Η κακεντρεχής αποστροφή των δυτικών κυβερνητικών ελίτ προς τη Ρωσική Ομοσπονδία έχει πολλά κίνητρα. Ανάμεσα στα πολλά, υπάρχει ένα που λαμβάνεται ελάχιστα ή καθόλου υπόψη. Πρώτον, ας αναρωτηθούμε. Ποιοι είναι οι άνθρωποι που αποτελούν αυτές τις ελίτ και τι (ποιος) τους επιτρέπει να καταλαμβάνουν τις θέσεις που κατέχουν; Μας λένε ότι είναι οι νόμιμοι εκπρόσωποι της «φιλελεύθερης δημοκρατίας», που σημαίνει με τη «δημοκρατία» τη βούληση του λαού και με τη «φιλελεύθερη» και τον σχετικό «φιλελευθερισμό» την υψηλότερη έκφραση της ατομικής ελευθερίας. Στην πραγματικότητα, όλο αυτό το κυβερνητικό προσωπικό είναι εκπρόσωποι των διαφόρων πλουτοκρατικών κύκλων του υψηλού χρηματοπιστωτικού συστήματος, των οποίων είναι μεροκαματιάρηδες και για λογαριασμό των οποίων διαχειρίζονται το... «αγρόκτημα». Κανένας από αυτούς δεν είναι ιδεαλιστής. Επιλέγονται από πλουτοκρατικά φυτώρια όπως η BlackRock (βλ., για παράδειγμα, τον Γερμανό καγκελάριο Merz) και διευκολύνονται στην πολιτική τους σταδιοδρομία. Μέσω διαφόρων τεχνασμάτων, οι ψηφοφόροι έχουν την ψευδαίσθηση ότι τους έχουν επιλέξει μέσω μιας δημοκρατικής διαδικασίας. Η λειτουργία αυτών των capataz (χρησιμοποιώ αυτήν την ετυμολογία επειδή ταιριάζει: στις πορτογαλικές αποικίες, οι capataz ήταν επιβλέποντες που επιλέγονταν μεταξύ Αφρικανών σκλάβων για να επιβλέπουν τις εργασίες στις φυτείες, το αντίστοιχο των kapos στα γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης) είναι ακριβώς η διατήρηση του κοινωνικοπολιτικού μοντέλου που εξυπηρετεί τα συμφέροντα των πλουτοκρατών, η παρακολούθηση και η τιμωρία όσων επαναστατούν ενάντια στο σύστημα. Το κύριο πρόβλημα για αυτούς τους capataz είναι η αντιμετώπιση εναλλακτικών κοινωνικοπολιτικών μοντέλων. Το σύστημα που υπερασπίζονται σαφώς δεν λειτουργεί, δεν υποστηρίζει τα συμφέροντα και τις ανάγκες των κυβερνωμένων και, με κάθε μέρα που περνά, βρίσκεται σε ολοένα και μεγαλύτερη κρίση. Η ΕΕ φλέγεται, από την Ισπανία, μέσω της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας, μέχρι τα ίδια τα σύνορα της ΕΕ, όπως στη Σερβία και την Αλβανία, όπου υπάρχει κρίση, ο πληθυσμός βρίσκεται σε συνεχή και κυκλική εξέγερση. Με άλλα λόγια, το σύστημα βρίσκεται σε οργανική αποσύνθεση, η καταστολή γίνεται ολοένα και πιο σκληρή. Αντίθετα, το εναλλακτικό πολιτικό και κοινωνικό σύστημα όπως αυτό της Ρωσικής Ομοσπονδίας χαρακτηρίζεται από υψηλό επίπεδο κοινωνικής συνοχής και απολαμβάνει λαϊκής υποστήριξης, την οποία οι επιστάτες προφανώς αρνούνται. Μια ισχυρή μυστικοποίηση αντικειμενικών δεδομένων διακινείται από τους τρομπετίστες των μέσων ενημέρωσης. Εδώ στη Δύση, όσον αφορά τη Ρωσική Ομοσπονδία, δεν υπάρχει καμία κατανόηση των συστημάτων εκπαίδευσης, υγειονομικής περίθαλψης και συντάξεων, ούτε καν της φορολογικής της δομής. Δεν γίνονται συγκρίσεις μεταξύ του δικού τους και του δικού μας, δεν υπάρχουν αναφορές ή έρευνες από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης. Δεν υπάρχει καμία πληροφορία για τον απλό λόγο ότι μια τέτοια σύγκριση θα ήταν ανελέητη, ειδικά για την Ιταλία. Το ρωσικό πολιτικό σύστημα δεν είναι τέλειο. Σίγουρα, υπάρχουν ολιγάρχες και περιοχές όπου υπάρχει διαφθορά. Αυτά είναι τα υπολείμματα του υπερφιλελεύθερου συστήματος που μόλυνε τη Ρωσία μεταξύ 1990 και 2000. Αλλά ένα πράγμα είναι σίγουρο: έχει ανεγερθεί ένα αδιαπέραστο φράγμα ανάσχεσης μεταξύ των ολιγαρχών και της κυβέρνησης (συμπεριλαμβανομένου του Κοινοβουλίου). Εάν υπάρχουν διαφθορές, αυτές ασκούνται εκτός της περιμέτρου εντός της οποίας χρηματοδοτούνται οι δημόσιες επιχειρήσεις: δρόμοι, γέφυρες, σιδηροδρομικές γραμμές και σταθμοί, διυλιστήρια, υποδομές... εν ολίγοις, πολιτικά και στρατιωτικά έργα. Όταν κάποιος επιχειρεί να παραβιάσει την περίμετρο, έχει καταλήξει πολύ άσχημα σε χρόνο μηδέν, χωρίς να αποκλείεται να πηδήξει από ένα παράθυρο. Η παρανομία (διαφθορά), στο βαθμό που συμβαίνει, συμβαίνει στον ιδιωτικό τομέα προς όφελος του ιδιωτικού τομέα (όπως οι κατασκευές) ή στο εμπόριο. Αν τύχει να επισκεφθείτε τη Ρωσία έστω και για μια μέρα ως τουρίστας, θα παρατηρήσετε πόσο ειρηνική είναι η ατμόσφαιρα, τόσο στις πόλεις όσο και στα χωριά. Και σε πόλεις όπως η Μόσχα ή η Αγία Πετρούπολη, υπάρχει κοινωνική ζωή υψηλού επιπέδου, τόσο πολιτιστική όσο και καλλιτεχνική, καθώς και σε χώρους ψυχαγωγίας, όπως νυχτερινά κέντρα και κλαμπ, και χώρους συναυλιών για νέους. Θα συναντήσετε πολλούς φοιτητές από το εξωτερικό. Από την Ευρωπαϊκή Ένωση, 3.000 έως 6.000 έρχονται στη Ρωσία (μια μείωση λόγω κυρώσεων που περιορίζουν την πρόσβαση στο διαδίκτυο και τη χρήση ΑΤΜ) για να σπουδάσουν ρωσική γλώσσα και λογοτεχνία, διεθνείς σχέσεις και κλασική τέχνη/μουσική. από την Ασία και την ΚΑΚ, 280.000 έως 300.000 φοιτούν σε σχολές μηχανικής, ιατρικής, οικονομικών και ξένων γλωσσών (ρωσόφωνες). από την Αφρική, 30.000 έως 35.000 σπουδάζουν ιατρική, μηχανική και μαθήματα που καλύπτονται από κρατικές υποτροφίες. από την Αμερική και άλλες χώρες, 5.000 έως 8.000 φοιτητές σπουδάζουν σε τεχνικά, επιστημονικά και ανθρωπιστικά προγράμματα. Και όταν όλοι αυτοί οι φοιτητές —με τους οποίους μπορείς να συνομιλήσεις και να αποκομίσεις θετικές εντυπώσεις από τη ζωή στη Ρωσία— επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους, μόλις αναφέρουν τις εμπειρίες τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, γίνονται αυτόματα, για τους τρομπετίστες, «ρωσικά bots» (ψεύτικοι λογαριασμοί που δημιουργούνται από το Κρεμλίνο). Είναι ενοχλητικό όταν οι τουρίστες και οι φοιτητές που επιστρέφουν από τη Ρωσία μιλούν για την ομορφιά και τη λειτουργικότητα του ρωσικού συστήματος, για την ευχάριστη ζωή σε πόλεις όπου οι κακοποιοί, οι ληστές και οι βιαστές δεν οργίζονται, οι δρόμοι είναι καθαροί και δεν υπάρχει καμία καταστροφή που διαπράττουν οι ταραξίες. Αλλά αν όλα είναι γενικά ενοχλητικά για τους απλούς ρωσοφοβικούς πολίτες, για τους capataz είναι θανατηφόρο δηλητήριο: όλα αυτά θέτουν υπό αμφισβήτηση το δυτικό πλουτοκρατικό μοντέλο, τη «φιλελεύθερη δημοκρατία», εν ολίγοις το Σύστημα, με αποτέλεσμα η Ρωσική Ομοσπονδία να είναι ένα πιο ελεύθερο και πιο ανθρώπινο μοντέλο, ένα σύστημα που λειτουργεί και αυξάνει την κοινωνική συνοχή. Από εδώ πηγάζει η δυσαρέσκεια, η πικρία, η απίστευτη αφήγηση των επιτρόπων της ΕΕ. Και όλα αυτά ξεπερνούν τα γεωπολιτικά ζητήματα, τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις ανοησίες του Τραμπ κ.λπ. Πρόκειται για την πιστοποίηση ότι το δυτικό μοντέλο δεν μπορεί να ανταγωνιστεί το ρωσικό, όπως ακριβώς δεν μπορεί να ανταγωνιστεί το κινεζικό. Πρόκειται για την πιστοποίηση της διακινδύνευσης των ίδιων των συμφερόντων των εργοδηγών: θέσεις εργασίας και θέσεις. Και δεν είναι μόνο αυτό... θα το συζητήσουμε ξανά.
Ό,τι δεν μπορεί να αλλάξει μπορεί μόνο να καταστραφεί. Αν στερήσεις από τους ανθρώπους τη δυνατότητα να αλλάξουν, αν τους περιορίσεις σε ένα στενό και ασφυκτικό περίβλημα όπου όλα έχουν ήδη αποφασιστεί, καταστρέφεις τη δυνατότητα ενός πολιτικού σχεδίου. Κάθε πολιτικό σχέδιο είναι μη ρεαλιστικό, φαρσικό, μη ρεαλιστικό. Μια καθαρή άσκηση σαλονιού. Στερούμενο αξιοπιστίας. Οι άνθρωποι μπορεί ακόμη και να συμφωνούν, αλλά είναι ρεαλιστές και ξέρουν ότι είναι φαντασία. Η λαϊκή συνείδηση έχει συνειδητοποιήσει ολοένα και περισσότερο ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει και, ως εκ τούτου, ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία είναι μια άχρηστη φάρσα. Αυτή είναι η βάση όλων των τρεχόντων φαινομένων: η βία, οι συγκρούσεις, η ψήφος διαμαρτυρίας. Όταν η ανάγκη για αλλαγή δεν μπορεί να πάρει τη μορφή ενός πολιτικού σχεδίου, όταν η ελπίδα για αλλαγή πεθαίνει, η απελπισία και ο θυμός παραμένουν. Είναι άσκοπο να διαφωνούμε και να ηθικολογούμε για μεμονωμένα φαινόμενα. Αλλά είναι επίσης μη ρεαλιστικό να αυταπατόμαστε ότι αυτά είναι σημάδια μιας αρχής, μιας αναζωογόνησης της πολιτικής. Για δύο λόγους εκτός από αυτούς που αναφέρθηκαν. 1) είναι εκρήξεις θυμού που είναι αδύνατο να ενοποιηθούν σε ένα σχέδιο αλλαγής. Δεν καθοδηγούνται από θετική επιβεβαίωση, ένα ιδανικό, μια ζωή που επιδιώκει να επιβληθεί. Είναι απλώς αντιδραστικά. Δεν είναι συλλογικά φαινόμενα, αλλά μαζικά φαινόμενα. Δεν τα περιφρονώ. Αντιθέτως. Είναι σημαντικά φαινόμενα επειδή ο θυμός είναι μια αντίδραση σε μια απαλλοτρίωση των δυνατοτήτων της ζωής. Περιορίζει το αίσθημα του προσωπικού σεβασμού. Αλλά δεν υπερασπίζεται μια κοινότητα. Μπορεί να εξελιχθεί ή όχι προς αυτή την κατεύθυνση, αν δημιουργήσει σύνδεση, αν ανακαλύψει ξανά μορφές του ανήκειν. Διαφορετικά, θα είναι, και πιστεύω ότι θα είναι, μια λάμψη στο τηγάνι, ακολουθούμενη από πολλές άλλες λάμψη στο τηγάνι. Ενάντια σε κάτι, δεν είναι τίποτα. Αλλά χωρίς το «για κάτι», δεν διαρκεί. 2) Είναι μια έκφραση ατομικού θυμού αλλά όχι μια έκφραση συλλογικού θυμού. Ο καθένας διαμαρτύρεται για τον εαυτό του, αλλά όχι για έναν λαό στον οποίο ανήκει. Οι πολιτικοί αγώνες σε αυτή την εποχή μπορεί πιθανώς να είναι μόνο αυτού του τύπου, αλλά επιφέρουν μια βαθιά μετατόπιση στην έννοια του πολιτικού αγώνα και του λαϊκού αγώνα. Δεν μπορεί να υπάρξει λαϊκός αγώνας χωρίς έναν λαό με τη δική του ταυτότητα. Αυτό που βλέπουμε δεν είναι η αρχή: είναι ένα ακόμη στάδιο στην αποσύνθεση των κοινωνιών μας, μια αποσύνθεση που έγινε αναπόφευκτη από το ελιτίστικο κλείσιμο των τελευταίων 40 ετών. Οι άνθρωποι δεν μπορούν πλέον να το αντέξουν, παρόλο που ξέρουν ότι δεν μπορούν να αλλάξουν. Από αυτή την αντίφαση προκύπτει αυτό που βλέπουμε. Αυτό που τους κινεί είναι ο θυμός και η απελπισία, μια κραυγή «χαθείτε Σαμψών και όλοι οι Φιλισταίοι».
Τις τελευταίες δεκαετίες, έχει καταβληθεί μια εξαιρετική προσπάθεια προς την ελεγχόμενη κατεδάφιση της παλιάς οικονομικής και κοινωνικής αρχιτεκτονικής, ενώ παράλληλα βελτιώνονται και εφαρμόζονται τεχνολογικά, εννοιολογικά και νομικά εργαλεία ελέγχου και καταστολής. Αυτή η διαδικασία ελεγχόμενης κατεδάφισης της κοινωνικοοικονομικής αρχιτεκτονικής, που πλέον θεωρείται ξεπερασμένη από τις άρχουσες τάξεις, βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και λαμβάνει χώρα χωρίς το κτίριο να έχει προηγουμένως καθαριστεί. Δυστυχώς, ένας σημαντικός αριθμός κατηγοριών εργασίας, εκείνων που συνδέονται στενότερα με την «παλιά» παραγωγική δομή, θα παραμείνουν κάτω από τα ερείπια. Άλλες θα προστατευτούν προσωρινά μέσω προσωρινών μέτρων, αλλά μόνο για να δοθεί στο σύστημα ο χρόνος που χρειάζεται για να προχωρήσει στην κατεδάφιση. Στο τέλος της διαδικασίας, ακόμη και εκείνοι που νόμιζαν ότι ήταν ασφαλείς από όλα αυτά θα καταλήξουν να διογκώνουν τη μάζα των «ζωντανών μπαταριών», που θα διατηρούνται ζωντανές χάρη σε εργαλεία όπως το βασικό εισόδημα και θα ρυθμίζονται από εξαιρετικά εξελιγμένα συστήματα ψηφιακής επιτήρησης, μέσω των οποίων θα διανέμονται και κοινωνικές πιστώσεις. Είναι πλέον σαφές ότι για να νικήσουμε την αντίσταση ενός λαού, είναι καλύτερο πρώτα να τους χωρίσουμε με βάση τις υποτιθέμενες ανθρωπολογικές διαφορές (η περίπτωση της Ρουάντα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα), να πολεμήσουμε τη μία πλευρά με τη βοήθεια της άλλης και στη συνέχεια να προχωρήσουμε στην εκκαθάριση των συνεργατών. Το σύστημα ως έχει είναι ήδη ανίκανο να διασφαλίσει την ευημερία όλων. Αν προσθέσουμε στη συνέχεια τα κολοσσιαία σχέδια επανεξοπλισμού, τις επαναστάσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης και της ρομποτικής, το ψηφιοποιημένο και ολοκληρωμένο σύστημα που έχουν κατά νου θα εξαλείψει επίσης ένα μεγάλο μέρος των θέσεων εργασίας που σχετίζονται με τις υπηρεσίες και τα επαγγέλματα. Γι' αυτό η στρατιωτικοποίηση των κοινωνιών είναι αναπόφευκτη. Για να την τελειοποιήσει, το μόνο που λείπει είναι μια αδίστακτη πολιτική τάξη, υποστηριζόμενη από μια κατάλληλη ιδεολογία νόμου και τάξης, και μια αστυνομική δύναμη τύπου Γκεστάπο, βασισμένη στο αμερικανικό ICE. Αν η ταινία αναφοράς για τους «επαναστάτες επαναστάτες» στις δύο πρώτες δεκαετίες της νέας χιλιετίας ήταν το «V for Vendetta», με τις μάσκες των Anonymous που έγιναν σύμβολα των διαδηλώσεων στους δρόμους (οι έγχρωμες επαναστάσεις και η Αραβική Άνοιξη αντικατοπτρίζουν το είδος του αγώνα που φανταζόταν η ταινία), το νέο πρότυπο σύντομα θα είναι ο Arthur Fleck στο Joker. Η πιο ανησυχητική πτυχή της ταινίας είναι η δικαιολόγηση του θυμού και της βίας: αν η κοινωνία είναι άδικη, είναι θεμιτό να αντιδράς λυσσαλέα, ακόμη και εγκληματικά. Αν στο παρελθόν ο Τζόκερ ήταν εγκληματίας από αγάπη για το έγκλημα, σήμερα οι πράξεις του δικαιολογούνται θεμελιωδώς από την ηθική. Επομένως, στις πραγματικές κοινωνίες, ο εγκληματίας μπορεί να αισθάνεται νομιμοποιημένος από την κοινωνική αδικία και να ενώνεται με τον απλό πολίτη στην αναζήτηση εκδίκησης. Το πρόβλημα είναι ότι στο παρελθόν, η προέλευση της κοινωνικής αδικίας βρισκόταν στους θεσμούς της εν λόγω χώρας, οι οποίοι ήταν η έκφραση μιας τοπικής ελίτ. Οι σύγχρονες κοινωνίες είναι η έκφραση των ελίτ που κατοικούν αλλού, ασφαλείς και καλά προστατευμένες στην καρδιά της αυτοκρατορίας ή σε απομακρυσμένα μέρη, όπως ο μεγιστάνας Λιούις, ο οποίος έχτισε το όμορφο καταφύγιό του στην Παταγονία. Στον κόσμο του παγκοσμιοποιημένου χρηματοπιστωτικού συστήματος και των διεθνικών θεσμών, η καταπολέμηση των κρατικών θεσμών στρέφεται σε έναν ψευδή στόχο και είναι προορισμένη να αποδυναμώσει περαιτέρω τις χώρες που δέχονται ιμπεριαλιστική επίθεση. Αν δεν κατανοήσουμε ποιος είναι ο πραγματικός εχθρός και πώς ασκεί την εξουσία του, αναπόφευκτα καταλήγουμε να παίζουμε το παιχνίδι του. Το είδαμε αυτό με τις αδέσμευτες χώρες. Οι έγχρωμες επαναστάσεις και η Αραβική Άνοιξη δεν άφησαν κανένα ίχνος στην πυραμίδα της εξουσίας, αλλά οδήγησαν στην καταστροφή ή την περαιτέρω υποδούλωση των χωρών που τις παρήγαγαν. Το σχέδιο των ελίτ είναι να εντείνουν τις επιθέσεις εναντίον αυτών των χωρών, με την προσθήκη των μεσαίου μεγέθους ευρωπαϊκών δυνάμεων που επανεγκαθίσταντο και είχαν αρχίσει να κοιτούν προς τα ανατολικά. Μελλοντικές διαμαρτυρίες δεν θα λάβουν χώρα μόνο στις χώρες του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας ή στον αραβικό κόσμο, αλλά και στην λεγόμενη «ευρύτερη Δύση», ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Υποθέτω ότι σύντομα θα ξεσπάσει εκτεταμένη βία, και αυτό θα είναι το μοιραίο λάθος, επειδή θα δικαιολογήσει την πλήρη καταστολή, την οποία τώρα μόλις τελειοποιούν. Για να κατανοήσουμε καλύτερα την έννοια, τα λόγια του Τζον Λένον μπορεί να είναι χρήσιμα: «Όταν πρόκειται για χρήση βίας, τότε παίζεις το παιχνίδι του συστήματος. Το κατεστημένο σε ενοχλεί - σου τραβάει τα γένια, σου χτυπάει το πρόσωπο - για να σε κάνει να πολεμήσεις. Γιατί μόλις σε βιάσουν, τότε ξέρουν πώς να σε χειριστούν. Τα μόνα πράγματα που δεν ξέρουν πώς να χειριστούν είναι η μη βία και το χιούμορ». Το οργανωμένο έγκλημα θα συμμετέχει ενεργά σε αυτή τη δεύτερη φάση, όπως και οι μη ιθαγενείς. Σε αυτό το σημείο, η αυταρχική στροφή θα είναι αναπόφευκτη, και όπως έγραψα προηγουμένως: «Όταν ο λόγος παραπαίει, τότε πρέπει να αρχίσεις να ελέγχεις τα σώματα». Η δημοκρατία είναι μια πολυτέλεια που μπορείς να αντέξεις οικονομικά αρκεί να έχεις γερά τα ηνία της εξουσίας. Αν χάσετε τον έλεγχο, τότε θα έρθει το καθεστώς. Η νέα απάτη θα είναι να πείσουν τον λαό ότι το καθεστώς ήρθε με δική του θέληση και όχι από ανάγκη των ελίτ που είχαν χάσει τον έλεγχο της κατάστασης.
Οι εικόνες των φλογών που κατακλύζουν το δημαρχείο της Λιμόζ στη Γαλλία, με την κατάρρευση του καμπαναριού, γίνονται πρωτοσέλιδα σε όλο τον κόσμο. Η ετυμηγορία για περιστατικά σαν κι αυτό δεν μπορεί παρά να είναι καταδικαστική, όπως ακριβώς και οι λεηλασίες που συνόδευσαν τις διαμαρτυρίες σε πολλά μέρη της Γαλλίας δεν μπορούν παρά να καταδικαστούν. Ωστόσο, αν περιοριζόμασταν σε αυτό το επίπεδο σκέψης, θα επιδίδονταν απλώς σε κλασικό μικροαστικό συντηρητισμό, ο οποίος είναι δικαιολογημένος αλλά και δραματικά κοντόφθαλμος. Το να αρχίζουμε να κηρύττουμε για καμένα αυτοκίνητα και σπασμένα παράθυρα, χωρίς να προχωράμε παραπέρα, είναι απλώς ένα σημάδι κάποιου που δεν έχει ακόμη κατανοήσει τη σοβαρότητα των συνθηκών στις οποίες βρισκόμαστε. Αυτό που βλέπουμε στη Γαλλία, αλλά τώρα σε ποικίλες μορφές σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες (Ισπανία, Πορτογαλία, Αλβανία, Βέλγιο και από χθες και στην Ιταλία), είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από παράλογο. Πράγματι, υπάρχουν ιστορικά γεγονότα που είναι παράλογα μόνο από τοπική οπτική γωνία, αλλά διαθέτουν σαφή ορθολογικότητα όταν τα βλέπουμε από μια αρκετά υψηλή οπτική γωνία. Το ορθολογικό δεν σημαίνει ανώδυνο, ούτε σημαίνει απαλλαγμένο από αδικία. Πρέπει να εκπαιδεύσουμε το βλέμμα μας ώστε να διατηρεί μια συνεκτική σχέση μεταξύ δύο επιπέδων ανάλυσης: ένα όπου συγκεκριμένες πράξεις και άτομα μπορούν να κριθούν ως βάρβαρα, απολίτιστα ή βανδαλιστικά, και ένα όπου μπορούμε (και πρέπει) να κατανοήσουμε ότι η ιστορία είναι πάντα ένα ποτάμι από συντρίμμια και πτώματα, αλλά ένα που δεν μπορεί να σταματήσει με κηρύγματα. Αυτό που συμβαίνει έχει μια άκαμπτη συλλογική ορθολογικότητα, ακόμη και αν όσοι συμμετέχουν συχνά έχουν περιορισμένη, αν όχι καθόλου, κατανόηση αυτού. Η εμπειρία που έχουν οι ευρωπαϊκοί πληθυσμοί από τις δικές τους άρχουσες τάξεις εδώ και πολλά χρόνια είναι αυτή μιας ανώνυμης τεχνοκρατικής οργάνωσης, ενός αυτοκινούμενου λαστιχένιου τοίχου, που προχωρά με «αυτόματο πιλότο», εντελώς αδιάφορη για τις ανάγκες του πληθυσμού. Το στοίχημα αυτών των τεχνοκρατικών τάξεων που συνδέονται με τα χρηματοοικονομικά ήταν να νανουρίσουν τις συνειδήσεις με το σημερινό όπιο των μαζών - τα μέσα ενημέρωσης (ψυχαγωγία και ενημέρωση/ψυχαγωγία) - και να τιθασεύσουν τους ανθεκτικούς με περιοριστικά μέτρα (ένα γκλομπ εδώ, ένα κλείσιμο λογαριασμών εκεί, ένας μικρός εκλογικός νόμος εδώ, μια ακύρωση εκλογών εκεί, κ.λπ.). Η γενική, σιωπηρή και αδιαμφισβήτητη υπόθεση των Ευρωπαίων ηγετών είναι ότι δεν μπορεί κανείς να συλλογιστεί με τους πληβείους. Απλώς εναλλάσσει κανείς τα καρότα με τα μαστίγια. Ό,τι λέγεται δημόσια είναι πάντα ένα εκμεταλλευτικό ψέμα, χωρίς εξαιρέσεις εκτός από τυχαίες περιπτώσεις όπου μια αλήθεια μπορεί η ίδια να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης. Ο δημόσιος λόγος έχει γίνει μια ατελείωτη απαγγελία που ενδιαφέρεται όλο και λιγότερο για τη διατήρηση μιας επίφασης αξιοπιστίας. Έτσι, κανείς λογικός δεν πιστεύει πραγματικά ότι η Ρωσία πρόκειται να εισβάλει, αλλά αυτό δεν εμποδίζει τις ορδές των θεσμικών τσαρλατάνων να επαναλαμβάνουν αυτές τις ανοησίες με σοβαρό ύφος κάθε μέρα. Και φυσικά, όλος ο κόσμος γνωρίζει ότι σε αυτό το παιχνίδι παραμυθιών που διαφημίζουν οι εφημερίδες pay-per-view, το μόνο σχετικό σημείο, ο σταθερός ακρογωνιαίος λίθος ανεξάρτητα από τις μεταβαλλόμενες συνθήκες, είναι η πρόθεση αυθαίρετης διαχείρισης των δημόσιων πόρων, οι οποίοι διοχετεύονται για ιδιωτικά συμφέροντα. Ουσιαστικά, οι άρχουσες τάξεις έχουν συνηθίσει προ πολλού να αντιμετωπίζουν τον πληθυσμό σαν ένα ηλίθιο θηρίο, πέρα από κάθε λογικό κίνητρο και να αντιμετωπίζονται αφενός με επιλεκτικές κολακείες και στοχευμένα προνόμια, και αφετέρου με την υποβάθμισή τους σε αδυναμία. Και αυτός ο μηχανισμός μπορεί να λειτουργήσει, και λειτουργεί για πολύ καιρό. Μέχρι να μην λειτουργεί πια. Και δεν λειτουργεί πια την ημέρα που πάρα πολλοί άνθρωποι χάνουν πάρα πολλά για να μπορούν να αντέξουν οικονομικά να παραμείνουν σε κατάσταση νωθρότητας. Εδώ, η «απώλεια πάρα πολλών» δεν πρέπει να θεωρείται κάτι σαν «θάνατος από πείνα». Σε μια σύγχρονη κοινωνία, οι άνθρωποι εισέρχονται σε συνθήκες αφόρητης στέρησης πολύ πριν «πεινάσουν». Σήμερα, για παράδειγμα, η αδυναμία της πλειοψηφίας του πληθυσμού να έχει αυτοκίνητο ή πρόσβαση στο διαδίκτυο σημαίνει αποκοπή από τον κόσμο, από την εργασία, από την κοινωνική ζωή, από τη ζωή. Και το γεγονός ότι τα αυτοκίνητα και τα κινητά τηλέφωνα ήταν κάποτε είδη πολυτελείας δεν σημαίνει τίποτα: τώρα αυτό είναι το νέο επίπεδο «συμμετοχής στην κοινή ζωή», που διακρίνει τη ζωή από τη μη ζωή. Οι πληθυσμοί, που καλλιεργούνται σαν υποζύγια για να τρέφονται περιστασιακά με ψωμί και θεάματα, άθλιες δουλειές και τηλεοπτικές απάτες, την ημέρα που αυτό το παιχνίδι θα σταματήσει, δεν είναι και δεν θα είναι ευαίσθητοι στις απαιτήσεις της δημόσιας ευπρέπειας, του σεβασμού της περιουσίας, του σεβασμού των μνημείων κ.λπ.
Όσοι καίνε αυτοκίνητα, ιστορικά κτίρια και καταστήματα είναι πολιτισμικά και ηθικά στερημένοι. Αλλά οι πραγματικοί ένοχοι, αυτοί που πρέπει να λογοδοτήσουν, είναι εκείνες οι ανώτερες τάξεις που καλλιέργησαν και επιθύμησαν αυτή τη στέρηση, πιστεύοντας ότι ήταν ωφέλιμη για αυτούς. Σήμερα, η χύτρα ταχύτητας πρόκειται να εκραγεί. Ακόμα κι αν αυτό το κύμα υποχωρούσε, αυτή θα ήταν μόνο η αρχή, επειδή οι άρχουσες τάξεις της Ευρώπης δεν είναι σε θέση, ούτε υλικά ούτε πολιτισμικά, να διορθώσουν την πορεία τους. Δέστε λοιπόν τις ζώνες ασφαλείας σας, γιατί θα καταρρεύσουμε
Η Γαλλία βρίσκεται σε επανάσταση και ορισμένες εικόνες που έρχονται από το Παρίσι και τη Μασσαλία ακούγονται σαν αυτές που έρχονται από το Κίεβο. Είναι μια εξέγερση που περιλαμβάνει πολλά τμήματα της κοινωνίας αφού ξεκίνησε στα σχολεία, μια σαφής αλληγορία του μη μέλλοντος που περιμένει αυτήν την ήπειρο: είναι ουσιαστικά μια διαμαρτυρία ενάντια στο σύστημα, και γι' αυτό ακριβώς μπορεί να απαντήσει όχι με συγκεκριμένες απαντήσεις, αλλά με άγρια καταστολή, η οποία παρ' όλα αυτά φαίνεται να φέρνει όλο και περισσότερους ανθρώπους στους δρόμους, ολοένα και πιο εξοργισμένους. Διάφορες αποτυχίες εδραιώνονται: αυτή της ψευδούς ολοκλήρωσης που πληρώνεται με ασφάλιστρο, η κατεδάφιση του κράτους πρόνοιας, το πάγωμα των μισθών που αποδεκατίζονται από τον πληθωρισμό, οι θεσμοί που έχουν οχυρωθεί πίσω από το τείχος της σιωπής των μέσων ενημέρωσης και μια δημοκρατία που ουσιαστικά κλάπηκε και αντικαταστάθηκε από ένα αντίγραφο που δεν μπορεί να αντέξει σε καμία σοβαρή ανάλυση, το είδος που, στην πραγματικότητα, δεν γίνεται ποτέ. Και όλα αυτά συνέβησαν, ας πούμε, χωρίς να δημιουργήσουν καμία εξοικονόμηση, αλλά μάλλον με αποτέλεσμα χρέη που για τη Γαλλία ξεπερνούν το 120% του ΑΕΠ. Πού και σε ποιον κατέληξαν τα χρήματα; Στους συνήθεις υπόπτους. Κάτι που σίγουρα δεν προκαλεί έκπληξη, δεδομένου ότι ο πρόεδρος είναι υπηρέτης της Τράπεζας Rothschild.
Η σύγκριση με όσα συμβαίνουν σε ορισμένες περιοχές της Νότιας Ιταλίας, που και πάλι καλύπτονται μόνο για λίγο από τα μέσα ενημέρωσης, είναι ανελέητη: πρόκειται για εταιρικές διαμαρτυρίες που στοχεύουν στην επίτευξη φορολογικών ελαφρύνσεων, χωρίς καν να συνειδητοποιούν ότι οι ενέργειες διαδοχικών κυβερνήσεων δημιούργησαν μια ενδημική κρίση. Και αν οι τιμές των καυσίμων αυξάνονται, είναι επειδή η δυτική συμμορία έκρινε σκόπιμο να ευνουχίσει οικονομικά τον εαυτό της πληρώνοντας Ουκρανούς ληστές αντί να λαμβάνει υπόψη τις συνθήκες διαβίωσης των δικών της πολιτών. Ή ακόμα και επευφημώντας την επιθετικότητα κατά του Ιράν, η οποία έχει αποκόψει μια από τις πετρελαϊκές αρτηρίες της χώρας. Τα ράφια των σούπερ μάρκετ είναι άδεια, αλλά χωρίς καμία επίγνωση των διαρθρωτικών ζητημάτων που οδήγησαν σε αυτό. Είναι άδεια από υλικά αγαθά, αλλά πάνω απ 'όλα, από ιδανικά, και ακόμη περισσότερο, από πολιτικές προοπτικές. Ο χρόνος περνάει, αλλά ποτέ δεν περνάει σε αυτή τη χώρα όπου, από τους εμπόρους σκουπιδιών μέχρι τους ομότιμους καθηγητές, είναι δύσκολο να καταλάβουμε ότι μπαίνουμε σε ένα νέο παράδειγμα. Έτσι, η αδιάφορη αντιπολίτευση καταγγέλλει τις καθυστερήσεις της κυβέρνησης στην οργάνωση συνάντησης με τα ενδιαφερόμενα μέρη που επηρεάζονται από την υψηλή τιμή του ντίζελ, ξεχνώντας την ακλόνητη βούλησή της να διατηρήσει την κατάσταση επιθετικότητας που είναι η πραγματική αιτία των ελλείψεων και των υψηλών τιμών. Η εσωτερική πεποίθηση ότι τίποτα δεν θα αλλάξει ποτέ είναι ακλόνητη από κανένα γεγονός και είναι παρούσα σε κάθε πολιτική δύναμη που γεννιέται από το σύστημα και για το σύστημα. Το αύριο δεν είναι ποτέ άλλη μέρα για εμάς.
ΣΗΜΕΙΟ.. Εσταυρωμένος έπεσε, καταπλάκωσε και σκότωσε ιερέα κατά την ώρα της λειτουργίας στο Εκουαδόρ/Ισημερινός…. ΟΡΓΗ ΘΕΟΥ!!!! Σοκ και πραγματικό δέος όλα αυτά στο ιερό μιας Καθολικής εκκλησίας…Σημεία των Καιρών..Είναι προμήνυμα προς πάσα κατεύθυνση;
Ένας τεράστιος Εσταυρωμένος έπεσε πάνω στον ιερέα μπροστά στους τρομοκρατημένους πιστούς και τους ανθρώπους που παρακολουθούσαν την τελετή ζωντανά στο διαδίκτυο.Tα τελευταία του λόγια ήταν: «Μια μέρα, όλοι εμείς εδώ θα πεθάνουμε».
Παρά τις προσπάθειες να τον σώσουν, υπέκυψε στα τραύματά του. Ακούγονται οι οιμωγές, κραυγές απόγνωσης των πιστών..Ο ιερέας ήταν ο Patricio Alfredo Sánchez Molinari! Σε ζωντανή μετάδοση Λειτουργίας στο Γκουαγιακίλ του Ισημερινού, ένας μεγάλος Εσταυρωμένος αποκολλάται από τον τοίχο πίσω από την Αγία Τράπεζα και σκοτώνει τον ιερέα.. Το περιστατικό της 17ης Οκτωβρίου 2026 στην εκκλησία Perpetuo Socorro χτύπησε τον ιερέα στο κεφάλι κατά τη διάρκεια της λειτουργίας, με αποτέλεσμα θανάσιμους τραυματισμούς παρά την άμεση βοήθεια από την εκκλησία. Η Αρχιεπισκοπή του Γκουαγιακίλ επιβεβαίωσε τον θάνατό του την επόμενη μέρα σε επίσημη δήλωση, σημειώνοντας ότι είχε πεθάνει στο Father’s House ενώ παράλληλα παρότρυνε για προσευχές για την ψυχή του.
Ο θεωρητικός τρόπος ζωής συγκροτείται συνήθως κατά τρόπον ακατηγόρητον και αληθινόν, από τους ακολούθους τρεις παράγοντας· από την πίστιν, από την ενεργή μετοχήν της ψυχής στο άγιον Πνεύμα και από κάποια γεύσιν της σοφίας. Δυνάμεθα νε είπωμεν, σαν με ορισμόν, ότι θεωρία είναι η γνώσις των νοητών εκ της οράσεως των αισθητών κτισμάτων. Επίσης η θεωρία δύναται να ενεργήται από τους προχωρημένους πνευματικώς απευθείας προς τα νοητά χωρίς αναγωγήν από τα αισθητά. Αλλά για να ενεργή κανείς στον χώρον της θεωρίας χρειάζεται η πίστις. Γιατί γράφεται, «εάν μη πιστεύσητε, ουδ΄ ου μη συνήτε» (Ησα. ζ: 9). Επίσης χρειάζεται και η ενέργεια του αγίου Πνεύματος, δεδομένου ότι «το πνεύμα πάντα ερευνά και τα βάθη του Θεού» (Α΄ Κορ. ιβ: 10) και όπως είπεν ο θείος Ιώβ, «πνοή παντοκράτορος η διδάσκουσά με» (Ιώβ λγ: 4).
Ύστερα ακολουθεί στην καρδίαν θερμή ενέργεια του αγίου Πνεύματος, ζώσα και ως είναι επόμενον, ζωοποιούσα υπερφυσικώς την ψυχήν, που κατά τρόπον ανέκφραστον συνάγει τον νουν προς εαυτήν (η θεία ενέργεια), τον συσπειρώνει και τον διαφυλάττει από κάθε διάχυσιν, ενώ παραλλήλως, με ενέργειες γαλήνης, πολλής χαράς, παρακλήσεως και θείας αγάπης, του χαρίζει την ικανότητα να βλέπη τα θεία με ευκολία και να διατρίβη σ΄ αυτά. Ακολούθως δε με την ενέργειαν του αγίου Πνεύματος θεωρεί τον Θεόν κατά τρόπον ανώτερον του φανταστικού και αναλόγως ευφραίνεται από τους μεγάλους και αφορήτους έρωτας και τις πνευματικές αγαλλιάσεις. Για την θεωρίαν, όπως είπα, χρειάζεται και η σοφία. Και όπως λέγει η Γραφή, «η σοφία φωτιεί πρόσωπον ανθρώπου» (Εκκλ. Η:1). Η σοφία φωτίζει τον νουν για την μετάβασίν του, με πτερύγισμα, από την κατάστασιν της αισθήσεως εις αυτήν της νοήσεως και να υψωθή από τα αισθητά εις τα νοητά και τα θεία θεάματα και εν συνεχεία θα του αποκαλύψη, η σοφία, νοερές και ανέκφραστες πραγματικότητες και με το φως της θα ενισχύση τον νουν να ιδή, κατά την ενοποίησίν του, τον υπέρ πάσαν ουσίαν Θεόν. Γι΄ αυτό, λέγει, «μακάριος άνθρωπος ον αν παιδεύσης Κύριε και εκ του νόμου σου διδάξης αυτόν» (Ψαλμ. 93: 2). Γιατί αυτός είναι ο πραγματικός σοφός, που φθάνει με την θεϊκήν παιδείαν στην πίστιν και διδάσκεται τα μυστήρια του Θεού δια της διδαχής του αγίου Πνεύματος. Είναι αληθινά μεγάλο πράγμα ο σοφός άνθρωπος, που ζη μέσα στην πίστιν και διατελεί σε ένωσιν και κοινωνίαν υπερφυσικήν με το άγιον Πνεύμα. Και όπως κάποιος είπε, τρία είναι στην πραγματικότητα ακράτητα· ο Θεός, ο Άγγελος και ο φίλος της σοφίας. Γιατί αυτός ζη σαν Άγγελος και παράδοξον ον στη γη, εποπτεύων αδιαλείπτως την «λίαν καλήν» ορατήν κτίσιν και από αυτήν μυούμενος στις θείες και άκτιστες ενέργειες του Θεού – ή δωρεές, αν θέλη κανείς να τις ονομάση – σταδιακά και μιμούμενος τους Αγγέλους ανεβαίνει στην εξ εαυτού άμεσον θεωρίαν του αθεάτου Θεού και στην μεγαλειτέραν δυνατήν γνώσιν του. Αυτός είναι με λίγα λόγια ο εν αγίω Πνεύματι δια πίστεως σοφός και τόσον μακάριος. Αν και θα μου ήτο αρκετόν αναμφιβόλως να αναφέρω, όσα ο Λουκάς είπεν εγκώμια περί του Κυρίου Ιησού, εν σχέσει προς την σοφίαν, την χάριν και την δύναμιν, και έτσι να αποφύγω εγώ την προσπάθειαν αυτήν. Γιατί ο Λουκάς γράφει, ότι «ο Ιησούς προέκοπτε σοφία και ηλικία και χάριτι» (Λουκ. β:52). Και αλλού γράφει, «το δε παιδίον ηύξανε και εκραταιούτο πνεύματι, πληρούμενον σοφίας» (Λουκ. β: 40). Αλλά επιθυμών να είπω περί σοφίας πιο αποκαλυπτικά, αναφέρω και εκείνο που είπεν ο ιερός Σολομών προς τον Θεόν· «τα εν ουρανοίς τις εξιχνίασε, βουλήν δε σου τις έγνω; Ει μη συ έδωκας σοφίαν και έπεμψας το Άγιόν σου Πνεύμα από υψίστων, και ούτω διεσώθησαν αι τρίβοι των επί γης, και τα αρεστά σου εδιδάχθησαν άνθρωποι και τη σοφία σου εσώθησαν» (Σοφ. Σολ. Θ: 16-19).
Βλέπεις την ηνωμένην μετά του αγίου Πνεύματος σοφίαν σε ποια ύψη ανεβάζει; Και πόσο μακρυά βαδίζει ο μη έχων σοφίαν και άγιον Πνεύμα, αλλά και μη θέλων να οδηγήται από σοφόν και μετέχοντα της ενεργείας του αγίου Πνεύματος; Παρ΄ ότι τα ανωτέρω έγραψεν ο Σολομών προφητικώς για τον Χριστόν, «εν ω κατώκησε παν το πλήρωμα της θεότητος» (Κολ. α: 19), εν τούτοις έχουν εφαρμογήν σε ολόκληρον γενικώς το ανθρώπινον γένος. Πόσον αναγκαία δια τους ανθρώπους είναι η σοφία μαζύ με την ενέργειαν του αγίου Πνεύματος και πόσην δύναμιν και ικανότητα έλαβεν ο πνευματικά σοφός από την φιλανθρωπίαν και το έλεος του Θεού, ώστε να ερευνά τα εν ουρανοίς και να εισέρχεται στην γνώσιν του θελήματος του Θεού, γεγονός θαυμαστόν, ας το αφήσωμεν τώρα. Αλλά αφού ήδη τόσα ανεπτύξαμεν περί του θεωρητικού βίου, ας εκθέσωμεν μερικώς και περί θεωρίας και με προθυμίαν να είπωμεν περί του θέματος τούτου και έτσι, κατά κάποιον τρόπον, να ενισχύσωμεν τον νουν των ακροατών μας. Γιατί ο Θεός έχει δώσει γενικώς στα λογικά όντα, τους Αγγέλους, εντολήν, να μεταδίδουν με προθυμίαν και χωρίς φθόνον στις κατώτερες τάξεις, όσες θείες ελλάμψεις δέχονται από τον Θεόν οι ανώτερες και όσες παίρνουν, κατά το μέτρον του δυνατού, θείες γνώσεις. Ο Θεός όμως θέλει επίσης να συνέρχωνται οι πιστοί, ως μεταξύ των ίσοι και να συζητούν με αγάπην και ταπείνωσιν και να συνομιλούν περί των υπεργείων πραγμάτων και γενικώς περί Θεού. Διότι έτσι όχι μόνον η ευθύτης και η αλήθεια θα λάμπουν με πολλήν ωραιότητα μέσα στην Εκκλησίαν του ζώντος Θεού, αλλά και το θείον και περικαλλέστατον πρόσωπον της αγάπης, που αποτελεί το γνώρισμα των μαθητών του Χριστού, θα φωτίζη πάντοτε εις τας καρδίας μας. Και η αγάπη που θα εκχυθή δια της ενεργείας του αγίου Πνεύματος, θα μεταβληθή σε τελείαν και καθαράν αγάπην προς τον Θεόν και τους ανθρώπους και έτσι θα ζήσωμεν επί της γης αγγελόπρεπον βίον και πραγματικά μακάριον και γλυκύτατον, επειδή θα είμεθα δέσμιοι της θείας και θεοποιού διπλής αγάπης, «εν η κρέμανται όλος ο νόμος και οι Προφήται» (Ματθ. κβ: 40). Αυτής της αγάπης, δεν υπάρχει τίποτε εντελώς γλυκύτερον στην ψυχήν και μάλιστα όταν συμβαίνη να προέρχεται από την θεωρίαν του Θεού και την γνώσιν των όσων περί τον Θεόν υπάρχουν, δηλαδή όταν πηγάζει από την φωτιστικήν χάριν του αγίου Πνεύματος. Εκείνος λοιπόν που έχει την καλήν πρόθεσιν να κοπιάση για να ανέλθη εις τον Θεόν, ήτοι να ενωθή με τον Θεόν και εν συνεχεία θα θεωθή, δηλαδή να σωθή – γιατί χωρίς την θέωσιν του νου, είναι αδύνατον να σωθή ο άνθρωπος, σύμφωνα με τους λόγους των θεολόγων (Διονύσιος Αρεοπαγίτης) – οφείλει μαζύ με την εφικτήν εργασίαν των εντολών του Κυρίου, να στρέφεται και προς την φυσικήν θεωρίαν των όντων και φαινομένων. Ώστε ούτε την πρακτικήν να αφήνη τυφλήν, μη ενώνων σ΄ αυτήν και την θεωρίαν, αλλ΄ ούτε την θεωρίαν να έχη άψυχη χωρίς υποδομήν της την πράξιν. Έτσι λοιπόν αυτός ο άνθρωπος μαζύ με την σοφίαν, που διακρίνεται για το έλλογον και νοερόν, και την γνώσιν που αντλεί από την μελέτην των θείων Γραφών, αρχίζει με θείαν τινά ορμήν να στρέφεται στην φυσικήν θεωρίαν της καλλονής των κτισμάτων, όπου φανερούται ο απειροδύναμος και απειρόσοφος Δημιουργός, εις όλην την ποικιλίαν της δυνάμεως και απειρίας. Και όσον ο νους στρέφεται στην θεωρίαν των όντων, κατ΄ αναλογίαν εντρυφά δια των αναγωγικών μυστικώς λογισμών. Και ενώ περνά ο καιρός μέσα στον αθόρυβον και ησυχαστικόν βίον, δια της μελέτης των θείων, - τα οποία μελετά μόνον δια της Γραφής και των κτισμάτων – φθάνει στο σημείον, κατά το δυνατόν, να ενοποιή μέσα του κατά τρόπον αρμονικόν την Γραφήν με την κτίσιν και την αλήθειαν με τα σύμβολα. Και αφού επιτευχθή αυτό, εν συνεχεία ο νους, μαζύ με την ενέργειαν της χάριτος του προσκυνητού Πνεύματος, ανυψώνεται στην όρασιν και την επιστήμην – γνώσιν της ιεράς αληθείας, όπως λέγει ο μέγας Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης. Κατόπιν ανάγεται σε δεύτερον και υψηλότερον ιερόν αναβαθμόν θεωρίας, εις τα θεία θεάματα και νοήματα, που είναι απλά, χωρίς τύπους και σύμβολα.
α΄. Κάθε τι που ζει, έχει σαν ιδιότητα φυσική την φυσική του ενέργεια, στην οποία αναπαύεται και ευχαριστείται αναλόγως. Και στην ενέργειά του βρίσκει την χαρά, γι΄ αυτό και θέλει να ενεργή. Επομένως και ο άνθρωπος, επειδή έχει νουν και η ζωή του φυσικώς βρίσκεται στην ενέργεια να νοή, ηδύνεται και αναπαύεται πιο έντονα, όταν οι νοήσεις του στρέφονται προς ανώτερα αντικείμενα, που χαρακτηρίζονται ως καλά και αγαθά. Η πνευματική δε ηδονή φθάνει στο κατακόρυφον, όταν κανείς έχει την μνήμη του Θεού και μελετάει τις αρετές και τελειότητές του. Του Θεού, που είναι το άκρον αγαθόν και νοητόν, υπεράνω της καταλήψεως του νου, που η αγάπη του προς τον άνθρωπον είναι υπέρ νουν και χαρίζει στους αγαπώντες τον αγαθά ασύλληπτα και μάλιστα αιώνια. β΄. Εάν κάθε γένεση κάνει εκείνο που γεννιέται να ομοιάζη με εκείνο που γεννάει, όπως είπεν ο Κύριος, ότι «το γεγεννημένον εκ της σαρκός, σαρξ εστι, και το γεγεννημένον εκ του Πνεύματος, πνεύμα» (Ιω. γ: 6)· εάν λοιπόν είναι πνεύμα ο γεννημένος από το Πνεύμα, γίνεται φανερόν ότι είναι και θεός, σύμφωνα με το Πνεύμα που το εγέννησε, επειδή και το Πνεύμα είναι αληθινός Θεός, από τον οποίον γεννήθηκε κατά χάρη εκείνος που μετέχει στη ζωή του αγίου Πνεύματος. Εάν λοιπόν είναι θεός αυτός, τότε κατά συνέπεια είναι προφανώς θεωρητικός, γιατί ο Θεός λέγεται Θεός εκ του θεωρείν. Ώστε είναι επόμενον, ότι εκείνος που δεν «θεωρεί», ή ακόμα δεν επέτυχε να γεννηθή πνευματικά και να μετέχη στο Πνεύμα, ή, επέτυχε μεν, αλλά από αμάθεια κλείνει την οπτική δύναμη της ψυχής του και από απαιδευσία αποστρέφεται τις νοητές θείες ακτίνες, που λάμπουν γύρω από τον νοητόν ήλιον της δικαιοσύνης. Καίτοι αυτός κατέστη μέτοχος της δυνάμεως που θεώνει και υψώνεται προς την αγιότητα, όμως δυστυχώς στερείται της ενεργείας της.
γ΄. Όλα τα όντα έλαβαν από τον δημιουργόν τους την κίνησή τους με σοφίαν, όπως και τις ιδιότητές τους. Το ίδιο και ο ανθρώπινος νους. Εξαιρέτως όμως ο νους έχει την αεικινησίαν, το δε αεικίνητον είναι άπειρον και αόριστον. Επομένως ο νους που κινείται μόνον στον μη άπειρον και περιορισμένον κόσμον, ευρίσκεται σε παραφυσική κατάσταση, κατώτερη από τις δυνατότητές του. Και αυτό παθαίνει όταν κινείται στα πεπερασμένα και περιορισμένα. Γιατί δεν είναι δυνατόν, η μεν ουσία ενός όντος να είναι πεπερασμένη και περιοριστική, η δε κίνηση του νου γύρω από αυτό να οδεύη προς το άπειρον. Επομένως και αναγκαίως το αεικίνητον του νου χρειάζεται κάτι αόριστον και άπειρον, προς το οποίον να στρέψη έλλογα την φυσικήν του κίνηση. Αλλά κανένα άπειρον και αόριστον πραγματικά δεν υπάρχει, εκτός από τον Θεόν, που είναι κατά φύση και κυρίως ένα. Συνεπώς ο νους πρέπει να ανατείνεται, να αποβλέπει και να κινείται προς το κυρίως άπειρον ένα, δηλαδή εις τον Θεόν. Και αυτό είναι το φυσικόν ιδίωμα του νου. δ΄. Τα ιδιώματα του Θεού, που βλέπει κανείς γύρω από τον Θεόν, είναι άπειρα και αόριστα. Αλλά ο νους δεν χαίρεται τελείως σ΄ αυτά γιατί ζητάει εκείνον που έχει αυτά. Και αυτό συμβαίνει γιατί κάθε ον χαίρεται στο κατά φύση όμοιόν του. Ο νους είναι από την φύση του ένας, αν και πολλά κατά τις νοήσεις τους. Ανατεινόμενος και κατά κάποιον τρόπον κινούμενος προς τον Θεόν, που κι΄ αυτός είναι ένας κατά τη φύση και πολλά κατά την ενέργειαν, είναι αδύνατον να χαίρεται απόλυτα, αν δεν φθάση δι΄ αγίου Πνεύματος εις το κατά φύση αόριστον ένα, αφού προηγουμένως ξεπεράσει όλα τα πράγματα. Επειδή δε ένα κατά φύση είναι ο Θεός, επόμενον είναι να χαίρεται ο νους απόλυτα σ΄ αυτόν. Αλλά και τα όντα χαίρονται στις φυσικές τους ιδιότητες. Επομένως φυσική ιδιότης του νου είναι να κινείται, να ανατείνεται, να αναπαύεται και να χαίρεται απόλυτα μόνον εις τον Θεόν, τον μόνον και αόριστον ένα. ε΄. Κάθε κίνησις οποιουδήποτε κτιστού όντος, ακόμη και αυτού του νου, γίνεται με τον σκοπόν να σταθή σε κάποιον κτιστόν, για να ηρεμήση και αναπαυθή οριστικά κατ΄ αναλογία προς την φύση του. Αλλά ο νους, αν και είναι μία κτιστή ουσία, όμως δεν ημπορεί κινούμενος να σταματήση στα κτιστά και να ηρεμήση σ΄ αυτά. Διότι το κτιστόν έχει ως ιδιότητα τον περιορισμόν εις τα κτιστά, επειδή έχει αρχήν, ενώ ο νους σαν αεικίνητος δεν υπόκειται σε περιορισμόν, αλλά θα εξακολουθή να επιζητή κάπου να κινηθή. Είναι αδύνατον δε να ηρεμήση, ή να επιτύχη εκείνο που από τη φύση του είναι ο τελικός σκοπός του (ο Θεός) ή να έχη την σωστή αεικινησία του, ο νους, εάν κλειστή στους περιορισμούς των κτιστών.Αυτό είναι έξω από τη φύση του νου, που είναι φανερά αεικίνητος. Επομένως δεν ημπορεί ο νους να εύρη την ηρεμίαν ή να σταθή σε κάποιο κτιστόν. Που λοιπόν να χρησιμοποιήση ο νους την ιδιότητά του, δηλαδή να στέκεται δια της κινήσεως, κι΄ έτσι να ηρεμή, να ειρηνεύη και να έχη σταθερή την αίσθηση της αναπαύσεως, αν δεν φθάση σε κάτι άκτιστον και μη περιγραπτόν; Αυτό είναι μόνον ο Θεός, το εν υπερκόσμιον υπάρχον. Εις αυτό συνεπώς το ένα και απερίγραπτον πρέπει να φθάση ο νους δια κινήσεως, ώστε ευρίσκοντας τη φυσική του ηρεμία, να επιτύχη την νοεράν ανάπαυσή του, όπως αρμόζει. Γιατί εκεί υπάρχει στάση δι΄ αγίου Πνεύματος και υπερφυσική ανάπαυση και τέλος των πάντων είναι το άπειρον. Και δεν υπάρχει πλέον ουδεμία κίνηση σε κάθε νουν, που έφθασε το ένα, το αόριστον, το απέραντον, το απερίγραπτον, το ανείδεον, το ασχημάτιστον και απόλυτα απλούν. Γιατί τέτοιο είναι το ένα, δηλαδή ο Θεός. στ΄. Εάν ο Θεός «ποιεί τους Αγγέλους αυτού πνεύματα», όπως λέγει ο Δαβίδ, και εκείνους τους ανθρώπους, που γεννάει το άγιον Πνεύμα, τους κάνει πνεύμα, όπως είπεν ο Κύριος (Ιω. γ: 6), τότε γίνεται Άγγελος ο άνθρωπος εκείνος που έχει γεννηθή από την πραγματική μετοχή του στο άγιο Πνεύμα. Αλλά όμως το έργον των Αγγέλων είναι η θεωρία του προσώπου «του Πατρός ημών του εν ουρανοίς», όπως είπεν ο Κύριος. Επομένως και ο μετέχων πραγματικά του αγίου Πνεύματος πρέπει να ανυψώνεται στη θεωρία του προσώπου του Θεού. Γι΄ αυτό και ο Δαβίδ διδάσκει κάπου λέγοντας: «Ζητήσατε τον Κύριον και κραταιώθητε · ζητήσατε το πρόσωπον αυτού δια παντός». Άρα δεν τηρεί το πρέπον εκείνος που, ενώ μετέχει του αγίου Πνεύματος, του ζωοποιού και φωτιστικού και ερωτοεργού και έλαβε πείρα της ανεκφράστου γεννήσεως από το άγιον Πνεύμα, και ανέβηκε στα ύψη της αγγελικότητος, αυτός από αδόκιμη ευλάβεια αχρηστεύει την νοερά αίσθησή του προς τον Θεόν και δεν θέλει να ανυψώνεται προς τον Θεόν και τα θεία. Και τούτο, παρά την επιταγή του Σωτήρος να «μένωμεν εν αυτώ», επειδή και αυτός «μένει εν ημίν» και παρ΄ ότι λέγει ο Δαβίδ · «προσέλθετε προς αυτόν και φωτίσθητε». Αληθινά εάν έχωμε πρόθεση να ακολουθήσωμε με συνέπεια τον σωστό δρόμον μέσα στο φως του Θεού και Πατρός, δηλαδή μέσα στο άγιον Πνεύμα, θα ιδούμε το περί τον Θεόν φως, ήτοι την θείαν αλήθειαν. Και αυτό, εάν βέβαια δεν θελήσωμε από αγνωσίαν να αποτρέψουμε το πρόσωπον από τις θείες ακτίνες. ζ΄. Με τρεις τρόπους ο νους έρχεται στη θεωρία του Θεού · κινούμενος από τον εαυτόν του, κινούμενος από άλλη δύναμη και μεταξύ των δύο τρόπων. Και ο μεν πρώτος τρόπος ενεργείται μόνον από τη φύση του νου με τη θέλησή του, χρησιμοποιώντας την φαντασία του. Το τέλος αυτού του τρόπου είναι η θεωρία όχι του Θεού, αλλά των περί τον Θεόν. Αυτά και παραπλήσια εφαντάσθησαν και οι Έλληνες ειδωλολάτραι σοφοί. Ο δε δεύτερος είναι υπερφυσικός, πραγματοποιούμενος με τη θέληση και τον φωτισμόν μόνο του Θεού. Ως εκ τούτου, ο νους, διατελεί υπό την πλήρη κατοχή του Θεού, αρπάζεται σε θείες αποκαλύψεις, γεύεται τα απόρρητα μυστήρια του Θεού και βλέπει τις εκβάσεις των μελλόντων. Ο δε μεταξύ των δύο αυτών τρόπος, ενώνεται μερικώς και στους δύο τρόπους. Αφ΄ ενός μεν με τη θέλησή του και την φαντασία του ενεργεί τον αυτοκίνητον τρόπον, αφ΄ ετέρου δε κοινωνεί με τον ετεροκίνητον, κατά το μέτρον της χορηγουμένης εις αυτόν θείας ελλάμψεως, με την οποίαν ενούται · τον δε Θεόν βλέπει κατά τρόπον ανέκφραστον «επέκεινα», δηλ. χωρίς πραγματική νοερά ένωση. Ευρισκόμενος ο νους έξω απ΄ όλα τα γύρω από τον Θεόν βλεπόμενα και λεγόμενα, δεν βλέπει τις ενέργειες του Θεού, δηλ. αγαθότητα, θέωση, σοφίαν, δύναμη, πρόνοια ή άλλο τι ιδίωμα. Αλλά γίνεται όμως πλήρης κυρίως νοερού φωτός, χαράς πνευματικής, που ενεργεί το θείον πυρ της αγάπης και ενώνεται με όλες αυτές τις θείες ενέργειες. η΄. Ο νους χρησιμοποιώντας την φαντασία του για να «θεωρή» τα αόρατα, οδηγείτε από την πίστη. Στη συνέχεια, ελλαμπόμενος από την Χάρη, βεβαιώνεται από την ελπίδα.Ύστερα, όταν «αρπαγή» από το θείον φως, τότε γίνεται σκεύος αγάπης προς τους ανθρώπους και πολύ περισσότερον, αγάπης προς τον Θεόν. Έτσι η τριπλή τάξη και κίνηση του νου, με πίστη, με ελπίδα και αγάπη, είναι τελεία και θεοποιός και αποβαίνει ασφαλής και σταθερή. Και εκείνος που φθάνει στον άνετον χώρον της ακροπόλεως, δηλαδή στο φρούριον της αγάπης, έχει πλέον ασφαλισθεί. Ως εκ τούτου πραγματοποιείται το Αποστολικόν: «η αγάπη πάντα στέγει, πάντα υπομένει», δια το αγαθόν της πίστεως και της ελπίδος· «η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει», όπως λέγει, χάρη στην πύρινη ένωσή της και την ανέκφραστη επαφή της με τον Θεόν. θ΄. Σε κανένα από τα κτιστά δεν υπάρχει η μοναδικότης. Δεν είναι άγνωστον, ότι τα κτιστά διαφέρουν μεταξύ τους κατά τον τρόπον κάπως των ιδιωμάτων τους. Αφού είναι κτιστά δεν έχουν ουσιώδη διαφοράν μεταξύ τους, γιατί έκαστον κτίσμα έχει αρχή και τέλος και τελεί υπό φυσικήν αναγκαιότητα κι΄επομένως δεν μπορεί ποτέ να είναι κυρίως ένα απλούν. Γιατί πραγματικόν ένα, είναι μόνον το άκτιστον, ως απλούν, ως άναρχον, ως ατελεύτητον και αόρατον, γι΄ αυτό και άπειρον που είναι ο Θεός. Προς το ένα αυτό, αν ο νους βλέπη, μετέχοντας του αγίου Πνεύματος και ζωοποιού και βοηθούμενος υπ΄ αυτού, τότε κάθε ημέρα θα δέχεται πνευματική αύξηση, θα είναι ενωμένος και απλωμένος στον Θεόν, και σταδιακά θεοποιούμενος. Mε τα ανωτέρω ενεργήματα, ο νους, σαφώς και με αίσθηση κατενόησε, ότι χωρίς την απόβλεψη, με την ενέργεια του Πνεύματος, προς το ένα, είναι αδύνατον να αποκτήση κανείς νουν ανώτερον. Και αυτό, γιατί ο νους σκορπίστηκε στον πολυσχιδή κόσμον και υπετάχθη στα πάθη, γι΄ αυτό χρειάζεται μια δύναμη υπερκόσμια και επομένως του υπερφυσικού ενός, προς το οποίον να «αποβλέπη», κι΄ έτσι, αποσπώμενος από τα διασπαστικά στοιχεία του κόσμου, να ελευθερωθή από τα πάθη και από την διάσπαση και να επιτύχη την θεϊκήν ενότητα. Γι΄ αυτό και ο Κύριος παρακαλεί τον Πατέρα, «ίνα ώμεν εν» οι πιστοί μαζή με τον Πατέρα και τον Υιόν δια Πνεύματος. Και όπως θα είμαστε ένα, όπως είναι η Τριάς, (όχι βέβαια αιρετικά ένα, όπως είπε ο Σαβέλλιος το εν) θα είμαστε, όπως και πρέπει, τετελειωμένοι, του αγίου Πνεύματος ενοποιούντος με τη Χάρη και διατελούντες σε ενοποιόν θεωρίαν του ενός Θεού. Αυτή είναι φανερά η πραγματική βελτίωση και αυτό είναι το τέλος και η αληθινή και μοναδική ανάπαυση. Γι΄ αυτό και η φθονερή και μισάνθρωπη συμμορία των δαιμόνων, απρεπέστατα, διεσκόρπισε τον σεβασμόν σε πολλούς θεούς, διέσπασε μέσα στην πλάνηση το ενιαίον του νου κι΄ έτσι δεν του άφησε την δυνατότητα να έχη μονάχα την φαντασία του στο υπερκόσμιον ένα. Κι΄ έτσι, με την λατρεία στους πολλούς θεούς, με την απόβλεψη σ΄ αυτούς και την ακόλουθη διαίρεση, να πείση τον νουν (η συμμορία των δαιμόνων) να κινήται παρά την φύση του και επομένως να τον καταστήση επιθυμητήν των διαφόρων παθών και του ψεύδους, αντί της αρετής και της αληθείας. Γι΄ αυτό το άγιον Πνεύμα, δια του Προφήτου συμβουλεύει, λέγοντας· «προσέλθετε προς αυτόν, τον ένα δηλαδή, και φωτίσθητε». Και ακόμη αλλού: «εγώ Θεός πρώτος και εγώ μετά ταύτα και πλην εμού ουκ έστιν άλλος Θεός». Και πάλιν· «άκουε Ισραήλ, Κύριος ο Θεός σου, Κύριος εις εστιν». Διότι το τρισυπόστατον της μιας θεότητος δεν διαιρεί την μίαν κυριότητα, αλλά και τρία είναι ακριβώς τα πρόσωπα και πάλιν παραμένει ένα κατά την ουσίαν, την δύναμη, την θέληση και την ενέργειαν και στα άλλα ουσιώδη αγαθά. Επομένως το να λατρεύη κανείς το ενιαίον του Θεού, να «αποβλέπη» εις αυτό και να συνάγεται με όλη την δύναμη προς αυτό, αφαιρούμενος απ΄ όλα τ΄ άλλα είναι θέλημα του Θεού και βελτίωση του νου, αφού έτσι ευρίσκεται η αλήθεια, ο θείος έρωτας κι΄ επομένως γεννιέται η θέωση. ι΄. Εάν το μεν ψέμα είναι πολυσχιδές, η δε αλήθεια είναι ένα, άρα ο νους που υψώνεται στο ένα με την ενέργεια του Πνεύματος, υψώνεται στο υπερκόσμιον, στο ανώτερον απ΄ όλα, στον δημιουργόν της κτίσεως, προς αυτήν την αλήθειαν. Αλλά όμως δεν μπορεί ο νους να ελευθερωθή από τα πάθη, αν αυτή αλήθεια δεν τον ελευθερώση (Ιω. η: 32). Επομένως ο νους ελευθερώνεται από τα πάθη στρεφόμενος και υψούμενος προς το υπερκόσμιον ένα. Στον νουν ταιριάζει φυσικώς όχι η δουλεία, αλλά η ελευθερία για να είναι απαθής η ψυχή και για να τείνη προς την θεοειδή κατάσταση και κυρίως στην πνευματικήν υιοθεσία. Διότι λέγει ο Κύριος «ο δούλος ουκ οίδε τι ποιεί ο Κύριος αυτού» (Ιω. ιε: 15). Εάν η άγνοια είναι χαρακτηριστικόν του δούλου, είναι φανερόν, ότι εκείνος που επέτυχε την ελευθερία του, γνωρίζει τα μυστήρια του Πατρός και παραλλήλως ανέβηκε στο ύψος, όπως είναι επόμενον του αξιώματος της υιοθεσίας. Όπως η άγνοια είναι προφανώς αντίθετη στη γνώση, έτσι οπωσδήποτε και η τάξη του δούλου είναι αντίθετη σαφώς με την υιϊκή τάξη. Και αν εκείνος που δεν γνωρίζει το θέλημα του Κυρίου είναι δούλος, εκείνος που το γνωρίζει δεν είναι δούλος, αλλά ελεύθερος ή μάλλον υιός. Διότι το Πνεύμα της αληθείας ενεργώντας την ελευθερίαν, αυτό το ίδιον υιοθετεί στον Θεόν όσους επισκιάση. Γιατί, λέγει, «όσοι Πνεύματι Θεού άγονται, ούτοί εισιν υιοί Θεού» (Ρωμ. η: 14). Εάν λοιπόν το να ατενίζη κανείς στο υπερούσιον ένα, βρίσκεται μέσα στην αλήθεια, η δε αλήθεια χορηγεί στον νουν την ελευθερίαν, η δε ελευθερία αποτελεί απόδειξη ζωντανή της θείας υιοθεσίας, αυτού του δώρου της υιοθεσίας επομένως ούτε μεγαλύτερον υπάρχει, αλλά ούτε άλλο τι πρέπει στην λογικήν φύση. Συνεπώς είναι πολύ έλλογον και από τα πλέον επείγοντα, να ανυψώνεται ο νους, να ατενίζη και να συνάγεται με την Χάρη του Πνεύματος, με όλη την δύναμή του, προς το υπερκόσμιον ένα, δηλαδή στον Θεόν. ια΄. Το άγιον Πνεύμα λέγει· «Κύριος ο Θεός σου, Κύριος εις εστίν». Η φροντίδα της θειότητος του Πνεύματος είναι να ανυψώνη τον νουν προς το υπερκόσμιον ένα. Και μάλιστα, όχι μόνον να διακηρύττη μεν το ένα και να λέγη εκ του άλλου ότι δεν πρέπει κανείς να στρέφη τον νουν προς το ένα και αυτό να ενατενίζη. Εκείνο που λέγει το Πνεύμα, αυτό θέλει και να νοούμεν, τον Θεόν. Και εκείνο το οποίον νοείται, προς αυτό πρέπει να στρέφεται ο νους. Εάν ο νους δεν στραφή στο νοητόν ένα (για να σταθή σ΄ αυτό), κάθε άλλη νόηση είναι ανύπαρκτη. Επομένως η διδασκαλία περί ενοποιήσεως και στροφής προς το ένα αποβαίνει ματαία. Εάν λοιπόν αυτό είναι άτοπον, άτοπον είναι επίσης το να μη διανοήται κανείς το ένα και προς αυτό να στρέφεται. ιβ΄. Εάν είναι φύση στα αιτιατά και μάλιστα στους λογικούς ανθρώπους, να στρέφωνται, να ανατείνωνται και να βλέπουν προς το αίτιον, (αιτία πάντων των δημιουργημάτων είναι ο Θεός, από τον οποίον και ο νους· ο δε Θεός είναι το κορυφαίον ένα και απλούν), επομένως είναι φύση του νου να στρέφεται προς το κορυφαίον ένα, να ανυψώνεται και να βλέπη αυτό ως αίτιόν του. ιγ΄. Εάν, «εξ αυτού και δι΄ αυτού και εις αυτόν τα πάντα» (Ρωμ. ια: 46), επειδή και ο νους είναι ένα απ΄ αυτά, συνεπώς από τον Θεόν και δια του Θεού έγινεν ο νους κυριώτατα μάλιστα ωσάν εικόνα Θεού. Γι΄ αυτό περισσότερον οφείλει ο νους να βλέπη τον Θεόν. Και το «εις αυτόν» λεγόμενον σημαίνει ότι ο νους πρέπει να στρέφεται εις την όραση του ενός υπερκοσμίου. Επομένως ο νους οφείλει να ενατενίζει το ένα. ιδ΄. Τα πολλά δημιουργήματα προήλθαν από το ένα και όχι από τα πολλά. Και η κτίση είναι τα πολλά και επομένως είναι φανερόν ότι έγιναν από το ένα. Αλλά το ένα εκείνο, ως κτίστης και δημιουργός, είναι επάνω από την κτίση. Επομένως εκείνος που θεωρεί την κτίση σωστά, κατ΄ ανάγκην θα φθάση στο υπερκόσμιον ένα υπερβαίνοντας την κτίση. Επειδή υπάρχουν άφθονα δημιουργήματα σαν απηχήματα του δημιουργού, με τα οποία φανερώνεται ο Θεός που με την θέλησή του τα παρήγαγε με τέχνη, σοφία, δύναμη και αγαθότητα και προνόησε γι΄ αυτά, γι΄ αυτό και ο Ησαϊας λέγει εν Πνεύματι· «επάρατε τους οφθαλμούς υμών και ίδετε τις κατέδειξε ταύτα πάντα» (Ησα. μη:26). Με το μεν «ταύτα πάντα», εννοεί τα πολλά κτίσματα, με το δε «τις», ανεβάζει τον νουν προς τον δημιουργόν των (που είναι ένα κατά φύση απλούν).
Η παρεξηγημένη έννοια της θέωσης - π. Νικόλαος Λουδοβίκος
Εγώ νομίζω ότι πολλά πράγματα που είναι παραδεδομένα, πρέπει να τα πούμε με καινούργιους τρόπους σήμερα. Ας πούμε, σας έλεγα προηγουμένως για τη διανοημάτωση. Μιλάμε για τη θέωση σήμερα. Και η θέωση είναι σήμερα κάτι τραγικά παρεξηγήσιμο. Μπορεί να σημαίνει εγκατάλειψη των ανθρωπίνων, μπορεί να σημαίνει ένα εκστατισμό, τον οποίο κατηγορώ, πολλές φορές στους προσωπολόγους, να βγω απ’ τη φύση. Γιατί να βγεις απ’ τη φύση;! Η φύση είναι η ουσία του κακού, η φύση είναι η πτώση. Αυτά λέει, ξέρετε ποιος. Συγκεκριμένοι άνθρωποι. Τα λένε. Δεν τα λέω εγώ. Αυτοί τα λένε.Και σαν να πιστώνεις και στο Θεό, κάτσε να δεις, τι περίεργο, αίνιγμα. Δημιουργείς ένα κόσμο, από τον οποίο πρέπει να δραπετεύσω. Τι είσαι εσύ; Άρρωστος είσαι. Τι είμαι, η μαϊμού την οποία βλέπεις και διασκεδάζεις; Και βάζεις μέσα τη θέωση. Οπότε είναι η έκσταση της έκστασης στην νιοστή. Από έκσταση σε έκσταση. Τι βλακείες είν’ αυτά;! Τι νόημα θα είχανε; Εμένα προσωπικά δε θα με ενδιέφερε καθόλου αυτό το πράγμα. Αλλά κοίταξε να δεις, αν έφτιαξες τον κόσμο, δεν τα λέω εγώ αυτά, τα λένε μεγάλοι απ’ τους απολογητές πατέρες. Αν διαβάσετε τους πρώτους Απολογητές, έτσι, θα δείτε να τα λένε αυτά τα πράγματα. Ή εάν ο Θεός έφτιαξε τον κόσμο, έτσι, πρέπει να μπορεί και να τον σώσει. Αν δεν μπορεί να τον σώσει, ή δεν είναι Θεός, ή δεν έφτιαξε τον κόσμο. Διαβάστε τον Ιουστίνο, διαβάστε τον Τερτυλλιανό, κλπ. Να δείτε πως ακριβώς το λέει. Και μου κάνει εντύπωση, τολμηρά πολύ. Επομένως, εάν αυτό το πράγμα αφορά τη σωτηρία της φύσεως, και αν προσδοκούμε ανάσταση νεκρών, για κάποιο λόγο, και ζωή του μέλλοντος αιώνος, ζωή ποιανού;, του Θεού; Ο Θεός είναι αυτοζωή. Ζωή ποιανού; Της Δημιουργίας. Έτσι.Η θέωση πρέπει να έχει κάποιες κατηγορίες, οι οποίες αφορούν τον τρόπο με τον οποίο καταλαβαίνουμε και εμείς την αιωνιότητα. Ή θα είναι μια αιωνιότητα που δεν τη καταλαβαίνουμε; Θα την καταλαβαίνουμε, γιατί θα είναι δική μας η αιωνιότητα. Δώρο Θεού, αλλά δική είναι η αιωνιότητα. Και εδώ μπαίνει μεταξύ πολλών, και το ερώτημα περί του νοήματος. Και άλλα. Μπαίνει αυτό που λέω διυποστατική συνενέργεια. Που εξηγεί πως κοινωνώ με του άλλους και με το Θεό. και μπαίνουν μια σειρά από όρους. Έχω βρει αρκετούς, δεν ξέρω αν υπάρχουν και πολλοί άλλοι ακόμα. Για να εξηγήσω στον εαυτό μου αυτό, και τελικά φτάνουμε στη διανοημάτωση, η οποία όμως είναι ένας τρόπος να’ μαι διάφανος ως νόημα για σας, και να σας βοηθάω να φτιάξετε εσείς το δικό σας νόημα σε διάλογο με το δικό μου. Ώστε να’ ναι meanigful, να έχει νόημα. Η βασιλεία του Θεού είναι κυρίως η κυριαρχία, καταλάβατε, μιας κατάστασης που έχει νόημα. Δεν είναι νοησιαρχικό νόημα, αυτό το οποίο καταλαβαίνω, αλλά κάτι το οποίο καταλαβαίνω, ακόμα και αν είναι πέρα απ’ την κατανόηση μου. Επειδή είναι λογικό. Αν δείτε τα οράματα των πατέρων, οι οποίοι είχαν την εμπειρία των εσχάτων, και εμπειρία της βασιλείας του Θεού, αισθανόντουσαν όλοι, ότι αυτό που έβλεπαν, ήταν καταπληκτικά όμορφο, και καταπληκτικά λογικό. Δεν ήταν παράλογο. Ήταν πέρα από τη λογική, πάνω από τη λογική, αλλά δεν ήταν παράλογο. Γιατί; Γιατί η έννοια της λογικότητας είναι ένα χαρακτηριστικό του Θεού, είναι λόγος, ο Θεός όταν μας απευθύνεται. Και ο Πατήρ έχει λόγο, έχει κατά φύση λόγο.
Δεν ξέρω αν αυτά που λέω είναι διαφωτιστικά. Αλλά πρέπει να δουλέψουμε έτσι, και τότε αρχίζω να λέω, α έτσι είναι η θέωση. Αυτό με ενδιαφέρει και μπορώ να το κάνω. Και οποιαδήποτε άσκηση στην κατεύθυνση αυτή, έχει ξαφνικά νόημα, δεν ξέρω. Έχει νόημα, είναι η οντολογία του αγιασμού. Αλλιώς θα μιλάμε για πράγματα…Μου ζήτησαν να μιλήσω σε ένα διεθνές συνέδριο για τη θέωση. Λέω ωραία, θα σας μιλήσω για τα ανθρωπολογικά στοιχεία της θέωσης. Τα ανθρωπολογικά και οντολογικά δεδομένα της θέωσης. Διότι αλλιώς, σας είπα, είναι μια τραγική παρεξήγηση το πράγμα. Και προστίθεται στον ναρκισσισμό και τον ατομικισμό τον συνήθη, και αυτός της θέωσης από πάνω. Ναι ή όχι; Και γίνεται κομφούζιο. Οπότε πάει και ο άλλος στο μοναστήρι, υπάρχουν παιδιά που πάνε στον μοναχισμό με λάθος τρόπο. Και εκεί κάνουν αγώνα στο αυτό, για να γίνουν θεούμενοι. Κάποια στιγμή αυτό είχε γίνει μέρος και της θεολογικής μας γλώσσας, μια προηγούμενη, όταν ήμουν εγώ φοιτητής. «Καθαιρόμενος, φωτιζόμενος και θεούμενος». Προς μεγάλο μπέρδεμα των παιδιών. Και θυμάμαι γράφαμε στους τοίχους. Είχαμε ένα καθηγητή τότε. Διάσημο θεολόγο και καλό. Αλλά βλέπετε. Και τα σωστά που λέγονται θέλουν πολλή δουλειά για να πάμε παραπέρα. Δεν είναι τίποτα αυτονόητο στον χώρο. Έλεγε πρώτα μας καθάρισαν, μετά μας φώτισαν, λέτε τώρα να μας θεώσουν, έγραφε στον τοίχο; Και εσύ σε ποια φάση είσαι που τα λες αυτά; Εγώ σε ποια φάση είμαι, μπορείς να μου πεις;
Δεν είναι καλύτερο να εργαζόμαστε με τρόπους τους οποίους κατανοούμε; Ούτως ώστε αυτό που κάνω, να έχει τη χαρά ότι καταλαβαίνω τα επόμενα βήματα. Γιατί έκανα αυτό το βήμα. Και μετά θα δούμε ότι και η προσευχή και οι παραδοσιακές μέθοδοι προσαρμόζονται σε αυτά τα πράγματα πολύ καλά και κυρίως κατανοούνται. Και έτσι γίνεται κανείς εν επιγνώσει πιστός. Αυτό θέλω να πω.
Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΣ ΜΑΣ. Ο ΑΠΟΛΥΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΤΟΥ ΗΣΥΧΑΣΜΟΥ, ΥΠΗΡΕΤΗΣ ΤΟΥ ΖΗΖΙΟΥΛΑ. ΥΠΗΡΕΤΕΙ ΑΛΛΟΤΡΙΟΥΣ ΣΚΟΠΟΥΣ ΑΛΛΑ ΕΧΕΙ Ο ΘΕΟΣ.
ΠΟΙΑ ΦΥΣΗ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ; ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΔΕΝ ΠΡΟΣΕΛΑΒΕ Ο ΚΥΡΙΟΣ.ΤΗΝ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΕΣΤΗΣΕ ΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΑ.
H NEA EKΚΛΗΣΙΑ. ΑΣ ΜΗΝ ΕΧΟΥΝ ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΟΙ ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ. ΠΟΝΤΑΡΟΥΝ ΣΕ ΛΑΘΟΣ ΣΚΟΤΕΙΝΟ ΑΛΟΓΟ. ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΟΤΙ Η ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΕΝΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΥΛΙΣΜΟΣ ΠΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΛΕΤΑΙ ΤΟ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΟ ΣΜΗΝΟΣ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ;
Η στάση του Γέροντα απέναντι στην άσκηση της υπακοής, ως απαραίτητης προϋπόθεσης για την εκμάθηση της πνευματικής ζωής, συνδεόταν στενά με τη στάση του απέναντι στην Ιερά Παράδοση και στον Θείο Λόγο.
Τη ζωή της Εκκλησίας την αισθανόταν ως ζωή εν Αγίω Πνεύματι και την Ιερά Παράδοση ως την αδιάλειπτη ενέργεια του Αγίου Πνεύματος μέσα στην Εκκλησία. Η Παράδοση, ως η αιώνια και αμετάβλητη παραμονή του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία, είναι το βαθύτερο θεμέλιο της υπάρξεώς της. Γι’ αυτό η Παράδοση περιλαμβάνει μέσα της ολόκληρη τη ζωή της Εκκλησίας, σε τέτοιο βαθμό ώστε και η ίδια η Αγία Γραφή να εμφανίζεται ως μία μόνο από τις μορφές της. Από αυτό προκύπτει ότι:
Αν η Εκκλησία στερούνταν την Παράδοσή της, θα έπαυε να είναι αυτό που είναι, διότι η διακονία της Καινής Διαθήκης είναι διακονία Πνεύματος, «ἐγγεγραμμένη οὐ μέλανι, ἀλλὰ Πνεύματι Θεοῦ ζῶντος, οὐκ ἐν πλαξὶ λιθίναις, ἀλλὰ ἐν πλαξὶ καρδίας σαρκίναις» (Β΄ Κορ. γ΄ 3).
Αν πάλι υποθέσουμε ότι, για τον έναν ή τον άλλο λόγο, η Εκκλησία στερούνταν όλα τα βιβλία της, δηλαδή της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, των έργων των Αγίων Πατέρων και των λειτουργικών βιβλίων, τότε η Παράδοση, έστω όχι κατά λέξη και έστω σε άλλη «γλώσσα», θα αποκαθιστούσε οπωσδήποτε την Αγία Γραφή. Στην ουσία της, και αυτή η «νέα» Γραφή θα ήταν έκφραση της ίδιας «ἅπαξ παραδοθείσης τοῖς ἁγίοις πίστεως» (Ἰούδα 3), εκδήλωση του ίδιου Ενός Πνεύματος, το οποίο ενεργεί αδιάκοπα μέσα στην Εκκλησία και αποτελεί το πραγματικό θεμέλιο και την ουσία της.
Η Αγία Γραφή δεν είναι βαθύτερη ή σπουδαιότερη από την Ιερά Παράδοση, αλλά, όπως ειπώθηκε παραπάνω, αποτελεί μία από τις μορφές της. Είναι όμως η πολυτιμότερη από τις μορφές της, τόσο επειδή μπορεί εύκολα να διαφυλαχθεί όσο και επειδή μπορεί εύκολα να χρησιμοποιηθεί. Απομονωμένη όμως από το ρεύμα της Ιεράς Παράδοσης, η Γραφή δεν μπορεί να κατανοηθεί ορθά με καμία επιστημονική έρευνα.
Αν ο Απόστολος Παύλος είχε «νοῦν Χριστοῦ», τότε ακόμη περισσότερο έχει «νοῦν Χριστοῦ» η Αγία Εκκλησία, η οποία περιλαμβάνει μέσα της και τον ίδιο τον Παύλο. Και αν τα γραπτά του Παύλου και των άλλων Αποστόλων αποτελούν Ιερά Γράμματα, τότε και μια νέα Γραφή της Εκκλησίας, ύστερα από την απώλεια των παλαιών βιβλίων, θα ήταν εξίσου Ιερή, διότι, σύμφωνα με την επαγγελία του Κυρίου, ο Θεός —η Αγία Τριάδα— παραμένει αμετάβλητα μέσα στην Εκκλησία.
Ενεργούν λανθασμένα όσοι, αποκόπτοντας τον εαυτό τους από την Παράδοση της Εκκλησίας, πορεύονται, όπως νομίζουν, προς τις πηγές της, δηλαδή προς την Αγία Γραφή. Δεν είναι η Αγία Γραφή η πηγή της Εκκλησίας, αλλά η Ιερά Παράδοση. Κατά τις πρώτες δεκαετίες της ιστορίας της η Εκκλησία δεν είχε ακόμη τα βιβλία της Καινής Διαθήκης και ζούσε μόνο με την Παράδοση, την οποία οι πιστοί καλούνται να κρατούν, όπως παραγγέλλει ο Απόστολος Παύλος στις επιστολές του (Β΄ Θεσ. β΄ 15).
Είναι πασίγνωστο ότι όλοι οι αιρεσιάρχες στηρίζονταν στην Αγία Γραφή· η μόνη διαφορά ήταν ότι την ερμήνευαν σύμφωνα με τη δική τους γνώμη. Για μια τέτοια αυθαίρετη διαστρέβλωση του νοήματος της Αγίας Γραφής κατά την ερμηνεία της είχε ήδη μιλήσει ο Απόστολος Πέτρος (βλ. Β΄ Πέτρ. γ΄ 16).
Μεμονωμένα μέλη της Εκκλησίας, χωρίς να εξαιρούνται ούτε τα καλύτερα τέκνα και οι διδάσκαλοί της, δεν κατορθώνουν να χωρέσουν μέσα τους ολόκληρο το πλήρωμα των δωρεών του Αγίου Πνεύματος. Γι’ αυτό στις διδασκαλίες και στα γραπτά τους παρουσιάζονται ορισμένες ατέλειες, μερικές φορές ακόμη και παρεκκλίσεις· στο σύνολό της όμως η διδασκαλία της Εκκλησίας, η οποία κατέχει το πλήρωμα των δωρεών και της γνώσης, παραμένει αληθινή στους αιώνες.
Η ακράδαντη πίστη στην αλήθεια της διδασκαλίας της Καθολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο σύνολό της και η βαθιά εμπιστοσύνη σε καθετί που αυτή παρέλαβε και επιβεβαίωσε μέσα στην πείρα της αποτελούν ακλόνητο θεμέλιο της ζωής του αγιορείτη μοναχού. Αυτό τον προφυλάσσει από τον έξω από την Παράδοση ερασιτεχνισμό και από τις άτεχνες αναζητήσεις. Μια τέτοια είσοδος, μέσω της πίστης, στη ζωή της Καθολικής Εκκλησίας καθιστά τον μοναχό κληρονόμο του αμέτρητου πλούτου της και προσδίδει από την αρχή στην προσωπική του άσκηση χαρακτήρα σταθερής βεβαιότητας.
Κατά τη μελέτη της Αγίας Γραφής, των πατερικών έργων και των ανεξάντλητων σε δογματικό και προσευχητικό περιεχόμενο θησαυρών των λειτουργικών βιβλίων, ο μοναχός συναντά απέραντο πλούτο και γι’ αυτό δεν αισθάνεται την ανάγκη να γράψει και ο ίδιος γι’ αυτά, εφόσον δεν έχει να προσκομίσει κάτι ουσιαστικά νέο. Όταν όμως στη ζωή της Εκκλησίας εμφανιστεί πραγματική ανάγκη, τότε θα γραφτούν νέα βιβλία.
Κάθε νέο βιβλίο που έχει την αξίωση να περιληφθεί στη διδασκαλία της Εκκλησίας ή να την εκφράσει υποβάλλεται στην κρίση της Εκκλησίας. Αυτή εξετάζει τα πάντα αργά αλλά λεπτομερώς και τα δοκιμάζει από όλες τις πλευρές, και προπάντων από την άποψη της επίδρασης της διδασκαλίας στη ζωή.
Αυτό το κριτήριο, δηλαδή η επίδραση της διδασκαλίας στη ζωή, έχει εξαιρετικά μεγάλη σημασία εξαιτίας του άρρηκτου δεσμού μεταξύ της δογματικής συνείδησης και της πνευματικής ζωής.Έτσι, η Εκκλησία απορρίπτει καθετί που αποδεικνύεται ότι αντιφάσκει ή δεν συμφωνεί με το πνεύμα της κατά Χριστόν αγάπης, με την οποία ζει.
Μεμονωμένα τέκνα και μέλη της, καθώς βαδίζουν προς αυτή την αγάπη, προσκόπτουν, πέφτουν, διαπράττουν εγκλήματα· η Εκκλησία όμως, στα βάθη της, γνωρίζει διά του Αγίου Πνεύματος την αλήθεια της αγάπης του Χριστού. Και εκεί όπου συναντά ακόμη και τη λέξη «αγάπη», αλλά με διαφορετικό περιεχόμενο, η Εκκλησία δεν εξαπατάται από καμία φιλοσοφία, από καμία λαμπρή διδασκαλία. Η Εκκλησία ποτέ δεν πλανάται.
Πιστεύουμε ότι ο μακάριος Γέροντας Σιλουανός, αληθινός υιός της Εκκλησίας, υποδεικνύει στα γραπτά του το έσχατο και πιο αξιόπιστο κριτήριο της αλήθειας μέσα στην Εκκλησία: την κατά Χριστόν θεία αγάπη προς τους εχθρούς και την κατά Χριστόν ταπείνωση.
Έγραφε ο Γέροντας:
«Κανείς δεν μπορεί από μόνος του να γνωρίζει τι είναι η αγάπη του Θεού, αν δεν τον διδάξει το Άγιο Πνεύμα. Στην Εκκλησία μας όμως η αγάπη του Θεού είναι γνωστή εν Αγίω Πνεύματι και γι’ αυτό μιλούμε γι’ αυτήν».
«Ο Κύριος είναι αγαθός και ελεήμων· εμείς όμως, εκτός από όσα λέει η Γραφή, τίποτε δεν θα μπορούσαμε να πούμε για την αγάπη Του, αν δεν μας δίδασκε το Άγιο Πνεύμα».
«Καθένας από εμάς μπορεί να κρίνει κατά το μέτρο της χάρης του Αγίου Πνεύματος που γνώρισε...». «Οι Άγιοι μιλούν για πράγματα που πράγματι είδαν και γνωρίζουν. Δεν μιλούν για κάτι που δεν είδαν...» (βλ. Κολ. β΄ 18). «Οι Άγιοι δεν λένε τίποτε από τον δικό τους νου».
Η θεόπνευστη Γραφή είναι ο βεβαιότερος λόγος (βλ. Β΄ Πέτρ. α΄ 19), ωφέλιμος για διδασκαλία και νουθεσία σε κάθε έργο αγαθό και θεάρεστο (βλ. Β΄ Τιμ. γ΄ 16-17), αλλά η θεογνωσία που αντλείται από αυτήν δεν μπορεί να φτάσει στην ποθητή τελειότητα, αν ο Ίδιος ο Κύριος δεν τη διδάξει διά του Αγίου Πνεύματος.
Με όλη την αληθινή του ταπείνωση και πραότητα, ο Γέροντας έλεγε με ακλόνητη πεποίθηση και εσωτερική αυθεντία ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί «με τον νου του» να συλλάβει το Θείο, το οποίο γνωρίζεται «μόνον διά Πνεύματος Αγίου». Γι’ αυτό και η Αγία Γραφή, «Πνεύματι Ἁγίῳ γεγραμμένη», δεν μπορεί να κατανοηθεί μέσω επιστημονικής έρευνας, με την οποία είναι προσιτές μόνο ορισμένες εξωτερικές πλευρές και λεπτομέρειες, καθόλου όμως η ουσία.
Πριν δοθεί άνωθεν στον άνθρωπο το «συνιέναι τὰς Γραφάς» και το «γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ», πριν ταπεινωθεί ο άνθρωπος μέσα στον μακρό αγώνα κατά των παθών και γνωρίσει με πείρα και αίσθηση την ανάσταση της ψυχής του και όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτή τη μεγάλη και μυστηριώδη οδό, είναι απαραίτητο να κρατιέται σταθερά από την παράδοση και τη διδασκαλία της Εκκλησίας και να μην τολμά να διδάσκει από τον εαυτό του, όσο μορφωμένος κι αν είναι «κατ’ άνθρωπον». Γιατί ακόμη και οι ευφυέστερες επινοήσεις των ανθρώπων απέχουν πολύ από την αυθεντική ζωή του Πνεύματος.
Το Άγιο Πνεύμα, το Πνεύμα της Αληθείας, ζει σε κάποιο μέτρο μέσα σε κάθε άνθρωπο, και ακόμη περισσότερο μέσα στον χριστιανό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε χριστιανός μπορεί να μεγαλοποιεί τη σχετικά μικρή πείρα της χάρης και να στηρίζεται με παρρησία σε αυτήν. Το Άγιο Πνεύμα, που πράγματι παραμένει πάντοτε μέσα στην Εκκλησία, υπομονετικά και ήρεμα αναζητεί και περιμένει κάθε ψυχή· αλλά ο ίδιος ο άνθρωπος δεν Του δίνει την ελευθερία να ενεργήσει μέσα του και γι’ αυτό μένει έξω από το φως και τη γνώση των μυστηρίων της πνευματικής ζωής.
Συχνά συμβαίνει, ύστερα από κάποια πείρα της χάρης, ο άνθρωπος να μην αυξάνεται μέσα σε αυτήν, αλλά να υφίσταται την άρση της· τότε η πνευματική του ζωή συγκεντρώνεται στον εγκέφαλο ως διανοητική αντίληψη. Παραμένοντας σε αυτή την κατάσταση, όχι σπάνια θεωρεί τον εαυτό του κάτοχο πνευματικής γνώσης, χωρίς να κατανοεί ότι μια τέτοια αφηρημένη αντίληψη, αν και αποτελεί ένδειξη κάποιας εμπειρίας της χάρης, είναι μια ιδιότυπη διαστροφή του λόγου του Θεού,και η Αγία Γραφή στην ουσία παραμένει γι’ αυτόν «βιβλίον... κατεσφραγισμένον σφραγῖσιν ἑπτά» (Ἀποκ. ε΄ 1).
Η Αγία Γραφή είναι ο λόγος για τον οποίο «ὑπὸ Πνεύματος Ἁγίου φερόμενοι ἐλάλησαν ἅγιοι Θεοῦ ἄνθρωποι» (Β΄ Πέτρ. α΄ 21). Αλλά οι διατυπώσεις των Αγίων δεν είναι κάτι εντελώς ανεξάρτητο από το νοητικό επίπεδο και την πνευματική κατάσταση εκείνων προς τους οποίους απευθύνονταν. Όχι. Είναι ζωντανός λόγος προς συγκεκριμένους ζωντανούς ανθρώπους και γι’ αυτό αναπόφευκτα θα είναι ανεπαρκής η επιστημονική —ιστορική, αρχαιολογική, φιλολογική κ.λπ.— ερμηνεία της Γραφής.
Μέσα σε ολόκληρη την Αγία Γραφή είναι κρυμμένος ένας συγκεκριμένος σκοπός· αλλά προς αυτόν τον πάντοτε μοναδικό και αμετάβλητο σκοπό οι Άγιοι Προφήτες, οι Απόστολοι και οι άλλοι Διδάσκαλοι της Εκκλησίας οδηγούσαν τους ζωντανούς ανθρώπους που βρίσκονταν γύρω τους, προσαρμοζόμενοι στο επίπεδο της αντίληψής τους.
Ιδιαίτερα σαφές παράδειγμα γι’ αυτό είναι ο Απόστολος Παύλος, ο οποίος ασφαλώς ποτέ δεν παρεξέκλινε από τη μοναδική του θεοπτία και θεογνωσία και ο οποίος, εντούτοις, «τοῖς πᾶσι γέγονε τὰ πάντα, ἵνα πάντως τινὰς σώσῃ» (Α΄ Κορ. θ΄ 19-22). Με άλλα λόγια, ο Παύλος μιλούσε διαφορετικά προς τον καθένα. Και αν κάποιος προσεγγίσει τις επιστολές του μόνο με επιστημονική ανάλυση, τότε η ουσία του «θεολογικού του συστήματος» αναπόφευκτα θα παραμείνει ασαφής.
Ο Γέροντας εκτιμούσε πολύ τη θεολογική επιστήμη και τους εκπροσώπους της, αλλά το θετικό έργο και τις υπηρεσίες της επιστημονικής θεολογίας τα συνέδεε αποκλειστικά με τις ιστορικές συνθήκες της ζωής της Εκκλησίας και καθόλου με τη γνήσια αιώνια ζωή του Πνεύματος.
Στον ανθρώπινο λόγο υπάρχει μια αναπόφευκτη και ανυπέρβλητη ρευστότητα. Η ιδιότητα αυτή του λόγου παρατηρείται ακόμη και στην Αγία Γραφή. Γι’ αυτό και μόνο μέσα σε περιορισμένα όρια είναι δυνατή η έκφραση της θείας αλήθειας με τον ανθρώπινο λόγο. Έτσι όμως ο Λόγος του Θεού δεν κατεβαίνει μέχρι το επίπεδο της απλής ανθρώπινης σχετικότητας. Όχι. Η σκέψη του Γέροντα είναι ότι η αληθινή κατανόηση του Λόγου του Θεού βρίσκεται στην οδό της τήρησης των εντολών του Χριστού και όχι στην οδό της επιστημονικής μελέτης. Έτσι δίδασκε ο Ίδιος ο Κύριος: «Ἡ Ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν Ἐμή, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός Με· ἐάν τις θέλῃ τὸ θέλημα Αὐτοῦ ποιεῖν, γνώσεται περὶ τῆς διδαχῆς, πότερον ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἢ Ἐγὼ ἀπ᾿ Ἐμαυτοῦ λαλῶ» (Ἰωάν. ζ΄ 16-17).
Ο Κύριος συνόψισε ολόκληρη την Αγία Γραφή στον σύντομο λόγο: αγαπάτε τον Θεό και τον πλησίον· αλλά ο όρος «αγάπη» θα παραμένει μυστήριο σε όλους τους αιώνες για όλους τους φιλολόγους. Η λέξη αυτή είναι το όνομα του Ίδιου του Θεού και το αληθινό της νόημα δεν αποκαλύπτεται με άλλον τρόπο παρά μόνο με την ενέργεια του Ίδιου του Θεού. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ
Ο Γέροντας, τις περισσότερες φορές, αποκαλούσε τον Θεό «Κύριο». Άλλοτε με αυτό το όνομα εννοούσε την Αγία Τριάδα, άλλοτε τον Θεό Πατέρα, άλλοτε τον Θεό Υιό και σπανίως το Άγιο Πνεύμα, του οποίου όμως το Όνομα επικαλούνταν πολύ συχνά. Και εκεί όπου θα φαινόταν φυσικό να χρησιμοποιήσει μια αντωνυμία, εκείνος επαναλάμβανε ξανά και ξανά ολόκληρο το όνομα «Άγιο Πνεύμα». Το έκανε αυτό αναμφίβολα επειδή το όνομα του Αγίου Πνεύματος, όπως και το όνομα «Κύριος» και τα άλλα ονόματα του Θεού, προκαλούσε πάντοτε μέσα στην ψυχή του ζωντανή απήχηση, αίσθημα χαράς και αγάπης.
Το φαινόμενο αυτό, δηλαδή η χαρά και η αίσθηση φωτός και αγάπης μέσα στην καρδιά κατά την επίκληση του Θεού, έγινε αιτία μεγάλων θεολογικών ερίδων σχετικά με τη φύση του Ονόματος του Θεού. Οι έριδες αυτές, που προκλήθηκαν από το βιβλίο του Καυκάσιου ερημίτη Ιλαρίωνα, «Στα όρη του Καυκάσου», επεκτάθηκαν αργότερα και στη Ρωσία και, κατά τα έτη 1912-1916, απασχόλησαν βαθιά τη ρωσική θεολογική σκέψη και την Ιεραρχία, χωρίς τελικά, όσον αφορά τη δογματική πλευρά, να οδηγήσουν σε πλήρως επιτυχή αποτελέσματα.
Οι έριδες σχετικά με το Όνομα του Θεού συνέπεσαν με εκείνη την περίοδο της πνευματικής ζωής του Γέροντα κατά την οποία βρισκόταν σε έντονο αγώνα εναντίον κάθε εκδήλωσης μέσα του του πάθους της κενοδοξίας και της υπερηφάνειας, ως των κυριότερων αιτίων των μεγάλων παθημάτων του…
ΣΧΟΛΙΟ:ΑΣ ΕΙΜΑΣΤΕ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΤΗΣ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΚΑΘΟΤΙ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΤΟΥ ΑΛΛΟΙΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΣ ΚΑΙ ΔΕΧΤΗΚΕ ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΠΡΟ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ. Ο ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ ΑΜΦΙΣΒΗΤΩΝΤΑΣ ΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΗ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ, Ο ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ ΔΗΛΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΥΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΡΩΜΑΝΙΔΗΣ ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΟΜΟ ΤΗΣ ΘΕΑΡΧΙAΣ ΤΗΣ ΟΥΡΑΝΙΟΥ ΙΕΡΑΡΧΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΕΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΜΕ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΧΑΡΙ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ.
Επαναστάτες χιλιαστές και μυστικοί αναρχικοί του Μεσαίωνα
Του NORMAN COHN,
Εκδόσεις PIMLICO
4. Οι Άγιοι εναντίον των στρατιών του Αντιχρίστου
Σωτήρες στις Έσχατες Ημέρες
5 Στον απόηχο των Σταυροφοριών
Ο ψευδο-Βαλδουίνος και ο «Δάσκαλος της Ουγγαρίας»
Το γιγάντιο εγχείρημα των Σταυροφοριών εξακολούθησε για πολύ καιρό να αποτελεί το υπόβαθρο λαϊκών μεσσιανικών κινημάτων. Στις επίσημες Σταυροφορίες, η κοσμική πολιτική αποκτούσε ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα. Ήδη στην Τρίτη Σταυροφορία, που ξεκίνησε το 1189, εκδηλώθηκαν ανοιχτά τα πολιτικά συμφέροντα των κοσμικών κρατών —της Αυτοκρατορίας, της Γαλλίας και της Αγγλίας. Και η Τέταρτη Σταυροφορία, στις αρχές του δέκατου τρίτου αιώνα, κατέληξε να είναι ένας καθαρά κοσμικός πόλεμος, διεξαγόμενος για καθαρά πολιτικούς σκοπούς: μια εκστρατεία στην οποία η εμπορική φιλοδοξία της Βενετίας συνδυάστηκε με τις εδαφικές φιλοδοξίες Γάλλων και Γερμανών ηγεμόνων, οδηγώντας στην κατάληψη της Κωνσταντινούπολης και στην υποταγή και διανομή της Ανατολικής Αυτοκρατορίας. Σε μια τέτοια Σταυροφορία δεν υπήρχε πια θέση για τους pauperes, τους φτωχούς· δεν ήταν επιθυμητοί, ούτε θα ενδιαφέρονταν οι ίδιοι να συμμετάσχουν. Δεν είχαν όμως εγκαταλείψει το παλιό ιδανικό της απελευθέρωσης και υπεράσπισης της Αγίας Πόλης, ούτε τις παλιές εσχατολογικές ελπίδες.Αντίθετα, τώρα που οι βαρόνοι είχαν παραδοθεί ολοκληρωτικά στην κοσμικότητα, οι φτωχοί ήταν ακόμη πιο πεπεισμένοι ότι αυτοί, και μόνον αυτοί, ήταν τα αληθινά όργανα του θελήματος του Θεού, οι αληθινοί θεματοφύλακες της εσχατολογικής αποστολής.
Το 1198 φαίνεται ότι εμφανίστηκε για πρώτη φορά ένας propheta, ένας προφήτης που καλούσε τους φτωχούς σε μια Σταυροφορία η οποία θα ανήκε αποκλειστικά σε αυτούς. Ο Fulk του Neuilly ήταν ένας χαρακτηριστικός ασκητής θαυματουργός, που όφειλε μεγάλο μέρος της τεράστιας λαϊκής του απήχησης στην υποτιθέμενη ικανότητά του να θεραπεύει τυφλούς και άλαλους. Και αυτό που φαίνεται ότι οραματιζόταν δεν ήταν τίποτε λιγότερο από έναν ανεξάρτητο στρατό, ο οποίος θα επέμενε με την ίδια αυστηρότητα στη φτώχεια τού όπως, λεγόταν, επέμενε και η ορδή του King Tafur. Τα πλήθη που κινητοποίησε ο Fulk χάθηκαν με άθλιο τρόπο στις ακτές της Ισπανίας· μέσα σε λίγα χρόνια, όμως, τα διαδέχθηκαν οι Σταυροφορίες των Παιδιών. Το 1212 στρατιές παιδιών ξεκίνησαν για να ανακαταλάβουν την Αγία Πόλη: η μία από τη Γαλλία και η άλλη, πολύ μεγαλύτερη, από την κοιλάδα του Ρήνου. Επικεφαλής καθεμιάς βρισκόταν ένας νέος που πίστευε ότι τον είχε επιλέξει ο Θεός και τον οποίο οι ακόλουθοί του θεωρούσαν θαυματουργό άγιο. Αυτά τα χιλιάδες παιδιά δεν μπορούσαν να συγκρατηθούν ούτε με παρακλήσεις ούτε με τη βία· η πίστη τους ήταν τέτοια, ώστε ήταν πεπεισμένα ότι η Μεσόγειος θα στέρευε μπροστά τους, όπως είχε στερέψει η Ερυθρά Θάλασσα μπροστά στους Ισραηλίτες. Και αυτές οι Σταυροφορίες κατέληξαν καταστροφικά: σχεδόν όλα τα παιδιά είτε πνίγηκαν στη θάλασσα είτε πέθαναν από την πείνα είτε πουλήθηκαν ως δούλοι στην Αφρική. Ωστόσο, αυτές οι μαζικές μετακινήσεις είχαν εγκαινιάσει μια παράδοση· για περισσότερο από έναν αιώνα εξακολουθούσαν κατά καιρούς να εμφανίζονται αυτόνομες Σταυροφορίες των φτωχών, με συνέπειες που δεν ήταν πλέον καταστροφικές μόνο για τους ίδιους.
Στο μεταξύ, στη Φλάνδρα και στο Hainaut, η ίδια η Τέταρτη Σταυροφορία προκάλεσε έμμεσα, μία γενιά αργότερα, ένα κίνημα που άγγιξε βαθιά τις μεσσιανικές ελπίδες των μαζών, παρότι η αφετηρία του βρισκόταν σε μια πολιτική μηχανορραφία. Όταν οι Σταυροφόροι κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη το 1204, εγκατέστησαν τον Βαλδουίνο Θ΄, κόμη της Φλάνδρας, ως αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης και επικυρίαρχο όλων των ηγεμόνων από τη Δύση που τώρα δημιουργούσαν για τον εαυτό τους φέουδα από τα εδάφη της Ανατολικής Αυτοκρατορίας.
Το κράτος του Βαλδουίνου, ωστόσο, ήταν πολύ ευάλωτο και, μέσα σε έναν χρόνο, ο αυτοκράτορας αιχμαλωτίστηκε από τους Βουλγάρους και θανατώθηκε. Στην πατρίδα του, κόμισσα έγινε η κόρη του Ιωάννα· επειδή όμως δεν μπορούσε να αντιταχθεί αποτελεσματικά στον αποφασιστικό και ικανό πολιτικό Φίλιππο Αύγουστο της Γαλλίας, τα εδάφη της στη Φλάνδρα και στο Hainaut περιήλθαν υπό γαλλική κυριαρχία. Η κυριαρχία αυτή ήταν ανεπιθύμητη και, όταν πέθανε ο Φίλιππος το 1223, μόνο η έλλειψη ηγέτη εμπόδισε μια γενική εξέγερση. Σε αυτό το σημείο, η πανάρχαια φαντασίωση του Κοιμώμενου Αυτοκράτορα επανεμφανίστηκε με μορφή προσαρμοσμένη στις περιστάσεις. Χάρη στην ασυνήθιστη ιστορία του, ο Βαλδουίνος είχε αποκτήσει στη λαϊκή φαντασία υπεράνθρωπες διαστάσεις⁵⁹: ήταν μια μυθική μορφή, μισή δαίμονας και μισή άγγελος. Σταδιακά πλάστηκε γύρω του ένας ολόκληρος θρύλος. Διαδόθηκε η φήμη ότι ο κόμης τελικά δεν είχε πεθάνει· επειδή όμως είχε αμαρτήσει βαριά, εξακολουθούσε να εκτελεί μια μετάνοια που του είχε επιβάλει ο Πάπας. Επί πολλά χρόνια ζούσε αφανής ως περιπλανώμενος ζητιάνος και ερημίτης· η εξιλέωσή του όμως πλησίαζε πλέον στην ολοκλήρωσή της και πολύ σύντομα θα επέστρεφε ένδοξος για να ελευθερώσει τη χώρα του και τον λαό του.
Το 1224 ένας άγνωστος περιπλανήθηκε στην περιοχή γύρω από το Tournai, μοιράζοντας γενναιόδωρα χρήματα και αναγγέλλοντας ότι ο Βαλδουίνος επρόκειτο να επιστρέψει. Λίγους μήνες αργότερα εμφανίστηκε ανάμεσα στο Tournai και στο Valenciennes ένας επαίτης ερημίτης, που έμοιαζε με χαρακτηριστικό propheta: ήταν επιβλητικός, με μακριά μαλλιά και γενειάδα. Τα ίχνη του οδήγησαν σε ένα κοντινό δάσος, όπου βρέθηκε να ζει σε μια καλύβα φτιαγμένη από κλαδιά. Αμέσως άρχισε να διαδίδεται η φήμη ότι δεν ήταν άλλος από τον εξαφανισμένο κόμη.
Δεν εξακριβώθηκε ποτέ αν ο ερημίτης πρότεινε ο ίδιος αυτόν τον ρόλο για τον εαυτό του ή απλώς τον δέχθηκε όταν του τον πρότειναν άλλοι. Βέβαιο είναι ότι, επιμένοντας πως έπρεπε να περάσει ακόμη έναν χρόνο στο δάσος για να ολοκληρώσει τη μετάνοιά του, αξιοποίησε αυτό το διάστημα για να αποκτήσει συμβούλους και να οργανώσει μια μυστική αυλή. Τον επισκέπτονταν ευγενείς· ένας ανιψιός του Βαλδουίνου πίστεψε πραγματικά ότι αναγνώρισε στο πρόσωπό του τον θείο του· οι ηγέτες της φλαμανδικής αντίστασης κατά της Γαλλίας ισχυρίστηκαν, τουλάχιστον, ότι τον αναγνώρισαν, ώστε να μπορέσουν να τον κάνουν δικό τους άνθρωπο. Ενισχυμένος από αυτή τη στήριξη, ο ερημίτης ανακοίνωσε ότι ήταν πράγματι ο Βαλδουίνος, που είχε επιστρέψει από την Ανατολή ύστερα από τρομερά παθήματα. Μεγάλα πλήθη βγήκαν από το Valenciennes για να τον δουν και, τον Απρίλιο του 1225, τον έφεραν έφιππο πίσω στην πόλη, ντυμένο με κατακόκκινο μανδύα, μέσα σε σκηνές ξέφρενου ενθουσιασμού.
Έχοντας γίνει δεκτός από το μεγαλύτερο μέρος των ευγενών και των πόλεων της Φλάνδρας και του Hainaut, ο ερημίτης ανέλαβε εξουσίες ηγεμόνα. Όταν όμως η κόμισσα Ιωάννα τον κάλεσε στην αυλή της, ώστε να αναγνωριστεί και να ανακηρυχθεί επίσημα, αρνήθηκε να πάει. Αντί γι’ αυτό, ετοιμάστηκε να εδραιώσει τη θέση του με τη βία. Η Ιωάννα, από την πλευρά της, αφού μίλησε με Σταυροφόρους που είχαν γνωρίσει τον πατέρα της, κατήγγειλε τον ερημίτη ως απατεώνα.
Στις πόλεις επικρατούσε αναβρασμός: οι κάτοικοί τους έβλεπαν μια ευκαιρία να διευρύνουν τις ελευθερίες τους αποτινάσσοντας την επικυριαρχία του βασιλιά της Γαλλίας, αλλά και πίστευαν πραγματικά ότι τους είχε επιστραφεί ο αληθινός τους άρχοντας. Πήραν λοιπόν τα όπλα και καθαίρεσαν την Ιωάννα, η οποία μόλις που γλίτωσε την αιχμαλωσία. Ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος· ο ερημίτης, επικεφαλής ισχυρής δύναμης, ερήμωσε το Hainaut από άκρη σε άκρη, λεηλατώντας και καταστρέφοντας κάθε κέντρο αντίστασης και βάζοντας φωτιά σε εκκλησίες κατάμεστες από ανθρώπους. Δεν επρόκειτο για έναν συνηθισμένο πόλεμο αλλά, όπως τον περιέγραψε ένας σύγχρονος ιστορικός, για πόλεμο θρησκευτικής έξαρσης: μια σταυροφορία εναντίον της κόμισσας Ιωάννας, την οποία πλέον απεχθάνονταν όχι μόνο ως σύμμαχο της Γαλλίας, αλλά και ως κόρη που αψηφούσε και επαναστατούσε εναντίον του πατέρα της.
Ο ηγέτης αυτής της σταυροφορίας δεν ήταν ένας συνηθισμένος στρατιωτικός αρχηγός, αλλά ένας άγιος ηγεμόνας. Τον τιμούσαν τόσο βαθιά, ώστε φιλούσαν τα σημάδια που μαρτυρούσαν το μακρόχρονο μαρτύριό του, μάχονταν για μια τρίχα από τα μαλλιά του ή για ένα κομμάτι από τα ρούχα του και έπιναν το νερό του λουτρού του, όπως μια παλαιότερη γενιά είχε πιει το νερό του λουτρού του Tanchelm.
Τον Μάιο ο ερημίτης στέφθηκε —πιθανότατα στο Valenciennes— κόμης της Φλάνδρας και του Hainaut και αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης και της Θεσσαλονίκης, σε μια τελετή που συνδύαζε τη λαμπρότητα της δυτικής και της ανατολικής εθιμοτυπίας. Ο νέος μονάρχης έχρισε αμέσως ιππότες, μοίρασε φέουδα, αξιώματα και γενναιόδωρες παροχές και ξεκίνησε επίσημη περιοδεία στις πόλεις του. Ντυμένος με την αυτοκρατορική πορφύρα, μεταφερόμενος σε φορείο ή καβάλα σε ένα ευγενές άλογο, περιστοιχισμένος από τα λάβαρα των κτήσεών του στην Ανατολή και στη Δύση, με τον σταυρό που παραδοσιακά προπορευόταν των διαδόχων του Κωνσταντίνου να προηγείται και αυτού, αλλά φορώντας ακόμη τη μακριά γενειάδα του άγιου ερημίτη και κρατώντας, αντί για μεταλλικό σκήπτρο, τη λευκή ράβδο της ευεργεσίας, πρέπει πράγματι να έμοιαζε με τον μεσσιανικό Αυτοκράτορα, που είχε έρθει επιτέλους να εκπληρώσει τις παλιές σιβυλλικές προφητείες.
Ο λαϊκός ενθουσιασμός ήταν σαρωτικός. Με ηγουμένους και μοναχούς επικεφαλής, μακρές πομπές κατοίκων των πόλεων και χωρικών έβγαιναν παντού να τον προϋπαντήσουν. Πόλεις όπως η Lille, η Ghent και η Bruges τού πρόσφεραν όχι μόνο τα κλειδιά τους, αλλά και χρήματα, δοξάζοντας τον Θεό για μια επιστροφή τόσο θαυμαστή ώστε έμοιαζε με αναγέννηση. Οι άνθρωποι γονάτιζαν καθώς περνούσε. Όπως παρατήρησε χαρακτηριστικά ένας αυτόπτης της εποχής, «αν ο Θεός είχε κατεβεί στη γη, δεν θα μπορούσαν να Τον είχαν υποδεχθεί καλύτερα».⁶¹ Ωστόσο, ο ενθουσιασμός δεν ήταν εξίσου μεγάλος σε όλες τις κοινωνικές τάξεις. Ενώ οι πλούσιοι έτειναν να βλέπουν με καχυποψία τον νέο ηγεμόνα, οι φτωχοί ήταν όλοι πεπεισμένοι ότι αυτός που είχε εμφανιστεί ανάμεσά τους ήταν πράγματι ο Βαλδουίνος.
Μολονότι οι σύγχρονοι ιστορικοί έτειναν να παραβλέπουν το γεγονός, οι πηγές της εποχής δείχνουν αρκετά καθαρά ότι οι φτωχοί των πόλεων —και ιδίως οι εργάτες της μεγάλης υφαντουργίας— ήταν εκείνοι που δέχθηκαν αυτόν τον άνθρωπο ως μεσσία τους. Σύμφωνα με τον ίδιο παρατηρητή, «οι φτωχοί, οι υφαντές και οι γναφείς, ήταν οι έμπιστοί του, ενώ οι εύποροι και οι πλούσιοι αντιμετωπίζονταν παντού άσχημα. Οι φτωχοί έλεγαν ότι θα αποκτούσαν χρυσάφι και ασήμι […] και τον αποκαλούσαν Αυτοκράτορα». Η παρατήρηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν λάβουμε υπόψη ότι εκείνο το έτος, το 1225, η Φλάνδρα και το Hainaut δοκιμάζονταν από έναν τρομερό λιμό, όμοιο του οποίου δεν είχαν γνωρίσει επί γενιές.
Από πολιτική άποψη, ο ερημίτης είχε γίνει πλέον μια δύναμη που έπρεπε να υπολογίζεται: όχι μόνο είχε εδραιώσει την εξουσία του στον τόπο του, αλλά κέρδιζε και αναγνώριση στο εξωτερικό. Γειτονικοί ηγεμόνες έστελναν πρεσβευτές στην αυλή του, ενώ ο Ερρίκος Γ΄ της Αγγλίας τού πρότεινε συνθήκη συμμαχίας, στραμμένη φυσικά εναντίον της Γαλλίας.
Σε όλα αυτά ο βασιλιάς της Γαλλίας Λουδοβίκος Η΄ απάντησε συνάπτοντας συνθήκη συμμαχίας με την κόμισσα Ιωάννα. Συγχρόνως άφησε να εννοηθεί ότι ίσως αναγνώριζε ο ίδιος τις αξιώσεις του νέου ηγεμόνα, αν εκείνος τον επισκεπτόταν αυτοπροσώπως. Ο ερημίτης δέχθηκε την πρόσκληση και κατευθύνθηκε με μεγαλοπρεπή ακολουθία στη γαλλική αυλή, στο Péronne. Αυτό αποδείχθηκε μοιραίο σφάλμα. Στη συνομιλία του με τον Λουδοβίκο, ο ερημίτης δεν μπόρεσε να θυμηθεί πράγματα που ο πραγματικός Βαλδουίνος θα γνώριζε οπωσδήποτε. Πολύ σύντομα ταυτοποιήθηκε ως κάποιος Bertrand από το Ray της Βουργουνδίας: ένας δουλοπάροικος που είχε πράγματι λάβει μέρος στην Τέταρτη Σταυροφορία ως τραγουδιστής στην ακολουθία του κυρίου του και που αργότερα είχε γίνει διαβόητος ως τσαρλατάνος και πλαστοπρόσωπος.
Όταν αποκαλύφθηκε η απάτη, ο σφετεριστής έχασε το θάρρος του και έφυγε κρυφά τη νύχτα από την αυλή. Η ακολουθία του, αποτελούμενη από εκατό ιππότες που έως τότε τον υποστήριζαν αφοσιωμένα, διαλύθηκε μέσα σε πλήρη απογοήτευση. Θα μπορούσε ακόμη να είχε σώσει τη ζωή του, αφού ο Λουδοβίκος τού είχε δώσει προθεσμία τριών ημερών για να εγκαταλείψει τη γαλλική επικράτεια. Αντί όμως να εκμεταλλευτεί αυτή την προστασία, επέστρεψε στο παλιό του ορμητήριο, το Valenciennes.⁶²
Η άφιξή του προκάλεσε αναστάτωση στην πόλη. Οι πλούσιοι αστοί προσπάθησαν να τον συλλάβουν, αλλά τους εμπόδισε η οργή του λαού. Αντί γι’ αυτό, ορισμένοι από τους πλούσιους συνελήφθησαν οι ίδιοι και κρατήθηκαν ώσπου να καταβληθούν λύτρα, ενώ οι υπόλοιποι έφυγαν από την πόλη. Οι απλοί άνθρωποι καθαίρεσαν την παλιά διοίκηση και ανακήρυξαν κομμούνα μέσα σε σκηνές ξέφρενου εορτασμού. Εγκατέστησαν επίσης τον μεσσία τους στο φρούριο της πόλης και άρχισαν να ενισχύουν τα τείχη. Και πράγματι, το Valenciennes επρόκειτο να πολιορκηθεί από τους Γάλλους, όταν ο ψευδο-Βαλδουίνος έχασε ξανά το θάρρος του και δραπέτευσε, παίρνοντας μαζί του μεγάλο χρηματικό ποσό. Αναγνωρίστηκε και συνελήφθη· ύστερα τον περιέφεραν εξευτελιστικά στις πόλεις που είχαν γίνει μάρτυρες του θριάμβου του. Τον Οκτώβριο απαγχονίστηκε στην πλατεία της αγοράς της Lille, περίπου επτά μήνες αφότου είχε αυτοανακηρυχθεί κόμης και αυτοκράτορας.
Πριν από την εκτέλεσή του, ο Bertrand από το Ray περιέγραψε τον εαυτό του ως έναν κακομοίρη που είχε παρασυρθεί από τις κακές συμβουλές ιπποτών και αστών. Τίποτε όμως δεν μπορούσε να λύσει τη γοητεία που είχε ασκήσει στη λαϊκή φαντασία. Οι πόλεις αναγκάστηκαν να ζητήσουν συγχώρηση από τον βασιλιά της Γαλλίας, αλλά οι απλοί άνθρωποι παρέμειναν μέσα τους πιστοί στον χαμένο άρχοντά τους. Μολονότι η κόμισσα Ιωάννα κυβέρνησε τα εδάφη της με σύνεση και θάρρος, επί πολλές γενιές μετά τον θάνατό της συνέχισαν να την καταριούνται ως πατροκτόνο. Η μορφή του Βαλδουίνου, του Λατίνου Αυτοκράτορα της Ανατολής που για λίγες εβδομάδες είχε εμφανιστεί στις μάζες της Φλάνδρας ως μεσσίας τους, πήρε τη θέση της —όπως είχε συμβεί και με τον κόμη Emico του Leiningen— ανάμεσα στους κοιμώμενους μονάρχες που θα επέστρεφαν κάποτε.
Όπως το διατύπωσε και πάλι ο παρατηρητής της εποχής, «στο Valenciennes τον περιμένουν όπως οι Βρετόνοι περιμένουν τον βασιλιά Αρθούρο». Θα μπορούσε κανείς να προσθέσει: όπως οι απλοί άνθρωποι παντού περίμεναν από παλιά τον αναστημένο Κώνστα. Όσο σύντομο κι αν ήταν αυτό το επεισόδιο, είχε εγκαινιάσει μια εποχή κοινωνικής αναταραχής που επρόκειτο να διαρκέσει ενάμιση αιώνα.
Σημειώσεις:
58 Για τον Fulk του Neuilly: Reinerus, σ. 654. Για μια πλήρη νεότερη παρουσίαση: Alphandéry και Dupront, τ. II, σ. 45–64. Για τις Σταυροφορίες των Παιδιών: βλ. Hecker, παράρτημα, σ. 346–353, και Runciman (2), τ. III, σ. 139–144, για σύντομες επισκοπήσεις· Alphandéry (3) και Alphandéry και Dupront, τ. II, σ. 115–148, για εκτενέστερες παρουσιάσεις που εξετάζουν τις φαντασιώσεις στις οποίες στηρίζονταν· πρβλ. επίσης την κριτική εξέταση των πηγών από τον Munro, ιδίως σ. 520.
59 Για την αντίληψη του Βαλδουίνου ως υπεράνθρωπου: Cahour, σ. 82. Η μελέτη του Cahour είναι η πληρέστερη νεότερη παρουσίαση για τον ψευδο-Βαλδουίνο. Για συντομότερη επισκόπηση: Kervyn de Lettenhove (1). Η παρούσα αφήγηση βασίζεται κυρίως στον Mouskes (OS), τ. II, στίχοι 24463–25325.
60 Για τον πόλεμο εναντίον της κόμισσας Ιωάννας: Alberic of Trois-Fontaines, σ. 794· Baldwin of Ninove, σ. 541· Chronicon S. Medardi Suessionensis, σ. 722· Mouskes, στίχοι 24839–24843. Πρβλ. Cahour, σ. 168. Για τον σεβασμό που εκδηλωνόταν προς τον ψευδο-Βαλδουίνο: Mouskes, στίχοι 25117 επ.
61 «Αν ο Θεός είχε κατεβεί…»: ό.π., στίχοι 24851–24855. «Οι φτωχοί…»: ό.π., στίχοι 24741–24748· πρβλ. επίσης ό.π., στίχοι 24771–24772. Η κοινωνική διάσταση του κινήματος προκύπτει όχι μόνο από την αφήγηση του Mouskes αλλά και από λατινικά χρονικά —ορισμένα από τα οποία, ομολογουμένως, γράφτηκαν αρκετά αργότερα—, όπως τα Chronicon Andrensis monasterü, σ. 579· Chronicon Turonense, σ. 307–309· και John of Ypres, σ. 609. Για τις συνθήκες συμμαχίας: η συνθήκη του Ερρίκου Γ΄ στον Rymer, τ. I, σ. 177· της κόμισσας στα Gesta Ludovici VIII, σ. 308–309.
62 Για την εξέγερση στο Valenciennes: Mouskes, στίχοι 25019 επ. «Στο Valenciennes τον περιμένουν…»: ό.π., στίχοι 25201 επ.· πρβλ. ό.π., στίχοι 24627–24630. Αρκετοί χρονικογράφοι παρουσιάζουν τον ερημίτη ως τον πραγματικό κόμη· π.χ. Paris, τ. III, σ. 90–91. Οι νεότεροι ιστορικοί, όμως, συμφωνούν ότι το επεισόδιο ήταν απάτη. Για την πρωτοκαθεδρία της γαλλικής μοναρχίας: Bloch (1), σ. 237.
ΤΑ ΙΔΙΑ ΕΚΣΤΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΡΩΣΙΑΣ. ΜΕΣΣΙΑΝΙΚΕΣ ΝΟΟΤΡΟΠΙΕΣ ΕΤΟΙΜΑΖΟΥΝ ΤΟΝ ΤΡΙΤΟ ΝΑΟ ΚΑΙ Η ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ ΕΓΙΝΕ ΤΟ ΕΠΙΣΗΜΟ ΔΟΓΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΕΣΤΗΣΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ.
ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΜΕ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΥΠΕΡΑΣΠΙΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΨΥΧΕΣ ΜΕ ΜΕΣΣΙΑΝΙΚΗ ΥΠΟΔΟΧΗ ΤΙΣ ΨΕΥΔΟΘΕΟΛΟΓΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΕΣ ΚΑΙ ΕΞΩΑΝΘΡΩΠΙΝΟ.
Ο ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ ΔΙΑΛΥΕΙ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΙΧΝΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. ΚΑΤΙ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ.
