνητό και παρακμιακό στάδιο, στο οποίο η ψυχρή διάνοια αντικαθιστά τη θερμή ψυχή και όλα όσα αφορούν την ποιότητα διαλύονται στο βασίλειο της ποσότητας. Και τώρα, δεδομένα και τεχνοκρατία.
(συνέχεια)

Ο Φαουστιανός Αλγόριθμος, Ι

Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΕΝ ΑΝΑΧΑΙΤΙΖΕΤΑΙ ΟΠΩΣ ΔΕΝ ΙΣΟΡΡΟΠΗΣΕ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΖΩΗ Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. ΕΞΕΛΙΞΗ. Η ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΣ ΔΕΝ ΕΠΙΘΥΜΕΙ ΝΑ ΕΛΕΥΘΕΡΩΘΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΒΑΘΗ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ. ΕΧΕΙ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΣΤΗΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΤΗΣ ΟΠΩΣ ΤΑ ΔΙΕΘΕΤΕ Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΣΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΗΣ ΚΑΛΥΨΟΥΣ. ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΠΙΘΑΝΕΣ ΚΑΙ ΑΠΙΘΑΝΕΣ ΗΔΟΝΕΣ.

Η ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΛΥΨΩ ΤΕΡΜΑΤΙΣΤΗΚΕ ΟΤΑΝ Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΘΕΛΗΣΕ ΝΑ ΔΕΙ ΤΟΝ ΓΙΟ ΤΟΥ ΟΤΑΝ ΗΛΘΕ ΕΙΣ ΕΑΥΤΟΝ ΣΑΝ ΠΑΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΣΑΝ ΑΙΩΝΙΟΣ ΕΦΗΒΟΣ. ΝΤΟΡΙΑΝ ΓΚΡΕΥ.

«Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ» Από Λορέντζο Μέρλο

 « Για τον Χάιντεγκερ, το να βρίσκεται κανείς εκεί, ο άνθρωπος στον κόσμο, έχει μια ακριβή προέλευση: είναι η κατάσταση του ανοίγματος στον κόσμο. Αυτό δεν είναι πάντα ταυτόσημο με τον εαυτό του.»

«Η Δημιουργία του Αδάμ» του Μικελάντζελο Μπουοναρότι

Μάρτιν Χάιντεγκερ

Για τον Χάιντεγκερ (1) , ο άνθρωπος στον κόσμο έχει μια ακριβή προέλευση(καταγωγή): είναι η κατάσταση του ανοίγματος στον κόσμο. Αυτή δεν είναι πάντα ταυτόσημη με τον εαυτό του. Ποικίλλει με την πάροδο του χρόνου. Ουσιαστικά σύμφωνα με δύο οντολογίες που δημιουργούν δύο πραγματικότητες ή κόσμους: αυτή του φόβου και αυτή της «θέλησης» (για να μην ξεχνάμε τον Νίτσε).

Αυτοί είναι δύο πυρήνες, προϋποθέσεις, του εαυτού μας και του κόσμου που προκύπτει, δύο προσυνειδήσεις και προκαταλήψεις. Επομένως, δύο προπολιτικές, παιδείες, εξελίξεις, συνθήκες, δημιουργίες.

Το πνεύμα του φόβου οδηγεί στην άμυνα, την απόκρυψη και την ασφάλεια. Το πνεύμα της θέλησης οδηγεί στην ανακάλυψη, την αναζήτηση και το ρίσκο. Ο ένας τείνει να διστάζει, ο άλλος να δίνει. Ο ένας βλέπει τον εαυτό του στο κέντρο του κόσμου, ο άλλος προχωρά μέσα στον κόσμο.

Αν ο Χριστιανισμός έκανε το πρώτο μέρος της δουλειάς του εκφοβισμού του ανθρώπινου πνεύματος, το δεύτερο είναι ίσως προνόμιο της βιομηχανικής εποχής και ο πρωταρχικός σκοπός της: η συσσώρευση πλούτου. Το τρίτο, ολέθριο, αντιστοιχεί στην ορθολογιστική, θετικιστική και υλιστική αντίληψη της προόδου.

Ένας ενυπάρχων Θεός που μας βλέπει πάντα αφήνει λίγο χώρο για εξέλιξη προς τον εαυτό μας. Οι θεϊκοί, σε όλες τις εκδηλώσεις τους, αισθάνονται ότι κρίνονται. Η συμπεριφορά τους δεσμεύεται από την ηθική. Είναι μια κατάσταση από την οποία δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε τα έθιμα και να χειραφετηθούμε από την ιστορία. Από την οποία, η ανάληψη ευθύνης απέναντι στον παρατηρούμενο κόσμο δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί: η μοίρα, η τύχη, μια θέληση ανώτερη από εμάς το εμποδίζουν. Ομοίως, δεν θα είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε μέσα μας την προέλευση του κόσμου που πιστεύουμε ότι παρατηρούμε. Ούτε θα βιώσουμε πώς τα συναισθήματα και τα συγκινήσεις μας κυριαρχούν· πώς, σαν μαριονέτες, σπαταλάμε τη ζωή αγνοώντας τα νήματα που μας τραβούν.

Με την αστική συσσώρευση, την εξάπλωση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και μια φυλετική και κοινωνική ηθική αξιών που χώριζε τους λαούς και την κοινωνία στην ελίτ και τους κατώτερους, ταυτόχρονα με την αύξηση του πλούτου προέκυψε το πρόβλημα της υπεράσπισής του. Μια ανάγκη με τη δική της μαϊμού στην πλάτη της: ο φόβος της απώλειάς του. Μια κατάσταση που είναι από μόνη της βιολογικά τοξική και εθιστική. Ως εκ τούτου, μια εξάρτηση, που για άλλη μια φορά περιορίζει, στενεύει τον ορίζοντα του κόσμου, της δημιουργικότητας. Παράγει επίσης την εξειδίκευση, το μέγιστο σημείο απόστασης από τη φύση, από το Όλον, από εμάς τους ίδιους.

Άμεσο παράγωγο της χριστιανικής κυριαρχίας του ανθρώπου επί της φύσης και της βιομηχανίας επί της χειροτεχνίας, η τρίτη στιγμή που επιβεβαίωσε περαιτέρω τον φόβο μας είναι η κουλτούρα της εξειδίκευσης που είναι απαραίτητη για μια αναλυτική αντίληψη της πραγματικότητας. Το εξοργισμένο και εξοργιστικό άτομο, οι ξεχωριστοί κλάδοι της γνώσης, μαζί με την πραγματικότητα, κατακερματίζουν τον άνθρωπο. Η πολιτισμική κυριαρχία του μηχανισμού κατοχυρώνει τη θλιβερή, αλλά μόνο υποτιθέμενη, νίκη του ανθρώπου επί της υπόλοιπης πραγματικότητας.

Είναι μια διαδικασία που μας οδήγησε να τοποθετήσουμε το μυστήριο σε μια αντικειμενοφόρο πλάκα μικροσκοπίου. Μας έκανε να πιστέψουμε ότι η τεχνολογία θα μας επέτρεπε να το ξεδιαλύνουμε. Μας εμπόδισε να νιώσουμε μέρος του. Αυτή η πεισματικότητα δεν είχε άλλο αποτέλεσμα από το να το υποβαθμίσει σε μετρήσιμη και ποσοτικοποιήσιμη ύλη. Μας έπεισε ότι θα αποκαλυπτόταν μόλις ανακαλυπτόταν το μικρότερο σωματίδιο ύλης. Μας εμπόδισε να αντιληφθούμε σε αυτό και σε όλες τις μεγαλύτερες διαστάσεις του την ενέργεια που δημιουργεί τα πάντα. Τώρα είμαστε ξένοι σε αυτό. Μας μένει τίποτα στα χέρια μας και οι ψυχές μας γεμάτες φόβο. Βρισκόμαστε σε αέναη μαρμαρυγή στη σατανική γλώσσα που απλώνεται στο απάνθρωπο άπειρο υλικό της ψευδούς προόδου. Σε αυτό πιστεύουμε ότι βλέπουμε την ευτυχία. Μια οντότητα της οποίας η επιβίωση παράγει σπατάλη διαφόρων ειδών, τα οποία, με ανανεωμένο φόβο, συνειδητοποιούμε ότι μας θάβουν.

Σε αυτό το σημείο, η ανθρώπινη κανονικότητα χαρακτηρίζεται από ένα φοβισμένο άνοιγμα στο «να είσαι εκεί». Η κουλτούρα της société sécurité , της κοινωνίας της ασφάλειας, βασιλεύει, και όσοι την πωλούν μας κάνουν να πιστεύουμε ότι είναι ένα επίτευγμα. Καθορίζει τις σκέψεις και τις πράξεις μας. Το δυναμικό μας για ομορφιά, χαρά, δύναμη, αγάπη, έχει ναρκωθεί, καταπιεστεί, επικριθεί. Ουσιαστικά έχει σκοτωθεί.

Φρίντριχ Νίτσε

Χωρίς εγγυήσεις, πιστεύουμε ότι χάνουμε τη ζωή μας. Προτιμούμε να τα παρατήσουμε, και πραγματικά τη χάνουμε.

Ωστόσο, παρά την ταπείνωση αυτή, η ανθρωπότητα έχει κάτι περισσότερο. Οι παραδόσεις γνώριζαν πάντα αυτό: μπορούμε να ζήσουμε ελεύθεροι από την εξάρτηση. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το θέατρο και τους οργανωτές του. Μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι γεννιόμαστε ελεύθεροι από τον φόβο, και επίσης ότι αυτός αντικαθιστά σιγά σιγά τη νιτσεϊκή θέληση.

Ο μουστακαλής φιλόσοφος ονόμασε τα δύο είδη ύπαρξης «μικρό άνθρωπο» και «υπεράνθρωπο». Για τον πρώτο, έγραψε: « Πλησιάζει ο καιρός που ο άνθρωπος δεν θα παράγει πια αστέρια ». Ο μικρός άνθρωπος είναι «ο πιο αξιοκαταφρόνητος, αυτός που δεν ξέρει πια πώς να περιφρονεί τον εαυτό του ». Μαζί του, η Γη « έχει γίνει μικρή, και πάνω της πηδάει ο τελευταίος άνθρωπος, κάνοντας τα πάντα μικρότερα. Η φυλή του είναι τόσο άσβεστη όσο αυτή του ψύλλου της γης· ο τελευταίος άνθρωπος ζει περισσότερο ».

Όσο κι αν ο Νίτσε χαίρει ευρείας εκτίμησης, όσο κι αν οι μελετητές συμφωνούν για την αξία και τη δύναμή του λόγω της κραυγής που έστειλε στους Δυτικούς, ο Γερμανός στοχαστής δεν έχει μπει στο σπίτι κανενός. Ούτε καν των ακαδημαϊκών, οι οποίοι υποτίθεται ότι ήταν ευχαριστημένοι και ικανοποιημένοι με μια πνευματική και ιστορική κατανόηση.

Αλλά η έκφραση του πυρήνα (2) που αυτός και άλλοι στην ιστορία έχουν ενσαρκώσει – από τον Ζαρατούστρα μέχρι τον Χριστό και τον Βούδα, για να αναφέρουμε μερικούς – είναι κάτι άλλο.

Ο άνθρωπος που κινείται χωρίς φόβο, χωρίς βεβαιότητες, συνειδητοποιεί και γιορτάζει τη ζωή. Είναι καλλιτέχνης και πολεμιστής (Καστανέντα) (3) . Είναι ο άνθρωπος του νέου παραδείγματος. Κάνει επιλογές με βάση αυτά που αισθάνεται, δεν χρειάζεται ποτέ να απαριθμεί πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Μέσα από το συναίσθημα κινείται πάντα κατάλληλα στο μέτρο της φύσης του. Γνωρίζει ότι η λεγόμενη ορθολογική τροπικότητα θα τον απέκλειε. Γνωρίζει ότι η διεκδίκηση της ασφάλειας, της υπερηφάνειας, της προσωπικής σημασίας είναι προοπτικές πνευματικού θανάτου.

Ξέρει ότι όπου κι αν εστιάσουμε την προσοχή μας, η πραγματικότητα πηγάζει από αυτό το σημείο. Ξέρει ότι άθελά μας την έχουμε τοποθετήσει στον φόβο. Και ξέρει ότι ο κόσμος που θα αναδυθεί θα τον αντανακλά. Αλλά ξέρει επίσης ότι μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε τη λάσπη που μας έχει καλύψει σιγά σιγά, κρύβοντας το μονοπάτι προς την ομορφιά από εμάς τους ίδιους. Τα μουστάκια που είμαστε, ικανά να αντιλαμβανόμαστε και να δονούμε σε προγονικές συντονισμούς, ικανά να μας λένε με ενεργειακή ακρίβεια τι ταιριάζει και τι δεν ταιριάζει στη φύση μας, είναι μολυσμένα από τον πολιτισμό, από εγωιστικές ιδέες και σκέψεις. Έχουμε χάσει τη δύναμή μας και μαζί της αυτό που τώρα ονομάζουμε θάρρος, αλλά που τότε ήταν η κατάσταση όλων. Αλλά ξέρει ότι μπορούμε να επιστρέψουμε στον εαυτό μας, ότι μπορούμε να ζήσουμε πλήρως, σύμφωνα με τη θέλησή μας.

                      Λορέντζο Μέρλο

 

 «Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ» - Inchiostronero

Σημείωμα:

(1) Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ (Μέσκιρχ, 26 Σεπτεμβρίου 1889 – Φράιμπουργκ ιμ Μπράισγκαου, 26 Μαΐου 1976) ήταν Γερμανός φιλόσοφος, που θεωρείται ο μεγαλύτερος εκφραστής του οντολογικού και φαινομενολογικού υπαρξισμού (ακόμα κι αν ο ίδιος απέρριπτε αυτή την τελευταία ταμπέλα). «Ο Χάιντεγκερ κατανοεί και εφαρμόζει τη φιλοσοφία όχι ως μια θεωρητική δραστηριότητα μεταξύ άλλων, ως ένα σύστημα θεωριών και δογμάτων αδιάφορων για τη ζωή, αλλά ως μια κατανόηση της ζωής που υπονοεί μια μορφή ζωής και δίνει μορφή στη ζωή. Η φιλοσοφία δεν είναι μόνο γνώση, αλλά και επιλογή ζωής: είναι σωτηρία και λύτρωση.» (Φράνκο Βόλπι, Χάιντεγκερ στην «Εγκυκλοπαίδεια φιλοσοφίας» τόμος 6. Μιλάνο, Μπομπιανί, 2006, σ. 5212). «Δεν υπάρχει, σε όλα τα έργα του Χάιντεγκερ που έχουν δημοσιευτεί μέχρι σήμερα (84 τόμοι από τους 102), ούτε μία αντισημιτική πρόταση»
(2) In nuce , λατινική φράση (πρόταση «σε ένα καρύδι»). – Έκφραση αβέβαιης προέλευσης, που χρησιμοποιείται σήμερα με την έννοια «εν συντομία, σε επιτομή, σε σύνθεση», ειδικά σε σχέση με μια έκθεση που περιέχει συνοπτικά τα απαραίτητα στοιχεία μιας διδασκαλίας, ή ακόμα και με ένα φαινόμενο που βρίσκεται ακόμη σε εμβρυϊκή κατάσταση, το οποίο μόλις και μετά βίας υπονοεί ή προαναγγέλλει τις μελλοντικές του εξελίξεις (αυτή η δεύτερη χρήση επηρεάζεται από την έννοια του noce ως «σπόρος, πυρήνας»): μια ιδέα, ένα έργο, ένα θεατρικό έργο που βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. (Εγκυκλοπαίδεια Treccani)
(3) Ο Κάρλος Καστανέντα (Καχαμάρκα, 25 Δεκεμβρίου 1925 – Λος Άντζελες, 27 Απριλίου 1998), ήταν Περουβιανός συγγραφέας που πολιτογραφήθηκε Αμερικανός πολίτης το 1957. Ο Οκτάβιο Παζ, βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1990, εξέφρασε την άποψή του για το αν το έργο του Κάρλος Καστανέντα αντιστοιχεί σε μια φανταστική ή αληθινή πραγματικότητα: « Ενδιαφέρομαι περισσότερο για το έργο του Καστανέντα παρά για τις ιστορίες γι' αυτόν. Ποιον νοιάζει αν ο Δον Ζουάν και ο Δον Χενάρο υπήρχαν πραγματικά; Αυτή είναι «κακή σκέψη». Αυτό που με ενδιαφέρει είναι το έργο του Κάρλος Καστανέντα: ιδέες, φιλοσοφία, παραδείγματα. Αν τα βιβλία του Καστανέντα είναι φαντασίας, είναι η καλύτερη μυθοπλασία που έχω διαβάσει ποτέ .» (Οκτάβιο Παζ, άρθρο στο Time, Μάρτιος 1973)

Κυριακή μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού- Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

Κυριακή μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού- Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

Το Ευαγγέλιο για τον Σταυρό και τη σωτηρία της ψυχής
https://svetosavlje.org/omilije-2/20/

Κατά Μάρκον 8,34–38· 9,1. Περικοπή 37.

Μεγάλη είναι η δύναμη της Αλήθειας και τίποτε στον κόσμο δεν μπορεί να αντισταθεί σε αυτή τη δύναμη.
Μεγάλη είναι η θεραπευτική δύναμη της Αλήθειας και δεν υπάρχει κανένας πόνος ούτε καμία ασθένεια στον κόσμο, για την οποία η Αλήθεια δεν αποτελεί φάρμακο.

Μέσα στον πόνο και την ασθένειά τους, οι άρρωστοι αναζητούν γιατρό που θα τους δώσει φάρμακο για τον πόνο και την ασθένεια. Κανείς δεν αναζητεί γιατρό που θα του δίνει όσο το δυνατόν γλυκύτερα φάρμακα, αλλά όλοι αναζητούν γιατρό που γνωρίζει ένα σίγουρο φάρμακο, ανεξάρτητα από το αν αυτό είναι γλυκό, πικρό ή άγευστο. Και όσο πικρότερο είναι το φάρμακο που συνταγογραφεί ένας γιατρός στον άρρωστο και όσο δυσκολότερος ο τρόπος της θεραπείας, τόσο περισσότερη πίστη φαίνεται ότι έχουν οι άρρωστοι σε έναν τέτοιο γιατρό.

Γιατί οι άνθρωποι δεν ανέχονται το πικρό φάρμακο μόνο όταν προέρχεται από τα χέρια του Θεού; Γιατί αναζητούν και περιμένουν μόνο γλυκίσματα από τα χέρια του Θεού; Επειδή δεν αισθάνονται το βάρος της ασθένειάς τους από την αμαρτία και νομίζουν ότι μπορούν να θεραπευτούν μόνο με γλυκίσματα.

Αχ, αν οι άνθρωποι αναρωτιούνταν: γιατί είναι τόσο πικρά όλα τα φάρμακα για τις σωματικές ασθένειες; Το Άγιο Πνεύμα θα τους απαντούσε: για να αποτελούν εικόνα και απεικόνιση της πικρίας των πνευματικών φαρμάκων. Διότι, όπως οι σωματικές ασθένειες αποτελούν εικόνα και απεικόνιση των πνευματικών ασθενειών, έτσι και τα σωματικά φάρμακα αποτελούν εικόνα και απεικόνιση των πνευματικών φαρμάκων.

Δεν είναι άραγε οι ασθένειες του πνεύματος, αυτές οι κύριες και πρωταρχικές ασθένειες, πολύ βαρύτερες από τις ασθένειες του σώματος; Πώς, λοιπόν, είναι δυνατόν τα φάρμακα για το πνεύμα να μην είναι πικρότερα από τα φάρμακα για το σώμα;

Οι άνθρωποι φροντίζουν και μεριμνούν υπερβολικά για το σώμα τους· και όταν το σώμα αρρωστήσει, δεν λυπούνται ούτε κόπο ούτε χρόνο ούτε πλούτο, αρκεί να αποκαταστήσουν την υγεία του σώματος. Τότε κανένας γιατρός δεν τους φαίνεται ακριβός, κανένα θεραπευτήριο μακρινό και κανένα φάρμακο πικρό, ιδίως όταν τους αναγγελθεί ότι πλησιάζει ο σωματικός θάνατος. Αχ, αν οι άνθρωποι φρόντιζαν και μεριμνούσαν έτσι και για την ψυχή τους! Αν αναζητούσαν με τέτοιο ζήλο φάρμακο και γιατρό για την ψυχή τους!

Είναι δύσκολο να βαδίζει κανείς ξυπόλυτος πάνω στα αγκάθια. Αν όμως ο ξυπόλυτος πεθαίνει από τη δίψα και στην άλλη πλευρά των αγκαθιών βρίσκεται μια πηγή νερού, δεν θα αποφασίσει άραγε να πατήσει πάνω στα αγκάθια, να ματώσει και να γεμίσει πληγές, μόνο και μόνο για να φθάσει στο νερό, αντί να πεθάνει από τη δίψα σε αυτή την πλευρά των αγκαθιών, πάνω στο μαλακό χορτάρι;

«Είναι αδύνατον να πάρουμε ένα τόσο πικρό φάρμακο», λένε πολλοί που έχουν παραλύσει από την αμαρτία. Γι’ αυτό ο φιλάνθρωπος Ιατρός των ανθρώπων πήρε πρώτος ο ίδιος το πικρό φάρμακο, το πικρότερο φάρμακο, μολονότι ήταν υγιής, μόνο και μόνο για να δείξει στους αρρώστους ότι αυτό δεν είναι αδύνατον. Αχ, πόσο δυσκολότερο είναι για τον υγιή να πάρει και να καταπιεί το φάρμακο του αρρώστου απ’ ό,τι για τον άρρωστο! Εκείνος όμως το πήρε, ώστε να το πάρουν και όσοι είναι θανάσιμα άρρωστοι.

«Είναι αδύνατον να διασχίσουμε ξυπόλυτοι έναν αγρό γεμάτο αγκάθια, όσο κι αν διψούμε και όσο άφθονη και δροσερή κι αν είναι η πηγή του νερού στην άλλη πλευρά!», λένε πάλι όσοι έχουν παραλύσει από την αμαρτία. Γι’ αυτό ο φιλάνθρωπος Κύριος διέσχισε ο ίδιος ξυπόλυτος τον αγρό με τα αγκάθια και τώρα, από την άλλη πλευρά, φωνάζει και καλεί τους διψασμένους προς την πηγή του ζωντανού νερού. «Είναι δυνατόν», τους φωνάζει· «Εγώ πέρασα πάνω από τα οξύτερα αγκάθια και τα άμβλυνα με τα ίχνη των ποδιών Μου· προχωρήστε, λοιπόν!»

«Αν ο σταυρός είναι φάρμακο, μας είναι αδύνατον να πάρουμε αυτό το φάρμακο! Και αν ο σταυρός είναι δρόμος, μας είναι αδύνατον να ακολουθήσουμε αυτόν τον δρόμο!» Έτσι μιλούν όσοι είναι άρρωστοι από την αμαρτία. Γι’ αυτό ο φιλάνθρωπος Κύριος πήρε επάνω Του τον βαρύτερο σταυρό, για να δείξει ότι αυτό είναι δυνατόν.

Με το σημερινό Ευαγγέλιο ο Κύριος συνιστά τον σταυρό, αυτό το πικρό φάρμακο, σε καθέναν που επιθυμεί να σωθεί από τον θάνατο.

Είπε ο Κύριος: «Όποιος θέλει να με ακολουθήσει, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει». Ο Κύριος δεν ωθεί τους ανθρώπους μπροστά Του προς τον σταυρό, αλλά τους καλεί να ακολουθήσουν Εκείνον, τον Σταυροφόρο. Διότι, προτού απευθύνει αυτή την πρόσκληση, προείπε το πάθος Του, δηλαδή ότι θα Τον κατηγορούσαν οι πρεσβύτεροι, οι αρχιερείς και οι γραμματείς, ότι θα Τον θανάτωναν και ότι την τρίτη ημέρα θα ανασταινόταν (Μάρκ. 7,31). Γι’ αυτό ακριβώς ήλθε: για να είναι η Οδός. Ήλθε για να είναι πρώτος στα παθήματα και πρώτος στη δόξα. Ήλθε για να δείξει ότι είναι δυνατόν και για να καταστήσει δυνατά όλα εκείνα που οι άνθρωποι θεωρούσαν αδύνατα.

Δεν ωθεί ούτε εξαναγκάζει τους ανθρώπους, αλλά προτείνει και συνιστά. «Όποιος θέλει!» Με την ελεύθερη θέλησή τους οι άνθρωποι έπεσαν στην ασθένεια της αμαρτίας· με την ελεύθερη θέλησή τους πρέπει και να θεραπευτούν και να αναρρώσουν από την αμαρτία. Δεν αποκρύπτει ότι το φάρμακο είναι πικρό, υπερβολικά πικρό· διευκολύνει όμως τους ανθρώπους να το πάρουν, παίρνοντάς το πρώτος Εκείνος, μολονότι είναι υγιής, και φανερώνοντας τη λαμπρή ενέργειά του.

«Ας απαρνηθεί τον εαυτό του». Και ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, απαρνήθηκε τον εαυτό του όταν έπεσε στην αμαρτία· απαρνήθηκε όμως τον αληθινό και πραγματικό εαυτό του. Ζητώντας τώρα από τους ανθρώπους να απαρνηθούν τον εαυτό τους, ο Κύριος ζητεί να απαρνηθούν τον ψεύτικο εαυτό τους. Με απλούστερα λόγια: ο Αδάμ απαρνήθηκε την Αλήθεια και προσκολλήθηκε στο ψεύδος· τώρα ο Κύριος ζητεί από τους απογόνους του Αδάμ να απαρνηθούν το ψεύδος και να προσκολληθούν πάλι στην Αλήθεια, από την οποία εξέπεσαν.

Επομένως, «απαρνήσου τον εαυτό σου» σημαίνει: απαρνήσου το απατηλό μη ον που επιβλήθηκε στη θέση του όντος σου, το οποίο προέρχεται από τον Θεό. Απαρνήσου τη γήινη φύση που παραμέρισε την πνευματικότητά σου, το πάθος που παραμέρισε την αρετή, τον δουλικό φόβο που συσκότισε μέσα σου την εικόνα της υιοθεσίας από τον Θεό και τον γογγυσμό εναντίον του Θεού που νέκρωσε μέσα σου το πνεύμα της υπακοής προς τον Θεό. Απαρνήσου τις κακές σκέψεις, τις κακές επιθυμίες και τις κακές πράξεις. Απαρνήσου την ειδωλολατρική λατρεία της φύσης και του σώματός σου.

Με μία λέξη, απαρνήσου όλα εκείνα που θεωρείς ότι είσαι εσύ, ενώ στην πραγματικότητα δεν είσαι εσύ, αλλά ο διάβολος, η αμαρτία, η φθορά, η απάτη και ο θάνατος. Αλίμονο, απαρνήσου τις κακές συνήθειες που έγιναν για σένα δεύτερη φύση· απαρνήσου ακριβώς αυτή τη δεύτερη φύση, διότι δεν είναι η φύση όπως τη δημιούργησε ο Θεός, αλλά συσσωρευμένη και απολιθωμένη απάτη και αυταπάτη μέσα σου — ένα προσωποποιημένο ψεύδος που βαδίζει με το όνομά σου, ενώ εσύ βαδίζεις με το δικό του.

Τι σημαίνει να σηκώσει κανείς τον σταυρό του; Σημαίνει να δέχεται εκούσια από τα χέρια της Πρόνοιας κάθε θεραπευτική πικρία που του προσφέρεται. Αν συμβούν μεγάλες καταστροφές, να υπακούς στο θέλημα του Θεού όπως ο Νώε. Αν σου ζητηθεί θυσία, να την προσφέρεις με την ίδια πίστη στον Θεό με την οποία ο Αβραάμ θέλησε να προσφέρει ως θυσία τον γιο του. Αν χαθεί η περιουσία σου, αν πεθάνουν ξαφνικά τα παιδιά σου και αν σε περισφίξει βαριά ασθένεια, να υπομένεις τα πάντα με καρτερία, χωρίς να απομακρύνεις την καρδιά σου από τον Θεό, όπως ο Ιώβ. Αν σε εγκαταλείψουν οι φίλοι και σε περικυκλώσουν μόνο εχθροί, να υπομένεις τα πάντα χωρίς γογγυσμό και με την ελπίδα της σύντομης βοήθειας του Θεού, όπως έκαναν οι Απόστολοι. Αν σε οδηγήσουν στον τόπο της εκτέλεσης για τον Χριστό, να είσαι ευγνώμων προς τον Θεό για μια τέτοια τιμή, όπως οι χιλιάδες χριστιανοί μάρτυρες, άνδρες και γυναίκες. Δεν σου ζητείται να κάνεις κάτι που κανείς πριν από εσένα δεν έκανε ποτέ, αλλά να ακολουθήσεις τα πολυάριθμα παραδείγματα άλλων που εκπλήρωσαν το θέλημα του Χριστού: των Αποστόλων, των αγίων, των ομολογητών και των μαρτύρων.

Πρέπει ακόμη να γνωρίζουμε ότι, ζητώντας τη σταύρωσή μας επάνω στον σταυρό, ο Κύριος ζητεί μόνο τη σταύρωση του παλαιού ανθρώπου, δηλαδή του ανθρώπου που αποτελείται από κακές συνήθειες και από τη δουλεία στην αμαρτία. Διότι με αυτή τη σταύρωση θανατώνεται μέσα μας αυτός ο παλαιός, ο κτηνώδης άνθρωπος, και ζωοποιείται ο νέος, ο θεόμορφος και αθάνατος. Όπως λέει και ο Απόστολος: «ο παλαιός μας άνθρωπος σταυρώθηκε», και αμέσως εξηγεί γιατί σταυρώθηκε: «για να μη δουλεύουμε πλέον στην αμαρτία» (Ρωμ. 6,6).

Ο σταυρός είναι βαρύς για τον παλαιό, σαρκικό άνθρωπο· είναι βαρύς για τη σάρκα «μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες» (Γαλ. 5,24), δεν είναι όμως βαρύς για τον πνευματικό άνθρωπο. Ο σταυρός είναι «μωρία για εκείνους που χάνονται, για εμάς όμως που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού» (Α΄ Κορ. 1,18). Γι’ αυτό καυχόμαστε για τον Σταυρό του Χριστού και καυχόμαστε για τον δικό μας σταυρό χάριν του Χριστού.

Ο Κύριος δεν ζητεί από εμάς να σηκώσουμε τον δικό Του Σταυρό, αλλά τον δικό μας. Ο δικός Του Σταυρός είναι ο βαρύτερος. Εκείνος δεν σταυρώθηκε για τις δικές Του αμαρτίες, αλλά για τις δικές μας· γι’ αυτό ο Σταυρός Του είναι ο βαρύτερος. Εμείς σταυρωνόμαστε για τις δικές μας αμαρτίες· γι’ αυτό ο σταυρός μας είναι ελαφρύτερος. Και όταν ακόμη υποφέρουμε στον μεγαλύτερο βαθμό, δεν πρέπει να λέμε ότι υποφέρουμε υπερβολικά και πέρα από το μέτρο. Ο Κύριος είναι ζωντανός· γνωρίζει το μέτρο των παθημάτων μας και δεν επιτρέπει να υποφέρουμε περισσότερο απ’ όσο μπορούμε. Το μέτρο των παθημάτων μας δεν είναι λιγότερο καθορισμένο και υπολογισμένο από το μέτρο μεταξύ ημέρας και νύχτας ή από το μέτρο στην κίνηση των άστρων. Αν αυξάνονται τα παθήματά μας και αν γίνεται βαρύτερος ο σταυρός μας, αυξάνεται και η δύναμη του Θεού, όπως λέει ο Απόστολος: «διότι, όπως πληθαίνουν σε εμάς τα παθήματα του Χριστού, έτσι πληθαίνει και η παρηγοριά μας μέσω του Χριστού» (Β΄ Κορ. 1,5).

Πάνω απ’ όλα, μεγάλη παρηγοριά για εμάς αποτελεί το γεγονός ότι ο Κύριος μας καλεί να Τον ακολουθήσουμε. «Και ας με ακολουθήσει!», λέει ο Κύριος. Γιατί καλεί έτσι ο Κύριος εκείνους που σηκώνουν τον σταυρό τους; Πρώτα, για να μην πέσουν και συντριβούν κάτω από τον σταυρό. Τόσο θλιβερή είναι η αδυναμία της ανθρώπινης ύπαρξης, ώστε ακόμη και για τον ισχυρότερο άνθρωπο γίνεται υπερβολικά βαρύς και ο ελαφρύτερος σταυρός, αν τον σηκώνει χωρίς ουράνια βοήθεια.

Κοιτάξτε πόσο απελπισμένοι γίνονται οι άπιστοι με το παραμικρό πλήγμα! Πώς εξεγείρονται εναντίον ουρανού και γης με ένα μόνο τσίμπημα βελόνας! Πώς λυγίζουν αβοήθητοι προς τα αριστερά και προς τα δεξιά, αναζητώντας στήριγμα και προστασία μέσα στο κενό αυτού του κόσμου, μολονότι θεωρούν ότι ο κόσμος δεν μπορεί να τους προσφέρει στήριγμα και προστασία και ότι ολόκληρος ο κόσμος είναι ένα απελπιστικό κενό! Γι’ αυτό ο Κύριος μας καλεί να Τον ακολουθήσουμε. Διότι μόνο ακολουθώντας Εκείνον θα μπορέσουμε να αντέξουμε κάτω από τον σταυρό μας. Σε Εκείνον θα βρούμε δύναμη, θάρρος και παρηγοριά. Εκείνος θα είναι για εμάς φως στον σκοτεινό δρόμο, υγεία στην ασθένεια, σύντροφος στη μοναξιά, χαρά στον πόνο και πλούτος στη φτώχεια. Κοντά στον σωματικά άρρωστο αφήνουν ένα φως αναμμένο ολόκληρη τη νύχτα. Και μέσα στη νύχτα αυτής της ζωής χρειαζόμαστε το άσβεστο φως του Χριστού, το οποίο θα απαλύνει τους πόνους μας και θα διατηρεί την ελπίδα μας για τη χαραυγή της ημέρας.

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο ο Κύριος απαιτεί να Τον ακολουθούμε είναι εξίσου σημαντικός με τον πρώτο και αφορά τον σκοπό της εκούσιας απάρνησης του εαυτού και της ανάληψης του σταυρού. Πολλοί φαινομενικά απαρνήθηκαν τον εαυτό τους, για να διακριθούν ακόμη περισσότερο μέσα σε αυτόν τον κόσμο. Πολλοί επέβαλαν στον εαυτό τους αναρίθμητες ασκητικές κακουχίες και βασανισμούς μόνο και μόνο για να τους θαυμάζουν και να τους δοξάζουν οι άνθρωποι. Πολλοί το έκαναν αυτό και εξακολουθούν να το κάνουν μέχρι σήμερα, κυρίως ανάμεσα στους ειδωλολατρικούς λαούς, για να αποκτήσουν μέσω αυτών κάποια μαγική δύναμη και, χρησιμοποιώντας την, να εξουσιάζουν τους ανθρώπους, να βλάπτουν τους μεν και να ωφελούν τους δε, και όλα αυτά από μάταιη προσωπική φιλοδοξία και ιδιοτέλεια.

Μια τέτοια αυταπάρνηση δεν είναι καθόλου αυταπάρνηση, αλλά αυτοΰψωση· και ένας τέτοιος σταυρός δεν οδηγεί στην ανάσταση και στη σωτηρία, αλλά στην ολοκληρωτική καταστροφή και στην παράδοση στα χέρια του διαβόλου. Εκείνος, όμως, που βαδίζει πίσω από τον Χριστό σηκώνοντας τον σταυρό του είναι ελεύθερος από κάθε υπερηφάνεια, από κάθε έπαρση απέναντι στους άλλους ανθρώπους και από κάθε επιθυμία για κοσμική δόξα και όφελος.

Όπως ένας άρρωστος παίρνει το πικρό φάρμακο όχι για να δείξει ότι μπορεί να καταπιεί ένα τόσο πικρό φάρμακο, αλλά για να θεραπευτεί, έτσι και ο αληθινός χριστιανός απαρνείται τον εαυτό του, δηλαδή αποστρέφεται την άρρωστη ύπαρξή του, σηκώνει τον σταυρό του ως πικρό αλλά σωτήριο φάρμακο και ακολουθεί τον Χριστό, τον Ιατρό και Σωτήρα του, όχι για να τον επαινούν και να τον δοξάζουν οι άνθρωποι, αλλά για να σώσει την ψυχή του από τη θανάσιμη παραφροσύνη σε αυτή τη ζωή και από τη φωτιά του σκώληκα στην άλλη.

«Διότι όποιος θέλει να σώσει την ψυχή του θα τη χάσει· όποιος όμως χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου και εξαιτίας του Ευαγγελίου, αυτός θα τη σώσει». Ιδού λόγια οξέα και αμείλικτα! Ιδού φωτιά που θέλει να κατακαύσει τον παλαιό άνθρωπο μέχρι την ίδια τη ρίζα, μαζί με τη ρίζα! Ο Χριστός ο Κύριος δεν ήλθε απλώς για να διορθώσει τον κόσμο, αλλά για να τον μεταπλάσει, να τον αναγεννήσει: να ρίξει το παλαιό σίδερο στη φωτιά και να χύσει ένα εντελώς καινούργιο. Δεν είναι επιδιορθωτής, αλλά Δημιουργός· δεν είναι μπαλωματής, αλλά υφαντής.

Όποιος θέλει να διατηρήσει ένα παλαιό, σκουληκιασμένο δέντρο θα το χάσει. Μπορεί να κοπιάζει εξωτερικά γύρω από το δέντρο όσο θέλει —να το ποτίζει, να το περιποιείται, να το περιφράσσει και να το φυλάσσει—, τα σκουλήκια όμως θα καταφάνε το δέντρο από μέσα και αυτό αναπόφευκτα θα σαπίσει και θα χαθεί. Όποιος κόψει το σκουληκιασμένο δέντρο, το ρίξει μαζί με τα σκουλήκια στη φωτιά και ύστερα στρέψει την προσοχή του στους νεαρούς βλαστούς και τους προστατεύσει από τα σκουλήκια, αυτός θα σώσει το δέντρο.

Όποιος θέλει να σώσει την παλαιά αδαμιαία ψυχή του, την καταφαγωμένη και σαπισμένη από την αμαρτία, θα τη χάσει· διότι μια τέτοια ψυχή ο Θεός δεν θα την αφήσει να παρουσιαστεί ενώπιόν Του, και οτιδήποτε δεν εμφανιστεί ενώπιον του Θεού θα είναι σαν να μην υπάρχει. Όποιος, όμως, χάσει αυτή την παλαιά ψυχή του, θα σώσει την καινούργια ψυχή, εκείνη που αναγεννήθηκε από το Πνεύμα (Ιω. 3,6) και ενώθηκε με τον Χριστό.

Η ψυχή είναι ακριβώς εκείνη που συνιστά τη ζωή μας· γι’ αυτό σε ορισμένες μεταφράσεις της Αγίας Γραφής λέγεται: «Όποιος θέλει να σώσει τη ζωή του» και «όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου, αυτός θα τη σώσει». Η ερμηνεία είναι και στις δύο περιπτώσεις η ίδια. Διότι όποιος θέλει πάση θυσία να διατηρήσει τη θνητή ζωή του θα χάσει και τις δύο ζωές: και τη θνητή και την αθάνατη. Θα χάσει τη θνητή, επειδή, όσο και αν κατορθώσει να παρατείνει τη ζωή του πάνω στη γη, στο τέλος αναγκαστικά θα τη χάσει με τον θάνατο· και θα χάσει την αθάνατη, επειδή δεν κοπίασε ούτε αγωνίστηκε καθόλου γι’ αυτήν.

Όποιος, όμως, αγωνίζεται να αποκτήσει την αθάνατη ζωή μέσω του Χριστού θα την αποκτήσει και θα τη διαφυλάξει στην αιωνιότητα, μολονότι θα χάσει αυτή την πρόσκαιρη και θνητή ζωή. Ο άνθρωπος μπορεί να χάσει αυτή την πρόσκαιρη και θνητή ζωή χάριν του Χριστού και του Ευαγγελίου είτε όταν, εφόσον υπάρξει ανάγκη, τη θυσιάσει και πεθάνει μαρτυρικά για τον Χριστό και το άγιο Ευαγγέλιό Του είτε όταν περιφρονήσει αυτή τη ζωή του ως αμαρτωλή και ανάξια και στραφεί με όλη την καρδιά, με όλη την ψυχή και με όλη τη δύναμή του προς τον Χριστό, θέτοντας τον εαυτό του στην υπηρεσία Του, προσφέροντάς Του τα πάντα και ελπίζοντας τα πάντα από Εκείνον.

Μπορεί κάποιος να χάσει την ψυχή του, δηλαδή τη ζωή του, είτε με αυτοκτονία είτε θυσιάζοντάς την για κάποια άδικη υπόθεση είτε σε φιλονικία και διχόνοια. Σε έναν τέτοιο άνθρωπο δεν δίνεται η υπόσχεση ότι θα σώσει την ψυχή του, δηλαδή τη ζωή του. Διότι λέγεται: «εξαιτίας μου και εξαιτίας του Ευαγγελίου». Μόνο ο Χριστός και το Ευαγγέλιο είναι ασυγκρίτως πολυτιμότερα από την ψυχή μας. Αυτό είναι το ύψιστο αγαθό μέσα στον χρόνο και στην αιωνιότητα, και κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να διστάζει να θυσιάσει τα πάντα γι’ αυτό το άφθαρτο αγαθό.

Γιατί όμως ο Κύριος προσθέτει «και εξαιτίας του Ευαγγελίου»; Δεν αρκεί να πει μόνο «εξαιτίας μου»; Δεν αρκεί να πει απλώς: «εξαιτίας μου»; Δεν αρκεί. Ο Κύριος λέει: «εξαιτίας μου και εξαιτίας του Ευαγγελίου», για να διευρύνει έτσι τους λόγους για τους οποίους πεθαίνει κανείς ως προς τον εαυτό του και ζει για τον Θεό και, με αυτόν τον τρόπο, να αυξήσει και τον αριθμό εκείνων που σώζονται.

Σώζεται, λοιπόν, εκείνος που χάνει τη ζωή του για τον ζωντανό και αθάνατο Χριστό. Σώζεται όμως και εκείνος που χάνει τη ζωή του για το έργο του Χριστού μέσα στον κόσμο και για την αγία διδασκαλία Του. Τέλος, σώζεται και εκείνος που χάνει τη ζωή του για μία και μόνη εντολή του Χριστού ή για έναν και μόνο λόγο Του. Ο Κύριος είναι ο νομοθέτης της ζωής· όποιος θυσιάζεται για τον νομοθέτη θυσιάζεται και για τον νόμο Του και, αντιστρόφως, όποιος θυσιάζεται για τον νόμο Του θυσιάζεται για Εκείνον. Ταυτίζοντας τον εαυτό Του με το έργο και τη διδασκαλία Του, ο Κύριος διευρύνει έτσι τη δυνατότητα της σωτηρίας πολλών.

«Διότι ποια ωφέλεια έχει ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιώσει την ψυχή του; Ή ποιο αντάλλαγμα θα δώσει ο άνθρωπος για την ψυχή του;» Με αυτά τα λόγια φωτίζονται σε μεγάλο βαθμό τα προηγούμενα. Από αυτά φαίνεται ότι ο Κύριος εκτιμά την ανθρώπινη ψυχή περισσότερο από ολόκληρο τον κόσμο. Από αυτά φαίνεται επίσης ποια ψυχή πρέπει να χάσει ο άνθρωπος, για να σώσει την ψυχή του: την κατεστραμμένη ψυχή, την ψυχή που έχει βυθιστεί στον κόσμο, που είναι φορτωμένη από τον κόσμο και αιχμαλωτισμένη από τον κόσμο. Αν ο άνθρωπος χάσει αυτή τη λεγόμενη ψυχή, θα σώσει την αληθινή ψυχή του· αν απορρίψει την ψεύτικη ζωή, θα αποκτήσει την αληθινή ζωή του.

Τι ωφελεί να αποκτήσει κανείς ολόκληρο τον κόσμο, όταν ο κόσμος είναι προορισμένος να χαθεί, και να ζημιώσει την ψυχή του, η οποία είναι προορισμένη για την αθανασία; Ο κόσμος πλησιάζει προς το τέλος του και τελικά θα απορριφθεί σαν παλιό και φθαρμένο ένδυμα. Οι αληθινές ψυχές, οι ψυχές που αγαπούν τον Χριστό, θα πετάξουν τότε προς τη βασιλεία της αθάνατης νεότητας. Το τέλος του κόσμου είναι η αρχή της νέας ζωής των ψυχών.

Ποια ωφέλεια έχει, λοιπόν, ο άνθρωπος από ολόκληρο τον κόσμο, όταν σύντομα θα πρέπει να αποχωριστεί ολόκληρο τον κόσμο και όταν, σε όχι μακρινό χρόνο, ολόκληρος ο κόσμος θα πρέπει να αποχωριστεί το Είναι και να εξαφανιστεί σαν όνειρο που πέρασε; Σε τι θα τον βοηθήσει ένα ανήμπορο πτώμα; Και ποιο αντάλλαγμα θα δώσει για την ψυχή του; Ιδού, ακόμη και αν ολόκληρος ο κόσμος ήταν δικός του, ο Θεός δεν θα δεχόταν τον κόσμο στη θέση της ψυχής. Αλλά ούτε ο κόσμος ανήκει στον άνθρωπο· ανήκει στον Θεό. Ο Θεός τον δημιούργησε και τον έδωσε προσωρινά στον άνθρωπο προς χρήση για χάρη ενός ανώτερου αγαθού, υψηλότερου και πολυτιμότερου από τον κόσμο.

Το κυριότερο δώρο που χάρισε ο Θεός στον άνθρωπο είναι η θεόμορφη ψυχή. Και αυτό το κυριότερο δώρο θα το ζητήσει ο Θεός πίσω στον καιρό του. Τίποτε δεν μπορεί να επιστρέψει ο άνθρωπος στον Θεό στη θέση της ψυχής. Η ψυχή είναι βασιλιάς, ενώ όλα τα άλλα είναι δούλοι. Ο Θεός δεν θα δεχθεί τον δούλο στη θέση του βασιλιά ούτε κάτι πρόσκαιρο στη θέση του αθάνατου.

Αχ, ποιο αντάλλαγμα θα δώσει ο αμαρτωλός για την ψυχή του; Όσο ακόμη ο άνθρωπος βρίσκεται μέσα στο σώμα και σε αυτόν τον κόσμο, παρασύρεται από τις πολλές αξίες του κόσμου· όταν όμως χωριστεί από το σώμα, τότε αντιλαμβάνεται —αλίμονο, ας μην είναι πολύ αργά!— ότι εκτός από τον Θεό και την ψυχή δεν υπάρχουν άλλες αξίες. Τότε δεν θα μπορεί να του περάσει από τον νου κανένα αντάλλαγμα ούτε καμία αντικατάσταση της ψυχής.

Αχ, πόσο φρικτή είναι η κατάσταση της αμαρτωλής ψυχής, όταν κοπούν όλοι οι δεσμοί της με τον κόσμο και τον Θεό και όταν βρεθεί γυμνή, ολόγυμνη, φτωχή, πάμφτωχη, μέσα στον πνευματικό κόσμο! Ποιον θα φωνάξει σε βοήθεια; Ποιο όνομα θα επικαλεστεί; Από ποια άκρη ενδύματος θα πιαστεί, καθώς θα πέφτει στην άβυσσο χωρίς τέλος —πέφτοντας αιώνια στην άβυσσο χωρίς τέλος;

Μακάριοι, όμως, είναι εκείνοι που σε αυτή τη ζωή προσκολλήθηκαν στον Χριστό και συνήθισαν να επικαλούνται το όνομά Του ημέρα και νύχτα, αχώριστα από την αναπνοή τους και από τους χτύπους της καρδιάς τους. Αυτοί θα γνωρίζουν ποιον να φωνάξουν σε βοήθεια επάνω από την άβυσσο. Θα γνωρίζουν ποιο όνομα να επικαλεστούν. Θα γνωρίζουν από ποια άκρη ενδύματος να πιαστούν. Αληθινά, θα βρίσκονται έξω από κάθε κίνδυνο, κάτω από τη σκέπη του αγαπημένου Κυρίου.

Ιδού όμως ο μεγαλύτερος φόβος για όλους εκείνους που σε αυτή τη ζωή δεν φοβούνται την αμαρτία. Ο Κύριος λέει: «Όποιος ντραπεί εμένα και τους λόγους μου μέσα σε αυτή τη μοιχαλίδα και αμαρτωλή γενιά, και ο Υιός του ανθρώπου θα ντραπεί αυτόν, όταν έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγίους αγγέλους».

Ακούστε το αυτό όλοι οι πιστοί και μην υπολογίζετε υπέρμετρα στο έλεος του Θεού. Πράγματι, επάνω στους αμετανόητους βλάσφημους το έλεος του Θεού θα εκχέεται μόνο σε αυτή τη ζωή· κατά τη Φοβερά Κρίση, όμως, η δικαιοσύνη θα αντικαταστήσει το έλεος. Ακούστε το αυτό όλοι εσείς που κάθε ημέρα πλησιάζετε προς τον αναπόφευκτο θάνατο· ακούστε και ανατριχιάστε στην ψυχή και στην καρδιά. Αυτά τα λόγια δεν τα είπε ο εχθρός σας, αλλά ο μεγαλύτερος Φίλος σας. Τα ίδια χείλη που επάνω στον Σταυρό συγχώρησαν τους εχθρούς, πρόφεραν και αυτά τα φοβερά αλλά δίκαια λόγια.

Όποιος ντραπεί τον Χριστό σε αυτόν τον κόσμο, και ο Χριστός θα ντραπεί εκείνον κατά το τέλος αυτού του κόσμου. Όποιος ντραπεί τον Χριστό μπροστά στους αμαρτωλούς, και ο Χριστός θα ντραπεί εκείνον μπροστά στους αγίους αγγέλους. Για ποιο πράγμα θα υπερηφανευθείς, άνθρωπε, αν ντραπείς τον Χριστό; Αν ντραπείς τη ζωή, σημαίνει ότι θα υπερηφανευθείς για τον θάνατο! Αν ντραπείς την αλήθεια, σημαίνει ότι θα υπερηφανευθείς για το ψεύδος! Αν ντραπείς την ευσπλαχνία, σημαίνει ότι θα υπερηφανευθείς για την κακία! Αν ντραπείς τη δικαιοσύνη, σημαίνει ότι θα υπερηφανευθείς για την αδικία! Αν ντραπείς το πάθος επάνω στον Σταυρό, σημαίνει ότι θα υπερηφανευθείς για το ειδωλολατρικό βδέλυγμα! Αν ντραπείς την αθανασία, σημαίνει ότι θα υπερηφανευθείς για τη θνητή φθορά και τη δυσωδία του τάφου!

Και μπροστά σε ποιον, τελικά, πρόκειται να ντραπείς τον Χριστό; Μπροστά σε κάποιον καλύτερο από τον Χριστό; Όχι, διότι δεν υπάρχει κανείς καλύτερος από τον Χριστό. Αυτό σημαίνει ότι ντρέπεσαι τον Χριστό μπροστά σε κάποιον χειρότερο από τον Χριστό. Ντρέπεται άραγε ο γιος τον πατέρα του μπροστά σε μια αρκούδα ή η κόρη τη μητέρα της μπροστά σε μια αλεπού; Γιατί, λοιπόν, να ντρέπεσαι τον Άριστο μπροστά στους κακούς, τον Πανάχραντο μπροστά στους ακάθαρτους, τον Παντοδύναμο μπροστά στους μηδαμινούς, τον Πάνσοφο μπροστά στους ανόητους; Γιατί να ντρέπεσαι τον μεγαλοπρεπή Κύριο μπροστά σε μια γενιά μοιχαλίδα και αμαρτωλή;

Μήπως επειδή αυτή η γενιά βρίσκεται αδιάκοπα μπροστά στα μάτια σου, ενώ ο Κύριος δεν είναι ορατός; Αλλά ακόμη λίγο, πολύ λίγο, και ο Κύριος θα εμφανιστεί μέσα στη δόξα, επάνω στα σύννεφα μαζί με πλήθος αγγέλων, και αυτή η γενιά θα εξαφανιστεί μπροστά από τα πόδια Του σαν σκόνη μπροστά στον ισχυρό άνεμο. Αληθινά, τότε δεν θα ντραπείς τον Κύριο της δόξας, αλλά τον ίδιο σου τον εαυτό· όμως η ντροπή σου τότε θα είναι ανώφελη. Καλύτερα να ντρέπεσαι τώρα, όσο ακόμη η ντροπή ωφελεί· να ντρέπεσαι για τα πάντα μπροστά στον Χριστό και όχι τον Χριστό μπροστά στους πάντες.

Γιατί ο Κύριος λέει «εμένα και τους λόγους μου»; «Όποιος ντραπεί εμένα» σημαίνει: όποιος αμφιβάλλει για τη θεότητά Μου, για τη θεία ενανθρώπησή Μου από την Πανάχραντη Παρθένο, για τα πάθη Μου επάνω στον Σταυρό και για την Ανάστασή Μου· και όποιος ντραπεί για τη φτώχεια Μου μέσα στον κόσμο και για την αγάπη Μου προς τους αμαρτωλούς.

«Όποιος ντραπεί τους λόγους μου» σημαίνει: όποιος αμφιβάλλει για το Ευαγγέλιο ή αρνείται τη διδασκαλία Μου· όποιος διαστρέφει τη διδασκαλία Μου και, μέσω της αίρεσης, εισάγει ταραχή και διχόνοια ανάμεσα στους πιστούς· όποιος υπερηφανεύεται απέναντι στην αποκάλυψή Μου και επιχειρεί να την αντικαταστήσει με κάποια άλλη, δική του διδασκαλία· ή όποιος αποκρύπτει σκόπιμα και αποσιωπά τους λόγους Μου μπροστά στους ισχυρούς και δυνατούς αυτού του κόσμου, επειδή ντρέπεται για Εμένα και φοβάται για τον εαυτό του.

Οι λόγοι του Χριστού αποτελούν ζωοποιό διαθήκη προς τον κόσμο, όπως ακριβώς και τα πάθη Του, το σώμα Του και το αίμα Του. Ο Κύριος δεν χωρίζει τους λόγους Του από τον εαυτό Του ούτε τους αποδίδει μικρότερη αξία από το ίδιο Του το πρόσωπο. Ο λόγος Του είναι αχώριστος από Εκείνον. Ο λόγος Του έχει την ίδια δύναμη με το πρόσωπό Του. Γι’ αυτό είπε στους μαθητές Του: «Εσείς είστε ήδη καθαροί εξαιτίας του λόγου που σας είπα» (Ιω. 15,3). Με τον λόγο Του καθάριζε τις ψυχές, θεράπευε τους αρρώστους, έδιωχνε τα πνεύματα και ανέσταινε τους νεκρούς. Ο λόγος Του είναι δημιουργικός, καθαρτικός και ζωοποιός. Και τι το παράξενο σε αυτό, όταν στο Ευαγγέλιο λέγεται: «και ο Λόγος ήταν Θεός» (Ιω. 1,1);

Ο Κύριος αποκαλεί αυτή τη γενιά μοιχαλίδα με την ευρύτερη έννοια, όπως οι αρχαίοι Προφήτες αποκαλούσαν μοιχεία και τη λατρεία άλλων θεών (Ιεζ. 23,37). Μοιχός είναι καθένας που λησμονεί τη σύζυγό του και ακολουθεί μια ξένη γυναίκα· μοιχός όμως είναι και καθένας που λησμονεί τον ζωντανό Θεό και αρχίζει να λατρεύει τον κτιστό κόσμο. Όποιος εγκαταλείπει την πίστη στον Κύριο και πιστεύει στους ανθρώπους, και όποιος εγκαταλείπει την αγάπη προς τον Θεό και τη μεταφέρει σε ανθρώπους ή πράγματα, αυτός διαπράττει μοιχεία.

Με μία λέξη, όλες οι αμαρτίες με τις οποίες η ψυχή σου απομακρύνεται από τον Θεό και συνδέεται με κάποιον ή με κάτι έξω από τον Θεό μπορούν να ονομαστούν με ένα κοινό όνομα: μοιχεία· διότι όλες έχουν τα χαρακτηριστικά της μοιχείας του άνδρα ή της γυναίκας. Όποιος, λοιπόν, ντραπεί τον Χριστό τον Κύριο, τον Νυμφίο της ανθρώπινης ψυχής, μπροστά σε μια τέτοια μοιχαλίδα γενιά, μοιάζει πραγματικά με νύφη που ντρέπεται τον μνηστήρα της μπροστά σε ακόλαστους ανθρώπους.

Ο Κύριος δεν λέει μόνο «αμαρτωλή γενιά», αλλά «μοιχαλίδα και αμαρτωλή». Γιατί; Για να ελέγξει ιδιαιτέρως τη μοιχεία. Ως μοιχεία, όμως, νοούνται εδώ όλες οι βαρύτερες, δηλητηριώδεις και θανατηφόρες αμαρτίες, οι οποίες απομακρύνουν περισσότερο τον άνθρωπο από την ακολουθία του Χριστού, από την αυταπάρνηση, από τον σταυρό και από την αναγέννηση.

Ιδού όμως πόσο παράξενο είναι το τέλος του σημερινού Ευαγγελίου: «Και τους είπε: Αληθινά σας λέω, υπάρχουν μερικοί από εκείνους που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, έως ότου δουν τη Βασιλεία του Θεού να έρχεται με δύναμη». Με την πρώτη ματιά, θα έλεγε κανείς ότι αυτά τα λόγια δεν συνδέονται με όσα ειπώθηκαν προηγουμένως. Ωστόσο, η σύνδεση είναι σαφής και το τέλος θαυμαστό.

Ο Κύριος δεν θέλει να αφήσει τους πιστούς Του χωρίς παρηγοριά. Αφού τους κάλεσε να σηκώσουν τον σταυρό τους και να απαρνηθούν ακόμη και την ίδια τους την ψυχή, και αφού τους απείλησε με φοβερή τιμωρία, αν ντραπούν Εκείνον και τους λόγους Του, ο Κύριος τώρα τοποθετεί το ουράνιο τόξο στον ουρανό μετά την καταιγίδα. Σπεύδει να αναγγείλει και την ανταμοιβή σε εκείνους που θα Τον υπακούσουν και θα Τον ακολουθήσουν σηκώνοντας τον σταυρό τους. Αυτή η ανταμοιβή θα έλθει σε μερικούς ακόμη και πριν από το τέλος του κόσμου και τη Φοβερά Κρίση, ακόμη και πριν από το τέλος της ζωής τους εδώ στη γη. Δεν θα γευθούν θάνατο «έως ότου δουν τη Βασιλεία του Θεού να έρχεται με δύναμη».

Πόσο πάνσοφος είναι ο Κύριος στους λόγους Του! Ποτέ δεν μιλά για καταδίκη χωρίς να αναφέρει και την ανταμοιβή· ούτε ελέγχει χωρίς να επαινεί· ούτε οδηγεί τους ανθρώπους σε ακανθώδη δρόμο χωρίς να αναφέρει και τις χαρές στο τέλος του δρόμου· ούτε προφέρει απειλές χωρίς να προσφέρει και παρηγοριά. Δεν αφήνει τον ουρανό καλυμμένο με σκοτεινά σύννεφα χωρίς σύντομα να δείξει τη λάμψη του ήλιου και την ομορφιά του ουράνιου τόξου.

Ποιοι είναι, όμως, εκείνοι που δεν θα γευθούν θάνατο προτού δουν τη Βασιλεία του Θεού με δύναμη; Ο Κύριος μιλά μπροστά στο πλήθος του λαού και των μαθητών Του και λέει: «Υπάρχουν μερικοί από εκείνους που στέκονται εδώ». Ποιους, λοιπόν, εννοεί ο Κύριος;

Κατά πρώτον, όλους εκείνους που θα εκπληρώσουν την εντολή Του για την ανάληψη του σταυρού και την αυταπάρνηση. Αυτοί θα αισθανθούν επάνω τους, ήδη από αυτή τη ζωή, τη δύναμη της Βασιλείας του Θεού. Επάνω τους θα κατέλθει το Πνεύμα του Θεού, το οποίο θα τους καθαρίσει, θα τους φωτίσει και θα τους ανοίξει τις θύρες των ουράνιων μυστηρίων, όπως συνέβη αργότερα με τους Αποστόλους και τον αρχιδιάκονο Στέφανο.

Δεν είδαν οι Απόστολοι κατά την ημέρα της Πεντηκοστής τη Βασιλεία του Θεού με δύναμη, όταν τους στάλθηκε δύναμη εξ ύψους; «Ο Στέφανος, πλήρης Πνεύματος Αγίου, κοίταξε προς τον ουρανό και είδε τη δόξα του Θεού» (Πράξ. 7,55). Και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης δεν είδε άραγε τη Βασιλεία του Θεού πριν από τον σωματικό του θάνατο; Και ο Απόστολος Παύλος δεν ανυψώθηκε μέχρι τον τρίτο ουρανό προτού γευθεί τον θάνατο; Αλλά ας αφήσουμε τους Αποστόλους. Ποιος γνωρίζει πόσοι από εκείνους που στέκονταν εκεί την ώρα αυτού του κηρύγματος του Χριστού αισθάνθηκαν τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος και είδαν τη Βασιλεία του Θεού να έρχεται πριν από τον χωρισμό τους από αυτόν τον κόσμο;

Εκτός όμως από αυτή την ερμηνεία, ορισμένοι ιεροί ερμηνευτές του Ευαγγελίου δίνουν στα παραπάνω λόγια του Χριστού και μία δεύτερη. Αναφέρουν δηλαδή τα παραπάνω λόγια του Σωτήρα στους τρεις μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, οι οποίοι λίγο μετά από αυτό το κήρυγμα είδαν στο Θαβώρ τη Μεταμόρφωση του Κυρίου μαζί με τον Μωυσή και τον Ηλία.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτή η ερμηνεία είναι ορθή· δεν αποκλείει όμως και την πρώτη. Οι τρεις Απόστολοι είδαν πραγματικά τη Βασιλεία του Θεού με δύναμη επάνω στο όρος Θαβώρ, όταν ο Κύριος Ιησούς φανερώθηκε μέσα στην ουράνια λάμψη Του και όταν εμφανίστηκαν ορατοί από τον άλλο κόσμο ο Μωυσής και ο Ηλίας, ο ένας από τη μία και ο άλλος από την άλλη πλευρά του Κυρίου της δόξας.

Δεν πρέπει όμως σε καμία περίπτωση να θεωρήσουμε ότι αυτό είναι το μοναδικό περιστατικό κατά το οποίο θνητοί άνθρωποι είδαν τη Βασιλεία του Θεού να έρχεται με δύναμη. Το περιστατικό στο Θαβώρ είναι πράγματι μεγαλειώδες και, με τον δικό του τρόπο, μοναδικό· δεν αποκλείει όμως τα αναρίθμητα άλλα περιστατικά κατά τα οποία θνητοί άνθρωποι είδαν ήδη σε αυτή τη ζωή, έστω και με διαφορετικό τρόπο, τη Βασιλεία του Θεού με δύναμη και δόξα.

Αν θέλουμε, μπορούμε και εμείς να δούμε τη Βασιλεία του Θεού να έρχεται με δύναμη, προτού γευθούμε τον θάνατο. Το σημερινό Ευαγγέλιο λέει καθαρά υπό ποιες προϋποθέσεις αποκαλύπτεται αυτό. Ας σηκώσουμε εκούσια τον σταυρό μας και ας ακολουθήσουμε τον Κύριο. Ας φροντίσουμε να χάσουμε την παλαιά ψυχή μας, την αμαρτωλή ζωή μας, και ας μάθουμε ότι είναι σημαντικότερο για τον άνθρωπο να σώσει την ψυχή του παρά να κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο.

Έτσι θα αξιωθούμε και εμείς, με το έλεος του Θεού, να δούμε τη Βασιλεία του Θεού, μεγάλη σε δύναμη και ασύγκριτη σε δόξα, όπου οι άγγελοι μαζί με τους αγίους δοξάζουν ημέρα και νύχτα τον ζωντανό Θεό, τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα —την ομοούσια και αδιαίρετη Τριάδα— τώρα και πάντοτε, σε όλον τον χρόνο και σε όλη την αιωνιότητα. Αμήν.

Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΜΑΣ. ΤΟ ΦΩΣ ΣΤΑ ΣΚΟΤΑΔΙΑ ΜΑΣ

Η τεχνητή νοημοσύνη λέει «πυρηνικό πόλεμο»

Συνέβη πριν από μερικούς μήνες, αλλά μόλις τώρα αποκαλύφθηκε: ένας αναλυτής των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών -ένας όρος που τώρα μοιάζει με οξύμωρο, όπως ακριβώς θα έκανε ένας χαζός φοιτητής όταν ερχόταν αντιμέτωπος με το θέμα- θεώρησε συνετό να χρησιμοποιήσει δεδομένα και συμπεράσματα από μια ενότητα τεχνητής νοημοσύνης, συντάσσοντας μια έκθεση που στη συνέχεια διαδόθηκε ευρέως μέσω απόρρητων καναλιών του Πενταγώνου. Τι έλεγε αυτή η έκθεση; Ότι ένα κινεζικό πλοίο με προορισμό το Ιράν περιείχε εξαρτήματα για την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Φυσικά, αυτό προκάλεσε συναγερμό στην Ουάσινγκτον. Ο στρατιωτικός σχεδιασμός μπήκε έτσι σε πλήρη εξέλιξη, με μια επικείμενη επιχείρηση κατάληψης ειδικών δυνάμεων. Υποτίθεται ότι οι επίλεκτες μονάδες βρίσκονταν ήδη στον αέρα, έτοιμες να επέμβουν στο εν λόγω κινεζικό πλοίο. Αλλά στη συνέχεια, «η επιχείρηση ματαιώθηκε μόνο αφού οι αξιωματούχοι εξέτασαν πιο προσεκτικά την έκθεση των μυστικών υπηρεσιών και ανακάλυψαν ότι είχε παραχθεί με τη βοήθεια ενός chatbot με τεχνητή νοημοσύνη». Όλα αυτά περιέχονται σε ένα αποκλειστικό ρεπορτάζ του CNN την περασμένη Παρασκευή. Το επεισόδιο λέγεται ότι συνέβη την περασμένη άνοιξη.

Το σοβαρό σφάλμα ανακαλύφθηκε ακριβώς την κατάλληλη στιγμή για να αποτραπεί αυτό που θα μπορούσε να ήταν το γεωπολιτικό λάθος του αιώνα και να είχε ξεκινήσει μια πυρηνική σύγκρουση: η Τεχνητή Νοημοσύνη είχε αναγνωρίσει εσφαλμένα το υλικό που μετέφερε το πλοίο . Με λίγα λόγια, οι ΗΠΑ βρέθηκαν να βασίζονται σε εντελώς επινοημένες «πληροφορίες» - «παραισθησιογόνες» όπως λένε στην ορολογία της τεχνητής νοημοσύνης - οι οποίες θα μπορούσαν ενδεχομένως να οδηγήσουν σε σύγκρουση με την Κίνα . Δεν είναι γνωστό αν η μονάδα Τεχνητής Νοημοσύνης που χρησιμοποιήθηκε ήταν εμπορικό ή λογισμικό της κυβέρνησης των ΗΠΑ που προερχόταν από αυτά που βρίσκονταν σε δημόσια χρήση, αλλά σε κάθε περίπτωση βρισκόμαστε αντιμέτωποι με κάτι που αποτελεί μέρος της φαντασίας και του ενδεχόμενου, το οποίο ωστόσο έχει παρερμηνευτεί ως πραγματικότητα. Ίσως δεν είναι γνωστό ότι υπάρχει σιδηροδρομική σύνδεση μεταξύ Κίνας και Ιράν κατά μήκος της οποίας τυχόν μεταφορές τεχνολογίας θα ήταν πολύ ασφαλέστερες από ό,τι σε πλοία. Έτσι, εδώ βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τον γάμο της τεχνητής και της φυσικής βλακείας.

Ωστόσο, αυτά τα επεισόδια, αντί να προκαλούν προσοχή, φαίνεται να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα: επειδή σε όλη την στρατιωτική και μυστική κοινότητα των ΗΠΑ, οι αξιωματούχοι πιέζουν για την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης σε σχεδόν κάθε πτυχή της εργασίας τους , από την ανάλυση των τεράστιων όγκων ακατέργαστων πληροφοριών που συλλέγουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και την επιλογή στόχων για επιθέσεις, έως πιο καθημερινές εφαρμογές όπως η διαχείριση προϋπολογισμών, η εφοδιαστική και οι αλυσίδες εφοδιασμού. Τώρα, είναι ένα πράγμα για έναν τεμπέλη μαθητή να αναπτύξει υπερβολική εξάρτηση από την Τεχνητή Νοημοσύνη ως υποκατάστατο της εις βάθος έρευνας και της κριτικής σκέψης, και εντελώς διαφορετικό για μια γενιά αναλυτών πληροφοριών να κάνει επίσης δυνητικά καταστροφικά λάθη με αυτήν την τεχνολογία. Η Τεχνητή Νοημοσύνη ήταν ήδη υπεύθυνη για τη δολοφονία σχεδόν 200 Ιρανών μαθητριών στην αρχή του πολέμου, αλλά τώρα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια παθολογική εξάρτηση από την Τεχνητή Νοημοσύνη που μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικές συνέπειες, δεδομένου ότι οι μονάδες Τεχνητής Νοημοσύνης συχνά τείνουν να κάνουν λάθη ή να βγάζουν συμπεράσματα τόσο παιδαριώδη που δεν διαφέρουν τόσο πολύ από τις συζητήσεις σε ένα αθλητικό μπαρ. Και από την εμφάνιση, καταλαβαίνετε, όσο πιο περίπλοκες είναι, τόσο πιο επιρρεπείς σε παραισθήσεις. Αυτοί που τις χρησιμοποιούν δεν είναι πολύ έξυπνοι.

L'intelligenza artificiale dice "guerra nucleare" | il Simplicissimus

Περί του Εγώ ως αρχής της φιλοσοφίας ή περί του Απροϋπόθετου στην ανθρώπινη γνώση 2

Συνέχεια απόTετάρτη 16. Σεπτεμβρίου 2026

Περί του Εγώ ως αρχής της φιλοσοφίας ή περί του Απροϋπόθετου στην ανθρώπινη γνώση 2

Στο: Άπαντα τα έργα του Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling. 1792–1797.

Τόμος 1,

 1795 (Δεύτερη έκδοση, 1809)

Δεν αρμόζει καθόλου στη φιλοσοφία να προκαταλαμβάνει την κρίση σχετικά με τις αρχές μέσω μιας προηγούμενης απαρίθμησης των αποτελεσμάτων ή, γενικότερα, να ανέχεται να κρίνονται οι αρχές της μόνο σύμφωνα με το πρακτικό ενδιαφέρον της κοινής ζωής. Εντούτοις, επειδή ένας καλοπροαίρετος άνθρωπος μπορεί πράγματι, με καλή πρόθεση, να θέσει το ερώτημα πού ακριβώς πρόκειται να οδηγήσουν τέτοιες αρχές, οι οποίες παρουσιάζονται ως εντελώς νέες, αν πρόκειται να παραμείνουν απλώς κτήμα της σχολής ή να περάσουν στην ίδια τη ζωή, μπορεί κανείς κάλλιστα να του απαντήσει, αρκεί να μη θέλει με αυτόν τον τρόπο να προκαθορίσει εκ των προτέρων την κρίση του για τις ίδιες τις αρχές. Μόνο από αυτή την άποψη και μόνο σε σχέση με ορισμένους αναγνώστες, ας μου επιτραπεί να παρατηρήσω, αναφορικά με τις αρχές που βρίσκονται στη βάση της ακόλουθης πραγματείας, ότι μια φιλοσοφία η οποία θεμελιώνεται στην ίδια την ουσία του ανθρώπου δεν μπορεί να αποβλέπει σε νεκρούς τύπους, σαν να ήταν ισάριθμες φυλακές του ανθρώπινου πνεύματος, ούτε απλώς σε ένα φιλοσοφικό τέχνασμα, το οποίο ανάγει απλώς τις υπάρχουσες έννοιες σε ανώτερες και ενταφιάζει το ζωντανό έργο του ανθρώπινου πνεύματος μέσα σε νεκρές δυνάμεις· ότι, αντιθέτως, για να το εκφράσω με μια διατύπωση του Jacobi, αποβλέπει στην αποκάλυψη και τη φανέρωση του Dasein· ότι, επομένως, η ουσία της πρέπει να είναι πνεύμα και όχι τύπος και γράμμα, ενώ το ύψιστο αντικείμενό της δεν πρέπει να είναι εκείνο που διαμεσολαβείται μέσω εννοιών και συμπυκνώνεται κοπιωδώς σε έννοιες, αλλά το άμεσο, εκείνο που μέσα στον άνθρωπο είναι παρόν μόνο στον ίδιο του τον εαυτό· ότι, επιπλέον, ο σκοπός της δεν είναι απλώς μια μεταρρύθμιση της επιστήμης, αλλά μια πλήρης ανατροπή των αρχών της, δηλαδή μια επανάστασή της, η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως η δεύτερη δυνατή επανάσταση στο πεδίο της φιλοσοφίας.

Η πρώτη επανάσταση πραγματοποιήθηκε όταν ως αρχή κάθε γνώσης τέθηκε η γνώση των αντικειμένων. Μέχρι τη δεύτερη επανάσταση, κάθε μεταβολή δεν αποτελούσε μεταβολή των ίδιων των αρχών, αλλά μετάβαση από το ένα αντικείμενο στο άλλο· και επειδή, μολονότι δεν είναι αδιάφορο για τη σχολή, είναι ωστόσο αδιάφορο για την ίδια την ανθρωπότητα ποιο αντικείμενο υπηρετεί, ούτε και η μετάβαση της φιλοσοφίας από το ένα αντικείμενο στο άλλο μπορούσε να αποτελεί πρόοδο του ίδιου του ανθρώπινου πνεύματος. Εάν, λοιπόν, επιτρέπεται ακόμη να αναμένουμε από κάποια φιλοσοφία επίδραση στην ίδια την ανθρώπινη ζωή, αυτό μπορούμε να το αναμένουμε από τη νέα φιλοσοφία, η οποία είναι δυνατή μόνο μέσω μιας πλήρους ανατροπής των αρχών.

Αποτελεί τολμηρό εγχείρημα του Λόγου να απελευθερώσει την ανθρωπότητα και να την αποσπάσει από τον τρόμο του αντικειμενικού κόσμου· το εγχείρημα, όμως, δεν μπορεί να αποτύχει, επειδή ο άνθρωπος γίνεται τόσο μεγαλύτερος όσο περισσότερο γνωρίζει τον εαυτό του και τη δύναμή του. Δώστε στον άνθρωπο τη συνείδηση αυτού που είναι, και σύντομα θα μάθει επίσης να είναι αυτό που οφείλει να είναι· δώστε του θεωρητικό σεβασμό προς τον ίδιο του τον εαυτό, και σύντομα θα ακολουθήσει ο πρακτικός. Μάταια θα προσδοκούσε κανείς μεγάλες προόδους της ανθρωπότητας από την καλή θέληση των ανθρώπων, διότι, για να γίνουν καλύτεροι, θα έπρεπε ήδη προηγουμένως να είναι καλοί. Γι’ αυτό ακριβώς η επανάσταση μέσα στον άνθρωπο πρέπει να ξεκινήσει από τη συνείδηση της ουσίας του· πρέπει να είναι θεωρητικά καλός, ώστε να γίνει καλός στην πράξη. Και η ασφαλέστερη προπαρασκευή για έναν τρόπο δράσης που βρίσκεται σε συμφωνία με τον ίδιο του τον εαυτό είναι η γνώση ότι η ίδια η ουσία του ανθρώπου συνίσταται μόνο στην ενότητα και μέσω της ενότητας· διότι ο άνθρωπος που έφθασε κάποτε σε αυτή την πεποίθηση θα κατανοήσει επίσης ότι η ενότητα της βούλησης και της πράξης πρέπει να είναι γι’ αυτόν εξίσου φυσική και αναγκαία όσο η διατήρηση του Dasein του. Και σε αυτό ακριβώς πρέπει να φθάσει ο άνθρωπος: στο να γίνει γι’ αυτόν η ενότητα της βούλησης και της πράξης τόσο φυσική όσο ο μηχανισμός του σώματός του και η ενότητα της συνείδησής του.

Σε μια φιλοσοφία, λοιπόν, η οποία θέτει ως πρώτη της αρχή τον ισχυρισμό ότι η ουσία του ανθρώπου συνίσταται μόνο στην απόλυτη ελευθερία, ότι ο άνθρωπος δεν είναι πράγμα, δεν είναι αντικείμενο και, ως προς το αληθινό του Είναι, δεν είναι γενικά κανένα αντικείμενο, θα έπρεπε βέβαια να προβλέψει κανείς μικρή πρόοδο σε μια αποχαυνωμένη εποχή, η οποία οπισθοχωρεί έντρομη μπροστά σε κάθε αφυπνισμένη δύναμη που προσιδιάζει στον άνθρωπο, και η οποία έχει ήδη επιχειρήσει να υποβιβάσει το πρώτο μεγάλο προϊόν εκείνης της φιλοσοφίας —το οποίο φαινόταν ότι ήθελε ακόμη να φεισθεί του πνεύματος της εποχής— στην πατροπαράδοτη υποταγή υπό την κυριαρχία της αντικειμενικής αλήθειας ή, τουλάχιστον, στην ταπεινή ομολογία ότι τα όριά της δεν αποτελούν αποτέλεσμα της απόλυτης ελευθερίας, αλλά απλώς συνέπειες της αναγνωρισμένης αδυναμίας του ανθρώπινου πνεύματος και της περιορισμένης γνωστικής του ικανότητας.

Θα ήταν όμως μικροψυχία ανάξια της φιλοσοφίας, εάν η ίδια δεν έλπιζε ότι, με τη νέα μεγάλη πορεία την οποία αρχίζει να ακολουθεί, θα χαράξει και για το ανθρώπινο πνεύμα μια νέα οδό· ότι θα δώσει δύναμη στους αποχαυνωμένους, θάρρος και αυτοδύναμη ισχύ στα συντετριμμένα και καταρρακωμένα πνεύματα· ότι θα συγκλονίσει τους δούλους της αντικειμενικής αλήθειας μέσω της προαίσθησης της ελευθερίας· και ότι θα διδάξει στον άνθρωπο, ο οποίος δεν είναι συνεπής σε τίποτε άλλο παρά μόνο στην ασυνέπειά του, ότι μπορεί να σωθεί μόνο μέσω της ενότητας του τρόπου δράσης του και μέσω της αυστηρής τήρησης των αρχών του.

Είναι δύσκολο να αντισταθεί κανείς στον ενθουσιασμό, όταν αναλογίζεται τη μεγάλη σκέψη ότι, όπως όλες οι επιστήμες, χωρίς να εξαιρούνται ούτε καν οι εμπειρικές, σπεύδουν ολοένα περισσότερο προς το σημείο της ολοκληρωμένης ενότητας, έτσι και η ίδια η ανθρωπότητα θα πραγματώσει τελικά ως συστατικό νόμο την αρχή της ενότητας, η οποία βρίσκεται εξαρχής στη βάση της ιστορίας της ως ρυθμιστική αρχή· ότι, όπως όλες οι ακτίνες της ανθρώπινης γνώσης και οι εμπειρίες πολλών αιώνων θα συγκεντρωθούν τελικά σε μία εστία της αλήθειας και θα καταστήσουν πραγματικότητα την ιδέα που είχε ήδη εμφανιστεί ενώπιον αρκετών μεγάλων πνευμάτων —ότι δηλαδή από όλες τις διαφορετικές επιστήμες πρέπει τελικά να προκύψει μόνο μία—, έτσι και οι διαφορετικοί δρόμοι και οι πλάνες που έχει διανύσει έως τώρα το ανθρώπινο γένος θα συγκλίνουν τελικά σε ένα σημείο, στο οποίο η ανθρωπότητα θα συγκεντρωθεί και πάλι και, ως ένα ολοκληρωμένο πρόσωπο, θα υπακούει στον ίδιο νόμο της ελευθερίας.

Όσο μακρινή και αν είναι αυτή η χρονική στιγμή, όσο και αν εξακολουθεί ακόμη να είναι δυνατό να ξεσπά κανείς σε υπεροπτικό γέλιο απέναντι στις τολμηρές ελπίδες για την πρόοδο της ανθρωπότητας, για εκείνους τουλάχιστον που δεν θεωρούν αυτές τις ελπίδες ανοησία επιφυλάσσεται το μεγάλο έργο να προετοιμάσουν, μέσω της κοινής εργασίας για την ολοκλήρωση των επιστημών, εκείνη τη μεγάλη περίοδο της ανθρωπότητας. Διότι όλες οι ιδέες πρέπει πρώτα να έχουν πραγματωθεί στο πεδίο της γνώσης, προτού πραγματωθούν μέσα στην ιστορία· και η ανθρωπότητα δεν θα γίνει ποτέ μία, προτού η γνώση της φθάσει στην ενότητα.

Η φύση, μέσα στη σοφία της, έχει φροντίσει ώστε, για τα ανθρώπινα μάτια, η μετάβαση στο πλήρες φως της ημέρας να γίνεται μόνο μέσα από το λυκόφως. Τι το παράξενο, λοιπόν, αν στις χαμηλότερες περιοχές παραμένουν ακόμη μικρές ομίχλες, ενώ τα βουνά στέκουν ήδη μέσα στη λάμψη του ήλιου; Όταν όμως έχει ήδη φανεί η αυγή, ο ήλιος δεν μπορεί να μην ακολουθήσει. Ίσως μόνο σε λίγους, ίσως μόνο σε έναν, να επιφυλάσσεται το έργο να φέρει πραγματικά στο φως αυτή την ομορφότερη ημέρα της επιστήμης· ας επιτραπεί όμως στον καθένα που διαισθάνεται την επερχόμενη ημέρα να χαρεί εκ των προτέρων γι’ αυτήν.

Όσα είπα στην πραγματεία που ακολουθεί, καθώς και στον πρόλογο, είναι, όπως γνωρίζω καλά, υπερβολικά πολλά για πολλούς, για εμένα όμως τον ίδιο υπερβολικά λίγα· τόσο μεγαλύτερο, ωστόσο, είναι το αντικείμενο στο οποίο αναφέρονται και τα δύο. Το αν ήταν υπερβολικά τολμηρό να μιλήσω για ένα τέτοιο αντικείμενο, μπορεί να το δείξει μόνο η ίδια η πραγματεία· όπως και αν καταλήξει η κρίση της, κάθε απάντηση που θα δινόταν εκ των προτέρων θα αποτελούσε χαμένο κόπο. Είναι φυσικό ότι ένας αναγνώστης που αποβλέπει σε διαστρεβλώσεις και παρανοήσεις μπορεί να βρει αρκετές ελλείψεις· ότι όμως δεν θεωρώ εκ των προτέρων κάθε μομφή άδικη και κάθε υπόδειξη άσκοπη, πιστεύω ότι το δηλώνω αρκετά καθαρά με την ταπεινή παράκλησή μου για αυστηρό έλεγχο.

Ότι επιδίωξα την αλήθεια το γνωρίζω εξίσου καλά με όσο έχω συνείδηση ότι, υπό συνθήκες οι οποίες δεν καθιστούν αναγκαία την αποσπασματική εργασία σε αυτό το πεδίο, θα μπορούσα να κάνω περισσότερα· και μου επιτρέπεται να ελπίζω ότι μου επιφυλάσσεται ακόμη κάποια ευτυχέστερη εποχή, κατά την οποία θα μου είναι δυνατό να προσδώσω πραγματικότητα στην ιδέα να δημιουργήσω ένα έργο αντίστοιχο προς την Ηθική του Spinoza.

Tübingen, 29 Μαρτίου 1795.

Ο πρόλογος στον πρώτο τόμο των φιλοσοφικών συγγραμμάτων χαρακτηρίζει αυτό το έργο για το Εγώ με τα ακόλουθα λόγια:

«Παρουσιάζει τον ιδεαλισμό στην πιο φρέσκια εμφάνισή του και ίσως με ένα νόημα που αργότερα έχασε. Τουλάχιστον το Εγώ εξακολουθεί παντού να νοείται ως απόλυτο ή ως η ταυτότητα του υποκειμενικού και του αντικειμενικού απολύτως, και όχι ως υποκειμενικό».

[Επισκόπηση]
Παραγωγή ενός έσχατου πραγματικού θεμελίου της γνώσης μας εν γένει, §1.
Προσδιορισμός του μέσω της έννοιας του Απροϋπόθετου. Το Απροϋπόθετο, δηλαδή, δεν μπορεί να βρεθεί:
α. ούτε σε ένα απόλυτο αντικείμενο,
β. ούτε στο αντικείμενο που εξαρτάται από το υποκείμενο ή στο υποκείμενο που εξαρτάται από το αντικείμενο,
γ. γενικά, ούτε στη σφαίρα των αντικειμένων, §2,
δ. επομένως, μπορεί να βρεθεί μόνο στο απόλυτο Εγώ. Πραγματικότητα του απόλυτου Εγώ εν γένει, §3.

A priori παραγωγή όλων των δυνατών θεωρήσεων του Απροϋπόθετου.

α. Αρχή του ολοκληρωμένου δογματισμού, §4.
β. Αρχή του ατελούς δογματισμού και του κριτικισμού, §5.
γ. Αρχή του ολοκληρωμένου κριτικισμού, §6.

Παραγωγή της πρωταρχικής μορφής του Εγώ, της ταυτότητας, και της ύψιστης θεμελιώδους αρχής, §7.
Παραγωγή της μορφής του τεθειμένου-Είναι του —μέσω της απόλυτης ελευθερίας— στη νοητική εποπτεία, §8.
Παραγωγή των υποδεέστερων μορφών του Εγώ.
α. Ως προς την ποσότητα: ενότητα, και μάλιστα απόλυτη, σε αντίθεση:
αα. προς την πολλότητα,
ββ. προς την εμπειρική ενότητα, §9.
β. Ως προς την ποιότητα:
αα. απόλυτη πραγματικότητα εν γένει, σε αντίθεση:
α. προς την υποτιθέμενη πραγματικότητα των πραγμάτων καθ’ εαυτά ή
β. προς ένα αντικειμενικό σύνολο κάθε πραγματικότητας, §10.
ββ. Ως απόλυτη πραγματικότητα, επίσης απόλυτη απειρότητα.
γγ. Ως απόλυτη πραγματικότητα, επίσης απόλυτη αδιαιρετότητα.
δδ. Ως απόλυτη πραγματικότητα, επίσης απόλυτη αμεταβλητότητα, §11.
γ. Ως προς τη σχέση:
αα. απόλυτη υποστασιακότητα, σε αντίθεση προς την παράγωγη, εμπειρική υποστασιακότητα, §12.
ββ. απόλυτη αιτιότητα, και μάλιστα εμμενής, §13, σε αντίθεση:
α. προς την αιτιότητα του ηθικού όντος και
β. προς την αιτιότητα του έλλογου-αισθητού όντος, στον βαθμό που αυτό επιδιώκει την ευδαιμονία. Παραγωγή των εννοιών της ηθικότητας και της ευδαιμονίας, §14.
δ. Ως προς την τροπικότητα: καθαρό απόλυτο Είναι, σε αντίθεση προς το εμπειρικό Είναι εν γένει, και συγκεκριμένα:
αα. προς την εμπειρική αιωνιότητα,
ββ. προς την απλώς λογική,
γγ. ή διαλεκτική πραγματικότητα,
δδ. προς κάθε εμπειρικό προσδιορισμό του Είναι: δυνατότητα, πραγματικότητα, αναγκαιότητα —Dasein εν γένει—,
εε. προς το υποτιθέμενο απόλυτο Είναι των πραγμάτων καθ’ εαυτά —παρεμπιπτόντως, προσδιορισμός των εννοιών του ιδεαλισμού και του ρεαλισμού—,
στστ. προς το Dasein του εμπειρικού κόσμου εν γένει, §15.

Παραγωγή των μορφών κάθε δυνατότητας θέσης, οι οποίες θεμελιώνονται μέσω του Εγώ.
α. Μορφή των θετικών προτάσεων εν γένει.
β. Προσδιορισμός τους μέσω των υποδεέστερων μορφών.
αα. Ως προς την ποσότητα: ενότητα.
ββ. Ως προς την ποιότητα: κατάφαση.
γγ. Ως προς την τροπικότητα: καθαρό Είναι. Εδώ, ειδικότερα, οι πρωταρχικές έννοιες του Είναι, του Μη-Είναι και του Dasein διαχωρίζονται από τις παράγωγες έννοιες της δυνατότητας, της πραγματικότητας και της αναγκαιότητας· οι τελευταίες, όμως, εξετάζονται γενικά σε σχέση με το πεπερασμένο Εγώ, και συγκεκριμένα:
α. εφαρμοζόμενες στο ηθικό Εγώ:
αα) παράγεται η έννοια της πρακτικής δυνατότητας, πραγματικότητας και αναγκαιότητας·
ββ) από αυτές τις έννοιες παράγεται η έννοια της υπερβατολογικής ελευθερίας και εξετάζονται τα προβλήματα στα οποία αυτή βρίσκεται ως θεμέλιο·
β. εφαρμοζόμενες στο θεωρητικό υποκείμενο, σε σχέση με τη σύνδεση των σκοπών μέσα στον κόσμο, §16.

ΝΕΑ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ, ΝΕΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑ, ΝΕΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΣ, ΝΕΟΙ ΘΕΟΛΟΓΟΙ. ΠΑΛΗΟ ΦΑΡΙΣΑΙΚΟ ΙΕΡΑΤΕΙΟ( ΔΕΝ ΑΛΛΑΖΕΙ). Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑ ΕΤΟΙΜΗ ΝΑ ΜΑΣ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΗ ΑΚΑΡΠΗ ΣΥΚΙΑ. ΣΤΗΝ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ.ΓΙΑ ΤΟ ΒΑΠΤΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΝΕΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ Η ΠΡΟΔΟΣΙΑ. ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΜΑΣ. ΤΟ ΣΠΕΡΜΑ ΤΟΥ ΚΑΙΝ. Ο ΣΕΛΛΙΝΓΚ ΞΕΠΟΥΛΟΥΣΕ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΟΙ ΑΓΟΡΑΖΑΝ ΟΣΟ-ΟΣΟ.ΝΟΜΙΖΕΤΕ ΟΤΙ ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΟΤΙ ΤΟ ΣΜΗΝΟΣ ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΟ; ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΛΕΟΝ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΣΩΤΗΡΙΑ.

ΜΟΝΟ ΣΤΗΝ ΚΟΛΑΣΗ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΜΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΟΥΣ. ΜΕ ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ.

Ο Schelling και η εσχατολογία 2

Συνέχεια από Τετάρτη 16. Σεπτεμβρίου 2026

Ο Schelling και η εσχατολογία 2

CLAUDIO CIANCIO

Περιλαμβάνεται στον τόμο, αφιερωμένο στον Franz von Baader:
Aufklärung und Romantik als Herausforderung für katholisches Denken

Ο Διαφωτισμός και ο Ρομαντισμός ως πρόκληση για την καθολική σκέψη

2.
Στη μέση περίοδο του Schelling η εσχατολογία καθίσταται ολοένα και περισσότερο σημαντικό θέμα της φιλοσοφίας του· κυρίως αναδεικνύεται το ερώτημα σχετικά με τη μοίρα του ανθρώπου μετά τον θάνατο. Περισσότερο από τις Φιλοσοφικές έρευνες, σημασία ως προς το ζήτημα αυτό έχουν τα κείμενα που γράφτηκαν αμέσως μετά τον θάνατο της συζύγου του Caroline, δηλαδή η Clara και οι Ιδιωτικές παραδόσεις της Στουτγάρδης —του 1810, όπως πιθανότατα και η Clara.

Στην Clara η δύναμη της εσχατολογικής αξίωσης εκδηλώνεται προπάντων στη σαφήνεια με την οποία η κατάσταση του κόσμου θεωρείται αποτέλεσμα όχι απλώς μιας πτώσεως —όπως ήδη στη Φιλοσοφία και θρησκεία— αλλά μιας πτώσεως η οποία δεν έπρεπε να είχε συμβεί. Πράγματι, η φύση ήταν προορισμένη να ανυψωθεί έως τον άνθρωπο χωρίς να περάσει από τη ρήξη του θανάτου:
«Τότε, λοιπόν, κατά τη γνώμη μου, δεν θα υπήρχε θάνατος. Ο άνθρωπος θα ζούσε ήδη εδώ μια ζωή συγχρόνως πνευματική και σωματική· ολόκληρη η φύση θα είχε ανυψωθεί μέσα του και μαζί του προς τον ουρανό και προς την άφθαρτη και αιώνια ζωή».²⁴

Το κακό συνίσταται σε μια παλινδρομική πορεία της ανθρώπινης φύσεως, η οποία, αντί να ανυψωθεί, παραμένει στο θεμέλιο, δηλαδή εκεί όπου θα έπρεπε να βρίσκεται μόνο η προϋπόθεση της ενεργητικότητάς της.
«Από πού προέρχεται η ασθένεια, αν όχι από την απροθυμία για ανάπτυξη, από το γεγονός ότι η επιμέρους δύναμη δεν θέλει να προχωρήσει μαζί με το όλο, δεν θέλει να νεκρωθεί για χάρη του όλου, αλλά επιθυμεί να υπάρχει ιδιοτελώς για τον εαυτό της;»²⁵

Αρχικά το σύμπαν ήταν ολοκληρωμένο· μόνο εξαιτίας της πτώσεως συντελέστηκε ένας χωρισμός:
«Εάν, επιπλέον, γίνει δεκτό —και υπάρχουν τόσο πολλοί λόγοι που συνηγορούν υπέρ αυτού— ότι μόνο μέσω μιας μεταγενέστερης φθοράς ένα μέρος του σύμπαντος αποχωρίστηκε εντελώς από την πνευματική φύση, τότε πρέπει ακόμη περισσότερο να θεωρήσουμε ότι, προκειμένου να μην αφεθεί αυτό το μέρος να βυθιστεί ολοκληρωτικά και συγχρόνως να χρησιμοποιηθεί ως ύλη για ανώτερους σκοπούς, μέσω μιας νέας διαδικασίας διαχωρισμού αντιπαρατέθηκε προς εκείνο που πλέον είχε νεκρωθεί ό,τι εξακολουθούσε να είναι ζωντανό και πνευματικό· και ότι έτσι εγκαινιάστηκε μια νέα πορεία αναπτύξεως, μέσω της οποίας ακόμη και από το φθαρμένο στοιχείο εξακολουθούν να παράγονται ουράνιοι καρποί. Ακριβώς επειδή σε ένα μέρος του σύμπαντος υπερίσχυσε η δύναμη του εξωτερικού και το εσωτερικό απωθήθηκε εντελώς, το άλλο μέρος παρέμεινε τόσο περισσότερο ελεύθερο, καθαρό και αμιγές· έτσι δημιουργήθηκαν για πρώτη φορά δύο κόσμοι, ενώ σύμφωνα με τον αρχικό θείο προορισμό έπρεπε να υπάρχει μόνο ένας, και τώρα πρέπει μέσω του θανάτου να περάσουμε σε εκείνον τον άλλο και καθαρότερο κόσμο».²⁶

Η εσχατολογία της Clara, όμως, δεν αποτελεί μόνο εσχατολογία των επιμέρους ψυχών, μολονότι αυτή η διάσταση κυριαρχεί. Επειδή ο πνευματικός και ο ορατός κόσμος ανήκουν ο ένας στον άλλο,²⁷ η δημιουργία δεν θα αναπαυθεί έως ότου όχι μόνο το κατώτατο ανυψωθεί στο ύψιστο, αλλά και το ύψιστο κατέλθει στο κατώτατο.²⁸
Η εσχατολογία της Clara διαθέτει στην πραγματικότητα και ιστορική διάσταση, διότι η σωτηρία δεν απαιτεί έξοδο από τον χρόνο προκειμένου να επιτευχθεί η ένωση με το Απόλυτο· ούτε αποτελεί απλώς την τελική στιγμή μιας διαδικασίας αναγκαίας για το ίδιο το Απόλυτο. Αντιθέτως, η ολοκλήρωση της σωτηρίας απαιτεί μια ιστορική διαδικασία, η οποία έχει την αφετηρία της σε ένα γεγονός —την πτώση— που δεν είναι καθαυτό αναγκαίο.

Η εσχατολογική μακαριότητα αντιστοιχεί στην πλήρη κυριαρχία της ψυχής, η οποία θεωρείται ενδιάμεσο στοιχείο μεταξύ της σωματικότητας και της πνευματικότητας· και η κυριαρχία αυτή θα πραγματοποιηθεί όταν το σώμα και το πνεύμα καταστούν μορφές μίας και μοναδικής ζωής. Εναντίον του νεότερου δυϊσμού, ο Schelling υποστηρίζει όχι μόνο ότι η σωματικότητα δεν αποτελεί ατέλεια και ότι η ζωή του πνεύματος δεν μας αρκεί, αλλά επίσης ότι υπάρχει μια πνευματική ουσία της σωματικότητάς μας²⁹ και μια σωματική διάσταση του πνεύματος.³⁰

Σχετικά με αυτό, ο Schelling παραπονείται στις Εποχές του κόσμου για την απουσία ενδιάμεσων εννοιών από τη φιλοσοφία της εποχής του· πρόκειται για μια έλλειψη που έχει ως αποτέλεσμα ό,τι δεν είναι πνευματικό με την ύψιστη έννοια να θεωρείται απλώς σωματικό —και με τον ίδιο τρόπο να αντιπαρατίθενται μεταξύ τους η ελευθερία και η αναγκαιότητα, η νοημοσύνη και η μη νοημοσύνη.³¹ Κατά συνέπεια, η ψυχή αποτελεί την ενοποιητική αρχή σώματος και πνεύματος, για την οποία δεν μπορεί να υπάρχει σωματικότητα χωρίς πνεύμα ούτε, αντιστρόφως, πνεύμα χωρίς σωματικότητα. Κατά την επίγεια ύπαρξη η ψυχή είναι σωματική· υπερισχύει η εξωτερικότητα, χωρίς ωστόσο να απουσιάζει η πνευματική διάσταση. Με παρόμοιο τρόπο, μετά τον θάνατο η σωματική διάσταση δεν αποκλείεται, αλλά πνευματοποιείται.³² Το σωματικό στοιχείο, ένας σκοτεινός σπόρος, είναι εκείνο που συγκροτεί τη διάσταση της ιδιαιτερότητας των ανθρώπων· μιας ιδιαιτερότητας που δεν θα χαθεί ποτέ, ακόμη και όταν οι ψυχές θα έχουν γίνει δεκτές μέσα στον Θεό.³³

Με τον θάνατο συντελείται «η απελευθέρωση της εσωτερικής μορφής της ζωής από την εξωτερική μορφή, η οποία την κρατά καταπιεσμένη»,³⁴ όμως η τέλεια ζωή θα είναι εκείνη στην οποία το εξωτερικό θα διαποτίζεται από το εσωτερικό.³⁵ Ο θάνατος δεν επιφέρει απελευθέρωση της ψυχής από το σώμα, αλλά μάλλον προκαλεί μια μεταμόρφωση του ανθρώπου προς την κατεύθυνση της πνευματοποίησης της ζωής. Επομένως, ο θάνατος αποτελεί διαδικασία ουσιοποίησης, reductio ad essentiam. Η Clara διακρίνει «ένα λεπτότερο σώμα, το οποίο περιέχεται μέσα στο πιο χονδροειδές και κατά τον θάνατο αποχωρίζεται από αυτό».³⁶

Η θέση περί του θανάτου ως reductio ad essentiam ανάγεται, όπως είναι γνωστό, στη θεωρία του Oetinger. Ειδικότερα, στην Clara συναντούμε μια αναφορά στο φαινόμενο της διαλυτικής ικανότητας των οξέων:
«Δεν αποκαλούνται δικαίως […] “πνεύματα” εκείνα τα διαλυτικά ύδατα, και δεν πρέπει αυτή η εξαφάνιση των πυκνότερων και σκληρότερων σωμάτων να ονομαστεί μια σημαντική διάλυση του σωματικού μέσα στο πνευματικό και, επομένως, ένας θάνατος;»³⁷

Συναντούμε, επίσης, τη θέση σύμφωνα με την οποία καθετί σωματικό φέρει μέσα του μια ορμή προς την πνευματοποίησή του, όπως αποδεικνύει, παραδείγματος χάριν, το άρωμα των λουλουδιών.³⁸ Στις Ιδιωτικές παραδόσεις της Στουτγάρδης συναντούμε την ιδέα της ουσιοποίησης (Essentification) του Oetinger:
«Η διαδικασία που συντελείται κατά τον θάνατο μοιάζει με εκείνη κατά την οποία στη φύση εξάγεται από ένα φυτό η ουσία του, όπως, παραδείγματος χάριν, το απόσταγμα της μελισσόχορτου από τη μελισσόχορτο. Ο θάνατος, επομένως, δεν είναι χωρισμός αλλά ουσιοποίηση των αρχών».³⁹

Άλλες σημαντικές αναφορές για την εξήγηση της μεταμόρφωσης που προκαλεί ο θάνατος είναι εκείνες στην κατάσταση της ύπνωσης,⁴⁰ στη διορατικότητα⁴¹ και στη στιγμή της μετάβασης από την εγρήγορση στον ύπνο.⁴² Η διδασκαλία περί ουσιοποίησης παραμένει μια θέση η οποία επανέρχεται σχεδόν κατά λέξη στη Φιλοσοφία της Αποκαλύψεως.⁴³

Οι Ιδιωτικές παραδόσεις της Στουτγάρδης ενσωματώνουν καλύτερα από την Clara την προσωπική εσχατολογία στην καθολική εσχατολογία. Και εδώ συναντούμε τη θέση σύμφωνα με την οποία ο θάνατος δεν επιφέρει τον χωρισμό από τη φυσική ζωή εν γένει, αλλά μόνο από αυτή τη συγκεκριμένη φυσική ζωή.⁴⁴ Μετά τον θάνατο ο άνθρωπος εισέρχεται στην αληθινή του ουσία: «σε εκείνο που ήδη και εδώ ήταν ο ίδιος· και πίσω παραμένει μόνο ό,τι δεν ήταν ο ίδιος».⁴⁵

Δεν υπάρχουν πλέον μέσα του διαιρέσεις: είτε είναι ολοκληρωτικά αγαθός είτε είναι ολοκληρωτικά κακός.⁴⁶ Η θέση αυτή επανέρχεται στη Φιλοσοφία της Αποκαλύψεως:
«Κανένας άνθρωπος δεν εμφανίζεται κατά τη διάρκεια της ζωής του ολοκληρωτικά όπως πραγματικά είναι. Μετά τον θάνατο δεν είναι πλέον τίποτε άλλο παρά ο ίδιος του ο εαυτός. Σε αυτό βρίσκεται το χαρμόσυνο στοιχείο του θανάτου για τον έναν και και το τρομακτικό για τον άλλον».⁴⁷

Ήδη, όμως, στις Ιδιωτικές παραδόσεις της Στουτγάρδης* γίνεται λόγος για τον χωρισμό μεταξύ αγαθών και κακών, ο οποίος πρόκειται να υπερβαθεί:
«Η αμαρτία δεν είναι αιώνια· επομένως, ούτε και η συνέπειά της είναι αιώνια. Αυτή η τελευταία περίοδος μέσα στην έσχατη περίοδο είναι εκείνη της απολύτως τέλειας πραγμάτωσης —δηλαδή της πλήρους ενανθρώπησης του Θεού—, κατά την οποία το Άπειρο έχει καταστεί ολοκληρωτικά πεπερασμένο χωρίς καμία βλάβη της απειρότητάς του. Τότε ο Θεός είναι πραγματικά τὰ πάντα ἐν πᾶσι και ο πανθεϊσμός είναι αληθινός».⁴⁸

Οι θέσεις σχετικά με την προσωπική εσχατολογία, όπως διατυπώνονται στην Clara και στις Ιδιωτικές παραδόσεις της Στουτγάρδης, επανέρχονται στη Φιλοσοφία της Αποκαλύψεως, εμπλουτισμένες με νέα επιχειρήματα. Παραδείγματος χάριν, η θέση περί επιβίωσης ολόκληρου του ανθρώπου και όχι μόνο ενός από τα μέρη του δικαιολογείται από την ανάγκη να διασφαλιστεί η συνέχεια της ταυτότητας της συνειδήσεως.⁴⁹

Αναπτύσσεται επίσης περαιτέρω η ιδέα, η οποία υπήρχε ήδη στις Ιδιωτικές παραδόσεις της Στουτγάρδης,⁵⁰ ότι η ζωή του ανθρώπου μετά την αμαρτία διακρίνεται σε τρεις φάσεις.⁵¹ Η πρώτη είναι η φάση της παρούσας ζωής, μιας μονομερώς φυσικής ζωής. Η δεύτερη είναι η φάση της ζωής μετά τον θάνατο, μιας ζωής ακινησίας, κατά την οποία ο άνθρωπος είναι δεσμευμένος στον ίδιο του τον εαυτό· πρόκειται για μια μονομερώς πνευματική ζωή. Τέλος, ακολουθεί η φάση της αναστάσεως, κατά την οποία ο άνθρωπος ανακτά την ελεύθερη κίνηση και αποκτά μια πνευματικο-φυσική ζωή, μέσα στην οποία το φυσικό ανυψώνεται στο πνευματικό.

Υπό τις παρούσες συνθήκες, ο άνθρωπος διάγει ασφαλώς και μια πνευματική ζωή, η οποία όμως εξαρτάται ολοκληρωτικά από τη φυσική ζωή· αυτό είναι ακριβώς το αντίθετο από εκείνο που θα έπρεπε να συμβαίνει: η πνευματική ζωή θα έπρεπε να είναι φανερή, ενώ η φυσική ζωή θα έπρεπε να παραμένει κρυμμένη. Τώρα οι δύο δυνάμεις, η φυσική και η πνευματική, έχουν καταστεί διαδοχικές και δεν συνδέονται μεταξύ τους σε ενότητα· γι’ αυτό, μετά τον θάνατο, ο άνθρωπος ζει σε μια μονομερώς πνευματική κατάσταση.

Είναι ενδιαφέρον το πώς ο Schelling υπογραμμίζει ότι ο θάνατος δεν αντιφάσκει προς την αθανασία, αλλά αποτελεί αναγκαία κατάσταση: «ο άνθρωπος πρέπει να πεθάνει ως προς τη φυσική ζωή», ώστε να μπορέσει να φανερωθεί η πνευματική ζωή.⁵² Η διαφορά μεταξύ της δεύτερης και της τρίτης φάσεως έγκειται στο γεγονός ότι στη δεύτερη χάνεται η ιδιαίτερη ζωή, ενώ στην τρίτη αποκαθίσταται και ενώνεται με την καθολική ζωή.⁵³

Για να ολοκληρωθεί η ανάλυση του εσχατολογικού θέματος στη μέση περίοδο του Schelling, πρέπει ακόμη να επισημανθεί ότι ούτε εδώ απουσιάζει, όπως και κατά την προηγούμενη περίοδο, η ιστορικο-καθολική διάσταση της εσχατολογίας· αυτό ισχύει ιδίως για τις Ιδιωτικές παραδόσεις της Στουτγάρδης και, ακόμη νωρίτερα, για τις Φιλοσοφικές έρευνες. Αντιθέτως, γίνεται αισθητή μια μεγαλύτερη σημασία της ιστορίας έναντι της φύσεως.⁵⁴ Από την άλλη πλευρά, όμως, εξακολουθεί να παραμένει η εντύπωση της προηγούμενης προσεγγίσεως, εφόσον είναι αληθές ότι πρόκειται για μια εσχατολογία η οποία δεν φαίνεται να προσθέτει τίποτε στην πρωτολογία· συνίσταται, δηλαδή, στην αποκατάσταση της θείας τάξεως, μεταθέτοντας το θεμέλιο στο υπόβαθρο.⁵⁵

Συνεχίζεται

Σημειώσεις: