Μετάφραση στα ιταλικά της ομιλίας του Επισκόπου Robertus Mutsaerts, Βοηθού Επισκόπου της Επισκοπής του 's-Hertogenbosch στην Ολλανδία,
στο
Συνέδριο για την Καθολική Ταυτότητα, Πίτσμπουργκ, Πενσυλβάνια - ΗΠΑ - 1 Οκτωβρίου 2026
Μονσινιόρ Ρομπέρτους Μουτσάερτς
Εισαγωγή
Όταν σε προσκαλούν να απευθυνθείς σε μια μεγάλη συγκέντρωση παραδοσιακών Καθολικών σχετικά με την «κρίση στην Εκκλησία», υπάρχει τουλάχιστον ένα πλεονέκτημα: Δεν χρειάζεται να αφιερώσω πολύ χρόνο για να πείσω το κοινό ότι υπάρχει κρίση.
Πράγματι, αν ξεκινούσα λέγοντας, «Αγαπητοί φίλοι, όλα πάνε υπέροχα», υποψιάζομαι ότι κάποιοι από εσάς θα ελέγχατε αμέσως αν έχω αντικατασταθεί από έναν υπάλληλο επικοινωνίας.
Και ίσως αυτή να είναι ήδη η πρώτη μας μικρή δυσκολία. Οι Καθολικοί σήμερα φαίνεται να χωρίζονται σε δύο ομάδες. Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι η Εκκλησία βιώνει μια άνευ προηγουμένου άνοιξη και εκείνοι που έχουν πράγματι εξετάσει τα στατιστικά στοιχεία.
Ωστόσο, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί. Ακόμα και οι παραδοσιακοί Καθολικοί έχουν τους πειρασμούς τους. Μπορούμε μερικές φορές να δώσουμε την εντύπωση ότι η Πίστη ήταν τέλεια μέχρι περίπου το 1962, ότι κάθε ιερέας μιλούσε λατινικά όπως ο Κικέρωνας, ότι κάθε παιδί γνώριζε την κατήχηση απέξω και ότι κάθε ενοριακή χορωδία ακουγόταν σαν αυτή του Σολέσμες.
Όποιος έχει διαβάσει την ιστορία της Εκκλησίας το γνωρίζει καλά αυτό. Η Εκκλησία δεν είχε ποτέ μια χρυσή εποχή στην οποία όλοι να συμπεριφέρονταν άψογα. Οι ίδιοι οι Απόστολοι, για ένα απίστευτα σύντομο χρονικό διάστημα, κατάφεραν να μαλώνουν για τις προτεραιότητες, να παρεξηγούν τον Κύριό μας, να κοιμούνται κατά τη διάρκεια της αγωνίας του, να ξεφεύγουν από τη σύλληψή του και -στα υψηλότερα επίπεδα της εκκλησιαστικής ιεραρχίας- να τον αρνούνται τρεις φορές πριν το πρωινό.
Ωστόσο, ο Κύριός μας ίδρυσε την Εκκλησία πάνω σε αυτούς τους άνδρες.
Αυτό θα έπρεπε να αποτελεί σημαντική παρηγοριά για τους επισκόπους.
Το θέμα που αντιμετωπίζουμε είναι σοβαρό.
Υπάρχει σύγχυση σχετικά με το δόγμα. Υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με την εξουσία. Υπάρχουν ποιμαντικές πρακτικές που μερικές φορές φαίνεται να έρχονται σε αντίθεση με αυτά που η Εκκλησία συνεχίζει να διδάσκει επίσημα. Υπάρχει μια λειτουργική φτώχεια. Υπάρχει ο πειρασμός να κυβερνάμε με ασάφεια επειδή η σαφήνεια θα μπορούσε να αποδειχθεί άβολη.
Αλλά δεν θέλω να μιλήσω σαν να παρακολουθούμε την κηδεία του Καθολικισμού.
Ο Χριστός δεν είπε στον Πέτρο: «Σε αυτόν τον βράχο θα χτίσω την Εκκλησία μου, υπό την προϋπόθεση ότι οι επίσκοποι θα κάνουν λογικούς διορισμούς, ότι η Ρωμαϊκή Κούρια δεν θα παράγει ποτέ ακατανόητα έγγραφα και ότι όλοι θα συμπεριφέρονται καλά».
Σημειώστε ότι ο Κύριός μας δεν υποσχέθηκε ότι οι πύλες της Κόλασης δεν θα έκαναν ποτέ μεγάλη φασαρία. Συχνά το κάνουν. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Εκκλησία θα επιβιώσει από αυτήν την κρίση. Θα επιβιώσει. Το πιο σημαντικό ερώτημα είναι αν θα παραμείνουμε πιστοί Καθολικοί καθώς αυτό υπομένει κρίσεις.
Και γι' αυτό, παραδόξως, δεν χρειαζόμαστε ούτε πανικό ούτε νοσταλγία. Χρειαζόμαστε πίστη, δόγμα, θάρρος, χιούμορ, προσευχή και ίσως την ανακάλυψη της παλιάς καθολικής συνήθειας να λένε τα πράγματα με το όνομά τους.
Θα ήθελα, επομένως, να εξετάσω όχι μόνο τι πήγε στραβά, αλλά κάτι πολύ πιο σημαντικό: τι μας λέει η Καθολική Παράδοση να κάνουμε όταν η Εκκλησία εισέρχεται σε μια περίοδο σύγχυσης;
Επειδή η απάντηση σε μια καθολική κρίση δεν μπορεί να είναι λιγότερος καθολικισμός. Πρέπει να είναι περισσότερος καθολικισμός.
Η Εκκλησία σε κρίση και πώς να μην τη σώσουμε.
Έχω καλά και κακά νέα για εσάς. Τα κακά νέα είναι ότι η Καθολική Εκκλησία βρίσκεται σε κρίση. Τα καλά νέα είναι ότι την έχει περάσει και στο παρελθόν. Πράγματι, όποιος έχει έστω και μια βασική γνώση της ιστορίας της Εκκλησίας μερικές φορές έχει την εντύπωση ότι η κρίση είναι μια από τις λίγες πραγματικά ανθεκτικές καθολικές παραδόσεις.
Είχαμε διεφθαρμένους πάπες, κοσμικούς επισκόπους, αιρέσεις, σχίσματα, επαναστάσεις, διωγμούς και λειτουργικές επιτροπές. Κι όμως είμαστε ακόμα εδώ.
Αυτό το τελευταίο γεγονός, πάνω απ' όλα, μου φαίνεται ότι συνηγορεί υπέρ της θεϊκής προέλευσης της Εκκλησίας. Ένας καθαρά ανθρώπινος οργανισμός, που κυβερνάται με τον τρόπο που κυβερνάται κατά καιρούς η Εκκλησία, πιθανότατα θα είχε αποτύχει γύρω στον τέταρτο αιώνα.
Ωστόσο, η κατάσταση είναι σοβαρή. Όχι επειδή η Εκκλησία δεν είναι αρκετά δημοφιλής. Όχι επειδή το μερίδιο αγοράς της μειώνεται. Όχι επειδή δεν καταφέρνει να προσελκύσει τον σύγχρονο καταναλωτή.
Η κρίση είναι σοβαρή επειδή υπάρχει αβεβαιότητα εντός της Εκκλησίας σχετικά με τις ίδιες τις πτυχές για τις οποίες θα έπρεπε να παρέχει βεβαιότητα. Τι είναι αλήθεια; Τι είναι αμαρτία; Τι είναι γάμος; Τι είναι η ιεροσύνη; Τι είναι η λειτουργία; Τι είναι η υπακοή; Τι σημαίνει έλεος; Τι ακριβώς έχει εμπιστευτεί ο Χριστός στην Εκκλησία Του;
Και ίσως ακόμη πιο ουσιαστικά: πιστεύουμε ακόμα πραγματικά ότι η Εκκλησία έχει λάβει από τον Χριστό κάτι που η ίδια δεν έχει εξουσία να αλλάξει;
Αυτή είναι η ουσία του ζητήματος.
Η πρώτη απαραίτητη μεταρρύθμιση: ας σταματήσουμε να προσποιούμαστε ότι όλα χρειάζονται μεταρρύθμιση.
Ζούμε σε έναν πολιτισμό όπου η αλλαγή θεωρείται σχεδόν αυτόματα βελτίωση. Ένα τηλέφωνο του 2019 είναι παλιό. Ένας υπολογιστής του 2012 είναι αρχαίος. Και έτσι, σχεδόν ασυνείδητα, μερικές φορές αρχίζουμε να πιστεύουμε ότι ένα δόγμα που διατυπώθηκε το έτος 325 πρέπει απαραίτητα να χρειάζεται επειγόντως μια ενημέρωση λογισμικού.
Αλλά μια αποκάλυψη δεν είναι ένα iPhone.
Ο Χριστιανισμός δεν είναι ένα προϊόν που απαιτεί ένα νέο μοντέλο κάθε χρόνο. Το έργο της Εκκλησίας δεν είναι να κατασκευάζει συνεχώς μια νέα θρησκεία. Το έργο της είναι να λαμβάνει, να διαφυλάσσει, να εμβαθύνει και να διακηρύττει αυτό που έχει λάβει από τον Χριστό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τίποτα δεν μπορεί ποτέ να αλλάξει. Οι ποιμαντικές μέθοδοι μπορούν να αλλάξουν. Οι κανονικές πειθαρχίες μπορούν να αλλάξουν. Οι μορφές διακυβέρνησης μπορούν να αλλάξουν. Οι λειτουργικές πειθαρχίες μπορούν να αλλάξουν.
Αλλά η αλήθεια δεν μπορεί να είναι αληθινή σήμερα και ψευδής αύριο.
Κάθε φορά που προτείνεται μια νέα εκκλησιαστική μεταρρύθμιση, ένας επίσκοπος θα πρέπει να θέσει στον εαυτό του ένα απλό ερώτημα: Βοηθά αυτό τον λαό μου να γίνει αγιότερος;
Όχι:Αν"Είναι καινοτόμο;" Όχι: Αν"Είναι η διατύπωση συμπεριληπτική;" Όχι:Αν "Μπορούμε να δημιουργήσουμε μια ομάδα εργασίας για αυτό;" Αλλά: Φέρνει αυτό πραγματικά τους ανθρώπους πιο κοντά στον Χριστό, τα μυστήρια και την αιώνια ζωή;
Αυτό θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τη διάρκεια ενός σημαντικού αριθμού συναντήσεων. Και αυτό, από μόνο του, θα μπορούσε ήδη να θεωρηθεί μια μέτρια μεταρρύθμιση της Εκκλησίας.
Συνοδικότητα: Ένα χρήσιμο εργαλείο, ένας τρομερός διευθυντής
Δεν υπάρχει τίποτα αντικαθολικό στις συνόδους. Η Εκκλησία τις γνωρίζει εδώ και αιώνες. Ο κίνδυνος ξεκινά όταν η συνοδικότητα μετατρέπεται από μέθοδο σε σχεδόν αυτόνομο θεολογικό ιδανικό.
Ο Χριστιανισμός, άλλωστε, δεν ξεκίνησε με το απόφθεγμα: «Όπου δύο ή τρεις είναι συγκεντρωμένοι σε κύκλο συζήτησης, η αλήθεια θα αναδυθεί με κάποιο τρόπο».
Στους Αποστόλους ανατέθηκε μια πίστη. Αργότερα, τους επιτράπηκε να πραγματοποιούν συναντήσεις σχετικά με αυτήν. Η τάξη είναι σημαντική.
Η ακρόαση είναι καλό πράγμα, αλλά οι Καθολικοί πρέπει μερικές φορές να τολμούν να θέσουν το άβολο ερώτημα: ποιον ακούμε; Τον πολιτισμό; Τις δημοσκοπήσεις; Τις ομάδες συμφερόντων; Τον εαυτό μας; Ή τον Χριστό;
Γιατί όταν το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας εκκλησιαστικής ακρόασης αποδεικνύεται, όπως ήταν αναμενόμενο, πανομοιότυπο με τις επιθυμίες της σύγχρονης κοσμικής κουλτούρας, μπορεί κανείς τουλάχιστον να αναρωτηθεί αν έχουμε πραγματικά ακούσει το Άγιο Πνεύμα ή, μάλλον, το πνεύμα της εποχής.
Το Άγιο Πνεύμα διαθέτει ένα μάλλον περίεργο χαρακτηριστικό: Μιλάει με αξιοσημείωτη συχνότητα, συνεχίζοντας όσα έχει πει τους τελευταίους είκοσι αιώνες.
Αποκαθιστώντας τη διάκριση μεταξύ ελέους και επιβεβαίωσης
... Ο Χριστός ήταν απείρως ελεήμων. Αλλά το έλεός του δεν συνίστατο ποτέ στο να προσποιείται ότι η μεταστροφή ήταν περιττή.
Ο ποιμενικός πειρασμός παρουσιάζεται μερικές φορές ως εξής: δεν θέλουμε να βλάψουμε κανέναν, οπότε ίσως είναι καλύτερο να σταματήσουμε να μιλάμε για την αμαρτία. Το πρόβλημα είναι ότι με αυτόν τον τρόπο, ακόμη και η συγχώρεση χάνει το νόημά της.
Σώζοντας τη λειτουργία τόσο από πειραματισμούς όσο και από ιδεολογίες.
Η λειτουργία είναι ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα στην Εκκλησία. Κατανοητό.
Ο νόμος της προσευχής, ο νόμος της πίστης.
Καθώς προσευχόμαστε, μαθαίνουμε να πιστεύουμε. Γι' αυτό οι διαμάχες για τη λειτουργία δεν είναι ποτέ απλώς αισθητικές. Τελικά, αφορούν τον Θεό.
Μια Καθολική Λειτουργία δεν είναι πρωτίστως μια συγκέντρωση στην οποία η κοινότητα γιορτάζει το αίσθημα του ανήκειν. Είναι η θυσία του Χριστού που παρουσιάζεται μυστηριωδώς. Δεν είναι ένα γεύμα που γιορτάζεται ως Θυσία, αλλά μια Θυσία που γιορτάζεται ως γεύμα.
Αυτό αλλάζει τα πάντα.
Αν το πιστεύουμε πραγματικά αυτό, ορισμένα πράγματα ακολουθούν σχεδόν φυσικά: ευλάβεια, γονάτισμα, σιωπή, ομορφιά, φροντίδα, ιερή μουσική και ένας ιερέας που δεν πιστεύει ότι η λειτουργία βελτιώνεται όταν εισάγει αυθόρμητα ένα αστείο ανέκδοτο.
Μια μικρή συμβουλή για τους συναδέλφους μου επισκόπους: μην θεωρείτε αυτόματα την προσκόλληση στην παραδοσιακή λειτουργία ψυχιατρικό πρόβλημα. Δεν είναι όλοι οι νέοι Καθολικοί που αγαπούν τα Λατινικά μυστικοί πράκτορες του 1957.
Όταν οι νέοι έλκονται από το Γρηγοριανό άσμα, τη σιωπή, το θυμίαμα, τα γονατίσματα, το ad orientem και την κλασική πνευματικότητα, μην ρωτάτε αμέσως: «Τι πήγε στραβά;» Αντίθετα, ρωτήστε: «Τι βρίσκουν εδώ που τους λείπει αλλού;»
Σταματήστε να φέρεστε στους νέους πιστούς σαν θρησκευτική πορσελάνη.
Σύμφωνα με ορισμένα ποιμενικά μοντέλα, αυτό που χρειάζονται κυρίως οι νέοι είναι: χαμηλά όρια εισόδου, λίγες απαιτήσεις, σύντομους εορτασμούς, εύκολα κατανοητά κείμενα, άφθονη συμμετοχή και, πάνω απ' όλα, τίποτα που να μοιάζει έστω και στο ελάχιστο με υποχρέωση.
Υπάρχει μόνο ένα πρόβλημα. Αυτό το μοντέλο δεν φαίνεται να λειτουργεί πολύ καλά.
Πολλοί νέοι που ανακαλύπτουν την πίστη αναζητούν ακριβώς το αντίθετο: αλήθεια, τάξη, ασκητισμό, ταυτότητα, εξομολόγηση, λατρεία, τα μυστήρια, πνευματικό βάθος και μια κοινότητα που απαιτεί κάτι από αυτούς.
Έχουμε υποτιμήσει τους νέους. Τους έχουμε προσφέρει λεμονάδα όταν έψαχναν για κρασί. Προτείναμε συνθήματα όταν ήθελαν να διαβάσουν τον Θωμά Ακινάτη .
Νομίζαμε ότι το Γρηγοριανό άσμα θα τους τρόμαζε. Μερικοί από αυτούς τώρα το κατεβάζουν οικειοθελώς από το Spotify .
Επαγγέλματα: ποιος ζητάει ακόμα θυσίες;
Γίνεται πολλή συζήτηση για την έλλειψη ιερέων. Εύλογα. Αλλά εκπληκτικά γρήγορα, η συζήτηση μετατοπίζεται σε συγχωνεύσεις, διοικητικές δομές, λαϊκή ηγεσία, αναδιαρθρώσεις και, φυσικά, αγαμία. Όλα αυτά είναι θεμιτά θέματα προς συζήτηση.
Αλλά ίσως θα έπρεπε πρώτα να θέσουμε ένα απλούστερο ερώτημα: γιατί ένας νέος να θέλει να γίνει ιερέας;
Αν ακούσει: θα γίνεις ο διαχειριστής οκτώ ενοριών, το πρόγραμμά σου θα είναι γεμάτο με συναντήσεις και, πάνω απ' όλα, θα πρέπει να αποφύγεις να προσβάλεις κανέναν και μετά από είκοσι χρόνια κάποιος μπορεί να σου παρουσιάσει ένα στρατηγικό σχέδιο για τη βιώσιμη διαχείριση ακινήτων, θα ήταν περίεργο αν εμφανιζόταν κάποιος.
Αλλά αν του πεις: δώσε τη ζωή σου στον Χριστό, πρόσφερε τη Θυσία της Λειτουργίας κάθε μέρα, συγχωρούσε αμαρτίες, βαπτίζεις παιδιά, να είσαι με τους ετοιμοθάνατους, κήρυξε το Ευαγγέλιο, γίνε πνευματικός πατέρας, οδήγησε τις ψυχές στην αιωνιότητα, ξαφνικά, το νόημα αλλάζει εντελώς.
Να είσαι ιερέας, όχι ρήτορας
. Ένας ιερέας δεν χρειάζεται απαραίτητα να είναι ο πιο δημοφιλής άνθρωπος στην ενορία. Ευτυχώς, αυτό ισχύει. Διαφορετικά, η Καθολική Εκκλησία θα αντιμετώπιζε ακόμη πιο σοβαρά προβλήματα προσωπικού. Ούτε χρειάζεται να είναι συνεχώς «σχετικός».
Η σχετικότητά του δεν προέρχεται από την προσωπικότητά του, αλλά από τον Χριστό. Όταν ένας ιερέας χρίζει τον άρρωστο, είναι σχετικός. Όταν δίνει άφεση αμαρτιών, είναι σχετικός. Όταν τελεί την Ευχαριστία, είναι σχετικός. Όταν συνοδεύει έναν ετοιμοθάνατο, είναι πιο σχετικός από όλες τις τηλεοπτικές εκπομπές που μεταδίδονται εκείνο το βράδυ.
Πολεμώντας τον πολιτισμικό πόλεμο χωρίς να γίνουμε πολεμιστές πολιτισμού
. Υπάρχουν πραγματικές συγκρούσεις μεταξύ της καθολικής ηθικής και του σύγχρονου πολιτισμού. Δεν πρέπει να τις αρνηθούμε.
Αλλά οι παραδοσιακοί Καθολικοί αντιμετωπίζουν έναν δικό τους κίνδυνο: η καταπολέμηση του λάθους μπορεί σταδιακά να γίνει πιο σημαντική από την αγάπη της αλήθειας. Η διαφορά είναι ανεπαίσθητη, αλλά κρίσιμη.
Μπορείς να καταλήξεις να ξοδεύεις τόσο πολύ χρόνο πολεμώντας τον μοντερνισμό που ο Χριστός σχεδόν γίνεται δευτερεύον ζήτημα. Μπορείς να διαβάζεις κάθε μέρα για όλα όσα είναι λάθος στη Ρώμη, χωρίς σχεδόν ποτέ να ανοίξεις το Ευαγγέλιο.
Ένας εμπειρικός κανόνας: διάβασε περισσότερο Αυγουστίνο παρά εκκλησιαστικό Twitter . Διάβασε περισσότερο Τσέστερτον παρά θυμωμένα ιστολόγια. Αφιέρωσε περισσότερο χρόνο προσευχόμενος για τον επίσκοπό σου παρά παραπονούμενος γι' αυτόν.
Αυτό το τελευταίο πράγμα είναι ιδιαίτερα δύσκολο. Και γι' αυτό πιθανώς είναι καλό για την ψυχή.
Από πού ξεκινά η αληθινή μεταρρύθμιση;
Ίσως όχι σε μια σύνοδο. Ίσως όχι σε μια συνέλευση επισκόπων. Ίσως ξεκινήσει αύριο το πρωί. Όταν ένας ιερέας αφιερώσει άλλη μισή ώρα στην προσευχή πριν από το πρωινό. Όταν ένας πατέρας απαγγείλει το Ροδάριο με τα παιδιά του. Όταν ένας νεαρός άνδρας πάει ξανά στην εξομολόγηση μετά από δέκα χρόνια. Όταν ένας επίσκοπος αποφεύγει να εξηγήσει μια αντιδημοφιλή αλήθεια. Όταν ένας φοιτητής θεολογικής σχολής επιλέγει την αγιότητα αντί για μια καριέρα. Όταν μια ενορία ξαναρχίσει την ευχαριστιακή λατρεία. Όταν ένας Καθολικός δάσκαλος αρνείται να υποβιβάσει την πίστη σε έναν αόριστο ουμανισμό. Όταν ένα παντρεμένο ζευγάρι ζει πραγματικά τον γάμο ως κλίση.
Έτσι ανανεωνόταν πάντα η Εκκλησία. Όχι κυρίως μέσω προγραμμάτων, αλλά μέσω αγίων.
Λοιπόν: μην πανικοβάλλεστε. Μπορούμε να πάρουμε την κρίση στα σοβαρά χωρίς να την υπερδραματοποιήσουμε. Επειδή το μέλλον της Εκκλησίας δεν εξαρτάται τελικά από την ικανότητα της γραφειοκρατίας της. Μένο αρσενικό.
Αυτό μπορεί να είναι το πιο παρήγορο δόγμα σε ολόκληρο αυτό το έγγραφο.Ο Χριστός δεν είπε, «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και σε αυτόν τον βράχο θα χτίσω το πενταετές στρατηγικό μου σχέδιο». Είπε: «Θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου».
Αυτό δεν μας απαλλάσσει από τις ευθύνες μας. Τους βάζει στη θέση τους.
Δεν πρέπει να επανεφεύρουμε την Εκκλησία. Ούτε πρέπει να τή σώσουμε σαν, μετά την Ανάληψή Του, ο Χριστός να είχε με κάποιο τρόπο ξεχάσει πώς λειτουργεί η Εκκλησία Του. Πρέπει να κάνουμε κάτι πιο απλό. Να διαφυλάξουμε την πίστη. Να λέμε την αλήθεια. Να λαμβάνουμε τα μυστήρια. Να μεγαλώνουμε τα παιδιά μας. Να υπηρετούμε τους φτωχούς. Να εκπαιδεύουμε ιερείς. Να προωθούμε κλήσεις. Να τελούμε τη λειτουργία με αξιοπρέπεια. Να αγαπάμε τους εχθρούς μας.
Ας αγαπάμε τον Χριστό περισσότερο από την εκκλησιαστική μας παράταξη. Αυτό το τελευταίο μπορεί να είναι το πιο δύσκολο από όλα. Γιατί τελικά, δεν υπάρχουν παραδοσιακοί άγιοι και προοδευτικοί άγιοι. Υπάρχουν μόνο άγιοι.
Και ίσως αυτή είναι ακριβώς η μεταρρύθμιση που χρειάζεται τώρα η Εκκλησία.
Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη νέα καθολική ατζέντα. Αλλά ας πάρουν οι Καθολικοί το Ευαγγέλιο τόσο σοβαρά ξανά, ώστε οι άλλοι να αρχίσουν να ρωτούν: «Τι ανακάλυψαν που μας λείπει;»
Όταν τεθεί ξανά αυτό το ερώτημα, ο νέος ευαγγελισμός θα έχει πραγματικά ξεκινήσει. Και ίσως η Εκκλησία τότε να ανακαλύψει ξανά κάτι που γνώριζε πάντα στις καλύτερες στιγμές της: ο κόσμος δεν μεταστρέφεται όταν του μοιάζουμε όλο και περισσότερο. Μεταστρέφεται επειδή βλέπει κάτι από τον Χριστό μέσα μας.
Η βαθύτερη κρίση δεν είναι διοικητική.
Ο πειρασμός μεταξύ των συντηρητικών είναι να σκεφτούν: αν η Ρώμη αντικαθιστούσε τους προοδευτικούς επισκόπους με ορθόδοξους, διόρθωνε ορισμένα έγγραφα και σταματούσε ορισμένες διαδικασίες, η κρίση θα είχε τελειώσει. Αυτό σίγουρα θα άλλαζε πολλά πράγματα. Αλλά δεν θα ήταν αρκετό.
Η Δυτική Εκκλησία αντιμετωπίζει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την κατάρρευση της χριστιανικής κατανόησης του Θεού, της ανθρωπότητας, της αμαρτίας, της χάριτος, της φύσης, της θυσίας, της εξουσίας, της σεξουαλικότητας, του θανάτου και της αιώνιας ζωής.
Για δεκαετίες, οι καθολικοί θεσμοί συχνά επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν την εκκοσμίκευση καθιστώντας την πιο κατανοητή στην κοσμική κουλτούρα. Αλλά αν η θεραπεία μοιάζει όλο και περισσότερο με την ασθένεια, οι άνθρωποι τελικά αναρωτιούνται γιατί τη χρειάζονται.
Το συναρπαστικό φαινόμενο που παρατηρείται σήμερα είναι ότι πολλοί νέοι Χριστιανοί φαίνεται να έλκονται όχι τόσο από την προσαρμογή όσο από την ποικιλομορφία: αυστηρό δόγμα, απαιτητική ηθική διδασκαλία, μια υποβλητική λειτουργία, σιωπή, εξομολόγηση, νηστεία, πνευματική συνοχή, μια ισχυρή καθολική ταυτότητα και ένα ασυμβίβαστο όραμα του υπερφυσικού κόσμου.
Αυτό θα πρέπει να μας κάνει να σκεφτούμε.
Ο Χριστιανισμός γίνεται ιεραποστολικός όχι όταν συγχωνεύεται με τη σύγχρονη κοινωνία, αλλά όταν η τελευταία συναντά κάτι που είναι ανίκανη να δημιουργήσει μόνη της.
Τι πρέπει να γίνει με το συνοδικό εγχείρημα;
Η παραδοσιακή καθολική εκκλησιολογία δεν απορρίπτει τις συνόδους. Αντιθέτως: η αρχαία Εκκλησία ήταν βαθιά συνοδική. Οι Σύνοδοι και οι Σύνοδοι αποτελούν μέρος της Καθολικής παράδοσης.
Αλλά οι Απόστολοι στην Ιερουσαλήμ δεν αναρωτήθηκαν: «Τι είδους Εκκλησία θέλουμε να χτίσουμε;» Στην πραγματικότητα ρωτούσαν: «Τι έχει αποκαλύψει ο Θεός και τι απαιτεί τώρα από εμάς η υπακοή σε αυτήν την αποκάλυψη;» Αυτή η διαφορά είναι τεράστια.
Μια Καθολική σύνοδος μπορεί να αναρωτηθεί πώς να συνοδεύσει καλύτερα τους ανθρώπους σε δύσκολες ηθικές καταστάσεις. Ωστόσο, δεν μπορεί να ανακηρύξει ηθικά καλό αυτό που η αποκάλυψη και ο φυσικός νόμος προσδιορίζουν ως αμαρτωλό.
Μπορεί να ρωτήσει πώς οι γυναίκες μπορούν να ασκήσουν τα βαπτισμικά τους χαρίσματα πιο καρποφόρα. Ωστόσο, δεν μπορεί να αποδώσει στην Εκκλησία μια εξουσία επί του μυστηριακού καταστατικού που η Εκκλησία πιστεύει ότι δεν της απονεμήθηκε από τον Χριστό.
Μπορεί να ασχοληθεί με τη βελτίωση της ποιμαντικής φροντίδας για τους διαζευγμένους Καθολικούς. Δεν μπορεί να επαναπροσδιορίσει την έννοια του αδιάλυτου.
Μπορεί να μεταρρυθμίσει τις δομές διαβούλευσης. Δεν μπορεί να μετατρέψει το επισκοπείο σε μια εντολή που προέρχεται από τη δημοκρατική εκπροσώπηση.
Η κατευθυντήρια αρχή πρέπει να παραμείνει το depositum fidei.
Η κατάθεση της πίστης, όχι το Zeitgeist, το πνεύμα της εποχής.
Και το γνωρίζω αυτό καλά, επειδή είμαι Ολλανδός. Ξεκινήσαμε —ήδη από τη δεκαετία του 1960, σημειώστε— κάτι που ονομάσαμε «Ποιμαντική Σύνοδο του Noordwijkerhout», η οποία ήταν πολύ παρόμοια με αυτό που ονομάζουμε «συνοδικότητα» σήμερα.
Και έχω μερικά ερωτήματα σχετικά με αυτό, τόσο απλά όσο και σοκαριστικά: έχει η συνοδικότητα ενισχύσει την πίστη, έχει οδηγήσει τους ανθρώπους στον Χριστό, έχει γεμίσει εκκλησίες και έχει δημιουργήσει νέες κλήσεις;
Το γεγονός ότι αυτά τα ερωτήματα προέρχονται από έναν Ολλανδό επίσκοπο είναι ιδιαίτερα σημαντικό: σχεδόν καμία τοπική Εκκλησία δεν έχει πληρώσει υψηλότερο τίμημα για μια ριζικά ερμηνευμένη ανανέωση.
Αυτά είναι ερωτήματα μιας γοητευτικής απλότητας. Ερωτήματα που θα έπρεπε πραγματικά να βρίσκονται στην αρχή οποιασδήποτε εκκλησιαστικής μεταρρύθμισης, ωστόσο, μετά από χρόνια συζήτησης για τη συνοδικότητα, μοιάζουν σχεδόν με παραβίαση ταμπού.
Η πίστη έχει ενισχυθεί. Ο Χριστός έχει διακηρυχθεί πιο καθαρά. Η καθολική ταυτότητα έχει εμβαθύνει. Οι μεταστροφές έχουν αυξηθεί. Η προσέλευση στην Κυριακάτικη Λειτουργία έχει αυξηθεί Υπάρχουν περισσότερες ιερατικές και θρησκευτικές κλήσεις; Έχει γίνει η κατήχηση πιο αποτελεσματική; Υπάρχει μεγαλύτερη ευλάβεια για τη Θεία Ευχαριστία; Έχει γίνει η ηθική διδασκαλία της Εκκλησίας σαφέστερη; Έχει αυξηθεί το ιεραποστολικό θάρρος;
Δεν ρωτάω για ψυχικές καταστάσεις και ευαισθησίες, ούτε για νέες επιτροπές, μορφές διαλόγου ή μοντέλα συμμετοχής. Απλώς ρωτάω: δείξτε μου τους καρπούς. Απλώς επικαλούμαι μια αρχή παλαιότερη από όλα τα συνοδικά έγγραφα και τις συζητήσεις για τις εκκλησιαστικές δομές: « Από τους καρπούς τους θα τους γνωρίσετε » (Ματθ. 7:16).
Για χρόνια, η Καθολική Εκκλησία μιλάει για συνοδικότητα. Έχουν διανεμηθεί ερωτηματολόγια, έχουν συσταθεί ομάδες συζήτησης, έχουν σχηματιστεί ομάδες εργασίας, έχουν συνταχθεί εκθέσεις, έχουν οργανωθεί ηπειρωτικές συνελεύσεις και τέλος έχουν πραγματοποιηθεί διαβουλεύσεις στη Ρώμη. Γίνεται λόγος για ακρόαση, συμμετοχή και εμπλοκή, για νέες μορφές εκκλησιαστικής λήψης αποφάσεων και για το να γίνει κανείς «συνοδική Εκκλησία».
Αλλά σε τι χρησιμεύουν όλα αυτά;!
Γνωρίζετε την κλασική αρχή του κανονικού δικαίου: Salus animarum suprema lex , η σωτηρία των ψυχών είναι ο υπέρτατος νόμος.
Αυτό καθορίζει το αποφασιστικό κριτήριο. Τίποτα άλλο δεν υπάρχει.
Η Εκκλησία δεν υπάρχει λόγω των δομών της. Ούτε είναι μια μη κυβερνητική θρησκευτική οργάνωση της οποίας η επιτυχία μετριέται από τον αριθμό των ατόμων που συμμετέχουν στις διαδικασίες διαβούλευσης.
Η αποστολή της είναι να κηρύττει τον Χριστό, να καλεί τους ανθρώπους σε μεταστροφή, να τους αγιάζει μέσω του Βαπτίσματος και των μυστηρίων και να τους οδηγεί στην αιώνια σωτηρία. Είναι ένα απλό αίτημα: να κοιτάξουμε πέρα από τη γλώσσα της εκκλησιαστικής γραφειοκρατίας και να αναρωτηθούμε τι πραγματικά έχει σημασία.
Είναι οι εκκλησίες πιο γεμάτες; Υπάρχουν περισσότεροι νέοι που επιθυμούν να γίνουν ιερείς; Γνωρίζουν καλύτερα τα καθολικά παιδιά και οι νέοι την πίστη τους;
Καταλαβαίνουν ξανά οι Καθολικοί τι συμβαίνει στην Αγία Τράπεζα κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας; Έχει αυξηθεί η ευλάβεια για την Πραγματική Παρουσία του Χριστού στην Ευχαριστία; Έχει βρει η Εκκλησία το θάρρος να πει στους ανθρώπους ότι ο Ιησούς Χριστός δεν είναι απλώς μια θρησκευτική πιθανότητα μεταξύ πολλών, αλλά « η οδός, η αλήθεια και η ζωή » (Ιωάννης 14:6);
Αν κάποιος θέσει ερωτήματα όπως αυτά, είναι αδύνατο να χαρακτηρίσει τη Σύνοδο επιτυχημένη.
Το γεγονός ότι αυτά τα λόγια προέρχονται από έναν Ολλανδό επίσκοπο είναι σημαντικό. Σχεδόν καμία τοπική Εκκλησία στην Ευρώπη δεν έχει βιώσει τις πικρές συνέπειες ενός ριζοσπαστικά ερμηνευμένου aggiornamento τόσο βαθιά όσο η Εκκλησία στην Ολλανδία. Η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε τότε ήταν πολύ παρόμοια με τη σημερινή Σύνοδο για τη Συνοδικότητα.
Μέχρι τη δεκαετία του 1950, η Ολλανδία αντιπροσώπευε ένα από τα πιο σημαντικά παραδείγματα μιας βαθιά ριζωμένης καθολικής κουλτούρας. Ενορίες, θρησκευτικά τάγματα, σχολεία, σύλλογοι και καθολικοί θεσμοί διαμόρφωναν την κοινωνική ζωή.
Η χώρα παρήγαγε μεγάλο αριθμό ιερέων, θρησκευτικών και ιεραποστόλων. Η Ολλανδική Εκκλησία διέθετε μια εντυπωσιακή θρησκευτική υποδομή και μια ισχυρή αίσθηση της καθολικής της ταυτότητας.
Στη συνέχεια, μέσα σε λίγα χρόνια, η Ολλανδία έγινε εργαστήριο εκκλησιαστικών πειραματισμών. Αυτό που είχε ξεκινήσει ως άνοιγμα στον σύγχρονο κόσμο μετατράπηκε, σε πολλά μέρη, σε μια εγκατάλειψη αρχών που προηγουμένως θεωρούνταν δεδομένα ως αναπόσπαστο μέρος της καθολικής πίστης.
Οι αλήθειες της πίστης φάνηκαν ξαφνικά να αποτελούν αντικείμενο συζήτησης, η παραδοσιακή σεξουαλική ηθική φαινόταν να χρειάζεται αναθεώρηση, οι κληρονομημένες λειτουργικές μορφές θεωρούνταν επαχθείς και η εξουσία και η υπακοή θεωρούνταν λείψανα μιας περασμένης εποχής.
Η Ολλανδική Κατήχηση του 1966 έγινε το σύμβολο αυτής της εξέλιξης και τελικά απαιτούσε διορθώσεις από τη Ρώμη.
Πολλά από αυτά που παρουσιάζονται τώρα ως μια τολμηρή ανακάλυψη δεν είναι καθόλου καινούργια. Οι Ολλανδοί το βίωσαν πριν από μισό αιώνα.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η τραγωδία. Η πολυαναμενόμενη αναβίωση δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Αντίθετα, η Ολλανδική Εκκλησία βίωσε μια δραματική παρακμή στη θρησκευτική πρακτική, τη διάλυση των καθολικών κοινωνικών δομών, την κατάρρευση των ιερατικών και θρησκευτικών κλήσεων, την εξαφάνιση μοναστηριών και μοναστηριών και το εκτεταμένο κλείσιμο εκκλησιών.
Μέσα σε λίγες δεκαετίες, μια από τις πιο ζωντανές καθολικές χώρες της Ευρώπης έγινε μια από τις πιο εκκοσμικευμένες κοινωνίες της ηπείρου.
Φυσικά, αυτή η εξέλιξη είχε και βαθιές εξωτερικές κοινωνικές αιτίες (δεκαετία του 1960). Αλλά θα ήταν ιστορικά κοντόφθαλμο να χρησιμοποιήσουμε αυτό το γεγονός για να αγνοήσουμε την εσωτερική εκκλησιαστική διάσταση. Ακριβώς την εποχή που η καθολική ταυτότητα αποδυναμωνόταν, πιθανώς για να προσεγγίσουν πιο αποτελεσματικά τους σύγχρονους ανθρώπους, οι άνθρωποι εγκατέλειψαν τις εκκλησίες όχι πιο αργά, αλλά πιο γρήγορα.
Δεν μιλώ από εκκλησιαστικά ή ιστορικά ουδέτερη οπτική γωνία.
Ως Ολλανδός Καθολικός που μεγάλωσε στις δεκαετίες του 1960 και του 1970, ξέρω πού μπορεί να καταλήξει μια Εκκλησία όταν μιλάει αδιάκοπα για μεταρρύθμιση, ενώ γίνεται όλο και πιο απρόθυμη να μιλήσει για μεταστροφή, αμαρτία, χάρη, θυσία, Λύτρωση και Αιώνια Ζωή.
Η ιστορία της Εκκλησίας μου, επομένως, δεν είναι απλώς κάτι του παρελθόντος για την παγκόσμια Εκκλησία.
Είναι μια προειδοποίηση.
Δεν ζητώ καθόλου από την Εκκλησία να σταματήσει να ακούει. Αντίθετα, θα ήθελα να υπενθυμίσω στην Εκκλησία ποιος πρέπει να ακούσει πρώτος. Δεν είναι το κυρίαρχο πνεύμα της εποχής που έχει τον τελευταίο λόγο, αλλά ο Χριστός.
Η κοινωνική αποδοχή δεν καθορίζει την αλήθεια και το λάθος. Οι πλειοψηφίες δεν αποφασίζουν για το περιεχόμενο του depositum fidei . Και η επιτυχία μιας εκκλησιαστικής διαδικασίας δεν καθορίζεται από τον αριθμό των συναντήσεων, των ομάδων εργασίας και των τελικών εγγράφων.
Η Εκκλησία έχει λάβει μια αποστολή που δεν έδωσε στον εαυτό της και την οποία, επομένως, καμία σύνοδος δεν μπορεί να αλλάξει: « Πορευθέντες εις όλον τον κόσμον και κηρύξατε το Ευαγγέλιο εις πάσαν κτίση » (Μάρκος 16:15).
Αυτά τα ερωτήματα δεν μπορούν να απαντηθούν με ένα ακόμη έγγραφο εργασίας. Όποιος έχει μιλήσει για «ιεραποστολή» για χρόνια πρέπει αργά ή γρήγορα να ερωτηθεί αν έχει πράγματι λάβει χώρα μια ιεραποστολή.
Όποιος μιλάει για «ανανέωση» πρέπει να ερωτηθεί για το τι ακριβώς έχει ανανεωθεί.
Όποιος υπόσχεται μια «πιο ζωντανή Εκκλησία» πρέπει να είναι σε θέση να εξηγήσει γιατί οι εκκλησίες αδειάζουν και οι κλήσεις δεν έρχονται.
Και όποιος επικαλείται συνεχώς τα «σημεία των καιρών» θα πρέπει επίσης να είναι πρόθυμος να αναγνωρίσει εκείνα τα σημάδια που δεν ταιριάζουν με την ατζέντα των μεταρρυθμίσεών του.
Όλα καταλήγουν σε ένα μόνο ερώτημα. Όταν τελειώσουν οι σύνοδοι, γραφτούν τα έγγραφα, χαθούν οι επιτροπές και τα ονόματα των εμπλεκομένων ξεχαστούν προ πολλού, τελικά μόνο ένα πράγμα θα έχει σημασία: « Έχουμε φέρει τους ανθρώπους που μας εμπιστεύτηκαν πιο κοντά στον Ιησού Χριστό; »
Αυτό είναι ένα απλό καθολικό ερώτημα. Όποιος το θέτει σοβαρά πρέπει να είναι προετοιμασμένος για την πιθανότητα ότι πολλά από αυτά που έχουν γιορταστεί τα τελευταία χρόνια ως μια μεγάλη εκκλησιαστική ανανέωση μπορεί ξαφνικά να φαίνονται πολύ λιγότερο εντυπωσιακά.
Η Ολλανδική Εκκλησία κάποτε πίστευε ότι, μέσω της προσαρμογής, του πειραματισμού και της σχετικοποίησης των βεβαιοτήτων που θεωρούνται παρωχημένες, θα μπορούσε να μετατρέψει τους σύγχρονους ανθρώπους σε Χριστιανισμό. Το αποτέλεσμα αυτού του πειράματος είναι τώρα ορατό σε όλους με το κλείσιμο των εκκλησιών και την εξαφάνιση της καθολικής κοινωνικής ζωής.
Ως Ολλανδός επίσκοπος, προτρέπω τον Πάπα Λέοντα να κρίνει όχι με βάση τις διαδικασίες, αλλά με βάση τα αποτελέσματα. Όχι με συνοδικότητα. Όχι με διαρθρωτική μεταρρύθμιση. Όχι με προσαρμογή στο πνεύμα της εποχής.
Salus animarum suprema lex : η σωτηρία των ψυχών είναι ο υπέρτατος νόμος.
Αυτό είναι το κριτήριο με το οποίο, τελικά, πρέπει να κρίνεται κάθε αυθεντική ανανέωση της Εκκλησίας.
ΕΦ'ΟΛΗΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ.
