Οι άνθρωποι του ψεύδους 16

Συνέχεια από  Τρίτη 14 Απριλίου 2026

Οι άνθρωποι του ψεύδους 16

Του M. Scott Peck

Προς μια Ψυχολογία του Κακού

Για τα μοντέλα και το μυστήριο

Ο κόσμος διαιρέθηκε μάλλον αυθαίρετα στο «φυσικό» και στο «υπερφυσικό».

Κεφάλαιο 3

Η συνάντηση με το κακό στην καθημερινή ζωή

Είναι λοιπόν εξαιρετικά σπάνιο να μπορούμε να κρίνουμε έναν άνθρωπο ως κακό μετά την παρατήρηση μιας και μόνο πράξης· αντίθετα, η κρίση μας πρέπει να βασίζεται σε ένα ολόκληρο πρότυπο πράξεων, καθώς και στον τρόπο και το ύφος τους. Δεν είναι απλώς ότι οι γονείς του επέλεξαν ένα σχολείο αντίθετα με τις επιθυμίες του Roger ή ενάντια στις δικές μου συμβουλές· μέσα σε ένα έτος έκαναν τρεις τέτοιες επιλογές διαδοχικά. Δεν είναι ότι αγνόησαν τα συναισθήματα του Roger σε μια συγκεκριμένη περίσταση· το έκαναν σε κάθε δυνατή ευκαιρία. Η έλλειψη ενδιαφέροντος για εκείνον ως πρόσωπο ήταν απόλυτα συνεπής.

Παρόλα αυτά, είναι αυτό κακό; Δεν θα μπορούσαμε να πούμε απλώς ότι ο Mr και η Mrs R. ήταν εξαιρετικά αναίσθητοι άνθρωποι και να το αφήσουμε εκεί; Όμως το γεγονός είναι ότι δεν ήταν αναίσθητοι άνθρωποι. Ιδιαίτερα ευφυείς, ήταν εξαιρετικά ευαίσθητοι στις κοινωνικές αποχρώσεις.

Δεν μιλάμε για φτωχούς αγρότες της υπαίθρου, αλλά για ένα καλομορφωμένο, ευγενικό, πολιτικά καλλιεργημένο ζευγάρι, αρκετά ικανό στις επιτροπές και στα κοκτέιλ πάρτι. Δεν θα μπορούσαν να είναι αυτοί που ήταν αν τους έλειπε η ευαισθησία. Ο Mr R. δεν θα έπαιρνε μια απερίσκεπτη νομική απόφαση και η Mrs R. θα θυμόταν πάντοτε να στείλει λουλούδια στην κατάλληλη περίσταση. Αλλά τον Roger δεν τον θυμούνταν ούτε τον λάμβαναν υπόψη. Το γεγονός είναι ότι η αναισθησία τους απέναντί του ήταν επιλεκτική. Είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα, ήταν επιλογή.

Γιατί; Γιατί να κάνουν μια τέτοια επιλογή; Ήταν απλώς ότι δεν ήθελαν να ασχολούνται με τον Roger και ότι όλες οι αντιδράσεις τους απέναντί του βασίζονταν στο τι ήταν φθηνότερο και ευκολότερο, αντί σε αυτό που εκείνος μπορεί να χρειαζόταν; Ή μήπως, με κάποιο σκοτεινό τρόπο, ήθελαν πραγματικά να τον καταστρέψουν; Δεν ξέρω. Δεν θα μάθω ποτέ. Υποψιάζομαι ότι υπάρχει κάτι βασικά ακατανόητο στο κακό. Αλλά, αν όχι ακατανόητο, είναι χαρακτηριστικά δυσδιόρατο. Οι κακοί πάντοτε κρύβουν τα κίνητρά τους με ψέματα.

Αν ο αναγνώστης επανεξέταζε την αφήγησή μου για τις αλληλεπιδράσεις που είχαν ο Mr και η Mrs R. μαζί μου, θα έβρισκε κάπου ανάμεσα σε μία και δύο ντουζίνες ψέματα. Και εδώ βλέπουμε ξανά αυτή την εντυπωσιακή συνέπεια. Δεν πρόκειται για ένα ή δύο ψέματα. Οι γονείς του Roger μου έλεγαν ψέματα επανειλημμένα και συστηματικά. Ήταν άνθρωποι του ψεύδους. Τα ψέματα δεν ήταν κραυγαλέα. Δεν υπήρχε ούτε ένα για το οποίο θα μπορούσαν να οδηγηθούν στο δικαστήριο. Ωστόσο, η διαδικασία ήταν διάχυτη. Πράγματι, ακόμη και το ότι ήρθαν να με δουν εξαρχής ήταν ένα ψέμα.

Γιατί ζήτησαν τις υπηρεσίες μου όταν δεν είχαν καμία πραγματική ανησυχία για τον Roger ούτε κανένα ουσιαστικό ενδιαφέρον για τη συμβουλή μου; Η απάντηση είναι ότι αυτό αποτελούσε μέρος της προσποίησής τους. Ήθελαν να φαίνεται ότι προσπαθούσαν να βοηθήσουν τον Roger. Δεδομένου ότι αυτό είχε προταθεί από το σχολείο του σε κάθε περίπτωση, θα φαίνονταν αμελείς αν δεν ζητούσαν βοήθεια. Σε περίπτωση που άλλοι ρωτούσαν: «Τον πήγατε σε ψυχίατρο, έτσι δεν είναι;» ο Mr και η Mrs R. φρόντιζαν να βρίσκονται σε θέση να απαντήσουν: «Α, ναι. Αρκετές φορές. Αλλά τίποτα δεν φάνηκε να βοηθά.»

Για ένα διάστημα αναρωτιόμουν γιατί έφεραν τον Roger ξανά ειδικά σε μένα τη δεύτερη φορά, όταν η πρώτη μας συνάντηση δεν είχε υπάρξει ιδιαίτερα ευχάριστη για εκείνους και όταν γνώριζαν ότι θα έπρεπε να αντιμετωπίσουν το ζήτημα της μη τήρησης των συστάσεών μου. Φαινόταν μια παράξενη επιλογή. Αλλά τότε θυμήθηκα ότι είχα καταστήσει πολύ σαφές πως έκανα μόνο πολύ σύντομες συμβουλευτικές συνεδρίες. Αυτό σήμαινε ότι δεν μπορούσε να υπάρξει σημαντική πίεση πάνω τους για να ακολουθήσουν τις συστάσεις. Η οδός διαφυγής τους ήταν ορθάνοιχτη. Το πρόγραμμά μου ταίριαζε με την προσποίησή τους.

Φυσικά, αφού έχει σχεδιαστεί για να κρύβει το αντίθετό του, η προσποίηση που επιλέγουν οι κακοί είναι συνήθως η προσποίηση της αγάπης. Το μήνυμα που επιδίωκαν να μεταδώσουν ο Mr και η Mrs R. ήταν: «Επειδή είμαστε καλοί, στοργικοί γονείς, ενδιαφερόμαστε βαθιά για τον Roger.» Όπως επεσήμανα στο προηγούμενο κεφάλαιο, η προσποίηση των κακών αποσκοπεί τουλάχιστον εξίσου στο να εξαπατήσουν τον εαυτό τους όσο και τους άλλους. Είμαι απολύτως βέβαιος ότι ο Mr και η Mrs R. πράγματι πίστευαν ότι έκαναν ό,τι μπορούσαν για τον Roger. Και όταν θα έλεγαν — όπως είμαι βέβαιος ότι θα έλεγαν — «Τον πήγαμε πολλές φορές σε ψυχίατρο, αλλά κανείς δεν μπόρεσε να τον βοηθήσει», θα είχαν ξεχάσει τις λεπτομέρειες από τις οποίες αποτελείται η αλήθεια.

Κάθε έμπειρος ψυχοθεραπευτής γνωρίζει ότι οι μη στοργικοί γονείς αφθονούν και ότι η μεγάλη πλειονότητα αυτών των γονέων διατηρεί τουλάχιστον έναν κάποιο βαθμό προσποίησης αγάπης. Σίγουρα δεν αξίζουν όλοι τον χαρακτηρισμό του κακού! Υποθέτω πως όχι. Υποθέτω ότι είναι θέμα βαθμού, ότι — σε συμφωνία με τους δύο τύπους μύθων του Martin Buber — υπάρχουν οι «εκπίπτοντες» και οι «εκπεσμένοι». Δεν γνωρίζω ακριβώς πού να τραβήξω τη γραμμή ανάμεσά τους. Γνωρίζω, ωστόσο, ότι ο Mr και η Mrs R. την είχαν ξεπεράσει.

Πρώτα απ’ όλα υπάρχει το ζήτημα του βαθμού στον οποίο ήταν διατεθειμένοι να θυσιάσουν τον Roger για τη διατήρηση της ναρκισσιστικής αυτοεικόνας τους. Δεν φαινόταν να υπάρχει όριο στο τι θα έκαναν. Δεν τους ενοχλούσε καθόλου να τον θεωρούν «γενετικό εγκληματία», να τον προσφέρουν αδιάφορα στον χαρακτηρισμό του απελπιστικού, ανίατου και ελαττωματικού, ως άμυνα απέναντι στην πρότασή μου ότι οι ίδιοι χρειάζονταν θεραπεία. Δεν διέκρινα κανένα όριο στην προθυμία τους να τον χρησιμοποιήσουν ως αποδιοπομπαίο τράγο, αν αυτό ήταν απαραίτητο.

Έπειτα υπάρχει και ο βαθμός — το βάθος και η διαστροφή — του ψεύδους τους. Η Mrs R. έγραψε: «Ήθελα να σας ενημερώσω ότι ακολουθήσαμε τη συμβουλή σας και στείλαμε τον Roger σε οικοτροφείο.» Τι εξαιρετικά παράξενη δήλωση! Λέει ότι τους συμβούλευσα να βγάλουν τον Roger από το St Thomas, ενώ συγκεκριμένα τους είχα συμβουλεύσει το αντίθετο. Δηλώνει ότι ακολούθησαν τη συμβουλή μου, ενώ σαφώς δεν το έκαναν· η κύρια σύστασή μου ήταν να μπουν οι ίδιοι σε θεραπεία. Τέλος, υπονοεί ότι έκαναν αυτό που έκαναν επειδή εγώ το συνέστησα, ενώ στην πραγματικότητα θεωρούσαν τη συμβουλή μου άσχετη. Όχι ένα ψέμα, ούτε δύο ψέματα, αλλά τρία ψέματα, όλα μπλεγμένα μεταξύ τους μέσα σε μία και μόνο σύντομη πρόταση. Είναι, υποθέτω, μια μορφή ιδιοφυΐας που σχεδόν μπορεί κανείς να θαυμάσει για τη διαστροφή της. Υποθέτω επίσης ότι η Mrs R. το πίστευε πραγματικά όταν έγραφε «ακολουθήσαμε τη συμβουλή σας». Ο Buber το εξέφρασε εύστοχα όταν έγραψε για «το παράξενο παιχνίδι κρυφτού μέσα στο σκοτάδι της ψυχής, στο οποίο αυτή — η μοναδική ανθρώπινη ψυχή — ξεφεύγει από τον εαυτό της, τον αποφεύγει, κρύβεται από τον ίδιο της τον εαυτό».

Το πιο συνηθισμένο θύμα του κακού είναι ένα παιδί. Αυτό είναι αναμενόμενο, επειδή τα παιδιά δεν είναι μόνο τα πιο αδύναμα και ευάλωτα μέλη της κοινωνίας μας αλλά και επειδή οι γονείς ασκούν πάνω στις ζωές τους μια εξουσία που είναι ουσιαστικά απόλυτη. Η κυριαρχία του αφέντη πάνω στον δούλο δεν διαφέρει πολύ από την κυριαρχία του γονέα πάνω στο παιδί. Η ανωριμότητα του παιδιού και η επακόλουθη εξάρτησή του καθιστούν αναγκαία την κατοχή μεγάλης δύναμης από τους γονείς, αλλά δεν αναιρούν το γεγονός ότι αυτή η δύναμη, όπως κάθε δύναμη, υπόκειται σε καταχρήσεις διαφόρων βαθμών κακοήθειας.

Επιπλέον, η σχέση μεταξύ γονέα και παιδιού είναι μια σχέση επιβεβλημένης οικειότητας. Ένας αφέντης θα μπορούσε πάντοτε να πουλήσει έναν δούλο αν η σχέση γινόταν ανυπόφορη. Αλλά όπως τα παιδιά δεν μπορούν να απαλλαγούν από τους γονείς τους, έτσι και οι γονείς δεν μπορούν εύκολα να απαλλαγούν από τα παιδιά τους και από τις πιέσεις που αυτά τους επιβάλλουν.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό και μάλλον ενδιαφέρον στοιχείο στις περιπτώσεις του Bobby και του Roger είναι η εξαιρετική ενότητα των γονιών τους. Κάθε ζευγάρι λειτουργούσε ως ομάδα. Δεν μπορούμε να πούμε ότι ο πατέρας του Bobby ήταν κακός αλλά η μητέρα του όχι, ή ότι η μητέρα του ήταν κακή και ο πατέρας απλώς ακολουθούσε. Από όσο μπορούσα να διακρίνω, και οι δύο ήταν κακοί. Το ίδιο ίσχυε και για τον Mr και τη Mrs R. Και οι δύο φαίνονταν εξίσου ανειλικρινείς· και οι δύο συμμετείχαν στις καταστροφικές αποφάσεις· και οι δύο φαίνονταν εξίσου πρόθυμοι να χαρακτηρίσουν τον Roger ανίατο όταν οι ίδιοι εμπλέκονταν στο πρόβλημά του.

Τα θύματα του κακού που συναντώνται στην καθημερινή ψυχιατρική πρακτική δεν είναι, ωστόσο, πάντα παιδιά. Ας περάσουμε τώρα στην περίπτωση του Hartley και της Sarah, ενός άτεκνου ζευγαριού στα τέλη της τέταρτης δεκαετίας της ζωής τους. Θα περιγράψω μία μόνο συνέντευξη που είχα μαζί τους. Θα δείξει ότι η θυματοποίηση ενός ενήλικα από το κακό είναι από ορισμένες απόψεις ριζικά διαφορετική από εκείνη ενός παιδιού. Θα μας δώσει επίσης ένα στοιχείο για την περαιτέρω κατανόηση του φαινομένου του «κακού ζευγαριού» που μόλις συζητήσαμε. Τέλος, η περίπτωση αυτή θα αποκαλύψει μια νέα και αινιγματική διάσταση στο πρόβλημα της ψυχιατρικής ταξινόμησης του ανθρώπινου κακού.

Συνεχίζεται με:

Η περίπτωση του Hartley και της Sarah.

Ένα ταξίδι στα νεαρά μυαλά των θυμάτων και των εκτελεστών

από τον Μαρτσέλο Βενετσιάνι

Αλλά τι καταλάβαινε από τη ζωή αυτό το εντεκάχρονο αγόρι που είδε τον πατέρα του να δολοφονείται από μια συμμορία παιδιών, ελάχιστα μεγαλύτερων από αυτόν; Ήταν με τον πατέρα του, έναν 47χρονο ξυλουργό , τήν σύντροφό του και τον κουνιάδο του, όταν είδαν τα παιδιά να πετάνε μπουκάλια σε μια βιτρίνα καταστήματος. Ο πατέρας του, ίσως και για να μάθει στον γιο του πώς να συμπεριφέρεται, παρενέβη στον κουνιάδο του για να τους σταματήσει. Η συμμορία των παιδιών επιτέθηκε στη συνέχεια, μερικά από αυτά συγκεκριμένα, συμπεριλαμβανομένων δύο ενηλίκων Ρουμάνων και ενός ανήλικου Ιταλού, οι οποίοι αργότερα συνελήφθησαν από την αστυνομία. Είδε τον πατέρα του να πεθαίνει μπροστά στα μάτια του, με τη βοήθεια μάταια της υπηρεσίας έκτακτης ανάγκης. Αλλά θα προχωρήσω πέρα ​​από την είδηση ​​και δεν θα σας πω τι έχει ήδη περιγραφεί λεπτομερώς. Αντίθετα, θα ήθελα να εμβαθύνω στο μυαλό αυτού του παιδιού και των δολοφόνων του πατέρα του, για να καταλάβω πώς έζησαν εκείνο το κυριακάτικο βράδυ του Απριλίου στη Μάσα.

Δεν μπόρεσα να καταλάβω τι συνέβαινε στο μυαλό εκείνων των αγοριών που έσφαξαν τον άντρα, ή τι περνούσε από το μυαλό τους εκείνη τη στιγμή, όταν άρχισαν να τον χτυπούν και να τον αποτελειώνουν. Είτε έπιναν, είτε κάπνιζαν, είτε όχι. Φυσικά, δεν ήταν όλη η συμμορία που του επιτέθηκε. Κάποιοι απλώς παρακολουθούσαν τη σκηνή, ή ίσως απόλαυσαν το φρικτό θέαμα ενός ενήλικα άνδρα που υποκύπτει στα μανιασμένα χτυπήματα των αγοριών μέχρι να πεθάνει. Αλλά η επίδραση της συμμορίας είναι σίγουρα το πρώτο έναυσμα που τους κινεί και τους μολύνει. Και κάθε συμμορία έχει πάντα έναν αρχηγό συμμορίας, ή ίσως δύο, δηλαδή κάποιον που δίνει το παράδειγμα και υποδεικνύει τη γραμμή που πρέπει να ξεπεραστεί, προσδιορίζει τον εχθρό ή το εμπόδιο που πρέπει να ξεπεραστεί και ξυπνά την κτηνώδη πηγή μέσα τους, ξεκινώντας τη σφαγή, σαν να ήταν μια σκληρή γιορτή, που ενθαρρύνει τη μίμηση και την φυλετική τελετουργία.

Αλλά μπορείς να σκοτώσεις για τόσο λίγα ένα ανθρώπινο ον για το οποίο δεν ξέρεις τίποτα, που δεν σου έχει κάνει ποτέ τίποτα, που σου είπε μόνο να μην βλάψεις, να μην πληγώσεις και να μην πληγώσεις τον εαυτό σου; Τι είναι ένας άνθρωπος για αυτούς; Δεν είναι ίσος τους, κάποιος που ζει, μοχθεί, αγαπά, υποφέρει, έχει τον δικό του κόσμο και τα δικά του συναισθήματα όπως εσύ; Όχι, είναι απλώς μια ενοχλητική σκιά, ένα εμπόδιο που πρέπει να γκρεμιστεί, όπως στα βιντεοπαιχνίδια. Και σε αντίθεση με τη βιτρίνα που υπομένει παθητικά την καταστροφή τους, είναι κάποιος που τολμά να αμφισβητήσει την ελευθερία σου και να περιορίσει τις επιθυμίες σου. Αλλά αυτός ο άνθρωπος που χτυπάς μέχρι τέλους δεν σου θυμίζει τον πατέρα σου, τη μητέρα σου, έναν φίλο ή κάποιον που νοιάζεσαι; Δεν σου λέει τίποτα η ανθρωπιά που μοιράζεσαι; Δεν νιώθεις τίποτα όταν βλέπεις κάποιον να υποφέρει, ειδικά εξαιτίας σου; Δεν βλέπεις την τεράστια δυσαναλογία μεταξύ ενός μικρού καβγά και της οριστικής καταστολής ενός ατόμου; Και δεν φαίνεται δειλό να τον χτυπάς σε μια συμμορία; Δεν έχεις κανέναν βασικό κώδικα ζωής, κανένα υπολειμματικό, ενστικτώδες οίκτο, καμία συγκράτηση ή αίσθηση ορίων που σε ένα συγκεκριμένο σημείο, όταν τον βλέπεις στο έδαφος, αβοήθητο και τραυματισμένο, σε σπρώχνει να σταματήσεις; Κανείς δεν σου έχει διδάξει τίποτα, ή κανείς δεν έχει καταφέρει να σου διδάξει τίποτα; Από πού αντλείς τα πρότυπα της ζωής σου, από την τηλεόραση, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το σχολείο, την οικογένεια, τη γειτονιά; Αλλά πώς ζεις, τι δίνει νόημα και αξία στη ζωή σου και σε αυτή των άλλων; Αξίζει μόνο αυτό που περνάει από το κεφάλι και τα χέρια σου εκείνη τη στιγμή; Σκέφτεσαι κι εσύ, όπως εκείνος ο δεκατριάχρονος από το Μπέργκαμο που έγραψε πριν επιτεθεί στον δάσκαλό του και σχεδιάσει τη δολοφονία των γονιών του, ότι «μόνο εγώ έχω σημασία, οι άλλοι δεν είναι τίποτα»; Δεν σε επηρεάζει καθόλου το γεγονός ότι η γυναίκα του ήταν μαζί του και, πάνω απ' όλα, ένα παιδί, ο γιος του; Δεν έχετε βάλει τον εαυτό σας στη θέση του ούτε για μια στιγμή, για να καταλάβετε πόσο πρέπει να υπέφερε μπροστά σε εκείνη τη σκηνή, πόσο πόνο και ίσως πόσο ανίσχυρο μίσος, που είναι η χειρότερη μορφή μίσους που έχει συσσωρευτεί με την πάροδο του χρόνου, του έχετε μεταδώσει σε όλη του τη ζωή, σφαγιάζοντας τον πατέρα του μπροστά στα μάτια του;

Καθώς γράφω αυτά τα λόγια, ξέρω ότι μιλάω στον άνεμο, ή ξέρω ότι μόνο εκείνοι που δεν θα είχαν διαπράξει ποτέ μια τέτοια σφαγή, σίγουρα όχι αυτά τα αγόρια, θα μπορέσουν να με ακούσουν και ίσως να με καταλάβουν. Ξέρω ότι οι λέξεις αναπηδούν στο κενό όταν αντιμετωπίζουν το πιο κουφό και τυφλό κενό. Αν μπορούσαν, θα με σκότωναν κι εμένα. Ξέρω ότι κάθε πρόταση που τους απευθύνεται πέφτει σε μια ξένη γη, σαν να απευθύνομαι σε βαρβάρους ή αλλοδαπούς που δεν καταλαβαίνουν το πιο βασικό νόημα. Ξέρω ότι μιλάμε δύο διαφορετικές γλώσσες, κατοικούμε σε δύο διαφορετικούς κόσμους, ακόμα κι αν φαίνονται ίδιοι.

Αλλά εδώ το πιο πιεστικό ερώτημα είναι το άλλο, αυτό με το οποίο ξεκίνησα. Τι καταλάβαινε για τη ζωή το παιδί που είδε τον πατέρα του να πυροβολείται και να σκοτώνεται από μια συμμορία λίγο μεγαλύτερων αγοριών; Τι ιδέα είχε για τον κόσμο, για τις ανθρώπινες σχέσεις, για τον νόμο που διέπει τη γη; Τι πίστη μπορεί να έχει στη ζωή και στο μέλλον, έχοντας υποστεί ένα τόσο θανατηφόρο πλήγμα που άφησε ένα τόσο τεράστιο βάρος στους ώμους του; Όταν μεγαλώσει, θα είναι σαν τον πατέρα του και θα προσπαθήσει να αντιταχθεί στο κακό και να εκπαιδεύσει με τη σειρά του τον γιο του ή θα είναι σαν τους δολοφόνους του, ζητώντας εκδίκηση για τη ζωή που υπέμεινε και επειδή έχει καταλάβει ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος να ζει κανείς στον κόσμο: να σκοτώνεις πριν σε σκοτώσουν οι άλλοι· αν δεν διαλύσεις τους άλλους, διαλύεσαι εσύ; Ελπίζω ότι ο πόνος θα τον κάνει καλύτερο, θα τον εμβολιάσει από το κακό, θα τον οδηγήσει σε μια ζωή σαφώς διαφορετική από εκείνη εκείνων που μπήκαν σε εκείνο το αδιέξοδο δρόμο στην άβυσσο. Αλλά ο πόνος δεν μας κάνει πάντα καλύτερους, η αδικία που έχουμε υποστεί, το κακό που έχουμε υπομείνει, δεν ανταποδίδονται πάντα με ένα πιο έντονο αίσθημα δικαιοσύνης και μια ισχυρότερη επιθυμία για το καλό. Οι τραγωδίες εκπαιδεύουν τους καλύτερους, πικραίνουν τους χειρότερους, βελτιώνουν τους πιο εποικοδομητικούς και χειροτερεύουν τους πιο ηττοπαθείς. Αυτό που έχει σημασία είναι η φύση μας, το περιβάλλον μας, ο κόσμος γύρω μας και οι μετέπειτα εμπειρίες της ζωής μας.

Εν τω μεταξύ, λήστεψαν αυτό το παιδί από τον πατέρα του, για πάντα, και το έριξαν πρόωρα στη ζωή, αναγκάζοντάς τον να περάσει από την χειρότερη πόρτα, αφήνοντας πίσω του τη μαύρη, στυφή δυσοσμία της απελπισίας και της ερημιάς. Ελπίζω τουλάχιστον το παράδειγμα του πατέρα του να παραμείνει, ένα ευεργετικό σημάδι που άφησε στο μυαλό και την ψυχή του: του κόστισε τη ζωή του για να διδάξει σε άλλους, ξεκινώντας από τον ίδιο του τον γιο, τον σεβασμό για τους κανόνες, για την περιουσία και για τις ζωές των άλλων. Έκανε το καθήκον του ως άνθρωπος, πατέρας και πολίτης, εκθέτοντας τον εαυτό του σε έναν κίνδυνο που αποδείχθηκε μοιραίος. Είθε, ως ενήλικας, τουλάχιστον να διατηρήσει από εκείνη την κυριακάτικη βραδινή βόλτα την υπερηφάνεια του να είναι γιος εκείνου του Τζάκομο και την αξέχαστη τρυφερότητα του να τον βλέπεις να πεθαίνει, τόσο ανόητα και βάναυσα. Θυμούμενοι και σκεπτόμενοι, με υπερηφάνεια και τρυφερότητα: σε αυτό ευδοκιμεί η ανθρωπιά μας.

Viaggio nelle giovani menti di vittime e carnefici  - Marcello Veneziani

άνθρωποι άνθρωποι

Απόσπασμα από την ταινία Οι γερμανοί ξανάρχονται. Η κορυφαία στιγμή με τον Τσαγανέα και τον Λογοθετίδη.

Η Δεξιά και το φιλί του θανάτου

Η σιωπηρή συναίνεση της Δύσης

Το απαίσιο έτος (L’annus horribilis) συνεχίζεται. Ο παράφορος πόλεμος του Ισραήλ εναντίον του Ιράν μπορεί να πλησιάζει στο σημείο χωρίς επιστροφή, και όλοι είμαστε απογοητευμένοι θεατές μιας ανεξήγητης κούρσας προς την άβυσσο.

Ατενίζαμε τον Τραμπ με ελπίδα για τη μάχη του ενάντια στο προοδευτικό, μονοπολικό και παγκοσμιοποιημένο κατεστημένο, αλλά φέτος μας έφερε πρώτα την επιθετικότητα κατά της Βενεζουέλας με την απαγωγή του προέδρου της, τον οποίο συνέλαβε αλυσοδεμένο σε αμερικανική φυλακή, έπειτα τη δολοφονία του Ιρανού Ανώτατου Ηγέτη Χαμενεΐ και τον πόλεμο κατά του Ιράν, με όλα όσα αυτό συνεπάγεται από άποψη γεωπολιτικής, ενέργειας, οικονομίας και καταστροφικού ανθρώπινου κόστους.

Ελπίζαμε σε μια σταδιακή αμερικανική αναγνώριση του τέλους της μονοπολικότητας και είμαστε απογοητευμένοι θεατές της επίθεσης στον κόσμο από το δίδυμο Ισραήλ-ΗΠΑ με τη σιωπηρή συναίνεση της Δύσης.

Η Ευρώπη παρακολουθεί αβοήθητη, αλλά δεν αγγίζει την μπάλα. Οι τιμές της ενέργειας εκτοξεύονται στα ύψη, φτάνοντας στα ταμεία των σούπερ μάρκετ, ενώ ο κίνδυνος για τα χειρότερα αυξάνεται.
Madamina,αυτή είναι η λίστα. Μεταξύ των παράπλευρων θυμάτων είναι και η δεξιά πτέρυγα των αρχών καί τών αξιών..

Είχε ελπίσει ότι η προεδρία Τραμπ θα σήμαινε την έναρξη μιας μακροπρόθεσμης πολιτισμικής μάχης ενάντια στην παγκοσμιοποιημένη, υλιστική, φιλελεύθερα-προοδευτική κοσμοθεωρία.
Πίστευε ότι είχε έρθει επιτέλους το τέλος της ανοησίας του φύλου , της αφύπνισης και του μηδενιστικού «δεξιού». Αλλά δεν μπορείς να ισιώσεις τα πόδια των σκύλων, και για άλλη μια φορά πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι το σύστημα δεν μπορεί να αλλάξει εκ των έσω.

Στο μυθιστόρημά του «Το Κάλεσμα της Άγριας Φύσης», ο Τζακ Λόντον —ένας εξελικτικός και θεωρητικός του αγγλοσαξονικού αποικισμού («το βάρος του λευκού ανθρώπου»)— αφηγείται την ιστορία του Μπακ, ενός μεγαλόσωμου σκύλου που ζει στην πλούσια έπαυλη ενός δικαστή και πωλείται ως σκύλος έλκηθρου κατά τη διάρκεια της εποχής του πυρετού του χρυσού μεταξύ Αλάσκας και Καναδά.
Ο σκύλος, αποκομμένος από τις ανέσεις του, ζει δραματικές εμπειρίες στο σκληρό περιβάλλον του πάγου, ανακαλύπτει ξανά τα προγονικά του ένστικτα μέχρι που γίνεται ο αρχηγός μιας αγέλης λύκων.

Το κάλεσμα της άγριας φύσης της πολιτικής δεξιάς είναι πάντα το ίδιο: τάσσεται με το μέρος των ισχυρών, ξεχνώντας το τεράστιο βάρος των πνευματικών, ηθικών και κοινοτικών αρχών που συνοψίζονται στην τριάδα του Θεού, της Πατρίδας και της Οικογένειας.
Η πλουτοκρατία δεν έχει κόμμα, ούτε θέληση για εξουσία, αλλά το ένστικτο των δεξιών πολιτικών ηγετών, την αποφασιστική στιγμή, είναι ακλόνητο: πάντα στο πλευρό του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, της ισραηλινής υπεροχής και των συμφερόντων της βιομηχανικής, οικονομικής και τεχνολογικής ελίτ.
Στο όνομα μιας ιδέας ελευθερίας που υπάγεται στην Αγορά, τον μόνο θεό που έχει απομείνει στο έρημο πάνθεον της βασιλικής δεξιάς. Έχει ελάχιστη ομοιότητα με τη νεότερη ετεροθαλή αδελφή της - το δόλωμα - την πολιτιστική, ηθική και πολιτική δεξιά.

Δεδομένου ότι ζούμε σε εποχές όπου όλα αλλάζουν από τη μια μέρα στην άλλη, οι ελπίδες εξανεμίστηκαν γρήγορα. Ενώ περιμένουν να κατανοήσουν τη στρατηγική του Τραμπ -αν υπάρχει- η αθεράπευτα αφελής δεξιά έχει ξυπνήσει από το όνειρό της, μεταφερμένη σε έναν εφιάλτη.

Χειροκρότησε τον Ντόναλντ στο όνομα του φυσικού νόμου, της επιστροφής σε ένα όραμα ζωής που δεν περιορίζεται στο χρήμα και την κυριαρχία, έναν ερμηνευτή των λόγων του λαού ενάντια στο χρηματοοικονομικό και τεχνοκρατικό σύνολο που κυριαρχεί στη λεγόμενη Δύση.

Σήμερα, είναι για άλλη μια φορά ορφανή. Ηττημένη, σιωπηλή, ζαλισμένη, ενώ τεράστιες μάζες ανθρώπων σε όλο τον κόσμο -ακόμα και στη δική μας χώρα- εκφράζουν την αποστροφή τους για την Αμερική, τον πόλεμο, το Ισραήλ, τη Δύση, τη βαρβαρότητα που αποκαλύπτεται από παλιά άλλοθι. Το κάλεσμα της άγριας φύσης.

Ενώ η κοινή λογική του λαού ακούει έναν Αμερικανό ντυμένο στα λευκά, τον Πάπα Λέοντα, ο οποίος ζητά μια ρεαλιστική, ισχυρή, υπεύθυνη ειρήνευση βασισμένη στον αμοιβαίο σεβασμό, ο συμπατριώτης του με την πορτοκαλί τούφα απειλεί τους πάντες, βομβαρδίζει, δημοσιεύει γκροτέσκες εικόνες του εαυτού του ως θεραπευτή, θαυματουργού του κόσμου.

Στην Ιταλία, το φιλί του θανάτου της εγγύτητάς της με τον Τραμπ και το Ισραήλ έχει ήδη θέσει την κυβέρνηση σε δύσκολη θέση, ανίκανη να απελευθερωθεί από την υποταγή της.

Η καλύτερη φίλη του Ντόναλντ Τραμπ, η Τζόρτζια Μελόνι, έχασε καταστροφικά ένα δημοψήφισμα που είχε ήδη κερδίσει, εν μέρει ως τιμωρία για την εξωτερική της πολιτική, τη συνένοχη σιωπή της απέναντι στις περιπέτειες του Ντόναλντ και του Μπίμπι, σε συνδυασμό με εκείνη εντός της ΕΕ.

Επιπλέον, επιτίθεται στην ελεύθερη σκέψη με τον νόμο που εξισώνει τον αντισιωνισμό με τον αντισημιτισμό, δηλαδή απαγορεύει την κριτική του Κράτους του Ισραήλ.

Είναι σαφές στους ανθρώπους ότι το τίμημα του πολέμου και του φυσικού αερίου πληρώνεται με τα πορτοφόλια και το μέλλον τους. Ο Ούγγρος Όρμπαν έχει βιώσει —μαζί με την εκδίκηση που καταβάλλει η κλίκα των Βρυξελλών και οι εκπρόσωποι του Σόρος— τη ζημιά της εγγύτητας με τον ιμπεριαλισμό.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Βανς πέρασε μέρες στο ουγγρικό έθνος υποστηρίζοντας τον Όρμπαν, ο οποίος ηττήθηκε βαριά μετά από σχεδόν είκοσι χρόνια διακυβέρνησης. Τώρα ο κοκκινομάλλης αξιωματούχος του Μαρ-α-Λάγκο επιτίθεται και στον Πάπα, και όχι μόνο σε θέματα ειρήνης.

Ένα χειροκρότημα από τους Αμερικανούς ευαγγελικούς, αλλά ένα αυτογκόλ για την αναπτυσσόμενη αμερικανική καθολική κοινότητα, η οποία είχε εμπιστευτεί το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα για πρώτη φορά.

Θα είναι ακόμα χειρότερα εδώ.

Τι άλλο πρέπει να συμβεί για να ακούσει η πολιτική δεξιά τη φωνή των διανοουμένων της, των μακροχρόνιων αγωνιστών της και του λαού που ισχυρίζεται ότι εκπροσωπεί;

Τίποτα δεν θα αλλάξει, σήμερα όπως και χθες. Υπάρχουν μάλιστα και εκείνοι που γοητεύονται από τη σκοτεινή, υπερ-ανθρώπινη τεχνο-δεξιά του Έλον Μασκ και του Πίτερ Θιλ, την τυραννία των μηχανών.

Για όσους έχουν περάσει δεκαετίες χωρίζοντας την πορεία τους από τη δεξιά πτέρυγα του χρήματος, των συμφερόντων και της κυριαρχίας, το μόνο που απομένει είναι να ακολουθήσουν το κάλεσμα της συνείδησης και να κηρύξουν κλειστή κάθε εναπομένουσα δυνατότητα διαλόγου με τους μεσσίες της υπερεθνικιστικής βίας, με εκείνους που επιβάλλουν τη θέλησή τους με ωμή βία και καυχιούνται ότι επιστρέφουν έναν πολιτισμό χιλιετιών στην Λίθινη Εποχή.

Και με τους υποστηρικτές τους, ειλικρινείς ή δουλοπρεπείς. Ας αποβιβαστούμε· προσπαθήσαμε, αποτύχαμε. Χωρίς πικρία: εμείς είμαστε που δεν καταλάβαμε, εμείς είμαστε που επιβιβαστήκαμε χωρίς να αναγνωρίσουμε τη διαδρομή. Ίσως ήταν αυτο-υπερεκτίμηση, υπερβολική ελπίδα, ματαιοδοξία.

Παραμένει η υπερηφάνεια του ότι έχεις πολεμήσει, η ίδια με τον Έζρα Πάουντ στα Πιζανά Κάντος :

«Αλλά το να έχεις κάνει αντί να μην έχεις κάνει, αυτό δεν είναι ματαιοδοξία. Το να έχεις χτυπήσει διακριτικά την πόρτα για να ανοίξει ένα Blunt. Το να έχεις συλλέξει από τον άνεμο μια ζωντανή παράδοση ή από ένα όμορφο αρχαίο μάτι την απαραβίαστη φλόγα, αυτό δεν είναι ματαιοδοξία. Εδώ το λάθος έγκειται σε αυτό που δεν έγινε, στη δυσπιστία που έκανε κάποιον να διστάσει . »

La destra e il bacio della morte - Nuovo Giornale Nazionale

Ο ιμάμης διδάσκει ισλαμική κατήχηση στην ενορία. Και ο επίσκοπος παρευρίσκεται.

από την Αντρέα Ζαμπράνο

Αφού παρέδωσε την ενορία πέρυσι για το τέλος του Ραμαζανιού, απόψε στο Μπρίντιζι ο ιμάμης ανεβαίνει στον άμβωνα για να κατηχήσει τους πιστούς και ο επίσκοπος για το Ισλάμ.
Αυτό συμβαίνει στην ενορία του Σαν Λορέντζο, η οποία πήρε το όνομά της από τον άγιο που βοήθησε τα χριστιανικά στρατεύματα εναντίον των Τούρκων.
Μετά από χρόνια καταδίκης του προσηλυτισμού, φέρνουμε πίσω το μουσουλμανικό «αποστολικό» σύστημα.

Η ισλαμική «κατήχηση» διδάσκεται στην ενορία για να εξισλαμίσει ό,τι έχει απομείνει από τους καθολικούς πιστούς. Η
«καθολική» τάση που προέρχεται από την Επισκοπή του Μπρίντιζι είναι ανησυχητική, όπου πέρυσι υπήρξαν τα πρώτα σημάδια μιας ενορίας που ενδίδει στην τοπική μουσουλμανική κοινότητα .
Τότε, οι μουσουλμάνοι ήταν αυτοί που προσκάλεσαν μουσουλμάνους, όχι μη μουσουλμάνους, στο δείπνο λήξης του Ραμαζανιού στην εκκλησία του Σαν Κάρλο στο Μπρίντιζι.
Σήμερα, το σχέδιο έχει πάρει μια ακόμη πιο δραστική τροπή: απόψε, μάλιστα, θα παρακολουθήσουμε την πρώτη ισλαμική κατήχηση που διδάσκεται σε εκκλησιαστικό κτίριο.
Και ο επίσκοπος θα παρακολουθήσει το μάθημα του ιμάμη.

Στις 15 Απριλίου 2026, στις 7:15 μ.μ., η ενορία του San Lorenzo da Brindisi (γειτονιά Sant'Elia) άνοιξε τις πόρτες της για μια ομιλία του ιμάμη της τοπικής ισλαμικής κοινότητας, Khaled Bouchelaghem . Όπως γράψαμε πέρυσι, ο Bouchelaghem προφανώς «έστησε τη σκηνή του» στην Καθολική Εκκλησία, επιβεβαιώνοντας, μεταξύ άλλων, την εντολή των κορανικών σούρα ότι όπου φτάνει το Ισλάμ, υπάρχει και το έδαφός του.
Θα τον συνοδεύσει επίσης ο επίσκοπος της Επισκοπής του Μπρίντιζι-Οστούνι, Μονσινιόρ Giovanni Intini , ο οποίος θα εκφωνήσει τα τελικά σχόλια της βραδιάς.

Η πρόθεση, φυσικά, είναι πάντα η ενίσχυση του διαλόγου, όπως εξηγείται στην ιστοσελίδα της Επισκοπής, η οποία υποστηρίζει την πρωτοβουλία της ενορίας. Το Γραφείο Οικουμενισμού και Διαθρησκευτικού Διαλόγου το δικαιολογεί αυτό με το σύνθημα: « Αν γνωρίζεις καλά τον άλλον , τον αγαπάς αληθινά». Αυτή η φράση φαίνεται σκαλισμένη σε κάποια πέτρα, αλλά στην πραγματικότητα επινοήθηκε από τον Marco Impagliazzo της Κοινότητας του Sant'Egidio.

« Γνωρίζετε το Ισλάμ; » Αυτός είναι ο τίτλος της συνάντησης, της οποίας ο μοναδικός σκοπός είναι να δώσει στον Ιμάμη την ευκαιρία να μιλήσει, ώστε, μόλις ανέβει στη σκηνή, να κατηχήσει τους άτυχους ενορίτες με την πλέον συνηθισμένη τεχνική της συγκάλυψης. Το ερωτηματικό στο τέλος είναι περίεργο, ένα σημάδι ότι η πρόκληση είναι να πει, ύπουλα: αφού δεν γνωρίζουμε το Ισλάμ, θα τους ζητήσουμε να μας το πουν.

Σε αυτό το σημείο, θα μπορούσε κανείς να καταφύγει στην ειρωνεία και να απαντήσει ότι αν γνωρίζεις το Ισλάμ, το αποφεύγεις, αλλά αυτό θα ήταν ένα ισλαμοφοβικό σχόλιο που δεν θα ευθυγραμμιζόταν με την υποχωρητική πρόθεση να δοθεί στους οπαδούς του Μωάμεθ μια τρομερή και άσκοπη πλατφόρμα για κατήχηση.

Αυτή η κατάσταση θα έκανε τους 800 μάρτυρες του κοντινού Οτράντο να γυρίσουν στους τάφους τους , και θα μπορούσαν να απαντήσουν στο ερώτημα επιδεικνύοντας τη θυσία της ζωής τους, δεδομένου ότι το Ισλάμ που γνώριζαν σίγουρα δεν είναι το ζαχαρωμένο και μεταμφιεσμένο που θα παρουσιαστεί απόψε.

Αλλά αυτό είναι ένα ερώτημα που θα πρέπει να τεθεί και στον προστάτη άγιο της εκκλησίας του Μπρίντιζι, τον Άγιο Λαυρέντιο, πρόσφατα ανακηρύχθηκε απόστολος γιατρός
από τον Πάπα Ιωάννη ΚΓ΄. Συμπτωματικά, το 1601, επέλεξε να καταταγεί ανάμεσα στους τέσσερις ιερείς που παρείχαν πνευματική παρηγοριά στα καθολικά στρατεύματα κατά τη διάρκεια του πολέμου εναντίον των Τούρκων στην Ουγγαρία. Σύμφωνα με τα χρονικά, ήταν επίσης γνωστός για τις σταθερές αξίες του. Κατά ειρωνικό τρόπο, ή μάλλον, μια κατάφωρη προσβολή για τον άγιο, ο οποίος, για να υπερασπιστεί τους Χριστιανούς από τους Μουσουλμάνους, δεν δίστασε να εκθέσει τον εαυτό του στον θάνατο στη μάχη, ακόμη και διακινδυνεύοντας το μαρτύριο. Αυτά είναι ζητήματα που θεωρούνται πολύ σκονισμένα, προφανώς, και η Επισκοπή του Μπρίντιζι-Οστούνι αποφάσισε να τα χλευάσει.

Όπως είναι εξίσου σαφές ότι εάν ένας επίσκοπος προτείνει να κατηχηθούν οι πιστοί στην ισλαμική θρησκεία, ενθαρρύνοντας, μεταξύ άλλων, την παρουσία «ενοριακών κοινοτήτων, θρησκευτικών κοινοτήτων, εκκλησιαστικών λειτουργών, ομάδων, καθηγητών της IRC, δασκάλων και καθηγητών, τοπικών ενώσεων και μέσων κοινωνικής δικτύωσης», πιθανότατα είναι επειδή πιστεύει ότι υπάρχει μικρή ανάγκη για γνώση του καθολικού δόγματος, της ιστορίας και της διδασκαλίας - όχι επειδή όλοι τα γνωρίζουν, αλλά επειδή αποτελεί ένα περιττό εμπόδιο για την επίτευξη πλήρους διαλόγου.

Με αυτόν τον ρυθμό, μπορούμε να στοιχηματίσουμε ότι του χρόνου θα μπορούμε να παρακολουθούμε τις προσευχές του Κορανίου απευθείας στην εκκλησία ή σε μια συνδεδεμένη δομή.

Έχει αναρωτηθεί κανείς στο Μπρίντιζι γιατί, στις χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία, οι Καθολικοί δεν μπορούσαν ποτέ να πάνε σε ένα τζαμί για να παρουσιάσουν τη θρησκεία τους; Ίσως όπως έκανε ο Άγιος Φραγκίσκος πριν από τον Σουλτάνο; Απλό: επειδή θα θεωρούνταν προσηλυτισμός και βλασφημία, την οποία σε εκείνα τα μέρη είναι έτοιμοι να τιμωρήσουν αυστηρά.

Εμείς, από την άλλη πλευρά, έχουμε απορρίψει τον προσηλυτισμό, τον ευαγγελισμό και την αποστολική ιδιότητα των «μακρινών» με αηδία, σαν να ήταν βλασφημίες, έτσι ώστε, αντί να ανησυχούμε για την κατήχηση των Μουσουλμάνων που έρχονται στις ακτές μας, επιτρέπουμε οικειοθελώς στον εαυτό μας να κατηχηθεί από αυτούς.
Αλλά δεν είναι ίσως αυτός ο αντίστροφος προσηλυτισμός, που ουσιαστικά σβήνει την καθολική πίστη;
Και από τη στιγμή που ο επίσκοπος έχει χάσει αυτό το «αλάτι», πώς μπορεί να διακηρύττει με αυταρχικό τρόπο τις αλήθειες της χριστιανικής πίστης σε όλους, αν ο ίδιος είναι έτοιμος να καταπατήσει αυτές τις αλήθειες, όπως ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο μόνος Κύριος;

Ένα ενδιαφέρον μενού, Εξοχότατε, αλλά πείτε μας: κάνετε και κάτι καθολικό;

L’imam insegna il “catechismo” islamico in parrocchia. E il vescovo assiste - Articolo di Andrea Zambrano

ΤΡΕΛΑ: ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ.

«Οι δαίμονες του Τραμπ» Από Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Ανάμεσα στον συμβολικό πόλεμο και την προσωπολατρεία: η πολιτική ως αναπαράσταση της εξουσίας.

                                                          «Οι δαίμονες του Τραμπ»

Όταν η ηγεσία σταματά να κυβερνά την πραγματικότητα και αρχίζει να την επανεφευρίσκει.
                                                              Το Simplicissimus

Δεν είναι απλώς μια γεωπολιτική κρίση. Είναι μια κρίση πολιτικής γλώσσας. Οι απειλές για το Στενό του Ορμούζ, η σύγκρουση με τον Πάπα και η διάδοση εικόνων που μετατρέπουν τον πρόεδρο σε μια σχεδόν σωτήρια φιγούρα καταδεικνύουν μια στρατηγική που βασίζεται στην αφήγηση και όχι στην επίλυση συγκρούσεων. Σε αυτό το σενάριο, η πολιτική δεν επιδιώκει πλέον να ξεφύγει από τις παγίδες που δημιουργεί: αντίθετα, επιδιώκει να τις ξαναγράψει ως νίκες. Οι «δαίμονες του Τραμπ» είναι επομένως οι σύγχρονες μορφές μιας εξουσίας που απαιτεί θρησκευτικά σύμβολα, απόλυτους εχθρούς και συνεχή θεαματοποίηση για να διατηρήσει τη νομιμότητά της. Αυτή δεν είναι μόνο η ιστορία ενός ανθρώπου: είναι το σύμπτωμα ενός ευρύτερου μετασχηματισμού της δυτικής πολιτικής. (NR)

---

Δεν είναι το Ιράν που κλείνει το Στενό, αλλά εμείς. Με αυτό το κόλπο, ιδανικό για ηλίθιους, ο Τραμπ νομίζει ότι μπορεί να ξεφύγει από την παγίδα που ο ίδιος δημιούργησε και να ξεπεράσει το αδιέξοδο που προκαλείται από την πρακτική αδυναμία μιας χερσαίας εισβολής, βγαίνοντας νικητής. Αλλά αυτό δεν θα έπρεπε να προκαλεί μεγάλη έκπληξη, δεδομένης της πραγματικά αξιοθρήνητης ψυχικής κατάστασης του ανθρώπου και των οπαδών του. Στην αρχική εικόνα, βλέπετε ένα είδος ιερής κάρτας που τον απεικονίζει ως θαυματουργό ή άγιο, ή ίσως τον ίδιο τον Ιησού, την οποία ένας από τους μαθητές του έφτιαξε τον περασμένο Φεβρουάριο, πιθανώς με κάποιο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης, και αυτό θα ήταν αρκετά ανησυχητικό. Αλλά μετά την πρόσφατη διαμάχη με τον Πάπα Λέοντα - στην οποία ο πρόεδρος δήλωσε ξεκάθαρα ότι δεν θέλει έναν ποντίφικα που καταδικάζει την επιθετικότητα κατά του Ιράν ή την απαγωγή του Μαδούρο - ο ίδιος ο Τραμπ βυθίστηκε σε παραλήρημα, δημοσιεύοντας την ίδια εικόνα στο Truth Social και στη συνέχεια και στο X. Αλλά με μια σημαντική διαφορά: το αρχικό φόντο, στο πάνω μέρος, απεικόνιζε αγγέλους και αγίους με τη μορφή Αμερικανών ηρώων, όπως μπορείτε να δείτε παρακάτω:

Σε αυτήν που δημοσίευσε ο Τραμπ, ωστόσο, η κεντρική φιγούρα έχει μεταμορφωθεί σε ένα είδος διαβόλου, ενός δαίμονα:

Στη συνέχεια, βλέποντας ότι δεν είχε την επιτυχία που ίσως περίμενε, το διέγραψε, αγνοώντας ότι ποτέ δεν μπορείς πραγματικά να σβήσεις τίποτα από το διαδίκτυο. Τώρα, δεν ξέρω τι μήνυμα προσπαθούσε να στείλει ο Τραμπ με αυτή την παραποίηση μιας εικόνας που ήδη απεικονίζει το παραλήρημα του αμερικανικού μυαλού, αλλά μπορούμε με ασφάλεια να υποθέσουμε ότι είναι τρελός.

Redazione

«I demoni di Trump» - Inchiostronero

 

«Η ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΠΙΘΥΜΙΩΝ ΣΕ ΜΕΡΙΣΜΑΤΑ»( Διανομή κερδών) Από Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Όταν η μαγεία σταμάτησε να θεραπεύει και άρχισε να υπηρετεί.

                           Η ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΠΙΘΥΜΙΩΝ ΣΕ ΜΕΡΙΣΜΑΤΑ

Από την Ιερή Εμπειρία στο Τελετουργικό Κέρδος: Η Ιστορία μιας Εξόριστης Ψυχής

                                        Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Η επιθυμία κάποτε λειτουργούσε ως γέφυρα μεταξύ του ανθρώπινου και του θείου. Σήμερα, τροφοδοτεί την οικονομία. Αυτό το δοκίμιο διερευνά τον σιωπηλό αλλά ριζικό μετασχηματισμό των συμβολικών και θρησκευτικών συστημάτων: από τη σαμανική μαγεία ως ενσωματωμένη εμπειρία τού μυστηρίου, στη λειτουργία άδεια πλέον από τελετουργική μαγεία, στη σύγχρονη εμπορευματοποίηση της επιθυμητικής ενέργειας. Η ψυχή, απογυμνωμένη από τα συμβολικά και μυθικά της εργαλεία, έχει υποβιβαστεί στις σκιές - όπου τώρα βρίσκεται, κατακερματισμένη και χαμένη, ενώ η επιθυμία, περιορισμένη στην ανάγκη, λογίζεται ως μερίσματα.

Η μετάβαση από την αρχέγονη φυσική μαγεία (σαμανική) στην τελετουργική μαγεία (ιερατική) έσπρωξε την ψυχή στις σκιές, προκαλώντας την απώλεια πολλών πνευματικών μέσων.
Κάποτε εμποτισμένες με αυθεντική ιερότητα, οι λατρείες μετατράπηκαν σε μια διαδοχή μηχανικών χειρονομιών και λέξεων που απαγγέλλονταν απέξω.
Ωστόσο, οι λαοί -όλο και πιο αδαείς- συνέχισαν να πιστεύουν, να υπακούν και τελικά να επιθυμούν... αυτό που τους έλεγαν να επιθυμούν.
Έτσι, το ιερό έγινε θέαμα, η τελετουργία έγινε κέρδος και η επιθυμία μετατράπηκε σε μερίσματα.

#επιθυμία #ιερό #ανθρωπολογία #κρίσητουπνεύματος #οικονομίατηςεπιθυμίας #μαγεία #τελετουργία #φιλοσοφία #πνευματικότητα #Jung #Guénon

Η εξορία της επιθυμίας

«Η σωτηρία δεν εξαρτάται από τους άλλους, αλλά από εμάς τους ίδιους.»
—Ξενοφών, Ανάβαση, III.2.39

Κάποτε , η επιθυμία ήταν ένα ιερό κάλεσμα. Όχι μια ανάγκη που έπρεπε να ικανοποιηθεί, αλλά ένα κατώφλι που έπρεπε να ξεπεραστεί. Ήταν αυτό που ωθούσε τους ανθρώπους να ταξιδεύουν ανάμεσα σε κόσμους -ορατούς και αόρατους- για να αμφισβητούν τους ουρανούς, να μιλάνε με τα πνεύματα των δέντρων, να χορεύουν γύρω από τη φωτιά ως μια κοσμική και θεραπευτική πράξη.
Η επιθυμία σήμαινε συμμετοχή σε ένα μυστήριο.

Μετά κάτι άλλαξε.

Στη μακρά διαδικασία που οδήγησε τον άνθρωπο από τη φυσική μαγεία στην τελετουργική μαγεία , από την αποκάλυψη στην επανάληψη , η επιθυμία άρχισε να χάνει την ψυχή της.
Κενή από το μυθικό της περιεχόμενο, έγινε λειτουργία.
Και τέλος, τύπος.
Η φωτιά της τελετουργίας έχει αντικατασταθεί από τα νέον φώτα του σούπερ μάρκετ.
Η προσευχή με το κλικ.
Το κατώφλι με τον γραμμωτό κώδικα.

«Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν έχει χάσει την ικανότητα να επιθυμεί, απλώς έχει πάψει να κατανοεί τη γλώσσα της.»
— Γιουνγκ, αδημοσίευτα σεμινάρια, 1933

Αλλά όλα συνέβησαν αργά, σχεδόν ανεπαίσθητα. Και ακριβώς για αυτόν τον λόγο, βαθιά.
Τη στιγμή που η επιθυμία σταμάτησε να κατευθύνει την ψυχή προς το ιερό, άρχισε να υφίσταται μια διαδικασία σιωπηλής μεταστοιχείωσης . Σαν σε μια ανεστραμμένη αλχημική φόρμουλα, αυτό που κάποτε χρησίμευε ως ανύψωση χρησιμοποιείται τώρα για απόσπαση της προσοχής, έλεγχο, παραγωγή.

Η επιθυμία σήμερα δεν είναι πλέον ένα κάλεσμα. Είναι ένας μοχλός.
Ένας οικονομικός μοχλός.

«Ο καπιταλισμός δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια εκφυλισμένη αλχημική επιχείρηση, όπου ο πνευματικός χρυσός έχει υποβιβαστεί σε τραπεζικό κέρδος.»
—Ernst Jünger,Πραγματεία του Επαναστάτη
Σε αυτή τη νέα θρησκεία της παγκόσμιας οικονομίας, δεν έχει πλέον σημασία γιατί θέλεις κάτι , αλλά πόσο μπορείς να το αγοράσεις .

Φυσική μαγεία έναντι τελετουργικής μαγείας
Από το βιωμένο μυστήριο στην τελετουργική δύναμη
«Ο πρωτόγονος μάγος δεν ένιωθε τον εαυτό του κυρίαρχο της φύσης: ένιωθε τον εαυτό του μέρος της, μέσα στην ψυχή και τη φωνή του.»
—Mircea Eliade,Πραγματεία για την Ιστορία των Θρησκειών
Στην προέλευσή της, η μαγεία δεν ήταν κυριαρχία. Ήταν συμμετοχή .
Στη φυσική μαγεία , ο σαμάνος δεν επέβαλε τη θέλησή του στον κόσμο: λειτουργούσε ως μέντιουμ, μια γέφυρα μεταξύ των δυνάμεων του ορατού και εκείνων του μυστηριώδους.
Δεν υπήρχε διαχωρισμός μεταξύ χειρονομίας, σώματος, πνεύματος και περιβάλλοντος. Η τελετουργία ήταν χορός, ιατρική, όραμα. Ήταν μια ζωντανή
λειτουργία , που δημιουργούνταν τη στιγμή, ως απάντηση σε μια πραγματική ανάγκη της κοινότητας. Και πάνω απ' όλα, ήταν εμπειρία .
Αλλά με την πάροδο του χρόνου - και με την έλευση των οργανωμένων θρησκειών - αυτή η αρχέγονη μορφή ιερότητας αντικαταστάθηκε προοδευτικά από ένα ιερατικό , κάθετο , ιεραρχικό μοντέλο .

Το μυστήριο δεν διασχιζόταν πλέον, αλλά τελούνταν .

Η τελετουργική μαγεία , που γεννήθηκε στις αυλές των βασιλιάδων και στους ναούς των ενδιάμεσων θεών, μετέτρεψε την τελετουργία σε κώδικα, το σύμβολο σε τύπο, την επίκληση σε πρωτόκολλο.
Ο ιερέας πήρε τη θέση του σαμάνου.
Και το ιερό έγινε μια περιφραγμένη περιοχή , προστατευμένη από νεκρές γλώσσες, απρόσιτα δόγματα και ενδιάμεσες δυνάμεις.

«Η παρακμή των τελετουργιών είναι η παρακμή ενός λαού: επειδή σημαίνει ότι δεν μιλάει πλέον κανείς με τους θεούς.»
—Ρενέ Γκενόν,Η Βασιλεία της Ποσότητας

Η φυσική μαγεία θεράπευσε , αποκάλυψε και επανασύνδεσε. Η τελετουργική μαγεία
διαχειρίζεται , διαχωρίζει και θεσμοθετεί.
Όπου κάποτε υπήρχε έκσταση , τώρα υπάρχει τάξη .
Όπου κάποτε υπήρχε κοινωνία , τώρα υπάρχει εξουσία .
Όπου κάποτε υπήρχε άμεση εμπειρία του υπερφυσικού , τώρα υπάρχει η μεσολάβηση της δύναμης .
Και έτσι, σε αυτό το κοσμοπολίτικο πέρασμα, η ψυχή έχει σπρωχτεί στις σκιές .

«Η ψυχή δεν έχει εξαφανιστεί. Έχει εξοριστεί. Και περιμένει, σε όνειρα, σε συμπτώματα, στη σιωπή.»
—Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ,Ψυχολογικοί Τύποι
Αυτή η εξορία έχει ένα τίμημα: έχουμε χάσει τα σύμβολα που μιλούσαν στην βαθιά ψυχή. Έχουμε ξεχάσει πώς να θεραπεύουμε μέσω του μύθου, του χορού και της φωνής.
Κι όμως, συνεχίζουμε να επιθυμούμε. Αλλά χωρίς να ξέρουμε τι .
Και πάνω απ' όλα: χωρίς να ξέρουμε γιατί .

Η επιθυμία ως πνευματική δύναμη

Από τη Θεϊκή Έλλειψη στο Καύσιμο της Ψυχής
«Δαιμονίων δὲ ἐστὶ τὸ ἐρᾶν — Η επιθυμία είναι πράγμα για ενδιάμεσα πνεύματα.»
—Πλάτων,Συμπόσιο, 202d

Σε πολλές αρχαίες παραδόσεις, η επιθυμία δεν είναι ελάττωμα , αλλά γέφυρα .
Μια ώθηση που προκύπτει από την επίγνωση της δικής μας ατέλειας και η οποία ακριβώς για αυτόν τον λόγο μας ωθεί προς την ολότητα .
Η επιθυμία, λέει ο Πλάτωνας στο Συμπόσιο , δεν ανήκει στους θεούς (που είναι ήδη πλήρεις), ούτε στους αδαείς (που δεν γνωρίζουν το δικό τους κενό): ανήκει σε εκείνους που γνωρίζουν ότι είναι ελλιπείς και επομένως αναζητούν.
Είναι η οδός του φιλοσόφου , του μυστικιστή , του ποιητή .

«Η επιθυμία είναι ο δαίμονας που συνδέει το πεπερασμένο με το άπειρο.»
—Pierre Hadot,Πνευματικές Ασκήσεις και Αρχαία Φιλοσοφία

Στη σκέψη του Γιουνγκ, η επιθυμία είναι η γλώσσα της βαθιάς ψυχής .
Δεν είναι απλώς λίμπιντο, ούτε απλή όρεξη: είναι η φωνή των αρχετύπων, που απαιτούν να αναγνωριστούν και να ενσαρκωθούν στον κόσμο.
Κάθε αληθινή επιθυμία είναι ένα κάλεσμα , μια μυθική μορφή που χτυπά το κατώφλι της συνείδησης.
«Η επιθυμία είναι ο αγγελιοφόρος της ψυχής. Αν δεν την ακούσεις, μετατρέπεται σε σύμπτωμα.»
—C.G. Jung,Το Κόκκινο Βιβλίο

Ο Τζέιμς Χίλμαν, από την πλευρά του, μας προσκαλεί να «μείνουμε μέσα στην επιθυμία», χωρίς να προσπαθούμε να την επιλύσουμε αμέσως. Επειδή ο συμβολικός χώρος του νοήματος ανοίγει στην προσπάθεια και όχι στην απόκτηση.

Η επιθυμία, επομένως, δεν πρέπει να καταναλώνεται : πρέπει να κατοικείται .

Σήμερα, ωστόσο, μας λένε ακριβώς το αντίθετο: ότι η επιθυμία είναι μια απογοήτευση που πρέπει να σβήσει, μια επείγουσα ανάγκη να ικανοποιηθεί το συντομότερο δυνατό.
Κάθε καθυστέρηση είναι επώδυνη. Κάθε αναμονή είναι μάταιη.
Αλλά αυτή η λογική - η λογική της στιγμιαίας κατανάλωσης - είναι αυτή που έχει διακόψει τον δεσμό μεταξύ της επιθυμίας και της ψυχής.

Έχουμε μετατρέψει την επιθυμία σε βούληση . Και την βούληση σε αγορά .

«Έχουμε μειώσει την επιθυμία για ανάγκη και την ανάγκη να κάνουμε προϋπολογισμό.»
—(Σύγχρονη παροιμία, ανώνυμη αλλά αληθινή)
Το αποτέλεσμα; Μια αέναη και απρόσωπη πείνα.
Μια ανθρωπότητα που επιθυμεί χωρίς να ξέρει τι επιδιώκει και που κατέχει χωρίς να ξέρει τι έχει χάσει.

Η Οικονομία της Επιθυμίας
Από την ιερή φωτιά στην μηχανή της κατανάλωσης

«Ο ιδανικός καταναλωτής είναι ένας διαρκώς ανικανοποίητος επιθυμών.»
—Zygmunt Bauman,Καταναλώνω, άρα υπάρχω

Μόλις άδειασε από την ιερότητα, η επιθυμία δεν έπαψε να δρα.
Απλώς άλλαξε κατεύθυνση .

Αυτό που κάποτε ήταν μια πνευματική δύναμη, μια ανοδική τάση, έχει γίνει ένα οριζόντιο διάνυσμα : μια ώθηση προς την αγορά, την απόδοση, την άμεση ικανοποίηση.
Η επιθυμία δεν καταπιέστηκε. Μετατράπηκε σε καύσιμο .
«Ο καπιταλισμός λειτουργεί σαν μια μηχανή επιθυμίας: συλλαμβάνει την επιθυμία, την πολλαπλασιάζει, την εκμεταλλεύεται.»
—Μπιούνγκ-Τσούλ Χαν,Ψυχοπολιτική
Οι μύθοι έχουν αντικατασταθεί από μάρκες.
Τα σύμβολα από λογότυπα.
Η πυροδότηση από την φωτιζόμενη οθόνη.

Η διαφήμιση έχει μάθει να μιμείται τη γλώσσα του ιερού , χρησιμοποιώντας αρχέτυπα, αφηγηματική και τελετουργική αισθητική.
Αλλά αντί να ανοίγει μια πύλη ανάμεσα στον κόσμο και το μυστήριό του, δημιουργεί ψευδείς ανάγκες που εξαντλούνται τη στιγμή που ικανοποιούνται.
«Το θέαμα δεν είναι ένα σύνολο εικόνων, αλλά μια κοινωνική σχέση που διαμεσολαβείται από εικόνες.»
—Γκι Ντεμπόρ,Η Κοινωνία του Θεάματος

Και έτσι η επιθυμία μετατρέπεται σε έναν ατελείωτο κύκλο :
αίσθημα έλλειψης → πλήρωση με ένα προϊόν → αίσθηση κενού ξανά → επανεκκίνηση από την αρχή.
Αλλά κάθε στροφή του τροχού καταναλώνει λίγη περισσότερη εσωτερική ενέργεια, αναισθητοποιεί τις αισθήσεις, ατροφεί τη θέληση .
Δεν μας ζητείται πλέον να επιθυμούμε το καλό, το αληθινό, το όμορφο.
Μας ζητείται να αγοράζουμε για να υπάρχουμε , να καταναλώνουμε για να νιώθουμε ζωντανοί.
«Το νεοφιλελεύθερο υποκείμενο είναι ένα επιτελεστικό υποκείμενο. Η επιθυμία δεν είναι πλέον μια ηχώ της ψυχής, αλλά μια λειτουργία της επιτέλεσης.»
—Byung-Chul Han,Η Εταιρεία της Κούρασης
Και εδώ είναι που η επιθυμία μετατρέπεται σε μέρισμα .
Κάθε κλικ, κάθε "like", κάθε επιλογή που κάνετε - πραγματική ή εικονική - παράγει αξία.
Αλλά όχι για εσάς.
Ο γνωστικός και ψηφιακός καπιταλισμός έχει πετύχει αυτό που καμία θρησκεία δεν είχε ποτέ τολμήσει: να νομισματοποιήσει την ανθρώπινη επιθυμία σε πραγματικό χρόνο.
Και ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, η λέξη «επιθυμία» συνεχίζει να αιωρείται στον πολιτισμό μας -κενή, διακοσμητική, χειραγωγημένη- σαν ένα λείψανο απογυμνωμένο από το νόημά του .

Άνθρωποι χωρίς σύμβολα: το μασκοφόρο κενό

Η πνευματικότητα ως υποκατάστατο, η ψυχή ως απούσα

«Το μεγάλο πρόβλημα της εποχής μας είναι ότι η ψυχή έχει χάσει τον προσανατολισμό της.»
—Τζέιμς Χίλμαν,Ο Κώδικας της Ψυχής
Ένας πολιτισμός που χάνει τα σύμβολά του είναι ένας πολιτισμός που δεν γνωρίζει πλέον ποιος είναι .
Χωρίς σύμβολα, δεν υπάρχουν κατώφλια. Δεν υπάρχουν τελετουργίες μετάβασης, ούτε χάρτες για την εσωτερικότητα.
Η επιθυμία πεθαίνει ή τρελαίνεται, επειδή δεν έχει πλέον πού να πάει .
Έτσι σήμερα, στο κενό που άφησε το ιερό, αναδύεται μια πνευματικότητα εμπορικού κέντρου .
Μια αναισθητοποιημένη εμπειρία του υπερβατικού: εξημερωμένο, ουδέτερο, εμπορεύσιμο.
Γιόγκα για τη μείωση του στρες. Ενσυνειδητότητα για την αύξηση της παραγωγικότητας.
Κρύσταλλοι για καλύτερο ύπνο. Ταρώ για το Σαββατοκύριακο.
Αλλά τίποτα που να σοκάρει πραγματικά. Τίποτα που να μεταμορφώνει.
«Η σύγχρονη τελετή είναι μια κενή χειρονομία: γίνεται επειδή πρέπει, όχι επειδή μεταμορφώνει κάποιον.»
-Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ
Η αληθινή τελετουργία —η σαμανική, μυητική, φυλετική— δεν αφορούσε το «να νιώθεις καλά». Αφορούσε τον θάνατο και την αναγέννηση .
Αφορούσε τη συνάντηση με τη σκιά, την υπομονή του φόβου και την κατάβαση στα βάθη.
Σήμερα, ωστόσο, αποφεύγουμε οτιδήποτε ενοχλεί, κλονίζει και καίει.

Και εν τω μεταξύ η ψυχή σωπαίνει.
Όχι επειδή είναι νεκρή, αλλά επειδή δεν την ακούνε πια .

«Η ψυχή επιβιώνει στο ανείπωτο. Και αν δεν της δώσουμε φωνή, μας μιλάει μέσα από την ενόχληση, μέσα από τα συμπτώματα, μέσα από το κενό.»
—Χίλμαν
Ζούμε έτσι, σαν άνθρωποι χωρίς σύμβολα .
Συνηθισμένοι στην επιφάνεια, γεμάτοι ερεθίσματα, αλλά εσωτερικά ορφανοί .
Και για να κρύψουμε αυτή τη σιωπή, πολλαπλασιάζουμε φωνές, εικόνες, ειδοποιήσεις.
Αλλά καμία από αυτές δεν ανταποκρίνεται πραγματικά.
«Είμαστε ένας λαός που καταναλώνει τα πάντα: ακόμα και τα συναισθήματα, ακόμα και τα σώματα, ακόμα και τον Θεό.»
—Πιερ Πάολο Παζολίνι,Scritti corsari
Στην έρημο του ιερού, η επιθυμία εξακολουθεί να αναζητά μια μορφή, μια εικόνα, ένα όνομα.
Αλλά συχνά βρίσκει μόνο το ομοίωμά της, συσκευασμένο, πωλημένο και αλγοριθμικό.

Βρίσκοντας τον χρυσό μέσα

Όχι επιστροφή, αλλά αφύπνιση
«Για την ψυχή, είναι θάνατος να γίνει νερό· για το νερό, είναι θάνατος να γίνει γη. Αλλά από τη γη προέρχεται το νερό, και από το νερό η ψυχή.»
—Ηράκλειτος, Απόσπασμα 36 (DK)
Δεν πρόκειται για επιστροφή στον σαμάνο, ούτε για απόρριψη του σύγχρονου κόσμου.
Ο χρόνος δεν μπορεί να γυρίσει πίσω. Αλλά μπορεί να μεταμορφωθεί .
Όπως δίδαξαν οι αλχημιστές, κάθε παρακμή περιέχει έναν κρυμμένο σπόρο χρυσού και κάθε σκιά κρύβει μια πιθανότητα φωτός.
Το πρόβλημα δεν είναι η επιθυμία.
Το πρόβλημα είναι να ξεχνάμε τι μπορεί να γίνει .
Η ανακάλυψη του εσωτερικού χρυσού δεν σημαίνει άρνηση του σώματος, της αγοράς ή της τεχνολογίας.
Σημαίνει αναζωπύρωση της φλόγας του νοήματος μέσα σε κάθε χειρονομία.

Κάντε μια αγορά, αλλά
Γιορτάστε μια τελετή, αλλά
Εύχομαι, αλλά
Δεν υπάρχει λόγος να εφεύρουμε νέες λατρείες.
Πρέπει να ανακαλύψουμε ξανά το ιερό στο εφήμερο, στο καθημερινό, στο βαθύ .
«Η αληθινή τελετουργία δεν είναι αυτό που επαναλαμβάνεται. Είναι αυτό που βιώνεται με προσοχή, στον ιερό χρόνο της ψυχής.»
—(ανώνυμη προφορική παράδοση)
Η ανακάλυψη του εσωτερικού χρυσού σημαίνει να ακούμε την αρχική επιθυμία — αυτή που δεν ζητά κατοχή, αλλά συμμετοχή.
Δεν θα μας κάνει πλουσιότερους, αλλά πιο παρόντες .
Δεν θα μας σώσει από το σύστημα, αλλά από το δικό μας κενό .
Ίσως αυτό να είναι ολόκληρο το έργο της εποχής μας:
να βάλουμε την ψυχή ξανά στο επίκεντρο , ακόμα κι αν ο κόσμος συνεχίζει να γυρίζει σαν να μην υπάρχει.
Και ίσως, όπως έγραψε ο Γιουνγκ,
«Βαθιά μέσα σε κάθε άνθρωπο βρίσκεται ένα μέρος όπου ζει το θείο. Το καθήκον μας δεν είναι να το βρούμε, αλλά να σταματήσουμε να το αγνοούμε.»

Παράρτημα – Τι απομένει από την επιθυμία;

«Θέλαμε πάρα πολλά, πολύ γρήγορα, και τώρα δεν θυμόμαστε πια γιατί.»
—(απόσπασμα σύγχρονης εποχής)
Τι απομένει από την επιθυμία σήμερα;
Μετά τον μετασχηματισμό της σε λειτουργία, τον διαφημιστικό χειρισμό της, την αλγοριθμική της εκμετάλλευση;
Παραμένει μια αντανακλαστική ώθηση .
Μια αυτόματη χειρονομία προς την οθόνη, το ράφι, την πρίζα.
Μια επαγόμενη επιθυμία , που καταναλώνεται πριν καν αναγνωριστεί.
Δεν προέρχεται πλέον από μέσα, αλλά από έξω .
Δεν προκύπτει από ένα υπαρξιακό κενό, αλλά από μια στρατηγική μάρκετινγκ .
Είναι μια επιθυμία που δεν ξέρει πώς να περιμένει . Που καίει τα πάντα με την πρώτη επαφή.
Που δεν χτίζει, δεν διαμορφώνει, δεν μεταμορφώνει .
Είναι το αντίθετο της μύησης: είναι άμεση ικανοποίηση, χωρίς βάθος.
Αλλά στην καρδιά όλου αυτού του θορύβου , κάτι ακόμα αντιστέκεται .
Ένα θραύσμα. Μια σπίθα.
Άλλοτε εκδηλώνεται ως πλήξη , άλλοτε ως αγωνία , άλλοτε ως αίσθηση ανεξήγητης απώλειας .
Δεν είναι κατάθλιψη.
Είναι μια ανήκουστη επιθυμία .
«Όταν η επιθυμία δεν μπορεί να μιλήσει, μεταμφιέζεται σε ανησυχία.»
—Τζέιμς Χίλμαν

Τι απομένει, λοιπόν;
Η πιθανότητα παραμένει.
Η πιθανότητα να αναγνωρίσουμε την ψεύτικη επιθυμία , να σβήσουμε τον θόρυβο, να νιώσουμε πραγματικά ξανά .
Όχι να γυρίσουμε πίσω.
Αλλά να πάμε πιο κάτω . Βαθιά μέσα μας. Όπου η επιθυμία δεν είναι παρόρμηση, αλλά φωτιά .
Και ίσως, εκεί ακριβώς, ξαναβρούμε την ψυχή μας.

«LA TRASMUTAZIONE DEI DESIDERI IN DIVIDENDI» - Inchiostronero

«Ας πεθάνει ο Σαμψών μαζί με όλους τους Φιλισταίους» Από Σύνταξη Inchiostronero

Η απεγνωσμένη χειρονομία των αυτοκρατοριών που δεν ξέρουν πλέον πώς να σταματήσουν

                              «Ας πεθάνει ο Σαμψών μαζί με όλους τους Φιλισταίους»

Όταν η κρίση ενός πολιτισμού μεταμφιέζεται σε πολιτική στρατηγική και μπερδεύει την καταστροφή με τη σωτηρία.

                                                        Το Simplicissimus

Η περίφημη κραυγή «Ας πεθάνει ο Σαμψών με όλους τους Φιλισταίους» δεν είναι απλώς μια φράση από τη βιβλική παράδοση: είναι μια ισχυρή μεταφορά για τα τελικά στάδια της πολιτικής ιστορίας, όταν η θέληση για επιβίωση μετατρέπεται σε καταστροφική παρόρμηση. Από αυτή την οπτική γωνία, η παραβολή του Ντόναλντ Τραμπ -όχι λιγότερο από αυτή του προκατόχου του Τζο Μπάιντεν- φαίνεται να αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη κρίση στην αμερικανική κοινωνία: μια ανθρωπολογική κρίση ακόμη και πριν από μια θεσμική. Η ψευδαίσθηση μιας σωτήριας σύγκρουσης ενάντια στήν «παγκοσμιοποίηση», η αδυναμία αναγνώρισης της αποτυχίας ενός κοινωνικού μοντέλου που βασίζεται στον απόλυτο ανταγωνισμό και η μετατροπή της πολιτικής σε ένα συναισθηματικό θέατρο αποκαλύπτουν το πρόσωπο μιας δύναμης που δεν μπορεί πλέον να διακρίνει μεταξύ δύναμης και αυτοκαταστροφής. Όπως ο Σαμψών κάτω από τις κολόνες του ναού, η Αμερική κινδυνεύει να ερμηνεύσει την πτώση της ως μια τελική χειρονομία νίκης . (NR)

Φαίνεται απίστευτο ότι κάποιος εξακολουθεί να είναι θαυμαστής του Τραμπ, αποδίδοντας τις απερίσκεπτες και παιδαριώδεις κινήσεις του ως παράδειγμα εκλεπτυσμένης στρατηγικής, που μόνο οι ίδιοι κατανοούν. Ή, ποιος ξέρει, ίσως συνειδητοποιούν ότι ο άνθρωπος είναι τρελός, αλλά λόγω του υποτιθέμενου ρόλου του Ντόναλντ στην ήττα της παγκοσμιοποίησης, θέλουν να πείσουν τους εαυτούς τους ότι η τρέλα είναι σοφία, η ηλιθιότητα είναι οξυδέρκεια. Στην πραγματικότητα, ο Τραμπ δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα προϊόν του συστήματος, όπως ακριβώς ήταν και ο Μπάιντεν: και οι δύο ήταν τρελοί από την αρχή, και οι δύο δεν πέτυχαν τίποτα, και οι δύο προσπαθούν να σώσουν δομές που τώρα είναι ανεπανόρθωτες. Οι παθήσεις τους είναι εκείνες μιας άρρωστης κοινωνίας που βασίζεται στην υπερβολική χρήση ναρκωτικών και αντικαταθλιπτικών για να επιβιώσει, μιας κοινωνίας που έχει εξοριστεί από κάθε κοινωνικό λόγο ή ιδέα. Οι ρητές ή σιωπηρές υποσχέσεις που επέτρεψαν τον αχαλίνωτο πλουτισμό λίγων ατόμων που ουσιαστικά ελέγχουν τα πάντα δεν έχουν εκπληρωθεί και αντίθετα έχουν χειροτερέψει, δημιουργώντας μια βαθιά δυστυχία που αρχίζουμε να βλέπουμε και στη δική μας χώρα. Αυτή η ανθρωπολογία που χωρίζει τους ανθρώπους σε νικητές και ηττημένους καθιστά αδύνατη την παραδοχή της ήττας, είτε ατομικής είτε συλλογικής: ο Τραμπ είναι σίγουρα άρρωστος, αλλά η παθολογία του είναι η ίδια η Αμερική.

Σαράντα έξι χρόνια έχουν περάσει από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπάθησαν να ματαιώσουν το σχέδιο της Ισλαμικής Δημοκρατίας να εθνικοποιήσει τη βιομηχανία πετρελαίου, οδηγώντας στην απαγωγή του προσωπικού της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη και στην προσπάθεια απελευθέρωσής τους με τη βία, η οποία τελικά κατέληξε σε στρατιωτική καταστροφή. Αυτό κόστισε στον Τζίμι Κάρτερ την προεδρία του, αλλά έκτοτε, αντί να αναγνωρίσουν τα δικαιώματα των άλλων, οι κυρώσεις και η οικονομική επιθετικότητα κάθε είδους συνεχίστηκαν, με αποκορύφωμα τις κυρώσεις της 28ης Φεβρουαρίου, οι οποίες επίσης κατέληξαν σε καταστροφή. Έθεσαν επίσης μια γελοία πρόκληση: οι ΗΠΑ προσπάθησαν να κάνουν αυτό για το οποίο κατηγορήθηκε το Ιράν: να κλείσουν, έστω και επιλεκτικά, τα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση και, σύντομα, μια παγκόσμια επισιτιστική κρίση, δεδομένου ότι ο μαύρος χρυσός θα οδηγήσει επίσης σε έλλειψη λιπασμάτων. Το γεγονός είναι ότι η ζημιά που προκλήθηκε στο Ιράν είναι αμελητέα σε σύγκριση με αυτή που προκλήθηκε στη Δύση στο σύνολό της και στην ίδια την Αμερική: εν ολίγοις, ο Σαμψών και όλοι οι Φιλισταίοι χάνονται. Αλλά η εξίσωση δεν λειτουργεί, επειδή ενώ οι Ιρανοί έχουν αναγκαστεί να σφίξουν το ζωνάρι τους για πολλές δεκαετίες, ακόμη και για περισσότερο από έναν αιώνα, και ως εκ τούτου διαθέτουν τεράστια ανθεκτικότητα, η Δύση στο σύνολό της είναι πολύ πιο ευαίσθητη στις ελλείψεις και τις θυσίες, και αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο στις ΗΠΑ, οι οποίες ζουν με απίστευτα διογκωμένα πρότυπα, όπως καταδεικνύει περίτρανα αυτή η ανάρτηση πριν από λίγες ημέρες. Η παράλειψη του δείπνου ή των διακοπών δεν είναι μια άσκηση στην οποία έχουμε συνηθίσει.

Τελικά, αντί να πετύχει νίκη επί του Ιράν και των BRICS, ο Λευκός Οίκος κατάφερε να εκθέσει σε ολόκληρο τον κόσμο τους ηθικούς, πολιτικούς και στρατιωτικούς περιορισμούς της αυτοκρατορίας και να θέσει τη Δύση στο σύνολό της σε μπελάδες, δημιουργώντας μια εντελώς άνευ προηγουμένου κατάσταση: για πρώτη φορά από την μεταπολεμική περίοδο, ακόμη και οι ευρωπαϊκές αποικίες δεν προσέφεραν κάλυψη για αμερικανική δράση εναντίον του Ιράν, τόσο επειδή είναι στρατιωτικά επικίνδυνο - κάτι που από μόνο του λέει πολλά για την πραγματική στρατιωτική κατάσταση - όσο και επειδή όλοι συνειδητοποιούν την απόλυτη αδικαιολόγητη και τελικά αυτοκτονική επιθετικότητα. Αλλά ο Τραμπ πέτυχε το αριστούργημα να αποκαλέσει τήν φίλη του Μελόνι, καθώς και τον Πάπα, δειλούς. Κάποιοι, όπως ο Φάμπιο Βίγκι, πιστεύουν ότι στην πραγματικότητα όλα αυτά σχεδιάστηκαν για να δημιουργήσουν ένα ενεργειακό και οικονομικό σοκ πάνω στο οποίο θα οικοδομηθεί μια νέα νομισματική και κοινωνική τάξη - ότι, εν ολίγοις, η επίθεση στο Ιράν ήταν μια πανδημία χωρίς ιό, προκαλώντας τα ίδια αποτελέσματα και την ίδια διαταραχή στην εμπορική αλυσίδα, αλλά με πιο σοβαρό και άμεσο τρόπο. Υπό αυτή την έννοια, ο Ντόναλντ θα ήταν ο πράκτορας, πιθανώς άθελά του και μπερδεμένος, ενός σχεδίου διάσωσης των ολιγαρχιών από την ίδια τους την πτώχευση. Και αυτό μπορεί κάλλιστα να ισχύει, αλλά αυτό το σχέδιο συγκρούεται με έναν κόσμο που δεν ταιριάζει, έναν κόσμο που ευδοκιμεί στην πραγματική οικονομία, και έτσι ο αποσυντεθειμένος νεοφιλελευθερισμός κινδυνεύει να κόψει και το τελευταίο κλαδί πάνω στο οποίο κάθεται. Αλλά όπως όλοι γνωρίζουμε: η απελπισία για μια άνευ προηγουμένου και ανίατη κατάσταση χρέους μπορεί να οδηγήσει σε μοιραία λάθη, στην προσπάθεια να πετύχει κανείς το σωστό στόχο στα τυφλά, σπαταλώντας και την τελευταία του ενέργεια που του έχει απομείνει.

Redazione

«Muoia Sansone con tutti i filistei» - Inchiostronero

«Si vis pacem, para bellum» και η κουλτούρα του πολέμου Από Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Όταν ο πολιτισμός οργανώνει την ειρήνη μέσω του πολέμου

Γιαν Ματέικο, Μάχη του Γκρούνβαλντ, 1878, λεπτομέρεια, Εθνικό Μουσείο, Βαρσοβία, Πολωνία

                               «Si vis pacem, para bellum» και η κουλτούρα του πολέμου

Όταν ο πολιτισμός οργανώνει την ειρήνη μέσω της προετοιμασίας για σύγκρουση

                                                 Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Μια ιστορική, ανθρωπολογική και ψυχαναλυτική αναστοχασμός πάνω στη σχέση μεταξύ πολιτισμού και πολέμου. Από τη φόρμουλα του Βεγκέτιους μέχρι την πυρηνική αποτροπή και την ερμηνεία της ανθρώπινης σύγκρουσης από τον Φρόιντ, το δοκίμιο διερευνά το παράδοξο ενός πολιτισμού που χτίζει την ειρήνη μέσα από την πιθανότητα της καταστροφής.
Η ειρήνη είναι μια από τις μεγαλύτερες εφευρέσεις του πολιτισμού.
Αλλά, παραδόξως, είναι επίσης ένα από τα πιο εύθραυστα.

Ανάγλυφο που υπάρχει στο Πολιτιστικό Κέντρο των Ενόπλων Δυνάμεων στη Μαδρίτη, στο οποίο εμφανίζεται η λατινική φράση Si vis pacem, para bellum

«Αν επιδιώκεις την ειρήνη, θα νικήσεις».
Λίγες φόρμουλες στη λατινική παράδοση έχουν διαπεράσει τους αιώνες με τέτοια ικανότητα προσαρμογής σε διαφορετικές εποχές. Αποδιδόμενη στον Πόπλιο Βεγέτιο Ρενάτο, δεν είναι απλώς μια στρατιωτική αρχή: είναι μια πραγματική διάγνωση της ανθρώπινης ιστορίας. Λέει κάτι πιο ριζοσπαστικό από ό,τι φαίνεται. Δεν δηλώνει απλώς ότι η ειρήνη απαιτεί άμυνα. Υπονοεί ότι η ειρήνη, όπως την έχουμε κατασκευάσει σε όλη την ιστορία, δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη σκιά του πολέμου.
Σχεδόν δεκαοκτώ αιώνες αργότερα, αυτή η φράση συνεχίζει να λειτουργεί ως φακός μέσα από τον οποίο παρατηρείται το παρόν. Οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν πολλαπλασιάσει τους διεθνείς θεσμούς, τις συνθήκες και τις διακηρύξεις δικαιωμάτων, ωστόσο δεν έχουν μειώσει την κεντρικότητα του πολέμου. Αντίθετα, τον έχουν μεταμορφώσει. Τον έχουν κάνει πιο περίπλοκο, πιο τεχνολογικό, πιο έμμεσο, πιο διαδεδομένο.

Δεν είναι ένα αρχαϊκό υπόλειμμα. Είναι ένα σύγχρονο προϊόν.

Από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η ιστορία δεν έχει βιώσει μια πραγματική διακοπή των συγκρούσεων. Κορέα, Βιετνάμ, Μέση Ανατολή, Βαλκάνια, Αφγανιστάν, Ουκρανία: διαφορετικά σενάρια, αλλά η ίδια δομή. Ο πόλεμος δεν εμφανίζεται ως εξαίρεση μέσα στον πολιτισμό. Εμφανίζεται ως μια μόνιμη πιθανότητα. Άλλοτε δηλώνεται, άλλοτε είναι εκτεταμένος, κατακερματισμένος, ανατίθεται, διεξάγεται στο περιθώριο των μεγάλων δυνάμεων αλλά εντός της ισορροπίας δυνάμεών τους.
Αυτό μας αναγκάζει να αναδιατυπώσουμε ένα άβολο ερώτημα: είναι ο πόλεμος πραγματικά το αντίθετο του πολιτισμού ή μήπως είναι μία από τις εκφράσεις του;
Έχουμε συνηθίσει να ταυτίζουμε τον πολιτισμό με ό,τι εξυψώνει την ανθρωπότητα: την τέχνη, τη φιλοσοφία, την επιστήμη, τη λογοτεχνία, το δίκαιο. Ωστόσο, ο πολιτισμός δεν είναι μόνο αυτό που εξευγενίζει. Είναι επίσης αυτό που οργανώνει. Είναι ο συνολικός τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία ερμηνεύει τον κόσμο και αποφασίζει πώς να τον κατοικήσει.

Υπό αυτή την έννοια, ο πόλεμος δεν είναι ένα ατύχημα της ιστορίας. Είναι μια πολιτισμική κατασκευή.

Η ηθολογία προσφέρει μια χρήσιμη σύγκριση. Τα ζώα μάχονται, αλλά σπάνια μάχονται για να καταστρέψουν το δικό τους είδος. Η αρπακτική συμπεριφορά προσανατολίζεται στην επιβίωση, όχι στην εξόντωση. Οι άνθρωποι, ωστόσο, είναι τα μόνα ζώα που είναι ικανά να σχεδιάσουν τη συστηματική καταστροφή των συνανθρώπων τους. Αυτή η ικανότητα δεν προκύπτει από το ένστικτο. Προκύπτει από συμβολική οργάνωση.

Προέρχεται από τον πολιτισμό.

Για αυτόν τον λόγο, οι κοινωνίες που διακηρύσσουν τις υψηλότερες αξίες της συνύπαρξης είναι συχνά και εκείνες που έχουν αναπτύξει τις πιο εξελιγμένες τεχνολογίες πολέμου. Αυτό δεν είναι απλώς ένα φαινομενικό παράδοξο. Είναι απόδειξη ότι ο πολιτισμός δεν ταυτίζεται με την ηθική. Συμπίπτει με την ικανότητα δημιουργίας συστημάτων.
Το σύνθημα της Γαλλικής Επανάστασης - «ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη» - αντιπροσωπεύει μία από τις κορυφές της ευρωπαϊκής πολιτικής φαντασίας. Αλλά η ίδια η Ευρώπη που διατύπωσε αυτό το ιδανικό άντεξε δύο παγκόσμιους πολέμους και γνώρισε μορφές οργανωμένης βίας πρωτοφανείς στην ιστορία. Η ευρωπαϊκή νεωτερικότητα όχι μόνο παρήγαγε δικαιώματα. Παρήγαγε επίσης ολοκληρωτικό πόλεμο.

Ο πολιτισμός δεν αποτρέπει τον πόλεμο. Τον καθιστά δυνατό.

Ο εικοστός αιώνας το καταδεικνύει αυτό με εξαιρετική σαφήνεια. Το ναζιστικό καθεστώς δεν ήταν μια ξαφνική έκρηξη βαρβαρότητας. Ήταν ένα πολιτιστικό σύστημα. Χρησιμοποίησε σχολεία, νόμο, προπαγάνδα, διοικητική γλώσσα και βιομηχανική τεχνολογία. Η καταστροφή δεν συνέβη έξω από τον πολιτισμό. Συνέβη μέσα σε αυτόν.
Η σύγχρονη βία δεν είναι πρωτόγονη. Είναι οργανωμένη.
Υπό αυτή την έννοια, ο πόλεμος δεν είναι απλώς ένα στρατιωτικό γεγονός. Είναι ένα σύνθετο κοινωνικό μέσο. Περιλαμβάνει την οικονομία, την επιστήμη, την τεχνολογία, τη γλώσσα, την εκπαίδευση και τους θεσμούς. Προκύπτει μέσα σε δομές που τον καθιστούν εφικτό πριν καν γίνει εφικτό.
Κάθε πόλεμος ξεκινά πάντα πολύ πριν από την πρώτη βολή. Ξεκινά στη γλώσσα. Ξεκινά όταν ο εχθρός κατονομάζεται, ορίζεται, απομονώνεται, απλοποιείται. Ξεκινά όταν η πολυπλοκότητα του άλλου υποβιβάζεται σε μια κατηγορία. Οι σύγχρονοι πόλεμοι προηγούνται συμβολικών επιχειρήσεων ακόμη και πριν γίνουν στρατιωτικοί. Προετοιμάζουν το νοητικό έδαφος πάνω στο οποίο καθίσταται δυνατή η καταστροφή χωρίς να αντιλαμβάνεται την καταστροφή ως ενοχή.
Για να κατανοήσουμε τις βαθιές ρίζες αυτού του μετασχηματισμού, πρέπει να επιστρέψουμε σε μια αποφασιστική στιγμή στην ανθρώπινη ιστορία: την εγκατάσταση.
Με τη γεωργία, γεννιούνται η εδαφική ισορροπία, η ιδιοκτησία, τα σύνορα και η άμυνα. Αυτό επίσης δημιουργεί τη δυνατότητα συσσώρευσης πόρων. Και όπου υπάρχει συσσώρευση, υπάρχει ανταγωνισμός. Όπου υπάρχει ανταγωνισμός, υπάρχει σύγκρουση. Με την καθιστική ζωή, προκύπτει μια νέα μορφή συλλογικής ευπάθειας: ό,τι κατέχουμε μπορεί να χαθεί. Και ό,τι μπορεί να χαθεί πρέπει να υπερασπιστούμε.

Ο πόλεμος, με αυτή την έννοια, είναι παιδί του πολιτισμού.

Οι κοινωνίες των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών γνώριζαν τη βία, αλλά δεν γνώριζαν τον πόλεμο με τη σύγχρονη έννοια του όρου. Οι συγκρούσεις δεν είχαν σκοπό να καταστρέψουν ολόκληρους πληθυσμούς. Ήταν περιορισμένες, τελετουργικές και συχνά αναστρέψιμες. Η ολοκληρωτική καταστροφή του εχθρού είναι μια σχετικά πρόσφατη εφεύρεση στην ανθρώπινη ιστορία.

Είναι μια πολιτιστική εφεύρεση.

Με την τεχνολογική πρόοδο, αυτή η δυνατότητα έχει γίνει σχεδόν απεριόριστη. Η νεωτερικότητα έχει μετατρέψει τον πόλεμο σε ένα βιομηχανικό σύστημα. Εισήγαγε τον σχεδιασμό της εξόντωσης, την εφοδιαστική της καταστροφής, την ορθολογικοποίηση της βίας. Έχει μετατρέψει τον θάνατο σε μια οργανώσιμη διαδικασία.

Και εδώ εμφανίζεται μια άλλη αποφασιστική μεταμόρφωση: η απόσταση.

Τα σύγχρονα όπλα σου επιτρέπουν να χτυπάς χωρίς να βλέπεις. Σου επιτρέπουν να καταστρέφεις χωρίς να συναντάς. Σου επιτρέπουν να αποφασίζεις χωρίς να εκθέτεις τον εαυτό σου. Αυτή η απόσταση αλλοιώνει ριζικά την ηθική ευθύνη. Η βία γίνεται αφηρημένη. Γίνεται τεχνική. Γίνεται διαχειρίσιμη.

Το μότο του Βεγέτιου αποκτά στη συνέχεια ένα νέο νόημα.

Η προετοιμασία για πόλεμο με σκοπό τη διασφάλιση της ειρήνης σημαίνει οργάνωση της κοινωνίας γύρω από τη μόνιμη πιθανότητα σύγκρουσης. Σημαίνει οικοδόμηση μιας ισορροπίας βασισμένης στην απειλή. Σημαίνει αποδοχή ότι η ασφάλεια εξαρτάται από την ικανότητα καταστροφής.
Στη σύγχρονη ορολογία, αυτή η δομή ονομάζεται αποτροπή. Αλλά η αποτροπή είναι μια εύθραυστη ειρήνη. Είναι μια ένοπλη ειρήνη. Είναι μια ειρήνη που υπάρχει μόνο εφόσον κανείς δεν αποφασίσει να μετατρέψει την απειλή σε δράση.
Η τεχνολογία κάνει όλα αυτά ακόμη πιο εμφανή. Τα πυρηνικά όπλα αντιπροσωπεύουν το ακραίο σημείο αυτής της λογικής: μέσα κατασκευασμένα για να είναι άχρηστα, αλλά απαραίτητα για τη διατήρηση της παγκόσμιας ισορροπίας. Μια ειρήνη που βασίζεται στην πιθανότητα καταστροφής.

Αυτό είναι ίσως το βαθύτερο παράδοξο του σύγχρονου πολιτισμού.

Ο πολιτισμός παρήγαγε το διεθνές δίκαιο, αλλά παρήγαγε και την πυρηνική αποτροπή. Παρήγαγε τη Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, αλλά και την ικανότητα καταστροφής του πλανήτη. Παρήγαγε την παγκόσμια ιατρική και τον παγκόσμιο πόλεμο. Παρήγαγε την παγκόσμια επικοινωνία και τη δυνατότητα παγκόσμιας καταστροφής.
Δεν υπάρχει πολιτισμός ειρήνης ξεχωριστός από τον πολιτισμό του πολέμου. Υπάρχει μόνο ένας πολιτισμός, ικανός και για τα δύο.
Κι όμως, η αναγνώριση αυτής της αμφιθυμίας δεν σημαίνει ότι την αποδεχόμαστε ως αναπόφευκτη μοίρα. Σημαίνει ότι την κατανοούμε ως ευθύνη. Οι πόλεμοι δεν είναι φυσικά φαινόμενα. Είναι ιστορικές αποφάσεις. Είναι πολιτικές κατασκευές. Είναι πολιτισμικές δυνατότητες που γίνονται πραγματικότητα όταν ολόκληρες κοινωνίες σταματούν να αμφισβητούν τις συνθήκες δυνατότητάς τους.
Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο πόλεμος ανήκει στον πολιτισμό ή όχι. Ανήκει στον πολιτισμό. Το ερώτημα είναι αν είναι δυνατόν να μετασχηματίσουμε την πολιτισμική δομή που τον καθιστά νοητό.

Είναι ένα ανοιχτό ερώτημα.
Αλλά είναι επίσης, πιθανώς, το πιο επείγον ερώτημα της εποχής μας.
Μια ακόμη πιο ριζοσπαστική σκέψη πάνω σε αυτό το πρόβλημα εμφανίζεται στη φροϋδική ψυχανάλυση, η οποία προσεγγίζει τη σχέση μεταξύ πολιτισμού και βίας όχι ως ιστορικό ατύχημα, αλλά ως δομική ένταση της ανθρώπινης κατάστασης.
Στο έργο του «Πέρα από την Αρχή της Ηδονής», ο Φρόιντ εισάγει την ιδέα μιας ενόρμησης θανάτου , μιας βαθιάς δύναμης που λειτουργεί παράλληλα με την ενόρμηση της ζωής και τείνει προς την καταστροφή, τη διάλυση και την επιστροφή στο ανόργανο. Δεν πρόκειται για ηθική μεταφορά. Είναι μια ανθρωπολογική υπόθεση: τα ανθρώπινα όντα φέρουν μέσα τους ένα μη αναγώγιμο στοιχείο επιθετικότητας που καμία κοινωνική οργάνωση δεν μπορεί να εξαλείψει εντελώς.
Ο πολιτισμός γεννήθηκε ακριβώς για να συγκρατήσει αυτή την ενέργεια.
Αλλά το να το περιορίσουμε δεν σημαίνει ότι το διαγράφουμε.
Στο βιβλίο του «Ο Πολιτισμός και οι Δυσαρέσκειές του», ο Φρόιντ περιγράφει αυτό το παράδοξο με εξαιρετική σαφήνεια: η κοινωνία υπάρχει επειδή περιορίζει την ατομική βία, ωστόσο αυτός ακριβώς ο περιορισμός παράγει απογοήτευση, δυσαρέσκεια και ένταση. Ο πολιτισμός προστατεύει τον άνθρωπο από τον άνθρωπο, αλλά ταυτόχρονα κάνει τον άνθρωπο ανήσυχο μέσα στον ίδιο τον πολιτισμό.
Η ειρήνη, από αυτή την οπτική γωνία, δεν είναι μια φυσική κατάσταση. Είναι μια εύθραυστη κατασκευή.
Ο Φρόιντ ασχολήθηκε άμεσα με το ζήτημα το 1932, απαντώντας σε μια ερώτηση του Άλμπερτ Αϊνστάιν σε ένα σύντομο αλλά διάσημο κείμενο με τίτλο «Γιατί πόλεμος; ». Ο Αϊνστάιν ρώτησε αν ήταν δυνατόν να απελευθερωθεί η ανθρωπότητα από τη μοίρα της οργανωμένης βίας. Ο Φρόιντ απάντησε με προσοχή: ο πόλεμος δεν μπορεί να εξαλειφθεί απλώς με νομικές συμφωνίες ή διεθνείς θεσμούς, επειδή έχει τις ρίζες του στις βαθιές δομές της ανθρώπινης ψυχής. Μόνο μια μακρά εκπαιδευτική και πολιτιστική διαδικασία μπορεί να μειώσει την καταστροφική δύναμη που διαπερνά τις κοινωνίες.

Αυτή η διαίσθηση εισάγει ένα αποφασιστικό στοιχείο στον στοχασμό μας.

Αν ο πόλεμος είναι επίσης αποτέλεσμα μιας έντασης εντός της ανθρώπινης φύσης, τότε ο πολιτισμός δεν μπορεί να περιοριστεί στην οικοδόμηση θεσμών άμυνας. Πρέπει να κατασκευάσει μορφές συμβολικού μετασχηματισμού της επιθετικότητας. Πρέπει να προσφέρει εναλλακτικές λύσεις στην καταστροφή.

Υπό αυτή την έννοια, η ειρήνη δεν είναι η απουσία πολέμου.
Είναι μια πολιτιστική κατάκτηση.
Σημαίνει αναγνώριση ότι η βία δεν εξαφανίζεται, αλλά μπορεί να εκτραπεί, να ερμηνευτεί, να μετασχηματιστεί. Σημαίνει αποδοχή ότι ο πολιτισμός δεν εξαλείφει τις συγκρούσεις, αλλά μπορεί να τις αποτρέψει από το να μετατραπούν σε καταστροφή.
Και ίσως εδώ αποκαλύπτεται το μότο του Βεγκέτιους, το βαθύτερο νόημά του. Η προετοιμασία για πόλεμο με σκοπό την εξασφάλιση της ειρήνης αποτελεί τη στρατηγική των ανθρώπινων κοινωνιών εδώ και αιώνες. Αλλά η κατανόηση του πολέμου ως προϊόντος του πολιτισμού ανοίγει μια διαφορετική δυνατότητα: την οικοδόμηση ενός πολιτισμού ικανού να σκέφτεται την ειρήνη όχι ως εξισορρόπηση απειλών, αλλά ως μετασχηματισμό της σύγκρουσης.
Είναι μια δύσκολη προοπτική.
Αλλά είναι, για άλλη μια φορά, το πιο απαραίτητο της εποχής μας.

«“Si vis pacem, para bellum” e la cultura della guerra» - Inchiostronero