Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026

Οι ιδεαλιστικές απόψεις του Schelling και του Hegel ως πηγές ιδεών της διδασκαλίας του A. S. Khomiakov για τη sobornost



Οι ιδεαλιστικές απόψεις του Schelling και του Hegel ως πηγές ιδεών της διδασκαλίας του A. S. Khomiakov για τη sobornost
I. A. Lebedev

Σειρά «Πολιτική Επιστήμη. Θρησκειολογία», 2016, τόμ. 16, σ. 35–39.

Διαδικτυακή πρόσβαση στο περιοδικό: http://isu.ru/izvestia
Κρατικό Παιδαγωγικό Πανεπιστήμιο του Nizhny Novgorod «K. Minin» (Πανεπιστήμιο Minin), Nizhny Novgorod

Περίληψη. Το άρθρο είναι αφιερωμένο στη διερεύνηση των πηγών ιδεών που ενέπνευσαν τον θεμελιωτή του σλαβοφιλισμού, A. S. Khomiakov, να διαμορφώσει την έννοια της sobornost ως «ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα», την οποία ο στοχαστής προσδιόριζε ως αντικειμενικό παράγοντα της ομαλής ύπαρξης της Εκκλησίας, του κράτους και της κοινωνίας και, επιπλέον, ως αρχή της αυτοσυντήρησης και της αλληλεπίδρασής τους. Στην εργασία εξετάζονται οι ιδεαλιστικές απόψεις των εκπροσώπων της γερμανικής κλασικής φιλοσοφίας, του Schelling και του Hegel, ως ένας από τους παράγοντες που επηρέασαν στο επίπεδο των ιδεών τη διαμόρφωση της διδασκαλίας του θεμελιωτή του σλαβοφιλισμού περί «ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα». Ο συγγραφέας καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο A. S. Khomiakov, αντλώντας από τις ιδεαλιστικές αντιλήψεις του Schelling και του Hegel, διατυπώνει μια αυτοτελή, πρωτότυπη αντίληψη της sobornost ως «ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα», η οποία δεν στερείται δυνατότητας πρακτικής εφαρμογής.

Λέξεις-κλειδιά: A. S. Khomiakov, Schelling, Hegel, sobornost, «ενότητα μέσα στην πολλαπλότητα», αγάπη, καθολική πληρότητα, «παγκόσμιο πνεύμα», «πνεύματα των λαών».

Η ιδιαιτερότητα του σλαβοφιλισμού, κύριος θεωρητικός του οποίου υπήρξε και παραμένει αναμφίβολα ο Aleksei Stepanovich Khomiakov, συνίσταται στο ότι κατέστησε αντικείμενο των φιλοσοφικών του ερευνών τη ρωσική πνευματική ζωή, η οποία καθοριζόταν από την ορθόδοξη παράδοση. Τα επιχειρήματα των σλαβόφιλων υπέρ της ιδιοτυπίας του ρωσικού εθνικού πολιτισμού, στη βάση του οποίου βρίσκεται ο ανατολικός Χριστιανισμός, έχουν θεμελιώδη κοσμοθεωρητική σημασία. Από αυτή την άποψη, η φιλοσοφία των σλαβόφιλων αποτέλεσε, αφενός, μια ιδιότυπη ανάπτυξη της ανατολικοχριστιανικής πατερικής σκέψης —της ορθόδοξης αγιοπατερικής παράδοσης και της ρωσικής ασκητικής ζωής— και, αφετέρου, έλαβε υπόψη τα επιτεύγματα της σύγχρονής τους φιλοσοφικής σκέψης.

Δεν θα εξετάσουμε λεπτομερώς ολόκληρο το φάσμα των ιστοριοσοφικών, θεολογικών και άλλων ζητημάτων που συνδέονται με τη διδασκαλία του Khomiakov περί sobornost· θα επισημάνουμε μόνο τη βασική θέση. Οι στοχασμοί του για τη sobornost συνιστούν μια διδασκαλία «περί ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα», ως αντίθεση στον ατομισμό της Εκκλησίας και της κοινωνίας. Η ουσία αυτής της φιλοσοφικής αντίληψης του Khomiakov συνίσταται στο ότι η εκάστοτε κοινότητα ανθρώπων —για παράδειγμα, μια ενοριακή κοινότητα, οι κάτοικοι του ίδιου χωριού, οι πολίτες μιας χώρας και ούτω καθεξής— νοείται πρωτίστως στο επίπεδο των ιδεών και, κατά συνέπεια, στην πράξη ως ενιαίο όλο, διατηρώντας όμως τα μέλη της, πράγμα εξαιρετικά σημαντικό, τα ατομικά τους χαρακτηριστικά. Εδώ, ωστόσο, ο φιλόσοφος δεν μιλά για κάποια μηχανική ενότητα, για μια αναγκαστική συνένωση των ατόμων σαν να ήταν μικρά γρανάζια ενός μηχανισμού, όπως, για παράδειγμα, στη φιλοσοφία του σοσιαλισμού, η οποία εκφράστηκε στην πράξη κυρίως ως καταναγκαστικός κολεκτιβισμός, αλλά παρουσιάζει κάθε ενότητα ως ζωντανό οργανισμό. Βάση μιας τέτοιας ενότητας, κατά τον Khomiakov, αποτελεί η αμοιβαία, ελεύθερη, αδελφική αγάπη όλων προς όλους και προς τον καθένα. Αυτή η κατηγορία της αγάπης είναι ευαγγελική, αλλά στους σλαβόφιλους αποκτά και οντολογικά χαρακτηριστικά, καθώς γίνεται το θεμέλιο της γνώσης της αλήθειας και, επομένως, του μετασχηματισμού της ύπαρξης τόσο του προσώπου όσο και της κοινωνίας. Μιλώντας για τη διδασκαλία του Khomiakov περί sobornost από αυτή την άποψη, δεν μπορούμε, κατά τη γνώμη μας, να μην παραθέσουμε τη δήλωση ενός άλλου εξέχοντος Ρώσου φιλοσόφου και θεολόγου, του N. A. Berdyaev, ο οποίος έλεγε κατά λέξη τα εξής: «Η κατάφαση της αγάπης ως κατηγορίας της γνώσης αποτελεί την ψυχή της θεολογίας του Khomiakov» [1, σ. 87]. Παραπάνω επισημάναμε ότι, κατά την εξέταση του θέματος της sobornost, ο Khomiakov είχε ως οδηγό την ουσία της ευαγγελικής θρησκείας, όπου «ο Θεός είναι αγάπη» (Α΄ Ιωάννου 4:8), ενώ ο ίδιος ο Χριστός, ας το υπενθυμίσουμε, λέει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου (εδώ και στη συνέχεια η πλάγια γραφή είναι δική μας. — L. I.), αν έχετε αγάπη μεταξύ σας» (Ιωάννης 13:35). Και τώρα ας δώσουμε τον λόγο στον ίδιο τον Khomiakov: «Η αλήθεια, απρόσιτη στη μεμονωμένη νόηση, είναι προσιτή μόνο στο σύνολο των νοήσεων που συνδέονται με την αγάπη» [5, σ. 283]. Φαίνεται πως μια ορισμένη συμφωνία μεταξύ των θέσεων αυτών είναι προφανής.


Ο ίδιος ο στοχαστής παρουσιάζεται μπροστά μας ως μια εξαιρετικά πολύπλευρη προσωπικότητα, διαθέτοντας, παράλληλα με τη λαμπρή μόρφωσή του, και βαθιά θρησκευτικότητα. Αυτό δεν είναι ασήμαντο για την έρευνά μας, καθώς ακριβώς μέσα από το πρίσμα της τελευταίας αξιολογούσε οτιδήποτε ερχόταν σε επαφή με το ανήσυχο πνεύμα του. Το ίδιο συνέβη και με τη γερμανική κλασική φιλοσοφία, πρωτίστως όπως εκπροσωπείται από τον Schelling και τον Hegel, για την κληρονομιά ιδεών των οποίων, στο μέτρο που μας ενδιαφέρει, θα μιλήσουμε. Ας επισημάνουμε εξαρχής ότι δεν επιδιώκουμε να εξετάσουμε ολόκληρη την πολυπλοκότητα των φιλοσοφικών συστημάτων των Γερμανών στοχαστών, αλλά θα σταθούμε μόνο σε εκείνα τα σημεία που θα προσελκύσουν την προσοχή μας λόγω της συνάφειάς τους με τη συγκεκριμένη θεματική.

Ο Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling (1775–1854) δημιούργησε το σύστημά του του υπερβατολογικού ιδεαλισμού ή ιδεορεαλισμού: ο «Θεός», το απόλυτο «Εγώ», το «όριο» ή η «ενότητα των αντιθέτων» —του ιδεαλισμού και του ρεαλισμού, της σκέψης και της εποπτείας, του πεπερασμένου και του απείρου, του γενικού και του ιδιαίτερου, του γένους και του ατόμου, του ορίου και του απεριόριστου κ.ο.κ. [βλ. 9, σ. 273· πρβλ. 7, σ. 508–514]. Οι προαναφερθείσες αντινομίες, οι οποίες, κατά τον Schelling, «είναι ενωμένες μέσα στο απόλυτο» [7, σ. 514] και από τις οποίες «καμία έννοια του επιμέρους δεν είναι χωρισμένη μέσα στον Θεό από την έννοια όλων των πραγμάτων» [7, σ. 519], αποτελούν, κατά τη γνώμη μας, ορισμένες προϋποθέσεις της διδασκαλίας του Khomiakov περί sobornost, δηλαδή περί «ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα». Ο Schelling γράφει για κάποια «ενότητα», από την οποία «προήλθαν τα πάντα» και την οποία «διαθέτει» κάθε πράγμα. Κάθε πράγμα «τείνει προς την ενότητα, αλλά το καθένα από μια ορισμένη απόσταση» [7, σ. 533]. Και ανάλογα με την απομάκρυνση ή την εγγύτητα του πράγματος προς την «ενότητα», την «καθολική πληρότητα», καθορίζεται σε ευθεία αναλογία ο βαθμός της τελειότητάς του. Κάθε επιμέρους —πράγμα— έχει τη δυνατότητα να επιδιώκει την «καθολική πληρότητα», και στο καθένα «έχει δοθεί ο ιδιαίτερος χρόνος του, ώστε μέσα στην πολλαπλότητα να είναι ένα και μέσα στην απειρία — πεπερασμένο» [7, σ. 542]. Στη συνέχεια, ο Schelling καταλήγει στη σκέψη ότι είναι αναγκαία κάποια «απόλυτη σύνδεση, ένας δεσμός» μεταξύ απείρου και πεπερασμένου: «Το σύμπαν, δηλαδή η απειρία των μορφών μέσα στις οποίες καταφάσκει τον εαυτό του ο αιώνιος δεσμός, είναι σύμπαν, πραγματική ολότητα, μόνο μέσω του δεσμού, δηλαδή μέσω της ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα» [8, σ. 37].

Σε αυτούς τους συλλογισμούς ο Schelling εξέφρασε εν μέρει ό,τι θα επεξεργαζόταν αργότερα ο θεμελιωτής του σλαβοφιλισμού. Ωστόσο, με την ιδέα του πρώτου ότι το σύμπαν «καταφάσκει τον εαυτό του μέσα στην απειρία των μορφών», ότι το απόλυτο «είναι απόλυτο μόνο ως απόλυτη κατάφαση του εαυτού του μέσα σε όλες τις μορφές» [8, σ. 35], ότι «για το άπειρο είναι ουσιώδες να καταφάσκει τον εαυτό του με τη μορφή του πεπερασμένου» [στο ίδιο, σ. 36], ο Khomiakov, ο οποίος γνώριζε την ανατολικοχριστιανική καταφατική θεολογία, σύμφωνα με την οποία ο Θεός είναι παντοδύναμος και αυτάρκης, προφανώς δεν συμφώνησε, καθώς σε αυτές τις διατυπώσεις του Γερμανού φιλοσόφου ακούγονται νότες πανθεϊσμού. Ο Schelling διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι παραπάνω «μορφές» είναι μόνο το «είναι του Θεού» και όχι «ο υπάρχων Θεός» [10, σ. 349], αλλά τελικά έγραψε: «Από την αρχή, μόλις ο Θεός διαχώρισε το ιδεατό και το πραγματικό, έπρεπε να θέσει το ιδεατό ως χωριστό κόσμο. Όπως στο πραγματικό υπήρχαν το πραγματικό, το ιδεατό και το αδιαφοροποίητο των δύο, έτσι συμβαίνει και στο ιδεατό, αλλά μέσα σε αυτό τα πάντα βρίσκονται υπό τη δύναμη του ιδεατού. Επομένως, και στο ιδεατό του Θεού υπάρχει κάτι που, ενώ είναι το ίδιο εξ ολοκλήρου ιδεατό, αντιστοιχεί στη φύση. Τότε ο Θεός βρίσκεται πραγματικά μέσα στα πάντα και ο πανθεϊσμός είναι αληθής» [10, σ. 391, 396]. Φυσικά, τέτοιες ιδεολογικές θέσεις, όπως λέγεται, δεν «χωρούσαν» στο πλαίσιο της ορθόδοξης παράδοσης και δεν μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές από τους σλαβόφιλους.

Ας περάσουμε τώρα στην εξέταση των ιδεών του Hegel που έχουν σημασία για εμάς στο πλαίσιο αυτού του άρθρου. Ο Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770–1831), ένας ακόμη από τους θεμελιωτές της γερμανικής κλασικής φιλοσοφίας, προσδιόριζε τα γεγονότα της «παγκόσμιας ιστορίας» ως «διαλεκτική των επιμέρους πνευμάτων των λαών», τα οποία, στην ιδιαιτερότητά τους, διαθέτουν «ως προς το περιεχόμενο» μια «ιδιαίτερη αρχή» και έχουν ιστορία «εντός των ορίων του ίδιου του εαυτού τους» [3, σ. 329]. Αν εξετάσουμε προσεκτικότερα αυτή τη σκέψη του Γερμανού κλασικού φιλοσόφου, μπορούμε να διακρίνουμε αμυδρά την αρχή της «ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα» που διερευνούμε, όπου τα «πνεύματα των λαών», διατηρώντας το «ιδιαίτερό» τους, εντάσσονται στην «παγκόσμια ιστορία», καθιστάμενα —ας το επαναλάβουμε— ιδιαίτερο μέρος του όλου. Αυτή η διαδικασία οδηγεί στο ότι «το πνεύμα, το οποίο αρχικά υπάρχει μόνο καθ’ εαυτό, οδηγεί τον εαυτό του στη συνείδηση και στην αυτοσυνειδησία και, επομένως, στην αποκάλυψη και στην πραγματικότητα της καθ’ εαυτήν και δι’ εαυτήν υπάρχουσας ουσίας του, καθιστάμενο ταυτόχρονα και εξωτερικά καθολικό, παγκόσμιο πνεύμα» [3, σ. 329]. Και αυτή η «κίνηση», πράγμα σημαντικό για εμάς, «είναι η οδός της απελευθέρωσης της πνευματικής υπόστασης» [3, σ. 329].

Σε αυτό έγκειται η διαφορά της ιδέας του Hegel από ό,τι τελικά θα συναντήσουμε στον Khomiakov, όπου την «ενότητα μέσα στην πολλαπλότητα» συγκροτούν οντολογικά ελεύθερα πρόσωπα και όχι πρόσωπα που απελευθερώνονται κατά τη διαδικασία της μετουσίωσης. Βλέπουμε ότι, στο σύνολό τους, οι σλαβόφιλοι απέρριπταν την ιστοριοσοφία του Hegel, στην κριτική της οποίας έχουν αφιερωθεί αρκετές σελίδες [για περισσότερα βλ. 4, σ. 5], με κύριο αντικείμενο τον ορθολογισμό των Γερμανών φιλοσόφων. Ωστόσο, κατά τον Khomiakov, υπεύθυνοι για τα σφάλματα δεν είναι ούτε ο «διορατικός» Schelling ούτε ο Hegel, ο «ευσυνείδητος φανατικός της διάνοιας, η οποία εκλαμβάνεται ως λόγος», αλλά ολόκληρη η γερμανική φιλοσοφική σχολή, «που διαπλάστηκε από την κοινή διανοητική εργασία της Γερμανίας και τον γερμανικό Προτεσταντισμό» [5, σ. 266–268]. Τέτοιες αντιλήψεις της γερμανικής κλασικής φιλοσοφίας ο Khomiakov τις μελετούσε μέσα από το πρίσμα του ανατολικού Χριστιανισμού, χάρη στο οποίο οικοδόμησε το δικό του, από πολλές απόψεις πρωτότυπο σύστημα σκέψης, όπου, σύμφωνα με την παρατήρηση του N. A. Berdyaev, «το θρησκευτικό στοιχείο ήταν ισχυρότερο από το φιλοσοφικό» [1, σ. 111]. Αυτό ήταν αρκετά νέο στις συνθήκες της ρωσικής πραγματικότητας, καθώς συνέβαλλε στην εκκλησιοποίηση της φιλοσοφίας.

Τόσο ο Schelling όσο και ο Hegel επηρέασαν αναμφίβολα τη διαμόρφωση του Khomiakov ως φιλοσόφου. Εκείνος όμως δεν υπήρξε επίγονός τους. Ο στοχαστής «εκκλησιοποιεί» τη φιλοσοφία, δίνοντας έμφαση στη «θέση περί ρωσικού μεσσιανισμού», η οποία βασίζεται στην «Ορθοδοξία και στην κοινοτικότητα». Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει ο γνωστός μελετητής της κληρονομιάς ιδεών των σλαβόφιλων, καθηγητής L. E. Shaposhnikov [6, σ. 41]. Δεν θα μιλήσουμε λεπτομερώς γι’ αυτό, καθώς υπερβαίνει τα όρια της θεματικής που έχει τεθεί στο παρόν άρθρο.

Κλείνοντας, θα πούμε μόνο ότι η διδασκαλία του Khomiakov περί sobornost ως «ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα», θεμελιωμένης στη ζωντανή αμοιβαία αγάπη, υπερέβη τελικά, κατά τη γνώμη μας, στο επίπεδο των ιδεών τη διαλεκτική «ενότητα των αντιθέτων» των στοχαστών που εξετάσαμε. Το ζήτημα είναι ότι ο ορθολογισμός στην εγελιανή του μορφή, όπως θεωρεί ο Khomiakov, «παραμερίζει το ον», δηλαδή στο σύστημά του δεν υπάρχει θέση για το «δημιουργικό πνεύμα», καθώς η ίδια η έννοια, στην πληρέστερη αφαίρεσή της, όφειλε να αναγεννήσει τα πάντα από τα ίδια της τα σπλάχνα [5, σ. 294].

Η διδασκαλία περί sobornost επιδιώκει ακριβώς να συνδέσει το «δημιουργικό πνεύμα» με τη δραστηριότητα των ανθρώπων τόσο στην Εκκλησία όσο και στην κοινωνία και στο κράτος. Δυστυχώς, οι αρχές της sobornost δεν πραγματώθηκαν ποτέ στο σύνολό τους ούτε στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ούτε, πολύ περισσότερο, στη ρωσική ιστορία.

Βιβλιογραφία

Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΙΩΑΚΕΙΜ ΤΗΣ ΦΙΟΡΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΣΟΦΙΑ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗ ΡΩΣΙΚΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΓΝΩΣΙΟΛΟΓΙΑ


Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΙΩΑΚΕΙΜ ΤΗΣ ΦΙΟΡΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΣΟΦΙΑ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗ ΡΩΣΙΚΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΓΝΩΣΙΟΛΟΓΙΑ


Oleg Viktorovich Parilov — διδάκτωρ φιλοσοφικών επιστημών, καθηγητής στην Ακαδημία του Υπουργείου Εσωτερικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας στο Nizhny Novgorod. Ρωσική Ομοσπονδία, 603950, Nizhny Novgorod, Ankudinovskoye shosse 3· ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: olegparilov@yandex.ru.

Ruslan Vasilievich Sobko (ιερομόναχος Λαυρέντιος) — κάτοχος διδακτορικού τίτλου στις φιλοσοφικές επιστήμες (kandidat nauk), Θρησκευτικός Οργανισμός – Ανώτατο Εκκλησιαστικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα «Θεολογική Σχολή του Nizhny Novgorod της Επισκοπής του Nizhny Novgorod της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (Πατριαρχείο Μόσχας)». Ρωσική Ομοσπονδία, 603001, Nizhny Novgorod, Pokhvalinsky syezd 5· ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: fraterlaurentius@gmail.com.

Σκοπός του άρθρου είναι η διερεύνηση της πρωτότυπης χριστιανικής γνωσιολογίας του μεσαιωνικού Ιταλού στοχαστή και μυστικού Ιωακείμ της Φιόρε. Επιμέρους στόχοι είναι να εξεταστούν η επίσημη θέση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας απέναντι στον αββά της Φιόρε· οι απόψεις του Ιωακείμ για τη σχολαστική και η αντίληψή του για την πνευματική σοφία —την πνευματική κατανόηση—· η σχέση των γνωσιολογικών συλλήψεων του Καλαβρού αββά με την ανατολικοχριστιανική παράδοση και τη ρωσική θρησκευτική φιλοσοφία του δέκατου ένατου αιώνα. Η μεθοδολογική βάση του άρθρου συνίσταται στον συνδυασμό των ακόλουθων μεθόδων: της ερμηνευτικής —ερμηνεία από τους συγγραφείς σύγχρονων ξενόγλωσσων και μεσαιωνικών λατινικών κειμένων—, της συγκριτικής-ιστορικής μεθόδου, της ενότητας του ιστορικού και του λογικού, της ανάλυσης και της σύνθεσης, της αναλογίας.

Αποτελέσματα και κύρια συμπεράσματα της έρευνας. Το έργο του Ιωακείμ φανερώνει την εντυπωσιακή ποικιλομορφία των γνωσιολογικών διδασκαλιών του ύστερου ευρωπαϊκού Μεσαίωνα. Η αντίληψη της πνευματικής γνώσης (doctrina spiritualis), την οποία προβάλλει ο Καλαβρός αββάς σε αντιδιαστολή προς τη σχολαστική, κατανοείται από τον ίδιο πρωτίστως ως εμπειρία βίωσης της πίστης. Η επιστημονική μέθοδος και ο σκοπός της γνώσης καθορίζονται για τον Ιωακείμ από τη μοναστηριακή ζωή: τοποθετεί τη σοφία των μοναχών (sapientia monachorum), η οποία στοχάζεται πάνω στο αντικείμενο της αγάπης (dissertatio caritatis), υψηλότερα από τη σοφία των διδακτόρων, των σχολαστικών (sapientia doctorum). Πηγή της θρησκευτικής σκέψης του Καλαβρού αββά είναι η Λειτουργία: όχι η ανάγνωση και η άσκηση του νου, αλλά η προσευχή και η δοξολογία του Θεού με την ψαλμωδία αποτελούν την αληθινή πηγή της αλήθειας. Είναι προφανής η σχέση των γνωσιολογικών συλλήψεων του Ιωακείμ με τις βασικές ιστοριοσοφικές ιδέες του· ειδικότερα, το τέλος της ιστορίας —η εποχή του Αγίου Πνεύματος— θα φανερώσει τη μεταμόρφωση του ανθρώπου και θα αποκαλύψει την πληρότητα της πνευματικής γνώσης του. Έτσι, η συντομότερη οδός προς την αληθινή γνώση είναι η μοναχική πράξη. Ο οντολογισμός της γνώσης, η ερμηνεία της αυθεντικής γνώσης ως εμπειρίας ζωντανής πίστης, η θεμελίωση της γνωσιολογίας στη λειτουργική πράξη, στην αγάπη και στην τελείωση του πνεύματος — σε αυτά τα χαρακτηριστικά είναι προφανής η σχέση του ιωακειμισμού με την ανατολικοχριστιανική και τη ρωσική θρησκευτική παράδοση.

Λέξεις-κλειδιά: ευρωπαϊκός Μεσαίωνας, σχολαστική, γνωσιολογία του Ιωακείμ της Φιόρε, πνευματική σοφία, ρωσική θρησκευτική φιλοσοφία.

Για τον ύστερο ευρωπαϊκό Μεσαίωνα έχει καθιερωθεί σταθερά η ονομασία «περίοδος της σχολαστικής». Πράγματι, το σχολαστικό φιλοσοφικό ρεύμα αποτελεί την κυρίαρχη μεθοδολογική βάση των επιστημονικών ερευνών στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια εκείνης της εποχής [Sabirova, 2010· σ. 145]. Δεν μπορεί κανείς παρά να συμφωνήσει και με τον ιερέα Vyach. Sanin ότι οι σχολαστικοί ευθύνονται για την ορθολογιστική τάση που οδήγησε τον δυτικό πολιτισμό στην απομάκρυνση διάφορων πολιτισμικών πεδίων από την Εκκλησία και, τελικά, στην εκκοσμίκευση [Sanin, 2010· σ. 73]. Θα αποφεύγαμε όμως την απολυτοποίηση μιας τέτοιας θέσης. Η θεωρία της γνώσης στον δυτικό Μεσαίωνα δεν ήταν ομοιογενής· αντιθέτως, η γνωσιολογική παλέτα διακρινόταν για τη ζωντάνια και την πολυχρωμία της, όπως μαρτυρεί χαρακτηριστικά το έργο του Καλαβρού αββά και μυστικού του δωδέκατου και δέκατου τρίτου αιώνα, Ιωακείμ της Φιόρε.

Ο Ιωακείμ δεν είχε λάβει συστηματική μεσαιωνική εκπαίδευση. Δεν είχε φοιτήσει σε καμία από τις σχολές του δωδέκατου αιώνα και δεν έχει διαπιστωθεί ποτέ ότι συνδεόταν με κάποιον γνωστό φιλόσοφο ή θεολόγο εκείνης της εποχής· δηλαδή, ουσιαστικά, δεν είναι άμεσος μαθητής κανενός και δεν ανήκει σε καμία σχολή. Από τη μία πλευρά, αυτό προκαλεί αναμφίβολα γνήσιο ενδιαφέρον για το έργο του· από την άλλη, πρέπει να θυμόμαστε ότι συχνά κινείται έξω από τα κοινώς αποδεκτά σχήματα και επινοεί τις δικές του έννοιες.

Στα ταξίδια του ο νεαρός Ιωακείμ γνωρίζει την εβραϊκή, την αραβική και την ελληνική γραμματεία και τον πολιτισμό τους, ίχνη των οποίων εμφανίζονται στα μεταγενέστερα έργα του. Κατά τη διάρκεια ενός από αυτά τα ταξίδια βιώνει έναν πνευματικό συγκλονισμό, ως αποτέλεσμα του οποίου αποκτά κάποιον βαθμό κοινωνίας με τον Θεό και απαρνείται τα εγκόσμια αγαθά. Αργότερα, το γεγονός αυτό θα αποτυπωθεί αναμφίβολα και στα έργα του. Έχοντας λάβει τη γνώση του Θεού ως ένα είδος άνωθεν δωρεάς, ο Ιωακείμ θεωρεί εφεξής αυτή την εμπειρία αναγκαίο στάδιο της θεολογικής γνώσης.

Οι ιδέες του Ιωακείμ αναπτύχθηκαν κυρίως όχι στα δικά του έργα, αλλά στις πολυάριθμες μιμήσεις και στα ψευδεπίγραφα των οπαδών του. Στον Ιωακείμ αποδίδεται το σύγγραμμα De Unitate Trinitatis, το οποίο στρέφεται εναντίον του Πέτρου Λομβαρδού και θεωρείται από ορισμένους μελετητές νόθο [Otto, 1962· σ. 145–154]. Οι συμμετέχοντες στη Σύνοδο του Λατερανού, αφού εξέτασαν τα συγγράμματα του Ιωακείμ και του Πέτρου, προτίμησαν τη διδασκαλία του Λομβαρδού στοχαστή (credimus et confitemur cum Petro Lombardo), δηλώνοντας ότι ο Ιωακείμ διδάσκει μια «τετράδα» (quaternitas) αντί για την Τριάδα και κρίνοντας τη διδασκαλία του αιρετική (haereticus et insanus). Στη συνέχεια, όμως, η σύνοδος υπερασπίζεται απροσδόκητα τον Ιωακείμ της Φιόρε και, επισημαίνοντας την ενάρετη και ευσεβή ζωή του, αναγνωρίζει τον ίδιο ως vir catholicus, άνδρα πιστό στην Εκκλησία, πολύ περισσότερο καθώς ο στοχαστής της Φιόρε υποβάλλει πλήρως τις υποθέσεις του στην κρίση της ρωμαϊκής έδρας [Mansi, 1961· σ. 981–986]. Μετά τον θάνατο του Ιωακείμ, ο Gerardo da Borgo San Donnino εκδίδει το έργο Εισαγωγή στο Αιώνιο Ευαγγέλιο —τέτοιο σύγγραμμα δεν υπάρχει στο έργο του Ιωακείμ, αν και ο ίδιος χρησιμοποιούσε ευρέως τον όρο. Ο πάπας Αλέξανδρος Δ΄ διατάζει να καεί η Εισαγωγή στο Αιώνιο Ευαγγέλιο. Μια επιτροπή καθηγητών του Πανεπιστημίου του Παρισιού κρίνει στην έκθεσή της αυτό και άλλα συγγράμματα (libellus ipse et omnis cedulae) αιρετικά και τον ίδιο τον Ιωακείμ αιρετικό, ενώ ο πάπας τον αποκαλεί απλώς «αββά Ιωακείμ» [Mansi, 1961· σ. 1001–1004].


Μπορούμε, επομένως, να διαπιστώσουμε ότι η στάση της επίσημης Καθολικής Εκκλησίας απέναντι στο έργο του αββά της Φιόρε και στο ίδιο του το πρόσωπο ήταν εξαιρετικά αμφίσημη και μάλιστα δεν στερούνταν δραματικότητας. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Ο Ιωακείμ της Φιόρε υπήρξε ένας από τους πρώτους επικριτές της μεσαιωνικής σχολαστικής. Όχι μόνο δεν αποδεχόταν τη σχολαστική μέθοδο, αλλά τη θεωρούσε και εσφαλμένη. Εξετάζοντας τις γνωσιολογικές θέσεις του Ιωακείμ και την ερμηνεία του για τον ρόλο της γνώσης, συναντούμε πρωτίστως τη διάκριση ανάμεσα στις έννοιες Theologia monastica —μοναστική-πρακτική θεολογία— και Theologia scholastica —σχολαστική θεολογία—, καθώς και τους όρους που προέρχονται από αυτές. Θεωρούμε σκόπιμο να επισημάνουμε ότι οι όροι αυτοί έχουν μάλλον τεχνικό χαρακτήρα και ακριβώς με αυτή τη σημασία χρησιμοποιούνται στις εργασίες που είναι αφιερωμένες στον ιωακειμισμό. Μια άλλη μορφή έκφρασης των ίδιων εννοιών, σε σχέση με τα ρεύματα της χριστιανικής σκέψης, είναι οι όροι doctrina spiritualis —μοναστικές σχολές— και doctrina scholastica —κληρικές σχολές— [Leclercq, 1963· σ. 43]. Στο σύγγραμμά του εναντίον του Πέτρου Λομβαρδού, ο Ιωακείμ φέρνει στο προσκήνιο την πολεμική εναντίον των λεγόμενων magistri scholastici —των πανεπιστημιακών σχολαστικών λογίων— και της astutia dialecticae artis —των δεξιοτεχνών της διαλεκτικής.

Ο Ιωακείμ προτιμά τη σοφία των μοναχών (sapientia monachorum), η οποία συνδέεται με τον στοχασμό πάνω στο αντικείμενο της αγάπης (dissertatio caritatis), από τη σοφία των διδακτόρων, των σχολαστικών (sapientia doctorum). Το σύνθημά του, scire, ut diligatur! —«να γνωρίζεις για να αγαπάς!»—, συνδέεται άμεσα με την κριτική της σχολαστικής σκέψης, η οποία πρεσβεύει την αρχή scio, ut sciatur —«να γνωρίζεις για να γνωρίζεις». Εδώ συλλογίζεται με εντελώς παραδοσιακό τρόπο, στο πνεύμα άλλων στοχαστών του δωδέκατου αιώνα. Πρόκειται πρωτίστως για τον Βερνάρδο του Clairvaux και έπειτα για τον άγιο Γρηγόριο τον Μέγα, ο οποίος πρέσβευε μια παρόμοια αρχή, per amorem agnosticimus —«για χάρη της αγάπης δεν γνωρίζουμε, απέχουμε από τη γνώση»—, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να αναζητούμε μάλλον τη σοφία παρά τις γνώσεις [Leclercq, 1963· σ. 43]. Το μοναστήρι που ζει σύμφωνα με τον κανόνα του αγίου Βενεδίκτου, και όχι οι επισκοπικές σχολές των καθεδρικών ναών, είναι, κατά την πεποίθηση του Ιωακείμ, το αληθινό σχολείο πνευματικού και διανοητικού φωτισμού. Η μοναστηριακή ζωή καθορίζει τόσο την επιστημονική μέθοδο όσο και τον σκοπό της γνώσης. Η ίδια η γνώση κατανοείται ως εμπειρία βίωσης της πίστης, στην οποία η αίσθηση της παρουσίας του Θεού, με την Αγία Γραφή στα χέρια, είναι αδιαχώριστη από τη γνώση του Θεού κατά τη Λειτουργία. Αντλώντας μια εικόνα από το Ψαλτήριο, ο Ιωακείμ ονομάζει αυτή την κατάσταση γνώση «εν μέσω εκκλησίας» [Leclercq, 1963· σ. 240–242]. Αυτή η στάση στο μέσον της Εκκλησίας έχει σε αυτόν έναν υψηλό μυστικό και προφητικό χαρακτήρα, ο οποίος στηρίζεται στην έννοια της doctrina spiritualis —της πνευματικής διδασκαλίας—, όπως εκφράζεται από τον απόστολο Παύλο στην Πρώτη προς Κορινθίους επιστολή: «Εμείς δεν λάβαμε το πνεύμα αυτού του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό· αυτά και διακηρύσσουμε, όχι με λόγια διδαγμένα από την ανθρώπινη σοφία, αλλά διδαγμένα από το Άγιο Πνεύμα, συγκρίνοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά» (Α΄ Κορ. 2:12–13). Αυτή η πνευματική διδασκαλία περιέχει, όπως το «δεκάχορδο ψαλτήριο» —το Δεκάχορδο Ψαλτήριο είναι ένα από τα κύρια έργα του Ιωακείμ—, δέκα θεμέλια: τα επτά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος και τις τρεις χριστιανικές αρετές· τον φόβο του Κυρίου, την ευσέβεια, τη γνώση, τη συμβουλή, την ισχύ —την αφοβία—, τη διάκριση, τη σοφία, την πίστη, την ελπίδα, την αγάπη [Joachim, 1964a· φ. 227].

Ένα παράδειγμα πνευματικής γνώσης μπορεί να βρεθεί επίσης στον τρόπο με τον οποίο ο Ιωακείμ —αλλά και γενικότερα η μοναστική παράδοση— κατανοεί την αειπάρθενο Μαρία, η οποία είναι homo spiritualis και της οποίας η ζωή παρουσιάζεται με ιδιαίτερα έντονα μοναστικά χρώματα. Δεν είναι τυχαίο ότι η Θεοτόκος θεωρείται μέχρι σήμερα προστάτιδα των μοναχών. Η πνευματική σοφία, η πνευματική κατανόηση, κατά τον Ιωακείμ, δεν μπορούν να προκύψουν από τη συνηθισμένη ανάγνωση, από την απλή επεξεργασία του υλικού. Είναι χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, όπως ακριβώς και η Μαρία γέννησε τον Ιησού Χριστό με άνωθεν ενέργεια.


Η ιδέα της πνευματικής σοφίας, της πνευματικής γνώσης του Ιωακείμ της Φιόρε, νοείται στο πλαίσιο της βασικής ιστοριοσοφικής, χιλιαστικής αντίληψής του. Είναι ο προάγγελος της εποχής του Αγίου Πνεύματος, της εποχής της τρίτης διαθήκης, η οποία σηματοδοτεί το τέλος της ιστορίας με τη μορφή της απόλυτης πραγμάτωσης των θείων σχεδίων [για περισσότερα βλ. Parilov, 2010· Parilov, Sobko, 2011]. Σύμφωνα με τον Καλαβρό αββά, το intellectus spiritualis —η πνευματική κατανόηση— είναι ακριβώς εκείνο που πρέπει να προκύψει ως αποτέλεσμα της μεταμόρφωσης του ανθρώπου στην εποχή του Αγίου Πνεύματος. Ως την καλύτερη ενσάρκωση αυτών των ιδιαίτερων πνευματικών ανθρώπων ο αββάς βλέπει τους μοναχούς (ordo monachorum), στις αυστηρότερες εκφράσεις της μοναχικής ζωής —τους ερημίτες. «Δεν είναι μοναχός ο καθένας που ονομάζεται μοναχός», συλλογίζεται, «…αλλά μόνο εκείνος που πάντοτε συνομιλεί στην καρδιά του με τον Χριστό με ταπεινό πνεύμα… εκείνος που έχει ευσεβή ήθη και του οποίου τα έργα είναι ενάρετα…» [Joachim, 1964a· φ. 227].

Οι έννοιες scientia litterarum —βιβλιακή γνώση— και studium doctrinae —κατανόηση της διδασκαλίας— συνδέονται στον Ιωακείμ άμεσα με την έννοια της «εργασίας», όχι όμως ως κάποια ιδιότυπη εναλλακτική προς τη σωματική εργασία, αλλά ως «επεξεργασία» ή κατανόηση των πνευματικών θεμελίων [Huck, 1938· σ. 85], ως κίνηση από την πληρότητα της αλήθειας —της γνώσης— προς την πληρότητα της ελευθερίας (plenitudo veritatis έναντι plenitudo libertatis) [Joachim, 1964b· φ. 35].

Ο Ιωακείμ θέλει να είναι άμεσα άνθρωπος της πράξης. Η Λειτουργία —officium divinum—, το μυστήριο της ευχαριστίας προς τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, δεν είναι το αντικείμενο, αλλά η πηγή, η ουσία και ο σκοπός της θρησκευτικής σκέψης του Καλαβρού αββά: psalmodia, oratio, meditatio, lectio, contemplatio —ερμηνεία του Ψαλτηρίου, προσευχή, στοχασμός, ανάγνωση, θεωρία—, αυτά είναι τα μέσα που προσδίδουν στη χριστιανική σκέψη του Ιωακείμ δοξολογικό χαρακτήρα.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ιωακείμ επιχειρεί να περιγράψει το μυστήριο της Παναγίας Τριάδας ακριβώς μέσω της πνευματικής ερμηνείας των ψαλμών, ακολουθώντας εδώ το institutio psallentium —την τάξη ανάγνωσης και ερμηνείας του Ψαλτηρίου— που πρότεινε ο άγιος Βενέδικτος [Joachim, 1964a· φ. 1 rb], το οποίο δίνει τον μετρημένο ρυθμό της μοναχικής ζωής, με αποτέλεσμα η Αγία Τριάδα να γίνεται «διαφανής». Όλες αυτές οι απόψεις εκφράζονται με τη μορφή ενός ιδιότυπου μανιφέστου στον πρόλογο του Δεκάχορδου Ψαλτηρίου: «Δεν οδηγούν στη γνώση της αλήθειας η επιθυμία για μάθηση ή η άσκηση του νου μέσω της ανάγνωσης και της κατανόησης των δογμάτων, αλλά η προσευχή και η δοξολογία του Θεού με την ψαλμωδία είναι οι πύλες προς την αλήθεια. Τα κλειδιά —τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος— αυτής της θύρας τα έχει ο Χριστός. Αυτός ανοίγει σε όσους του εμπιστεύονται πρόθυμα τον εαυτό τους» [Joachim, 1964a· φ. 1 rb].

Σε αυτές τις πρωτότυπες γνωσιολογικές συλλήψεις μπορούμε, κατά τη γνώμη μας, να διακρίνουμε την εγγύτητα του Ιωακείμ της Φιόρε προς την ανατολικοχριστιανική παράδοση και, αντίστοιχα, προς την κληρονόμο της, τη ρωσική χριστιανική φιλοσοφία. Δεν υπάρχουν αξιόπιστες μαρτυρίες ότι οι πρώτοι σλαβόφιλοι, A. S. Khomiakov και I. V. Kireevsky, γνώριζαν τα έργα του Καλαβρού αββά. Είναι όμως απολύτως βέβαιο ότι η πρωτότυπη φιλοσοφία τους —και ειδικότερα η γνωσιολογία τους— διαμορφώνεται ως αποτέλεσμα της δημιουργικής επεξεργασίας των ιδεών του Schelling, ο οποίος, με τη σειρά του, είχε δεχτεί σημαντική επιρροή από τον Ιωακείμ. Είναι, επομένως, προφανής η έμμεση επιρροή του Καλαβρού αββά στους φιλοσόφους της Μόσχας. Ασκώντας κριτική στον αφηρημένο ορθολογισμό της καθολικοπροτεσταντικής Δύσης, οι σλαβόφιλοι, όπως και ο Ιωακείμ της Φιόρε, υποστήριζαν ότι η ουσιώδης χριστιανική γνώση είναι αποτέλεσμα της ζωντανής και χαριτωμένης πίστης. Η διδασκαλία της Εκκλησίας είναι το ιδεώδες, «το έσχατο όριο της ανώτερης σκέψης». Σε αυτή τη συνάφεια, η αρχή της γνώσης —της εναρμόνισης πίστης και λόγου—, κατά την πεποίθηση του I. V. Kireevsky στο άρθρο του «Για την αναγκαιότητα και τη δυνατότητα νέων αρχών για τη φιλοσοφία», είναι «να ανυψωθεί ο ίδιος ο τρόπος της σκέψης σε συμφωνία με την πίστη» [Kireevsky, 1998· σ. 318]. Οι προϋποθέσεις μιας τέτοιας εναρμόνισης, τις οποίες προτείνουν οι σλαβόφιλοι, είναι, πρώτον, η συγκέντρωση σε μια αδιαίρετη ολότητα όλων των επιμέρους δυνάμεων της ψυχής: της πίστης, της ηθικής αντίληψης, της αντίληψης του αισθητικού νοήματος, της αγάπης, της διαίσθησης, της λογικής ικανότητας· δεύτερον, μια καθαρή και ακέραιη ζωή.

Σε αντίθεση με τον Schelling, ο οποίος θεωρούσε ότι η νοητική εποπτεία προσιδιάζει μόνο στους εκλεκτούς, οι σλαβόφιλοι πίστευαν: «Η ανώτερη αλήθεια δεν ανήκει μόνο στους λόγιους θεολόγους, διότι δεν συλλαμβάνεται μόνο με τους συλλογισμούς του λόγου, αλλά απαιτεί ανώτερη πνευματική όραση, η οποία αποκτάται με την ακεραιότητα της ύπαρξης» [Kireevsky, 1998· σ. 318]. Ο οντολογισμός της γνώσης των σλαβόφιλων, όπως και εκείνος του Καλαβρού αββά, εκδηλώθηκε επίσης στη διδασκαλία τους για την «πρωταρχική γνώση της πίστης» ή τη «ζωντανή γνώση» —μια ιδιαίτερη διαίσθηση που βασίζεται στην πίστη και δεν απαιτεί αποδείξεις. Η ζωντανή γνώση, έγραφε ο Khomiakov, «δεν είναι αποκομμένη από την πραγματικότητα που γίνεται αντικείμενο της συνείδησης· διαποτίζεται από αυτήν και εφοδιάζει τη διάνοια με όλα τα δεδομένα για την αυτοτελή λειτουργία της» [Khomiakov, 1900· σ. 278–279]. Οι σλαβόφιλοι καλούσαν σε μια αυτοτελή φιλοσοφική σκέψη, σύμφωνη με τις αρχές της παλαιάς ρωσικής παιδείας [βλ. Parilov, 2000], αλλά οι παραπάνω διαισθήσεις συνδέονται ουσιωδώς και με τις ενοράσεις του Ιωακείμ της Φιόρε.

Υπό τη σημαντική επιρροή του Ιωακείμ διαμορφώνεται η γνωσιολογία του Vladimir Solovyov. Αυτή η επιρροή είχε τόσο έμμεσο χαρακτήρα —μέσω του εκκλησιαστικού ιστορικού A. V. Gorsky, φίλου του Ρώσου Hegel, ο οποίος ήταν γνώστης και εκλαϊκευτής των ιδεών του Καλαβρού αββά— όσο και άμεσο, όπως επισημαίνουν η Marjorie Reeves [βλ. Reeves, Warwick, 1987], η P. Gaidenko [βλ. Gaidenko, 2001] και ο M. V. Maksimov [βλ. Maksimov, 1998].

Η γνωσιολογία του Vladimir Solovyov βασίζεται επίσης στον μυστικισμό, στην πνευματική εμπειρία και στην αποκάλυψη. Επιδίωκε με τη ζωή του να πραγματώσει τα ιδεώδη της Βασιλείας του Θεού, αποτελώντας πρότυπο αληθινού vir spiritualis. Ιππότης-μοναχός — αυτόν τον τίτλο δίνει στον Vladimir Solovyov ο A. A. Blok [Blok, 1911· σ. 103]. Από τις ιδέες του αββά της Φιόρε τρέφονταν οι επαίτες Φραγκισκανοί. Και ο Solovyov αποτελούσε παράδειγμα ακτήμονος ζωής.

Τον Solovyov συνδέει με τον Ιωακείμ της Φιόρε και η επιθυμία για τη μοναχική ζωή. Συγκεκριμένα, έγραφε στον αρχιμανδρίτη Αντώνιο ότι «έχει τώρα μεγάλη κλίση να γίνει μοναχός» [Επιστολές του V. S. Solovyov, 1911· σ. 191]. Η υπερφυσική αποκάλυψη αποτελεί και για τους δύο στοχαστές αναγκαίο γνώρισμα και προϋπόθεση της θρησκευτικής σκέψης. Και οι δύο είναι σε σημαντικό βαθμό μυστικοί. Ο μυστικισμός διατρέχει σαν κόκκινο νήμα ολόκληρο το έργο του Vladimir Solovyov· αποτελεί μάλιστα, αν μπορούμε να το εκφράσουμε έτσι, και την πρωταρχική αιτία ολόκληρης της δημιουργίας του: «Η κοσμοθεωρητική βάση… της φιλοσοφίας του Solovyov είναι ο καθολικός μυστικισμός, σε σχέση με τον οποίο η φιλοσοφία αποτελεί τη δύναμη του ατομικού λόγου που ανυψώνει τις ενοράσεις της μυστικής εμπειρίας στη μορφή της καθολικής ορθολογικότητας… Το να παρακάμψει ή να αποσιωπήσει κανείς αυτό το ζήτημα σημαίνει ότι δεν βρίσκει ή χάνει το κλειδί για ολόκληρη τη δραστηριότητα του Solovyov», γράφει ο E. L. Radlov [Radlov, 1913· σ. 46]. «Αν οι ιδεολογικοί πρόδρομοι του Vladimir Solovyov, ο I. Kireevsky και ο A. Khomiakov, αντιμετώπιζαν τον μυστικισμό με επιφυλακτικότητα ή ειρωνεία, ο Solovyov τού αφιέρωνε σοβαρή προσοχή στα θεωρητικά έργα του», γράφει ο S. Trubetskoy. «Επιπλέον, οι λέξεις “μυστικισμός” και “μυστικός” έγιναν σχεδόν σταθεροί χαρακτηρισμοί της προσωπικότητας και του έργου του Solovyov» [Trubetskoy, 1886· σ. 552]. Το ενδιαφέρον για την πνευματική πραγματικότητα έγινε ήδη από τα νεανικά του χρόνια ένα από τα κυριότερα ενδιαφέροντα στη ζωή του Ρώσου φιλοσόφου [Lukyanov, 1990· σ. 135].

Από τη βιωματική θέαση του υπερπέραν κόσμου ο Vladimir Solovyov συνάγει το ίδιο συμπέρασμα με τον Ιωακείμ της Φιόρε: «Πρώτα απ’ όλα πρέπει να ζούμε, έπειτα να γνωρίζουμε τη ζωή και, τέλος, να διορθώνουμε τη ζωή» [Solovyov, 1911–1914· τόμ. 3, σ. 275]. Ήδη από τα πρώτα στάδια του έργου του διαμορφώνει μια διδασκαλία, βασισμένη στην τριαδική αρχή, για τις διαφορετικές βαθμίδες της πίστης, η ανώτερη από τις οποίες είναι ο πνευματικός λόγος: «Ο άνθρωπος, ως προς τη θρησκεία, όταν αναπτύσσεται ορθά, περνά από τρεις ηλικίες: πρώτα έρχεται η περίοδος της παιδικής ή τυφλής πίστης, έπειτα η δεύτερη περίοδος —η ανάπτυξη της διάνοιας και η άρνηση της τυφλής πίστης— και, τέλος, η τελευταία περίοδος της συνειδητής πίστης, που βασίζεται στην ανάπτυξη του λόγου» [Επιστολές του V. S. Solovyov, 1911· σ. 73–75]. Ο Vladimir Solovyov προσδιορίζει το έργο του ως εξής: «Να δικαιώσω την πίστη των πατέρων μας, ανυψώνοντάς την σε μια νέα βαθμίδα έλλογης συνείδησης, να δείξω πώς αυτή η αρχαία πίστη, απελευθερωμένη από τα δεσμά της τοπικής απομόνωσης και της εθνικής φιλαυτίας, συμπίπτει με την αιώνια και οικουμενική αλήθεια» [Solovyov, 1911–1914· τόμ. 4, σ. 243]. Ήδη σε αυτά τα λόγια μπορούμε να βρούμε αντιστοιχίες με τη διδασκαλία της τρίτης διαθήκης για την ανεπάρκεια της σύγχρονης κατάστασης της πίστης και για τις διαφορετικές βαθμίδες της πνευματικής γνώσης.

Όπως ο Ιωακείμ της Φιόρε, ο οποίος αντιτάχθηκε στον μεσαιωνικό ορθολογισμό, ο Vladimir Solovyov αρχίζει την επιστημονική του σταδιοδρομία με το σύγγραμμα Εναντίον των θετικιστών: «Αυτά τα τελευταία αναγκαία αποτελέσματα της δυτικής φιλοσοφικής εξέλιξης καταφάσκουν, με τη μορφή της ορθολογικής γνώσης, τις ίδιες αλήθειες που καταφάσκονταν, με τη μορφή της πίστης και της πνευματικής θεωρίας, από τις μεγάλες θεολογικές διδασκαλίες της Ανατολής» [Solovyov, 1911–1914· τόμ. 1, σ. 143]. Απορρίπτοντας τους παλαιούς τρόπους της ανθρώπινης γνώσης, και οι δύο φιλόσοφοι υποδεικνύουν τη θεωρία ως τρόπο κατανόησης της θρησκευτικής πραγματικότητας: «Είναι αναγκαίος ένας ιδιαίτερος τρόπος νοητικής δραστηριότητας, τον οποίο θα ονομάσουμε με τον ήδη γνωστό στη φιλοσοφία όρο νοητική εποπτεία ή διαίσθηση (intellektuelle Anschauung, Intuition) και ο οποίος αποτελεί την πρωταρχική μορφή της αληθινής γνώσης, που διακρίνεται σαφώς τόσο από την αισθητηριακή αντίληψη και την εμπειρία όσο και από τη διανοητική ή αφηρημένη σκέψη», γράφει ο Solovyov [Solovyov, 1911–1914· τόμ. 3, σ. 65].

Ωστόσο, ασκώντας κριτική στον ορθολογισμό και στον θετικισμό, ο στοχαστής γίνεται και ο ίδιος δέσμιος του αφηρημένου ορθολογισμού: προσδίδει στο ιδεατό είναι —στην Τριάδα— και, μαζί με αυτήν, στην ιστορία, το θετικιστικό κριτήριο της ορθολογικής γνωσιμότητας [βλ. Treushnikov, 2009]. Το ίδιο ακριβώς έκανε και ο πρόδρομός του, Ιωακείμ της Φιόρε. Παρά τις αντισχολαστικές απόψεις του, παρουσιάζεται μπροστά μας ως αληθινός επιστήμονας, ο οποίος χρησιμοποιεί για τις φιλοσοφικές του κατασκευές τα μαθηματικά, τη λογική, την ερμηνευτική και τα τελευταία —σύγχρονά του— επιτεύγματα της καθολικής θεολογίας.

Επομένως, ο οντολογικός χαρακτήρας της γνώσης —γνώση για χάρη της μεταμόρφωσης της ζωής— και η κριτική του αφηρημένου ορθολογισμού —γνώση για χάρη της γνώσης—· η θεμελίωση της αληθινής οδού της γνώσης όχι στη συσσώρευση πληροφοριών και στον ορθολογικό λόγο, αλλά στη λειτουργική πράξη, στην τελείωση του πνεύματος και στη μεταμόρφωση έως την απόκτηση της ικανότητας υποδοχής της Αποκάλυψης· ο σκοπός της γνώσης, που δεν είναι η διανοητική ανάπτυξη, αλλά η απόκτηση εσωτερικής πνευματικής ελευθερίας και αγάπης· η είσοδος του ανθρώπου στην εκκλησιαστική συνοδική ενότητα ως προϋπόθεση για την πληρότητα της γνώσης και την απόκτηση του προφητικού χαρίσματος· η κατανόηση της γνώσης ως εμπειρίας ζωντανής πίστης και ένωσης του ανθρώπου με τον Θεό — αυτά τα χαρακτηριστικά και οι ιδέες της γνωσιολογίας του ιωακειμισμού συγγενεύουν με την ανατολικοχριστιανική γνωσιολογία.

Βιβλιογραφία

Ο ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΥ (23

 Συνέχεια απο  Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

του HENRI DE LYBAC

ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΡΙΑ ΤΩΝ ΡΩΣΩΝ.
Με τον Ντοστογιέφσκι..........εκλαϊκεύεται.


Στην δεύτερη έκδοση του μυθιστορήματος της, η George Sand, ανέφερε τον Ιωακείμ ντα Φιόρε. Καί στην θεωρία της τρίτης εποχής συνδέει όλη την ιδεολογία η οποία πρέπει να γεννήσει τους νέους χρόνους μέσω της Γαλλικής επανάστασης. Ο Ντοστογιέφσκι, απο μέρους του δέν σκέφτεται τον Ιωακείμ περισσότερο απο όσο τον αναφέρει. Αλλά, ενώ η πρακτική φαντασία της Sand εκβάλλει τα πάντα στην εικόνα του Επινάλ, τον στρατιώτη της επαναστάσεως που σκοτώνει τον γέρο-μοναχό. Αλέξη, ένα σύμβολο του σκοταδισμού και της αντίδρασης στα χέρια της Sand, ο Ντοστογιέφσκι, χωρίς να το σκεφτεί, οδηγημένος απο το βαθύ στοχαστικό του ένστικτο επαναφέρει ότι καλύτερο διέθετε το όνειρο του Καλαβρού: Τον θρίαμβο του πνεύματος της νεότητος. Και μ’αυτό συναντάται με τον Νίτσε στην διάσημη παραβολή του της καμήλας, του λιονταριού και του ελέφαντα. Μόνον που ενώ ο Ιωακείμ πρόβαλλε το όνειρό του στο μέλλον της τρίτης εποχής, ο συγγραφεύς των Αδελφών Καραμαζώφ, στην σκηνή που προετοιμάζει τον επίλογο, θυμίζει την θαυμαστή συμφωνία των μικρών που παρουσιάστηκε για μία στιγμή στην έξοδο απο την ταφή του Ιλιούσα, του φίλου τους, στην οποία είχε ακουστεί ο Χερουβικός ύμνος. Και για να τονίσει καλύτερα πώς δέν πρόκειται για μία γήινη ουτοπία, ο Αλέσα, ο οργανωτής της ομάδος η οποία θα διαλυθεί γρήγορα, δίνει σε όλους ραντεβού, γύρω απο τον νεκρό τους φίλο, την επόμενη της αναστάσεως.

Να πούμε λοιπόν πώς το θρησκευτικό δόγμα που κήρυξε η George Sand επαναπροτάθηκε απο τον Ντοστογιέφσκι, είναι απολύτως άστοχο. Διότι ο Ντοστογιέφσκι αυτή την νέα θρησκεία την φυτεύει και την θεμελιώνει στην ανάσταση. (Είναι μία καθαρά Καθολική διδασκαλία, ας το σημειώσουμε. Σε στενή σχέση με τον εκχριστιανισμό του αποκρυφισμού εκ μέρους του Σολόβιεφ και με την εσχατολογία, αυτού του νέου Χριστιανισμού, του ριζωμένου ξανά στην Λατινική Εκκλησία,του Ζηζιούλα). Η Sand είχε υιοθετήσει το σχήμα του Ιωακείμ, παρότι μεταμορφωμένο, μάλιστα εντελώς αντεστραμμένο, δηλαδή το όραμα του αιωνίου Ευαγγελίου. Ο Ντοστογιέφσκι αναπαράγει αυθόρμητα ένα απο τα χαρακτηριστικά του αιωνίου Ευαγγελίου, αλλά χωρίς να παραδίδεται εξολοκλήρου στο σχήμα του Ιωακείμ (διότι εκμεταλλεύεται την διαμεσολάβηση του Σολόβιεφ).
Ο Στάρετς τον οποίο διαγράφει με θαυμασμό, δέν ομοιάζει σε τίποτα, με εκείνους τους «φωτισμένους» μοναχούς που κρύβονται για να μεταδώσουν το εσωτερικιστικό τους δόγμα σ’έναν εκλεκτό μαθητή, προορισμένο στην ολοκλήρωση των χρόνων, να καταστρέψει την μοναστική τάξη και την παλιά πίστη της οποίας ο μοναχισμός είναι το αναχρονιστικό στήριγμα. Και απο το ένα μέρος και απο το άλλο υπάρχει η προσμονή της ελευθερίας, αλλά ο Ζωσιμάς θυμίζει σ’όποιον ονειρεύεται την χειραφέτηση πώς η υπακοή, η νηστεία, και η προσευχή είναι ο μόνος δρόμος που οδηγεί στην αληθινή Ελευθερία. Να ισχυρισθούμε πώς στην Sand όπως και στον Ιωακείμ οι θρήσκοι θα παίξουν έναν εξέχοντα ρόλο την εποχή της θρησκείας του Αγίου Πνεύματος είναι σαν να σκοντάφτουμε στις λέξεις. Και πράγματι γι’αυτή, αντίθετα απο τον Ιωακείμ, για τον οποίον η εποχή του Αγίου Πνεύματος πρέπει να είναι η εποχή των μοναχών και της θεωρητικής ζωής, πρόκειται για το έργο που στο ξεκίνημα αυτής της εποχής, πρέπει να πραγματοποιήσουν μερικοί μοναχοί, που θα ανήκουν στις μυστικές οργανώσεις για να στείλουν τους στρατολογημένους νεαρούς, μακρυά απο τα θρανία, στην μεγάλη περιπέτεια της επαναστάσεως.
Η περίπτωση του Ντοστογιέφσκι, λοιπόν και της Sand δέν ταυτίζονται. Αλλά υπάρχει οπωσδήποτε ένας παραλληλισμός ανάμεσα στον θεμελιωτή της αιρέσεως ντα Φιόρε και τον θαυμαστή της Οπτίνα. Και ο ένας και ο άλλος ελπίζουν στην μελλοντική νίκη ενός θεωρητικού ιδανικού. Και ενώ αντιθέτως οι κήρυκες της ανατροπής ακολουθούν ματαίως τις ψευδαισθήσεις τους, οι θρήσκοι λέει ο Ζωσιμάς διατηρούν στην μοναξιά τους την θεία αλήθεια και όταν η ώρα σημάνει, θα την αποκαλύψουν στον ταραγμένο κόσμο.
Πρέπει επίσης να σημειώσουμε και το γεγονός πώς ο Ντοστογιέφσκι απεδείχθη εχθρικός πρός την Καθολική Εκκλησία, την οποία κατηγορούσε πώς επέτρεψε στην Δυτική ανθρωπότητα να χάσει τον Χριστό. Όπως επίσης και το γεγονός πώς οι σχέσεις του με την Ρώσικη Ορθοδοξία δέν ήταν πάντοτε Ορθόδοξες. Υπέστη ποικίλες αλλαγές στις κοινωνικές του ιδέες και στα οράματα του για το μέλλον. Όμως δέν υπήρξε αληθινά κοντά στην ελπίδα μίας τρίτης εποχής, σε καμμία εκδοχή της μάλιστα, που έλαβε αυτό το δόγμα απο την γέννησί του. Και στα τελευταία του χρόνια είχε απομακρυνθεί οριστικά απο κάθε σοσιαλιστικό όνειρο της εποχής του, είτε εκφραζόταν με το σχήμα του Ιωακείμ, είτε όχι.
Μία μαρτυρία αυτών αποτελεί και ένα του γράμμα στον Στράχωφ, γραμμένο όταν ξεκινούσε τα πρώτα του σχέδια για την ζωή ενός μεγάλου αμαρτωλού.

«Στην διάρκεια του 19ου αιώνος, το κίνημα που κατέληξε να εκδηλωθεί στην Βουλή του Παρισιού, ονειρευόταν τον παράδεισο στην γή. Κατα βάθος πρόκειται για τον ίδιο πάντα τον Ρουσώ, για το ίδιο όνειρο να ξαναδημιουργήσουμε τον κόσμο με την δύναμη της λογικής και της εμπειρίας (ο θετικισμός). Να ονειρευόμαστε κάτι και να το πραγματοποιούμε είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Έτσι αυτοί ονειρεύονται την ευτυχία της ανθρωπότητος παραμένοντας προσκολλημένοι στην έννοια της ευτυχίας του Ρουσώ, σε μία ψευδαίσθηση δηλαδή η οποία δέν δικαιολογείται απο την εμπειρία».

[Η Ρώσικη φιλοσοφία λοιπόν κατόρθωσε να εκχριστιανίσει την κακοδοξία του Ιωακείμ, η οποία είχε κατορθώσει να πλήξει τον Καθολικισμό διά του Προτεσταντισμού και σήμερα μ’αυτό το νεο-ορθόδοξο ένδυμα προσπαθεί να υποτάξει την Οικουμένη].
Συνεχίζεται

ΝΕΟΜΑΝΙΑ. Η ΕΜΜΟΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ. Roberto Pecchioli

 

«Είναι μια λαχτάρα, μια μανία, μια πραγματική μαζική παθολογία. Λες και ήμασταν γυμνιστές ψυχής και γδυθήκαμε βιαστικά για να ελευθερωθούμε αντί για τα ρούχα μας, της ιστορίας και της προσωπικότητάς μας.

Η εμμονή με οτιδήποτε καινούργιο είναι ένα από τα πιο εκπληκτικά χαρακτηριστικά της εποχής μας. Είναι μια λαχτάρα, μια αληθινή μαζική παθολογία, μια ασθένεια της ψυχής, η νεομανία. Ακόμη και διανοούμενοι από το προοδευτικό στρατόπεδο το έχουν συνειδητοποιήσει. Ο ορθόδοξος κομμουνιστής Alberto Asor Rosa έγραψε πριν από αρκετά χρόνια: ζούμε σε ένα παρόν που χαρακτηρίζεται από την απουσία ενός κανόνα και την παρουσία πολλών μεταβατικών κανόνων. Όλα πρέπει να είναι πάντα νέα, πρωτότυπα. Ο μοντέρνος ψυχαναλυτής Massimo Recalcati παρατηρεί ότι έχουμε μπερδέψει το «νέο» με το διαφορετικό, μια απόδραση από το «ίδιο» που μας κουράζει, οπότε η ένταση που μας ωθεί προς το νέο είναι μια απόδραση από την έλλειψη, από την απουσία πού μας ταλαιπωρεί.

Ακόμη πιο ξεκάθαρο είναι ένα απόσπασμα από μια παλιά Εγκυκλοπαίδεια της Μόδας, σύμφωνα με την οποία «με την έλευση της καπιταλιστικής κοινωνίας η έναρξη αυτού του είδους εμμονής με το νέο, ή νεομανία, της οποίας η μόδα των ρούχων αντιπροσωπεύει μία από τίς πιο εντυπωσιακές πτυχές». Αυτές είναι μερικές αλήθειες, που χάνουν την ουσία του θέματος. Η λαχτάρα για το νέο είναι το αποτέλεσμα της ανθρωπολογικής ρήξης της νεωτερικότητας με ολόκληρο το παρελθόν, σύμβολο και συνέπεια της απώλειας της πνευματικής και υπερβατικής διάστασης του δυτικού ανθρώπου. Η συνεχής αναζήτηση για καινοτομία γίνεται αντίδοτο στην αγωνία μιας ανθρωπότητας που στερείται το υψηλότερο μέρος του εαυτού της, ένα φαινόμενο εικονικού φαρμάκου (
placebo) που επιβάλλει όλο και μεγαλύτερες δόσεις «νέου». Ένας επιπλέον εθισμός, που ξορκίζει το άγχος και την έλλειψη νοήματος δημιουργώντας ένα αιώνιο παρόν.

Ο Albert Camus κατάλαβε κάτι, για τον οποίο το μέλλον είναι η απόλυτη υπέρβαση των ανθρώπων χωρίς Θεό. Ο συγγραφέας του Ξένου και της Πανούκλας, ένας άθεος, δεν μπορούσε να αναγνωρίσει ότι κάθε μέλλον, για τον σύγχρονο άνθρωπο, είναι η ορθάνοιχτη πόρτα στο Τίποτα. Το Νέο είναι το αληθινό υποκατάστατο της υπερβατικότητας, το υποκατάστατο της ελπίδας που χάνουν τα άτομα που μεταμορφώνονται σε στατιστικά στοιχεία (Gabriel Marcel), τα οποία κατατρώει η αγωνία, «η θεμελιώδης διάθεση που μας βάζει μπροστά στο Τίποτα» (Heidegger). Μια συνθήκη νεωτερικότητας ψευδώς φωτισμένη από τον Διαφωτισμό, που εξυψώνει τον άνθρωπο στη θεωρία και τον υποβιβάζει στην πράξη. Η αγωνία καταπραΰνεται μέσω του Νέου, της υποχρεωτικής έκρηξης αδρεναλίνης που επιτρέπει σε κάποιον να υπομείνει τη δυσαρέσκεια του παρόντος χωρίς να πέσει στο σκοτάδι.

Η μαζική ψυχολογία της καταναλωτικής κοινωνίας ταιριάζει σε αυτό το υπαρξιακό κενό, η οποία παράγει δυσαρέσκεια για να πουλήσει την επιθυμία, τον ψεύτικο (νόθο) αδερφό του μέλλοντος. Αν αλλάζουμε συχνά, αν η αλλαγή θεωρείται θετική a priori  είναι επειδή ψάχνουμε κάτι που δεν μπορούμε να βρούμε ή μάλλον δεν πρέπει να το βρούμε. Ο προορισμός του νέου είναι το ταξίδι, το διαρκώς μεταβαλλόμενο πανόραμα των ταξιδιωτών που δραπετεύουν από τον εαυτό τους. Δεν αντέχει κανείς το κενό, κορεσμένο από την αφθονία των αντικειμένων. Η επιθυμία για το καινούργιο είναι η προσδοκία της απόλαυσης που δεν έρχεται ή σε αφήνει ανικανοποίητο, παραιτημένο ή διαθέσιμο για περαιτέρω εμπειρίες, «νέες» αλλά στην πραγματικότητα πτυχές του πανομοιότυπου (παραλλαγές του ίδιου). Η συνεχώς ανανεωμένη εμπειρία είναι αυτή της κατανάλωσης, δηλαδή της σπατάλης, της εξάντλησης, της διασποράς, της διάλυσης.
Ουρές σε Apple Store στην Κίνα.

Αλλόκοτη είναι καί η στάση των νεοφερμένων στην τεχνολογία, έτοιμοι να αντιμετωπίσουν ουρές χιλιομέτρων για να εξασφαλίσουν τα πρώτα δείγματα εξοπλισμού που μέσα σε λίγους μήνες θα αντικατασταθούν από τον νεότερο. Οι βάρβαροι παρακινούνται να ξεκινήσουν από τη φτώχεια των περασμένων και αβίωτων εμπειριών, αδιαφορώντας για την απόδειξη ότι το λαμπερό νέο γίνεται σύντομα αντίκα και μερικές φορές κάνει το παλιό να επανεμφανίζεται με νέες μορφές, στην κουρασμένη και μη δημιουργική μεταμοντερνικότητα, εξαντλημένη σε ιδέες, μειωμένη σε ριμέικ, μίμηση, μανιέρα, όπως η τέχνη μετά την Αναγέννηση. Το νέο απεχθάνεται τη σιωπή, την ενδοσκόπηση, τους προθάλαμους αγωνίας. Η μορφή του είναι το αδιάκριτο βουητό, το μπερδεμένο βουητό των φωνών, αφού το νέο έχει την υποχρέωση να σπάσει τη σιωπή.

Η λαχτάρα για το καινούργιο, η αλλαγή με κάθε κόστος, παράγει τον ύπνο της λογικής και τον γκρεμό του πνεύματος.

Η νεομανία είναι τόσο καταναγκαστική και νευρωτική όσο η θριαμβευτική καταναλωτική σεξουαλικότητα. Αλλαγή συντρόφων γιά να ζήσει νέες εμπειρίες, να αντιμετωπίζει τον εαυτό του και τους άλλους ως πράγματα, καταναλωτικά αντικείμενα. Όλα γερνούν γρήγορα, κανείς δεν φαίνεται μακριά, οι διαστάσεις του χώρου και του χρόνου μπερδεύονται. Η Νεομανία είναι επίσης η λατρεία ενός ειδώλου, της Προόδου, του οποίου η λατρεία συμπίπτει με αυτή του Λόγου. Δεν πρέπει να συζητηθεί, πόσο μάλλον να περιοριστεί, η πορεία της είναι ασταμάτητη. Το καινούργιο είναι καλό ακόμα κι αν αύριο θα είναι ήδη παλιό. Όλα πρέπει να γίνονται σύμφωνα με τη νέα μόδα, τη νέα ανακάλυψη, τη νέα τεχνολογία, με τον σημερινό τρόπο, κυριολεκτική έννοια μιας αιώνια διφορούμενης λέξης, της νεωτερικότητας. Σε ένα διάσημο στίχο, τον Αποχαιρετισμό, ο συμβολιστής ποιητής Arthur Rimbaud το συνοψίζει σε δραματικές γραμμές: «Πρέπει να είναι κανείς απόλυτα σύγχρονος. Αρκετά με τά τραγούδια: κράτησε το κερδισμένο έδαφος. Δύσκολη νύχτα! το ξεραμένο αίμα καπνίζει στο πρόσωπό μου, και δεν έχω τίποτα πίσω μου». Πραγματικά, το καινούργιο δεν ανέχεται τίποτα πίσω του, απαιτεί tabula rasa για τον σύντομο θρίαμβό του.

Η αποστολή του νέου είναι να οδηγήσει στον πειρασμό, προβλέπει τον πειρασμό στον οποίο κανείς δεν μπορεί να αντισταθεί. Σε αυτό συνίσταται η σημερινή ελεύθερη βούληση: δίνοντας ενθουσιώδη και εφήμερη συγκατάθεση σε κάθε καινοτομία, αποφεύγοντας το ζήτημα του νοήματος, τον προβληματισμό για το καλό και το κακό. Ό,τι μπορεί να γίνει τεχνικά πρέπει να εγκριθεί και να δοκιμαστεί. Το πολύ πολύ, το ερώτημα είναι: μπορώ να το αντέξω οικονομικά; Η απάντηση βρίσκεται επίσης στο νέο. Οι φόρμουλες κατανάλωσης χρέους αλλάζουν συνεχώς και υπόσχονται πρόσβαση στον αστραφτερό κόσμο της τελευταίας εφεύρεσης, του «οριστικού» προϊόντος, του 2.0. Μόλις τελειώσει το πάρτι, ο άγιος ξεγελιέται: έρχεται το μοντέλο 3.0, μετά το 4.0 και το καρουζέλ συνεχίζεται. Το βασικό είναι ότι η νέα ιδέα, το νέο εμπόρευμα, η νέα συμπεριφορά σπάει προσωρινά τη μοναξιά πολλών πανομοιότυπων ανθρώπων που νιώθουν μοναδικοί. Η ειδωλολατρία του νέου έχει ως αποτέλεσμα την περιφρόνηση του παρελθόντος. Σκοτεινό εξ ορισμού, κατοικείται από άνδρες και γυναίκες χωρίς κινητά τηλέφωνα που δεν γνωρίζουν τη σύνδεση online, προκαλεί μια συγκεκριμένη μορφή αγωνίας: δεν ήμουν εκεί, στο παρελθόν. Αυτή η αφόρητη απουσία του «εγώ» είναι ένα χαρακτηριστικό άγνωστο σε άλλες εποχές. Η μόνη θεραπεία είναι η αναγκαστική απομάκρυνση μέσω του ηλεκτροσόκ της καινοτομίας.

Αντίθετα, η θεμελιώδης αρχή της ζωής είναι η διατήρηση, η τάση που στη βιολογία ορίζεται ως ομοιόσταση ή η φυσική κλίση να επιτευχθεί μια ορισμένη εσωτερική και συμπεριφορική σταθερότητα, μια κοινή διάθεση που έχουν όλα τα έμβια όντα ακόμα και όταν οι εξωτερικές συνθήκες ποικίλλουν. Στην πολιτική όπως και στον πολιτισμό, μετά τη Γαλλική Επανάσταση ο συντηρητικός κοροϊδεύεται, διακηρύσσεται αναχρονιστικός (η υποχρέωση να είσαι «ενημερωμένος με την εποχή»), ο ίδιος ο ορισμός είναι μια προληπτική καταδίκη, ένα μέσο αποκλεισμού από τη συζήτηση. Ο Τζον Στιούαρτ Μιλ, ένας από τους πατριάρχες του φιλελευθερισμού, αποκάλεσε τους Συντηρητικούς «το ανόητο κόμμα».  Η νεομανία είναι εγγενώς προοδευτική, πεπεισμένη για την απεριόριστη τελειοποίηση του ανθρώπου και των πραγμάτων. Δεν πιστεύει στα όρια του ανθρώπου, στην ατέλειά του και άρα αναγκαστικά πολεμά ενάντια στη φύση. Θεωρεί παράλογη την ιδέα ότι υπάρχουν μόνιμες αρχές.
Αχώριστος με το κινητό σου.

Το νέο επιβάλλει την παράβαση, δηλαδή την παραβίαση της κοινής συμπεριφοράς. Οι θαυμαστές του παραβαίνουν πειθαρχικά ακολουθώντας τους «νέους» κανόνες, σε έναν γελοίο αγώνα δρόμου για να σπάσουν τον μετασχηματισμό σε ασυνείδητο κομφορμισμό. Η τάξη -ηθική, αστική, φυσική, προσωπική- είναι απεχθής ως έκφραση σταθερότητας. Επικροτούνται οι ψευδοπροφήτες που διακηρύσσουν τη σχετικότητα κάθε αρχής, υποστηρίζοντας ότι όλα προέρχονται από τήν βούληση και τήν επιθυμία. Το παράδοξο είναι η εξύψωση της τελευταίας αξίας με χρονολογική σειρά, της πιο «νέας».

Το να μισείς οτιδήποτε είναι μόνιμο δημιουργεί αστάθεια, καταστρέφει κάθε υψηλό επίπεδο και περιορίζει τον λεγόμενο πολιτισμένο κόσμο στην ικανοποίηση μάταιων, στιγμιαίων υλικών επιθυμιών, χωρίς διάκριση μεταξύ αναγκών, δικαιωμάτων, ιδιοτροπιών, παραξενιών, κολασμένων παρορμήσεων. Η αναφορά στην ανθρώπινη λογική ως το μοναδικό κριτήριο της κρίσης καταλήγει στο αντίθετό της, έναν αλαζονικό παραλογισμό που αρνείται τη φυσική τάση της ανθρωπότητας προς τη βία και αυτό που κάποτε ονομαζόταν αμαρτία. Ο λόγος μεταμορφώνεται σε ένστικτο, ο ντετερμινισμός γίνεται ο οδηγός του κοινωνικού καλού, η θρησκεία απορρίπτεται και οι πιο ποικίλες ιδεολογίες και πεποιθήσεις παίρνουν τη θέση της. Επιπλέον, όσο έχει το φωτοστέφανο του νέου, ο άνθρωπος που δεν πιστεύει σε τίποτα είναι πρόθυμος να πιστέψει σε όλα (Chateaubriand, The genius of Christianity).

Επιτέλους, το νέο έγινε δικαίωμα. Αυτό του να αποκτά ο καθένας τα ίδια πράγματα, ανεβάζοντας τον πήχη της επιθυμίας κάθε μέρα. Όλα πρέπει να είναι «προηγμένα», όπως η σημερινή τεχνολογία, που η μοίρα της είναι να οπισθοδρομήσει με τις επόμενες ανακαλύψεις, τις μελλοντικές εφαρμογές, που ως «νέες» θα είναι το αντικείμενο της δυσαρέσκειας όσων δεν τις κατέχουν, τόν φθόνο και τήν επιθυμία. Είναι προφανής η φθορά κάθε ηθικής αίσθησης σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από το νέο. Οποιαδήποτε ηθική έχει το ελάττωμα να είναι επίμονη, να πιστεύει ότι είναι αληθινή και μόνιμη, να αφήνει ισχυρό σημάδι.

Ορισμένα στοιχεία της νεομανίας είναι πιο εκπληκτικά από άλλα. Η ανανεωμένη δημοτικότητα των τατουάζ, για παράδειγμα, μπορεί να εξηγηθεί από την επιθυμία να γίνουν δημιουργοί του εαυτού τους ξεκινώντας από την εξωτερική εμφάνιση, αλλά πώς μπορεί αυτό να συμβιβαστεί με τη δια βίου μονιμότητα των χαρακτικών; Προφανώς, η συλλογική ώθηση του κομφορμισμού είναι πολύ ισχυρή ή η εμπιστοσύνη στο «νέο» είναι τόσο διαδεδομένη που πείθεται ότι οι μελλοντικές τεχνολογίες θα επιτρέψουν την αφαίρεση των ονομάτων των μη αγαπημένων φίλων, των φράσεων που δεν αρέσουν πλέον, των συμβόλων που έχουν πέσει σε δυσμένεια. Άλλωστε, ο στόχος είναι πάντα η χειραφέτηση, η απελευθέρωση από παλιές πεποιθήσεις και όρκους του παρελθόντος.

Ο λάτρης του νέου πιστεύει ότι μπορεί να απολαμβάνει και να επιθυμεί με απόλυτη ελευθερία, την αυτάρκεια και την αυτοδιοίκηση. Δεν υποψιάζεται ότι έχει υποταχθεί σε νέα είδωλα και ότι έχει διατάξει τη νίκη του Id, σύμφωνα με τον Freud την απρόσωπη δύναμη που «ζει εκεί» και περιέχει τις ενστικτώδεις, επιθετικές και αυτοκαταστροφικές παρορμήσεις. Η εφαρμογή των ανακαλύψεων της μαζικής ψυχολογίας από το πολιτικό και οικονομικό σύστημα εξουσίας οδήγησε στη γενική αποδοχή κάθε τι καινούργιου ως καλύτερου, καρπό της προόδου και της ανθρώπινης απελευθέρωσης. Έχει καλλιεργηθεί ένα θετικό εξαρτημένο αντανακλαστικό προς οποιαδήποτε καινοτομία, με στόχο τη διάλυση της αντίστασης που συνδέεται με τις ηθικές αρχές και την οικοδόμηση μιας κοινής λογικής προσανατολισμένης στην κατανάλωση, την επιθυμία και την απελευθέρωση παρορμήσεων.

Στο ανθρώπινο είδος που αφήνεται στον εαυτό του ή έχει ρυθμιστεί να ανταποκρίνεται αποκλειστικά στο ένστικτο - από το οποίο έχει εξαιρεθεί μέσω του πολιτισμού, το άνοιγμα στην υπερβατικότητα και τήν λογική προσκόλληση στην αλήθεια και το σωστό - οι επιθυμίες είναι αδηφάγες, απεριόριστες και μερικές φορές αιματηρές. Ο αφηρημένος λόγος, που έγινε καθολικός με σκοπό την κυριαρχία και τον πλουτισμό ορισμένων, έχει δημιουργήσει έναν ευρέως διαδεδομένο παραλογισμό που βασίζεται στην καταναγκαστική επιθυμία για το νέο: τη νεομανία. Ο απλός άνθρωπος οδηγείται να συγχέει τα δικαιώματα με τις επιθυμίες, να επιδιώκει την πνευματική απειθαρχία, να απορρίπτει την αίσθηση των ορίων και να αρνείται την εγκυρότητα σε κάθε γενική αρχή. Ο πιο καταθλιπτικός κομφορμισμός ονομάζεται προσωπική κρίση, ο καταναλωτισμός και η νέα πειθαρχία ονομάζεται υπέρβαση.

Πάνω απ ' όλα βασιλεύει η επιθυμία να απορρίψεις οτιδήποτε θεωρείται αρχαίο, να το εξαντλήσεις, να το πετάξεις. Μόλις το παλιό εγκαταλειφθεί, το νέο καταναλώνεται γρήγορα. Το μόνο που μένει είναι να το ξεφορτωθούμε, να το πετάξουμε στην υλική και πνευματική χωματερή που μας περιβάλλει αλλά που δεν την αντιλαμβανόμαστε πλέον ως τέτοια. Το φως του καινούργιου για να δαγκώσει και να καταναλώσει θαμπώνει σαν ένας ισχυρός φάρος που εμποδίζει την όραση των πάντων γύρω από την ακτίνα του, που καταπίνεται από μια σκιά από την οποία υποχωρούμε με αγωνία, αναζητώντας μια εναλλακτική λύση ικανή να διώξει τις κακές σκέψεις, Επιτάχυνση της επιθυμίας, του νέου που υπόσχεται μια άλλη αρχή. Και το παιχνίδι συνεχίζεται.

Όλα πρέπει να είναι καινούργια και γρήγορα, μέχρι «πραγματικό χρόνο», το άμεσο της πληροφορικής.

Τα παιδιά με τα κινητά τους τηλέφωνα.
Το νέο δίνει έμφαση στην κίνηση. Η κατεύθυνση ή το νόημα έχει μικρή σημασία. Ο Γκαίτε κατάλαβε την εποχική του σημασία, κάνοντας τον Φάουστ, τον πυρετώδη άνθρωπο, τον πρώτο συνειδητό λάτρη του καινούργιου που προχωρά, να λέει «στην αρχή υπήρχε Δράση», εκθρονίζοντας τον Λόγο, τον Θεό, τον μόνιμο. Η λατρεία του νέου χαρακτηρίζει την τέχνη από τις αρχές του 20ου αιώνα, καταργώντας τις κλασικές φόρμες και την ίδια την ανθρώπινη φιγούρα. Η καινοτομία ως τέτοιο ήταν το πρόγραμμα του φουτουρισμού. Το μανιφέστο του Filippo Tommaso Marinetti του 1909 ξεκινά με μια δήλωση που διατρέχει ολόκληρο τον επόμενο δυτικό πολιτισμό: βεβαιώνουμε ότι το μεγαλείο του κόσμου έχει εμπλουτιστεί με μια νέα ομορφιά: την ομορφιά της ταχύτητας.

Οι λέξεις κλειδιά είναι το επίθετο νέο και το ουσιαστικό ταχύτητα. Ενωμένες, αντιπροσωπεύουν τον μοναδικό επιζώντα πόλο του παρακμιακού πολιτισμού μας. Όλα πρέπει να είναι καινούργια και γρήγορα, μέχρι τόν«πραγματικό χρόνο», το άμεσο της πληροφορικής. Οι νόμοι των ανθρώπων δεν ξεφεύγουν από την επίθεση. Κανένας δεν είναι προορισμένος να διαρκέσει, ο ρεφορμισμός επαινείται ανεξάρτητα, η αλλαγή, η ανανέωση είναι η χειρονομία όσων προβάλλουν τον εαυτό τους «μπροστά». Το Durable είναι μια ανεπιθύμητη λέξη, πρώτα και κύρια για τους κυρίους του κόσμου, που ενδιαφέρονται για τις ιδέες και τα πράγματα που γρήγορα ξεπερνιούνται. Είναι άχρηστο να παρατηρήσουμε ότι αν το νέο είναι πιο γρήγορο από το παλιό, θα ξεθωριάζει το ίδιο εύκολα, συχνά προτού αξιολογηθούν τα αποτελέσματά του, με κίνδυνο να χαθεί η θετική πλευρά των αλλαγών.

Τέλος, ένας ασφυκτικός υλισμός αιωρείται πάνω από το νέο, την εμμονική φιλοδοξία για την ικανοποίηση των αισθήσεων, για τη μετριότητα περήφανη για τον εαυτό της, για τη διάλυση κάθε δεσμού. Λες και ήμασταν γυμνιστές ψυχής και γδυθήκαμε βιαστικά για να απελευθερωθούμε, αντί για τα ρούχα μας, από την ιστορία και την προσωπικότητά μας, τείνοντας να νιώθουμε καινούργιοι για κάθε μέρα, ψυχαναγκαστικοί Ζέλιγκ εξαναγκασμένοι στην καινοτομία. Ο μεγάλος Σκωτσέζος μυθιστοριογράφος Walter Scott, σημαιοφόρος της συντηρητικής σκέψης, προέβλεψε τα αποτελέσματα της νεομανίας ήδη από το πρώτο μισό του 19ου αιώνα: «Λίγοι έχουν βελτιωθεί, πολλοί άλλοι έχουν επιδεινωθεί. Οι επιθυμίες μας πολλαπλασιάζονται και είμαστε εδώ για να παλέψουμε με όλο και μεγαλύτερες δυσκολίες χάρη στη δύναμη των επαναλαμβανόμενων εφευρέσεων. Στο τέλος θα πρέπει να καταβροχθιστούμε ή, όπως στο παρελθόν,θα υπάρχει ένα πτερύγιο στη γη στην ουρά ενός αστέρα κομήτη;

Η απάντηση βρίσκεται στο απελπισμένο πείσμα με το οποίο μερικοί άνθρωποι θα διατηρήσουν τη βεβαιότητα ότι στην αρχή δεν ήταν η δράση ή ύλη σε κίνηση, αλλά ο Λόγος. Η λαχτάρα για το νέο, η αλλαγή με κάθε κόστος, παράγει τον ύπνο της λογικής και τον γκρεμό του πνεύματος. Ο ίδιος ο Εωσφόρος ήταν ένας όμορφος πεσμένος άγγελος και η αλήθεια, είπε ο Νικολάι Μπερτζάεφ, είναι η εκ νέου αφύπνιση του πνεύματος στον άνθρωπο.

Ο γέρος που σώζει.


TI  ΛΕΙΠΕΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΟ ΑΓΩΝΙΣΤΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΤΟΝ ΑΓΑΠΗΤΟ ΠΕΚΙΟΛΙ; Η ΠΗΓΗ ΤΟΥ ΝΕΟΥ . ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΠΗΓΗ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΙΑΣ.

του HENRI DE LYBAC

Ο πιό σημαντικός μάρτυρας της Οικονομίας του Αγίου Πνεύματος ή της καταλήψεως και της ταυτίσεως της διανοίας με το ΝΕΟ, είναι ο Ντοστογιέφσκι.

«PLASTIC PEOPLE BAND»(Συγκρότημα) Από Λορέντζο Μέρλο

Όταν η γήρανση γίνεται ένα ελάττωμα που πρέπει να διορθωθεί, η πρόοδος κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια νέα λατρεία.

                                                  «PLASTIC PEOPLE BAND»

           Ο Λορέντζο Μέρλο ερμηνεύει τον μύθο της αιώνιας νεότητας ως έκφραση                            τεχνολατρίας, ελέγχου και απόρριψης των ανθρώπινων περιορισμών.

                                                       από τον Λορέντζο Μέρλο

Ο Λορέντζο Μέρλο ξεκινά με τη σύγχρονη λατρεία της αιώνιας νεότητας για να περιγράψει μια κοινωνία που τείνει να εξαλείψει τα γηρατειά, τον πόνο, την κόπωση και τους περιορισμούς μέσω της χειρουργικής επέμβασης, της βιοτεχνολογίας και της υπόσχεσης για μόνιμη υγεία. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, αυτό που ξεκινά ως επιδίωξη της ευημερίας σταδιακά μετατρέπεται σε μια μορφή πολιτισμικής εξάρτησης, που τροφοδοτείται από τη διαφήμιση, την τεχνολογία και μια ιδέα προόδου που ισχυρίζεται ότι διορθώνει την ανθρώπινη φύση. Η συζήτηση στη συνέχεια διευρύνεται στη σχέση μεταξύ οικονομικής δύναμης, ψηφιακού ελέγχου και κοινωνικού μετασχηματισμού. Ο Μέρλο ερμηνεύει την «Πλαστική Ζώνη Ανθρώπων» ως σύμβολο μιας ολοένα και πιο τεχνητής ανθρωπότητας, που διαμορφώνεται από οικονομικά και τεχνολογικά συμφέροντα που υπόσχονται ελευθερία, υγεία και νεότητα, ενώ, κατά την άποψή του, αυξάνουν την εξάρτηση και τη συμμόρφωση. Στο τελευταίο μέρος, το κείμενο αποκτά πιο ριζοσπαστικούς τόνους, συνδέοντας αυτές τις διαδικασίες με ένα ευρύτερο έργο δημογραφικής και κοινωνικής αναδιοργάνωσης . (NR)
  • Προπαγάνδα της λατρείας της αιώνιας νεότητας
    ή έργο αποπληθυσμού;
    Άρθρο συνωμοσίας για τυφλούς, κοινότοπο για όλους τους άλλους. 
Σημείωση προς τον αναγνώστη

Ο Λορέντζο Μέρλο δομεί αυτό το κείμενο μέσα από μεταφορές και συμβολικές εικόνες. Η «Plastic People Band» αντιπροσωπεύει μια ολοένα και πιο τεχνητή ανθρωπότητα, διαμορφωμένη από τη λατρεία της νεότητας, της τεχνολογίας, της ιατρικής και της υπόσχεσης για την υπέρβαση του γήρατος, του πόνου και των περιορισμών.

Στο δεύτερο μέρος, η συζήτηση διευρύνεται ώστε να συμπεριλάβει τον ψηφιακό έλεγχο, την οικονομική δύναμη, τον κοινωνικό μετασχηματισμό και τη δημογραφία. Οι πιο ριζοσπαστικές ερμηνείες —ιδιαίτερα εκείνες που σχετίζονται με την αποπληθυσμιακή μείωση, τα εμβόλια και την αποδυνάμωση του ανθρώπινου είδους— προέρχονται από την οπτική γωνία του συγγραφέα και αποτελούν το πιο αμφιλεγόμενο μέρος του δοκιμίου.

Το νήμα που κρατάει ενωμένο το κείμενο, ωστόσο, παραμένει ένα: η αμφιβολία ότι, στην προσπάθεια να διορθώνει συνεχώς την ανθρώπινη φύση, η σύγχρονη κοινωνία καταλήγει να χάνει κάτι ουσιώδες στον ίδιο τον άνθρωπο.

Υλη

Ακόμα και τώρα, που όλοι χορεύουν γύρω από το τοτέμ της αιώνιας νεότητας, το τελευταίο θεατρικό πραξικόπημα που επινοήθηκε από την απόκρυφη αυτοκρατορία του κεφαλαίου, ο γενικός διευθυντής δεν σταματά να τροφοδοτεί τη λατρεία της και συνεχίζει να τείνει προς το ψηφιακό κληρονόμο που έχει μπολιαστεί με τους ανθρώπους και τον πολιτισμό.
Τα λουλούδια και οι καρποί του βρώμικου ζευγαρώματος κατοικούν στους κήπους των σκέψεων των ανθρώπων. Με φθόνο για όσους δεν μπορούν και αισθάνονται αποκλεισμένοι από την κοινωνία που μετράει, και με αφοσίωση για όσους μπορούν, αντ' αυτού, να παραμείνουν πιστοί στην εκκλησία της βιο-προόδου.

Το έργο, το οποίο ξεκίνησε με τροποποίηση σώματος από σιλικόνη και αισθητική χειρουργική, βρίσκεται στη δεύτερη φάση του, αυτή της υγείας —ή της υποτιθέμενης υγείας— η οποία προηγείται της τρίτης και τελικής φάσης, αυτής της αθανασίας.

Έτσι, μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα: το μόσχευμα έχει ριζώσει. Η επαγόμενη επιθυμία να εξοριστεί το γήρας, να απορριφθεί ο ρόλος του, να μην απολαμβάνει την εμπειρική του αξία, αλλά να βλέπει μόνο ασθένειες και αποκλεισμούς, δεν είναι πλέον μια δυστοπία των θεωρητικών συνωμοσίας. Από το υπόγειο των θεωρητικών συνωμοσίας, το ζήτημα έχει αναδειχθεί σε θέμα. Εδώ και αρκετό καιρό, έχει γίνει μέρος της συνηθισμένης λαϊκής ζωής. Ένα σώμα πρόθυμο να ρουφήξει ό,τι βγαίνει από τη θηλή κάθε διαφήμισης - τηλεόραση, διαφημιστικές πινακίδες, ραδιόφωνο, τα κουρέλια της μόδας και των κουτσομπολιών, το διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι βιτρίνες σε φαρμακεία και καταστήματα - με τα λόγια πολλών πραγματικών γιατρών, της νέας τους πηγής εισοδήματος, στα σαλόνια και στα γραφεία υποδοχής.
Δεν αρκεί, δεν μπορούμε να αφήσουμε έξω από το κλουβί των εγκληματιών τρελών που επικεντρώνονται στην πρόοδο, ολόκληρη την άρχουσα τάξη και το πολιτικό της σύστημα ενωμένα κάτω από την ενιαία σημαία στο γήπεδο, την οποία μόνο οι πιο απλοϊκοί πιστεύουν ότι επαινεί τό Μιλάνο.

Μια τάξη που φουσκώνει από την αυτοπεποίθηση που της απονέμεται από την αιγίδα μιας «ιστορίας που προχωρά μόνη της», δηλαδή, άδεια από την επιθυμητή πολιτική, αλλά στη συνέχεια, αυθάδης ικανή να ορίσει «μια σπουδαία ομιλία» υπέρ της παρέμβασης του Πέδρο Σάντσες στον ΟΗΕ στις 23 Σεπτεμβρίου 2026 (1), πλήρως αφοσιωμένη στο να φέρει την ευθύνη της ιστορίας στις επιλογές των ανθρώπων.

Αυτές οι δύο αντιφατικές γραμμές περιέχουν την ουσία της ευθύτητας της φυλής που μας κυβερνά. Σαν τα κοινωνικά γεγονότα να μην ήταν τίποτα άλλο παρά ένας ζοφερός βόθρος διαθέσεων, όχι αχρείων επιλογών για τις οποίες πρέπει να αναλάβουμε τη βούληση και την ευθύνη. Μια τάξη που αποτελείται από λαμπρούς άντρες, καλλιτέχνες που ξεφεύγουν από τη σκηνή, πιστεύοντας ότι δεν τους βλέπουν, που ορμούν προς τις κοινωνικές φωτιές της κόλασης και γελούν και χορεύουν γύρω από τα νέα τοτέμ τεχνητής άνοιας, συμπεριλαμβανομένου αυτού που εδώ ονομάζεται Plastic People Band .

Η διατήρηση της νεότητας και της αθανασίας, η αποφυγή του μόχθου, της θυσίας και του πόνου, είναι ένα από τα άνθη ενός αφύσικου μοσχεύματος, ένα από τα πλοκάμια της τεχνολογίας και της βιοτεχνολογίας, της βιομηχανικής και της νανοτεχνολογίας. Ένα άνθισμα που σήμερα, δυστυχώς, φαίνεται μακρόβιο και με λαμπρό μέλλον, που πωλείται με χαμόγελα, αισθησιακά κλείσιμα ματιού και πειστικές φωνές. Αγοράζεται με ανυπομονησία από σχεδόν ολόκληρο τον κόσμο μόλις έχει τα απαραίτητα χρήματα. Ναι, γιατί θα γίνει επιτυχία. Η Novella 2000, οι σαπουνόπερες, ο Big Brother και οι τηλεοπτικές σειρές αποτελούν πλήρη εγγύηση γι' αυτό. Σε εκείνο το σημείο το έργο του σκηνοθέτη θα μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένο. Και δεν θα αργήσει πολύ.


Πνεύμα

Αυτός, οι συνομήλικοί του και σταδιακά πολλοί άλλοι που βρίσκονται πιο κάτω στην πυραμίδα γνωρίζουν ότι στο τρέχον δημογραφικό μας σημείο, η αύξηση του πληθυσμού είναι, πάνω απ' όλα, μια φυσική πηγή προβλημάτων κοινωνικής διαχείρισης. Γνωρίζουν ότι όλα τα άλλα προγράμματα - κυρίως αυτό της ψηφιακής παρακολούθησης των ατόμων, της συλλογής δεδομένων σχετικά με τις τοποθεσίες, τις συνήθειες, τις σκέψεις, την υγεία και τα ενδιαφέροντά τους, και η ευρεία διανομή ειδήσεων, δεδομένων, μελετών και πληροφοριών που συνάδουν με την υποκείμενη πρόθεση - μπορεί να μην είναι αρκετά για να αποφύγουν ή να περιορίσουν τις εκρήξεις που μπορεί να εκφράσει λανθάνοντα το παγκόσμιο χωριό. Ανάμεσα στα οκτώ δισεκατομμύρια ψυχές του, ξεδιπλώνονται απρόβλεπτες, κβαντικές δυναμικές, αυτογενείς σε μεγάλους αριθμούς. Δισεκατομμύρια πιθανές, ευαίσθητες σπίθες, που πυροδοτούνται από τριβές και συσσωματώσεις τόσο αυθόρμητες, ασταθείς και τόσο γρήγορες όσο ο ιστός, που θεωρούνται, από τη στιγμή που θα συμβούν, ανεξέλεγκτες.

Οκτώ δισεκατομμύρια άνθρωποι, όλοι απασχολούμενοι στην ακμάζουσα βιομηχανία αποβλήτων. Ένα αγαθό που πρέπει να περιοριστεί —και προσπαθούν κατηγορώντας μας ότι καταναλώνουμε τα πάντα απαραίτητα προϊόντα τους— να μειώσουν τον κίνδυνο να εκτοξευθούν σπινθήρες από τις αποθήκες αποθήκευσης και να βάλουν φωτιά στον κόσμο.

Έχουν επίγνωση της μείωσης των πρώτων υλών και των οροσειρών από οργανικά, αδρανή και τοξικά απόβλητα, επομένως το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να εργαστούν σκληρά για να δημιουργήσουν έναν κόσμο και μια πραγματικότητα που έχουν την οικονομική και οργανωτική δύναμη να δημιουργήσουν.

Πρώτα αγόρασαν πολιτική και στη συνέχεια άρχισαν να υπονομεύουν πολιτισμούς και, επομένως, ταυτότητες, με πολλαπλούς τρόπους. Μεταξύ αυτών, η απερίσκεπτη μετανάστευση - ένας λαμπρός τρόπος για να μειωθεί το κόστος του δυτικού καπιταλισμού, ώστε να μην πνιγούν στη Θάλασσα της Κίνας - μια πυκνή ομίχλη απλώθηκε πάνω από την αυξανόμενη ανεργία, το κόστος ζωής και τη μείωση του ποσοστού γεννήσεων. Μας κατηγόρησαν όλους για κάθε περιβαλλοντικό ζήτημα που κάποτε προκάλεσαν, διέδωσαν τον φόβο της πανδημίας, απλώς για να επαληθεύσουν τις επιπτώσεις και να εκμεταλλευτούν τις πληροφορίες που συλλέχθηκαν από αυτήν, εμπόδισαν τον προβληματισμό με βομβιστικές επιθέσεις διασποράς περισπασμών, που πουλήθηκαν ως πληροφορίες, αποσταθεροποίησαν τον δυτικό κόσμο και, ίσως, πέρα ​​από αυτόν. Επομένως, φαίνεται λογικό να θεωρήσουμε την ώθηση και τη λατρεία του συγκροτήματος Plastic People ως μέρος του μεγάλου σχεδίου για την αναδιοργάνωση του κόσμου.


Ηθικός

Ο καπιταλισμός είναι μπροστά από τους επικριτές του. Οι εξουσίες ενεργούν, εμείς αντιδρούμε.

Είναι πλούσιοι σε χρήματα, επικοινωνία και δωρεάν απασχόληση, σε δωροδοκία και καθαρή, νομιμοποιημένη διαφθορά. Φαίνονται να στερούνται ηθικής, και πέρα ​​από την ηθική, δεν υπάρχει ίση μάχη. Αλλά, στην πραγματικότητα, την έχουν! Είναι απλώς άλλη μια, επειδή κι αυτοί γελούν, αστειεύονται και ανησυχούν όπως εμείς. Αν μη τι άλλο, είναι τόσο μακριά από τη δική μας, που από ηθικολογία και αυτοϊκανοποίηση την απορρίπτουμε ως ανύπαρκτη. Αντίθετα, αναπτύσσεται γύρω από άλλα αλφάβητα, κατάλληλα για να περιγράψουν τοπία που δεν βλέπουμε, ενώ αυτοί, από την κορυφή της πυραμίδας, βλέπουν πολύ καλά τα μοντέλα μας, παρόμοια με αυτά των τρένων Merklin, στα οποία κυκλοφορούμε τα αβλαβή μηνύματά μας, από τα οποία -σαν να μην έφτανε αυτό- αντλούν τις πληροφορίες που χρειάζονται για να παραμένουν μπροστά από την καμπύλη.

Έτσι, οι κριτικοί φλυαρούν, αλλά πάντα παραμένουν με μια χούφτα ιδανικά στα χέρια τους, με έντονες αντιρρήσεις, αλλά αδύναμοι απέναντι στην πανοπλία του εχθρού και με έλλειψη σχεδιασμού που δεν είναι σπασμένη βιτρίνα ή ίσα-ίσα για να πάρουν ένα μικρό δώρο και να ξαναμπούν στο δρόμο, συχνά ικανοποιημένοι αφού έχουν μαζέψει τα ψίχουλα που έχουν πέσει από τα τραπέζια των διευθυντών. Οι τελευταίοι τους άφηναν να τσιμπολογούν, πεπεισμένοι ότι τελικά κανένας λαός δεν θα μπορέσει να ενωθεί και να οργανωθεί για να ξανασμίξει το τραπέζι και να τους αποσπάσει από την αποφασιστικότητα για Κατάποση και Καταβρόχθιση (2) με την οποία γλεντούν τον κόσμο.

Η ηθική είναι βαριά, σαν να μην αρκούσαμε εμείς που κατηγορούμε μόνοι μας για να έχουμε ζωή, σαν να μπορούσαμε να υπάρχουμε μόνο στη μακρά σκιά του άλλου μέρους που στοχεύουμε.


Η πρόθεση


Η λατρεία της συνθετικής νεότητας ή της μόνιμης νεότητας συμβάλλει στον αποδεκατισμό, ή τουλάχιστον στη μείωση, του πληθυσμού στο όνομα της προστασίας του πλανήτη. Μια ευγενής πρόθεση, παρόμοια με αυτή που επιτελείται με την υπερβολική χρήση φαρμάκων και τους υποχρεωτικούς εμβολιασμούς που χορηγούνται σε όλους στο όνομα της υγείας . Ο τελευταίος, μια φόρμουλα που θα έπρεπε να εξοριστεί κατά την πλοήγηση στον ωκεανό της φαρμακοποιίας, να αντικατασταθεί από μια πιο κατάλληλη στο όνομα της ανακούφισης των συμπτωμάτων και, για όσους ενδιαφέρονται να καταλάβουν, της αύξησης των παρενεργειών , ή μάλλον, της βιομηχανίας των ασθενειών η οποία, μαζί με τον πόλεμο και την (τοξική) διατροφή, πιστεύεται ότι είναι από τις πιο κερδοφόρες.

Ωστόσο, η καρδιά της «ευγενούς» πρόθεσης, όχι κόκκινη από τον Έρωτα, αλλά μαύρη από τον Θάνατο, χτυπά για να αποδυναμώσει την ανθρώπινη φυλή και έτσι να συμβάλει, μαζί με τους προοδευτικούς αδελφούς της, στη μεγάλη παγκόσμια επανεκκίνηση.

Τα επιφανειακά φάρμακα, ανίκανα να φτάσουν στους ανθρώπους ή στη ρίζα της νόσου, και τα εμβόλια τελευταίας γενιάς πιστεύεται ότι στοχεύουν στην αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος και στην πρόκληση ενός είδους γενετικής ενδογαμίας , θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την προσαρμοστικότητά του και μειώνοντας έτσι την υγεία της ανθρώπινης φυλής.

Αλλά η καταστολή των ασθενειών, η οποία είναι ο απαραίτητος ανεμοδείκτης που υποδεικνύει την κατάλληλη πορεία που πρέπει να ακολουθήσει το ανοσοποιητικό σύστημα για να ενισχύσει την νοημοσύνη του, είναι μια συνειδητή επιλογή ακριβώς λόγω της καταστροφικής της δύναμης. Ασθένειες, παθήσεις και ασθένειες, τόσο παροδικές όσο και μόνιμες, είναι η αληθινή πανάκεια της ανθρώπινης ύπαρξης. Είναι μια μείωση της ενέργειας, μια ιδέα της φύσης χρήσιμης για τη συνείδηση ​​της ζωής, η οποία σίγουρα ξέρει πώς να φροντίζει τον εαυτό της, ακριβώς λόγω μιας άλλης αμβλείας, απολυταρχικής ανθρώπινης λατρείας - αυτής του ορθολογισμού, ως ανώτερης τάξης γνώσης. Είναι ένας τρόπος παρακολούθησης και ενημέρωσης των προγραμμάτων DNA. Μπορούμε έτσι να εξηγήσουμε τις λίγες ασθένειες των ζώων; Μπορούμε να επικαλεστούμε τον ενάρετο τρόπο ζωής τους για ανθρώπινη χρήση; Μπορούμε έστω και να υπαινιχθεί κανείς πώς ο δικός μας τρόπος ζωής είναι εντελώς ακατάλληλος για την υγεία μας, μολυσμένος με νοθείες, υποστηριζόμενος σε μεγάλο βαθμό από τη δική μας εγωκεντρική και λάγνα προοπτική; Σε σημείο που να πιστεύουμε ότι είμαστε ικανοί για πρόοδο και, ως εκ τούτου, ανώτεροι από τα ζώα; Και σε σημείο που να σκεφτόμαστε ότι η τρομερή πρόβλεψη του χλευασμένου Μοντανιέ μετά τον εμβολιασμό ήταν προϊόν μιας αξιολύπητης σκέψης;

Είναι αποδεκτό να υποθέτουμε ότι η επιστήμη δεν κάνει τίποτα για να διορθώσει την κατάσταση; Ίσως ναι, δεδομένου ότι είναι απλώς ένας συλλέκτης δεδομένων και μια στατιστική αριθμομηχανή, καθώς και ένας μισθοφόρος στρατιώτης για ύποπτα και όχι τόσο ύποπτα λόμπι υπό την διοίκηση του μαέστρου της Plastic People Band .


Λορέντζο Μέρλο

«PLASTIC PEOPLE BAND» - Inchiostronero

Σημειώσεις
.

1 --«Η ανθρωπότητα δεν είναι ούτε εγγενώς καλή ούτε εγγενώς κακή. Η ανθρωπότητα μπορεί να είναι και τα δύο. Και κάθε χρόνο, κάθε μέρα, σε κάθε κρίση, πρέπει να αποφασίζει πώς να ενεργήσει. […]
--Θα μας ρωτήσουν, και δικαίως, τι κάναμε όταν ορισμένες χώρες άρχισαν να παραβιάζουν τους κανόνες και άλλες αποφάσισαν να κάνουν τα στραβά μάτια. Θα μας ρωτήσουν τι κάναμε όταν η υπεράσπιση αυτών που πιστεύαμε άρχισε να μας κοστίζει ακριβά.
--Από την ομιλία του Pedro Sánchez στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, 23 Σεπτεμβρίου 2026.
2 --Από την ταινία του Μελ Μπρουκς «Η Τελευταία Τρέλα» , σε σκηνοθεσία Μελ Μπρουκς, του 1976.

Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ ΠΛΕΟΝ ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ, ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ, ΤΟΥ ΣΚΟΠΟΥ ΠΟΥ ΥΠΗΡΕΤΕΙ. ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ Η ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟΔΕΚΤΗ. 
Ο ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΜΟΣ  ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΙΠΑΛΟ. ΣΚΟΤΩΣΑΜΕ ΤΟ ΘΕΟ, ΑΛΛΑΞΑΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ, ΕΞΕΛΙΞΑΜΕ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΣΕ ΠΡΟΣΩΠΟ ΚΑΙ ΑΝΑΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ ΜΟΝΟ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΤΗΣ ΑΝΤΙΦΑΣΕΩΣ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΜΑΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΑ ΦΥΣΙΝ.
ΕΙΜΑΙ ΣΩΜΑ, ΣΥΝΘΕΣΗ ΨΥΧΗΣ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΟΣ, ΚΑΤΑ ΠΑΡΑΒΑΣΙΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΡΙΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑ ΦΥΣΙΝ ΛΟΓΙΚΗΣ. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΒΑΡΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΕΑ ΑΠΟΣΤΑΣΙΑ.