«Επαναπατρισμός;» Από Ρομπέρτο ​​Πεκιόλι

Μετανάστευση και ταυτότητα

                                                    «Επαναπατρισμός;»

Ανάμεσα στα δικαιώματα των ανθρώπων, τα σύνορα και τις πολιτισμικές συγκρούσεις σχετικά με την έννοια της λέξης «μετανάστευση».

                                                   από τον Ρομπέρτο ​​Πεκιόλι

Βασιζόμενος στις πρόσφατες δηλώσεις του Πάπα και στην πολιτική συζήτηση στην Ιταλία, ο Ρομπέρτο ​​Πεκιόλι ασχολείται με το ζήτημα τού επαναπατρισμού, αμφισβητώντας αυτό που θεωρεί ως μια αποκλειστικά ηθικολογική άποψη για τη μετανάστευση. Ο συγγραφέας αναλογίζεται το δικαίωμα των κοινοτήτων να υπερασπίζονται την ιστορική και πολιτιστική τους συνέχεια, επικρίνει τη γλώσσα που υιοθετούν οι θεσμοί και καταγγέλλει τις προσπάθειες καταστολής ορισμένων λέξεων από τον δημόσιο διάλογο. Σε αυτό το πλαίσιο, το δημογραφικό πρόβλημα της Ευρώπης και το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ των ελίτ και του λαού. (NR)

Ο Πάπας Λέων δήλωσε ότι ο επαναπατρισμός δεν είναι μια χριστιανική απάντηση στη μετανάστευση. Όχι, Αγιώτατε, σημαίνει αντιμετώπιση μιας τραγωδίας με ρεαλισμό. Όσο για την απόρριψη όσων φτάνουν χωρίς πρόσκληση ή άδεια, οι χριστιανικοί λαοί πάντα υπερασπίζονταν τους εαυτούς τους από ξένους, αγνώστους και εισβολείς. Είναι φυσικό δικαίωμα. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, χωρίς καν να συμβουλευτεί, δηλώνει αποδεικτικά: «Είμαστε όλοι μετανάστες». Η Εκκλησία, η πολιτική εξουσία και οι οικονομικές και χρηματοπιστωτικές δυνάμεις παρατάσσονται ομόφωνα εναντίον των λαών από τους οποίους προέρχονται. Ένας βουλευτής του Δημοκρατικού Κόμματος, κάποιος Βερντούτσι, προτείνει ακόμη και την απαγόρευση της λέξης «μετανάστευση» για ηθικούς λόγους. Η μητέρα των μικροπρεπών τυράννων είναι πάντα έγκυος.

Δεν είναι εδώ το κατάλληλο μέρος για να αναλύσουμε τα μακροπρόθεσμα κίνητρα πίσω από τα κύματα μετανάστευσης ή να αντικρούσουμε το κεντρικό επιχείρημα των μεταναστών, την αναπόφευκτη φύση του φαινομένου. Ψέμα, αλλά το ζήτημα -μαζί με τη δημογραφική κατάρρευση που φέρνει πιο κοντά το τέλος των λαών της Ευρώπης και την εθνική υποκατάσταση- αξίζει κάτι περισσότερο από πιασάρικες φράσεις, και από τις δύο πλευρές. Ο ποντίφικας μόλις επέστρεψε από τα Κανάρια Νησιά, όπου καθαγίασε την πλέον μυστικιστική φιγούρα του «μετανάστη». Σιωπή για το δικαίωμα να μην εισβληθεί κανείς. Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν βαρεθεί μια προσέγγιση που βασίζεται σε ηθικό εκβιασμό. Τα εισαγωγικά γύρω από τη λέξη «μετανάστης» αναφέρονται σε έναν νεολογισμό που επιβάλλεται για να εξουδετερώσει το νόημα αλλάζοντας το σημαίνον, μια ενεστώτα μετοχή που θυμίζει μια συνθήκη διέλευσης, όχι εγκατάστασης όπως στην περίπτωση της λέξης «μετανάστης».

Γιατί να μην είναι χριστιανική η υπεράσπιση της επικράτειάς μας, του λαού μας, του πολιτισμού μας, της καταγωγής μας, των ηθικών και πνευματικών παραδόσεων μας από τη μαζική διείσδυση ξένων; Διαφυλάσσοντας παράλληλα την αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου, οι διαφορές μεταξύ των ανθρώπων αποτελούν, για τους πιστούς, στοιχείο του σχεδίου του Δημιουργού. Πονάει να βλέπεις την Καθολική (και Ρωμαϊκή!) Εκκλησία να παρατάσσεται, στο μέρος του κόσμου που έχει διαμορφώσει για δύο χιλιετίες, ενάντια στους δικούς της πιστούς στο όνομα ενός γενικευμένου ανθρωπισμού που δεν μπορεί να διακρίνει μεταξύ κοντινού και μακρινού. Το ζήτημα της μετανάστευσης, τα ερωτήματα και τα προβλήματα που εγείρει, δεν είναι τα ενοχλητικά παράπονα των κακών ανθρώπων. Δεν μπορείς να παραμορφώσεις έναν κόσμο χωρίς να αντιδράσει κάποιος. Δεν μιλάμε μόνο για το τεράστιο πρόβλημα δημόσιας τάξης που θέτει μια μερίδα μεταναστών, ούτε για τα σοβαρά οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα που συνδέονται με την άφιξη μαζών ανθρώπων βαθιά διαφορετικών από εμάς, στους οποίους πρέπει να παρέχουμε βοήθεια, τροφή και δικαιώματα, στερώντας έτσι από τον γηγενή πληθυσμό πόρους και τροφοδοτώντας έναν ολοένα και πιο αθόρυβο πόλεμο μεταξύ του τελευταίου και του προτελευταίου, εξυπηρετώντας τα συμφέροντα της εξουσίας και τις επιπτώσεις της, συμπεριλαμβανομένης της Εκκλησίας.

Δεν σκοπεύουμε να θέσουμε το ζήτημα της υπηκοότητας που πρόκειται να χορηγηθεί με τυχαία γέννηση στη χώρα μας ή με διαμονή. Η υπηκοότητα δεν είναι εθνικότητα, όπως γνώριζαν οι Γάλλοι επαναστάτες: οι πολίτες είναι τα παιδιά της Πατρίδας (enfants de la Patrie ), της γης των πατέρων. Ο επαναπατρισμός είναι η αντίστροφη πορεία του «μετανάστη», ο οποίος, εάν βρίσκεται σε διαμετακόμιση όπως υποδηλώνει η λέξη πλέον υποχρεωτική, μπορεί επίσης να επιστρέψει στον τόπο καταγωγής του. Το ζήτημα τέθηκε στο βιβλίο «Αναπατρισμός», (1) , μια πρόταση, του Αυστριακού Martin Sellner.

«Ο Αναπατρισμός δεν σημαίνει αδιάκριτες απελάσεις, αλλά μάλλον την αντιστροφή των μεταναστευτικών πολιτικών μέσω κινήτρων για επιστροφή, επαναπατρισμού των παράνομων μεταναστών και επαναπροσδιορισμού των εννοιών της ιθαγένειας και του πολιτισμικού ανήκειν.»

Στον συγγραφέα απαγορεύτηκε η είσοδος στη Γερμανία και την Ελβετία, χώρες όπου η ελευθερία του λόγου θα έπρεπε να είναι εγγυημένη. Αλλά το ταμπού της μετανάστευσης είναι τόσο μεγάλο που όποιος αγγίζει αυτά τα νήματα πεθαίνει - πολιτισμένα, αλλά και υλικά. Η υπεράσπιση όσων αρνούνται να αμυνθούν, αγαπώντας μια γη, έναν πολιτισμό, έναν πολιτισμό που έχει ξεκινήσει την πορεία προς τη διάλυση, είναι μια μάταιη επιχείρηση, καθώς και επικίνδυνη. Ωστόσο, η επανεισαγωγή, ακόμη και μακροπρόθεσμα και με τις λογικές μεθόδους του Sellner, είναι πλέον αδύνατη. Ο αριθμός των μεταναστών είναι πολύ μεγάλος, η σύγχυση μεταξύ υπηκοότητας και εθνικότητας πολύ μεγάλη, οι πρακτικές και νομικές δυσκολίες μιας γενναιόδωρης αλλά καθυστερημένης ουτοπίας πολύ μεγάλες. Θα έπρεπε να το είχαμε σκεφτεί πριν από είκοσι χρόνια. Είναι ένα λάβαρο που ζεσταίνει την καρδιά και τροφοδοτεί πολιτικές καριέρες σε όλη την Ευρώπη, αλλά είναι απίθανο να γίνει πραγματικότητα. Ωστόσο, πρέπει να συζητηθεί χωρίς αναθέματα, με ισορροπία και σεβασμό για κάθε σοβαρά υποστηριζόμενη θέση.

Απαιτείται μια ισορροπημένη προσέγγιση, επίσης για την αποτροπή του φάσματος της βίας και του εμφυλίου πολέμου. Οι λαοί έχουν αναφαίρετο δικαίωμα να ζουν στις ιστορικές τους χώρες, σε συνδυασμό με το εξίσου αναφαίρετο δικαίωμα της χώρας υποδοχής στην εθνική κυριαρχία, ξεκινώντας από τον έλεγχο των συνόρων και το δικαίωμα να επιλέγουν ποιος εισέρχεται. Πρέπει να είμαστε σαφείς: η φυλή -μια λέξη που παραδόξως αποκαταστάθηκε από την υποκουλτούρα της αφύπνισης- δεν μπορεί να είναι το θεμελιώδες κριτήριο για την επαναπατρισμό. Το πρόβλημα είναι πολιτικό: αφορά τα κριτήρια για τη μετανάστευση, την εθνικότητα, την ιθαγένεια, τις αρχές του πολιτισμού και τις συνέπειες της απόρριψης της πολιτικής, του πολιτισμού και της δύναμης αφομοίωσης των νεοφερμένων.

Η αφομοίωση είναι μια ιστορική αναγκαιότητα. Το αντίθετό της δεν είναι η χαρούμενη συνύπαρξη ταυτότητας και κοινότητας, αλλά η αποσύνθεση. Αυτό ακριβώς βλέπουμε στην Ιταλία: καμία αφομοίωση, δηλαδή η προοδευτική ενσωμάτωση των μεταναστών στην κοινωνία υποδοχής, η οποία δεν προσφέρει πλέον ένα κοινό όραμα, έχοντας χάσει κάθε ταυτότητα. Αυτή η κατάσταση επιδεινώνεται από τον παράλογο μεταναστευτισμό μεγάλου μέρους των πολιτικών και θρησκευτικών κοινοτήτων. Η λαχτάρα για νέους πελάτες, η επιθυμία για έναν «εφεδρικό στρατό» χαμηλού κόστους ή η γνήσια επιθυμία έχουν μικρή σημασία μπροστά στην αποτυχία ενός μοντέλου που υπερβαίνει την ενσωμάτωση και αντιμετωπίζει ένα πολύ δύσκολο έργο ένταξης. Η συμπερίληψη πολιτισμών, θρησκειών, τρόπων ζωής και διαφορών που δεν μπορούν να ελαχιστοποιηθούν μόνο από το «χρώμα του δέρματος» σημαίνει αποκλεισμό, αν όχι απαγόρευση, σημαντικών πτυχών των τρόπων ύπαρξης, ζωής, σκέψης και θέασης του κόσμου των (αναγκαστικών και εξαναγκαστικών) κοινοτήτων υποδοχής. Διαγράφει την ταυτότητα των αρχικών πληθυσμών για να δημιουργήσει χώρο (και αυτό σημαίνει ένταξη) για τους νεοφερμένους. Είναι καθήκον όσων εισέρχονται στο σπίτι κάποιου άλλου να προσαρμοστούν. Υπό την προϋπόθεση ότι ο νόμος της γης του Καρλ Σμιτ εξακολουθεί να ισχύει, η « θεμελιώδης διαδικασία της υποδιαίρεσης του χώρου, απαραίτητη για κάθε ιστορική εποχή· ο δομικός συνδυασμός τάξης και εντοπισμού, στο πλαίσιο της συνύπαρξης μεταξύ των λαών στον πλανήτη».

Όσοι δεν θέλουν, δεν μπορούν ή δεν μπορούν να αφομοιωθούν δεν μπορούν να γίνουν ευπρόσδεκτοι, πόσο μάλλον να λάβουν το δώρο της ιθαγένειας. Η μετανάστευση απευθύνεται σε αυτά τα άτομα, χωρίς να εγκαταλείπεται το αστικό και πολιτικό σχέδιο της αφομοίωσης. Όσοι αισθάνονται πραγματικά Ιταλοί - ένα κριτήριο που είναι ολοένα και πιο δύσκολο να οριστεί λόγω της σύγχυσης μεταξύ κράτους, έθνους, ταυτότητας και πολιτισμού - δεν μπορούν να απελαθούν. Θα ήταν άδικο να επαναπατριστούν αφομοιωμένοι άνθρωποι με την ίδια πτήση με επαναλαμβανόμενους εγκληματίες, ισλαμιστές ιεροκήρυκες ή ακτιβιστές που εργάζονται για να διχάσουν την κοινωνία υποδοχής με βάση εθνοτικές γραμμές, θρησκείες, έθιμα και ενδυμασία. Η συνύπαρξη μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων - πρώτα απ 'όλα αναγνωρίζοντας ότι υπάρχουν διαφορές, είναι πολύ σοβαρές και συχνά ασυμβίβαστες - μπορεί να διατηρηθεί με κόπο μόνο υπό αυστηρούς νόμους, προϊόν της θέλησης, της ευαισθησίας και της ιστορίας μας. Η αρχή θα πρέπει να είναι η αφομοίωση όταν είναι δυνατόν, η επαναπατρισμός όταν είναι απαραίτητο. Ο φιλόσοφος Jean-Louis Harouel έγραψε ότι «ενώ η αποτυχία ορισμένων ξένων να αφομοιωθούν δεν αποτελεί πρόβλημα για ένα έθνος - μπορεί ακόμη και να αποτελέσει μια εξωτική, πρωτότυπη και γόνιμη συμβολή - η αποτυχία μεγάλων εθνοτικών ομάδων να αφομοιωθούν οδηγεί στο σχηματισμό ενός αντι-λαού, μιας αντι-κοινωνίας επιβλαβούς για τη χώρα υποδοχής». Η διάκριση μεταξύ ομάδας και ατόμου εγείρει το ζήτημα των αριθμών. Η αφομοίωση έχει εγκαταλειφθεί λόγω τυφλής ισότητας, αλλά και επειδή οι ροές έχουν γίνει πολύ μεγάλες, ακυβέρνητες και ευνοημένες από δυνάμεις ικανές να εμποδίσουν την εφαρμογή των κανόνων. Εξ ου και η ενθουσιώδης υποχώρηση στην «ενσωμάτωση», ένα είδος θαυματουργού συμβιβασμού στον οποίο ο καθένας κάνει ένα βήμα προς τον άλλον διατηρώντας παράλληλα τη δική του ταυτότητα. Παραμύθια, όπως αποδεικνύονται από την καθημερινή εμπειρία και την κόλαση των γειτονιών και των θυλάκων που εξαιρούνται από τον νόμο.

Ο διαχωρισμός λόγω φυλής ή καταγωγής - η επιστροφή στον νόμο του αίματος - είναι το δηλητηριώδες αποτέλεσμα του επικίνδυνου ρίσκου της ενσωμάτωσης. Η αφομοίωση, με τη σειρά της, αποτυγχάνει λόγω του συνδυασμού της κατάρρευσης των κοινών αρχών μεταξύ των Ευρωπαίων και του υπερβολικού αριθμού μεταναστών. Για να αφομοιωθούμε - αλλά και για να ενταχθούμε με οποιαδήποτε ελπίδα επιτυχίας - πρέπει να καλωσορίσουμε λιγότερους ξένους. Και η επιθυμία να διατηρήσουμε αυτό που είμαστε, ξεκινώντας από τη γέννηση νέων μελών της κοινότητας, είναι πρωταρχικής σημασίας. Κάθε συζήτηση που σχετίζεται με τη μετανάστευση διαλύεται από το ανυπέρβλητο τείχος της δημογραφικής παρακμής. Ένας άλλος παράγοντας είναι ο σεβασμός και η επιβολή των υφιστάμενων νόμων και η αποκατάσταση του δικαιώματος και του καθήκοντος υπεράσπισης των συνόρων. Εκατοντάδες χιλιάδες παράνομοι μετανάστες, κυρίως νέοι άνδρες, παραμένουν στη χώρα ανεξέλεγκτοι, αυξάνοντας τις τάξεις του εγκλήματος, της ανασφάλειας και της παρενόχλησης των γυναικών - μια πτυχή που αρνούνται πεισματικά οι φιλάνθρωποι, οι προοδευτικοί και, απίστευτα, πολλές φεμινίστριες. Η μετανάστευση θα πρέπει να ξεκινήσει με αυτούς τους ανθρώπους, συνοδευόμενη από μια πολιτική που, αντί για τον επανεξοπλισμό, δίνει προτεραιότητα στην υπεράσπιση των συνόρων, με απωθήσεις, συστηματική κατάσχεση μέσων μεταφοράς και σύλληψη λαθρεμπόρων, διακινητών και τελικών χρηστών μεταναστών. Οι νόμοι είναι ανεπαρκείς για την αντιμετώπιση φαινομένων εποχής όπως η οργανωμένη μετανάστευση, αλλά υπάρχουν.

Ας εφαρμόσουν επιτέλους τις προσπάθειές τους, όπως απαίτησαν οι Ιταλοί όταν ψήφισαν την τρέχουσα κυβέρνηση. Αρκετά με όσους διαπράττουν εγκλήματα και περιφέρονται ελεύθερα στις πόλεις: οι απελάσεις πρέπει να πραγματοποιούνται χωρίς την ανάγκη επανένταξης. Έξω οι αργόσχολοι, οι κερδοσκόποι και οι οικογένειές τους, εδώ για να εκμεταλλευτούν το κράτος πρόνοιας, σχεδόν απρόσιτο για τον λαό μας που πληρώνει το τίμημα. Μόλις αυτές οι κατηγορίες - τα ενεργά μέλη των κλειστών κοινοτήτων, οι ταραξίες και οι χούλιγκαν όλων των ηλικιών - απελαθούν, μέρος του προβλήματος θα αντιμετωπιστεί και το έργο της αφομοίωσης μπορεί να συνεχιστεί. Ο Alain De Benoist μας υπενθυμίζει ότι η αφομοίωση συνεπάγεται τη θέληση για αφομοίωση εκ μέρους όσων βρίσκονται στην εξουσία και την προθυμία των νεοφερμένων να αφομοιωθούν. Καμία από αυτές τις προϋποθέσεις δεν υπάρχει. Ωστόσο, αποτελούν την απαραίτητη προϋπόθεση για να σταματήσει η πρόοδος μιας Βαβέλ ακοινωνησιμότητας, υποβάθμισης, εθνικής υποκατάστασης και ερήμου αξιών.

Ρομπέρτο ​​Πεκιόλι

Σημείωση του συντάκτη

Οι σκέψεις του Roberto Pecchioli αντικατοπτρίζουν μια ολοένα και πιο διαδεδομένη ευαισθησία και υποστηρίζονται πλήρως από την συντακτική ομάδα του Inchiostronero . Πέρα από τις ιδεολογικές φόρμουλες και τον ηθικό εκβιασμό που πολύ συχνά εμποδίζουν μια ειρηνική συζήτηση, πιστεύουμε ότι είναι θεμιτό να αμφισβητήσουμε τη σχέση μεταξύ μετανάστευσης, ταυτότητας των ανθρώπων, κυριαρχίας και πολιτιστικής συνέχειας. Πιστεύουμε ότι το δικαίωμα στην υποδοχή δεν μπορεί να διαχωριστεί από το δικαίωμα των ιστορικών κοινοτήτων στην αυτοσυντήρηση και ότι καμία λέξη δεν πρέπει να αφαιρεθεί από τη δημόσια συζήτηση μέσω γλωσσικής λογοκρισίας ή ηθικών απαγορεύσεων. Για αυτόν τον λόγο, θεωρούμε την παρέμβαση του Pecchioli απαραίτητη συμβολή σε μια συζήτηση που αξίζει ρεαλισμό, ελευθερία έκφρασης και σεβασμό στις απόψεις.

«Remigrazione?» - Inchiostronero

ΦΙΛΑΥΤΙΑ 5

Συνέχεια από Δευτέρα 22. Ιουνίου 2026

ΦΙΛΑΥΤΙΑ 5
Από την τρυφερότητα προς τον εαυτό έως την αγάπη κατά τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή

IRÉNÉE HAUSHERR S. I.
Καθηγητής στο Ποντιφικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών

ORIENTALIA CHRISTIANA ANALECTA, 137

β) Διάφοροι συγγραφείς.

ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ τέθηκε το ερώτημα: τι είναι η φιλαυτία; Πώς αναγνωρίζεται ο φίλαυτος; Απάντηση: Υπάρχουν πολλές ακατάλληλες εκφράσεις, όπως: «Όποιος αγαπά την ψυχή του θα τη χάσει· και όποιος μισεί την ψυχή του σε αυτόν τον κόσμο θα τη φυλάξει για την αιώνια ζωή». Ο φίλαυτος λοιπόν είναι απλώς εκείνος που αγαπά τον εαυτό του. Αναγνωρίζεται από τούτο: αν αυτό που κάνει το κάνει για τον εαυτό του, είναι φίλαυτος, ακόμη κι αν η πράξη για την οποία πρόκειται είναι σύμφωνη με την εντολή. Διότι το να παραλείπει κανείς, για τη δική του ευχαρίστηση, κάτι το οποίο έχει ανάγκη ο αδελφός μας, είτε για την ψυχή είτε για το σώμα, προδίδει ακόμη και στα υπόλοιπα το πάθος της φιλαυτίας, της οποίας το τέλος είναι η απώλεια» (39).

Υπάρχει εδώ ένα «διότι» που ζητά εξήγηση. Είναι κοινός τόπος της μοναστικής πειθαρχίας —το παραπάνω κείμενο απευθύνεται σε μοναχούς, αλλά η αρχή ισχύει για όλους τους χριστιανούς— να λέγεται ότι ο νόμος της αδελφικής αγάπης υπερέχει των ανθρώπινων διατάξεων, έστω κι αν αυτές είναι οι ίδιες σύμφωνες με την εντολή του Θεού. Το καθήκον της φιλοξενίας, για παράδειγμα, αναστέλλει την υποχρέωση της νηστείας, όπως εξηγεί εκτενώς ο Κασσιανός (*). Δεν μπορεί λοιπόν κανείς να επικαλείται έναν συγκυριακό κανόνα για να δικαιολογηθεί ότι παρέλειψε ένα έργο αγάπης που απαιτούσαν οι ανάγκες του πλησίον. Και να η φιλαυτία παντού όπου υπάρχει αμαρτία παραλείψεως. Ο άγιος Ειρηναίος είχε γράψει: «Εκεί όπου κάποιος θα μπορούσε να κάνει ένα καλό στον πλησίον και δεν το κάνει, θα θεωρηθεί ξένος προς την αγάπη του Θεού» ("). Και είναι ο άγιος Μάξιμος που μας διέσωσε αυτή τη ρήση του μεγάλου επισκόπου της Λυών.

Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ θα μας δείξει τη φιλαυτία να ενεργεί και αλλού. Οι άρρωστοι —συνοψίζω τα λόγια του— δεν έχουν συνήθεια να μηχανεύονται τεχνάσματα για να ματαιώσουν τις προθέσεις των θεραπευτών τους. «Εκτός ίσως μερικές φορές από μια ελαφρά ιδιοτροπία που τους πιάνει και που δεν είναι δύσκολο να προβλεφθεί ή να περιοριστεί. Εμείς όμως έχουμε τη διάνοιά μας και τη φιλαυτία μας (**)· δεν γνωρίζουμε ούτε ανεχόμαστε τη σκέψη ότι είμαστε κατώτεροι· και όλα αυτά γίνονται πολύ μεγάλο εμπόδιο για την αρετή, σαν ένα είδος αμυντικής γραμμής εναντίον εκείνου που αγωνίζεται για εμάς. Όση επιμέλεια θα έπρεπε να δείχνουμε για να αποκαλύπτουμε την ασθένεια στους γιατρούς, τόση δείχνουμε για να αποφύγουμε τη θεραπεία· είμαστε γενναίοι εναντίον του εαυτού μας και επιτήδειοι εναντίον της υγείας» (43).

Η φιλαυτία λοιπόν στρέφει εναντίον μας την ίδια μας τη διάνοια και το ίδιο μας το θάρρος. Θα έχει τόσο πιο θλιβερά αποτελέσματα όσο θα συναντάται σε πρόσωπα καλύτερα προικισμένα. «Ω παραφροσύνη», αναφωνεί ο Γρηγόριος, «ή υπάρχει άλλη λέξη καταλληλότερη για να δηλώσει ένα τέτοιο πάθος; Εκείνους που θα έπρεπε να αγαπούμε ως ευεργέτες, τους απωθούμε ως εχθρούς...». Αυτό δεν θα συνέβαινε αν, όπως μας έλεγε ο Αριστοτέλης, αγαπούσαμε το αγαθό περισσότερο από τον εαυτό μας, αυτό που οφείλουμε να είμαστε περισσότερο από αυτό που είμαστε· δηλαδή, πολύ απλά, αν αγαπούσαμε να γινόμαστε καλύτεροι.

Μαθητής του αγίου Βασιλείου και του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, ο ΕΥΑΓΡΙΟΣ Ο ΠΟΝΤΙΚΟΣ δεν θα μπορούσε να μη πει κι αυτός τον λόγο του για τη φιλαυτία. Δύο λόγους μάλλον, πολύ σύντομους και πολύ περιεκτικούς, οι οποίοι θα κατευθύνουν κατά κάποιον τρόπο τις αναπτύξεις του αγίου Μαξίμου. Το πρώτο από αυτά τα αποφθέγματα είναι μια οδυνηρή κραυγή: «Ω φιλαυτία, καθολική μισήτρια!» (*). Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός θα εντάξει αυτή τη ρήση στα Sacra Parallela (45). Η φιλαυτία μισεί τα πάντα, τον Θεό και τα δημιουργήματα του Θεού· μισεί ακόμη και αυτό που ισχυρίζεται ότι αγαπά, αυτόν τον «εαυτό» από τον οποίο παίρνει το όνομά της. Θα πρέπει να θυμηθούμε αργότερα αυτό το λακωνικό απόφθεγμα. Και ακόμη περισσότερο το δεύτερο.

Ο Ευάγριος είναι ίσως, ανάμεσα σε όλους τους αρχαίους ψυχολόγους, ο πιο διορατικός· σε κάθε περίπτωση εκείνος που στοχάστηκε περισσότερο πάνω στη διαλεκτική των παθών. Συντάκτης του πρώτου καταλόγου των οκτώ κεφαλαιωδών αμαρτημάτων, καταλόγου που έγινε αμέσως καθολικά δεκτός από όλους, σύμφωνα με τον Κασσιανό, αξίζει να τον ακούσουμε όταν μας παραδίδει το συμπέρασμα των μελετών και των εμπειριών του. «Ο πρώτος από τους κακούς λογισμούς είναι εκείνος της φιλαυτίας· και από αυτήν προέρχονται οι οκτώ» (**). Και αυτή η διατύπωση θα γίνει σύντομα αδιαμφισβήτητο αξίωμα. Είναι άραγε αμφισβητήσιμη;

Ας ονομάσουμε αμέσως τον ΑΓΙΟ ΘΕΟΔΩΡΟ ΕΔΕΣΣΗΣ, παρά τη χρονολογία, διότι κανείς δεν ακολούθησε από πιο κοντά τις ιδέες του Ευαγρίου (1*)· προφανώς τις θεωρούσε πολύ πολύτιμες για να τις αφήσει να χαθούν. Θα αρκεστεί στο να μη κατονομάζει ποτέ τον συγγραφέα τους· αλλά στον ακατονόμαστο δεν φείδεται επαίνων. «Κάτω η φιλαυτία, η καθολική μισήτρια, είπε σωστά ένας σοφός. Διότι αυτή είναι η πρώτη από όλους τους κακούς λογισμούς. Αυτός ο φοβερός εχθρός (48), η φιλαυτία, έχει τρόπους τυράννου· και ύστερα από αυτήν οι τρεις και οι πέντε έρχονται να παρασύρουν τον νου μας» (40).

Οι τρεις είναι —«όπως είπε σωστά και πολύ εύστοχα ένας από τους παλαιούς»· πάλι ο Ευάγριος— οι δαίμονες της γαστριμαργίας, της φιλαργυρίας και της κενοδοξίας· οι πέντε είναι τα πέντε άλλα κεφαλαιώδη αμαρτήματα σύμφωνα με τον ευαγριανό κατάλογο. «Η φιλαυτία, η φιληδονία και η φιλοδοξία διώχνουν από την ψυχή τη μνήμη του Θεού. Η φιλαυτία είναι γεννήτρια κακών αδιανόητων: όταν εξαφανίζεται η μνήμη του Θεού, η ταραχή των παθών παίρνει έκταση μέσα μας» (*).

Η πρακτική συνέπεια: «Εκείνος που ξερίζωσε ριζικά από την καρδιά του τη φιλαυτία θα γίνει εύκολα κύριος και όλων των άλλων παθών, με τη βοήθεια του Κυρίου. Διότι από αυτήν γεννιούνται η οργή, η λύπη, η μνησικακία, η φιληδονία, η αλαζονεία. Όποιος αφήνεται να νικηθεί από αυτήν, θα συνθηκολογήσει και μπροστά στα άλλα πάθη. Ονομάζουμε φιλαυτία την παθητική διάθεση, τη φιλία προς το σώμα και την ικανοποίηση που παραχωρείται στα σαρκικά θελήματα» (5). Ο άγιος Μάξιμος θα μας δώσει διευκρινίσεις πάνω σε αυτόν τον ορισμό.

Υπό το όνομα του ΑΓΙΟΥ ΕΦΡΑΙΜ συναντούμε άλλη μία από τις κύριες ιδέες του αγίου Μαξίμου. «Ας μη γινόμαστε λοιπόν φίλαυτοι, διότι από τη φιλαυτία φυτρώνουν τα πάθη, σαν τόσοι βλαστοί. Καταστροφέας της φιλαυτίας είναι η αγάπη, η οποία ελκύει όλους στην ομόνοια και τους διατηρεί σε αυτήν. Μεγάλο και πολύτιμο κτήμα είναι η αγάπη. Αγωνίσου λοιπόν να μην ξεπέσεις από αυτήν» (*2). Η τόσο καθαρή διατύπωση του ανταγωνισμού ανάμεσα στη φιλαυτία και την αγάπη θυμίζει υπερβολικά τον άγιο Μάξιμο, ώστε αυτός ο «Εφραίμ» να μη θεωρηθεί ύποπτος ότι τον είχε διαβάσει.

Ας προσπεράσουμε άλλους που θα μπορούσαμε ακόμη να παραθέσουμε, όπως τον άγιο ΚΥΡΙΛΛΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ. Αυτός δεν πρέπει να έχει σταθερή διδασκαλία περί φιλαυτίας, αφού ο ογκώδης τόμος του π. H. du Manoir de Juaye δεν την αναφέρει (sa). Ας παραθέσουμε ακόμη μόνο τρεις: ο ένας, ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, χρησιμοποιεί μία μόνο φορά τον όρο φιλαυτία (**): «Οι εθνικοί εξέπεσαν από την ευθεία οδό που οδηγεί στον Θεό, εξαιτίας της φιλαυτίας και της αλαζονείας τους...». Αυτό το μοναδικό χωρίο έχει σημαντική σπουδαιότητα: ο άγιος Μάξιμος το σχολίασε· και κυρίως το γεγονός ότι ο θείος Διονύσιος μιλά για αυτό το πάθος πρέπει να ενθάρρυνε τον Ομολογητή να κάνει δικές του τις ιδέες του Ευαγρίου πάνω σε αυτό το θέμα.

Έπειτα ο ΑΒΒΑΣ ΗΣΑΪΑΣ. Στα έργα που δημοσιεύθηκαν με αυτό το όνομα από τον Ιορδανίτη μοναχό Αυγουστίνο (*), ο όρος φιλαυτία συναντάται, νομίζω, μία μόνο φορά, χαμένος μέσα σε έναν κατάλογο παθών: «Να ασκείτε πάντοτε βία στον εαυτό σας ενώπιον του Κυρίου, με κάθε δέηση, για να σας δώσει την απλότητα και την ευθύτητα, και για να αφαιρέσει από εσάς τα αντίθετα αυτών των αρετών: αυτά είναι η πανουργία, η διαβολική επιδεξιότητα —σοφία, ο ίδιος όρος που χρησιμοποίησε ο Ευσέβιος για να εκφράσει τον θαυμασμό του για τον Κωνστάντιο Χλωρό—, η αδιακρισία, η φιλαυτία, η κακία της καρδιάς. Αυτά τα πράγματα κατεδαφίζουν τους κόπους των δημιουργών τους» (6). Ας συγκρατήσουμε πάντως αυτή τη μικρή παρατήρηση: η φιλαυτία στερείται ευθύτητας.

Αλλά ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός μας διέσωσε υπό το όνομα του Ησαΐα μια σελίδα πολύ πιο ενδιαφέρουσα: «Όσοι κάνουν τα πάντα για τον εαυτό τους πραγματοποιούν τη φιλαυτία, το μεγαλύτερο από όλα τα κακά. Αυτή είναι που παράγει την αγριότητα, την ακοινωνησία, την ανικανότητα προς φιλία, την αδικία, την ασέβεια.»

Η φύση εφοδίασε τον άνθρωπο όχι όπως τα μοναχικά ζώα, αλλά όπως τα αγελαία, τα πολιτικά, τα κοινωνικά, ώστε να μη ζει μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για τον πατέρα, τη μητέρα, τους αδελφούς, τη γυναίκα, τα παιδιά και τους άλλους συγγενείς και φίλους· για τον λαό του και τη φυλή του, για την πατρίδα του και τους ομοίους του, για όλους τους ανθρώπους· και ακόμη για τα μέρη του σύμπαντος, για ολόκληρο τον κόσμο, και πολύ πριν από όλα αυτά για τον Πατέρα και Δημιουργό του σύμπαντος. Διότι, αν υποθέσουμε ότι είναι κανείς λογικός, πρέπει να αγαπά την κοινωνία, τον κόσμο, τον Θεό, για να γίνει και θρησκευτικός» (**). Κανένας αββάς Ησαΐας ασφαλώς δεν έγραψε αυτές τις γραμμές· αλλά μοιάζουν πολύ με τον Φίλωνα. Πράγματι, αποδίδονται στον Φίλωνα στα Loci Communes του αγίου Μαξίμου (68).

Τέλος, πρέπει να διαβάσουμε μια παράγραφο ενός συγγραφέα τον οποίο ο Μάξιμος μελέτησε προσεκτικά, του ΔΙΑΔΟΧΟΥ: «Εκείνος που αγαπά με πάθος τον εαυτό του δεν μπορεί να αγαπά τον Θεό· αλλά εκείνος που δεν αγαπά με πάθος τον εαυτό του εξαιτίας των ανώτερων πλούτων της θείας αγάπης, εκείνος αγαπά τον Θεό. Γι’ αυτό ένας τέτοιος άνθρωπος δεν ζητά ποτέ τη δική του δόξα, αλλά τη δόξα του Θεού· διότι εκείνος που αγαπά με πάθος τον εαυτό του ζητά τη δική του δόξα. Εκείνος που αγαπά με πάθος τον Θεό αγαπά τη δόξα του Δημιουργού του· διότι είναι γνώρισμα μιας εσωτερικής ψυχής, φίλης του Θεού, να ζητά διαρκώς τη δόξα του Θεού σε όλες τις εντολές που εκτελεί, και να χαίρεται για τη δική της ταπείνωση· διότι στον Θεό αρμόζει η δόξα λόγω του μεγαλείου Του, ενώ στον άνθρωπο η ταπείνωση, για να γίνει με αυτόν τον τρόπο οικείος του Θεού. Αν το κάνουμε αυτό, χαιρόμενοι κι εμείς, κατά το παράδειγμα του αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, για τη δόξα του Κυρίου, θα αρχίσουμε να λέμε αδιάκοπα: Εκείνος πρέπει να αυξάνει, κι εγώ να ελαττώνομαι» (59).

Σημειώσεις:

(39) Reg. Brev. LVI, PG 31, 1120 A.
(40) Conlat., XXI, 14.
(41) HARVEY, II, σ. 477, απόσπ. IV.
(42) Μία σημείωση του εκδότη Billy: ο Νικήτας θεωρεί ότι η «διάνοια» λέγεται ειρωνικά· η φιλαυτία σημαίνει άλογη αγάπη προς το σώμα. Ποιος θα το πιστέψει αυτό; Ο Νικήτας σφάλλει ως προς τη «διάνοια»· αλλά ως προς τη φιλαυτία η παρατήρησή του αποδεικνύει ότι είχε διαβάσει τον άγιο Μάξιμο.
(43) Or. II apologetica αρ. 19, PG 34, 428 C κ.ε.
(44) Sent. Alph. PG 40, 1269 A.
(15) Tit. 13, PG 96, 421 A.
(46) J. MUYLDERMANS, «Note additionnelle à Evagriana», Le Muséon 44, 1931, σ. 382.
(47) Από τότε που γράφτηκαν αυτές οι γραμμές, ο π. GOUILLARD AA δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο «Supercheries et méprises littéraires: l'oeuvre de S. Théodore d'Edesse», Etudes Byzantines 1947, σ. 137–158, όπου αποδεικνύει ότι ο Θεόδωρος Εδέσσης δεν είναι παρά ένα ψευδώνυμο που χρησιμοποιήθηκε για να προσδώσει κύρος στις ιδέες του Ευαγρίου.
(48) Διαβάζω polémios αντί για polémos.
(49) Κεφ. 65, Φιλοκαλία, Αθήνα 1782, σ. 274.
(50) Κεφ. 92, σ. 279.
(51) Κεφ. 93.
(52) De Vita Spir., ρωμαϊκή έκδ., I, σ. 269.
(53) Dogme et Spiritualité chez saint Cyr. d'Alex., Παρίσι 1944.
(54) Coel. Hier. 8, PG 3, 260 C.
(55) Ιερουσαλήμ 1911.
(56) Logos 5, αρ. 10, σ. 36 κ.ε.
(57) Sacra Parallela, τίτ. 13, PG 96, 420 D κ.ε.
(58) Loci Comm. LXIX, PG 91, 1011 D. Το λεξιλόγιο και οι ιδέες απαντούν και στον Φίλωνα· πρβλ. για παράδειγμα De Congr. erud. causa 130· De Cher. 18. Είναι άραγε κέντων;
(59) ΔΙΑΔΟΧΟΣ, κεφ. 12· μετάφραση του π. E. DES PLACES, Sources chrétiennes 5.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ— ΟΡΓΑΝΟΝ 8

Συνέχεια από Τρίτη 19  Μαΐου 2026

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ— ΟΡΓΑΝΟΝ 8

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ – ΠΕΡΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ – ΠΡΩΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ
ΔΕΥΤΕΡΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ – ΤΟΠΙΚΑ – ΣΟΦΙΣΤΙΚΕΣ ΕΛΕΓΧΟΙ

Γενικός συντονισμός
του Maurizio Migliori

Ελληνικό κείμενο αντικριστά
Εκδόσεις Bompiani, Milano 2016

IV.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

2. Η πολυεστιακή προσέγγιση

Όπως ελπίζω να έδειξα, εκείνο που αυτή η ομάδα επιχείρησε να κάνει είναι να αντλήσει τις μεθοδικές συνέπειες της κατάστασης που παρουσιάσαμε εξαρχής. Από αυτό αναδύεται ένα δεδομένο που δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Ο Αριστοτέλης, όπως και ο Πλάτων, έχει μια όραση της πραγματικότητας που μπορεί να χαρακτηριστεί σύνθετη και πολύμορφη, και επομένως πολλαπλασιάζει τα ερμηνευτικά σχήματα, ώστε να τη συλλάβει και να την κατανοήσει στις διάφορες όψεις της. Το κεντρικό πρόβλημα δεν είναι τόσο να οικοδομηθεί ένα σύστημα καθαρών και διακριτών ιδεών, όσο να κατανοηθεί ο κόσμος.

Υπάρχουν στιγμές στις οποίες αυτή η ένταση είναι προκλητικά εμφανής: αρκεί να σκεφθεί κανείς το βιβλίο Θ της Μεταφυσικής ή την πραγμάτευση της ψυχής, όπου ο Αριστοτέλης πλησιάζει επικίνδυνα την αυτοαντίφαση¹¹, δίνοντας έπειτα αφορμή σε ατελείωτες συζητήσεις, οι οποίες διέτρεξαν όλους τους χριστιανικούς αιώνες.

Στην περίπτωση του Οργάνου, αυτή η πολυσημία, την οποία ορίσαμε ως πολυεστιακή και στην οποία ορισμένα ειδικά Εισαγωγικά Δοκίμια ήδη επιμένουν πολύ, είναι συστατική, δεδομένης της διπλότητας των διαδρομών που συγκροτούν τη δομή του: της αποδεικτικής και της επικοινωνιακής. Αυτές δεν είναι αποκομμένες ή αντιπαρατεθειμένες στη σκέψη του Αριστοτέλη και επομένως πρέπει να βρουν χώρο στην ανάλυση του ερμηνευτή.

Το αληθινό πρόβλημα που ο σύγχρονος μελετητής πρέπει να αντιμετωπίσει δεν είναι εκείνο της σύνθετης φύσης των αριστοτελικών «γραπτών», αλλά της αριστοτελικής επιλογής να εργαστεί, για παράδειγμα στο Λύκειο, πάνω στη βάση αυτού του μαγματικού υλικού. Αν δεν είναι θεμιτό να μετατρέπεται το λογοτεχνικό δεδομένο αυτών των πολύμορφων μαρτυριών σε μια εξελικτική ιστορία της αριστοτελικής σκέψης, δεν είναι όμως δυνατόν να αγνοηθεί ένα δεδομένο που εμφανίζεται σταθερό στο Corpus και που διαμορφώνει έναν τρόπο τού «είναι κανείς φιλόσοφος» κοινό στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη¹⁴.

Υπάρχει ένα αριστοτελικό σχήμα που αναδεικνύει ιδιαίτερα αυτή την κίνηση: εκείνο που αποδίδουμε λέγοντας «καθό» / «κατά το ότι» / «ως προς το ότι», και το οποίο επιτρέπει μια εξαιρετικά διαφοροποιημένη πραγμάτευση των συγκεκριμένων πραγμάτων· διότι αυτό που είναι Α καθό x μπορεί να προκύπτει Β καθό y.

Μια πραγματικότητα —ας θέσουμε ένα άλογο— η οποία καθό συγκεκριμένο υποκείμενο —αυτό εδώ το άλογο— είναι ένα tode ti, μια ουσία συγκροτημένη ως σύνολο μορφής και ύλης· καθό πραγματικά υπάρχον που πρέπει να έχει μια έσχατη αιτία, παραπέμπει ουσιωδώς στην ουσιώδη μορφή που το κάνει να είναι άλογο και όχι άλλο πράγμα· καθό είναι αυτό το ιδιαίτερο και ενδεχόμενο άλογο, παραπέμπει σε μια προσεχή αιτία που συνίσταται στην τυχαία σύζευξη ενός επιβήτορα και μιας φοράδας —ή στην απόφαση ενός εκτροφέα που προκάλεσε εκείνο το γεγονός κ.λπ. κ.λπ.

Πρόκειται για διαφορετικές αξιολογήσεις που δεν μπορούν να ενοποιηθούν ούτε όταν κινούνται πάνω σε ένα ταυτόσημο έδαφος, ούτε όταν πρόκειται για μία από τις πιο καθιερωμένες και φιλοσοφικά αποφασιστικές, όπως μπορέσαμε να διαπιστώσουμε σχετικά με την ουσία, η οποία αποδεικνύεται ότι είναι ταυτόχρονα το μεμονωμένο υποκείμενο και το καθολικό του είδους και του γένους. Αυτό δείχνει σε ποια αποτελέσματα οδηγεί και ποιες θεωρητικές εντάσεις καθορίζει μια τέτοια προσέγγιση15.

Η ίδια η πραγμάτευση του συλλογισμού είναι μεταβλητή, όχι μόνο επειδή, όπως προκύπτει από την ανάλυση της Bontempi, ο ίδιος ο όρος έχει στα Αναλυτικά Πρότερα πολλαπλή σημασία, πράγμα που θέτει το πρόβλημα να προσδιοριστεί εκείνη που είναι κατά κάποιον τρόπο καθοριστική, αλλά επειδή η ίδια η συλλογιστική επιχειρηματολογία μπορεί και πρέπει να προσεγγίζεται από διαφορετικές οπτικές γωνίες: καθό θεωρείται καθαυτή, μπορεί να εξεταστεί με πλήρη αδιαφορία για το περιεχόμενο· καθό θεωρείται ως αληθής, καθίστανται θεμελιώδεις οι προηγούμενες διαδικασίες, οι οποίες αποφασίζουν για την αλήθεια των προκειμένων και απαιτούν συνεχή αναφορά στο πραγματικό· καθό είναι διαλεκτική, καθίσταται θεμελιώδης ο συνομιλητής από τον οποίο πρέπει να ληφθεί η συγκατάθεση¹⁶. Αλλά, ως επιβεβαίωση της πολυεστιακότητας, ο ίδιος ο διαλεκτικός συλλογισμός έχει κεντρικό ρόλο τόσο για τις συζητήσεις στην αγορά όσο και στη δύσκολη διαδικασία εύρεσης των αρχών των επιστημών.

Αν δεχθεί κανείς, ακολουθώντας την ένδειξη του Kuhn, αυτό το «φαινομενικό παράλογο», ανοίγεται ο δρόμος για μια καλύτερη κατανόηση της σκέψης του Σταγειρίτη —και του Πλάτωνα—, πράγμα που επιτρέπει την εκ νέου επιβεβαίωση της χρησιμότητάς της στο σύγχρονο πλαίσιο. Όπως λέει η Fermani στο Εισαγωγικό της Δοκίμιο, «θεωρούμε ότι η επικαιρότητα της αριστοτελικής σκέψης έγκειται και πρέπει να αναζητηθεί, περισσότερο παρά στις αρθρώσεις συγκεκριμένων δογμάτων και στα περιεχόμενα που σχετίζονται με τα διάφορα επιστημονικά συμφραζόμενα —απόπειρες οι οποίες, ιδίως στο πεδίο της λογικής, οδήγησαν ορισμένες φορές σε αλλοίωση των αρχικών προθέσεων του Συγγραφέα ή/και σε υπερφόρτωση του κειμένου με μεταγενέστερα ζητήματα, προβλήματα και υπερδομές—, στη βασική του στάση, στη σταθερή του πρόσκληση προς την οξυδέρκεια και την αλλαγή γωνίας του βλέμματος, προς την αδιάκοπη δοκιμασία και κριτική των δικών μας και των ξένων γνωμών» —σ. 1160.

Αυτό το δικό μας ερμηνευτικό κλειδί δεν αξιώνει να αποτελέσει ριζική καινοτομία· αντιθέτως, αν διαβάσει κανείς με «αυτά τα μάτια» τις κλασικές μελέτες, εντυπωσιάζεται από το αναπόφευκτο γεγονός ότι αυτή η πολλαπλότητα ήταν ήδη εμφανής σε πολλές μελέτες¹⁷. Εκείνο που έως τώρα έλειψε είναι να αντληθούν οι συνέπειες από ό,τι αναδύεται καθαρά από το Corpus του Αριστοτέλη: δεν πρόκειται για μια συγκυρία, αλλά για καρπό μιας αντίληψης της φιλοσοφίας που τον ενώνει βαθιά με τον δάσκαλό του. Αυτό εξηγεί την πολυπλοκότητα των αναλύσεων που ο Σταγειρίτης εφαρμόζει και σε αυτό το «νέο» αντικείμενο, αποφεύγοντας απολύτως συγχύσεις, μεταπηδήσεις επιπέδου, εκλεκτικές αναμείξεις διαφορετικών πεδίων. Οι αναλυτικές του ικανότητες εμφανίζονται από αυτή την άποψη υποδειγματικές, επειδή του επιτρέπουν να ενώνει την ακραία ποικιλία της ανάλυσης με την ακραία ακρίβεια στον προσδιορισμό του αντικειμένου.

Αυτός ο τύπος προσέγγισης επιτρέπει να βγει κανείς από μια σπαρακτική και άκαρπη αντιπαράθεση ανάμεσα σε δύο θέσεις που έχουν και οι δύο εξαιρετικά κείμενα προς υποστήριξή τους και εξίσου έγκυρες αναφορές που τις διαψεύδουν: αφενός εκείνη όσων υποστηρίζουν μια περισσότερο ή λιγότερο άκαμπτα «συστηματική» θέση της αριστοτελικής φιλοσοφίας, και επομένως τείνουν προς τη μονοσημία· αφετέρου εκείνη όσων τη θεωρούν περισσότερο ή λιγότερο έντονα προβληματοποιητική¹⁹, και επομένως πλούσια σε θέσεις που έρχονται σε αντίθεση μεταξύ τους.

Στην πραγματικότητα ο Αριστοτέλης είναι δογματικός φιλόσοφος με την τεχνική σημασία του όρου: έχει ισχυρές πεποιθήσεις, οι οποίες επανευρίσκονται, έστω και με τη μορφή υπαινιγμού, ακόμη και σε κείμενα εξαιρετικά απομακρυσμένα μεταξύ τους· αλλά μία από αυτές είναι ότι δεν υπάρχει ένα μοναδικό και εξαντλητικό κλειδί ανάγνωσης του κόσμου στον οποίο ζούμε: η πραγματικότητα είναι πλουσιότερη από τα σχήματα που κατασκευάζουμε. Επομένως, πρέπει πάντοτε να υποθέτουμε έναν περαιτέρω λόγο, μια περαιτέρω οπτική γωνία, που να μας επιτρέπει να συλλάβουμε καλύτερα εκείνο που με το πρώτο σχήμα —και ακόμη με το δεύτερο και το τρίτο...— δεν αποδεικνύεται τέλεια εξηγημένο.

Η εφαρμογή αυτού του παραδείγματος στη δική μας περίπτωση είναι διπλά προφανής, δεδομένου ότι ακριβώς στα Τοπικά, I, 15–16, βρίσκουμε τη μοναδική ειδική πραγμάτευση μέσα στο corpus aristotelicum που αναδεικνύει αμέσως την πολλαπλότητα του «λέγεσθαι πολλαχώς». Δεν πρόκειται για παραδοξότητα: όπως ορθά δηλώνει η Rossitto, στα Τοπικά «ο Αριστοτέλης δηλώνει ρητά ότι ένα από τα εργαλεία —ὄργανα— που ανήκουν στη διαλεκτική είναι “το να μπορεί κανείς να διακρίνει με πόσους τρόπους λέγεται το καθένα”»²¹.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, η φιλοσοφία του Αριστοτέλη είναι εγγενώς διαλεκτική —έστω και με διαφορετική έννοια από εκείνη του δασκάλου του— και η πολυεστιακή στάση που κυριαρχεί σε αυτήν καθιστά το Όργανον ένα από τα σημαντικότερα κείμενα του Corpus, ακόμη κι αν δεν είναι, stricto sensu, ένα κείμενο —μόνο— λογικής.

Σημειώσεις:

12 Για να δώσω τις γραμμές που επιτρέπουν να δικαιολογηθεί μια τέτοια διατύπωση, παραπέμπω στα σχετικά γραπτά μου: La domanda sull’immortalità e la resurrezione. Paradigma greco e paradigma biblico, στο L’anima, Seconda navigazione, «Annuario di filosofia 2004», Mondadori, Milano 2004, σσ. 183–206· L’anima in Platone e Aristotele, «Studium», 96 —2000—, σσ. 365–427· L’anima in Aristotele. Una concezione polivalente e al contempo aporetica, στο Attività e virtù. Anima e corpo in Aristotele, επιμ. A. Fermani – M. Migliori, Vita e Pensiero, Milano 2009, σσ. 227–260.

13 Για παράδειγμα, η Fermani υπογραμμίζει ότι «ήδη στον τίτλο —Topoi ως “σημεία θέασης”— αναδύεται κατά κάποιον τρόπο το ζήτημα, στο οποίο θα επανέλθουμε στο τελικό μέρος αυτού του Εισαγωγικού Δοκιμίου και στις ειδικές σημειώσεις σχολιασμού του κειμένου, ενός έργου που αποτελεί, θα λέγαμε, τον “φυσικό τόπο” της πολυεστιακής προσέγγισης· δηλαδή εκείνης της πολύμορφης προσέγγισης της πραγματικότητας, τυπικής του Αριστοτέλη και, γενικότερα, της αρχαίας σκέψης, η οποία συνίσταται στη σταθερή επιστράτευση μιας πολλαπλότητας σχημάτων και η οποία συνεπάγεται διατυπώσεις εμφανώς διαφορετικές, και μερικές φορές ακόμη και αντίθετες, χωρίς να υπάρχει αληθινή αντίφαση και ακόμη λιγότερο μια σχετικιστική θεώρηση» —Saggio introduttivo, σσ. 1093–1094.

14 Και όχι μόνο. Πρόκειται να εκδοθεί από τον Academia Verlag ένας συλλογικός τόμος, By the Sophists to Aristotle through Plato: The Necessity and Utility of a Multifocal Approach, επιμέλεια E. Cattanei, A. Fermani, M. Migliori, με συμβολή του F. Eustacchi για τους σοφιστές, δύο συμβολές για τον Πλάτωνα —της A. Fermani και του M. Migliori—, τρεις για τον Αριστοτέλη —δύο της L. Palpacelli, για τη Μεταφυσική και τη Φυσική, και μία της A. Fermani για την Ηθική.

15 Θα ήθελα να υπαινιχθώ, αναγκαστικά πολύ σύντομα, έναν «παράδοξο» παραλληλισμό που βρίσκεται τόσο στον Πλάτωνα όσο και στον Αριστοτέλη, σε ένα κοινό πεδίο όπου ασφαλώς διαφωνούν. Όπως προσπάθησα να δείξω στο Il disordine..., σσ. 997–1001, ο Πλάτων προτείνει δύο έσχατους σκοπούς, το Αγαθό και την ευδαιμονία, διαφορετικούς και λόγω της κλασικής διπλότητας του «πλατωνικού συστήματος», αλλά ενοποιημένους από την έννοια του Μέτρου· από την πλευρά του ο Αριστοτέλης, όπως υπογραμμίζει ο E. Berti, Il duplice bene supremo di Aristotele, στο Seconda navigazione. Omaggio a Giovanni Reale, επιμ. R. Radice και G. Tiengo, Vita e Pensiero, Milano 2015, σσ. 43–65, αφενός στα έργα του ασκεί σταθερά κριτική στην Ιδέα του Αγαθού, ως χωριστής οντότητας, στο πλαίσιο της ταύτισής της με την ευδαιμονία· αφετέρου βρίσκεται δεσμευμένος όχι μόνο σε μια πολλαπλότητα προσεγγίσεων του θέματος του αγαθού/ευδαιμονίας, αλλά ακόμη και σε μια διπλή θεώρηση του απόλυτου αγαθού, η οποία στη Μεταφυσική Ν εμφανίζεται εντελώς αντίθετη προς εκείνη που παρουσιάζεται στα Ηθικά Νικομάχεια —σ. 47—, με μια διάκριση ανάμεσα στο ύψιστο αγαθό που είναι πραγματοποιήσιμο από τον άνθρωπο, δηλαδή την ευδαιμονία του, και στο ύψιστο αγαθό απολύτως, που είναι η ευδαιμονία του θεού, δηλαδή του πρώτου ακίνητου κινούντος —σ. 57. Η ενότητα ανάμεσα στα δύο εντοπίζεται έπειτα από τον Berti στο γεγονός ότι και τα δύο χαρακτηρίζονται από την αυτάρκεια —autarkeia— σ. 60, πράγμα που δεν αφαιρεί τίποτε από το γεγονός ότι ο Αριστοτέλης «έχει πλήρη επίγνωση της διαφοράς που υπάρχει ανάμεσα στο ένα και στο άλλο» —σ. 61. Εκείνο που στο δικό μας συμφραζόμενο μας ενδιαφέρει να υπογραμμίσουμε είναι ότι ο Αριστοτέλης, ύστερα από μια πρώτη κίνηση η οποία, σύμφωνα με το κλασικό πρότυπο των κριτικών του προς τον Πλάτωνα, φαίνεται να ανάγει ad unum τον «δυϊσμό» που είναι τυπικός της πλατωνικής θεώρησης, βρίσκεται έπειτα, από άλλη οδό, σε ανάλογη κατάσταση. Η αποδοχή μιας σύνθετης πραγματικότητας οδηγεί σχεδόν αναγκαστικά σε αυτά τα αποτελέσματα.

16 Δεν πρόκειται για δική μου ερμηνευτική βία. Ο ίδιος ο Αριστοτέλης λέει στους Τοπικούς, VIII 11, 161b38–39, ότι ένα επιχείρημα, καθό στρέφεται προς μια ιδιαίτερη έρευνα, δεν υπόκειται στην ίδια κριτική που πλήττει το επιχείρημα ως τέτοιο.

17 Για να παραθέσουμε δύο αδιαμφισβήτητα δεδομένα: ο Reale ορθά υπογράμμισε πάντοτε την παρουσία στη Μεταφυσική τεσσάρων διαφορετικών βαθμονομήσεων αυτής της «επιστήμης», της οντολογικής, της ουσιολογικής, της αιτιολογικής και της θεολογικής, προσπαθώντας να δείξει πώς αυτές είναι «συμβατές»· ο Jaeger, στην προσπάθειά του να φανερώσει τον «ανοιχτό» ρόλο του αριστοτελικού συστήματος σε πολεμική προς τις υπερβολικά άκαμπτες θεωρήσεις, φθάνει να πει ότι είναι αδύνατο να παρατεθεί έστω και ένα αριστοτελικό χωρίο στο οποίο να καθορίζονται με σαφή και οριστικό τρόπο τα όρια των επιστημονικών κλάδων, ακόμη και μόνο των θεμελιωδών· και μάλιστα «οι θαυμαστές της συστηματικής διάταξης της αριστοτελικής φιλοσοφίας δεν ξέρουν καν να πουν σε ποια μέρη αυτή κυρίως διαιρείται» —Aristotele..., σ. 510.

18 Ο Jaeger συλλαμβάνει καλά αυτό το δεδομένο: «είναι αναγκαίο να σχηματίσει κανείς μια καθαρή ιδέα για την τεράστια επίδραση που η αναλυτική νοοτροπία ασκεί πάνω στην πνευματική δομή της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη, διότι αυτή πράγματι καθορίζει κάθε βήμα που κάνει» —Aristotele..., σ. 505. Πράγματι, αυτή η μορφή σκέψης χαρακτηρίζει πραγματικά τον Σταγειρίτη και σημειώνει μια βαθιά ανθρωπολογική διαφορά από τον δάσκαλό του, όχι τυχαία «διαλεκτικό», δηλαδή δεμένο με μια ενιαία, ακόμη και ολιστική, θεώρηση του πραγματικού.

19 «Αν υπάρχει μια ολότητα προς την οποία αποβλέπει ο Αριστοτέλης, αυτή δεν είναι η ολότητα της ολοκληρωμένης γνώσης, αλλά η ολότητα των προβλημάτων» —Jaeger, Aristotele..., σ. 512.

20 Ας σκεφθεί κανείς, για να δώσουμε το «πιο επιφανές» παράδειγμα, τον Ακίνητο Κινητή, σταθερά παρόντα στο αριστοτελικό «σύστημα».

21 Το κείμενο συνεχίζει: «Τώρα, εφόσον τα Τοπικά αντιπροσωπεύουν την κωδικοποίηση του υλικού που επεξεργάστηκαν οι Ακαδημικοί, είναι φανερό ότι και αυτή η διδασκαλία της πολυσημίας των λέξεων και των πραγμάτων έχει την καταγωγή της στην Ακαδημία» —C. Rossitto, Studi sulla dialettica in Aristotele, Bibliopolis, Napoli 2000, σσ. 111–112.

Τέλος της γενικής εισαγωγής. Συνεχίζεται με:

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Εισαγωγικό δοκίμιο, μετάφραση και σημειώσεις της Marina Bernardini

Εισαγωγικό δοκίμιο

«Η οντολογία του Αριστοτέλη είναι πολύ γενναιόδωρη. Περιλαμβάνει πραγματικότητες όπως τα δέντρα και τα λιοντάρια, αλλά και ποιότητες όπως τα χρώματα, ποσότητες όπως τα μέτρα, και όλους τους τύπους στοιχείων που ο Αριστοτέλης διακρίνει με βάση τις λεγόμενες κατηγορίες του».

M. Frede, Substance in Aristotle’s Metaphysics¹.

ΜΙΑ ΠΡΩΤΟΦΑΝΗΣ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΜΑΣ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙ!

ΑΝΤΙΦΑΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ ΣΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΜΟΝΤΕΡΝΟΥΣ (1)

   ΑΝΤΙΦΑΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ

ΣΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΜΟΝΤΕΡΝΟΥΣ

ENRICO BERTI

Ετούτο το βιβλίο είναι η έρευνα, πάνω απ’όλα θεωρητικού ενδιαφέροντος, της λογικής δομής του φιλοσοφικού λόγου, μία έρευνα η οποία αναπτύσσεται στο εσωτερικό της ιστορίας, με την πεποίθηση πώς δεν είναι αναγκαίο να ανακαλύψουμε καινούργιες αλήθειες, αλλά αρκεί να ξέρουμε να ψάξουμε την αλήθεια εκεί όπου βρίσκεται, δηλ. σε μερικές στιγμές -όχι σε όλες, είναι αυτονόητο- της ιστορίας της φιλοσοφίας.

Γιατί αυτό το ενδιαφέρον; Διότι η τόσο διαφημισμένη, και παρ’ όλα αυτά αναντίρρητη σημερινή κρίση της φιλοσοφίας, είναι ουσιαστικώς μία κρίση λογικής υφής. Δέν γίνεται αναφορά βεβαίως στην συμβολική λογική και στις σχετικές τεχνικές τυποποιήσεως. Με λογική δομή εννοούμε μία πρόοδο επιχειρηματολογίας ικανής για επιβεβαίωση, ή καλύτερα, για «δοκιμασία», για να την δοκιμάσουμε στην αποτελεσματικότητά της, που είναι η απαράβατη συνθήκη για την αλήθεια, σύμφωνα με εκείνον τον τύπο της εξέτασης (την πείρα), που έκανε ήδη πράξη ο Σωκράτης. Επιτρέπει να αξιολογήσουμε πότε οποιαδήποτε βεβαίωση είναι επαρκώς θεμελιωμένη, δικαιολογημένη, τέτοια που να μπορεί να θεωρηθεί αποδεκτή ακόμη και πέρα από την ιδιαίτερη υποκειμενική συνθήκη στην οποία βρίσκεται ο δημιουργός της. Η σημερινή κρίση της φιλοσοφίας οφείλεται στην πεποίθηση πώς αυτή δέν διαθέτει πλέον καμμία λογική δομή, διότι έχουμε αποδεχθεί την προκατάληψη πώς οι μόνες αποδεκτές επιχειρηματολογικές πρόοδοι είναι αυτές που χρησιμοποιούνται από τις επιστήμες, τις μαθηματικές ή τις φυσικές ή τις ανθρωπιστικές, πάντως όμως «θετικές», και πώς η φιλοσοφία, για να διακριθεί απο τις τελευταίες, πρέπει να απαρνηθεί οποιαδήποτε δομή, και επομένως οποιαδήποτε φόρμα επιχειρηματολογίας, περιοριζόμενη σ’ένα λόγο ουσιαστικώς τυχαίο, παρότι ίσως ενδιαφέροντα και υποβλητικό.

Φυσικά καταλαβαίνω πολύ καλά πώς το πρόβλημα της σημερινής φιλοσοφίας, δηλ. εκείνο της επιβίωσής της, έτσι όπως το αιώνιο πρόβλημα αυτής της ίδιας της υπάρξεώς της, δηλ. ο λόγος της υπάρξεώς της, δέν περιορίζεται μόνον στη δομή της λογικής. Βασικός πόθος της φιλοσοφίας υπήρξε από πάντοτε, και πιστεύω είναι καί ο σημερινός της ίδιος, η γνώση της αλήθειας, γύρω από πράγματα που ενδιαφέρουν πάρα πολύ, είτε είναι αυτά τα λεγόμενα προβλήματα του νοήματος ή η αξία των υπολοίπων λόγων, ή η δυνατότης μίας μεταμορφώσεως του εαυτού μας και του κόσμου, και κατά συνέπεια δέν αρκεί νά διαθέτουμε μιά λογική δομή, αλλά πρέπει επίσης και να γνωρίζουμε να ερευνούμε και να αναπτύσσουμε λόγους σημαντικούς, οι οποίοι θα βοηθούν να κατανοούμε ή να βλέπουμε πώς έχουν τα πράγματα και οπωσδήποτε θα λύνουν πραγματικά τα προβλήματα.

Καταλαβαίνω επίσης πολύ καλά και τον κίνδυνο που ενέχει η προσπάθεια να γίνει θέμα η λογική δομή της φιλοσοφίας, σαν να μπορούσε να διαχωριστεί από αυτή την τελευταία, δηλ. από την συγκεκριμένη πρόοδο της έρευνας και να γίνει κάτι σαν μία προσπάθεια να καθοριστεί αφαιρετικά, χωρίς να έχουμε γνώση ακόμη ποια είναι η αποτελεσματικότητα των προβλημάτων που αντιμετωπίζονται. Έχω διαβάσει τον Hegel και γνωρίζω τις αντιξοότητες που συναντούμε όταν ομιλούμε για μία μέθοδο γνώσης σαν ένα πράγμα διαφορετικό από αυτή την ίδια την γνώση. Δέν έχω την πρόθεση λοιπόν να δηλώσω τον διαχωρισμό της μεθόδου από την φιλοσοφία ή να υιοθετήσω στάσεις μεθοδολογικές καθαρά φορμαλιστικές ή ουδέτερες.

Ο λόγος για την λογική δομή της φιλοσοφίας είναι τελεσιδίκως λόγος για την φιλοσοφία και οπωσδήποτε είναι και αυτός ο ίδιος φιλοσοφία. Διότι η φιλοσοφία δέν ανέχεται ομιλίες γύρω απο αυτή χωρίς οι ομιλίες αυτές να αποτελούν μέρος της. Και η δική μου εργασία λοιπόν, μέσα στα όρια των ιστορικών μας συνθηκών θα είναι ένας φιλοσοφικός λόγος, θα συγκεντρωθεί κυρίως στην λογική πλευρά, στην δομή, δηλ. στο διαλογικό μέρος της φιλοσοφίας, προσπαθώντας να δώσει ένα κριτήριο στο φώς του οποίοι οι φιλοσοφικοί λόγοι γενικώς, επομένως και τούτος ο ίδιος θα μπορούν να κρίνονται τρόπον τινά, κατά περίστασιν, ακριβείς ή ανακριβείς, και αν είναι δυνατόν ακόμη και αληθινοί ή ψεύτικοι.

Διευκρινίζω αμέσως πώς ο σκοπός μου είναι να δώ εάν στην ιστορία της φιλοσοφίας υπήρξε μία λογική δομή της φιλοσοφίας ταιριαστή μόνο σ’αυτή, δηλ. διαφορετική από εκείνη της επιστήμης, ή από άλλες επιστήμες, η οποία όμως δέν είναι παρόλα αυτά λιγότερο λογική, δηλ. λιγότερο αυστηρή από εκείνη της επιστήμης. Εάν η έκφραση «διαφορετική λογική» δημιουργεί δυσκολίες, με την έννοια πώς παρότι υπάρχουν διαφορετικά αξιωματικά συστήματα, είναι όλα τους υποκείμενα στους ίδιους κανόνες εξαγωγής συμπερασμάτων σύμφωνα με τους οποίους λειτουργεί η νόηση, μπορώ να μιλήσω για «πρόοδο» ή τρόπο εξελίξεως : διότι όλοι μας συμφωνούμε ότι μπορούν να υπάρξουν διαφορετικοί πρόοδοι για κάθε διαφορετική επιστήμη, και εάν κάποιος θελήσει να το αρνηθεί, η τιμή τής αποδείξεως αυτής της αρνήσεως ανήκει σ’όποιον πιστεύει σε μία και μοναδική πρόοδο, της οποίας η μοναδικότης δέν είναι δυνατόν να δοθεί σαν προϋπόθεση. Δέν αγαπώ όμως να ομιλώ για «μέθοδο», λόγω της σημασίας που απέκτησε αυτή η λέξη στην μοντέρνα σκέψη, όπου δέν σημαίνει πλέον «οδός» ή «διαδρομή της έρευνας» ή ακόμη «πραγματεία», όπως για τους Έλληνες, αλλά λόγο προκαταρκτικό, δηλ. χωρισμένο και τυπικό, δηλ. ουδέτερο ώς προς τα περιεχόμενα της γνώσεως (όπως στο γνωστό βιβλίο του Gadamer "Αλήθεια και μέθοδος").

Η δική μου υπόθεση –που πρέπει να επαληθευτεί όμως– είναι πώς η λογική δομή της φιλοσοφίας μπορεί να εντοπιστεί σε μία ιδιαίτερη μορφή εκείνης που οι αρχαίοι Έλληνες ονόμασαν «διαλεκτική επιχειρηματολογία» και η οποία ταυτίστηκε απο τον Πλάτωνα με την φιλοσοφία. Αυτή η ταύτιση, τόσο στενή ώστε να δώση την δυνατότητα στην διαλεκτική να δώσει το ίδιο της το όνομα στην φιλοσοφία και να μήν υπάρχει για τον Πλάτωνα καμμία άλλη δυνατότης να δείξουμε την φιλοσοφία, παρά μόνον με τον όρο «διαλεκτική», δέν είναι μία απλή ονομαστική πράξη. Αναφέρεται πράγματι στην λογική δομή της φιλοσοφίας, η οποία συντίθεται ακριβώς απο την ικανότητα της να κάνει διάλογο –την δύναμη του διαλέγεσθαι– μέσω ερωτήσεων, απαντήσεων και ανασκευών (έλεγχοι), η οποία, κατά τον Πλάτωνα, διακρίνει την φιλοσοφία, δηλ. την επιστήμη, από τα μαθηματικά.

Αμέθυστος 

Η «ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ» ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΑΝΤΙΦΑΣΕΩΣ ΣΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΙΚΗ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ (1)

Η «ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ» ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΑΝΤΙΦΑΣΕΩΣ ΣΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΙΚΗ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ.

Του Enrico Berti.

Σε μία προηγούμενη μελέτη προσπάθησα να δείξω, μέσω της ανάλυσης του IV βιβλίου της Μεταφυσικής του Αριστοτέλη, ότι η αρχή της μη-αντιφάσεως, στην ολοκληρωμένη της διατύπωση, περιέχουσα δηλαδή την δικαίωση τής αξίας της, δίνει τόπο σε μία συζήτηση η οποία, εκτός του ότι έχει μία συγκεκριμένη σημασία, αποτελούμενη από την εμπειρία στην ολότητά της, είναι η συνθήκη η οποία προσφέρει σημασία σε κάθε άλλη συζήτηση ουσιωδώς φιλοσοφική, δηλαδή ανήκει αποκλειστικά στην φιλοσοφία, εννοημένη σαν φιλοσοφία πρώτη, επιστήμη τού Είναι καθώς Είναι, ή μεταφυσική!

Ξαναπαίρνοντας λοιπόν τώρα την ανάλυση του ίδιου τού βιβλίου IV της Μεταφυσικής, προτίθεμαι να δείξω ότι ο εν λόγω λόγος με τον οποίο διατυπώνεται και υπερασπίζεται η αρχή της μη-αντιφάσεως, όχι μόνον ανήκει αποκλειστικώς στην φιλοσοφία, αλλά και την εξαντλεί ολοκληρωτικώς καθ’ εαυτή, διότι περιέχει, εν είδη περιλήψεως, εκείνη την ανάπτυξη τής αριστοτελικής μεταφυσικής η οποία παραδοσιακώς θεωρείται το σημαντικότερο μέρος και θεωρητικώς συνιστά τον μοναδικό λόγο υπάρξεως τής ίδιας της μεταφυσικής, δηλαδή την απόδειξη τής υπερβατικότητος τού απολύτου. Αυτή η αρχή, ας τονίσουμε, δεν ανήκει στην λεγόμενη οντολογία, ή «γενική μεταφυσική», της οποίας δεν υπάρχει ίχνος στον Αριστοτέλη, αλλά σ’ εκείνη την οποία ονομάζει ο ίδιος ο Αριστοτέλης «Θεολογία», δηλαδή την κατεξοχήν μεταφυσική, εννοημένη σαν την έρευνα των πρώτων αιτίων τής εμπειρίας.

Στο κεφάλαιο 5 τού βιβλίου αφού έχει αποδείξει ότι η μοναδική δικαίωση τής αρχής της μη-αντιφάσεως είναι η αναίρεση τής αρνήσεώς της, δηλαδή μία επιχειρηματολογία ουσιαστικώς διαλεκτική, ο Αριστοτέλης σαν αφιέρωμα στην διαλεκτική, περνά στην εξέταση των προσπαθειών που έγιναν ιστορικά για να την αρνηθούν. Αυτές οι προσπάθειες διακρίνονται σε δύο ομάδες, «αυτών οι οποίοι έφτασαν σ’ αυτόν τον τρόπο σκέψης ξεκινώντας από αυθεντικές απορίες» και εκείνων οι οποίοι «μιλούν μόνον από την αγάπη τους για την συζήτηση». (Μετφ. 1009 α 18-22). Αυτοί οι τελευταίοι είναι οι εριστικοί ή σοφιστές, οι οποίοι αρνούνται την αρχή τής μη-αντιφάσεως (α.τ.μ.α) όχι επειδή έχουν κάποια δυσκολία στην αποδοχή της, αλλά μόνον για το γούστο τής διαφωνίας, δηλαδή ακριβώς για το πνεύμα τής αντιφάσεως. Οι πρώτοι όμως είναι μερικοί φιλόσοφοι προηγηθέντες του Αριστοτέλη, εκείνοι τους οποίους ονομάζει οι «φυσικοί» δηλαδή οι προσωκρατικοί, οι οποίοι αρνούνται την α.τ.μ.α καθόσον δυσκολεύονται να τήν αποδεχθούν από δυσκολίες ή απορίες, φιλοσοφικής όμως φύσεως!

Η αναίρεση τών σοφιστών τοποθετείται στο ίδιο επίπεδο τής αρνήσεως την οποία επιχειρούν οι ίδιοι, σ’ εκείνο δηλαδή το καθαρά διαλογικό, και συνίσταται στην φανέρωση τής έλλειψης νοήματος και της αδιαφορίας τής συζητήσεως τους, αποδεικνύοντας μ’ αυτόν τον τρόπο την λειτουργικότητά τής αρχής τής μη-αντιφάσεως σαν υπέρτατου κριτηρίου τού νοήματος. Την αναίρεση αυτή την είδαμε αναλυτικά στο κείμενο «Αντίφαση και διαλεκτική στους αρχαίους και στους μοντέρνους», αλλά τώρα θα εξετάσουμε λεπτομερώς την αναίρεση των «φυσικών», των προσωκρατικών, η οποία συνίσταται στην λύση των αποριών οι οποίες τους οδήγησαν στην άρνηση και στην απόρριψη τής α.τ.μ.α.. Στην διάρκεια αυτής της αναίρεσης φανερώνεται λοιπόν εκείνη που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε η «θεολογική» αξία της αρχής τής μη αντιφάσεως, η δυνατότης δηλαδή να αποδειχθεί μέσω αυτής, ή καλύτερα μέσω τής καταστροφής κάθε άρνησής της, η υπερβατικότης η ίδια τού απολύτου, δηλαδή η ύπαρξις του Θεού.

Υπάρχουν τουλάχιστον τρείς στιγμές στις οποίες ο Αριστοτέλης δείχνει καθαρά την λύση τών αποριών, οι οποίες οδηγούσαν τους φυσικούς να αρνηθούν την α.τ.μ.α., αποδεχόμενος μίαν ακίνητη πραγματικότητα μίας αρχής, η οποία δηλαδή υπερβαίνει το γίγνεσθαι τής εμπειρίας. Η πρώτη στιγμή συναντάται σχετικά με την αναίρεση τών λεγόμενων πλουραλιστών (pluralisti), αυτών δηλαδή οι οποίοι προσπαθούσαν να φέρουν σε συμφωνία την σύλληψη τού Είναι που ανήκε στον Παρμενίδη με τα αποτελέσματα τής εμπειρίας: ανάμεσα σ’ αυτούς ο Αριστοτέλης ονομάζει τον Αναξαγόρα και τον Δημόκριτο.

Η θέση των πλουραλιστών παρουσιάζεται με τον ακόλουθο τρόπο: «σ’αυτούς οι οποίοι βρίσκονται εμπλεκόμενοι σε απορίες, αυτή η γνώμη, εκείνη δηλαδή ότι οι αντιφατικές δηλώσεις και τα αντίθετα υπάρχουν ταυτόχρονα, προήλθε από τα αισθητά πράγματα, καθώς αυτοί είδαν ότι τα αντίθετα γεννώνται από το ίδιο πράγμα. Εάν λοιπόν δεν είναι δυνατόν να γεννηθεί αυτό που δεν είναι, το πράγμα υπήρχε από πριν, προηγουμένως, καθώς είναι με τον ίδιο τρόπο και τα δύο αντίθετα, όπως λέει και ο Αναξαγόρας, όταν δηλώνει ότι το πάν είναι αναμεμειγμένο στο πάν, και όπως λέει και ο Δημόκριτος: διότι και αυτός δηλώνει ότι το κενό και το πλήρες, υπάρχουν με τον ίδιο τρόπο σε οποιοδήποτε μέρος, παρότι το «ένα από αυτά είναι όν και το άλλο μη-όν» (Μετφ. 1009 α 22-30).

Η εν λόγω θεωρία είναι ξεκάθαρη. Από το ένα μέρος υπάρχει ο υπολογισμός των αισθητών πραγμάτων, δηλαδή τής εμπειρίας, η οποία μαρτυρεί την ύπαρξη τού γίγνεσθαι, δηλαδή την ακολουθία αντιθέτων προσδιορισμών στο ίδιο υποκείμενο. Από το άλλο η αρχή σύμφωνα με την οποία από το τίποτα δεν γεννιέται τίποτα, δηλαδή το Είναι δεν γίγνεται, δεν μπορεί να αναδυθεί από το τίποτα, διαφορετικά θα εξισούτο με το τίποτα. Αυτή είναι η κληρονομιά τού Παρμενίδη, η οποία συνίσταται στην διαβεβαίωση τής αμείωτης αντιθέσεως τού Είναι και τού τίποτα! Από την σύνθεση αυτών των δύο στιγμών απορρέουν από το ένα μέρος η θεωρία τού Αναξαγόρα, σύμφωνα με την οποία όλα τα πράγματα, και επομένως και οι ορισμοί οι αντίθετοι μεταξύ τους είναι αναμεμειγμένοι με όλα τα πράγματα, δηλαδή προϋπάρχουν σε καθένα από αυτά. Και από το άλλο η θεωρία τού Δημόκριτου, σύμφωνα με την οποία το πλήρες και το κενό, δηλαδή το Είναι και το μη-Είναι, συνυπάρχουν σε όλα τα πράγματα. Τόσο η μία όσο και η άλλη θεωρία, καθότι επιβεβαιώνουν την ύπαρξη μέσα στο ίδιο πράγμα αντιθέτων καθορισμών, αρνούνται κατά συνέπειαν την αρχή τής μη-αντιφάσεως.

Συνεχίζεται

Αμέθυστος.

Δεν μπορείς να τα έχεις όλα : και το βαρέλι γεμάτο και τη γυναίκα μεθυσμένη

Οι αντιφάσεις του παρόντος

               «Δεν μπορείς να έχεις και το βαρέλι γεμάτο και τη γυναίκα μεθυσμένη»

Μεταξύ διακηρυγμένων ελευθεριών και απορριπτόμενων συνεπειών: μια σκέψη πάνω στις ασυνέπειες της σύγχρονης κουλτούρας.

                                                               του Todd Hayen

Ξεκινώντας από μια παλιά λαϊκή παροιμία, ο Τοντ Χέινεν εξερευνά μία από τις πιο εμφανείς αντιφάσεις της εποχής μας: την αξίωση να απολαμβάνει κανείς δικαιώματα, οφέλη και ελευθερίες χωρίς να αποδέχεται το κόστος και τις συνέπειές τους. Μέσα από τη συζήτηση με μια ακραία φιλελεύθερη συνομιλήτριά του και μέσω μιας κριτικής στις πολιτισμικές μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών, ο συγγραφέας διερωτάται για τη σημερινή σημασία όρων όπως «φιλελεύθερος» και για τα παράδοξα μιας κοινωνίας που φαίνεται να θέλει να συμβιβάσει ασύμβατες επιθυμίες, χωρίς να παραιτείται από τίποτε. (Σ.τ.Σ.)

Όταν ήμουν παιδί, άκουγα συχνά αυτή τη φράση από τους ενήλικες γύρω μου. Για μένα σήμαινε ουσιαστικά ότι δεν μπορείς να αποκτήσεις κάτι που επιθυμείς χωρίς να αποδεχθείς τις συνέπειές του.
Επισήμως, πρόκειται για μια κοινή παροιμία που σημαίνει ότι δεν μπορεί κανείς να απολαμβάνει ταυτόχρονα δύο αμοιβαία αποκλειόμενα πλεονεκτήματα ή επιλογές: πρέπει να επιλέξει το ένα ή το άλλο.
Η επίσημη αυτή ερμηνεία δεν ταιριάζει στο πλαίσιο του παρόντος άρθρου με την ίδια σαφήνεια που ταιριάζει η παιδική μου αντίληψη. Σε λίγο θα καταλάβετε τι εννοώ.

Πρόσφατα είχα μια μακρά συζήτηση με έναν ακραίο φιλελεύθερο. Χρησιμοποιώ τη λέξη «τύπος», γιατί πλέον δεν ξέρω τι ακριβώς σημαίνει «φιλελεύθερος». Ο όρος έχει διαστρεβλωθεί και επαναπροσδιοριστεί τόσες φορές, ώστε έχει χάσει κάθε αναγνωρίσιμη μορφή. Αναγκαστήκαμε να επινοήσουμε μια νέα ετικέτα – «woke» – για να περιγράψουμε εκείνους που παλαιότερα ονομάζονταν φιλελεύθεροι και οι οποίοι πλέον έχουν προχωρήσει πολύ πέρα από τα όρια της λογικής.

Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο κατά τη διάρκεια της συζήτησης ήταν ότι πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους (υποθέτοντας ότι το συγκεκριμένο άτομο αντιπροσώπευε και πολλούς άλλους) φαίνεται να αδυνατούν να κατανοήσουν μια στοιχειώδη αλήθεια: δύο αντιφατικές ιδέες δεν μπορούν να συνυπάρχουν στην ίδια πραγματικότητα. Δεν μπορούν να έχουν και το βαρέλι γεμάτο και τη γυναίκα μεθυσμένη. Πρέπει να επιλέξουν. Συνήθως όμως δεν το κάνουν.

Δεν μπορεί κανείς να πιστεύει ότι μια χώρα πρέπει να διαθέτει ασφαλή σύνορα και ταυτόχρονα ότι οποιοσδήποτε το επιθυμεί θα πρέπει να μπορεί να εισέρχεται χωρίς καμία νόμιμη διαδικασία. Ένα σύνορο είτε είναι κλειστό (ή ελεγχόμενο) είτε είναι ανοιχτό. Και τα δύο δεν μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα.

Δεν μπορεί κανείς να υπερασπίζεται τα δικαιώματα των γυναικών και συγχρόνως να υποστηρίζει έναν πολιτισμό ή μια ιδεολογία (όπως η αυστηρή εφαρμογή της Σαρίας) που συστηματικά στερεί από τις γυναίκες θεμελιώδη δικαιώματα.

Δεν μπορεί κανείς να πιστεύει ότι μια γυναίκα έχει απόλυτο δικαίωμα στην άμβλωση και αμέσως μετά να επιμένει ότι πρέπει να τιμωρείται εάν καταναλώνει αλκοόλ ή κάνει χρήση ναρκωτικών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Αυτές θα έπρεπε να είναι προφανείς αντιφάσεις, και όμως για πολλούς ανθρώπους δεν είναι. Καθώς η συζήτησή μας προχωρούσε, άρχισα να αισθάνομαι σύγχυση. Όταν αγγίξαμε το θέμα των τρανς ζητημάτων, ρώτησα:
«Πιστεύεις λοιπόν ότι θα πρέπει να επιτρέπεται σε ένα παιδί έντεκα ετών να υποβάλλεται σε χειρουργική αφαίρεση των γεννητικών του οργάνων;»

«Ω, όχι», απάντησε εκείνη, «δεν το πιστεύω αυτό!»

Αργότερα, όταν μίλησε με πάθος για την ανάγκη δίκαιης αναδιανομής του πλούτου, τη ρώτησα:
«Άρα είσαι νεομαρξίστρια;»
«Ω, όχι», αναφώνησε, «ούτε αυτό το πιστεύω!»

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβανόταν κάθε φορά που συναντούσαμε διαφορετικές απόψεις πάνω σε κάποιο θέμα. Αποδεχόταν με ενθουσιασμό τον πρώτο ισχυρισμό (να έχει την τούρτα), αλλά απέρριπτε κατηγορηματικά τις λογικές συνέπειες του δεύτερου (να τη φάει).

Αυτό αποτελεί σοβαρό πρόβλημα. Με αυτού του είδους τη λογική είναι αδύνατον να καταλήξει κανείς σε ένα πραγματικό συμπέρασμα. Αν κρατήσεις την τούρτα, δεν μπορείς να τη φας, και τελικά δεν σου μένει τίποτα.
Σκέφτηκα πολύ πάνω σε αυτό και συνειδητοποίησα ότι είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους αυτοί οι «τύποι» ανθρώπων είναι τόσο αδιόρθωτοι και τόσο αδύνατο να πεισθούν με επιχειρήματα.
Το γεγονός ότι δεν μπορείς να έχεις και το βαρέλι γεμάτο και τη γυναίκα μεθυσμένη είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο ένας σώφρων άνθρωπος καταλήγει τελικά να επιλέγει τη μία ή την άλλη θέση. Ή, όπως συμβαίνει συχνότερα στη δική μου περίπτωση, επιλέγει να μην επιλέξει καμία από τις δύο.
Υπάρχουν πολλά ζητήματα στα οποία οι συνέπειες οποιασδήποτε επιλογής, είτε της μιας είτε της άλλης πλευράς, μου φαίνονται τόσο τρομακτικές, ώστε αρνούμαι κατηγορηματικά να πάρω θέση. Δεδομένου ότι δεν είμαι υπεύθυνος για τις αποφάσεις των άλλων, μου είναι εύκολο να σηκώνω τους ώμους και να μουρμουρίζω διστακτικά (το λογοπαίγνιο είναι σκόπιμο):
«Δεν ξέρω, δεν έχω ακόμη αποφασίσει».

Ας πάρουμε για παράδειγμα τη συζήτηση για την προσελήνωση. Όταν ακούω κάποιον να υποστηρίζει ότι πράγματι προσγειωθήκαμε στη Σελήνη, πιάνω τον εαυτό μου να συμφωνεί. Όταν ακούω την αντίθετη άποψη, συμφωνώ επίσης με πολλά σημεία. Δεν μπορώ να ταχθώ οριστικά υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς, επειδή και οι δύο θέσεις συνεπάγονται δυσάρεστες προεκτάσεις, ενώ τίποτε στη ζωή μου δεν εξαρτάται από την απόφασή μου. Επομένως, παραμένω αναποφάσιστος.

Ο τυπικός ακραίος φιλελεύθερος, ωστόσο, συνήθως προσκολλάται άκαμπτα στην επίσημη αφήγηση («Ναι, ασφαλώς και προσεδαφιστήκαμε στη Σελήνη»), ακόμη και μπροστά σε συντριπτικά αντίθετα στοιχεία, όπως φωτογραφικές ανωμαλίες, η εξαφάνιση των αρχικών δεδομένων τηλεμετρίας ή οι τεχνολογικοί περιορισμοί της εποχής, τους οποίους πολλοί ειδικοί εξακολουθούν να δυσκολεύονται να εξηγήσουν. Ίσως ακόμη να παραδέχονται σιωπηρά ορισμένα από αυτά τα σημεία, εάν πιεστούν (εφόσον βέβαια τα ακούσουν, πράγμα που οι περισσότεροι δεν κάνουν), αλλά αρνούνται να επιτρέψουν σε αυτά να θέσουν υπό αμφισβήτηση τη βασική τους πεποίθηση. Δεν μπορείς να έχεις και το βαρέλι γεμάτο και τη γυναίκα μεθυσμένη.

Επιτρέψτε μου να δώσω ένα παράδειγμα για το οποίο έχω πολύ πιο ξεκάθαρη άποψη: την κατάρρευση των πύργων του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου στις 11 Σεπτεμβρίου. Είμαι βέβαιος ότι τα κτίρια εκείνα κατεδαφίστηκαν μέσω ελεγχόμενης κατεδάφισης ή με κάτι παρόμοιο.

Ο πύργος των 22 ορόφων καταρρέει σε 10 δευτερόλεπτα.

Η επιστήμη και η φυσική είναι απολύτως σαφείς.

Οι περισσότεροι φιλελεύθεροι απορρίπτουν κατηγορηματικά αυτή τη θέση, επειδή αντιφάσκει με την επίσημη εκδοχή της τρομοκρατικής επίθεσης. Κι όμως, όταν τους επισημαίνονται οι θεμελιώδεις νόμοι της φυσικής – δηλαδή ότι ένα κτίριο με χαλύβδινο σκελετό δεν μπορεί να καταρρεύσει με ταχύτητα σχεδόν ίση με εκείνη της ελεύθερης πτώσης πάνω στο ίδιο του το αποτύπωμα, χωρίς να έχουν απομακρυνθεί οι φέροντες στύλοι – μερικές φορές, έστω και απρόθυμα, συμφωνούν με τους νόμους της φυσικής… αλλά εξακολουθούν να μην αποδέχονται το προφανές συμπέρασμα.

Δεν μπορούν να ισχύουν και τα δύο.

Ένας από τους κυριότερους παράγοντες για τη λήψη μιας σαφούς απόφασης είναι η αναγνώριση αυτής της θεμελιώδους αλήθειας: δύο αντίθετες ιδέες δεν μπορούν να συνυπάρχουν στην ίδια πραγματικότητα. Αντιμέτωποι με αυτό, οι περισσότεροι κριτικά σκεπτόμενοι άνθρωποι αναγκάζονται να επιλέξουν. Ποια αρχή είναι σημαντικότερη για εσένα;

Στο ζήτημα των συνόρων, θεωρώ ότι ένα ελεγχόμενο σύνορο είναι σημαντικότερο από ένα ανοιχτό σύνορο. Επομένως, αποδέχομαι αυτή την επιλογή – μαζί με την αναγκαία εφαρμογή της – ακόμη κι αν θεωρώ ορισμένες πλευρές της σκληρές. (Βεβαίως, εάν η εφαρμογή του νόμου καταλήξει σε εγκληματικές πράξεις, τότε το ζήτημα πρέπει να αντιμετωπισθεί αναλόγως.)

Εν ολίγοις, η «υπερφιλελεύθερη» συζήτησή μου κατέληξε άσχημα, όπως συνήθως συμβαίνει. Και εξακολουθώ να αναρωτιέμαι ποια ψυχοτρόπος ουσία περιείχαν εκείνα τα εμβόλια mRNA. Δεν δίνω ιδιαίτερη βαρύτητα στον ισχυρισμό ότι «οι φιλελεύθεροι ήταν πάντοτε έτσι». Όχι, δεν ήταν. Ίσως πλησίαζαν κατά καιρούς, αλλά ποτέ σε αυτό το ακραίο επίπεδο. Τα επιχειρήματά μου έπεφταν πάνω τους σαν σφαίρα που ερχόταν από το διάστημα.

Σε τέτοιες καταστάσεις, μου έρχεται πάντοτε στον νου ένα ντοκιμαντέρ που είχα δει πριν από χρόνια σχετικά με την αποπρογραμματισμό μελών μιας αίρεσης. Παρά τα πολυάριθμα λογικά και αντικειμενικά στοιχεία που τους παρουσιάζονταν, εκείνοι προσκολλούνταν πεισματικά στην αρχική αφήγηση της αίρεσης. Μόνο ύστερα από πολύ προσεκτική και υπομονετική εργασία κάποιοι από αυτούς τελικά υποχώρησαν.

Περιττό να πω ότι δεν έχω χρόνο για τέτοια πράγματα. Ούτε είμαι θεραπευτής αυτού του ανθρώπου. Αλλά, αλήθεια, είναι σαν να μιλάς με μέλος μιας αίρεσης.

Και ίσως αυτό ακριβώς να είναι.

Todd Hayen

Ο Τοντ Χέινεν, διδάκτωρ, είναι αδειοδοτημένος ψυχοθεραπευτής που ασκεί το επάγγελμά του στο Τορόντο του Οντάριο, στον Καναδά. Είναι διδάκτωρ ψυχοθεραπείας βάθους και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στις Σπουδές Συνείδησης. Ειδικεύεται στη Γιουνγκιανή και αρχετυπική ψυχολογία.

«Non puoi avere la botte piena e la moglie ubriaca» - Inchiostronero

Και να πάλι η Ουκρανία των παραμυθιών

Τα ατυχήματα στις Άλπεις και στους δρόμους έχουν αυξηθεί ξαφνικά, ακριβώς από τότε που οι ρωσικές ομοβροντίες πυραύλων της 9ης και 10ης Ιουνίου έπληξαν τα κέντρα όπου οι Ουκρανοί εκπαιδεύονται από τους Βρετανούς. Φυσικά, είναι αδύνατο να πούμε ότι οι εκπαιδευτές του ΝΑΤΟ πεθαίνουν ή τραυματίζονται σοβαρά, επειδή αυτό θα έδινε μια «λανθασμένη» εικόνα του πολέμου, και προσπαθούν να καλύψουν τις απώλειες αποδίδοντάς τες σε άλλους παράγοντες ή εντοπίζοντάς τες αλλού. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα μετά την πτήση του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, στο Κίεβο νωρίτερα αυτόν τον μήνα για να λανσάρει, μαζί με 32 πρέσβεις του ΝΑΤΟ, τη νέα τρομοκρατική στρατηγική, η οποία είναι στην πραγματικότητα στρατιωτικά άχρηστη αλλά γίνεται πρωτοσέλιδο. Έκτοτε, τρολ, καθώς και δημοσιογράφοι, έχουν κινητοποιηθεί για να ξεθάψουν το ψέμα μιας πιθανής νίκης της Ουκρανίας. Όλα είναι όπως ήταν πριν, σαν πρόβα ορχήστρας όπου το κομμάτι επαναλαμβάνεται ξεκινώντας από ένα συγκεκριμένο σημείο, όλα για το θεαθήναι: τα drones της Μόσχας δεν στέλνονται με εκρηκτικά, αλλά με μαζούτ για να δημιουργήσουν μαύρο καπνό που ανεβαίνει για να δημιουργήσει μια σκηνή για τους ανόητους. Κάποιοι συζητούν σοβαρά το γεγονός ότι το Κίεβο θέλει να ανακαταλάβει την Κριμαία, όλα εξαιτίας μερικών drones που έπεσαν κοντά στη Σεβαστούπολη, ενώ η πραγματικότητα είναι ότι μόλις πριν από λίγες ημέρες, στον τομέα της Ζαπορόζιε, η εγκατάσταση διαλογής καυσίμων του ουκρανικού στρατού καταστράφηκε ολοσχερώς, αφήνοντας τον στρατό να πρέπει τώρα να τα βγάλει πέρα ​​με μερικά φορτία από τα σπάνια δεξαμενόπλοια που ξεφεύγουν από τα ρωσικά drones.

Εν ολίγοις, λίγοι άντρες, λίγοι πόροι και κανένα μέλλον, αλλά σε ένα πλαίσιο όπου η πραγματικότητα είναι μια οριακή μεταβλητή στον δημόσιο λόγο, αναζητούν θέαμα για να δημιουργήσουν ψευδαισθήσεις και να μετατρέψουν μια χώρα που είναι ήδη ερείπια σε ένα απόρθητο φρούριο. Οι μέθοδοι είναι οι ίδιες που χρησιμοποιούνται για τις διαφημίσεις, και εδώ και μήνες γινόμαστε μάρτυρες της φάρσας του Λευκού Οίκου για το Ιράν, με καθημερινές και αντικρουόμενες δηλώσεις για τον πόλεμο, των οποίων το κύριο χαρακτηριστικό είναι η συνεχής αντίφαση. Είναι μια τεχνική που χρησιμεύει για να αποπροσανατολίσει και έτσι δημιουργεί τις συνθήκες για να μετατρέψει μια ηχηρή ήττα σε μια υποτιθέμενη νίκη. Εξ ου και η νέα επανέναρξη του πολέμου του Ζελένσκι, η οποία δεν περιλαμβάνει μόνο τα λεγόμενα μέσα ενημέρωσης, αλλά και βλέπει πολιτικούς (ας πούμε έτσι) να μπαίνουν στη μάχη, ανανεώνοντας ελπίδες στον ιερό πόλεμό τους στον οποίο έχουν θυσιάσει την οικονομία της ηπείρου. Το θράσος τους είναι πραγματικά απαράμιλλο. Για παράδειγμα, αυτός ο ήπιος, τραμπούκος Κροσέτο, δυστυχώς ο υπουργός Άμυνας μας, αλλά γνωστός σε όλο τον κόσμο για τη συμμετοχή του σε γάμους κάτω από ιρανικούς πυραύλους. Λέει ότι οι Ρώσοι χάνουν 30.000 άνδρες το μήνα, υπονοώντας στους πιστούς ψηφοφόρους του ότι η Ουκρανία κερδίζει. Πρέπει να τον πιστέψουμε: κάποιος τόσο ενημερωμένος για τα γεγονότα και τόσο οξυδερκής στην πρόβλεψη κρίσεων και γεγονότων σίγουρα δεν μπορεί να κάνει λάθος ή να κάνει ανοησίες που ούτε το Κίεβο λέει πια. Του αξίζει ένα μετάλλιο, αλλά θα αφήσω την επιλογή του υλικού σε εσάς, το οποίο δεν χρειάζεται απαραίτητα να είναι ευγενές, αλλά μάλλον κατάλληλο για τον χαρακτήρα: ούτε χρυσός, ούτε ασήμι, ούτε μπρούντζος, ούτε καν ξύλο, αλλά... καταλαβαίνετε την ιδέα.

Έπειτα, η πραγματικότητα επιστρέφει και έχει ένα ασυγχώρητο ελάττωμα: δεν πιστεύει σε συνθήματα και διαφημιστικές εκστρατείες. Όπως ακριβώς ο Τραμπ, μετά την ψηφοφορία της Γερουσίας των ΗΠΑ που ανέθεσε τις αποφάσεις για τον πόλεμο στο Κογκρέσο, λέει ότι το Ιράν είναι πρόθυμο να κάνει οποιονδήποτε συμβιβασμό για να τερματίσει τον πόλεμο (αλλά εν τω μεταξύ, το μνημόνιο που υπέγραψε ο Ντόναλντ ικανοποιεί τις απαιτήσεις της Τεχεράνης), αυτή η περίοδος ανανεωμένης διαφημιστικής εκστρατείας υπέρ της Ουκρανίας είναι επίσης μετρημένη. Άλλωστε, ακόμη και οι κλιματικοί καταστροφολόγοι επανεμφανίζονται τις πιο ζεστές μέρες και υποχωρούν όταν πέφτει η θερμοκρασία: ο κόσμος των ψεμάτων και της ανεύθυνης αμέλειας πρέπει να βυθιστεί και να αναστηθεί ξανά για να αποφύγει το αναπόφευκτο. Αλλά είναι λυπηρό να βλέπεις αυτές τις μαριονέτες να κινούνται με τα ξύλινα κεφάλια τους, προσπαθώντας να αποφύγουν τη φωτιά που τους ετοιμάζεται.

Ed ecco di nuovo l'Ucraina delle favole | il Simplicissimus

ΠΕΡΙ ΕΚΚΟΣΜΙΚΕΥΣΕΩΣ (9)

 Συνέχεια από Παρασκευή, 30 Μαΐου 2014

του A.J. NIZK
Κοσμικότης και εκκοσμίκευση σαν επιχείρημα του Οικουμενικού στοχασμού.
Μπονόφερ-συνέχεια !

   Η αντίθεση ανάμεσα στην πίστη και την θρησκεία, όπως την συναντήσαμε στον Μπάρτ, υπήρξε πάντοτε αγαπητή στον Μπονόφερ από τα χρόνια των σπουδών του ακόμη. Τα κηρύγματα του στην Βαρκελλώνη δίνουν αδιάψευστη μαρτυρία. Ακόμη και από το γράμμα από την Φυλακή εκθειάζει τον Μπάρτ: "Ο Μπάρτ υπήρξε ο πρώτος Θεολόγος-και αυτή είναι η μεγάλη του αξία- που ξεκίνησε την κριτική της θρησκείας." Αλλά ασκεί και την κριτική του ταυτόχρονα: "Ο Μπάρτ, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος που ξεκίνησε να σκέπτεται προς αυτή την κατεύθυνση, δεν επέμεινε στην συνέχεια σ'αυτές τις σκέψεις, αλλά έφτασε σε έναν θετικισμό της αποκαλύψεως, που δεν είναι τελικά παρά μία ανακαίνιση".
Ο Erik Benktsou ερεύνησε τις δηλώσεις του Μπάρτ, στις οποίες θα μπορούσε να αναφερθεί ο Μπονόφερ, μιλώντας για "ξεκίνημα" και ότι "δεν επέμεινε". Καταλήγει πώς μάλλον πρόκειται για την διάλεξη "Βιβλικά θέματα, κρίσεις και προοπτικές", την οποία είχε δώσει ο Μπάρτ ήδη το 1920. Η συμφωνία με όσα θα έγραφε αργότερα ο Μπονόφερ είναι τόσο εκπληκτική που αξίζει να διαβάσουμε μερικές σημειώσεις : "Υπήρξαν άνθρωποι, κατεξοχήν άθρησκοι οι οποίοι αισθάνθηκαν όλο το βάρος του θέματος του Θεού". "Η βιβλική αγάπη δεν είναι αγάπη ακριβώς, θα'πρεπε ίσως καλύτερα να την χαρακτηρίσουμε σαν μία κοσμικότητα πολύ καλά δομημένη, ποιοτική…μία κοσμική αντικειμενικότητα". "Ο Θεός δεν θέλει να είναι επέκεινα σε αντίθεση με ένα ενθάδε….Δέν θέλει να θεμελιώσει μία ιστορία της θρησκείας, αλλά να είναι ο Κύριος της ζωής μας". "Η βιβλική ιστορία είναι κατ'αρχάς και αποκλειστικώς ιστορία ανθρώπων".
Προκύπτει λοιπόν καθαρά μέχρι στιγμής πώς το νόημα που έλαβε η έννοια θρησκεία, στα γράμματα από την φυλακή, του Μπονόφερ, διαφωνεί από αυτό που εννοιολόγησε σαν θρησκεία αργότερα ο Μπάρτ. Αυτή η ασυμφωνία βρίσκεται περισσότερο στο γεγονός πώς ο Μπονόφερ εννοεί την θρησκεία σαν ένα ιστορικό φαινόμενο, πώς υπολογίζει την θρησκεία σαν "μία έκφραση ιστορικά καθορισμένη και γι'αυτό μεταβατική, του ανθρώπου". Οι συνέπειες αυτής της διαφωνίας δεν ξεκαθάρισαν ποτέ εντελώς: Και δικαίως ο Bethge συμπεραίνει: "μ'αυτό ο Μπονόφερ ξεπερνά τον Μπάρτ. Πόσα όμως πράγματα μπήκαν σε κίνηση μ'αυτό τον τρόπο, είναι ένα θέμα στο οποίο δεν στοχάστηκε αρκετά βαθειά ο Μπονόφερ και σ'αυτό το σημείο οι υπάρχουσες διατυπώσεις αφήνουν ένα μεγάλο κενό".
Στα γράμματα και στις σημειώσεις της φυλακής ο Μπονόφερ δεν μίλησε έξω από τα δόντια για την εκκοσμίκευση, αλλά όμως με τα προβλήματα που ανακαλούνται από αυτή την λέξη ασχολήθηκε όσο κανείς άλλος. Έφερε στο φώς αυτό που ήδη άρχιζε να διακρίνεται καθαρά: πώς για τους σημερινούς Χριστιανούς η λέξη εκκοσμίκευση περιέχει τελικά μίαν ερώτηση, την ερώτηση δηλαδή: "Ποιος είναι στ'αλήθεια ο Χριστός για μας σήμερα". [Η αντιστροφή του Ευαγγελίου! Και ο Κύριος είχε ρωτήσει τους μαθητές του ! Ποιος λένε ότι είμαι οι άνθρωποι (σήμερα); Η αληθινή απάντηση δόθηκε μόνον από τον Πέτρο ο οποίος δεν την άκουσε από άνθρωπο. Μας λέει λοιπόν ο Μπονόφερ και όλη η νεοορθοδοξία ότι σήμερα θα λάβουμε επιτέλους υπόψιν όλες τις άλλες άστοχες απαντήσεις και όχι την αλήθεια της πίστεως. Αυτό δυστυχώς είναι η εκκοσμίκευση που συντρίβει σαν λαίλαπα και τους Έλληνες πιστούς σήμερα!]
Μας έδειξε λοιπόν πώς αυτή η ερώτηση εμπλέκει μία προβληματική Θεολογική, ανθρωπολογική, και ιστορική και πώς το κεντρικό θέμα αντιμετωπίζεται με την βοήθεια αυτών των κατευθύνσεων. [Διάβασε ποτέ του το Ευαγγέλιο άραγε;] Αυτές οι κατευθύνσεις διατέμνονται πάντοτε εξ'αρχής στην έννοια της θρησκείας. Γύρω από αυτή την διασταύρωση υπάρχουν φωτεινές περιοχές οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν μία έντονη αίσθηση ξαφνικής νοητικής διαύγειας. Αλλά έξω από αυτές χανόμαστε ξανά στα προβλήματα, όλο και πιο απρόσιτα, που δείχνουμε με τις λέξεις Θεός, άνθρωπος, Ιστορία. Ακόμη και η ίδια η διατομή παραμένει στο σκοτάδι. Έτσι τι πράγμα είναι εν τέλει αυτή η θρησκεία δεν ξεκαθαρίζει με την βοήθειά του ο Μπονόφερ. Ακόμη και σήμερα δεν είναι ξεκάθαρο. Για τον στοχασμό γύρω από την εκκοσμίκευση η θρησκεία παραμένει μέχρι σήμερα το κατεξοχήν εμπόδιο!

Συνεχίζεται

Αμέθυστος