Πρόλογος για τον Αύγουστο-15 Αυγούστου Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς

ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόλογος για τον Αύγουστο-15 Αυγούστου
Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς

1. Η Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου. Ο Κύριος, ο οποίος στο Σινά πρόσταξε με την πέμπτη εντολή: «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου», έδειξε με το ίδιο Του το παράδειγμα πώς πρέπει κανείς να τιμά τη μητέρα του. Κρεμασμένος επάνω στον Σταυρό μέσα στα βάσανα, θυμήθηκε τη Μητέρα Του και, δείχνοντας τον απόστολο Ιωάννη, της είπε: «Γυναίκα, ιδού ο υιός σου!» Έπειτα είπε στον Ιωάννη: «Ιδού η μητέρα σου!» Και έτσι, αφού φρόντισε για τη Μητέρα Του, εξέπνευσε.

Ο Ιωάννης είχε σπίτι στη Σιών, στην Ιερουσαλήμ, όπου εγκαταστάθηκε και η Θεοτόκος και έμεινε να ζει μέχρι το τέλος των ημερών της επάνω στη γη. Με τις προσευχές της, τις αγαθές συμβουλές της, την πραότητά της και την υπομονή της, βοηθούσε πολύ τους αποστόλους του Υιού της. Κατά κύριο λόγο, όλο το διάστημα μέχρι τον θάνατό της το πέρασε στην Ιερουσαλήμ, επισκεπτόμενη συχνά εκείνους τους τόπους που της θύμιζαν τα μεγάλα γεγονότα και τα μεγάλα έργα του Υιού της. Ιδιαίτερα συχνά επισκεπτόταν τον Γολγοθά, τη Βηθλεέμ και το Όρος των Ελαιών.

Από τα μακρινότερα ταξίδια της αναφέρεται η επίσκεψή της στον άγιο Ιγνάτιο τον Θεοφόρο στην Αντιόχεια, η επίσκεψή της στον άγιο Λάζαρο τον Τετραήμερο, επίσκοπο Κύπρου, η επίσκεψή της στο Άγιον Όρος, το οποίο εκείνη ευλόγησε, καθώς και η παραμονή της στην Έφεσο μαζί με τον άγιο Ιωάννη κατά τον μεγάλο διωγμό των χριστιανών στην Ιερουσαλήμ.

Στα γηρατειά της προσευχόταν συχνά στον Κύριο και Θεό της στο Όρος των Ελαιών, στον τόπο της Αναλήψεώς Του, να την πάρει όσο το δυνατόν συντομότερα από αυτόν τον κόσμο. Κάποτε της εμφανίστηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ και της ανήγγειλε ότι ύστερα από τρεις ημέρες θα αναπαυόταν. Και ο άγγελος του Θεού της έδωσε έναν κλάδο φοίνικα, ο οποίος θα μεταφερόταν κατά την εξόδιο πομπή της.

Με μεγάλη χαρά επέστρεψε εκείνη στο σπίτι, ποθώντας μέσα στην καρδιά της να δει ακόμη μία φορά σε αυτή τη ζωή όλους τους αποστόλους του Χριστού. Ο Κύριος εκπλήρωσε αυτή την επιθυμία της, και όλοι οι απόστολοι, μεταφερόμενοι από αγγέλους και νεφέλες, συγκεντρώθηκαν ξαφνικά στο σπίτι του Ιωάννη στη Σιών.

Με μεγάλη χαρά είδε εκείνη τους αγίους αποστόλους, τους ενθάρρυνε, τους συμβούλεψε και τους παρηγόρησε· έπειτα παρέδωσε ειρηνικά το πνεύμα της στον Θεό, χωρίς κανέναν πόνο και χωρίς καμία σωματική ασθένεια.

Οι απόστολοι πήραν τη λάρνακα με το σώμα της, από το οποίο ανέδιδε ευωδιαστό άρωμα, και, συνοδευόμενοι από πλήθος χριστιανών, τη μετέφεραν στον κήπο της Γεθσημανή, στον τάφο των αγίων Ιωακείμ και Άννας. Από τους κακόβουλους Ιουδαίους τούς προστάτευε μία νεφέλη, κατά την πρόνοια του Θεού.

Κάποιος Ιουδαίος ιερέας, ο Ατώνιος, άρπαξε με τα χέρια του τη λάρνακα με σκοπό να την ανατρέψει· όμως εκείνη τη στιγμή άγγελος του Θεού τού απέκοψε και τα δύο χέρια. Τότε εκείνος φώναξε προς τους αποστόλους ζητώντας βοήθεια και θεραπεύτηκε, αφού ομολόγησε την πίστη του στον Κύριο Ιησού Χριστό.

Ο απόστολος Θωμάς είχε απουσιάσει, πάλι κατά τη θεία Πρόνοια, ώστε με αυτόν τον τρόπο να αποκαλυφθεί ακόμη ένα νέο και πανένδοξο μυστήριο σχετικά με την Αγία Θεοτόκο. Την τρίτη ημέρα έφθασε και εκείνος και θέλησε να προσκυνήσει και να ασπαστεί το σώμα της Αγίας και Παναχράντου. Όταν όμως οι απόστολοι άνοιξαν τον τάφο, βρήκαν μόνο το σάβανο, ενώ το σώμα δεν βρισκόταν μέσα στον τάφο.

Το ίδιο εκείνο βράδυ εκείνη εμφανίστηκε στους αποστόλους, περιβαλλόμενη από πλήθος αγγέλων, και τους είπε:

«Χαίρετε· εγώ θα είμαι μαζί σας για πάντα».

Δεν είναι γνωστό με ακρίβεια πόσων ετών ήταν η Θεοτόκος κατά τον χρόνο της Κοιμήσεώς της· επικρατεί όμως η άποψη ότι είχε περάσει τα εξήντα χρόνια της επίγειας ζωής της.

Ο Ύψιστος Κύριος έτσι είπε:
από την καρδιά σου, Παρθένε αγνή,
ζωντανό νερό να αναβλύσει,
ώστε οι διψασμένοι να πίνουν τον Χριστό —

Ζωοδόχε Πηγή,
όλοι εμείς καυχόμαστε για σένα!

Ώστε οι διψασμένοι τον Χριστό να πίνουν·
οι πικραμένοι μ’ Αυτόν να γλυκαίνονται,
οι τυφλοί μ’ Αυτόν να πλένονται
και οι θλιμμένοι να γιατρεύουν τους πόνους τους —

Ζωοδόχε Πηγή,
όλοι εμείς καυχόμαστε για σένα!

Από την αιωνιότητα έφθασε το ποτό,
γέμισε το ξερό ρυάκι του χρόνου
και πάλι προς τον ουρανό ανεβαίνει·
αναζωογονήθηκε ο κουρασμένος κόσμος —

Ζωοδόχε Πηγή,
όλοι εμείς καυχόμαστε για σένα!

Δόξα σε σένα, ω Παναγία,
δόξα σε σένα, Θεομήτορα!
Εσύ μας γέννησες τον ζωντανό Χριστό,
το ζωντανό νερό της χάριτος —

Ζωοδόχε Πηγή,
όλοι εμείς καυχόμαστε για σένα!

ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ

Πάρα πολλά μπορεί να διδαχθεί κάθε πιστός από τη ζωή της Παρθένου Θεοτόκου. Εδώ όμως ας αναφέρουμε μόνο δύο πράγματα.

Εκείνη συνήθιζε να πηγαίνει συχνά στον Γολγοθά, στο Όρος των Ελαιών, στον κήπο της Γεθσημανή, στη Βηθλεέμ και σε άλλους τόπους που είχαν γίνει περίφημοι εξαιτίας του Υιού της. Σε όλους αυτούς τους τόπους, και ιδιαίτερα στον Γολγοθά, προσευχόταν στον Θεό γονατιστή. Με αυτό έδωσε το πρώτο παράδειγμα και την πρώτη παρότρυνση στους πιστούς να επισκέπτονται τους αγίους τόπους από αγάπη προς Εκείνον, ο οποίος με την παρουσία Του, με τα πάθη Του και με τη δόξα Του τούς κατέστησε αγίους και περίφημους.

Δεύτερον, μαθαίνουμε ότι, όταν προσευχόταν για όσο το δυνατόν συντομότερη έξοδό της από αυτή τη ζωή, παρακαλούσε ώστε η ψυχή της, κατά τον χωρισμό της από το σώμα, να μη δει τον άρχοντα του σκότους και τα φοβερά του φαντάσματα, και, προστατευμένη από την εξουσία του σκότους, να μη συναντήσει τη σατανική δύναμη.

Βλέπεις πόσο φοβερό είναι για την ψυχή να περάσει μέσα από τα τελώνια! Όταν προσευχόταν έτσι Εκείνη που γέννησε τον Καταλυτή του Άδη και η οποία και η ίδια έχει δύναμη που προκαλεί τρόμο στους δαίμονες, τότε τι απομένει για εμάς;

Από την υπερβολικά μεγάλη ταπείνωσή της, παρέδιδε ολοκληρωτικά τον εαυτό της στον Θεό και δεν ήθελε να στηρίζεται στα δικά της έργα. Πολύ λιγότερο θα έπρεπε εμείς να τολμούμε να στηριζόμαστε στα έργα μας, και ακόμη περισσότερο θα έπρεπε να παραδινόμαστε στα χέρια του Θεού, κραυγάζοντας για το έλεός Του, και ιδιαίτερα για το έλεός Του κατά την έξοδο της ψυχής από το σώμα.

ΘΕΩΡΙΑ

Να θεωρώ τη θαυμαστή επιβεβαίωση με την οποία ο Σαμουήλ επιβεβαίωσε τα λόγια του ενώπιον του λαού (Α΄ Βασ. 12), και συγκεκριμένα:
πώς ο Σαμουήλ είπε στον λαό ότι ήταν κακό ενώπιον του Κυρίου το ότι ζήτησαν για τον εαυτό τους βασιλιά, ενώ είχαν τον Κύριο ως Βασιλιά·
πώς, για να επιβεβαιώσει τα λόγια του, επικαλέστηκε τον Θεό να στείλει βροντές και βροχή·
πώς ήρθαν οι βροντές και η βροχή, και πώς ο λαός φοβήθηκε τον Θεό και τον Σαμουήλ.

ΚΗΡΥΓΜΑ
για το ενδοξότατο Παιδί

«Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός μάς δόθηκε,
και η εξουσία βρίσκεται επάνω στον ώμο του, και
το όνομά του είναι: Άγγελος μεγάλης βουλής,
θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, άρχοντας ειρήνης,
πατέρας του μέλλοντος αιώνος».
(Ησ. 9,6)

Ποιος θνητός άνθρωπος σε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία υπήρξε τέτοιος, ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν σε αυτόν όλοι αυτοί οι τίτλοι, όλη αυτή η εξουσία και όλη αυτή η δόξα; Κανείς.
Γι’ αυτό και ο άγιος Χρυσόστομος λέει: «Αυτό είναι αδύνατον να γίνει κατανοητό σε σχέση με οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο, παρά μόνο σε σχέση με τον Χριστό».

Ο Προφήτης εδώ εκφράζει καθαρά τις δύο φύσεις στον Σωτήρα του κόσμου: την ανθρώπινη και τη θεία.
«Παιδί γεννήθηκε» — αυτό δηλώνει καθαρά την ανθρώπινη φύση.
«Υιός μάς δόθηκε» — αυτό ενώνει τις δύο φύσεις σε ένα Πρόσωπο: τον Υιό του Θεού και Υιό της Παρθένου στο Πρόσωπο του σαρκωμένου Κυρίου.

Οι υπόλοιποι τίτλοι, όμως, δηλώνουν τη θεία φύση του Κυρίου Ιησού.

«Η εξουσία Του βρίσκεται επάνω στον ώμο Του», δηλαδή η εξουσία είναι δική Του· είναι δικό Του κτήμα και δεν είναι δανεισμένη.
«Μεγάλη βουλή» — δεν είναι άραγε αυτή η Αγία Τριάδα;
«Άγγελος», δηλαδή απεσταλμένος και αγγελιοφόρος αυτής της τριαδικής βουλής, είναι ο Υιός του Θεού, ο προαιώνιος Λόγος.
«Θαυμαστός σύμβουλος» — διότι όλα όσα ήρθαν από Αυτόν και διά μέσου Αυτού στο ανθρώπινο γένος είναι θαύμα, έκπληξη και κάτι καινούργιο.
«Θεός ισχυρός» — τι θα έλεγε γι’ αυτό ο Άρειος και οι σύγχρονοι οπαδοί του, οι οποίοι αρνούνται τη θεότητα του Κυρίου Ιησού;
«Άρχοντας ειρήνης» — διότι από Αυτόν προέρχεται η διαρκής ειρήνη· μακριά από Αυτόν υπάρχει πόλεμος, εξωτερικός και εσωτερικός.
«Πατέρας του μέλλοντος αιώνος» — όπως Εκείνος είναι Κύριος του παρελθόντος, έτσι είναι και του μέλλοντος. Αλλά είναι ακόμη Πατέρας της Εκκλησίας, Δημιουργός του νέου κόσμου, Θεμελιωτής της Βασιλείας του Θεού.

Αυτό το θαυμαστό και ακριβές όραμα είδε ο ίδιος ο Ησαΐας, ο υιός του Αμώς, επτακόσια χρόνια πριν αυτό αποκαλυφθεί σε ολόκληρη την οικουμένη.

Ω Κύριε Ιησού, για τους προφήτες Εσύ είσαι η ενδοξότερη προφητεία, και για τους πιστούς η ενδοξότερη αποκάλυψη. Άνοιξε τον νου μας, ώστε να εισέλθει σε αυτόν η θαυμαστή δόξα του μεγαλείου Σου· και άνοιξε την καρδιά μας, ώστε να γεμίσει από τη ζωοποιό αγάπη Σου.

Σε Εσένα ανήκει η δόξα και η ευχαριστία στους αιώνες.

Αμήν.

Σώμα με σώμα τον Αύγουστο

 του Marcello Veneziani

Το σώμα είναι ένας πίνακας πάνω στον οποίο γράφουμε ποιοι είμαστε και ποιοι θα θέλαμε να είμαστε. Είναι το πρώτο μέσο επικοινωνίας που χρησιμοποιούμε για να πούμε στον κόσμο την ταυτότητά μας, τη σκέψη μας, τις επιθυμίες μας και για να απαντήσουμε στην αιώνια σύγκρουση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις δυνατότητες, ανάμεσα στη φύση και τη βούληση.

Το καλοκαίρι είναι η εποχή των σωμάτων, η αποκάλυψή τους δημοσίως, στο φως του ήλιου. Βλέπω την απλωσιά των σωμάτων σε μια παραλία που δεν συχνάζω: ξαπλώστρες και ομπρέλες κάτω από τον καυτό ήλιο. Βλέπω την παρέλαση των σωμάτων, ανάμεσα σε εκείνα που είναι ξαπλωμένα, σε εκείνα που στέκονται όρθια ή ετοιμάζονται να μπουν και να βγουν από το νερό, και παρατηρώ μια πρώτη διάκριση ανάμεσα σε δύο εθνότητες, δύο λαούς, όπως θα λέγαμε κάποτε, δύο φυλές: εκείνους που παρουσιάζονται σύμφωνα με τη φύση και όπως τους έχει διαμορφώσει η ζωή τους, η διατροφή τους, ο τρόπος με τον οποίο ζουν και περπατούν, και τους οποίους θα ονομάσω νατουραλιστές (φυσιολάτρες)· και εκείνους που έχουν τροποποιηθεί, ρετουσαριστεί με τους πιο ποικίλους τρόπους, από τους απλούστερους και αφελέστερους έως τους πιο περίπλοκους, και τους οποίους θα ονομάσω τεχνητούς, με την κυριολεκτική έννοια του ξαναφτιαγμένου με τέχνη.

Οι πρώτοι εκτίθενται στον ήλιο όπως τους έπλασαν η Μητέρα Φύση και ο Πατέρας Χρόνος, με τα φυσικά χαρακτηριστικά των σωμάτων τους και τα σημάδια των χρόνων, όπως ζουν και όπως τρέφονται. Τους ονομάζω νατουραλιστές (φυσιολάτρες), αλλά στην πραγματικότητα δεν εννοώ ότι ανάβλυσαν αγνοί και αμόλυντοι από την πηγή· στην πορεία έχουν αναδιαμορφωθεί ή παραμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από τη ζωή που κάνουν. Η πιο εμφανής αντίθεση είναι στο πάχος· αν τους βλέπεις παχείς, με προεξέχουσες κοιλιές, σημαίνει ότι η εγκατάλειψή τους στη ζωή, ή η ήττα τους απέναντι στις γενετικές τους προδιαθέσεις και στις διατροφικές τους κακές συνήθειες τούς έχει τροποποιήσει βαριά. Στη θάλασσα οι ανορεξικοί δεν φαίνονται ή αποτελούν εξαιρέσεις, ενώ σε ορισμένους διατροφικά ακρατείς μπορεί κανείς να υποψιαστεί τη βουλιμία. Υπάρχει επίσης μια κατηγορία νεαρών παχύσαρκων που φορούν το λίπος τους σαν να ήταν πορνοστάρ, πιστεύοντας ότι είναι «εμβληματικοί», θεωρώντας τον εαυτό τους «εικονικό» πρότυπο.

Πιο περίεργος, άξιος μελέτης και σε άνοδο εδώ και πολλές δεκαετίες είναι, αντίθετα, ο πληθυσμός των εθνομεταλλαγμένων, στον οποίο διακρίνονται διάφοροι κύκλοι: οι γυμνασμένοι, οι τατουαρισμένοι, οι διαιτόμορφοι, οι ρετουσαρισμένοι, οι πλαστικοποιημένοι. Χρησιμοποιώ τον ορισμό στο αρσενικό γένος, αποφεύγοντας την ανόητη επωδό του «κυρίες και κύριοι», επειδή από μικροί γνωρίζουμε ότι ο γενικός ορισμός περιλαμβάνει τόσο το αρσενικό όσο και το θηλυκό γένος.

Ας μπούμε στις λεπτομέρειες. Οι γυμνασμένοι είναι η πιο πολεμική φάλαγγα στη γιορτή των σωμάτων στην παραλία. Είναι μειοψηφία, συνήθως νεαρής ηλικίας, και η επίδειξη των μυών είναι το μήνυμα αυτών των ηρωικών μαχητών με τον καθρέφτη, για να αποδείξουν τη βούληση ισχύος τους και την ικανότητά τους να μετατρέπουν το ζωντανό και κινούμενο σώμα σε αγάλματα ηρώων και μύθων της αρχαιότητας ή του «Πολέμου των Άστρων». Υπάρχουν οι νηφάλιοι γυμνασμένοι, που στο γυμναστήριο κρατούν το σώμα τους σε φόρμα και αγαπούν τον αθλητισμό· αλλά ξεχωρίζουν οι Ηρακλείς, οι Μασίστες στην κοιλάδα των ζόμπι, οι Σαμψών που ταπεινώνουν όλους τους Φιλισταίους. Συνήθως οι μυώδεις δεν είναι μόνοι, αλλά ενώνονται με άλλους μεγαλόσωμους «γίγαντες» (νταήδες), σαν να ήταν μια περίπολος σωματοφυλάκων που κοιτάζουν και επιτηρούν τα ίδια τους τα σώματα.

Σαφώς πιο πολυάριθμα είναι τα σώματα που έχουν ξαναγραφτεί και ξανασχεδιαστεί με τατουάζ, με τα αραβουργήματά τους στους μηρούς, στις γάμπες, στους αστραγάλους, στα μπράτσα και στα οπίσθια. Νεαροί και κάποιοι ώριμοι επιδεικνύουν τη σάρκα-ταπετσαρία τους, που αντιτίθεται στην εναπομείνασα γενιά των μαυρισμένων με το γυαλιστερό θαλασσινό τους δέρμα. Κάποια τατουάζ είναι προκλητικά, εξώφυλλα που προαναγγέλλουν ερωτικά περιεχόμενα ή περιπετειώδεις ζωές· όμως κυριαρχούν τα εξωτικά και εσωτεριστικά, τα αθλητικά, τα επικά ή απλώς συμβολικά μηνύματα. Τα τατουάζ προσποιούνται την πρωτοτυπία, αλλά εκφράζουν τη μαζική παραγωγή. Απλά μυαλά κατοικούν μερικές φορές σε περίπλοκες επιδερμίδες· μορφές επιδερμικού και επίσης επιδημικού μπαρόκ, δεδομένης της μεταδοτικότητας.

Τα σώματα των τατουαρισμένων είναι πιο ομιλητικά από τους φορείς τους· αφηγούνται την επιθυμία να μπουν στον μύθο, να κάνουν τα σώματά τους έργο τέχνης, μανιφέστο και επισκεπτήριό τους. Τοιχογραφημένοι σαν παρεκκλήσια και αυτοκινούμενα γλυπτά, δεν είναι άνθρωποι αλλά εγκαταστάσεις. Οι επεμβατικοί τους τάπητες καλύπτουν τα σώματά τους· οι σωματικές τους τοιχογραφίες μοιάζει σαν να συνεχίζουν την αφήγησή τους πάνω στο σώμα του φίλου ή της συντρόφου που βρίσκεται δίπλα, σαν σε δίπτυχο. Οι κοιλιές τους μοιάζουν με δαμασκηνωμένες οθόνες αφής, ο ομφαλός είναι σαν υποδοχή για το φις. Βλέποντάς τους ξαπλωμένους, έχεις την εντύπωση ότι έχουν πέσει σε πόλεμο, παραμορφωμένοι από νάρκες και χαρακωμένοι από ξιφολόγχες.

Πιο ύπουλη είναι η όψη των ρετουσαρισμένων, επειδή θέλουν να επιδεικνύουν τα αποτελέσματα και να κρύβουν τις αιτίες, ανάμεσα στην αισθητική χειρουργική, το μπότοξ και άλλα τεχνάσματα που τροποποιούν τα χείλη, τα ζυγωματικά, τα πρόσωπα, τα στήθη, τους λαιμούς, τους γλουτούς και οτιδήποτε άλλο. Λίγοι από τους ρετουσαρισμένους έχουν βελτιωθεί σε σχέση με το πρωτότυπο· συχνά είναι ψεύτικοι σαν λαστιχένιες κούκλες ή πλαστικές φιγούρες· πολλοί, ιδίως με το πέρασμα του χρόνου, χειροτερεύουν, οξύνουν την παρακμή αντί να την αναχαιτίζουν ή να την κρύβουν και αποκτούν αφύσικες εκφράσεις.

Η τεχνητή ευρωστία των γυμνασμένων, των τατουαρισμένων και των ρετουσαρισμένων είναι πολύ πιο διαδεδομένη από την τεχνητή νοημοσύνη. Μπορεί να είμαι συντηρητικός, αλλά προτιμώ τη φυσική ατέλεια των σωμάτων που αποδέχονται τη μοίρα, την ηλικία, τα όριά τους και τα ελαττώματά τους, έτσι όπως έρχονται.

Παρατηρώ, τέλος, ένα πράγμα: όσο περισσότερο τροποποιούνται τα σώματα και χρησιμοποιούνται για να στέλνουν εγωκεντρικά και ναρκισσιστικά μηνύματα, τόσο περισσότερο αρνείται κανείς το σώμα, τη φυσική του ζωή και τη χρήση του, ακόμη και τη σεξουαλική· αυξάνεται η τάση να αποσαρκωνόμαστε, να γινόμαστε ολογράμματα, κλώνοι, drones και προσθετικά εξαρτήματα. Στην προσπάθειά μας να γίνουμε «εμβληματικοί» («εικονικά είδωλα»), δραπετεύουμε από τα σώματά μας. Αλλά όπου κι αν πάμε, τα σώματά μας θα μας ξαναπιάσουν και θα μας φέρουν πίσω στη γη.

Πηγή: https://www.marcelloveneziani.com/articoli/il-corpo-a-corpo-di-agosto/

ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ; ΨΥΧΟΡΡΑΓΟΥΝ ΣΤΙΣ ΟΜΟΡΦΟΤΕΡΕΣ ΠΑΡΑΛΙΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ  ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΛΙΑΚΗ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΛΙΕΣ ΕΝΑ ΒΗΜΑ. ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΧΑΣΑΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΙΑΔΝΗ.

ΔΙΑΛΕΞΗ IΙ : ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ - Οι Πατέρες και οι αιρετικοί - Του George Prestige

 

Συνέχεια από:  Δευτέρα 27 Ιουλίου 2026

Οι Πατέρες και οι αιρετικοί

ΔΙΑΛΕΞΗ IΙ

ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ: Ή, ΠΙΣΤΗ ΣΕ ΘΕΙΟ ΣΩΤΗΡΑ

Του George Prestige

Τίτλος πρωτοτύπου:

Fathers and heretics: Six studies in dogmatic faith, with prologue and epilogue, being the Bampton Lectures for 1940

Εκδόσεις S. P. C. K London, 1977

Ο George Prestige (1889–1955) ήταν Άγγλος αγγλικανός θεολόγος και πατρολόγος, γνωστός κυρίως για τη συμβολή του στη μελέτη της πατερικής θεολογίας και ειδικότερα της τριαδολογίας.

Διετέλεσε καθηγητής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και συνδύασε φιλολογική ακρίβεια με συστηματικό θεολογικό στοχασμό. Το σημαντικότερο έργο του είναι το God in Patristic Thought (1936), όπου ανέλυσε πώς οι Έλληνες Πατέρες διαμόρφωσαν τη χριστιανική κατανόηση του Θεού, αποφεύγοντας τόσο τον δογματικό αναχρονισμό όσο και τη φιλοσοφική απλοποίηση.

Ο Prestige ξεχωρίζει για τη νηφάλια, ιστορικά ευαίσθητη προσέγγισή του. Για τον λόγο αυτό θεωρείται ακόμη και σήμερα σημείο αναφοράς στη σύγχρονη πατρολογική έρευνα.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΔΙΑΛΕΞΗ I
ΠΑΡΑΔΟΣΗ: Ή, ΤΟ ΓΡΑΦΙΚΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ: ΠΡΟΛΟΓΟΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ II
ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ: Ή, ΠΙΣΤΗ ΣΕ ΘΕΙΟ ΣΩΤΗΡΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ III
ΩΡΙΓΕΝΗΣ: Ή, ΟΙ ΑΞΙΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ IV
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ: Ή, Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

ΔΙΑΛΕΞΗ V
ΑΠΟΛΛΙΝΑΡΙΟΣ: Ή, ΘΕΙΑ ΕΙΣΒΟΛΗ

ΔΙΑΛΕΞΗ VI
ΝΕΣΤΟΡΙΟΣ: Ή, ΛΥΤΡΩΜΕΝΗ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ VII
ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ή, ΕΝΑΣ ΚΥΡΙΟΣ, ΜΙΑ ΠΙΣΤΗ, ΕΝΑ ΒΑΠΤΙΣΜΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ VIII
ΕΡΩΣ: Ή, ΑΦΟΣΙΩΣΗ ΣΤΗΝ ΙΕΡΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΙΛΟΓΟΣ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

Διάλεξη 2

Κάλλιστος: ή, η πίστη σε ένα Θεϊκό Σωτήρα

Οι τέσσερις αναρτήσεις του blog αποτελούν διαδοχικά τμήματα της 2ης διάλεξης, με τίτλο «Κάλλιστος: ή, η πίστη σε ένα Θεϊκό Σωτήρα».

Η σύνοψή τους περιλαμβάνει τα εξής κεντρικά σημεία:

1. «Οι Πατέρες και οι αιρετικοί 4» — Κάλλιστος και το πρόβλημα της θεότητας του Χριστού

Η τέταρτη ανάρτηση αρχίζει με τον Κάλλιστο, επίσκοπο Ρώμης στις αρχές του 3ου αιώνα, και χρησιμοποιεί την πολυτάραχη ζωή του ως αφετηρία για να παρουσιάσει το θεολογικό περιβάλλον της πρώιμης Ρωμαϊκής Εκκλησίας.

Ο Prestige παρουσιάζει αρχικά την εντυπωσιακή —και σε μεγάλο βαθμό εχθρικά παραμορφωμένη από τον Ιππόλυτο— βιογραφία του Κάλλιστου: δούλος, οικονομικά αποτυχημένος, κατάδικος στα μεταλλεία της Σαρδηνίας, αργότερα κληρικός, υπεύθυνος του χριστιανικού κοιμητηρίου της Ρώμης και τελικά επίσκοπος. Η ιστορία αυτή έχει για τον Prestige σημασία όχι τόσο ως βιογραφική λεπτομέρεια όσο επειδή δείχνει τη δυναμική και κοινωνικά ανομοιογενή Εκκλησία της Ρώμης.

Στη συνέχεια περιγράφεται η Ρωμαϊκή Εκκλησία του 2ου αιώνα ως ένας χώρος όπου συνυπάρχουν πολλές διαφορετικές «σχολές» και θεολόγοι: Μαρκίων, Βαλεντίνος, Ιουστίνος, Πολύκαρπος, Θεόδοτος, Νοητός, Πραξέας, Σαβέλλιος, Ειρηναίος, Ωριγένης, Ιππόλυτος κ.ά. Η εικόνα που δίνει ο Prestige είναι σχεδόν πανεπιστημιακή: διαφορετικοί διδάσκαλοι προσελκύουν μαθητές και δημιουργούν κύκλους επιρροής, οι οποίοι μπορούν ακόμη και να εξελιχθούν σε σχίσματα.

Το κεντρικό θεολογικό πρόβλημα εμφανίζεται τότε καθαρά:

Αν ο Χριστός είναι ο Σωτήρας, και η σωτηρία είναι έργο του ίδιου του Θεού, τότε ο Χριστός πρέπει να είναι πραγματικά Θεός.

Αυτό όμως δημιουργεί το πρόβλημα του χριστιανικού μονοθεϊσμού: πώς μπορεί ο Πατήρ, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα να είναι πραγματικά θεία Πρόσωπα χωρίς ο Χριστιανισμός να καταλήξει σε πολυθεϊσμό;

Ο Prestige παρουσιάζει δύο ακραίες λύσεις:

• να καταργηθούν οι πραγματικές διακρίσεις των Προσώπων, οπότε ο ένας Θεός απλώς εμφανίζεται με διαφορετικούς τρόπους·
• να διατηρηθούν οι διακρίσεις αλλά να υποβιβαστούν ο Υιός και το Πνεύμα, ώστε μόνο ο Πατήρ να είναι πλήρως Θεός.

Και οι δύο λύσεις, κατά τον Prestige, αποτυγχάνουν. Η πρώτη οδηγεί προς τον τροπικισμό/σαβελλιανισμό, η δεύτερη προς τον υιοθετισμό ή υποταγή του Υιού.

Η ανάρτηση κλείνει με τον Βαλεντίνο: ο Γνωστικός προσπαθεί να λύσει το χάσμα Θεού και κόσμου μέσω μιας αλυσίδας τριάντα θεϊκών εκπορεύσεων. Όμως, για τον Prestige, η λύση αυτή απλώς πολλαπλασιάζει τα προβλήματα χωρίς να γεφυρώνει πραγματικά το χάσμα.

Κεντρική ιδέα της ανάρτησης 4:
Η πίστη στον Χριστό ως πραγματικό Σωτήρα οδηγεί αναπόφευκτα στο ερώτημα ποιος είναι ο Χριστός σε σχέση με τον Θεό Πατέρα. Οι πρώτες αιρέσεις είναι διαφορετικές προσπάθειες να λυθεί αυτό το πρόβλημα.

---

2. «Οι Πατέρες και οι αιρετικοί 5» — Βαλεντίνος, Θεόδοτος, Σαβέλλιος και η διαμάχη για την Τριάδα

Η πέμπτη ανάρτηση συνεχίζει ακριβώς από τον Βαλεντίνο.

Ο Prestige παρουσιάζει τρεις βασικές εσφαλμένες λύσεις στο πρόβλημα:

α. Ο Βαλεντίνος

Ο Γνωστικισμός προσπαθεί να λύσει το πρόβλημα με διαδοχικές εκπορεύσεις από τον ύψιστο Θεό. Όμως ο Χριστός, σύμφωνα με το σύστημα του Βαλεντίνου, βρίσκεται κάτω από αυτές τις εκπορεύσεις και επομένως δεν είναι ο ίδιος ο απόλυτος Θεός. Για τον Prestige, αυτό είναι ασύμβατο με τη χριστιανική εμπειρία της σωτηρίας.

β. Ο Θεόδοτος

Εδώ γίνεται το αντίθετο: ο Χριστός ξεκινά ως άνθρωπος, ο οποίος μέσω του Αγίου Πνεύματος «υιοθετείται» από τον Θεό. Δηλαδή ο Ιησούς δεν είναι εκ φύσεως ο αιώνιος Υιός, αλλά ένας εξαιρετικός άνθρωπος που ανυψώνεται στη θεότητα.

Ο Prestige θεωρεί ότι και αυτή η λύση καταστρέφει το θεμέλιο της χριστιανικής σωτηριολογίας: αν ο Σωτήρας είναι τελικά άνθρωπος που έγινε Θεός, τότε ο άνθρωπος γίνεται κατά κάποιον τρόπο ο φορέας του έργου της σωτηρίας.

γ. Πραξέας, Νοητός και Σαβέλλιος

Εδώ εμφανίζεται η αντίθετη λύση: Πατήρ και Υιός δεν είναι πραγματικά δύο Πρόσωπα. Είναι ο ίδιος Θεός που εμφανίζεται άλλοτε ως Πατήρ και άλλοτε ως Υιός.

Το πλεονέκτημα αυτής της θέσης είναι ότι διατηρεί ακέραιη τη θεότητα του Χριστού και συνεπώς τη θεία προέλευση της σωτηρίας. Το πρόβλημα είναι ότι καταργεί την πραγματική σχέση Πατρός και Υιού που μαρτυρεί η Καινή Διαθήκη.

Εδώ εμφανίζεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ανάλυσης του Prestige: οι αιρέσεις δεν είναι απλώς «παράλογες ιδέες». Καθεμία προσπαθεί να διασώσει κάτι πραγματικά σημαντικό από τη χριστιανική πίστη, αλλά το κάνει θυσιάζοντας κάποια άλλη εξίσου θεμελιώδη αλήθεια.

Στο δεύτερο μέρος της ανάρτησης περνάμε από τη χριστολογία στη σωτηριολογία και την εκκλησιαστική πειθαρχία. Ο Κάλλιστος χαλαρώνει το εξαιρετικά αυστηρό σύστημα μετανοίας και επιτρέπει ακόμη και σε μοιχούς και πόρνους, μετά από ειλικρινή μετάνοια, να επανέλθουν στην Εκκλησία μία φορά. Ο Ιππόλυτος αντιδρά έντονα και τον θεωρεί υπερβολικά επιεική.

Ο Prestige ερμηνεύει θετικά τη στάση του Καλλίστου: η Εκκλησία δεν υπάρχει για να διακηρύσσει απλώς την ιδανική ηθική καθαρότητα, αλλά για να ενεργοποιεί τη χάρη και να οδηγεί τον αμαρτωλό στη μετάνοια.

Κεντρική ιδέα της ανάρτησης 5:
Οι αιρέσεις προσπαθούν να λύσουν το πρόβλημα της σχέσης Πατρός–Υιού, αλλά αποτυγχάνουν επειδή θυσιάζουν είτε την πλήρη θεότητα του Χριστού είτε την πραγματική διάκριση Πατρός και Υιού. Παράλληλα, ο Κάλλιστος εφαρμόζει στην ποιμαντική πράξη την ίδια βασική αρχή: η χάρη πρέπει πραγματικά να σώζει τον αμαρτωλό.

---

3. «Οι Πατέρες και οι αιρετικοί 6» — Ειρηναίος και η θετική χριστιανική αντίληψη της σωτηρίας

Η έκτη ανάρτηση είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί ο Prestige αφήνει προσωρινά τις αντιπαραθέσεις και παρουσιάζει την θετική χριστιανική διδασκαλία περί σωτηρίας, κυρίως μέσα από τον Ειρηναίο.

Κεντρικό κείμενο είναι η «Απόδειξις τοῦ Ἀποστολικοῦ Κηρύγματος» του Ειρηναίου.

Η σωτηρία παρουσιάζεται όχι ως απελευθέρωση της ψυχής από το σώμα, αλλά ως αποκατάσταση και ανακεφαλαίωση ολόκληρου του ανθρώπου.

Ο Λόγος γίνεται άνθρωπος και εισέρχεται ακριβώς μέσα στην κατάσταση όπου ο άνθρωπος έχει πέσει:

• στην αμαρτία,
• στον θάνατο,
• στη φθορά.

Ο Χριστός, ως νέος Αδάμ, αναιρεί μέσα στην ανθρώπινη φύση αυτό που είχε συμβεί μέσω του παλαιού Αδάμ. Η Ενσάρκωση επομένως δεν είναι απλώς μια «εμφάνιση» του Θεού στον κόσμο. Είναι η είσοδος του Θεού στην ίδια την ανθρώπινη ιστορία για την αναδημιουργία του ανθρώπου.

Έτσι ο Χριστός:

γεννιέται → πάσχει → πεθαίνει → ανασταίνεται → ανυψώνει την ανθρώπινη φύση προς τον Πατέρα.

Και η σωτηρία δεν αναβάλλεται αποκλειστικά για τη μετά θάνατον ζωή. Οι καρποί της αρχίζουν ήδη μέσα στον παρόντα κόσμο, μέσω της πίστης, της αγάπης, της αγιότητας και της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος.

Στη συνέχεια ο Prestige συγκρίνει τη χριστιανική σωτηριολογία με τον Γνωστικισμό και τον ελληνιστικό κόσμο.

Για τον Γνωστικισμό το βασικό πρόβλημα είναι η κοσμολογία: πώς μπορεί ένας τέλειος Θεός να δημιούργησε έναν ατελή υλικό κόσμο; Έτσι ο Γνωστικός πολλαπλασιάζει ενδιάμεσες θεότητες και εκπορεύσεις.

Ο Χριστιανισμός όμως λέει κάτι πολύ διαφορετικό:

ο ίδιος ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο είναι ο Θεός που τον σώζει.

Επομένως δεν υπάρχει ανάγκη να θεωρηθεί η ύλη κακή ή ο κόσμος θεϊκό λάθος.

Και εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο σημαντικά σημεία του Prestige: η χριστιανική σωτηρία είναι θετική, όχι αρνητική.

Για τον ελληνιστικό μυστικισμό η σωτηρία τείνει να σημαίνει απελευθέρωση από το σώμα. Για τον Χριστιανισμό σημαίνει τελείωση του ανθρώπου ως ψυχοσωματικής υπάρξεως και τελική ανάσταση.

Κεντρική ιδέα της ανάρτησης 6:
Ο Ειρηναίος προσφέρει το θετικό αντίβαρο στις αιρέσεις: ο Χριστός σώζει επειδή προσλαμβάνει πραγματικά την ανθρώπινη φύση, ανακεφαλαιώνει την ανθρώπινη ιστορία και οδηγεί τον άνθρωπο στην ανάσταση.

---

4. «Οι Πατέρες και οι αιρετικοί 7» — Ο ιστορικός και θείος Σωτήρας

Η έβδομη ανάρτηση αποτελεί ουσιαστικά το θεολογικό συμπέρασμα της διάλεξης για τον Κάλλιστο.

Ο Prestige αντιπαραθέτει δύο διαφορετικές αντιλήψεις της θρησκείας:

Γνωστικισμός / ελληνιστικός κόσμος:
φαντασιακές κοσμολογίες, εκπορεύσεις, μυθολογικές μορφές και σωτήρες που δεν ανήκουν πραγματικά στην ιστορία.

Χριστιανισμός:
ένας Θεός, ένας Δημιουργός, ένας Υιός, μία ιστορία και ένας συγκεκριμένος άνθρωπος — ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ.

Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό επιχείρημα ολόκληρης της ενότητας:

Ο Χριστιανισμός δεν κατασκευάζει έναν σωτήρα μέσα από τη θρησκευτική φαντασία. Αναγνωρίζει ως Σωτήρα ένα ιστορικό πρόσωπο.

Ο Prestige αντιπαραθέτει αυτή την ιστορικότητα προς τις μυστηριακές και γνωστικές θρησκείες της ύστερης αρχαιότητας, οι οποίες πρόσφεραν στους ανθρώπους πνευματικές εμπειρίες και ελπίδες για μετά θάνατον ζωή, αλλά χωρίς έναν πραγματικό ιστορικό Σωτήρα.

Εδώ εμφανίζεται και η πολύ ενδιαφέρουσα παρατήρηση για τον Αριστοτέλη και τους αρχαίους Έλληνες. Κατά τον Prestige, η κλασική φιλοσοφία αναζητούσε την αλήθεια και τη δύναμη της διάνοιας, αλλά δεν είχε αναπτύξει την ανάγκη για έναν προσωπικό Σωτήρα. Αργότερα, καθώς ο ελληνιστικός κόσμος αισθάνεται την «κάμψη του θάρρους», στρέφεται περισσότερο προς την εσωτερικότητα, τα μυστήρια και την προσωπική σωτηρία.

Και τότε έρχεται η μεγάλη χριστιανική καινοτομία:

ο Σωτήρας δεν είναι ούτε μια αφηρημένη θεότητα ούτε μια εσωτερική δύναμη της ψυχής ούτε μια μυθολογική μορφή.

Είναι ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος έζησε, σταυρώθηκε και αναστήθηκε μέσα στην ιστορία, ενώ ταυτόχρονα είναι ο θείος Σωτήρας.

Το περίφημο γκράφιτι του Alexamenos χρησιμοποιείται ακριβώς για να δείξει πόσο σκανδαλώδης ήταν αυτή η χριστιανική πίστη για τον αρχαίο κόσμο: οι Χριστιανοί λάτρευαν ως Θεό έναν άνθρωπο που είχε πεθάνει με τον πιο ατιμωτικό τρόπο, πάνω στον σταυρό.

Και εδώ ο Prestige καταλήγει στο παράδοξο:

οι Χριστιανοί δεν θεοποίησαν έναν ισχυρό άνθρωπο. Θεοποίησαν έναν σταυρωμένο και φαινομενικά αποτυχημένο άνθρωπο.

Αυτό, κατά τον συγγραφέα, κάνει ακόμη πιο εντυπωσιακή την πίστη τους: ο Χριστός δεν τους υπόσχεται πλούτο, ασφάλεια ή απαλλαγή από τον θάνατο. Τους σώζει από την αμαρτία, την πνευματική νέκρωση και την απώλεια της σχέσης με τον Θεό.

Η ανάρτηση ολοκληρώνεται με τη διαπίστωση ότι η θεολογική διατύπωση της θεότητας του Χριστού χρειάστηκε χρόνο, όμως η βασική πίστη ήταν εξαρχής παρούσα: ο ιστορικός Ιησούς είναι ο θείος Σωτήρας.

---

Η συνολική λογική των τεσσάρων αναρτήσεων

Αν τις διαβάσουμε ως μία ενιαία ενότητα, η πορεία του Prestige είναι πολύ καθαρή:

4 → Το πρόβλημα
Πώς μπορεί ο Χριστός να είναι Θεός χωρίς να καταργείται ο μονοθεϊσμός;

5 → Οι λανθασμένες λύσεις
Γνωστικισμός, υιοθετισμός, τροπικισμός/σαβελλιανισμός: κάθε λύση σώζει ένα στοιχείο της πίστης αλλά καταστρέφει ένα άλλο.

6 → Η θετική σωτηριολογία
Ο Ειρηναίος δείχνει ότι ο Χριστός σώζει επειδή είναι ο αληθινός Θεός που έγινε πραγματικός άνθρωπος και ανακεφαλαιώνει την ανθρώπινη φύση.

7 → Το θεμελιώδες χριστιανικό παράδοξο
Ο Σωτήρας είναι ταυτόχρονα ιστορικός και θείος. Δεν είναι μυθολογική κατασκευή, ούτε αφηρημένη θεϊκή αρχή, ούτε εσωτερική δύναμη της ψυχής.

Και υπάρχει ένα πολύ σημαντικό νήμα που διαπερνά και τις τέσσερις αναρτήσεις:

Ο Prestige αντιλαμβάνεται την πατερική θεολογία ως διαφύλαξη μιας προϋπάρχουσας εκκλησιαστικής εμπειρίας και όχι ως αυθαίρετη φιλοσοφική κατασκευή.

Γι' αυτό και στο τέλος της 7ης ανάρτησης τονίζει ότι ο Χριστιανισμός μπορούσε να δεχθεί ελληνιστικές και φιλοσοφικές επιρροές, αλλά τις αφομοίωνε χωρίς να αφήνει αυτές να μεταβάλουν τον «σκληρό πυρήνα» της πίστης.

Αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι και το κλειδί για να καταλάβουμε τι προσπαθεί πραγματικά να κάνει ο Prestige: δεν γράφει απλώς ιστορία των αιρέσεων. Χρησιμοποιεί τις αιρέσεις για να δείξει τι ακριβώς θεωρεί ότι πρέπει να παραμείνει αδιαπραγμάτευτο στον χριστιανισμό: ο ένας Δημιουργός Θεός, η πραγματική διάκριση Πατρός και Υιού, η πλήρης θεότητα του Χριστού, η πραγματική Ενσάρκωση, η ιστορικότητα της σωτηρίας και η ενεργός χάρη που μεταμορφώνει τον άνθρωπο.

Η χριστιανική πίστη δεν μπορεί να θυσιάσει ούτε τη θεότητα του Χριστού ούτε την πραγματική σχέση Του με τον Πατέρα ούτε τη σωτηριολογική σημασία της Ενσάρκωσης.

Συνολικά το κείμενο των αναρτήσεων παρουσιάζεται παρακάτω:

Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής: Ἡ Κοίμησις τῆς Θεοτόκου

 

Ἀπό τό βιβλίο: «Ὁ Βίος τῆς ὑπερευλογημένης Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καί Ἀειπαρθένου Μαρίας», Ἱερόν Κελλίον Ἁγίου Νικολάου «Μπουραζέρη», Ἅγιον Ὄρος, 2010

Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής

Tώρα μὲ τὴν Χάριν της θὰ ὁμιλήσωμε περὶ τῆς ἐξόδου καὶ τῆς Μεταστάσεως αὐτῆς ἀπὸ τὸν παρόντα κόσμον εἰς τὴν αἰώνιον Βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ της. Εἶναι ὄντως φαιδρὰ καὶ χαρμόσυνος γιὰ τὴν ἀκοὴν τῶν φιλοθέων ἡ τοιαύτη διήγησις.
Ὅταν, λοιπόν, ὁ Χριστός, ὁ Θεός μας, εὐδόκησε νὰ μεταθέση τὴν παναγίαν καὶ πανάμωμον μητέρα του ἀπὸ τὸν κόσμον αὐτὸν εἰς τὴν Βασιλείαν του, προκειμένου νὰ λάβη τὸν ἄφθαρτον στέφανον τῶν ὑπερφυῶν ἀγώνων καὶ ἀρετῶν της, νὰ τὴν τοποθετήση θεομητροπρεπῶς «ἐκ δεξιῶν του, περιβεβλημένην μὲ πορφύραν καὶ πεποικιλμένην ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ» (Ψαλμ. μδ΄, 12) καὶ νὰ τὴν ἀνακηρύξη Βασίλισσαν πάντων τῶν κτισμάτων, ὁδηγῶν αὐτὴν εἰς τὸ...ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος καὶ ἐγκαθιστῶν εἰς τὰ ἐπουράνια Ἅγια τῶν Ἁγίων, τῆς ἐγνωστοποίησε ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἔνδοξον αὐτῆς μετάστασιν.
Ἀπέστειλε πάλιν εἰς αὐτὴν τὸν ἀρχάγγελον Γαβριὴλ γιὰ νὰ τῆς ἀναγγείλη τὴν ἔνδοξον ἐκδημίαν της, καθὼς ἄλλοτε τὴν θαυμαστὴν αὐτῆς σύλληψιν.

Τὴν ἐπεσκέφθη λοιπὸν ὁ ἀρχάγγελος καὶ τῆς ἐπέδωσε ἕνα κλάδον φοίνικος, σύμβολον τῆς νίκης, τὸ ὁποῖον εἶχε ἄλλοτε χρησιμοποιήσει ὁ λαὸς ὑποδεχόμενος εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ τὸν Υἱόν της, τὸν νικητὴν τοῦ θανάτου καὶ ἐξολοθρευτὴν τοῦ Ἅδου.
Ὁμοίως καὶ τώρα ὁ Γαβριὴλ δίδει αὐτὸν τὸν κλάδον εἰς τὴν Παρθένον, ὡς σύμβολον τῆς νίκης κατὰ πάντων τῶν δεινῶν καὶ τῆς καταλύσεως τοῦ θανάτου, λέγοντας· «Ὁ Κύριος καὶ Υἱός σου σὲ προσκαλεῖ: Ἔφθασε ἡ ὥρα νὰ ἔλθης πλησίον μου, ὦ καλὴ μῆτερ μου (Ἆσμ. ἀσμ. β΄, 10 καὶ 13).

Γιὰ τοῦτο μὲ ἀπέστειλε πάλι νὰ σοῦ ἀνακοινώσω, ὦ «εὐλογημένη ἐν γυναιξί», ὅτι σήμερα θὰ εὐφράνης, ὦ Κεχαριτωμένη, τὶς οὐράνιες στρατιὲς μὲ τὴν ἄνοδόν σου καὶ θὰ λαμπρύνης περισσότερον τὶς ψυχὲς τῶν ἁγίων, καθὼς ἔπλησες εὐφροσύνης τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὴν γῆν. Ἀγάλλου καὶ σὺ μαζί τους καθὼς ἄλλοτε τὸ εἶχες φανερώσει, διότι ἀπὸ τώρα θὰ σὲ μακαρίζουν εἰς τοὺς αἰῶνας ὅλα τὰ λογικὰ κτίσματα, «πᾶσαι αἱ γενεαί». «Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ».

Οἱ προσευχὲς καὶ οἱ ἱκεσίες σου ἀνέβησαν εἰς τὸν οὐρανόν, πρὸς τὸν Υἱόν σου, ὅθεν κατὰ τὸ αἴτημά σου σὲ προστάζει νὰ ἀφήσης τὸν κόσμον αὐτὸν καὶ νὰ ἀνέλθης εἰς τὰ οὐράνια σκηνώματα γιὰ νὰ εἶσαι αἰωνίως μαζί του, εἰς τὴν ἀληθινὴν καὶ αἰωνίαν ζωήν».
Καθὼς ἤκουσε ἡ ἁγία Θεοτόκος τοὺς λόγους τούτους ἐπλήσθη χαρᾶς καὶ ἔδωσε εἰς τὸν ἄγγελον τὴν ἰδίαν, ὅπως καὶ παλαιά, ἀπόκρισιν: «Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι —καὶ τώρα— κατὰ τὸ ρῆμα σου⋅ καὶ ἀπῆλθεν ἀπ’ αὐτῆς ὁ ἄγγελος» (Λουκ. α΄, 38).

Τότε ἡ ὑπερευλογημένη καὶ ἔνδοξος Θεοτόκος Μαρία ἠγέρθη καὶ ἀγαλλομένη ἐπορεύθη εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν γιὰ νὰ ἀπευθύνη πρὸς τὸν Κύριον ἐν ἡσυχίᾳ τὶς εὐχαριστίες καὶ τὰ αἰτήματά της γι’ αὐτὴν τὴν ἰδίαν καὶ γιὰ τὸν κόσμον ὅλον.

Ὅταν ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος, ὕψωσε τὰ χέρια καὶ προσέφερε τὴν λογικὴν λατρείαν εἰς τὸν Υἱόν της, τὶς δεήσεις καὶ τὶς εὐχαριστίες της. Συνέβη τότε ἕνα μέγα θαῦμα, τὸ ὁποῖον γνωρίζουν ἐκεῖνοι ποὺ ἠξιώθησαν τῆς τοιαύτης ἐμπειρίας καὶ δι’ αὐτῶν ἔφθασε ἕως ἐμᾶς.Ἐνῷ, δηλαδή, προσηύχετο καὶ παρακαλοῦσε τὸν Κύριον μέσα εἰς μίαν πραγματικὴν μυσταγωγίαν, ὅλα τὰ ἐκεῖ εὑρισκόμενα δένδρα ἔκλιναν πρὸς τὴν γῆν καὶ τὴν προσεκύνησαν. Ὅταν ἐτελείωσε τὴν ἱκεσίαν καὶ τὴν εὐχαριστίαν της, πλημμυρισμένη ὅλη ἀπὸ Θεὸν ἐπέστρεψε εἰς τὴν Σιών.

Εὐθὺς ἀμέσως ὁ Κύριος ἀπέστειλε ἐπὶ νεφέλης τὸν εὐαγγελιστὴν καὶ Θεολόγον Ἰωάννην, καθ’ ὅτι ἡ ἁγία Παρθένος εἶχε μεγάλην ἐπιθυμίαν νὰ τὸν ἰδῆ, δεδομένου ὅτι ὁ Κύριος τοὺς εἶχε συνδέσει δι’ υἱοθεσίας. Ἡ ἐξ ὅλων τῶν γυναικῶν ὑπερευλογημένη καθὼς τὸν εἶδε ἐχάρη ἀκόμη περισσότερον καὶ ἐζήτησε νὰ προσευχηθοῦν.
Μετὰ τὴν εὐχὴν ἡ ἁγία καὶ ἀειπάρθενος Βασίλισσα ἀνεκοίνωσε εἰς τὸν Ἰωάννην καὶ εἰς τὶς ἐκεῖ παρευρισκόμενες παρθένους τὸ νέον μήνυμα τοῦ ἀρχαγγέλου ποὺ ἀφοροῦσε τὴν μετάθεσίν της καὶ τοὺς ἔδειξε τὸν κλάδον τοῦ φοίνικος τὸν ὁποῖον παρέλαβε ἀπὸ αὐτόν.

Παρήγγειλε νὰ ἑτοιμάσουν τὸν οἶκον της, νὰ ἀνάψουν λαμπάδες καὶ νὰ θυμιάσουν, διότι τὸν εἶχε ἤδη διακοσμήσει ὡς ἄλλον νυμφικὸν θάλαμον εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ὑπεδέχετο τὸν ἀθάνατον Νυμφίον, τὸν παντευλόγητον Υἱόν της, τὸν ὁποῖον προσδοκοῦσε μὲ μίαν ἀκατάσχετον ἐλπίδα. Ὅταν ὅλα ἐτακτοποιήθησαν, ἐγνωστοποίησε εἰς τοὺς συνοδοὺς καὶ τοὺς γνωστούς της τὸ ἐπικείμενον μυστήριον τῆς Μεταστάσεώς της καὶ ἐκεῖνοι ἀμέσως τὴν περιεκύκλωσαν κλαίοντας καὶ θρηνώντας γιὰ τὸν ἀποχωρισμόν τους, καθ’ ὅτι μετὰ Θεὸν αὐτὴν εἶχαν ἐλπίδα καὶ βοήθειαν.

Ἡ ἀδελφή τους ὅμως, ἡ Θεομήτωρ καὶ Βασίλισσα, τοὺς παρηγοροῦσε ἕναν ἕναν χωριστὰ καὶ ὅλους μαζὶ καὶ τοὺς ἀπηύθηνε ἕνα συγκινητικὸν χαιρετισμὸν λέγουσα: «Χαίρετε, τέκνα μου εὐλογημένα καὶ μὴ κάμετε τὴν μετάστασίν μου ἀφορμὴν θρήνου, ἀλλὰ πλησθῆτε ἀγαλλιάσεως, διότι ἔρχεται ἡ αἰώνιος εὐφροσύνη, ὁ Κύριός μου καὶ Υἱός μου καὶ ἡ Χάρις καὶ τὸ ἔλεός του θὰ εἶναι πάντοτε μαζί σας».

Ἐκοίταξε ἔπειτα τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην καὶ τοῦ εἶπε νὰ δώση τὴν ἐσθῆτα καὶ τὸ μαφόριόν της εἰς τὶς δύο χῆρες οἱ ὁποῖες τὴν ὑπηρετοῦσαν. Ἐν συνεχείᾳ τοὺς ἐφανέρωσε τὰ μυστήρια τῆς ἐκδημίας της καὶ τῆς ἐπ’ εὐκαιρίᾳ αὐτῆς θείας ἐπισκέψεως, καθὼς καὶ τὴν σημασίαν τοῦ κάθε γεγονότος. Ἔπειτα ἐκανόνισε τὰ τῆς κηδείας καὶ τοὺς παρήγγειλε πὼς νὰ τὴν μυρώσουν καθὼς καὶ ποῦ νὰ θάψουν τὸ πανάσπιλον σῶμα της.

Μετὰ ταῦτα ἡ ἔνδοξος Θεομήτωρ ἀνεκλίθη εἰς ἕνα κράββατον, τὴν κλίνην ἐκείνην τὴν ὁποίαν καθ’ ἑκάστην νύκτα ἔλουζε μὲ τὰ δάκρυα τῶν ὀφθαλμῶν της ἀπὸ ἀγάπην πρὸς τὸν Υἱόν της Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ τὴν ἐλάμπρυνε μὲ τὶς προσευχὲς καὶ τὶς δεήσεις αὐτῆς. Κατόπιν ἐζήτησε καὶ πάλιν νὰ ἀνάψουν τὶς λαμπάδες. Οἱ δὲ ἐκεῖ συγκεντρωμένοι πιστοί, αἰσθανόμενοι ὅτι ἐγγίζει ἡ ὥρα τῆς ἐκδημίας τῆς μητρὸς αὐτῶν Παναγίας Παρθένου, ἐξέσπασαν εἰς λυγμούς.

Ἔπεσαν εἰς τὸ ἔδαφος καὶ τὴν ἱκέτευαν νὰ μὴ τοὺς ἀφήση ὀρφανούς. Ἐὰν ὅμως ἦταν ἀναπόφευκτος ἡ ἀναχώρησίς της ἀπὸ τὸν κόσμον αὐτόν, νὰ τοὺς συνοδεύη εἰς τὸ ἑξῆς μὲ τὴν Χάριν καὶ τὶς πρεσβεῖες της. Ἡ ἁγία Θεοτόκος ἤνοιξε τότε τὸ ἀμόλυντον καὶ καθαρώτατον στόμα της καὶ τοὺς εἶπε: «Ἡ εὐδοκία τοῦ Υἱοῦ καὶ Θεοῦ μου ἐπ’ ἐμέ⋅ «οὗτός μου Θεὸς καὶ δοξάσω αὐτόν⋅Θεὸς τοῦ Πατρός μου καὶ ὑψώσω αὐτόν» ( Ἐξοδ. ιε΄, 2). Αὐτὸς εἶναι ὁ Υἱός μου, ὁ ὁποῖος κατὰ σάρκα ἐγεννήθη ἀπὸ ἐμέ, ὅμως πατὴρ αὐτοῦ εἶναι ὁ Θεός, ὁ καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ δημιουργός. Γιὰ τοῦτο ποθῶ νὰ πορευθῶ πρὸς αὐτόν, ὁ ὁποῖος χορηγεῖ εἰς πάντας τὸ εἶναι καὶ τὴν ζωήν.

Παρ’ ὅλον δὲ ποὺ θὰ ὑπάγω ἐκεῖ πλησίον του, δὲν θὰ παύσω νὰ παρακαλῶ καὶ νὰ πρεσβεύω ὑπὲρ ὑμῶν καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν χριστιανῶν καὶ τοῦ κόσμου παντός, οὕτως ὥστε ὁ φιλάνθρωπος Κτίστης, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός του, νὰ εὐσπλαγχνίζεται ὅλους τοὺς πιστούς, νὰ τοὺς ἐνισχύη καὶ νὰ τοὺς καθοδηγῆ εἰς τὸν δρόμον τῆς ἀληθινῆς ζωῆς· νὰ μεταστρέφη τοὺς ἀπίστους καὶ νὰ τοὺς συμπεριλάβη ὅλους εἰς μίαν ποίμνην ( Ἰωάν., ι΄16), καθ’ ὅτι ὡς καλὸς Ποιμὴν ἔδωσε τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν προβάτων του, γνωρίζει δὲ τὰ ἰδικά του καὶ ἀναγνωρίζεται ἀπὸ αὐτά».

Καὶ καθὼς ἡ ὑπερευλογημένη μήτηρ τοῦ Χριστοῦ τοιουτοτρόπως ὡμιλοῦσε καὶ συγχρόνως τοὺς εὐλογοῦσε, ἠκούσθη αἴφνης δυνατὴ βροντὴ καὶ ἐνεφανίσθη μία νεφέλη φερομένη ἀπὸ γαλήνιαν αὔρα. Ἀπὸ τὴν μεγαλειώδη αὐτὴν νεφέλην, ἤρχισαν νὰ πίπτουν εἰς τὴν γῆν ὡς σταγόνες μυριπνόου δρόσου οἱ ἅγιοι ἔνδοξοι μαθηταὶ καὶ Ἀπόστολοι τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, συνερχόμενοι «ἐπὶ τὸ αὐτό» ἀπὸ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης εἰς τὴν αὐλὴν τῆς Παναγίας Παρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας. Ἀμέσως ὁ εὐαγγελιστὴς καὶ Θεολόγος Ἰωάννης, ἀφοῦ τοὺς ὑπεδέχθη καὶ ἤρεμα τοὺς ἐχαιρέτισε, τοὺς ὡδήγησε ἐνώπιον τῆς ὑπεραγίας καὶ μακαρίας Παρθένου.

Δὲν ἦλθαν μόνον οἱ δώδεκα, ἀλλὰ καὶ ἀρκετοὶ ἀπὸ τοὺς πολυάριθμους μαθητάς των οἱ ὁποῖοι εἶχαν ἐπιλεγῆ καὶ ἀξιωθῆ τῆς ἀποστολικῆς διαδοχῆς, ὅπως μᾶς τὸ δηλώνει ὁ μέγας Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης εἰς τὴν πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολήν του.
Λέγει, δηλαδή, ὅτι αὐτὸς ὁ ἴδιος ὁ Διονύσιος μαζὶ μὲ τὸν Τιμόθεον, τὸν Ἱερόθεον καὶ ἄλλους ὁμοψύχους των ἔφθασαν ἐκεῖ μὲ τοὺς Ἀποστόλους γιὰ τὴν ἐκδημίαν τῆς Βασιλίσσης. Εἰσῆλθαν, λοιπόν, καὶ παρέστησαν ἐνώπιόν της καὶ τὴν προσεκύνησαν μετὰ δέους καὶ ἄκρας εὐλαβείας. Ἡ δὲ μακαρία καὶ Παναγία Παρθένος τοὺς εὐλόγησε καὶ τοὺς ἀνήγγειλε τὴν ἀναχώρησίν της ἀπὸ τὸν κόσμον αὐτόν.

Τοὺς διηγήθη ἐπίσης περὶ τοῦ εὐαγγελισμοῦ τῆς κοιμήσεώς της ἐκ μέρους τοῦ ἀρχαγγέλου, καὶ ἀφοῦ τοὺς ἔδειξε τὸ ἐπινίκιον σύμβολον τῆς Μεταστάσεώς της, τὸν κλάδον δηλαδὴ τοῦ φοίνικος τὸν ὁποῖον τῆς ἔδωσε ὁ ἀρχηγὸς τῶν ἀγγέλων, τοὺς ἐπαρηγόρησε καὶ πάλι τοὺς εὐλόγησε, ἐνισχύουσα καὶ στηρίζουσα αὐτοὺς εἰς τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος.

Ἀπεχαιρέτισε τὸν Πέτρον καὶ τὸν Παῦλον καθὼς καὶ ὅλους τοὺς λοιπούς, λέγοντας πρὸς αὐτούς: «Χαίρετε τέκνα, φίλοι καὶ μαθηταὶ τοῦ υἱοῦ καὶ Θεοῦ μου. Εἶσθε μακάριοι, ποὺ ἔχετε κριθῆ ἄξιοι νὰ γίνετε μαθηταὶ τοῦ εὐλογητοῦ καὶ ἐνδόξου Κυρίου καὶ Δεσπότου, ὁ ὁποῖος σᾶς ἐνεπιστεύθη τὴν διακονίαν τοιούτων μεγίστων μυστηρίων καὶ σᾶς ἐξέλεξε συμμετόχους τῶν διωγμῶν καὶ τῶν Παθῶν αὐτοῦ, γιὰ νὰ σᾶς ἀξιώση νὰ γίνετε κοινωνοὶ καὶ τῆς δόξης καὶ Βασιλείας του ὅπως σᾶς τὸ ὑπεσχέθη καὶ τὸ οἰκονόμησε ὁ ἴδιος, ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης».

Τοὺς ἐξέθεσε δὲ μίαν τοιαύτην εὐλογημένην διδασκαλίαν ἀνάλογον τοῦ ὕψους τῆς δόξης της καὶ ἀφοῦ ὥρισε τὶς τελευταῖες λεπτομέρειες σχετικῶς μὲ τὴν κηδείαν καὶ τὴν ταφήν της, ὕψωσε τὰ χέρια εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἤρχισε νὰ εὐχαριστῆ τὸν Κύριον ὡς ἑξῆς:
»Εὐλογῶ σε, τὸν Βασιλέα τοῦ παντὸς καὶ μονογενῆ Υἱὸν τοῦ ἀνάρχου Πατρός, τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, διότι εὐδόκησες, εὐαρεστῶν τὸν Πατέρα δι’ ἄφατον φιλανθρωπίαν νὰ σαρκωθῆς ἀπὸ ἐμὲ τὴν δούλην σου μὲ τὴν συνδρομὴν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

»Εὐλογῶ σε, τὸν χορηγὸν κάθε εὐλογίας καὶ φωτοπάροχον, τὸν αἴτιον παντὸς ἀγαθοῦ καὶ εἰρηνάρχην, ποὺ μᾶς ἐχάρισες τὴν ἐπίγνωσίν σου καὶ τοῦ ἀνάρχου Πατρὸς καὶ τοῦ συναϊδίου καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος.
»Εὐλογῶ σε, γιὰ τὸ ὅτι εὐηρεστήθης νὰ κατοικήσης εἰς τὴν κοιλίαν μου ἀνεκλαλήτως.
»Εὐλογῶ σε, διότι ἠγάπησες τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, μέχρι τοῦ σημείου νὰ ὑπομείνης πρὸς χάριν μας τὸν Σταυρὸν καὶ τὸν θάνατον, καὶ μὲ τὴν Ἀνάστασίν σου νὰ ἀναστήσης τὴν φύ- σιν μας ἀπὸ τὰ ἔγκατα τοῦ Ἅδου, νὰ τὴν ἀναβιβάσης εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ νὰ τὴν δοξάσης μὲ δόξαν ἀσύλληπτον.

»Εὐλογῶ σε καὶ μεγαλύνω τοὺς λόγους σου, τοὺς ὁποίους μᾶς παρέδωσες ἐν πάσῃ ἀληθείᾳ καὶ πιστεύω εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν ὅλων τῶν πρὸς ἐμὲ ἐπαγγελιῶν σου».
Ὅταν ἡ ἁγία καὶ ὑπερευλογημένη Θεοτόκος ἐτελείωσε τὸν αἶνον καὶ τὴν προσευχήν της, οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι, κινούμενοι ὑπὸ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἤρχισαν νὰ ὁμιλοῦν, νὰ ἀνυμνοῦν καὶ νὰ δοξολογοῦν, ὁ καθεὶς ἀναλόγως τῆς ἱκανότητός του καὶ τοῦ θείου φωτισμοῦ.

Ἐγκωμίασαν καὶ ἀνύμνησαν τὴν ἀπροσμέτρητον γενναιοδωρίαν τῆς θείας κυριαρχίας καὶ μὲ τὴν θαυμαστὴν θεολογίαν τους εὔφραναν τὴν καρδίαν τῆς ὑπερενδόξου Θεομήτορος, καθώς μᾶς παρέδωσε ὁ προαναφερθεὶς ἅγιος Διονύσιος εἰς τὸ κεφάλαιον ὅπου καταδεικνύει τὴν δύναμιν τῶν εὐχῶν καὶ τῆς θεολογίας ποὺ ἐξέφρασε πανευλαβῶς ὁ μακάριος Ἱερόθεος [Εἰς τὸ Περὶ θείων ὀνομάτων: «Τίς ἡ τῆς εὐχῆς δύναμις καὶ περὶ τοῦ μακαρίου Ἱεροθέου καὶ περὶ εὐλαβεί- ας καὶ συγγραφῆς θεολογικῆς», Ρ.G. 3, 681D].

Συγκεκριμένα, εἰς τὸ οἰκεῖον κεφάλαιον τοῦ λόγου του πρὸς τὸν Τιμόθεον, ἀναφέρει περὶ τῆς συναθροίσεως τῶν ἁγίων Ἀποστόλων κατὰ τὴν ἐκδημίαν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, καθὼς καὶ περὶ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ὁ καθείς, ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα, διετράνωσε διὰ λόγων αἰνέσεως τὴν δόξαν τῆς ἀπειροδυνάμου θείας ἐξουσίας καὶ τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ ὁποῖος εὐδόκησε νὰ κατέλθη εἰς τὴν γῆν χωρὶς νὰ χωρισθῆ ἀπὸ τοὺς πατρικοὺς κόλπους καὶ νὰ σαρκωθῆ ἀπὸ τὴν πανάμωμον Παρθένον.

Ἔκλινε τοὺς οὐρανοὺς καὶ κατέβη, ἐπειδὴ ηὗρε τὴν Παναγίαν καὶ ὑπερένδοξον Μαριὰμ ὑπήκοον καὶ ὑψηλοτέραν πάσης τῆς κτίσεως· εὐδόκησε νὰ κατοικήση ἐντός της, ἐνεδύθη ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν καὶ τοιουτοτρόπως ἠλέησε καὶ ἔσωσε τὸ ἀνθρώπινον γένος μὲ τὴν μεγαλειώδη καὶ ἀνέκφραστον Οἰκονομίαν του καὶ τὸ ἐδόξασε, πλουτίζων αὐτὸ μὲ τὴν Χάριν του ἕνεκα τῆς ἀνυπερβλήτου εὐσπλαγχνίας καὶ μακροθυμίας του.

Μετὰ ταῦτα ἡ ἁγία Παρθένος τοὺς εὐλόγησε γιὰ μίαν ἀκόμη φορὰν καὶ ἡ καρδία της ἐπλήσθη θείας παρηγορίας. Καὶ ἰδού, ἔλαβε χώραν ἡ μεγαλειώδης καὶ θαυμαστὴ ἄφιξις Χριστοῦ τοῦ υἱοῦ καὶ Θεοῦ αὐτῆς, συνοδευομένου ἀπὸ ἀναρίθμητες στρατιὲς ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων, καθὼς καὶ ἀπὸ ἄλλα τάγματα, Σεραφίμ, Χερουβὶμ καὶ Θρόνους⋅ ὅλοι οἱ ἄγγελοι παρίσταντο ἐνώπιον τοῦ Κυρίου μετὰ φόβου, καθ’ ὅσον «ὅπου βασιλέως παρουσία, καὶ ἡ τάξις παραγίγνεται».

Ἡ ὑπεραγία Θεοτόκος ἐγνώριζε ὅλα αὐτὰ ἐκ τῶν προτέρων, τὰ προσδοκοῦσε μὲ ἀκράδαντον ἐλπίδα· γιὰ τοῦτο ἔλεγε: «πιστεύω ὅτι ὅλες οἱ πρὸς ἐμὲ ὑποσχέσεις σου θὰ πραγματοποιηθοῦν».
Ἀκολούθως εἶδαν καὶ οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι ἐμφανῶς, εἶδαν ἔκπληκτοι τὴν θεϊκήν του δόξαν, ὁ καθεὶς βέβαια ἀναλόγως τῆς δυνατότητος αὐτοῦ. Ἡ παροῦσα ἔλευσις τοῦ Κυρίου ἦταν μεγαλοπρεπεστέρα καὶ φοβερωτέρα τῆς πρώτης, καθ’ ὅτι τώρα ἐνεφανίσθη λαμπρότερος τῆς ἀστραπῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐπὶ τοῦ Θαβὼρ Μεταμορφώσεώς του, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἔδειξε παρὰ τὴν φυσικήν του δόξαν, διότι μετὰ τὴν Ἀνάληψιν ὁ Χριστὸς εἶναι ἀπρόσιτος καὶ ἀόρατος.

Ἐνώπιον τοιούτου μυστηρίου «οἱ μαθηταὶ ἔπεσον ἐπὶ πρόσωπον αὐτῶν καὶ ἐφοβήθησαν σφόδρα, γενόμενοι ὡσεὶ νεκροί» (Ματθ. ιε΄, 6). Τότε ὁ Κύριος τοὺς εἶπε: «Εἰρήνη ὑμῖν», ὅπως παλαιά, ὅταν «εἰσῆλθε τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, ὅπου ἦσαν οἱ μαθηταὶ συνηγμένοι διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων» ( Ἰωάν. κ΄, 21, 19) εἰς τὸν ἴδιον αὐτὸν οἶκον τοῦ Ἰωάννου.
Κάτι παρόμοιον συνέβη καὶ τώρα, εἰς τὴν Κοίμησιν τῆς μητρὸς τοῦ Ἀναστάντος. Ὅταν οἱ Ἀπόστολοι ἤκουσαν τὴν γλυκυτάτην καὶ παμπόθητον φωνὴν αὐτοῦ, ἀνεζωογονήθησαν καὶ ἐνισχύθησαν ψυχικῶς καὶ σωματικῶς καὶ ἔμειναν νὰ θεωροῦν μὲ δέος τὸ ὑπέρλαμπρον κάλλος καὶ τὴν Θείαν αἴγλην τοῦ Προσώπου του.

Ὡς ἐκ τούτου, ἡ παναγία καὶ ἄμωμος καὶ εὐλογημένη Θεοτόκος ἐπλήσθη χαρᾶς καὶ τὸ πρόσωπον αὐτῆς κατηυγάσθη μὲ θείαν φωτοφάνειαν. Ἀλλὰ καὶ ἐκείνη, βλέπουσα μετ’ εὐλάβειας καὶ φόβου τὴν δόξαν καὶ τὴν λαμπρότητα ποὺ ἀκτινοβολοῦσε ὁ υἱὸς καὶ Βασιλεύς της Ἰησοῦς Χριστός, ἐμεγάλυνε ἀκόμη περισσότερον τὴν θεότητά του καὶ προσηύχετο ὑπὲρ τῶν Ἀποστόλων καὶ πάντων τῶν παρόντων.
Τὶς ὕστατες αὐτὲς στιγμὲς ἐμεσίτευσε ὑπὲρ τῶν ἁπανταχοῦ εὑρισκομένων πιστῶν, παρεκάλεσε ὑπὲρ τοῦ κόσμου παντὸς καὶ ὑπὲρ πάσης ψυχῆς ἐπικαλουμένης τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, ἐζήτησε δὲ ὅπου μνημονεύονται τὰ δύο αὐτὰ ὀνόματα νὰ ἐκχέεται πλούσια ἡ θεία εὐλογία.

Τότε ἡ ἁγία Παρθένος Μαρία κοιτάζοντας καὶ πάλιν πρὸς τὸν Υἱόν της τὸν ἀντίκρυσε μὲ δόξαν τοιαύτην ὥστε οὐδεμία γλώσσα ἀνθρωπίνη νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὴν ἐκφράση. Καὶ εἶπεν: «Εὐλόγησόν με, Κύριε, μὲ τὴν δεξιάν σου καὶ εὐλόγησον ὅλους ὅσους σὲ δοξάζουν καὶ μνημονεύουν τὸ ὄνομά μου κάθε φορὰν ποὺ προσφέρουν εἰς σὲ τὴν προσευχὴν καὶ δέησίν των».
Ὁ Κύριος τότε ἐξέτεινε τὴν δεξιάν του, εὐλόγησε τὴν μητέρα του καὶ τῆς εἶπε: «Μακαρία σύ, ἀγαλλιάσθω ἡ καρδία σου Μαρία, εὐλογημένη ἐν γυναιξί, διότι τὸ πλήρωμα τῆς Χάριτος καὶ ὅλες οἱ δωρεὲς σοῦ ἐδόθησαν ἀπὸ τὸν Πατέρα μου τὸν οὐράνιον· καὶ κάθε ψυχὴ ἡ ὁποία θὰ ἐπικαλεῖται τὸ ὄνομά μου μετ’ εὐλαβείας δὲν θὰ παραβλεφθῆ ἀλλὰ θὰ εὕρη ἔλεος καὶ παρηγορίαν εἰς τὴν παροῦσαν ζωὴν καὶ εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα.

Σὺ δέ, πορεύου ἐν εἰρήνῃ καὶ χαρᾷ εἰς τὰ αἰώνια σκηνώματα, εἰς τοὺς ἀπέραντους θησαυροὺς τοῦ Πατρός μου, γιὰ νὰ θεωρῆς τὴν δόξαν μου καὶ νὰ εὐφραίνεσαι μὲ τὴν Χάριν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος».
Ἀμέσως δέ, δι’ ἐντολῆς τοῦ Κυρίου οἱ ἄγγελοι ἤρχισαν νὰ ψάλλουν ἕνα γλυκύτατον ὕμνον μὲ φωνὴν ζωηρὰν καὶ θελκτικωτάτην, ἐνῷ οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι ἔκλιναν εὐλαβῶς τὶς κεφαλές των ἐνώπιον τῆς ἁγιοπνευματικῆς μυσταγωγίας καὶ ἀφιέρωσαν μὲ τὴν σειράν τους εἰς τὴν Παρθένον μίαν ὑμνωδίαν ἀγγελομίμητον.

Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ κλίμα ἡ Παναγία μήτηρ τοῦ Κυρίου παρέδωσε τὴν μακαρίαν καὶ ἀμόλυντον ψυχὴν αὐτῆς εἰς τὸν Βασιλέα καὶ υἱόν της καὶ ἐκοιμήθη ὕπνον γλυκὺν καὶ ἐράσμιον. Ὅπως εἰς τὸν ἀπόρρητον τοκετόν της ἐγέννησε ἀνωδύνως τὸν Κύριον Ἰησοῦν, τοιουτοτρόπως ἔμεινε ἀνέπαφος ἀπὸ τοὺς ἐπιθανάτιους πόνους καὶ κατὰ τὴν κοίμησίν της, καθ’ ὅτι ὁ Βασιλεὺς καὶ Δημιουργὸς κάθε κτιστῆς φύσεως, αὐτὸς ὁ ἴδιος εἶναι ποὺ τότε καὶ τώρα μετέτρεψε τοὺς φυσικοὺς νόμους.
Οἱ στρατιὲς τῶν ἀγγέλων ὕψωσαν μὲ θαυμασμὸν τὰ ἀόρατα χέρια τους καθὼς διήρχετο ἡ παναγία αὐτῆς ψυχή. Ὁ οἶκος τῆς Σιών, καθὼς καὶ ὅλη ἡ περιοχή, ἐπλήσθη ἀπὸ μίαν ἄρρητον εὐωδίαν.

Ἐπάνω δὲ ἀπὸ τὸ πανάχραντον σῶμα της ἐπλανᾶτο μία φωτεινὴ ὕπαρξις ἀόρατος ἀπὸ τοὺς αἰσθητοὺς ὀφθαλμούς. Τοιουτοτρόπως ὁ Διδάσκαλος καὶ οἱ μαθηταί, τὰ οὐράνια καὶ τὰ ἐπίγεια, συνώδευσαν ἀπὸ κοινοῦ τὴν ἁγίαν Παρθένον.
Καὶ ὁ μὲν εὐλογητὸς Κύριος καὶ ἔνδοξος Δεσπότης τοῦ παντὸς εἰσήγαγε τὴν ἁγίαν ψυχὴν τῆς παναχράντου αὐτοῦ μητρὸς εἰς τοὺς οὐρανούς, οἱ δὲ μαθηταὶ ἀπέθεσαν τὸ πανάσπιλον σῶμα της εἰς τὴν γῆν, γιὰ νὰ τὸ ἀλείψουν μὲ ἀρώματα καὶ κατόπιν νὰ τὸ μεταφέρουν ὅπου θὰ ἐπιθυμοῦσε ἐκείνη· ἀπὸ ἐκεῖ ἔμελλε μετ’ ὀλίγον νὰ μεταστῆ εἰς τὸν Παράδεισον ἢ ὁπουδήποτε ἠθέλησε ὁ υἱὸς καὶ Θεός της.

Η ΚΟΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Ερμηνευτικὴ τῆς εἰκόνας καὶ τῆς ὑμνολογίας

Α) Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

Δεκαπενταύγουστος! Τὸ Πάσχα τοῦ Καλοκαιριοῦ. Ἡ μεγάλη θεομητορικὴ γιορτὴ τοῦ Αὐγούστου, ἡ Κοίμηση τῆς Θεοτόκου, συγκλονίζει κάθε πιστὴ ψυχή. Ἤδη ἀπὸ τὴν πρώτη του μηνὸς στὶς ἐκκλησίες ψάλλονται καθημερινὰ οἱ Παρακλήσεις - ἐναλλὰξ ἡ Μικρὴ καὶ ἡ Μεγάλη. Οἱ πιστοὶ προετοιμάζονται -νηστεύουν, ἐξομολογοῦνται, κοινωνοῦν- γιὰ νὰ γιορτάσουν ἀληθινὰ τὸ μεγάλο πανηγύρι.

Μητέρα τῆς Ζωῆς ἡ Παναγία μεθίσταται πρὸς τὴν ὄντως Ζωή, τὸν Υἱὸ καὶ Θεό Της. Ἡ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας ἀναφέρεται στὴν Μετάστασή Της. Χάρη σ᾿ αὐτὴν τὸ ἄχραντο σῶμα τῆς Νέας Εὔας, τῆς γυναίκας ποὺ γέννησε τὸν φθορέα τῆς φθορᾶς, δὲ γεύεται τῆς φθορᾶς τὴ δύναμη. «Ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς ἐν μνημείῳ τίθεται», ὅμως «κλίμαξ πρὸς οὐρανὸν ὁ τάφος γίνεται».

Σὲ ἄλλο ἄρθρο τοῦ περιοδικοῦ μας, πέρυσι, ἀναφερθήκαμε στὰ γεγονότα τῆς παράδοσης γύρω ἀπὸ τὴν Κοίμηση τῆς Παναγίας μας. Σήμερα θὰ δοῦμε τὴν περιγραφὴ-ἑρμηνεία τῆς Βυζαντινῆς εἰκόνας τῆς Κοιμήσεώς της καὶ κάποια κείμενα σχετικά.

Ἡ ἁγία εἰκόνα τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου εἶναι πολυπρόσωπη. Δυὸ ὅμως πρόσωπα ξεχωρίζουν στὴν ὅλη παράσταση: Ὁ Χριστὸς καὶ ἡ Παναγία. Ὁ Χριστός μας μὲ τὸ ἡγεμονικό Του παράστημα ποὺ κρατεῖ τὴν ψυχὴ τῆς Παναγίας Μητέρας Του, βρέφος φασκιωμένο, καὶ τὸ λιπόσαρκο σκήνωμα τῆς Παναγίας.

«Στὴν εἰκόνα δεσπόζει τὸ νεκρικὸ κρεβάτι, στολισμένο μὲ πλούσια ποδέα, ὅπου ἀναπαύεται ἡ Παναγία μὲ τὰ χέρια σταυρωμένα. Μπροστὰ στερεωμένο σὲ ἕνα ἁπλὸ κηροπήγιο καίει ἕνα χοντρὸ κερί. Πίσω ἀπὸ τὸ νεκρικὸ κρεβάτι καὶ στὴ μέση ἀκριβῶς στέκει ὁ Χριστὸς μὲ τὸ σῶμα σὲ περίεργη στροφὴ πρὸς τὰ δεξιά, πρὸς τὴν κεφαλὴ τῆς Μητέρας Του. Στὰ χέρια Του ἁπλωμένα στὴν ἴδια κατεύθυνση, κρατεῖ τὴν ψυχή της, ποὺ ἔχει τὴ μορφὴ φασκιωμένου μωροῦ μὲ τὰ χέρια σταυρωμένα. Τὸν τριγυρίζει δόξα. Μέσα σ᾿ αὐτὴν εἶναι ζωγραφισμένοι στὴν κορυφὴ ἕνα ἑξαπτέρυγο καὶ σὲ μονοχρωμία τέσσερεις ἄγγελοι ποὺ πλαισιώνουν τὸ Χριστὸ μὲ χειρονομίες καὶ ἔκφραση λύπης στὰ πρόσωπά τους... Πάνω ἀκριβῶς ἀπὸ τὸ Χριστὸ στὴν κορυφὴ τοῦ τόξου τῆς εἰκόνας ἔχουν ἀνοίξει οἱ πύλες τοῦ οὐρανοῦ καὶ φαίνονται δυὸ ἄγγελοι, πάλι σὲ μονοχρωμία, νὰ σκύβουν μὲ σκεπασμένα χέρια γιὰ νὰ πάρουν μὲ τὴ σειρὰ τοὺς τὴν ψυχή της. Στὴν κεφαλὴ καὶ στὰ πόδια τοῦ νεκρικοῦ κρεβατιοῦ εἶναι μαζεμένοι οἱ δώδεκα ἀπόστολοι μὲ ἐκφράσεις, στάσεις καὶ χειρονομίες ποὺ δείχνουν βαθειὰ λύπη. Ὁ Πέτρος θυμιατίζει στὴν κεφαλὴ τῆς Παναγίας, ὁ δὲ Ἀπόστολος Παῦλος καὶ ὁ Θεολόγος Ἰωάννης σκύβουν στὰ πόδια της καὶ τὴν ἀσπάζονται. Πιὸ πίσω εἶναι τρεῖς ἱεράρχες μὲ ἀνοιχτὰ βιβλία καὶ στὰ ἀριστερά, στὸ βάθος, θρηνοῦν τρεῖς γυναῖκες. Τὴ σύνθεση κλείνουν στὸ βάθος, πίσω ἀπὸ τὶς ὁμάδες τῶν μαθητῶν, δυὸ συμβατικὰ ἀρχαιόπρεπα κτήρια. Ἀνάμεσα σ᾿ αὐτὰ διαβάζεται ἡ ἐπιγραφὴ Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ Θ(ΕΟ)ΤΟΚΟΥ» (Ἀ. Καρακατσάνη). Οἱ τέσσερεις (εἰκονίζονται οἱ τρεῖς) Ἱεράρχες ποὺ παραβρέθηκαν στὴν Κοίμηση, ἦταν: ὁ Ἰάκωβος ὁ Ἀδελφόθεος, ὁ Ἰερόθεος, ὁ Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης καὶ ὁ Τιμόθεος. Ὁ Ἰερόθεος δὲν εἰκονίζεται.

Σὲ κάποιες εἰκόνες βλέπουμε στὴ δεξιὰ ἄκρη τοῦ σπιτιοῦ τὸν Ἰωάννη τὸ Δαμασκηνὸ ποὺ βαστᾶ χαρτί (πάπυρο) μὲ τὰ ἑξῆς λόγια: «Ἀξίως ὡς ἔμψυχόν σε οὐρανὸν ὑπεδέξαντο οὐράνια Πάναγνε θεῖα σκηνώματα καὶ παρέστηκας...» Καὶ στὰ ἀριστερὰ τὸν ἅγιο Κοσμᾶ τὸν ποιητὴ κρατώντας ἄλλο χαρτὶ ποὺ λέει: «Γυναίκα σε θνητήν, ἄλλ᾿ ὑπερφυῶς καὶ μητέρα Θεοῦ εἰδότες, πανάμωμε…»

Σ᾿ ὅλα τὰ πρόσωπα διακρίνεται ἡ θλίψη, ἀνάμικτη ὅμως μὲ τὴ γλυκιὰ ἐλπίδα. Εἶναι ἡ «χαρμολύπην», τὸ «χαροποιὸν πένθος», γνώρισμα τῶν πιστῶν ποὺ ζοῦν μὲ τὴν προσμονὴ τῆς ἀνάστασης. Τοῦτο βλέπουμε καὶ στὰ τροπάρια τῆς ἑορτῆς, ποὺ ἄλλοτε τονίζουν τὸν τρόμο καὶ τὸ δέος τῶν Ἀποστόλων, τοὺς ὁποίους παρουσιάζουν νὰ δακρύζουν καὶ ἄλλοτε τονίζουν τὴ χαρά τους, ποὺ τὴν ἐκδηλώνουν μὲ ψαλμοὺς καὶ ὕμνους. Παραθέτουμε δυὸ ἀποσπάσματα «Ὅτε ἡ μετάστασις τοῦ ἀχράντου σου σκήνους ηὐτρεπίζετο, τότε οἱ Ἀπόστολοι περικυκλοῦντες τὴν κλίνην τρόμω ἐώρων σε» (Στιχηρὸ ἰδιόμελο ὄρθρου). «...Καὶ τὸ ζωαρχικὸν καὶ θεοδόχον σου σῶμα κηδεύσαντες ἔχαιρον, πανύμνητε» (Δοξαστικὸ ἀποστίχων Ἑσπερινοῦ).

Σὲ μερικὲς εἰκόνες εἰκονίζονται στὸν οὐρανὸ σύννεφα, ποὺ μετέφεραν τοὺς ἀποστόλους στὴν Ἱερουσαλήμ. Σὲ πολλὲς εἰκόνες τῆς Κοίμησης ζωγραφίζεται καὶ τὸ ἐπεισόδιο τοῦ ἀγγέλου καὶ κόβει μὲ τὸ ξίφος του τὰ χέρια τοῦ Ἰεφονία. (Πρόκειται γιὰ ἐκεῖνο τὸν Ἑβραῖο ποὺ ἀποπειράθηκε νὰ ρίξει στὸ ἔδαφος τὸ λείψανο τῆς Θεοτόκου).

Β) ΥΜΝΟΛΟΓΙΑ, ΛΟΓΟΙ ΠΑΤΕΡΩΝ

Στὴν Ἐκκλησία ὁ θάνατος γίνεται πανηγύρι. Δὲν λέγεται θάνατος ἢ τελευτή. Ἀποκαλεῖται «Κοίμηση». Δὲν ἐξαντλοῦνται τὰ πάντα στὸ ἐδῶ καὶ τώρα. Ὑπάρχει τὸ ἐπέκεινα τοῦ τάφου: ἡ αἰώνια ζωή. Ὁ Χριστιανὸς πιστεύει ὅτι κοιμᾶται προσώρας, γιὰ νὰ ξυπνήσει στὴν αἰωνιότητα. Ὁ θάνατος, μὲ τὴν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ, γίνεται ἕνας μεγάλος ὕπνος. Αὐτὸ τὸ πανηγύρι,τὴν ἐλπίδα τῆς αἰώνιας βασιλείας,τὴν ἀγάπη μας στὴν Παναγία Μητέρα ὅλων μας, θὰ δοῦμε καὶ μέσα ἀπὸ κάποια κείμενα.

Ἡ ὑμνολογία μᾶς ἀποκαλύπτει μὲ τρόπο ποιητικὸ τὶς ἀλήθειες τῆς ὀρθόδοξης θεολογίας γιὰ τὸ πρόσωπο τῆς Παναγίας. Οἱ ὕμνοι τῆς μεγάλης γιορτῆς, ἀποδοσμένοι στὴ Νεοελληνικὴ ἀπὸ τὸν Φώτη Κόντογλου, ψέλνουν τὴν Κυρία τῶν Ἀγγέλων, ὡς ἑξῆς:

«Στὴν γέννα σου τὴν παρθενία ἐφύλαξες, στὴν κοίμησή σου τὸν κόσμο δὲν τὸν ἄφησες, Θεοτόκε. Μίσεψες στὴ ζωή, γιατὶ εἶσαι μητέρα τῆς ζωῆς καὶ λυτρώνεις μὲ τὶς πρεσβεῖες σου τὶς ψυχές μας ἀπὸ τὸν θάνατο». (ἀπολυτίκιο Κοιμήσεως)

«Νικηθήκανε τῆς φύσης οἱ νόμοι σὲ σένα, Παρθένε ἄχραντε. Γιατί σὲ σένα παρθενεύει ἡ γέννα, καὶ μὲ τὴ ζωὴ σμίγει ὁ θάνατος. Ἐσὺ ποὺ ἀπόμεινες μετὰ τὴ γέννα Παρθένος καὶ μετὰ θάνατο ζωντανή, σῶζε παντοτινά, Θεοτόκε, τὴν κληρονομία σου». (καταβασία θ´ ᾠδῆς)

Τὴν Παναγία Μητέρα μας ἂς ἑτοιμασθοῦμε κι ἐφέτος νὰ τιμήσουμε καὶ νὰ δοξολογήσουμε στὴν πάσνσεπτη κοίμησή της μαζὶ μὲ ὅλους τοὺς Ἁγίους, τὶς Οὐράνιες δυνάμεις, τοὺς Ἁγίους Ἀποστόλους καὶ κάθε πιστὴ ψυχὴ δεόμενοι ἐκτενῶς μαζὶ μὲ τὸ μελῳδὸ Θεοφάνη:

«…μὴ ἐπιλάθου (μὴ ξεχάσεις), Δέσποινα, τῶν πιστῶς ἑορταζόντων, τὴν παναγίαν σου Κοίμησιν». Ἀμήν.(Δοξαστικὸ τῆς Λιτῆς της Κοιμήσεως)

πηγή 

ΤΡΕΛΟ-ΓΙΑΝΝΗΣ: Η ΚΟΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Η Πολιτική Θεωρία του Ορυκτού Πετρελαίου

Καθώς πλησιάζουμε στις διακοπές των μέσων Αυγούστου εν μέσω ενός κλίματος τρέλας, επιτρέψτε μου να αναφερθώ σε ένα πρόβλημα που υποβόσκει εδώ και σχεδόν ενάμιση αιώνα εν μέσω ψευδών βεβαιοτήτων και είναι πιο επίκαιρο από ποτέ, τόσο λόγω της κατάστασης στο Ορμούζ, η οποία δημιουργεί έλλειψη, όσο και λόγω των μεθόδων επιστημονικής διαστρέβλωσης που μπορεί να ήταν εξαιρετικές στα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά τώρα είναι συνηθισμένες. Αναφέρομαι στην κλασική θεωρία, που διδάσκεται σε σχολεία και πανεπιστήμια, η οποία υποστηρίζει ότι το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο προέρχονται από νεκρούς θαλάσσιους οργανισμούς (πλαγκτόν, φύκια) που μετατράπηκαν σε υδρογονάνθρακες για εκατομμύρια χρόνια υπό πίεση και θερμότητα σε ιζηματογενή πετρώματα. Ορυκτά καύσιμα : το όνομα τα λέει όλα. Πεπερασμένα, μη ανανεώσιμα, περιορισμένα. Η νίκη αυτής της υπόθεσης οφειλόταν εν μέρει στις σημαντικές συνεισφορές των Αμερικανών πετρελαιοπαραγωγών, με επικεφαλής την οικογένεια Ροκφέλερ, για πολύ προφανείς σκοπούς: να καταστήσουν τον μαύρο χρυσό έναν πολύ περιορισμένο πόρο και, ως εκ τούτου, ευάλωτο σε υψηλότερες τιμές. Άλλωστε, δεν ήταν δύσκολο: αρκούσε να κάνουμε έναν παραλληλισμό με τον άνθρακα, που προερχόταν από φυτικούς οργανισμούς, πάντα υπό συνθήκες τεράστιας πίεσης και θερμότητας, και το παιχνίδι τελείωσε, απλώς και μόνο επειδή ήταν διανοητικά απλούστερο. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η θεωρία αντιτάχθηκε κυρίως από επιστήμονες εκτός του δυτικού κώνου σκιάς και ιδιαίτερα από Ρώσους, αν και με κάποιες εξαιρέσεις, για παράδειγμα τον Thomas Gold του Πανεπιστημίου Cornell.

Ωστόσο, όλα τα στοιχεία που έχουμε φαίνεται να αντικρούουν τη βιολογική υπόθεση: καταρχάς, το γεγονός ότι πολλοί δορυφόροι των εξωτερικών αερίων πλανητών είναι γεμάτοι μεθάνιο και υδρογονάνθρακες χωρίς ποτέ να έχουν φιλοξενήσει φυτικούς οργανισμούς. Αλλά έπειτα, οι βαθιές γεωτρήσεις στο κρυσταλλικό υπόγειο πέτρωμα, όπως στη Σουηδία (Siljan Ring) ή στο Βιετνάμ (White Tiger field), επέτρεψαν την εξόρυξη εμπορικά εκμεταλλεύσιμου πετρελαίου από βάθη όπου δεν υπήρχαν ποτέ ιζηματογενή πετρώματα με οργανικό υλικό. Επιπλέον, υπάρχουν φαινόμενα αναγέννησης κοιτασμάτων που πιστεύεται ότι έχουν εξαντληθεί (όπως το Eugene Island 330 στον Κόλπο του Μεξικού), σε χρόνους πολύ σύντομους για να εξηγηθούν με βιογενείς διεργασίες. Κάτι που συμβαίνει και σε πολλά άλλα μέρη, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στη Μέση Ανατολή: υδρογονάνθρακες μη βιολογικής προέλευσης μεταναστεύουν προς τα πάνω μέσω βαθιών ρηγμάτων και ρωγμών, συσσωρεύονται σε κοιτάσματα και το κάνουν αυτό συνεχώς . Σε αυτό πρέπει να προστεθεί ότι η θερμοδυναμική σταθερότητα του μεθανίου (CH₄) στις θερμοκρασίες και τις πιέσεις του μανδύα είναι γνωστή εδώ και αρκετό καιρό. Οι υδρογονάνθρακες δεν είναι μια εξωτική σύμπτωση στις συνθήκες του άνω μανδύα, αλλά μάλλον αυτό που προβλέπει η φυσική.

Έτσι, υπάρχουν όλες οι προϋποθέσεις για να κερδίσει η λεγόμενη αβιογενής θεωρία μια θέση που διαφορετικά δεν θα είχε, δεδομένου ότι δεν συζητείται, αλλά απλώς αποσιωπάται: το γεγονός είναι ότι στο πλαίσιο της Δυτικής αυτοκρατορίας, η βιολογική υπόθεση σήμερα παρουσιάζει πολλά πλεονεκτήματα που υπερβαίνουν την οικονομική υπόθεση της σπανιότητας. Πράγματι, εάν η αβιογενής θεωρία επικρατούσε - όπως έχει δείξει η ρωσική και βιετναμέζικη παραγωγή πετρελαίου εδώ και δεκαετίες - τότε αρκετές γνωστικές δομές θα έχαναν ταυτόχρονα τη νομιμότητά τους:

Οι κλιματικοί συναγερμοί δεν μπορούσαν πλέον να αποκαλούν το CO2 «απολιθωμένο αμάρτημα»
Η ενεργειακή μετάβαση δεν θα είναι πλέον αναγκαιότητα, αλλά πολιτική επιλογή

Ο ΟΠΕΚ και οι δυτικές πολυεθνικές πετρελαίου θα έχαναν τα ενοίκια τους λόγω μελλοντικών ελλείψεων

Εν ολίγοις, η βιογενετική θεωρία δημιουργεί μια αφήγηση βαθιάς κρίσης που κάνει την κοινωνική μηχανική που εφαρμόζουν οι ολιγαρχίες να φαίνεται αναπόφευκτη, μονοπωλεί την εξουσία ερμηνείας των γεγονότων και εγγυάται τα προνόμια όσων επωφελούνται από το status quo. Η αβιογενής υπόθεση δεν έχει διαψευσθεί, αλλά έχουν γίνει πολλές προσπάθειες για την καταστολή της. Και αυτές οι προσπάθειες έχουν κίνητρα που δεν έχουν καμία σχέση με την επιστήμη, αλλά έχουν να κάνουν με την εξουσία.

La teoria politica del petrolio fossile | il Simplicissimus

«Ο Νετανιάχου θέλει πόλεμο με κάθε κόστος. Και οι Δυτικοί υπηρέτες τον δικαιολογούν». Από Συντακτικό Προσωπικό της Electo

Μέση Ανατολή, η ειρήνη ολοένα και πιο απομακρυσμένη

                «Ο Νετανιάχου θέλει πόλεμο με κάθε κόστος. Και οι Δυτικοί υπηρέτες τον                                        δικαιολογούν».

           Ο Νετανιάχου απορρίπτει τις διαπραγματεύσεις καθώς η Δύση συνεχίζει να                        υποστηρίζει τις πιο αμφιλεγόμενες πολιτικές του.

                                              Συντακτικό Προσωπικό της Electo

Μια σκληρή δήλωση κατά του Μπενιαμίν Νετανιάχου και του τμήματος της δυτικής πολιτικής που κατηγορείται ότι δικαιολογεί τις επιλογές του. Στο επίκεντρο βρίσκονται η απόρριψη των διαπραγματεύσεων για τη Γάζα, το βάρος της εσωτερικής πολιτικής ισορροπίας του Ισραήλ και ένα ερώτημα που προορίζεται να γίνει ολοένα και πιο πιεστικό: μπορεί να υπάρξει πραγματική προοπτική ειρήνης στη Μέση Ανατολή εφόσον η συνέχιση του πολέμου παραμένει λειτουργική για την πολιτική επιβίωση όσων κυβερνούν; (NR)

Αλλά έχουν άραγε οι Ταγιάνι, Φασίνο, Πιτσιέρνο και οι διάφοροι φίλοι τους αμφιβολίες ότι η ειρήνη στη Μέση Ανατολή δεν θα επιτευχθεί ποτέ όσο άνθρωποι σαν τον Νετανιάχου είναι ελεύθεροι; Τώρα, ο εγκληματίας του Τελ Αβίβ απέρριψε και τα ειρηνευτικά σχέδια για τη Γάζα. Προτιμά να συνεχίσει να σφαγιάζει γυναίκες και παιδιά. Και ο φύλακάς του στην Ουάσινγκτον τον δικαιώνει: πρέπει να κατανοήσουμε τον δολοφόνο· βρίσκεται σε προεκλογική εκστρατεία.

Αυτό σημαίνει ότι τα ψέματα των ανόητων υπηρετών του Ισραήλ, που είναι πάντα έτοιμοι να μας διαβεβαιώσουν ότι η ισραηλινή κοινωνία των πολιτών καταδικάζει την εξόντωση των Παλαιστινίων αμάχων, είναι όλα ψέματα. Ψεύδη, προφανώς. Γιατί αν οι Ισραηλινοί ήταν αντίθετοι, ο Νετανιάχου θα ήταν αναγκασμένος τουλάχιστον να προσποιηθεί ότι θέλει ειρήνη, πολιτισμένη συνύπαρξη.

Αλλά όχι. Για να κερδίσει τις ψήφους που απαιτούνται για να παραμείνει στην κυβέρνηση και να αποφύγει δίκες, ο Νετανιάχου υπόσχεται περισσότερους θανάτους, περισσότερες κατοχές.

Από την άλλη πλευρά, η Μοσάντ συνεργάστηκε καλά με τον Έπσταϊν και τώρα μπορεί να εκβιάζει έναν άπειρο αριθμό πολιτικών και οικονομικών προσωπικοτήτων.

Αντιμέτωπη με νέες απειλές, η ιταλική πολιτική παραμένει σιωπηλή. Έχει ήδη μιλήσει αρκετά για τη δραματική βουλγαρική υπόθεση: επτά νεομετόχοι (ναι, επτά) τρόμαξαν 300 νεαρούς Εβραίους από όλη την Ευρώπη. Μια τραγωδία, μια επίδειξη αντισημιτισμού. Γενική αγανάκτηση. Ωστόσο, οι 70.000 νεκροί στη Γάζα δεν έχουν δικαίωμα να είναι αγανακτισμένοι. Ούτε τα παιδιά της Δυτικής Όχθης, που δέχτηκαν επίθεση, εκδιώχθηκαν και δολοφονήθηκαν από ηρωικούς Ισραηλινούς εποίκους.

Συντακτικό Προσωπικό της Electo

«Ο Νετανιάχου θέλει πόλεμο με κάθε κόστος. Και οι Δυτικοί υπηρέτες τον δικαιολογούν.» - Inchiostronero

Η ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΥΠΟ ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑΣ ΠΕΡΙ ΚΟΣΜΟΥ** 1

Η ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΥΠΟ ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑΣ ΠΕΡΙ ΚΟΣΜΟΥ** 1

ABRAHAM P. BOS*

Rivista di Filosofia Neo-Scolastica, Vol. 85, No. 2/4 (aprile-dicembre 1993), pp. 425-454 Vita e Pensiero

A. P. Bos, „La Metafisica di Aristotele alla luce del trattato De mundo“, in: A. Bausola – G. Reale (Hg.), Aristotele. Perché la metafisica, Vita e Pensiero, Milano 1994, S. 289–318

I. Η ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙ ΚΟΣΜΟΥ

Η πατρότητα της πραγματείας Περὶ κόσμου εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διαμάχης. Ωστόσο, το υπόμνημα του καθηγητή Reale, που δημοσιεύθηκε το 1974, λειτούργησε ως καταλύτης για τη δημιουργία σημαντικών μεταβολών στις απόψεις των μελετητών. Και το αποτέλεσμα ήταν μια έντονη αύξηση του αριθμού των δημοσιεύσεων σχετικά με αυτό το έργο³.

Ορισμένοι μελετητές εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να τοποθετούν τη χρονολόγηση του Περὶ κόσμου γύρω στον 1ο αιώνα π.Χ.⁴. Ωστόσο, ο αριθμός εκείνων που τοποθετούν το έργο σε πολύ προγενέστερη περίοδο, ακόμη και αν δεν αποδέχονται την απόδοσή του στον Αριστοτέλη, αυξάνεται αναμφίβολα.

1. Για μια χρονολόγηση πριν από το 200 π.Χ.

Ισχυρή υποστήριξη σε μια πρώιμη χρονολόγηση παρέχει η έρευνα σχετικά με τη γλώσσα και το ύφος του Περὶ κόσμου, την οποία πραγματοποίησε ο Ολλανδός συνάδελφός μου D.M. Schenkeveld⁵. Τα συμπεράσματά του ήταν τα εξής:

«… λαμβάνοντας υπόψη τις μάλλον περιορισμένες γνώσεις που διαθέτουμε για την πεζογραφία του πρώιμου ελληνιστικού κόσμου, δεν είναι δυνατόν να καταλήξουμε σε οριστικά συμπεράσματα. Ωστόσο, θεωρώ αρκετά βέβαιο ότι, αν λάβουμε υπόψη τη γλώσσα και το ύφος, δεν θα βρισκόμασταν μακριά από την αλήθεια αν θεωρούσαμε το Περὶ κόσμου ως σύγγραμμα της περιόδου μεταξύ 350 και 200 π.Χ., και όχι της δεύτερης περιόδου της ελληνιστικής εποχής ή ακόμη μεταγενέστερα».

Ο Schenkeveld έρχεται έτσι να επιβεβαιώσει τη θέση του J. Barnes, ο οποίος υποστήριζε ότι δεν υπήρχαν δεσμευτικοί φιλοσοφικοί λόγοι για να αρνηθούμε την αριστοτελική πατρότητα του Περὶ κόσμου και ότι, αντιθέτως, ήταν βέβαιο πως ο Χρύσιππος είχε αντλήσει τον ορισμό του «κόσμου» από το Περὶ κόσμου και όχι το αντίστροφο⁷.

Επιπλέον, κατά τον D.J. Furley, ο συγγραφέας του Περὶ κόσμου αποσκοπούσε συνειδητά να μιμηθεί τον Αριστοτέλη. Και ο Furley προσθέτει:

«Αν πράγματι ο συγγραφέας μιμείται τον Αριστοτέλη, πρόκειται ασφαλώς για τον Αριστοτέλη του Προτρεπτικοῦ και του Περὶ φιλοσοφίας —τον Αριστοτέλη του οποίου ο Κικέρων θαύμαζε το flumen orationis aureum— και όχι για εκείνον των σχολικών πραγματειών που έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα»⁸.

Όπως και να έχει, πρόκειται για μια προσέγγιση του έργου διαμετρικά αντίθετη προς εκείνη του A.J. Festugière, ο οποίος υποβάθμισε το Περὶ κόσμου ως ένα επιφανειακό κείμενο ενός άγνωστου συγγραφέα της ύστερης ελληνιστικής περιόδου.

Εάν οι Barnes, Schenkeveld και Furley έχουν δίκιο όσον αφορά το Περὶ κόσμου, τότε θα βρισκόμασταν ενώπιον ενός συγγράμματος το οποίο, με τον δικό του τρόπο, φανερώνει τη φιλοσοφική αντίληψη του Αριστοτέλη όπως αυτή ήταν γνωστή κατά τους πρώτους αιώνες μετά τον θάνατό του, πριν οι αντιλήψεις για τη φιλοσοφία του επηρεαστούν καθοριστικά από τα συγγράμματα του αριστοτελικού Corpus, ύστερα από την έκδοση του Ανδρόνικου του Ρόδιου.

Τώρα, δεδομένου ότι από τον Στράβωνα διαθέτουμε λεπτομερείς πληροφορίες για την άθλια κατάσταση στην οποία οι κληρονόμοι του Θεοφράστου διατήρησαν τα χειρόγραφα του κειμένου του αριστοτελικού Corpus, για την πρόχειρη έκδοση που πραγματοποίησε ο Απελλικών, καθώς και για την κατά προσέγγιση αντιγραφή των κειμένων που έκαναν οι γραφείς στην υπηρεσία του Τυραννίωνος¹⁰, μια τέτοια μαρτυρία πρέπει να αξιολογηθεί όπως της αρμόζει.

2. Μια νέα θεώρηση του «Περὶ κόσμου» σε σχέση με τη «Μεταφυσική»

Στο μέρος που ακολουθεί, προκειμένου να πραγματοποιήσω μια σύγκριση με τη Μεταφυσική του Αριστοτέλη όπως την έχουμε σήμερα, σκοπεύω να εξετάσω έναν ορισμένο αριθμό θεμάτων που πραγματεύεται το Περὶ κόσμου, χωρίς να αναφερθώ ιδιαίτερα στη συζήτηση σχετικά με τη γνησιότητα αυτού του συγγράμματος. Τα θέματα είναι: α) η έννοια της φιλοσοφίας ως απελευθερώσεως· β) η έννοια της θείας δυνάμεως· και γ) η εξάρτηση της φύσεως από τον Θεό. Ένας σημαντικός λόγος για την πραγματοποίηση αυτής της συγκρίσεως έγκειται στην πεποίθηση ότι το παράδειγμα του Jaeger —το οποίο θέτει μια σαφή διάκριση ανάμεσα στις θέσεις των χαμένων έργων του Αριστοτέλη και στις πραγματείες του αριστοτελικού Corpus— φαίνεται να στηρίζεται ολοένα και λιγότερο επαρκώς11.

Ως αφετηρία λαμβάνω τη θέση του O. Gigon, σύμφωνα με την οποία το έργο του Αριστοτέλη συγκροτεί, σε τελική ανάλυση, μια ενότητα, και μάλιστα με διπλή έννοια: «Ακόμη και αν όλοι οι διάλογοι έπρεπε να θεωρηθούν “νεανικά έργα” —πράγμα που ούτε μπορεί να αποδειχθεί ούτε είναι καν πιθανό—, θα έπρεπε να υποθέσουμε ότι ο Αριστοτέλης, ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία και μάλιστα λίγο πριν από τον θάνατό του, εξακολουθούσε να αναγνωρίζει αξία στους διαλόγους του και θεωρούσε το περιεχόμενό τους ως επαρκή έκφραση του φιλοσοφείν του»12.

Σε αυτή την περίπτωση, οι πραγματείες του Corpus δεν γράφτηκαν για να πάρουν τη θέση των διαλόγων που είχε δημοσιεύσει ο Αριστοτέλης κατά τη διάρκεια της ζωής του, αλλά ως συμπλήρωμα και περαιτέρω επεξεργασία τους.

II. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ» ΩΣ «ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕΩΣ»

1. Το encomium philosophiae στο κεφάλαιο I του «Περὶ κόσμου»

Η εισαγωγή στο Περὶ κόσμου αποτελείται από το πρώτο κεφάλαιο, το οποίο περιέχει ένα αξιοσημείωτο encomium philosophiae. Σε αυτό η φιλοσοφία χαρακτηρίζεται ως «πράγμα αληθινά θεῖον και ὑπεράνθρωπον» και ως η μόνη επιστήμη που γνωρίζει να ανυψώνεται μέχρι τη θεωρία του συνόλου της πραγματικότητας, με σκοπό την κατάκτηση της Αλήθειας13. Μέσω της φιλοσοφίας, η ψυχή, καθοδηγούμενη από τον νου, κατορθώνει να υπερβεί τα όρια της θνητής της καταστάσεως και να αφήσει πίσω της τον οικείο της κόσμο. Με αυτόν τον τρόπο καθίσταται ικανή να συλλάβει τη θεία πραγματικότητα με το θείο μάτι της ψυχής —τον νου— και να την αποκαλύψει στους άλλους ανθρώπους14. Τέλος, ο αποδέκτης του έργου, ο Αλέξανδρος, προτρέπεται θερμά να μην περιφρονεί τη φιλοσοφία15.

Τώρα, αυτό το πρώτο κεφάλαιο συχνά υποβαθμίζεται ως ένα ακατάστατο συνονθύλευμα —ένα pastiche— ιδεών δανεισμένων από τον Πλάτωνα, χωρίς στενή σύνδεση με το υπόλοιπο έργο16.

Ωστόσο, πρέπει να αναγνωριστεί ότι οι τελευταίες γραμμές αυτού του κεφαλαίου εκφράζουν το πρόγραμμα του υπόλοιπου έργου, δηλαδή μια ανάπτυξη των δύο όψεων της φιλοσοφικής δραστηριότητας: ο συγγραφέας σκοπεύει «να μιλήσει και, όσο είναι δυνατόν, να μιλήσει από θεία προοπτική» για τον κόσμο και για όσα μέσα σε αυτόν έχουν ιδιαίτερη σημασία17.

Ο λόγος αυτός αναπτύσσεται με γραμμικό τρόπο από το δεύτερο έως το πέμπτο κεφάλαιο, σε ένα είδος φαινομενολογίας του κόσμου. Αντίθετα, ο λόγος «από θεία προοπτική» βρίσκεται στα κεφάλαια VI και VII. Ο διπλός ορισμός του κόσμου στην αρχή του κεφαλαίου II αποτελεί έκφραση αυτής της θεμελιώδους διαφοράς προοπτικής, δεδομένου ότι ο πρώτος ορισμός ονομάζει τον κόσμο «σύνολο που αποτελείται από τον ουρανό και τη γη και από όλες τις πραγματικότητες που περιέχονται σε αυτά», ενώ ο δεύτερος ορισμός προϋποθέτει σαφώς μια θεολογική προοπτική: «ο κόσμος —λέγεται εκεί— είναι η διάταξη και η τάξη του συνόλου των συστατικών της πραγματικότητας, η οποία διατηρείται από τον Θεό και διά του Θεού»18.

2. Το βιβλίο Α της «Μεταφυσικής» σχετικά με την έλλειψη ελευθερίας της ανθρώπινης φύσεως

Μπορεί πράγματι να υποστηριχθεί ότι το περιεχόμενο του εισαγωγικού κεφαλαίου του Περὶ κόσμου δεν είναι αριστοτελικό; Κατά την κρίση μου, το μέρος αυτό αποδεικνύεται προβληματικό μόνο για εκείνους τους σύγχρονους ερμηνευτές οι οποίοι συνηθίζουν να ερμηνεύουν —κατά τρόπο, άλλωστε, αναχρονιστικό— το έργο του Αριστοτέλη με θετικιστική και εμπειριστική έννοια.

Χωρίς να θέλω εδώ να επιμείνω στα κείμενα που συνδέονται με τα χαμένα έργα του Αριστοτέλη και τα οποία συχνά μιλούν για την ψυχή ως «φυλακισμένη», «υπόδουλη», «ποθούσα την απελευθέρωση»19, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι και στη Μεταφυσική η κατάκτηση της σοφίας λέγεται ότι υπερβαίνει τις πραγματικές ανθρώπινες δυνατότητες20. Ίσως μόνο ο Θεός —ή οι θεοί—, όπως είχε ρητώς υποστηρίξει ο Πλάτων, θα ήταν ικανός να την κατέχει21.

Στο ίδιο συμφραζόμενο της Μεταφυσικής Α 2, και πάντοτε σε αντιδιαστολή προς τους θεούς —ή προς τον Θεό—, ο άνθρωπος περιγράφεται ως ον που διαθέτει μια φύση «κατά πολλούς τρόπους δούλη»22. Και αν πράγματι η απόκτηση της σοφίας πρέπει να θεωρηθεί δυνατή, τότε ο άνθρωπος που διψά για γνώση πρέπει προφανώς να υποστεί σημαντικές μεταβολές.

3. Η παρομοίωση με τις νυχτερίδες

Το ίδιο θέμα επανέρχεται με πραγματικά εντυπωσιακό τρόπο στο περίφημο χωρίο από τη Μεταφυσική α 1, όπου λέγεται ότι «για να συλλάβει ό,τι από τη φύση του είναι απολύτως σαφές, ο νοῦς της ψυχής μας είναι, ως προς την ικανότητά του, όμοιος με τα μάτια των νυχτερίδων όταν εκτίθενται στο φως της ημέρας»23. Το χωρίο αυτό έχει συχνά συσχετισθεί με την πλατωνική παρομοίωση της επίγειας καταστάσεως του ανθρώπου με τη ζωή «μέσα στο σπήλαιο»24.

Κατά τη γνώμη μου, το χωρίο για τις νυχτερίδες μπορεί να συνδεθεί γόνιμα με το περίφημο κείμενο της Οδύσσειας25, στο οποίο οι ψυχές των μνηστήρων της Πηνελόπης παρομοιάζονται με ένα σύμπλεγμα από νυχτερίδες που κρέμονται η μία από την άλλη πάνω στον τοίχο ενός μεγάλου βράχου και τσιρίζουν και πετούν άτακτα όταν μία από αυτές αποκολληθεί. Οι νυχτερίδες, που συμβολίζουν τις ψυχές των σκοτωμένων μνηστήρων, ενδέχεται να ενέπνευσαν τον Αριστοτέλη να συλλάβει την εικόνα του ανθρώπου που στερείται της αληθινής γνώσεως ως μιας «νεκρής ψυχής», μιας «κοιμώμενης ψυχής» που χρειάζεται να επανέλθει στη ζωή. Αυτό μπορεί επίσης να υποδηλώνεται από το γεγονός ότι το ομηρικό αυτό χωρίο έγινε κείμενο αναφοράς για μια γνωστική παράδοση26.

Αν εκείνος που δεν κατορθώνει να φθάσει στη φιλοσοφία κατηγορείται στο Περὶ κόσμου για μικροψυχία27, το ίδιο αυτό χαρακτηριστικό δηλώνει και τον άνθρωπο που δεν κατόρθωσε να κατανοήσει την αλήθεια σχετικά με την πραγματικότητα, ακριβώς όπως μια «νεκρή ψυχή».

4. Η φυγή από την άγνοια

Σημειώσεις: