Γιατί τόσο ο Πάπας Φραγκίσκος όσο και ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ αναδεικνύουν έναν από τους πιο αμφιλεγόμενους ιερείς του 20ού αιώνα;Η ανανεωμένη προώθηση του Ντον Λορέντζο Μιλάνι υπερβαίνει κατά πολύ την κληρονομιά ενός μεμονωμένου ατόμου: αποκαλύπτει τον θεολογικό προσανατολισμό της μετασυνοδικής Εκκλησίας και το μέλλον του καθολικού ηθικού δόγματος.
Το σύμβολο μιας νέας Εκκλησίας;
Στις 25 Ιουλίου, ο Αρχιεπίσκοπος Κάρλο Μαρία Βιγκάνο δημοσίευσε μια ανάρτηση στο X στην οποία, σχολιάζοντας ένα ακόμη «προσκύνημα ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας» στον τάφο του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, έγραψε:
« Οι οπαδοί της συνοδικής Εκκλησίας... έχουν διαταχθεί να ομαλοποιήσουν τη σοδομία. Για να το κάνουν αυτό, δεν αρκούνται στη νομιμοποίηση ή την αποποινικοποίηση ατομικών συμπεριφορών, αλλά φτάνουν ακόμη και στο σημείο να τις αγιοποιήσουν. Για τον σκοπό αυτό, επιτρέπουν ιερόσυλες λειτουργίες και προσκυνήματα. Δεν θέλουν μόνο η ιεροσύνη να είναι προσβάσιμη στους σοδομιστές και τα τρανς άτομα, αλλά ετοιμάζονται επίσης να αγιοποιήσουν έναν ομοφυλόφιλο παιδεραστή. Σε αυτό το πλαίσιο, καταλαβαίνει κανείς πώς η αμφιλεγόμενη φιγούρα του Ντον [Λορέντσο] Μιλάνι (που επαινέθηκε τόσο από τον Μπεργκόλιο όσο και από τον Πρέβοστ) είναι τέλεια -θα λέγαμε- ως σύμβολο της λύτρωσης του μοντερνισμού και της σοδομίας .»
Και καταλήγει:
« Θα χρησιμοποιήσουν νόμους κατά των διακρίσεων όχι μόνο για να εξασφαλίσουν την πρόσβαση των γυναικών στην ιεροσύνη, αλλά και για να επιβάλουν τρανς και ομοφυλόφιλους ιερείς ».
Ανεξάρτητα από τις προσωπικές μας απόψεις για τη μορφή, τις ιδέες και τις πράξεις του Βιγκάνο, είναι αναμφισβήτητο ότι οι δηλώσεις του Αρχιεπισκόπου, πρώην Αποστολικού Νούντσιου στις Ηνωμένες Πολιτείες, αξίζουν έλεγχο στο βαθμό που είναι αντικειμενικά επαληθεύσιμες.
Όσον αφορά τη χρήση νόμων κατά των διακρίσεων για την προώθηση της πρόσβασης των γυναικών στην ιεροσύνη, το έχουμε ήδη συζητήσει σε προηγούμενη ανάλυση.
Η στρατηγική που κατήγγειλε ο Βιγκάνο, σχετικά με την ομαλοποίηση των ομοφυλοφιλικών πράξεων στην καθολική ηθική, βρίσκεται, ωστόσο, σε εξέλιξη εδώ και αρκετά χρόνια. Στους ιταλικούς εκκλησιαστικούς κύκλους, παράλληλα με τα ονόματα που παραδοσιακά επικαλούνται οι πιστοί στη λειτουργία και τις λαϊκές ευλαβίες - από τον Άγιο Αντώνιο της Πάντοβα μέχρι τον Άγιο Πίο της Πιετρελτσίνα, συμπεριλαμβανομένης της Αγίας Ρίτας της Κάσκια και της Αγίας Τζέμα Γκαλγκάνι - ένας νέος αστερισμός «αντισυμβατικών» μορφών κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος . Ιερείς που κάποτε αντιμετωπίζονταν με καχυποψία, μερικές φορές ακόμη και επικρίνονταν από την ιεραρχία, σήμερα «ανακαλύπτονται ξανά» ως πνευματικοί ήρωες και παρουσιάζονται -σημείωση: σχεδόν πάντα από προοδευτικούς ενοριακούς ιερείς, επισκόπους και καρδινάλιους, σπανιότερα από τον λαό- σαν να ήταν ήδη άγιοι, αν και δεν έχουν ακόμη αγιοποιηθεί. Στις πιο «δημιουργικές» ενορίες, τα ονόματά τους αντηχούν όπως αυτά των ηθικών δασκάλων, μερικές φορές συγκρίνονται με κοσμικά είδωλα όπως ο Γκάντι . Ανάμεσα σε αυτούς τους «νέους αγίους» ξεχωρίζουν προσωπικότητες όπως ο Τονίνο Μπέλο , ο Πρίμο Ματσολάρι και ο Αντρέα Γκάλο , αλλά η πιο σημαντική προσωπικότητα για αυτά τα ευρεία, προοδευτικά τμήματα της Ιταλικής Εκκλησίας είναι σίγουρα ο μάλλον αμφιλεγόμενος Λορέντζο Μιλάνι , ο οποίος έχει γίνει σύμβολο μιας επαναστατικής παιδαγωγικής και ενός κοινωνικού Χριστιανισμού που πολλοί σήμερα θα ήθελαν να ερμηνεύσουν ως σημάδι των καιρών υπό το φως του τρέχοντος επαναστατικού πλαισίου. Το ερώτημα που θα προσπαθήσω να απαντήσω σε αυτήν την ανάλυση είναι το εξής: γιατί, μετά από δεκαετίες σχετικής περιθωριοποίησης στην εκκλησιαστική μνήμη, αυτός ο αμφιλεγόμενος ιερέας - ο Ντον Λορέντζο Μιλάνι - έχει γίνει, μέσα σε λίγα χρόνια, ένας από τους πιο διάσημους ιερείς του σύγχρονου ιταλικού καθολικισμού; Ο Πάπας Φραγκίσκος τον έχει καταστήσει ένα από τα πιο επαναλαμβανόμενα σύμβολα της θητείας του, επισκεπτόμενος μάλιστα τον τάφο του και προωθώντας το έργο του σε επίσημες περιστάσεις. Ο Λέων ΙΔ΄ κινήθηκε προς την ίδια κατεύθυνση αμέσως, λίγες μέρες μετά την εκλογή του ως Πάπα.
Το συμπέρασμα αυτής της ανάλυσης, το οποίο είναι ήδη προβλέψιμο, είναι απλό: η προώθηση του Ντον Μιλάνι δεν αφορά πρωτίστως την ιστορική του προσωπικότητα. Αφορά αυτό που αυτή η προσωπικότητα, ερμηνευμένη κατάλληλα, μπορεί να αντιπροσωπεύει σήμερα για πολύ συγκεκριμένα ρεύματα εντός της Εκκλησίας, ιδιαίτερα τα λεγόμενα λόμπι ΛΟΑΤΚΙ+.
Ποιος ήταν ο Ντον Λορέντζο Μιλάνι;
Για να κατανοήσουμε τον συμβολικό ρόλο που κατέχει ο Ντον Λορέντζο Μιλάνι για την καθολική ιεραρχία στην Ιταλία, και για προφανείς λόγους σε όλο τον κόσμο, είναι απαραίτητο να ανασυνθέσουμε σύντομα την ιστορία του.
Ο Λορέντζο Μιλάνι γεννήθηκε το 1923 σε μια οικογένεια της ανώτερης μεσαίας τάξης της Φλωρεντίας.
Η οικογένεια Μιλάνι ήταν γνωστή για τον κοσμικό και κοσμοπολίτικο ακτιβισμό της, εχθρική προς τον καθολικισμό.
Η μητέρα του, Άλις Βάις , ήταν μια μποέμ γυναίκα εβραϊκής καταγωγής. Ο πατέρας του, Αλμπάνο , ένας άνθρωπος με σοσιαλιστικές και φιλελεύθερες ιδέες, ανοιχτά αντικληρικός, ήταν συγγενής από την πλευρά της μητέρας του με την οικογένεια Ραφαλόβιτς , μια πλούσια ρωσική οικογένεια επίσης εβραϊκής καταγωγής.
Το οικογενειακό περιβάλλον του Λορέντζο Μιλάνι διακρινόταν από υψηλό επίπεδο πολιτισμού, αλλά ήταν ομοιόμορφα εχθρικό προς το παραδοσιακό όραμα της ζωής και του κόσμου.
Η Άλις, πρώην μαθήτρια του Τζέιμς Τζόις , διέθετε αξιοσημείωτο πνευματικό υπόβαθρο. Ο ξάδερφός της, Εντοάρντο Βάις , ένας διάσημος ψυχαναλυτής της φροϋδικής σχολής, σύστησε στην οικογένεια Μιλάνι τη σκέψη του Σίγκμουντ Φρόιντ .
Αν και η οικογενειακή ατμόσφαιρα κάθε άλλο παρά ευνοϊκή ήταν για την καθολική θρησκεία και μάλιστα επηρεάστηκε έντονα από τον αγνωστικισμό και τον αντικληρικαλισμό, η Άλις και ο Αλμπάνο παντρεύτηκαν σύμφωνα με το καθολικό τελετουργικό το 1930 και, την ίδια χρονιά, ο Λορέντζο βαφτίστηκε.
Αυτή η επιλογή υποκινήθηκε από πολιτική σύνεση, σε μια Ευρώπη όπου η εχθρότητα προς τους Εβραίους βρισκόταν σε άνοδο.
Μετά από μια ξαφνική μεταστροφή στα νιάτα του (1943), εισήλθε στο θεολογικό σχολείο (την ίδια χρονιά), όπου - σύμφωνα με την παραδοχή όσων τον γνώριζαν - σύντομα έδειξε μια δυσανεξία στην εκκλησιαστική ιεραρχία και τελικά χειροτονήθηκε ιερέας (1947). Οι βιογράφοι μιλούν για «μεταστροφή», αλλά ίσως θα ήταν πιο σκόπιμο να την ορίσουμε ως «προσήλωση» σε έναν συγκεκριμένο τρόπο κατανόησης του Καθολικισμού.
Δυστυχώς, είναι πολύ εύκολο —ειδικά σήμερα— να συγχέουμε την πνευματική ή ηθική προσήλωση σε ορισμένες αρχές του Καθολικισμού, μαζί με την ταύτιση με αυτόν, με τη μεταστροφή. Η μεταστροφή, όπως διδάσκει η παραδοσιακή θεολογία, είναι μια ριζική αλλαγή της διάνοιας, δηλαδή μια προσήλωση στην αποκαλυφθείσα Αλήθεια στο σύνολό της. Η μεταστροφή περιλαμβάνει επίσης μια αλλαγή καρδιάς, δηλαδή της θέλησης, να ζήσει κανείς σύμφωνα με ό,τι απαιτεί ο Θεός —και όχι ο άνθρωπος.
Στην περίπτωση του Ντον Μιλάνι, ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός που κήρυξε η μητέρα του, Αλίκη, με την οποία ο Λορέντζο ήταν βαθιά προσκολλημένος (σε αντίθεση με τον πατέρα του, ο οποίος ήταν εντελώς απών), αφομοιώθηκε και αναδιαμορφώθηκε μέσα στη νέα του καθολική ταυτότητα, αποτελώντας την ιδεολογική μήτρα της θρησκευτικής και κοινωνικής του σκέψης. Συγκεκριμένα, ο Λορέντζο απορρόφησε από τη φιλελεύθερη σοσιαλιστική σκέψη μια κοινωνιολογική αρχή που θα γινόταν ακρογωνιαίος λίθος της σκέψης του.
Η ίδια αυτή αρχή, επομένως, ξεκινώντας με την ηθική επανάσταση του 1968 (αλλά στην Ιταλία ήταν μια έννοια τουλάχιστον από την επανάσταση του 1861), θα κέρδιζε ευρεία κοινωνική αποδοχή: δηλαδή, η ιδέα ότι η ηθική ανύψωση του ατόμου προέρχεται απαραίτητα μέσω της σχολικής εκπαίδευσης, κατά προτίμηση κατευθυνόμενης από το κράτος.
Δεν πρόκειται πλέον για εκπαίδευση στην αρετή και την αφοσίωση που μεταδίδεται από την οικογένεια, αλλά για εκπαίδευση που μεταδίδεται από το κράτος.
Όσο μεγαλύτερη είναι η γνώση του ατόμου, τόσο μεγαλύτερη είναι η κλίση του προς την ηθική ανύψωση. Αυτή η αρχή παραμένει ένα ασυνείδητο παράδειγμα για τους περισσότερους ανθρώπους ακόμη και σήμερα, αν και αντιφάσκει με την καθημερινή ζωή.
Ως ιερέας, αφιερώθηκε στην εκπαίδευση φτωχών παιδιών ή παιδιών από τις κατώτερες μεσαίες τάξεις.
Τον Δεκέμβριο του 1954, λόγω «παρεξηγήσεων» με την Κούρια της Φλωρεντίας που δεν διευκρινίστηκαν ποτέ πλήρως, ο Ντον Μιλάνι παραλίγο να σταλεί εξόριστος στην Μπαρμπιάνα , ένα μικροσκοπικό και απομακρυσμένο ορεινό χωριό.
Αξίζει να θυμηθούμε ότι ο Αρχιεπίσκοπος της Φλωρεντίας εκείνη την εποχή σίγουρα δεν ήταν άπειρος άνθρωπος. Ήταν, στην πραγματικότητα, ο Έλια Ντάλα Κόστα , καρδινάλιος από το 1933, ένας άνθρωπος με μεγάλη πρακτική και θρησκευτική αίσθηση, που ανακηρύχθηκε Σεβάσμιος το 2017.
Αν ένας επίσκοπος υγιούς δόγματος, που τώρα ανακηρύχθηκε και Σεβάσμιος, έκρινε σκόπιμο να τον απομονώσει, είναι θεμιτό να αναρωτηθούμε τι ώθησε αυτόν τον επίσκοπο να λάβει μια τέτοια απόφαση και τι έχει αλλάξει σήμερα στα εκκλησιαστικά κριτήρια κρίσης.
Όπως ο ίδιος ο Μιλάνι παραδέχτηκε ειλικρινά στη μητέρα του, η εξορία του δεν προκλήθηκε από αόριστες παρεξηγήσεις με την Κούρια, αλλά μάλλον «ήταν σαφές σε όλους ότι ήμουν κλειδωμένος εκεί ως ομοφυλόφιλος και δημαγωγός ταραχοποιός, σχεδόν αιρετικός, και ίσως μάλιστα να δηλωνόμουν επίσημα, δεδομένου ότι δεν είχα αντιδράσει» (βλ. Επιστολές προς τη μητέρα του , 1973, αρ. 84).
Στην Μπαρμπιάνα, τον τόπο της «ποιμαντικής εξορίας» του, ο Ντον Μιλάνι ίδρυσε τη σχολή του και την παιδαγωγική του μέθοδο. Η διδασκαλία του Ντον Μιλάνι διαποτίστηκε από μια ριζοσπαστική κοινωνική εξέγερση, εχθρική προς την κλασική ευρωπαϊκή κουλτούρα και την αστική τάξη από την οποία προερχόταν ο ίδιος.
Το πιο γνωστό του έργο έχει τον τίτλο Επιστολή σε έναν Δάσκαλο (1967), ένα κείμενο σκληρής ταξικής πολεμικής, τόσο πολύ που αντιμετωπίστηκε με καχυποψία από τις εκκλησιαστικές αρχές της εποχής.
Με την πάροδο του χρόνου, οι φήμες για ομοφυλοφιλικές σχέσεις που φέρεται να είχε ο Ντον Μιλάνι, ακόμη και μέσα στο σχολείο του, εξαπλώθηκαν περαιτέρω, σε σημείο που, σε ένα συγκεκριμένο σημείο της ζωής του, ο ίδιος αναφέρθηκε ρητά σε αυτές σε ορισμένες από τις επιστολές του. Το πιο γνωστό είναι το εξής:
Πώς θα μπορούσα να εξηγήσω ότι αγαπώ τους ενορίτες μου περισσότερο από την Εκκλησία και τον Πάπα; Και ότι αν διατρέχω κίνδυνο για την ψυχή μου, σίγουρα δεν είναι επειδή αγάπησα πολύ λίγο, αλλά μάλλον επειδή αγαπούσα πάρα πολύ ( δηλαδή, επειδή τους παίρνω μαζί μου ακόμα και στο κρεβάτι! ). Και όποιος δεν διδάσκει έτσι δεν θα διδάξει ποτέ ένα αληθινό σχολείο, και είναι άχρηστο γι' αυτόν να συζητά για ομολογιακά και μη ομολογιακά σχολεία, άχρηστο γι' αυτόν να ανησυχεί για το να γεμίσει το σχολείο του με ιερές εικόνες και εποικοδομητικούς λόγους, επειδή οι άνθρωποι δεν πιστεύουν αυτούς που δεν αγαπούν, και είναι άχρηστο γι' αυτόν να προσπαθεί να κρατήσει τους άθεους δασκάλους έξω από το σχολείο... Και ποιος θα μπορούσε ποτέ να αγαπήσει τα παιδιά μέχρι το μεδούλι χωρίς να καταλήξει να τα τρίβει στον κώλο, αν όχι ένας δάσκαλος που, μαζί με αυτά, αγαπά τον Θεό και φοβάται την Κόλαση και επιθυμεί τον Παράδεισο; (βλ. Giorgio Pecorini, Don Milani! Ποιος ήταν αυτός ο άνθρωπος;, Baldini&Castoldi, 1996, σελ. 386-391).
Στις 25 Ιουλίου, ο Αρχιεπίσκοπος Κάρλο Μαρία Βιγκάνο δημοσίευσε μια ανάρτηση στο X στην οποία, σχολιάζοντας ένα ακόμη «προσκύνημα ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας» στον τάφο του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, έγραψε:
« Οι οπαδοί της συνοδικής Εκκλησίας... έχουν διαταχθεί να ομαλοποιήσουν τη σοδομία. Για να το κάνουν αυτό, δεν αρκούνται στη νομιμοποίηση ή την αποποινικοποίηση ατομικών συμπεριφορών, αλλά φτάνουν ακόμη και στο σημείο να τις αγιοποιήσουν. Για τον σκοπό αυτό, επιτρέπουν ιερόσυλες λειτουργίες και προσκυνήματα. Δεν θέλουν μόνο η ιεροσύνη να είναι προσβάσιμη στους σοδομιστές και τα τρανς άτομα, αλλά ετοιμάζονται επίσης να αγιοποιήσουν έναν ομοφυλόφιλο παιδεραστή. Σε αυτό το πλαίσιο, καταλαβαίνει κανείς πώς η αμφιλεγόμενη φιγούρα του Ντον [Λορέντσο] Μιλάνι (που επαινέθηκε τόσο από τον Μπεργκόλιο όσο και από τον Πρέβοστ) είναι τέλεια -θα λέγαμε- ως σύμβολο της λύτρωσης του μοντερνισμού και της σοδομίας .»
Και καταλήγει:
« Θα χρησιμοποιήσουν νόμους κατά των διακρίσεων όχι μόνο για να εξασφαλίσουν την πρόσβαση των γυναικών στην ιεροσύνη, αλλά και για να επιβάλουν τρανς και ομοφυλόφιλους ιερείς ».
Ανεξάρτητα από τις προσωπικές μας απόψεις για τη μορφή, τις ιδέες και τις πράξεις του Βιγκάνο, είναι αναμφισβήτητο ότι οι δηλώσεις του Αρχιεπισκόπου, πρώην Αποστολικού Νούντσιου στις Ηνωμένες Πολιτείες, αξίζουν έλεγχο στο βαθμό που είναι αντικειμενικά επαληθεύσιμες.
Όσον αφορά τη χρήση νόμων κατά των διακρίσεων για την προώθηση της πρόσβασης των γυναικών στην ιεροσύνη, το έχουμε ήδη συζητήσει σε προηγούμενη ανάλυση.
Η στρατηγική που κατήγγειλε ο Βιγκάνο, σχετικά με την ομαλοποίηση των ομοφυλοφιλικών πράξεων στην καθολική ηθική, βρίσκεται, ωστόσο, σε εξέλιξη εδώ και αρκετά χρόνια. Στους ιταλικούς εκκλησιαστικούς κύκλους, παράλληλα με τα ονόματα που παραδοσιακά επικαλούνται οι πιστοί στη λειτουργία και τις λαϊκές ευλαβίες - από τον Άγιο Αντώνιο της Πάντοβα μέχρι τον Άγιο Πίο της Πιετρελτσίνα, συμπεριλαμβανομένης της Αγίας Ρίτας της Κάσκια και της Αγίας Τζέμα Γκαλγκάνι - ένας νέος αστερισμός «αντισυμβατικών» μορφών κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος . Ιερείς που κάποτε αντιμετωπίζονταν με καχυποψία, μερικές φορές ακόμη και επικρίνονταν από την ιεραρχία, σήμερα «ανακαλύπτονται ξανά» ως πνευματικοί ήρωες και παρουσιάζονται -σημείωση: σχεδόν πάντα από προοδευτικούς ενοριακούς ιερείς, επισκόπους και καρδινάλιους, σπανιότερα από τον λαό- σαν να ήταν ήδη άγιοι, αν και δεν έχουν ακόμη αγιοποιηθεί. Στις πιο «δημιουργικές» ενορίες, τα ονόματά τους αντηχούν όπως αυτά των ηθικών δασκάλων, μερικές φορές συγκρίνονται με κοσμικά είδωλα όπως ο Γκάντι . Ανάμεσα σε αυτούς τους «νέους αγίους» ξεχωρίζουν προσωπικότητες όπως ο Τονίνο Μπέλο , ο Πρίμο Ματσολάρι και ο Αντρέα Γκάλο , αλλά η πιο σημαντική προσωπικότητα για αυτά τα ευρεία, προοδευτικά τμήματα της Ιταλικής Εκκλησίας είναι σίγουρα ο μάλλον αμφιλεγόμενος Λορέντζο Μιλάνι , ο οποίος έχει γίνει σύμβολο μιας επαναστατικής παιδαγωγικής και ενός κοινωνικού Χριστιανισμού που πολλοί σήμερα θα ήθελαν να ερμηνεύσουν ως σημάδι των καιρών υπό το φως του τρέχοντος επαναστατικού πλαισίου. Το ερώτημα που θα προσπαθήσω να απαντήσω σε αυτήν την ανάλυση είναι το εξής: γιατί, μετά από δεκαετίες σχετικής περιθωριοποίησης στην εκκλησιαστική μνήμη, αυτός ο αμφιλεγόμενος ιερέας - ο Ντον Λορέντζο Μιλάνι - έχει γίνει, μέσα σε λίγα χρόνια, ένας από τους πιο διάσημους ιερείς του σύγχρονου ιταλικού καθολικισμού; Ο Πάπας Φραγκίσκος τον έχει καταστήσει ένα από τα πιο επαναλαμβανόμενα σύμβολα της θητείας του, επισκεπτόμενος μάλιστα τον τάφο του και προωθώντας το έργο του σε επίσημες περιστάσεις. Ο Λέων ΙΔ΄ κινήθηκε προς την ίδια κατεύθυνση αμέσως, λίγες μέρες μετά την εκλογή του ως Πάπα.
Το συμπέρασμα αυτής της ανάλυσης, το οποίο είναι ήδη προβλέψιμο, είναι απλό: η προώθηση του Ντον Μιλάνι δεν αφορά πρωτίστως την ιστορική του προσωπικότητα. Αφορά αυτό που αυτή η προσωπικότητα, ερμηνευμένη κατάλληλα, μπορεί να αντιπροσωπεύει σήμερα για πολύ συγκεκριμένα ρεύματα εντός της Εκκλησίας, ιδιαίτερα τα λεγόμενα λόμπι ΛΟΑΤΚΙ+.
Ποιος ήταν ο Ντον Λορέντζο Μιλάνι;
Για να κατανοήσουμε τον συμβολικό ρόλο που κατέχει ο Ντον Λορέντζο Μιλάνι για την καθολική ιεραρχία στην Ιταλία, και για προφανείς λόγους σε όλο τον κόσμο, είναι απαραίτητο να ανασυνθέσουμε σύντομα την ιστορία του.
Ο Λορέντζο Μιλάνι γεννήθηκε το 1923 σε μια οικογένεια της ανώτερης μεσαίας τάξης της Φλωρεντίας.
Η οικογένεια Μιλάνι ήταν γνωστή για τον κοσμικό και κοσμοπολίτικο ακτιβισμό της, εχθρική προς τον καθολικισμό.
Η μητέρα του, Άλις Βάις , ήταν μια μποέμ γυναίκα εβραϊκής καταγωγής. Ο πατέρας του, Αλμπάνο , ένας άνθρωπος με σοσιαλιστικές και φιλελεύθερες ιδέες, ανοιχτά αντικληρικός, ήταν συγγενής από την πλευρά της μητέρας του με την οικογένεια Ραφαλόβιτς , μια πλούσια ρωσική οικογένεια επίσης εβραϊκής καταγωγής.
Το οικογενειακό περιβάλλον του Λορέντζο Μιλάνι διακρινόταν από υψηλό επίπεδο πολιτισμού, αλλά ήταν ομοιόμορφα εχθρικό προς το παραδοσιακό όραμα της ζωής και του κόσμου.
Η Άλις, πρώην μαθήτρια του Τζέιμς Τζόις , διέθετε αξιοσημείωτο πνευματικό υπόβαθρο. Ο ξάδερφός της, Εντοάρντο Βάις , ένας διάσημος ψυχαναλυτής της φροϋδικής σχολής, σύστησε στην οικογένεια Μιλάνι τη σκέψη του Σίγκμουντ Φρόιντ .
Αν και η οικογενειακή ατμόσφαιρα κάθε άλλο παρά ευνοϊκή ήταν για την καθολική θρησκεία και μάλιστα επηρεάστηκε έντονα από τον αγνωστικισμό και τον αντικληρικαλισμό, η Άλις και ο Αλμπάνο παντρεύτηκαν σύμφωνα με το καθολικό τελετουργικό το 1930 και, την ίδια χρονιά, ο Λορέντζο βαφτίστηκε.
Αυτή η επιλογή υποκινήθηκε από πολιτική σύνεση, σε μια Ευρώπη όπου η εχθρότητα προς τους Εβραίους βρισκόταν σε άνοδο.
Μετά από μια ξαφνική μεταστροφή στα νιάτα του (1943), εισήλθε στο θεολογικό σχολείο (την ίδια χρονιά), όπου - σύμφωνα με την παραδοχή όσων τον γνώριζαν - σύντομα έδειξε μια δυσανεξία στην εκκλησιαστική ιεραρχία και τελικά χειροτονήθηκε ιερέας (1947). Οι βιογράφοι μιλούν για «μεταστροφή», αλλά ίσως θα ήταν πιο σκόπιμο να την ορίσουμε ως «προσήλωση» σε έναν συγκεκριμένο τρόπο κατανόησης του Καθολικισμού.
Δυστυχώς, είναι πολύ εύκολο —ειδικά σήμερα— να συγχέουμε την πνευματική ή ηθική προσήλωση σε ορισμένες αρχές του Καθολικισμού, μαζί με την ταύτιση με αυτόν, με τη μεταστροφή. Η μεταστροφή, όπως διδάσκει η παραδοσιακή θεολογία, είναι μια ριζική αλλαγή της διάνοιας, δηλαδή μια προσήλωση στην αποκαλυφθείσα Αλήθεια στο σύνολό της. Η μεταστροφή περιλαμβάνει επίσης μια αλλαγή καρδιάς, δηλαδή της θέλησης, να ζήσει κανείς σύμφωνα με ό,τι απαιτεί ο Θεός —και όχι ο άνθρωπος.
Στην περίπτωση του Ντον Μιλάνι, ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός που κήρυξε η μητέρα του, Αλίκη, με την οποία ο Λορέντζο ήταν βαθιά προσκολλημένος (σε αντίθεση με τον πατέρα του, ο οποίος ήταν εντελώς απών), αφομοιώθηκε και αναδιαμορφώθηκε μέσα στη νέα του καθολική ταυτότητα, αποτελώντας την ιδεολογική μήτρα της θρησκευτικής και κοινωνικής του σκέψης. Συγκεκριμένα, ο Λορέντζο απορρόφησε από τη φιλελεύθερη σοσιαλιστική σκέψη μια κοινωνιολογική αρχή που θα γινόταν ακρογωνιαίος λίθος της σκέψης του.
Η ίδια αυτή αρχή, επομένως, ξεκινώντας με την ηθική επανάσταση του 1968 (αλλά στην Ιταλία ήταν μια έννοια τουλάχιστον από την επανάσταση του 1861), θα κέρδιζε ευρεία κοινωνική αποδοχή: δηλαδή, η ιδέα ότι η ηθική ανύψωση του ατόμου προέρχεται απαραίτητα μέσω της σχολικής εκπαίδευσης, κατά προτίμηση κατευθυνόμενης από το κράτος.
Δεν πρόκειται πλέον για εκπαίδευση στην αρετή και την αφοσίωση που μεταδίδεται από την οικογένεια, αλλά για εκπαίδευση που μεταδίδεται από το κράτος.
Όσο μεγαλύτερη είναι η γνώση του ατόμου, τόσο μεγαλύτερη είναι η κλίση του προς την ηθική ανύψωση. Αυτή η αρχή παραμένει ένα ασυνείδητο παράδειγμα για τους περισσότερους ανθρώπους ακόμη και σήμερα, αν και αντιφάσκει με την καθημερινή ζωή.
Ως ιερέας, αφιερώθηκε στην εκπαίδευση φτωχών παιδιών ή παιδιών από τις κατώτερες μεσαίες τάξεις.
Τον Δεκέμβριο του 1954, λόγω «παρεξηγήσεων» με την Κούρια της Φλωρεντίας που δεν διευκρινίστηκαν ποτέ πλήρως, ο Ντον Μιλάνι παραλίγο να σταλεί εξόριστος στην Μπαρμπιάνα , ένα μικροσκοπικό και απομακρυσμένο ορεινό χωριό.
Αξίζει να θυμηθούμε ότι ο Αρχιεπίσκοπος της Φλωρεντίας εκείνη την εποχή σίγουρα δεν ήταν άπειρος άνθρωπος. Ήταν, στην πραγματικότητα, ο Έλια Ντάλα Κόστα , καρδινάλιος από το 1933, ένας άνθρωπος με μεγάλη πρακτική και θρησκευτική αίσθηση, που ανακηρύχθηκε Σεβάσμιος το 2017.
Αν ένας επίσκοπος υγιούς δόγματος, που τώρα ανακηρύχθηκε και Σεβάσμιος, έκρινε σκόπιμο να τον απομονώσει, είναι θεμιτό να αναρωτηθούμε τι ώθησε αυτόν τον επίσκοπο να λάβει μια τέτοια απόφαση και τι έχει αλλάξει σήμερα στα εκκλησιαστικά κριτήρια κρίσης.
Όπως ο ίδιος ο Μιλάνι παραδέχτηκε ειλικρινά στη μητέρα του, η εξορία του δεν προκλήθηκε από αόριστες παρεξηγήσεις με την Κούρια, αλλά μάλλον «ήταν σαφές σε όλους ότι ήμουν κλειδωμένος εκεί ως ομοφυλόφιλος και δημαγωγός ταραχοποιός, σχεδόν αιρετικός, και ίσως μάλιστα να δηλωνόμουν επίσημα, δεδομένου ότι δεν είχα αντιδράσει» (βλ. Επιστολές προς τη μητέρα του , 1973, αρ. 84).
Στην Μπαρμπιάνα, τον τόπο της «ποιμαντικής εξορίας» του, ο Ντον Μιλάνι ίδρυσε τη σχολή του και την παιδαγωγική του μέθοδο. Η διδασκαλία του Ντον Μιλάνι διαποτίστηκε από μια ριζοσπαστική κοινωνική εξέγερση, εχθρική προς την κλασική ευρωπαϊκή κουλτούρα και την αστική τάξη από την οποία προερχόταν ο ίδιος.
Το πιο γνωστό του έργο έχει τον τίτλο Επιστολή σε έναν Δάσκαλο (1967), ένα κείμενο σκληρής ταξικής πολεμικής, τόσο πολύ που αντιμετωπίστηκε με καχυποψία από τις εκκλησιαστικές αρχές της εποχής.
Με την πάροδο του χρόνου, οι φήμες για ομοφυλοφιλικές σχέσεις που φέρεται να είχε ο Ντον Μιλάνι, ακόμη και μέσα στο σχολείο του, εξαπλώθηκαν περαιτέρω, σε σημείο που, σε ένα συγκεκριμένο σημείο της ζωής του, ο ίδιος αναφέρθηκε ρητά σε αυτές σε ορισμένες από τις επιστολές του. Το πιο γνωστό είναι το εξής:
Πώς θα μπορούσα να εξηγήσω ότι αγαπώ τους ενορίτες μου περισσότερο από την Εκκλησία και τον Πάπα; Και ότι αν διατρέχω κίνδυνο για την ψυχή μου, σίγουρα δεν είναι επειδή αγάπησα πολύ λίγο, αλλά μάλλον επειδή αγαπούσα πάρα πολύ ( δηλαδή, επειδή τους παίρνω μαζί μου ακόμα και στο κρεβάτι! ). Και όποιος δεν διδάσκει έτσι δεν θα διδάξει ποτέ ένα αληθινό σχολείο, και είναι άχρηστο γι' αυτόν να συζητά για ομολογιακά και μη ομολογιακά σχολεία, άχρηστο γι' αυτόν να ανησυχεί για το να γεμίσει το σχολείο του με ιερές εικόνες και εποικοδομητικούς λόγους, επειδή οι άνθρωποι δεν πιστεύουν αυτούς που δεν αγαπούν, και είναι άχρηστο γι' αυτόν να προσπαθεί να κρατήσει τους άθεους δασκάλους έξω από το σχολείο... Και ποιος θα μπορούσε ποτέ να αγαπήσει τα παιδιά μέχρι το μεδούλι χωρίς να καταλήξει να τα τρίβει στον κώλο, αν όχι ένας δάσκαλος που, μαζί με αυτά, αγαπά τον Θεό και φοβάται την Κόλαση και επιθυμεί τον Παράδεισο; (βλ. Giorgio Pecorini, Don Milani! Ποιος ήταν αυτός ο άνθρωπος;, Baldini&Castoldi, 1996, σελ. 386-391).
Ο Φραγκίσκος, ο Λέων ΙΔ΄ και η «Εκτόξευση» του Ντον Μιλάνι
. Αυτή η αντικειμενικά προβληματική προσωπικότητα αγκαλιάστηκε και προωθήθηκε αμέσως από τον Μπεργκόλιο. Στις 23 Απριλίου 2017, ο Φραγκίσκος έστειλε ένα βιντεοσκοπημένο μήνυμα παρουσιάζοντας τα πλήρη έργα του Ντον Μιλάνι και λίγους μήνες αργότερα, στις 20 Ιουνίου του ίδιου έτους, πραγματοποίησε προσωπικά προσκύνημα στον τάφο του στην Μπαρμπιάνα, δηλώνοντας ότι επιθυμούσε να ανταποκριθεί στο αίτημα -που επανέλαβε ο Μιλάνι αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της ζωής του- να αναγνωριστεί επίσημα από την Ιεραρχία «για την πιστότητά του στο Ευαγγέλιο».
« Δεν μπορώ να σιωπήσω για το γεγονός ότι η χειρονομία που έκανα σήμερα προορίζεται ως απάντηση στο αίτημα που επανειλημμένα απηύθυνε ο Ντον Λορέντζο στον Επίσκοπό του, δηλαδή να αναγνωριστεί και να κατανοηθεί η πιστότητά του στο Ευαγγέλιο και η ευθύτητα της ποιμαντικής του δράσης», δήλωσε ο Μπεργκόλιο με την ευκαιρία αυτή. «Από τον αείμνηστο Καρδινάλιο Σιλβάνο Πιοβανέλι και μετά, οι Αρχιεπίσκοποι της Φλωρεντίας έχουν επανειλημμένα αναγνωρίσει αυτό το παράδειγμα στον Ντον Λορέντζο. Σήμερα ο Επίσκοπος της Ρώμης το κάνει. Αυτό δεν σβήνει την πικρία που συνόδευε τη ζωή του Ντον Μιλάνι... αλλά σημαίνει ότι η Εκκλησία αναγνωρίζει σε αυτή τη ζωή έναν υποδειγματικό τρόπο υπηρεσίας του Ευαγγελίου, των φτωχών και της ίδιας της Εκκλησίας ».
Τέλος, στις 22 Ιανουαρίου 2024, δεχόμενος σε ακρόαση την επιτροπή για την εκατονταετηρίδα από τη γέννηση του Ντον Μιλάνι, ο Μπεργκόλιο επανέλαβε: « Είμαστε εδώ για να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας στον Ντον Λορέντζο Μιλάνι, έναν ανήσυχο και ανησυχητικό ιερέα ».
Είναι επίσης ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι στο βιβλίο του «Ποιμαντικές Εμπειρίες », του 1958, ο Ντον Μιλάνι προέβλεψε το μπεργκολιανό δόγμα της άπειρης αξιοπρέπειας του ανθρώπου (το οποίο, στην πραγματικότητα, όπως γνωρίζουμε, δεν προερχόταν από καθολικούς κύκλους, αλλά από τεκτονικούς): «Εμείς», λέει ο Μιλάνι, απευθυνόμενος στους ιερείς, « έχουμε ως μοναδικό λόγο να ζούμε, να ευχαριστούμε τον Κύριο και να Του δείχνουμε ότι έχουμε κατανοήσει ότι κάθε ψυχή είναι ένα σύμπαν άπειρης αξιοπρέπειας ».
Κατά τη διάρκεια της θητείας του, ο Φραγκίσκος έχει ανακτήσει σχεδόν όλα τα μεγάλα σύμβολα του προοδευτικού ιταλικού καθολικισμού, και όχι μόνο τα καθολικά, όπως αποδεικνύεται από τις δημόσιες σχέσεις του με προσωπικότητες όπως ο Εουτζένιο Σκάλφάρι , η Έμμα Μπονίνο και ο Μάρκο Πανέλα .
Ο Μιλάνι είναι ίσως το πιο σημαντικό από αυτά τα σύμβολα, επειδή ήταν επίσημα ιερέας της Καθολικής Εκκλησίας.
Αυτή η ανύψωση του Ντον Μιλάνι σε σύμβολο μιας νέας ποιμαντικής προσέγγισης (και κατά συνέπεια μιας νέας ηθικής, άρα ενός νέου δόγματος) είναι μια διαδικασία, ας πούμε, μοναδική αλλά ταυτόχρονα κοινή σε άλλες παρόμοιες επανερμηνείες που αφορούν πιο παραδοσιακούς Καθολικούς αγίους. Σκεφτείτε τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης, ερμηνευμένο με περιβαλλοντολογικό και φτωχικό ύφος· τον Άγιο Ιωάννη Μπόσκο, που υποβιβάστηκε σε έναν «χαρούμενο» εκπαιδευτικό με μια σχεδόν προ-Μοντεσοριανή έννοια· ακόμη και τη μορφή του ίδιου του Ιησού Χριστού, που υποβιβάστηκε σε μια καθαρά κοινωνική εικόνα ή υποβιβάστηκε σε έναν μεγάλο ηθικό δάσκαλο που στάλθηκε από τον Θεό.
Υπό τον Λέοντα ΙΔ΄, γινόμαστε μάρτυρες μιας πλήρους «μπεργκολιανής συνέχειας» από αυτή την άποψη.
Στις 12 Ιουνίου 2025 (περίπου ένα μήνα μετά την εκλογή του ως Πάπα), απευθυνόμενος στον ρωμαϊκό κλήρο, ο Λέων είπε: « Τα τελευταία χρόνια είχαμε το παράδειγμα αγίων ιερέων που μπόρεσαν να συνδυάσουν το πάθος για την ιστορία με την διακήρυξη του Ευαγγελίου, όπως... ο Ντον Λορέντζο Μιλάνι, προφήτης της ειρήνης και της δικαιοσύνης ».
Και πάλι, στις 11 Οκτωβρίου 2025 , απευθυνόμενος σε προσκυνητές από τις επισκοπές της Τοσκάνης, ο Πάπας Πρέβοστ παρέθεσε τον αμφιλεγόμενο ιερέα-δάσκαλο από την Μπαρμπιάνα με πολύ ευνοϊκούς όρους: « Λορέντζο Μιλάνι, προφήτη της Τοσκανικής και Ιταλικής Εκκλησίας, τον οποίο ο Πάπας Φραγκίσκος έχει ορίσει ως μάρτυρα και διερμηνέα του κοινωνικού και οικονομικού μετασχηματισμού ».
Η Αληθινή Σημασία της Πιθανής «Αγονικοποίησης» του Μιλάνι
Αυτός ο τελευταίος ορισμός από τον Λέοντα ΙΔ΄ (και ταυτόχρονα από τον Μπεργκόλιο) είναι, κατά τη γνώμη μου, το κλειδί για τα πάντα: « μάρτυρας και ερμηνευτής του κοινωνικού και οικονομικού μετασχηματισμού ».
Στην πράξη, η αγιοποίηση του Ντον Μιλάνι θα σήμαινε τη νομιμοποίηση, μαζί με αυτόν, μιας συγκεκριμένης ιδέας υπακοής που προσανατολίζεται περισσότερο στις κοινωνικές και κρατικές ανάγκες παρά στην εκκλησιαστική πειθαρχία· μιας συγκεκριμένης αντίληψης για τη δημόσια εκπαίδευση που αντιτίθεται, ή τουλάχιστον δίνει προτεραιότητα, στην οικογενειακή εκπαίδευση· μιας ποιμαντικής προσέγγισης που επικεντρώνεται στην κατηγορία της «περιθωριοποίησης» παρά στη σωτηρία των ψυχών· και μιας ερμηνείας του καθολικού κοινωνικού δόγματος που διαπερνάται από σοσιαλιστικές κατηγορίες.
Η αγιοποίησή του θα χρησίμευε επομένως για να νομιμοποιήσει, και με λειτουργική και ευλαβική έννοια, δύο εσωτερικά αλλά αλληλεπικαλυπτόμενα ρεύματα εντός της Εκκλησίας μετά τον Μπεργκόλιο: την ομαλοποίηση της θεολογίας του λαού ως ιδρυτικού θεωρητικού πλέγματος του κοινωνικού δόγματος της Εκκλησίας και την «ηθική αποποινικοποίηση» των ομοφυλοφιλικών πράξεων και της τρανσεξουαλικότητας.
Η συλλογιστική θα μπορούσε να σκιαγραφηθεί ως εξής: θα μπορούσε κανείς να ξεκινήσει από την υπόθεση ότι ο Ντον Μιλάνι βίωνε εσωτερικές εντάσεις που σχετίζονταν με την ομοφυλοφιλία του, την οποία και εφάρμοζε. Η αφήγηση θα μπορούσε στη συνέχεια να παρουσιάσει αυτές τις εντάσεις και τις σχέσεις όχι ως αμαρτωλές, αλλά μάλλον ως προνομιούχες θεολογικές θέσεις χάριτος, στις οποίες ο Θεός ενεργεί «μέσω της ανθρώπινης αδυναμίας», όπως συνήθως λέγεται. Δεν πρόκειται πλέον για αμαρτίες, και ως τέτοια εμπόδια στη δράση της χάριτος (όπως παραδοσιακά επιβεβαιώνεται στην ηθική θεολογία), αλλά μάλλον για μέσα χάριτος.
Μόλις αγιοποιηθεί, ο Ντον Μιλάνι θα γίνει επομένως ένα επίσημα αναγνωρισμένο μοντέλο: τα ΛΟΑΤΚΙ+ λόμπι θα μπορούσαν στη συνέχεια να υποστηρίξουν ότι, εάν η Εκκλησία αγιοποιήσει έναν άνδρα που έζησε ομοφυλοφιλικό προσανατολισμό, αυτό σημαίνει επίσης ότι αυτός ο τρόπος ζωής - και όχι μόνο ο προσανατολισμός - δεν είναι ασυμβίβαστος με την αγιότητα.
Αυτό οδηγεί σε ένα περαιτέρω συμπέρασμα: αυτό που δεν είναι ασυμβίβαστο με την αγιότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί εγγενώς διαταραγμένο. Το επόμενο βήμα θα ήταν μια περαιτέρω προσπάθεια επανερμηνείας του ηθικού δόγματος: όχι πλέον μια «αντικειμενική διαταραχή», αλλά μάλλον μια «μη επιλεγμένη ανθρωπολογική παραλλαγή που πρέπει να συνοδεύεται». Μόλις δημιουργηθεί αυτό το προηγούμενο, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η ηθική πειθαρχία θα πρέπει να εκσυγχρονιστεί ώστε να αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα που βιώνουν οι «άγιοι».
Αυτή η διαδικασία δεν απαιτεί να διαπιστωθεί εάν ο Μιλάνι ήταν πράγματι ομοφυλόφιλος: αρκεί η βιογραφία του να μπορεί να ερμηνευτεί μέσα από αυτό το πρίσμα.
Τώρα, το καθολικό δόγμα διακρίνει πάντα σαφώς δύο επίπεδα: τη σεξουαλική έλξη (η οποία από μόνη της δεν είναι ένοχη) και τις πράξεις (οι οποίες μπορούν να αξιολογηθούν ηθικά).
Η νέα ποιμαντική προσέγγιση τείνει να συγχωνεύει αυτές τις δύο πτυχές σε μια ενιαία κατηγορία που ονομάζεται σεξουαλική ταυτότητα , αντλώντας από το λεξιλόγιο και τις θεωρίες που αναπτύχθηκαν σε εκκοσμικευμένα πλαίσια.
Το γλωσσικό σήμα που χρησιμοποιείται στη συνοδική Εκκλησία είναι σαφές: δεν μιλάμε πλέον για «ένα άτομο που βιώνει έλξη προς το ίδιο φύλο», αλλά όλο και περισσότερο για «έναν ΛΟΑΤ Καθολικό». Η γλώσσα, σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν είναι ποτέ ουδέτερη: προηγείται και προετοιμάζει τη δογματική αλλαγή.
Η συζήτηση για τον Ντον Μιλάνι, τελικά, δεν αφορά τον Ντον Μιλάνι με την αυστηρή έννοια. Η ιστορία των Καθολικών αγίων γνωρίζει ήδη πολλές προσωπικότητες που, εύλογα, θα μπορούσαν να είχαν βιώσει παρόμοιες εντάσεις, χωρίς αυτούς τους ηθικά σκανδαλώδεις καλοσχηματισμένους καθολικούς πιστούς. Οι κοινωνικοπολιτικές ιδέες του Μιλάνι - ο ταξικός του προσανατολισμός, η εχθρότητά του προς την ιδιωτική περιουσία, η εκπαιδευτική πρωτοκαθεδρία των σχολείων, η κοινωνική του θεολογία που διαπερνά τον φιλελεύθερο σοσιαλισμό - είναι, αντικειμενικά, πολύ πιο επικίνδυνες.
Αυτό που έχει σημασία σήμερα είναι ότι ένα μέρος της Εκκλησίας έχει συμφέρον να επανερμηνεύσει την προσωπικότητά του με τρόπο συμβατό με τη νέα και επαναστατική ανθρωπολογία.
Το πραγματικό ερώτημα που διακυβεύεται δεν είναι αν αξίζει τα βωμούς(τίς Αγίες τράπαζες) - η απάντηση, για τον συγγραφέα αυτού του άρθρου, παραμένει αρνητική - αλλά ένα πολύ πιο άβολο ερώτημα: ποια ιδέα θα αγιοποιούνταν και θα προωθούνταν ο Καθολικισμός μαζί του;
. Αυτή η αντικειμενικά προβληματική προσωπικότητα αγκαλιάστηκε και προωθήθηκε αμέσως από τον Μπεργκόλιο. Στις 23 Απριλίου 2017, ο Φραγκίσκος έστειλε ένα βιντεοσκοπημένο μήνυμα παρουσιάζοντας τα πλήρη έργα του Ντον Μιλάνι και λίγους μήνες αργότερα, στις 20 Ιουνίου του ίδιου έτους, πραγματοποίησε προσωπικά προσκύνημα στον τάφο του στην Μπαρμπιάνα, δηλώνοντας ότι επιθυμούσε να ανταποκριθεί στο αίτημα -που επανέλαβε ο Μιλάνι αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της ζωής του- να αναγνωριστεί επίσημα από την Ιεραρχία «για την πιστότητά του στο Ευαγγέλιο».
« Δεν μπορώ να σιωπήσω για το γεγονός ότι η χειρονομία που έκανα σήμερα προορίζεται ως απάντηση στο αίτημα που επανειλημμένα απηύθυνε ο Ντον Λορέντζο στον Επίσκοπό του, δηλαδή να αναγνωριστεί και να κατανοηθεί η πιστότητά του στο Ευαγγέλιο και η ευθύτητα της ποιμαντικής του δράσης», δήλωσε ο Μπεργκόλιο με την ευκαιρία αυτή. «Από τον αείμνηστο Καρδινάλιο Σιλβάνο Πιοβανέλι και μετά, οι Αρχιεπίσκοποι της Φλωρεντίας έχουν επανειλημμένα αναγνωρίσει αυτό το παράδειγμα στον Ντον Λορέντζο. Σήμερα ο Επίσκοπος της Ρώμης το κάνει. Αυτό δεν σβήνει την πικρία που συνόδευε τη ζωή του Ντον Μιλάνι... αλλά σημαίνει ότι η Εκκλησία αναγνωρίζει σε αυτή τη ζωή έναν υποδειγματικό τρόπο υπηρεσίας του Ευαγγελίου, των φτωχών και της ίδιας της Εκκλησίας ».
Τέλος, στις 22 Ιανουαρίου 2024, δεχόμενος σε ακρόαση την επιτροπή για την εκατονταετηρίδα από τη γέννηση του Ντον Μιλάνι, ο Μπεργκόλιο επανέλαβε: « Είμαστε εδώ για να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας στον Ντον Λορέντζο Μιλάνι, έναν ανήσυχο και ανησυχητικό ιερέα ».
Είναι επίσης ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι στο βιβλίο του «Ποιμαντικές Εμπειρίες », του 1958, ο Ντον Μιλάνι προέβλεψε το μπεργκολιανό δόγμα της άπειρης αξιοπρέπειας του ανθρώπου (το οποίο, στην πραγματικότητα, όπως γνωρίζουμε, δεν προερχόταν από καθολικούς κύκλους, αλλά από τεκτονικούς): «Εμείς», λέει ο Μιλάνι, απευθυνόμενος στους ιερείς, « έχουμε ως μοναδικό λόγο να ζούμε, να ευχαριστούμε τον Κύριο και να Του δείχνουμε ότι έχουμε κατανοήσει ότι κάθε ψυχή είναι ένα σύμπαν άπειρης αξιοπρέπειας ».
Κατά τη διάρκεια της θητείας του, ο Φραγκίσκος έχει ανακτήσει σχεδόν όλα τα μεγάλα σύμβολα του προοδευτικού ιταλικού καθολικισμού, και όχι μόνο τα καθολικά, όπως αποδεικνύεται από τις δημόσιες σχέσεις του με προσωπικότητες όπως ο Εουτζένιο Σκάλφάρι , η Έμμα Μπονίνο και ο Μάρκο Πανέλα .
Ο Μιλάνι είναι ίσως το πιο σημαντικό από αυτά τα σύμβολα, επειδή ήταν επίσημα ιερέας της Καθολικής Εκκλησίας.
Αυτή η ανύψωση του Ντον Μιλάνι σε σύμβολο μιας νέας ποιμαντικής προσέγγισης (και κατά συνέπεια μιας νέας ηθικής, άρα ενός νέου δόγματος) είναι μια διαδικασία, ας πούμε, μοναδική αλλά ταυτόχρονα κοινή σε άλλες παρόμοιες επανερμηνείες που αφορούν πιο παραδοσιακούς Καθολικούς αγίους. Σκεφτείτε τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης, ερμηνευμένο με περιβαλλοντολογικό και φτωχικό ύφος· τον Άγιο Ιωάννη Μπόσκο, που υποβιβάστηκε σε έναν «χαρούμενο» εκπαιδευτικό με μια σχεδόν προ-Μοντεσοριανή έννοια· ακόμη και τη μορφή του ίδιου του Ιησού Χριστού, που υποβιβάστηκε σε μια καθαρά κοινωνική εικόνα ή υποβιβάστηκε σε έναν μεγάλο ηθικό δάσκαλο που στάλθηκε από τον Θεό.
Υπό τον Λέοντα ΙΔ΄, γινόμαστε μάρτυρες μιας πλήρους «μπεργκολιανής συνέχειας» από αυτή την άποψη.
Στις 12 Ιουνίου 2025 (περίπου ένα μήνα μετά την εκλογή του ως Πάπα), απευθυνόμενος στον ρωμαϊκό κλήρο, ο Λέων είπε: « Τα τελευταία χρόνια είχαμε το παράδειγμα αγίων ιερέων που μπόρεσαν να συνδυάσουν το πάθος για την ιστορία με την διακήρυξη του Ευαγγελίου, όπως... ο Ντον Λορέντζο Μιλάνι, προφήτης της ειρήνης και της δικαιοσύνης ».
Και πάλι, στις 11 Οκτωβρίου 2025 , απευθυνόμενος σε προσκυνητές από τις επισκοπές της Τοσκάνης, ο Πάπας Πρέβοστ παρέθεσε τον αμφιλεγόμενο ιερέα-δάσκαλο από την Μπαρμπιάνα με πολύ ευνοϊκούς όρους: « Λορέντζο Μιλάνι, προφήτη της Τοσκανικής και Ιταλικής Εκκλησίας, τον οποίο ο Πάπας Φραγκίσκος έχει ορίσει ως μάρτυρα και διερμηνέα του κοινωνικού και οικονομικού μετασχηματισμού ».
Η Αληθινή Σημασία της Πιθανής «Αγονικοποίησης» του Μιλάνι
Αυτός ο τελευταίος ορισμός από τον Λέοντα ΙΔ΄ (και ταυτόχρονα από τον Μπεργκόλιο) είναι, κατά τη γνώμη μου, το κλειδί για τα πάντα: « μάρτυρας και ερμηνευτής του κοινωνικού και οικονομικού μετασχηματισμού ».
Στην πράξη, η αγιοποίηση του Ντον Μιλάνι θα σήμαινε τη νομιμοποίηση, μαζί με αυτόν, μιας συγκεκριμένης ιδέας υπακοής που προσανατολίζεται περισσότερο στις κοινωνικές και κρατικές ανάγκες παρά στην εκκλησιαστική πειθαρχία· μιας συγκεκριμένης αντίληψης για τη δημόσια εκπαίδευση που αντιτίθεται, ή τουλάχιστον δίνει προτεραιότητα, στην οικογενειακή εκπαίδευση· μιας ποιμαντικής προσέγγισης που επικεντρώνεται στην κατηγορία της «περιθωριοποίησης» παρά στη σωτηρία των ψυχών· και μιας ερμηνείας του καθολικού κοινωνικού δόγματος που διαπερνάται από σοσιαλιστικές κατηγορίες.
Η αγιοποίησή του θα χρησίμευε επομένως για να νομιμοποιήσει, και με λειτουργική και ευλαβική έννοια, δύο εσωτερικά αλλά αλληλεπικαλυπτόμενα ρεύματα εντός της Εκκλησίας μετά τον Μπεργκόλιο: την ομαλοποίηση της θεολογίας του λαού ως ιδρυτικού θεωρητικού πλέγματος του κοινωνικού δόγματος της Εκκλησίας και την «ηθική αποποινικοποίηση» των ομοφυλοφιλικών πράξεων και της τρανσεξουαλικότητας.
Η συλλογιστική θα μπορούσε να σκιαγραφηθεί ως εξής: θα μπορούσε κανείς να ξεκινήσει από την υπόθεση ότι ο Ντον Μιλάνι βίωνε εσωτερικές εντάσεις που σχετίζονταν με την ομοφυλοφιλία του, την οποία και εφάρμοζε. Η αφήγηση θα μπορούσε στη συνέχεια να παρουσιάσει αυτές τις εντάσεις και τις σχέσεις όχι ως αμαρτωλές, αλλά μάλλον ως προνομιούχες θεολογικές θέσεις χάριτος, στις οποίες ο Θεός ενεργεί «μέσω της ανθρώπινης αδυναμίας», όπως συνήθως λέγεται. Δεν πρόκειται πλέον για αμαρτίες, και ως τέτοια εμπόδια στη δράση της χάριτος (όπως παραδοσιακά επιβεβαιώνεται στην ηθική θεολογία), αλλά μάλλον για μέσα χάριτος.
Μόλις αγιοποιηθεί, ο Ντον Μιλάνι θα γίνει επομένως ένα επίσημα αναγνωρισμένο μοντέλο: τα ΛΟΑΤΚΙ+ λόμπι θα μπορούσαν στη συνέχεια να υποστηρίξουν ότι, εάν η Εκκλησία αγιοποιήσει έναν άνδρα που έζησε ομοφυλοφιλικό προσανατολισμό, αυτό σημαίνει επίσης ότι αυτός ο τρόπος ζωής - και όχι μόνο ο προσανατολισμός - δεν είναι ασυμβίβαστος με την αγιότητα.
Αυτό οδηγεί σε ένα περαιτέρω συμπέρασμα: αυτό που δεν είναι ασυμβίβαστο με την αγιότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί εγγενώς διαταραγμένο. Το επόμενο βήμα θα ήταν μια περαιτέρω προσπάθεια επανερμηνείας του ηθικού δόγματος: όχι πλέον μια «αντικειμενική διαταραχή», αλλά μάλλον μια «μη επιλεγμένη ανθρωπολογική παραλλαγή που πρέπει να συνοδεύεται». Μόλις δημιουργηθεί αυτό το προηγούμενο, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η ηθική πειθαρχία θα πρέπει να εκσυγχρονιστεί ώστε να αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα που βιώνουν οι «άγιοι».
Αυτή η διαδικασία δεν απαιτεί να διαπιστωθεί εάν ο Μιλάνι ήταν πράγματι ομοφυλόφιλος: αρκεί η βιογραφία του να μπορεί να ερμηνευτεί μέσα από αυτό το πρίσμα.
Τώρα, το καθολικό δόγμα διακρίνει πάντα σαφώς δύο επίπεδα: τη σεξουαλική έλξη (η οποία από μόνη της δεν είναι ένοχη) και τις πράξεις (οι οποίες μπορούν να αξιολογηθούν ηθικά).
Η νέα ποιμαντική προσέγγιση τείνει να συγχωνεύει αυτές τις δύο πτυχές σε μια ενιαία κατηγορία που ονομάζεται σεξουαλική ταυτότητα , αντλώντας από το λεξιλόγιο και τις θεωρίες που αναπτύχθηκαν σε εκκοσμικευμένα πλαίσια.
Το γλωσσικό σήμα που χρησιμοποιείται στη συνοδική Εκκλησία είναι σαφές: δεν μιλάμε πλέον για «ένα άτομο που βιώνει έλξη προς το ίδιο φύλο», αλλά όλο και περισσότερο για «έναν ΛΟΑΤ Καθολικό». Η γλώσσα, σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν είναι ποτέ ουδέτερη: προηγείται και προετοιμάζει τη δογματική αλλαγή.
Η συζήτηση για τον Ντον Μιλάνι, τελικά, δεν αφορά τον Ντον Μιλάνι με την αυστηρή έννοια. Η ιστορία των Καθολικών αγίων γνωρίζει ήδη πολλές προσωπικότητες που, εύλογα, θα μπορούσαν να είχαν βιώσει παρόμοιες εντάσεις, χωρίς αυτούς τους ηθικά σκανδαλώδεις καλοσχηματισμένους καθολικούς πιστούς. Οι κοινωνικοπολιτικές ιδέες του Μιλάνι - ο ταξικός του προσανατολισμός, η εχθρότητά του προς την ιδιωτική περιουσία, η εκπαιδευτική πρωτοκαθεδρία των σχολείων, η κοινωνική του θεολογία που διαπερνά τον φιλελεύθερο σοσιαλισμό - είναι, αντικειμενικά, πολύ πιο επικίνδυνες.
Αυτό που έχει σημασία σήμερα είναι ότι ένα μέρος της Εκκλησίας έχει συμφέρον να επανερμηνεύσει την προσωπικότητά του με τρόπο συμβατό με τη νέα και επαναστατική ανθρωπολογία.
Το πραγματικό ερώτημα που διακυβεύεται δεν είναι αν αξίζει τα βωμούς(τίς Αγίες τράπαζες) - η απάντηση, για τον συγγραφέα αυτού του άρθρου, παραμένει αρνητική - αλλά ένα πολύ πιο άβολο ερώτημα: ποια ιδέα θα αγιοποιούνταν και θα προωθούνταν ο Καθολικισμός μαζί του;
ΣΤΗΝ ΟΡΟΔΟΞΙΑ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑ ΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙ, ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΙΕΘΝΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΒΟΛΟΥ, Η ΑΓΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΥ ΕΤΕΡΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΖΗΖΙΟΥΛΑ.
