Το Ευαγγέλιο περί της ακολουθίας του Χριστού
Κυριακή των Αγίων Πάντων
Πρώτη Κυριακή μετά την Πεντηκοστή
Άγιος Νικόλαος, Επίσκοπος Αχρίδος και Ζίτσης
Ματθαίος 10, 32-38· 19, 27-30. Περικοπή 38.
Στέλνει άραγε ο οικοδεσπότης τον δούλο του πίσω από τα πρόβατα νηστικό;
Στέλνει άραγε ο πατέρας τον γιο του στο όργωμα χωρίς άροτρο και βόδια;
Στέλνει άραγε ο στρατηγός τον στρατιώτη στη μάχη χωρίς όπλα;
Δεν τον στέλνει.
Και ο Θεός επίσης δεν στέλνει στον κόσμο αυτόν τους δούλους Του, τους υιούς Του, τους στρατιώτες Του, νηστικούς, ανεφοδίαστους, άοπλους. Οι άνθρωποι δεν είναι ούτε σοφότεροι ούτε ελεημονέστεροι από τον Θεό — μακριά από αυτό! Και αφού ακόμη και αυτοί ξέρουν να εφοδιάζουν τους εργάτες τους με ό,τι τους χρειάζεται, πολύ περισσότερο ξέρει ο Θεός να εφοδιάζει τους δικούς Του με ό,τι τους χρειάζεται.
Και ότι ο Θεός εφοδιάζει άφθονα με τη χάρη Του εκείνους που εργάζονται το έργο Του, μας το μαρτυρεί πιο φανερά από όλα το παράδειγμα των αγίων αποστόλων. Το ότι δώδεκα άνθρωποι, απλής καταγωγής και απλού επαγγέλματος, χωρίς στρατό και πλούτο, χωρίς επίγεια λαμπρότητα και δύναμη, μπόρεσαν να αφήσουν τα σπίτια τους και τους συγγενείς τους και να ξεκινήσουν μέσα στον κόσμο για να διαδώσουν το Ευαγγέλιο του Χριστού, δηλαδή κάτι εντελώς νέο και αντίθετο προς όλα όσα ο κόσμος μέχρι τότε θεωρούσε αλήθεια και αγαθό — αυτό δεν μπορεί να εξηγηθεί με τίποτε άλλο παρά με τη βοήθεια του Θεού, με τη συνέργεια του Θεού, με τη χάρη του Θεού. Και ακόμη, να έχουν το θάρρος να ορθωθούν εναντίον της ψεύτικης σοφίας των πιο μορφωμένων, και του ολέθριου πλούτου των πιο πλουσίων, και της πονηρής εξουσίας των ισχυροτέρων αυτού του κόσμου — από πού θα τολμούσαν και θα μπορούσαν απλοί ψαράδες να κάνουν αυτό, αν ο Θεός δεν τους έτρεφε με τη σοφία Του, δεν τους υπερασπιζόταν με τη δύναμή Του και δεν τους όπλιζε με τα όπλα Του; Και ακόμη, το ότι μπόρεσαν να έχουν τόση αφοβία και αντοχή, ώστε να υπομείνουν ανήκουστα βάσανα και απερίγραπτους εξευτελισμούς: να τους χτυπούν και οι άνθρωποι και οι φυσικές κακοκαιρίες· να τους δένουν με αλυσίδες· να τους καταδιώκουν με χλευασμούς και πέτρες· να τους κρατούν πεινασμένους στις φυλακές· να τους μεταφέρουν δεμένους πάνω σε θυελλώδεις θάλασσες από τη μία άκρη του κόσμου στην άλλη· να τους ρίχνουν μπροστά στα άγρια θηρία, να τους αποκεφαλίζουν και να τους σταυρώνουν· να βλέπουν όλο τον κόσμο οπλισμένο μέχρι τα δόντια εναντίον τους, αυτών των δώδεκα ψαράδων — αληθινά, ω αληθινά, αυτοί έπρεπε να έχουν κάποια ακατανίκητη μυστική βοήθεια, κάποια τροφή που δεν λαμβάνεται στο στόμα και όμως τρέφει, κάποιο όπλο που δεν κρατιέται στα χέρια και όμως αόρατα καταβάλλει τις δυνάμεις του στρατού του εχθρού (βλ. Β΄ Κορ. 10, 4).
Αφού αναστάτωσαν όλο τον κόσμο με το ανήκουστο κήρυγμα περί του Αναστημένου Χριστού, περί του Θεού που φανερώθηκε στους ανθρώπους εν σαρκί και ανήλθε πάλι στη δική Του ουράνια βασιλεία, και αφού έσπειραν τον σπόρο μιας νέας πίστεως, μιας νέας ζωής, μιας νέας κτίσεως, έφυγαν από αυτόν τον κόσμο. Μα τότε ακριβώς άρχισε η γη να φλέγεται από αυτούς: από τον σπόρο τους, από τα λόγια τους, από τα ίχνη τους. Οι λαοί που τους καταδίωκαν διασκορπίστηκαν μέσα στον κόσμο· οι αυτοκρατορίες που τους αντιστάθηκαν σωριάστηκαν ανίσχυρες στη σκόνη· τα σπίτια που δεν τους δέχθηκαν κατέρρευσαν σε ερείπια· οι άρχοντες και οι σοφοί που τους βασάνισαν γνώρισαν ντροπή και απόγνωση και τελείωσαν με φοβερότατο θάνατο. Ο σπόρος τους όμως φύτρωσε και άνθισε· η Εκκλησία υψώθηκε από το αίμα τους και πάνω στα ερείπια των βίαιων και ψεύτικων ανθρώπινων δημιουργημάτων· όσοι τους δέχθηκαν δοξάστηκαν· όσοι τους πίστεψαν και τους ακολούθησαν σώθηκαν. Ω, πόσο άφθονα τρέφει ο Κύριος τους εργάτες Του! Πόσο πλούσια εφοδιάζει τους πιστούς υιούς Του! Πόσο στρατηγικά οπλίζει όλους τους στρατιώτες Του!
Πρώτα ο Κύριος εφοδιάζει και οπλίζει τους πιστούς Του, και έπειτα τους στέλνει στο έργο και στη μάχη. Και ότι έτσι είναι, το έδειξε ο Χριστός και κατά την επίγεια ζωή Του, και το έδειξε και η ιστορία της Εκκλησίας μετά την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος. Στο Ευαγγέλιο λέγεται ότι ο Χριστός κάλεσε όλους τους μαθητές Του και τους έδωσε εξουσία πάνω στα ακάθαρτα πνεύματα, για να τα εκβάλλουν, και να θεραπεύουν τους ανθρώπους από κάθε ασθένεια και κάθε αδυναμία. Και τότε τους είπε να πορευθούν και να κηρύττουν ότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών, και ακόμη: θεραπεύετε ασθενείς, καθαρίζετε λεπρούς, ανασταίνετε νεκρούς, εκβάλλετε δαιμόνια· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε. Πρώτα λοιπόν τους έδωσε εξουσία, ισχύ και δύναμη, και έπειτα τους έστειλε στο έργο. Για ένα τόσο υπερμέγα έργο οι απόστολοι έπρεπε να λάβουν και υπερμέγα δύναμη. Και ότι πραγματικά έλαβαν τέτοια δύναμη φαίνεται από τα ίδια τα λόγια του Σωτήρα: δωρεάν λάβατε. Και ακόμη, για να δείξει στους αποστόλους πόσο υπερμέγα και ακαταμάχητη είναι αυτή η θεία δύναμη, η οποία θα είναι πάντοτε μαζί τους, ο Κύριος τους προστάζει να πορεύονται αμέριμνα στο έργο τους, χωρίς να φέρουν μαζί τους ούτε χρυσό ούτε άργυρο, ούτε τροφή, ούτε δύο χιτώνες, ούτε σακίδιο, ούτε υποδήματα· να μη θυμώνουν αν κάποιος δεν τους δεχθεί· να μη σκέφτονται από πριν τι θα αποκριθούν στα δικαστήρια.
Και αφού τους έδωσε την αναγκαία δύναμη, και αφού τους εξήγησε την επάρκεια αυτής της δύναμης για όλες τις ανάγκες και όλα τα βάσανα της ζωής, τότε μόνο τους απαρίθμησε απροκάλυπτα όλα τα βάσανα και όλα τα παθήματα που τους περιμένουν. Ιδού, εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους. Μα πάλι ύστερα τους ενθαρρύνει: Μη φοβείσθε! Ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Η δύναμη του Θεού βοηθά και τα σπουργίτια· πόσο μάλλον εσάς! Και τέλος ο Κύριος κλείνει με αποφασιστικά λόγια, τα οποία αποτελούν το σημερινό Ευαγγέλιο και τα οποία εκφράζουν καθαρά τι περιμένει εκείνους που χρησιμοποιούν για το καλό τη δύναμη που τους δόθηκε από τον Θεό, και τι εκείνους που είτε δεν χρησιμοποιούν καθόλου τη δύναμη που τους δόθηκε είτε επιχειρούν να τη χρησιμοποιήσουν για το κακό:
Όποιος λοιπόν με ομολογήσει ενώπιον των ανθρώπων, θα τον ομολογήσω κι εγώ ενώπιον του Πατέρα μου, που είναι στους ουρανούς. Όποιος όμως με αρνηθεί ενώπιον των ανθρώπων, θα τον αρνηθώ κι εγώ ενώπιον του Πατέρα μου, που είναι στους ουρανούς. Το πρώτο είναι η ανταμοιβή του καλού και πιστού στρατιώτη, που κρατά και υπομένει· το δεύτερο είναι η τιμωρία του κακού και άπιστου στρατιώτη, που κλονίζεται, αμφιβάλλει και παραδίδεται στον εχθρό. Μπορεί να υπάρξει μεγαλύτερη ανταμοιβή για έναν άνθρωπο από το να τον αναγνωρίσει ο ίδιος ο Κύριος Χριστός στη βασιλεία των ουρανών, ενώπιον του ουράνιου Πατέρα και ενώπιον του αναρίθμητου στρατεύματος των αγγέλων, ως δικό Του; Να τον εγγράψει στο αιώνιο βιβλίο των ζώντων· να τον στεφανώσει με άρρητη δόξα· και να τον θέσει στα δεξιά Του στην αθάνατη ουράνια σύναξη; Και μπορεί να υπάρξει μεγαλύτερη τιμωρία για έναν άνθρωπο από το να τον αρνηθεί ο ίδιος ο Κύριος Χριστός, να του πει ενώπιον της συνάξεως όλων των αγγέλων και όλων των λαών, παρουσία του Ουράνιου Πατέρα: «Δεν σε γνωρίζω· δεν είσαι δικός Μου· δεν υπάρχεις στο βιβλίο των ζώντων· φύγε από κοντά Μου!» Και ότι είναι απολύτως αναγκαίο να αναγνωρίζει και να ομολογεί κανείς δημόσια το όνομα του Κυρίου Ιησού, όπως ακριβώς και να πιστεύει σ’ Αυτόν με την καρδιά, γι’ αυτό μιλά ο απόστολος Παύλος: αν ομολογήσεις με το στόμα σου ότι ο Ιησούς είναι Κύριος, και πιστέψεις στην καρδιά σου — θα σωθείς (Ρωμ. 10, 9-10). Αυτό σημαίνει ότι είμαστε υποχρεωμένοι και με την ψυχή και με το σώμα να ομολογούμε τον Κύριο Ιησού. Διότι ο άνθρωπος αποτελείται από ψυχή και σώμα· γι’ αυτό είναι ανάγκη ολόκληρος ο άνθρωπος να ομολογήσει Εκείνον που ήρθε να σώσει ολόκληρο τον άνθρωπο.
Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου· και όποιος αγαπά γιο ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου. Τέτοια παράξενα λόγια μπορεί να σου τα πει μόνο Εκείνος που έχει μεγαλύτερη αξίωση επάνω στη ζωή σου από τον επίγειο πατέρα σου και τη μητέρα σου. Έτσι τολμά να μιλά μόνο Εκείνος που σε αγαπά περισσότερο από όσο σε αγαπούν ο πατέρας και η μητέρα· Εκείνος που αγαπά και τον γιο σου και την κόρη σου περισσότερο από όσο μπορείς εσύ να τους αγαπήσεις. Ο πατέρας και η μητέρα σε γέννησαν μόνο για αυτήν την πρόσκαιρη ζωή, ενώ Εκείνος σε γεννά για την αιώνια ζωή· ο πατέρας και η μητέρα σε γέννησαν για κόπο και ταπείνωση, ενώ Εκείνος σε γεννά για αιώνια χαρά και αιώνια δόξα. Και ακόμη, ο πατέρας και η μητέρα παίρνουν από Εκείνον και δίνουν σε εσένα. Ο πατέρας και η μητέρα σου ετοιμάζουν τροφή, ενώ Εκείνος σου δίνει αναπνοή. Τι είναι σημαντικότερο — η τροφή ή η αναπνοή; Ο πατέρας και η μητέρα σου ράβουν ένδυμα, ενώ Εκείνος σου έπλασε την καρδιά. Τι είναι πιο αναγκαίο, το ένδυμα ή η καρδιά; Εκείνος σε έφερε σε αυτόν τον κόσμο· ο πατέρας και η μητέρα είναι η πύλη μέσα από την οποία σε εισήγαγε. Ποιος έχει μεγαλύτερη αξία — εκείνος που σε οδηγεί σε μια πόλη ή η πύλη μέσα από την οποία μπαίνεις στην πόλη;
Φυσικά ο Κύριος δεν αποκλείει εκείνη την αγάπη προς τους γονείς και τα παιδιά, την οποία οφείλουμε σε όλους τους πλησίον μας και η οποία μας έχει παραγγελθεί με μία από τις δύο κύριες εντολές του Χριστού. Και ο ίδιος ο Κύριος έδειξε αγάπη προς την Παναγία Μητέρα Του ακόμη και από τον Σταυρό, δείχνοντάς της τον πιο αγαπημένο Του απόστολο, τον Ιωάννη, ως υιό αντί για τον εαυτό Του. Αλλά Εκείνος τα λέει αυτά σε σχέση με τους διωγμούς και τα παθήματα που επρόκειτο να συναντήσουν οι απόστολοί Του. Θα φοβηθεί ο πατέρας και η μητέρα· θα φοβηθεί ο γιος και η θυγατέρα, και θα πουν στον απόστολο του Χριστού: αρνήσου τον Χριστό, και ζήσε ειρηνικά μαζί μας, και μη φύγεις από το σπίτι σου. Ζήσε όπως και οι άλλοι άνθρωποι· άφησε αυτή τη νέα πίστη! Αυτή μπορεί να σε χωρίσει από εμάς και να σε οδηγήσει στον τόπο της εκτελέσεως. Και τι θα κάνουμε τότε εμείς; Μπορεί και εμάς να μας βασανίσουν με πείνα και μαστίγωση· μπορεί και να μας θανατώσουν. Γι’ αυτό σε γεννήσαμε, θα πουν ο πατέρας και η μητέρα, για να υποφέρουμε εξαιτίας σου πίκρα στα γηρατειά μας; Γι’ αυτό μας γέννησες, θα πουν ο γιος και η θυγατέρα, για να γίνουμε εξαιτίας σου περίγελος στους συνομηλίκους μας και να περιφρονηθούμε και να καταδιωχθούμε και, στο τέλος ίσως, να σκοτωθούμε; Αν μας αγαπάς, άφησε τον Χριστό, και ζήσε εδώ μαζί μας ήσυχα και γαλήνια.
Ιδού, σε τέτοιες αποφασιστικές στιγμές ο απόστολος θα πρέπει να αποφασίσει: ποιος του είναι πιο αναγκαίος και ποιον αγαπά περισσότερο — τον Χριστό ή τους γονείς του; Τον Χριστό ή τα ίδια του τα παιδιά; Από αυτήν την απόφαση εξαρτάται όλη η αιωνιότητά του, αλλά και η αιωνιότητα των συγγενών του. Ποτέ στη ζωή του ο άνθρωπος δεν θα βρεθεί σε φοβερότερο σταυροδρόμι· και δεν μπορεί με το ένα πόδι να βαδίζει στον έναν δρόμο και με το άλλο στον άλλον. Δεν μπορεί ο άνθρωπος σε μια τέτοια στιγμή να διαιρέσει την καρδιά του, αλλά πρέπει να τη δώσει στη μία ή στην άλλη πλευρά. Αν προσφέρει την καρδιά του στον Χριστό, μπορεί μαζί με τον εαυτό του να σώσει και τους συγγενείς του· αν προσφέρει την καρδιά του στον πατέρα και στη μητέρα και στον γιο και στη θυγατέρα, ασφαλώς θα καταστρέψει και τον εαυτό του και αυτούς. Διότι αρνήθηκε τον Χριστό ενώπιον του κόσμου· και ο Χριστός θα τον αρνηθεί στη Φοβερή Κρίση ενώπιον του ουράνιου Πατέρα και ενώπιον όλου του αγγελικού και αγίου στρατεύματος.
Ο άγιος Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης γράφει στον άρχοντα Φιλέα, ο οποίος ήταν λυπημένος επειδή δεν πέτυχε στην κοινωνία τη δόξα που επιθυμούσε: «Η δόξα σε αυτήν τη ζωή είναι πιο ασήμαντη από τον ιστό της αράχνης και πιο μάταιη από όνειρο· γι’ αυτό ύψωσε τον νου σου προς το πρωταρχικό, και εύκολα θα κατασιγάσεις τη λύπη της ψυχής. Όποιος επιθυμεί και τη μία και την άλλη δόξα, είναι αδύνατο να τις φθάσει και τις δύο. Είναι δυνατόν να φθάσει και τις δύο, όταν δεν αγαπήσουμε και τις δύο, αλλά μία, και αυτήν — την ουράνια. Γι’ αυτό, αν επιθυμείς δόξα, αγάπησε τη θεία, δηλαδή την ουράνια, και μετά από αυτήν όχι σπάνια ακολουθεί και η επίγεια δόξα» (Επιστολές, 5, 152).
Ότι αυτή η αποφασιστική στιγμή θα είναι δύσκολη, ο Κύριος το φανέρωσε στους αποστόλους λέγοντας: και εχθροί του ανθρώπου θα γίνουν οι οικιακοί του, δηλαδή οι συγγενείς του, οι οποίοι θα τον συγκρατούν περισσότερο από οποιονδήποτε στον κόσμο να μην ακολουθήσει τον Χριστό, και οι οποίοι θα τον κατακρίνουν περισσότερο αν Τον ακολουθήσει. Διότι πράγματι δεν μας δένουν με αυτόν τον κόσμο οι εχθροί αλλά οι φίλοι, όχι οι ξένοι αλλά οι συγγενείς. Για να ελαφρύνει αυτόν τον χωρισμό από την οικογένειά του και για να ειρηνεύσει τη συνείδηση εκείνων που θα ήθελαν για χάρη Του να αφήσουν όλα τα δικά τους, ο Κύριος τους είπε από πριν να μη μεριμνούν για τίποτε, όπως ούτε τα σπουργίτια μεριμνούν. Ας μη μεριμνούν οι ακόλουθοί Του ποιος θα τρέφει και θα ντύνει τους συγγενείς τους κατά την απουσία τους. Θα τους τρέφει και θα τους ντύνει Εκείνος που τρέφει και ντύνει και τα σπουργίτια. Χωρίς τη θέληση και τη γνώση του ουράνιου Πατέρα δεν μπορεί να πέσει στη γη ούτε ένα σπουργίτι. Είναι σαν να θέλει ο Κύριος να πει: ούτε στους συγγενείς σας, όπως ούτε και σε εσάς, δεν μπορεί να συμβεί τίποτε χωρίς τη θέληση και τη γνώση του ουράνιου Πατέρα. Και των συγγενών σας, όπως και οι δικές σας, όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες. Γι’ αυτό αφήστε τους και ακολουθήστε Με. Ιδού, και όταν είστε μαζί τους, δεν μεριμνάτε εσείς γι’ αυτούς, αλλά ο Θεός. Έτσι θα μεριμνά ο Θεός γι’ αυτούς και χωρίς εσάς.
Όμως ο πατέρας και η μητέρα και οι γιοι και οι θυγατέρες έχουν εδώ και ένα εσωτερικό νόημα. Με τον πατέρα και τη μητέρα νοούνται και οι δάσκαλοί μας και οι πνευματικοί οδηγοί, οι οποίοι με την ψεύτικη διδασκαλία τους δημιουργούν μέσα μας πνεύμα αντίθετο προς τον Χριστό και το Ευαγγέλιο. Αυτοί είναι οι πνευματικοί μας γονείς. Μας διδάσκουν επίγεια σοφία, η οποία υπηρετεί περισσότερο το σώμα παρά την ψυχή, και η οποία μας χωρίζει από τον Χριστό και μας δένει δουλικά με τη γη. Όσο ακόμη δεν γνωρίζουμε τον Χριστό, βλέπουμε αυτούς τους πνευματικούς γονείς μας ως είδωλα· και είτε τους ακούμε προσωπικά είτε διαβάζουμε τα βιβλία τους, τους προσφέρουμε την καρδιά μας, την αγάπη μας, τον σεβασμό μας, τη δόξα και την προσκύνησή μας. Όποιος τους αγαπά περισσότερο από τον Χριστό, δεν είναι άξιος του Χριστού.
Με τους γιους και τις θυγατέρες πρέπει να νοηθούν, κατά το εσωτερικό νόημα, τα έργα μας, οι ασχολίες μας, οι δημιουργίες μας, τα οικοδομήματα, τα γραπτά μας και όλα τα άλλα για τα οποία υπερηφανευόμαστε ως προϊόντα του νου μας ή των χεριών μας. Σε αυτά τα προϊόντα μας βρίσκεται και η καρδιά μας, η αγάπη μας, η υπερηφάνειά μας. Αλλά τι είναι όλα αυτά τα προϊόντα μας και όλα αυτά τα έργα μας μπροστά στον Χριστό; Σαν νέφη καπνού μπροστά στον ήλιο! Σαν σκόνη του χρόνου μπροστά στο μάρμαρο της αιωνιότητας! Όποιος λοιπόν τα αγαπά περισσότερο από τον Χριστό, δεν είναι άξιος του Χριστού.
Στη συνέχεια ο Κύριος λέει: και όποιος δεν πάρει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει, δεν είναι άξιός μου. Με τον σταυρό πρέπει πρώτα να εννοηθεί εκείνο που, σε σχέση με τα προηγούμενα λόγια, επιβάλλεται από μόνο του, δηλαδή: ο χωρισμός από πατέρα και μητέρα και γιο και θυγατέρα, από τους συγγενείς του, από τους φίλους και τους δασκάλους του, και από τα έργα του. Ο σταυρός είναι πόνος, και ο αποχωρισμός είναι πόνος.
Έπειτα, με τον σταυρό πρέπει να εννοηθούν όλα τα παθήματα, τα βάσανα και οι οδύνες που θα συναντήσει ένας ακόλουθος του Χριστού στον δρόμο του. Όμως όλα αυτά είναι αναγκαία για την αληθινή αγάπη, για να την κάνουν να φλογιστεί ακόμη περισσότερο· όλα αυτά είναι αναπόφευκτα αναγκαία σαν πικρό φάρμακο για τον άρρωστο που θέλει να θεραπευθεί. Κάθε ακόλουθος του Χριστού θα συναντήσει στον δρόμο του διαφορετικά παθήματα, βάσανα και οδύνες, και γι’ αυτό και οι σταυροί θα διαφέρουν. Γι’ αυτό και ο Κύριος λέει να πάρει ο καθένας τον δικό του σταυρό.
Έπειτα, με τον σταυρό πρέπει να εννοηθεί όχι μόνο το βάσανο και ο πόνος που έρχονται στον άνθρωπο απ’ έξω, αλλά και το εσωτερικό βάσανο και ο πόνος κατά τον χωρισμό από τον ίδιο του τον εαυτό, από τον παλαιό του άνθρωπο, από τις αμαρτωλές του συνήθειες και τα πάθη, από το σώμα του. Αυτός είναι ένας από τους βαρύτερους σταυρούς, και δεν μπορεί να τον σηκώσει κανείς χωρίς τη βοήθεια του Θεού και χωρίς την υπερμέγιστη αγάπη του ανθρώπου προς τον Χριστό. Όμως και αυτός ο σταυρός πρέπει οπωσδήποτε να ληφθεί επάνω μας. Διότι ο Κύριος λέει στη συνέχεια: όποιος φυλάσσει την ψυχή του, θα τη χάσει· και όποιος χάσει την ψυχή του για χάρη μου, θα τη βρει. Δηλαδή: όποιος φυλάσσει με φροντίδα την παλαιά του ψυχή, όλη κηλιδωμένη από αμαρτίες και όλη σκονισμένη από πάθη, αυτός αναμφίβολα θα τη χάσει, αφού τίποτε βρόμικο και ακάθαρτο δεν θα εμφανιστεί ενώπιον του προσώπου του Θεού. Όποιος όμως χάσει την παλαιά του ψυχή, όποιος την αρνηθεί, όποιος την απορρίψει για χάρη του Χριστού, δηλαδή για χάρη της ανακαινίσεως και της αναγεννήσεως, για χάρη του νέου ανθρώπου και της νέας ψυχής, θα τη βρει· δηλαδή θα βρει αυτή τη νέα ψυχή, λαμπρότερη και πλουσιότερη, εκατό φορές λαμπρότερη και πλουσιότερη· όπως ακριβώς θα λάβει εκατό φορές περισσότερα εκείνος που θα αρνηθεί τον κατά σάρκα πατέρα ή μητέρα, αδελφούς ή αδελφές, γυναίκα ή παιδιά.
Έπειτα, με τον σταυρό πρέπει να εννοηθεί ο τίμιος Σταυρός του Χριστού, ο τίμιος και ζωοποιός. Δεν αφήνουμε έναν επίγειο σταυρό, ούτε αφήνουμε ένα βάσανο για να το αντικαταστήσουμε με άλλο όμοιο βάσανο. Παίρνουμε επάνω μας τον Σταυρό του Χριστού, δηλαδή βάσανο και πόνο και πάθημα για χάρη της καθάρσεως από την αμαρτία, για χάρη της ανακαινίσεως της ψυχής και για χάρη της αιώνιας ζωής. Να τι λέει ο απόστολος Παύλος για τον Σταυρό του Κυρίου: εγώ όμως μη γένοιτο να καυχηθώ για τίποτε άλλο παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διά του οποίου ο κόσμος σταυρώθηκε για μένα και εγώ για τον κόσμο (Γαλ. 6, 14). Όποιος σηκώσει τον Σταυρό του Χριστού, γι’ αυτόν ο κόσμος γίνεται νεκρός και αυτός νεκρός για τον κόσμο — νεκρός για τον κόσμο, αλλά ζωντανός για τον Θεό.
Το ότι αυτός ο Σταυρός είναι για μερικούς μωρία και για άλλους σκάνδαλο (Α΄ Κορ. 1, 23) δεν είναι καθόλου παράδοξο. Διότι οι άνθρωποι με την παλαιά, αμαρτωλή ψυχή, αιχμάλωτοι αυτού του κόσμου και των σωματικών επιθυμιών, δεν μπορούν να καταλάβουν κανένα βάσανο που ο άνθρωπος δεν το υπομένει για κάποιο κέρδος εδώ στη γη, είτε σε υγεία είτε σε πλούτο είτε σε τιμή και δόξα. Αντιθέτως, ο Σταυρός του Χριστού σημαίνει βάσανα και πόνους που υπομένονται για χάρη της υγείας και του πλούτου της ψυχής, και για χάρη της τιμής και της δόξας του Χριστού, ο οποίος είναι ο Βασιλιάς της νέας βασιλείας και η μόνη αγάπη εκείνων που Τον ομολογούν.
Τότε αποκρίθηκε ο Πέτρος και Του είπε: ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε· τι λοιπόν θα γίνει με εμάς; Αυτήν την ερώτηση την έθεσε ο απόστολος Πέτρος εκείνη την περίσταση, όταν ο Κύριος συμβούλευσε τον πλούσιο νέο, που ζητούσε την αιώνια ζωή, να πάει και να πουλήσει όλα τα υπάρχοντά του και να τα μοιράσει στους φτωχούς και έπειτα να Τον ακολουθήσει, και όταν ο νέος λυπήθηκε, επειδή ήταν πολύ πλούσιος. Τότε ο Πέτρος έθεσε την παραπάνω ερώτηση, την οποία η Εκκλησία συνέδεσε με το σημερινό Ευαγγέλιο λόγω της στενής πνευματικής σχέσεως του ενός με το άλλο. Ο άγιος Πέτρος ρωτά εξ ονόματος όλων των αποστόλων — τι θα γίνει με αυτούς. Ιδού, αυτοί άφησαν τα πάντα: και τα σπίτια τους, και τους συγγενείς τους, και την εργασία τους, και Τον ακολούθησαν.
Και ο Ιησούς τους είπε: αληθινά σας λέω, ότι εσείς που με ακολουθήσατε, κατά την παλιγγενεσία, όταν ο Υιός του ανθρώπου καθίσει στον θρόνο της δόξας Του, θα καθίσετε και εσείς σε δώδεκα θρόνους και θα κρίνετε τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ. Στην ερώτηση του Πέτρου ο Κύριος απαντά σε όλους τους αποστόλους — τους είπε. Όμως εκεί ανάμεσά τους είναι και ο Ιούδας ο προδότης. Άραγε και αυτός θα καθίσει σε θρόνο; Εκείνον τον καιρό ο Ιούδας δεν είχε ακόμη προδώσει τον Χριστό, αν και ίσως η προδοσία είχε ήδη συλληφθεί στην καρδιά του. Γνωρίζοντας από πριν ότι ο Ιούδας θα Τον προδώσει, ο Κύριος μιλά υπό όρο και με προσοχή. Πρόσεξε πώς ο Χριστός δεν λέει: εσείς όλοι, αλλά: εσείς που με ακολουθήσατε. Με αυτά τα λόγια αποκλείεται ο προδότης Ιούδας, διότι αυτός ακόμη έως κάποιο βαθμό μόνο πορευόταν μαζί με τον Χριστό, αλλά δεν ακολουθούσε τον Χριστό. Σύντομα θα αποχωριζόταν τελείως από τον Χριστό και τους αποστόλους, και στη θέση του θα ερχόταν άλλος, και στον θρόνο του θα καθόταν άλλος.
Στους πιστούς Του αποστόλους ο Κύριος υπόσχεται τεράστια ανταμοιβή. Θα είναι κριτές όλου του λαού του Ισραήλ, όχι όλης της ανθρωπότητας — διότι Εκείνος θα είναι ο μόνος Κριτής όλης της ανθρωπότητας — αλλά του λαού του Ισραήλ, από τον οποίο και οι ίδιοι προήλθαν. Αυτός ο λαός θα καταδικάσει τους αποστόλους σε αυτήν τη ζωή, όμως οι απόστολοι θα είναι κριτές του στη Φοβερή Κρίση, όταν όλοι οι λαοί και όλοι οι άνθρωποι θα χωριστούν στα δεξιά και στα αριστερά, και όταν άλλοι θα καλούνται στην αιώνια μακαριότητα και άλλοι στην αιώνια κόλαση. Τότε, κατά τη νέα αυτή γέννηση, οι δώδεκα απόστολοι θα καθίσουν στα δεξιά του Κυρίου σε δώδεκα θρόνους δόξας, και θα κρίνουν τον λαό τους, τους κριτές τους σε αυτήν τη ζωή. Όμως η κρίση τους δεν θα είναι κρίση εκδίκησης, αλλά κρίση δικαιοσύνης.
Αυτό που απάντησε ο Κύριος στους αποστόλους αφορά αποκλειστικά τους αποστόλους. Αλλά σε αυτήν την απάντηση προσθέτει τώρα κάτι που αφορά όλους τους πιστούς ακολούθους Του σε όλους τους καιρούς:
Και καθένας που άφησε σπίτι ή αδελφούς ή αδελφές ή πατέρα ή μητέρα ή γυναίκα ή παιδιά ή γη για χάρη του ονόματός μου, θα λάβει εκατό φορές περισσότερα και θα κληρονομήσει αιώνια ζωή. Δεν έλαβαν άραγε οι απόστολοι και οι άγιοι και σε αυτόν τον κόσμο εκατό φορές περισσότερα από όσα άφησαν για χάρη του ονόματος του Χριστού; Δεν υψώνονται εκατοντάδες και εκατοντάδες ναοί σε όλη την υδρόγειο, που φέρουν τα ονόματά τους; Όχι εκατοντάδες, αλλά άραγε δεν τους ονομάζουν εκατοντάδες εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες πνευματικούς τους πατέρες και πνευματικούς τους αδελφούς; Η υπόσχεση του Θεού που δόθηκε στον Αβραάμ εκπληρώθηκε κατά γράμμα και στους αγίους του Θεού: οι πνευματικοί τους απόγονοι έγιναν αληθινά τόσο πολυάριθμοι όσο τα αστέρια στον ουρανό και όσο η άμμος στην ακρογιαλιά της θάλασσας (Γεν. 22, 17). Δεν έγιναν άραγε οι αγίες, οι μάρτυρες και οι παρθένες πνευματικές μητέρες και πνευματικές αδελφές πολλών και πολλών πιστών, οι οποίοι, χρησιμοποιώντας το παράδειγμά τους, ακολούθησαν τον Χριστό; Δεν έχουν άραγε οι απόστολοι και οι άγιοι και τώρα στη γη, όπως και σε όλη την ιστορία της Χριστιανικής Εκκλησίας, πολυάριθμα πνευματικά παιδιά και πνευματικές νύμφες; Αφήνοντας το σπίτι τους και τη γη τους, δεν έγιναν άραγε όλα τα σπίτια των πιστών δικά τους σπίτια και όλη η γη τους δική τους γη; Αφήνοντας λίγα — ακόμη και στην ίδια την αρχή της αποστολικής τους αποστολής — όλοι έλαβαν πολλά, και δεν ήταν φτωχοί ούτε στερούνταν (Πράξ. 4, 34). Η πνευματική γέννα είναι πολυαριθμότερη από τη σωματική γέννα. Το πνευματικό κέρδος είναι μεγαλύτερο από το σωματικό κέρδος. Γι’ αυτό ο Κύριος προσθέτει ότι όλοι αυτοί θα λάβουν επιπλέον και την αιώνια ζωή.
Κατά το εσωτερικό νόημα, το σπίτι σημαίνει την παλαιά, αμαρτωλή ψυχή· οι αδελφοί και οι αδελφές, ο πατέρας, η μητέρα και η γυναίκα σημαίνουν τις επίγειες προσκολλήσεις της ψυχής μας· τα παιδιά σημαίνουν τα αμαρτωλά μας έργα· και η γη σημαίνει όλο τον αισθητό κόσμο, μαζί με το σώμα μας. Όποιος αφήσει όλα αυτά για χάρη του Χριστού, θα λάβει εκατό φορές περισσότερα και καλύτερα από όσα είχε. Και πάνω από όλα, αιώνια ζωή.
Ο Κύριος χρησιμοποιεί τον αριθμό εκατό, επειδή με αυτόν τον αριθμό εκφράζεται η πληρότητα όλων των αριθμών, ώστε με αυτό να δηλώσει όλη την πληρότητα των δωρεών που θα λάβουν οι πιστοί. Όχι εκατοντάδες, αλλά εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες και γυναίκες άφησαν όλα εκείνα και έλαβαν όλα αυτά. Σε αυτούς και σε τέτοιους είναι αφιερωμένη η σημερινή Κυριακή — η Κυριακή των Αγίων Πάντων. Ορισμένοι άγιοι έχουν τις δικές τους ξεχωριστές ημέρες εορτασμού μέσα στο έτος. Αυτοί είναι μόνο οι πιο γνωστοί. Εκτός όμως από αυτούς υπάρχει ακόμη τεράστιος αριθμός αγίων, οι οποίοι έμειναν κρυμμένοι από τα ανθρώπινα μάτια, αλλά δεν είναι λιγότερο γνωστοί στον ζώντα και παντογνώστη Θεό. Αυτοί αποτελούν τη νικηφόρα ή δοξασμένη Εκκλησία του Χριστού, και βρίσκονται σε στενότατη σχέση με εμάς, οι οποίοι στη γη αποτελούμε την αγωνιζόμενη, στρατευόμενη Εκκλησία. Μέσα από αυτούς ο Κύριος λάμπει σαν ήλιος μέσα από τα άστρα. Διότι αυτοί είναι ζωντανά μέλη του σώματος του Χριστού (Εφ. 5, 30). Είναι ζωντανοί και ισχυροί και κοντά στον Θεό. Αλλά είναι το ίδιο κοντά και σε εμάς. Αδιάκοπα παρακολουθούν τη ζωή της Εκκλησίας του Θεού στη γη· άγρυπνα μας παρακολουθούν από τη γέννηση έως τον θάνατο· ακούν τις δεήσεις μας, γνωρίζουν τις θλίψεις μας, μας βοηθούν με τη δύναμή τους και με τις προσευχές τους, οι οποίες σαν θυμίαμα ανεβαίνουν μέσα από τα υψηλά όρη των αγγέλων προς τον θρόνο του Θεού (Αποκ. 8, 3-4).
Αυτοί είναι οι μεγάλοι μάρτυρες και μάρτυρες γυναίκες για τον Χριστό, οι άγιοι και θεοφόροι πατέρες, οι ποιμένες και διδάσκαλοι της Εκκλησίας, οι ευσεβείς βασιλείς και βασίλισσες, οι οποίοι έλαβαν την Εκκλησία του Θεού υπό την προστασία τους από τους διώκτες, οι ομολογητές και οι ερημίτες, οι ασκητές και οι αναχωρητές, οι στρατηλάτες και οι διά Χριστόν σαλοί — με μια λέξη, όλοι εκείνοι στους οποίους η αγάπη του Χριστού σκέπασε κάθε άλλη αγάπη στη γη, και οι οποίοι για χάρη του ονόματος του Χριστού άφησαν τα πάντα και υπέμειναν τα πάντα έως το τέλος, γι’ αυτό και σώθηκαν και έσωσαν και άλλους μαζί με τον εαυτό τους. Αυτοί και μέχρι σήμερα μας βοηθούν να σωθούμε· διότι μέσα τους δεν υπάρχει ούτε ιδιοτέλεια ούτε φθόνος: χαίρονται να σωθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερος αριθμός ανδρών και γυναικών και να έρθουν σε εκείνη τη δόξα στην οποία βρίσκονται αυτοί. Όλοι αυτοί με την πίστη νίκησαν. Όλοι αυτοί έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς, η οποία με τη μορφή των παθών κατακαίει τα αδύναμα ανθρώπινα όντα. Πολλοί από αυτούς υπέμειναν χλευασμούς και μαστιγώσεις, και δεσμά και φυλακές, και στο τέλος λιθοβολήθηκαν. Και πολλοί από αυτούς, των οποίων όλος ο κόσμος δεν ήταν άξιος, περιπλανήθηκαν από τόπο σε τόπο, σε βουνά και σπήλαια και τρύπες της γης (Εβρ. 11, 33-38). Όμως αυτή η ζωή είναι εξέταση στην πράξη, και οι ανταμοιβές δίνονται στον άλλο κόσμο. Αυτοί πέρασαν την εξέταση άριστα, και τώρα βοηθούν και εμάς, ώστε κι εμείς να μη ντροπιαστούμε, αλλά να περάσουμε την εξέταση όμοια με αυτούς, για να είμαστε στη βασιλεία του Θεού όμοιοι με αυτούς. Αληθινά θαυμαστός και παράδοξος είναι ο Θεός μέσα στους αγίους Του!
Αυτήν την Κυριακή η Εκκλησία την αφιέρωσε σε Όλους τους Αγίους σκοπίμως ως πρώτη Κυριακή μετά τον εορτασμό της Καθόδου του Αγίου Πνεύματος, για τη δική μας διδαχή. Για να διδαχθούμε με αυτό ότι και όλοι οι άγιοι, όπως και οι απόστολοι, αναδείχθηκαν οι μεγαλύτεροι ήρωες στην ιστορία του ανθρώπινου γένους όχι τόσο με τη δική τους δύναμη, όσο με τη βοήθεια της χαριτωμένης δυνάμεως του Αγίου Πνεύματος. Με τον άρτο του Θεού τρέφονταν, από την Πρόνοια του Θεού εφοδιάζονταν, με τα όπλα του Θεού οπλίζονταν. Γι’ αυτό μπόρεσαν να επιμείνουν στον αγώνα, να υπομείνουν τα πάντα και να νικήσουν τα πάντα. Ο άγιος Μακάριος ο Μέγας διδάσκει από την πείρα του ότι ο άνθρωπος πρέπει ο ίδιος να ασκείται για πολύ καιρό στην αρετή, με μεγάλο κόπο και αυτοβίαση, και «στο τέλος ο Κύριος έρχεται, κατοικεί μέσα του, και αυτός κατοικεί στον Κύριο, και ο ίδιος ο Κύριος μέσα του εκτελεί χωρίς κόπο τις δικές Του εντολές, γεμίζοντάς τον με πνευματικό καρπό» (Ομιλία 19). Όπως το παράδειγμα των αποστόλων, έτσι και το παράδειγμα όλων των αγίων μας αποκαλύπτει καθαρά τη μεγάλη και γλυκιά αλήθεια, ότι ο Θεός δεν στέλνει τους δούλους Του στο χωράφι χωρίς τροφή, ούτε τους εργάτες Του στον αγρό χωρίς εφόδια, ούτε τους στρατιώτες Του στη μάχη χωρίς όπλα. Δόξα και ευχαριστία ας είναι γι’ αυτό στον Ύψιστο Κύριο, ο οποίος δόξασε με τη νίκη τους αγίους Του και δοξάστηκε μέσω αυτών!
Αλλά πολλοί πρώτοι θα είναι τελευταίοι και οι τελευταίοι πρώτοι. Με αυτά τα προφητικά λόγια ο Κύριος τελειώνει τον λόγο Του προς τους αποστόλους. Τα λόγια αυτά εκπληρώθηκαν έως σήμερα, αλλά θα φανερωθούν στην πληρότητά τους μόνο στη Φοβερή Κρίση. Οι απόστολοι θεωρούνταν οι τελευταίοι άνθρωποι στο Ισραήλ, ενώ οι Φαρισαίοι και οι υποκριτές, που καταδίωκαν τους αποστόλους, θεωρούνταν πρώτοι: γίναμε σαν σκουπίδι του κόσμου, πάνω στο οποίο όλοι πατούν έως τώρα, γράφει ένας απόστολος (Α΄ Κορ. 4, 13). Όμως οι απόστολοι έγιναν πρώτοι, και οι διώκτες τους τελευταίοι, και στον ουρανό και στη γη. Ο Ιούδας ο προδότης ήταν ανάμεσα στους πρώτους, αλλά με την προδοσία του Θεού έγινε τελευταίος. Πολλοί άγιοι θεωρήθηκαν τελευταίοι και έγιναν πρώτοι, ενώ οι βασανιστές και περιφρονητές τους έπεσαν από τις πρώτες θέσεις τιμής και δόξας αυτού του κόσμου στην τελευταία θέση ενώπιον του προσώπου του Θεού. Και στη Φοβερή Κρίση θα φανερωθεί και θα φανεί πώς πολλοί και πολλοί, που τώρα ανάμεσά μας θεωρούνται πρώτοι, θα πάνε στις τελευταίες θέσεις, ενώ πολλοί που τώρα στη ζωή θεωρούν τους εαυτούς τους, και θεωρούνται από τον κόσμο, τελευταίοι, θα υψωθούν στις πρώτες θέσεις.
Αυτή η ρήση έχει και το εσωτερικό της νόημα. Σε καθέναν από εμάς υπάρχει αγώνας ανάμεσα στον κατώτερο και στον ανώτερο άνθρωπο. Όταν εκείνο που είναι χαμηλό, βδελυρό, αμαρτωλό, φοβερό, βασιλεύει μέσα μας, τότε ο κατώτερος άνθρωπος μέσα μας είναι πρώτος και ο ανώτερος τελευταίος. Αν ο άνθρωπος ομολογήσει τις αμαρτίες του, αν μετανοήσει, αν κοινωνήσει τον Ζώντα Χριστό, τότε ο κατώτερος άνθρωπος μέσα του πέφτει από την πρώτη στην τελευταία θέση, και ο ανώτερος υψώνεται από την τελευταία στην πρώτη θέση. Και αντίστροφα, όταν η ωραιότητα και η ευμορφία του Χριστού βασιλεύει μέσα μας με ταπείνωση και υπακοή προς τον Κύριο, με πίστη και καλά έργα, τότε ο ανώτερος άνθρωπος είναι πρώτος και ο κατώτερος τελευταίος. Συμβαίνει όμως, δυστυχώς, σε τέτοια περίπτωση ο καλός και ευσεβής άνθρωπος να γίνει υπερβολικά αυτάρεσκος· και από αυτήν την αυταρέσκεια γεννιέται η υπερηφάνεια, και από την υπερηφάνεια όλα τα υπόλοιπα κακά, σαν σκαλοπάτια με τα οποία ο κατώτερος άνθρωπος σκαρφαλώνει στην πρώτη θέση και ο ανώτερος σπρώχνεται στην τελευταία. Και έτσι ο πρώτος γίνεται τελευταίος και ο τελευταίος πρώτος.
Γι’ αυτό είναι αναγκαίο να αγρυπνούμε αδιάκοπα πάνω στον εαυτό μας, και ποτέ να μην εμπιστευόμαστε υπερβολικά τον εαυτό μας, αλλά όλη την ελπίδα μας, με προσευχή, να την αποθέτουμε στον Κύριο και στο νικηφόρο όπλο της χαριτωμένης δυνάμεώς Του. Όλα τα μπορώ εν Ιησού Χριστώ που μου δίνει δύναμη (Φιλιπ. 4, 13), λέει ο απόστολος Παύλος. Ας πούμε κι εμείς έτσι: όλα τα μπορούμε, Κύριε Παντοδύναμε, διά μέσου Σου και διά μέσου της πάντοτε παρούσας δύναμής Σου μέσα μας. Τίποτε δεν μπορούμε από μόνοι μας, παρά μόνο να αμαρτάνουμε. Πεινασμένοι είμαστε χωρίς Εσένα, Οικοδεσπότη μας. Γυμνοί είμαστε χωρίς Εσένα, Πατέρα μας. Άοπλοι και αδύναμοι είμαστε χωρίς Εσένα, Στρατηγέ μας. Αλλά μαζί Σου έχουμε τα πάντα και μπορούμε τα πάντα, νικηφόρε Σωτήρα μας. Ευγνώμονες για όλα, Σε παρακαλούμε: μην απομακρυνθείς από εμάς και μην μας στερήσεις τη βοήθειά Σου έως το τέλος της ζωής μας. Δόξα σε Εσένα, Κύριε Ιησού, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα — την Τριάδα την ομοούσια και αδιαίρετη, τώρα και πάντοτε, σε όλο τον χρόνο και σε όλη την αιωνιότητα. Αμήν.
Јеванђеље
о следовању Христу / Православие.Ru
ΠΛΑΝΗ ΤΡΟΜΕΡΗ ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΗΡΥΣΣΕΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΑΠΟ ΔΑΙΜΟΝΙΚΟΥΣ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΥΣ. Ο ΚΥΡΙΟΣ ΜΑΣ ΕΘΕΣΕ ΠΡΟ ΟΦΘΑΛΜΩΝ ΤΗΝ ΣΩΤΗΡΙΑ ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΩΝ ΜΩΡΩΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝ.
ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΓΙΑ ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΚΑΛΟΥΝ ΜΕΣΑ ΜΑΣ ΤΗΝ ΚΑΛΗ ΜΑΣ ΠΡΟΑΙΡΕΣΗ.
ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΧΑΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΑΠΟ ΠΝΕΥΜΑ ΑΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΧΕΙΡΟΤΕΡΟ, ΦΙΛΑΡΧΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΓΟΛΟΓΙΑΣ;