Συνέχεια από: Σάββατο 22 Αυγούστου 2026
Ομηρος του Διαβόλου (Hostage to the Devil) 4
Κατοχή και Εξορκισμός στην Αμερική της δεκαετίας του 1990
MALACHI MARTIN
Η Φωνή είναι ένα υπερβολικά ανησυχητικό και ανθρώπινα βασανιστικό χάος ήχων. Οι πρώτες λίγες συλλαβές μοιάζουν να είναι εκείνες κάποιας λέξης που προφέρεται αργά και βαριά — κάπως σαν μαγνητοταινία που παίζεται σε αφύσικα χαμηλή ταχύτητα. Προσπαθείς με όλη σου τη δύναμη να συλλάβεις τη λέξη, και ένα στρώμα ψυχρού φόβου σε έχει ήδη κυριεύσει — ξέρεις ότι αυτός ο ήχος είναι ξένος.
Όμως η συγκέντρωσή σου διαλύεται και ματαιώνεται από μια άμεση κλίμακα από ηχώ: μικροσκοπικές, τσιμπητές φωνές που επαναλαμβάνουν κάθε συλλαβή, τη φωνάζουν, τη ψιθυρίζουν, τη γελούν, τη χλευάζουν, τη στενάζουν, την ακολουθούν. Όλες χτυπούν στο αυτί σου, ενώ η ξένη φωνή συνεχίζει ατάραχα στην επόμενη συλλαβή, την οποία προσπαθείς να πιάσεις ενώ ταυτόχρονα μαντεύεις την πρώτη που έχασες. Μέχρι τότε, οι μικρές, διαπεραστικές φωνές έχουν φτάσει τη δεύτερη συλλαβή· και η φωνή έχει προχωρήσει στην τρίτη· και ούτω καθεξής.
Αν πρόκειται να προχωρήσει ο εξορκισμός, η Φωνή πρέπει να σιγήσει. Χρειάζεται τεράστια δύναμη θέλησης από την πλευρά του εξορκιστή, σε άμεση αντιπαράθεση με την ξένη θέληση του κακού, για να σιγήσει τη Φωνή. Ο ιερέας πρέπει να συγκρατήσει τον εαυτό του και να προκαλέσει το πνεύμα πρώτα να σιωπήσει και έπειτα να αποκαλυφθεί με κατανοητό τρόπο.
Όπως σε όλα όσα αφορούν τον εξορκισμό κακού πνεύματος, ο ιερέας διατυπώνει αυτή την πρόκληση με τη δική του θέληση, αλλά πάντοτε στο όνομα και με την εξουσία του Ιησού και της Εκκλησίας του. Αν το έκανε στο δικό του όνομα ή με κάποια φανταστική προσωπική εξουσία, θα καλούσε προσωπική καταστροφή. Η απλή ανθρώπινη δύναμη, χωρίς βοήθεια, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το προτερφυσικό. (Πρέπει να θυμόμαστε ότι όταν μιλούμε για το προτερφυσικό δεν μιλούμε για φαινόμενα όπως οι πολτεργκάιστ.)
Συνήθως, σε αυτό το σημείο, καθώς η Φωνή σβήνει, μια τεράστια πίεση ασαφούς φύσης επηρεάζει τον εξορκιστή. Αυτό είναι το πρώτο και εξώτατο άκρο μιας άμεσης και προσωπικής σύγκρουσης με τη «θέληση του Βασιλείου», τη Σύγκρουση.
Όλοι γνωρίζουμε από προσωπική εμπειρία ότι δεν μπορεί να υπάρξει σύγκρουση δύο προσωπικών θελήσεων χωρίς εκείνη την αισθητή και διαισθητική επαφή μεταξύ δύο προσώπων. Υπάρχει μια αμφίδρομη επικοινωνία εξίσου πραγματική με μια συνομιλία με λόγια. Η Σύγκρουση είναι η καρδιά μιας ιδιαίτερης και φοβερής επικοινωνίας, ο πυρήνας αυτής της μοναδικής μάχης θελήσεων ανάμεσα στον εξορκιστή και το Κακό Πνεύμα.
Όσο επώδυνο κι αν είναι γι’ αυτόν, ο ιερέας πρέπει να επιδιώξει τη Σύγκρουση. Πρέπει να την προκαλέσει. Αν δεν μπορέσει να «κλειδώσει» τη θέλησή του με το κακό ον και να το αναγκάσει να αντιπαραθέσει τη δική του θέληση στη δική του, τότε και πάλι ο εξορκιστής έχει ηττηθεί[ΕΔΩ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΕΝΑ ΞΕΚΑΘΑΡΟ ΣΗΜΕΙΟ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ Η ΒΟΥΛΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΕΛΗΣΗ].
Το ζήτημα μεταξύ των δύο — του εξορκιστή και του πνεύματος που κατέχει — είναι απλό: Θα εισβάλει το εντελώς αντιανθρώπινο και θα κυριαρχήσει; Θα ξεχειλίσει, δύσοσμο και ανελέητο, πάνω από εκείνο το στενό όριο όπου ο εξορκιστής προσπαθεί να κρατήσει τη θέση του μόνος, και θα τον καταπιεί; Ή θα αναγκαστεί, απρόθυμα και διαμαρτυρόμενα, κάτω από μια πίεση ισχυρότερη από τη μονόδρομη θέλησή του, να σταματήσει, να αποκαλυφθεί, να υποχωρήσει, να αποσυρθεί, να εξαφανιστεί και να διαλυθεί πίσω σε κάποιο άγνωστο βάραθρο ύπαρξης όπου κανένας άνθρωπος δεν θέλει ποτέ να πάει;
Ακόμη και με όλη την πίεση πάνω του, και μέσα στην πλήρη ανθρώπινη αγωνία, αν ο εξορκιστής έχει φτάσει μέχρι εδώ, πρέπει να συνεχίσει. Έχει ήδη αποκτήσει ένα πλεονέκτημα. Έχει αναγκάσει το κακό πνεύμα να εμφανιστεί. Αν δεν το έχει καταφέρει μέχρι τώρα, πρέπει τελικά να το αναγκάσει να αποκαλύψει το όνομά του.
Και τότε, όπως πιστεύουν μερικοί εξορκιστές, ο εξορκιστής πρέπει να επιδιώξει όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες. Διότι, με έναν παράξενο τρόπο, όσο περισσότερο ένα κακό πνεύμα αναγκάζεται να αποκαλύψει κατά τη διάρκεια της Σύγκρουσης και μετά από αυτήν, τόσο πιο βέβαιη και ευκολότερη θα είναι η Εκδίωξη όταν έρθει εκείνη η στιγμή. Το να εξαναγκαστεί σε όσο το δυνατόν πληρέστερη ταυτοποίηση είναι ίσως ένδειξη κυριαρχίας της μιας θέλησης πάνω στην άλλη.
Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να αναλογιστούμε τη βία που προκαλείται από τον εξορκισμό — τις σωματικές και ψυχικές συγκρούσεις τόσο ακραίες ώστε μπορούν να προκαλέσουν ακόμη και θάνατο. Γιατί ένα πνεύμα θα πολεμούσε έτσι; Γιατί να μη φύγει απλώς και να χαθεί αόρατα προς κάποιον άλλο άνθρωπο ή τόπο; Διότι το ίδιο το πνεύμα φαίνεται να υποφέρει σε αυτές τις μάχες.
Ξανά και ξανά, σε εξορκισμό μετά από εξορκισμό, εμφανίζεται εκείνο το παράξενο φαινόμενο που σχετίζεται με το πνεύμα και τον τόπο — το περίεργο αίνιγμα που αναφέρθηκε προηγουμένως σχετικά με το δωμάτιο που επιλέγεται για τον εξορκισμό. Όταν ο Ιησούς εξέβαλε τα ακάθαρτα πνεύματα, εκείνα έδειξαν ανησυχία για το πού θα πάνε. Σε πολλές μαρτυρίες, καθώς και σε αρκετούς εξορκισμούς που περιγράφονται σε αυτό το βιβλίο, τα πνεύματα που κατέχουν κάποιον θρηνούν με πόνο και ερωτούν:
«Πού θα πάμε;»
«Κι εμείς πρέπει να έχουμε κατοικία.»
«Ακόμη και ο Χρισμένος μάς έδωσε τόπο στους χοίρους.»
«Εδώ… δεν μπορούμε να μείνουμε εδώ άλλο.»
Το Κακό Πνεύμα, αφού βρει σπίτι σε έναν συγκατατιθέμενο ξενιστή, δεν φαίνεται να εγκαταλείπει εύκολα τη θέση του. Γαντζώνεται, πολεμά, εξαπατά και ακόμη ρισκάρει να σκοτώσει τον ξενιστή του πριν εκδιωχθεί. Το πόσο βίαιη θα είναι η σύγκρουση εξαρτάται πιθανώς από πολλά πράγματα — την ευφυΐα του πνεύματος και τον βαθμό κατοχής που έχει επιτύχει πάνω στο θύμα είναι ίσως δύο από αυτά.
Ό,τι κι αν καθορίζει την ένταση της βίας, μόλις ο εξορκιστής αναγκάσει το εισβάλλον πνεύμα να αποκαλυφθεί, και αντέξει την πρώτη άφωνη μάχη της Σύγκρουσης, και κατόπιν επικαλεστεί την επίσημη καταδίκη και εκδίωξή του μέσω της τελετής του εξορκισμού, το άμεσο αποτέλεσμα είναι συνήθως ένας αγώνας βασανιστικός πέρα από κάθε φαντασία — μια ανοιχτή βία που αφήνει κάθε λεπτότητα πίσω.
Το πρόσωπο που είναι κατειλημμένο αντιλαμβάνεται πλέον, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, τι το έχει καταλάβει. Συχνά γίνεται πραγματικό πεδίο μάχης για μεγάλο μέρος του υπόλοιπου εξορκισμού, υπομένοντας απίστευτη τιμωρία και ένταση.
Μερικές φορές είναι δυνατό ο εξορκιστής να απευθυνθεί άμεσα στον κατεχόμενο άνθρωπο, προτρέποντάς τον να χρησιμοποιήσει εκείνο το μέρος της θέλησής του που παραμένει ακόμη ελεύθερο από την επιρροή του πνεύματος και να συμμετάσχει στον αγώνα, βοηθώντας τον εξορκιστή.
Και σε τέτοιες στιγμές κανένα ζώο καρφωμένο στο έδαφος δεν παλεύει πιο τραγικά ενάντια στην αφαίμαξη της ζωής του από μια αδηφάγα και ανώτερη αγριότητα. Ο αποκρουστικός χαρακτήρας της εμφάνισης και της συμπεριφοράς του κατεχόμενου φαίνεται να είναι σημάδι της επιθυμίας του για λύτρωση — ένα απελπισμένο σημάδι αγώνα, ένδειξη μιας εξέγερσης εκεί όπου κάποτε είχε υπάρξει συναίνεση.
Όλο και περισσότερο, αυτό που τον κατείχε αναγκάζεται να εμφανιστεί στο φως, ενώ ταυτόχρονα διαμαρτύρεται για την εξέγερση του θύματός του και για τη δική του εκδίωξη. Η βία των σπασμών και η σωματική παραμόρφωση του κατεχόμενου μπορεί να φτάσουν σε βαθμό που θα νόμιζε κανείς ότι δεν θα μπορούσε να αντέξει.
Και ο εξορκιστής δέχεται τώρα πλήρη επίθεση. Όταν παγιδευτεί, το κακό πνεύμα φαίνεται ικανό να επιστρατεύσει ανώτερη ευφυΐα και θα προσπαθήσει να παρασύρει τον εξορκιστή σε ένα πεδίο γεμάτο παγίδες και νάρκες από καταστάσεις από τις οποίες κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να ξεφύγει.
Οποιαδήποτε αδυναμία στην πίστη που στηρίζει τον εξορκιστή ή οποιαδήποτε κόπωση θα επιτρέψει στο μυαλό του να πλημμυρίσει από ένα τρομερό φως που δεν μπορεί να αποκρούσει — ένα φως που μπορεί να κάψει τις ίδιες τις ρίζες της λογικής του και να τον μετατρέψει συναισθηματικά στον πιο δουλικό σκλάβο, απελπισμένο να απελευθερωθεί από κάθε σωματική ζωή.
Αυτές είναι μόνο μερικές από τις παγίδες που αντιμετωπίζει κάθε εξορκιστής. Ο πόνος του είναι σωματικός, συναισθηματικός, πνευματικός. Έχει να αντιμετωπίσει κάτι παράξενο αλλά όχι γοητευτικό· κάτι στραβό, αλλά νοήμον· κάτι ανάποδο και μέσα-έξω, αλλά με νόημα. Τα πικρά χαρακτηριστικά του εφιάλτη είναι παρόντα σε πλήρη παράταξη — αλλά αυτό δεν είναι όνειρο και δεν του επιτρέπει καμία ανακουφιστική διακοπή.
Δέχεται επίθεση από μια δυσωδία τόσο ισχυρή ώστε πολλοί εξορκιστές αρχίζουν να κάνουν εμετό ανεξέλεγκτα. Υπομένει σωματικό πόνο και αισθάνεται αγωνία για την ίδια του την ψυχή. Γνωρίζει ότι αγγίζει το απολύτως ακάθαρτο, το εντελώς αντιανθρώπινο.
Όλες οι αισθήσεις μπορεί ξαφνικά να μοιάζουν παράλογες. Η απελπισία φαίνεται η μόνη ελπίδα. Ο θάνατος, η σκληρότητα και η περιφρόνηση φαίνονται φυσικά. Κάθε τι όμορφο μοιάζει ψευδαίσθηση. Τίποτε δεν φαίνεται να υπήρξε ποτέ σωστό στον κόσμο του ανθρώπου. Βρίσκεται σε μια ατμόσφαιρα πιο αλλόκοτη κι από το Βέντλαμ.
Αν, παρά τα συναισθήματά του, τη φαντασία του και το σώμα του — όλα παγιδευμένα ταυτόχρονα στον πόνο και την αγωνία — η θέληση του εξορκιστή αντέξει στη Σύγκρουση, τότε πλησιάζει την τελική του λειτουργία ως εξουσιοδοτημένος ανθρώπινος μάρτυρας του Ιησού. Όχι με δική του δύναμη, ούτε λόγω κάποιου δικού του προνομίου, καλεί τελικά το κακό πνεύμα να σταματήσει, να αποχωρήσει και να αφήσει τον κατεχόμενο άνθρωπο.
Και, αν ο εξορκισμός είναι επιτυχής, αυτό συμβαίνει. Η κατοχή τελειώνει. Όλοι οι παρόντες αντιλαμβάνονται μια αλλαγή γύρω τους. Η αίσθηση της Παρουσίας εξαφανίζεται ξαφνικά. Μερικές φορές ακούγονται φωνές που απομακρύνονται ή άλλοι ήχοι, άλλες φορές μόνο νεκρική σιωπή.
Μερικές φορές ο άνθρωπος που μόλις απελευθερώθηκε βρίσκεται στο τέλος των δυνάμεών του· άλλες φορές ξυπνά σαν από όνειρο, εφιάλτη ή κώμα. Μερικές φορές θυμάται πολλά από όσα πέρασε· άλλες φορές δεν θυμάται τίποτα.
Όχι όμως οι εξορκιστές. Κατά τη διάρκεια και μετά το τρομερό έργο τους κουβαλούν ενοχλητικές αμφιβολίες και πικρές συγκρούσεις που δεν μπορούν να αφηγηθούν σε οικογένεια, φίλο, ανώτερο ή θεραπευτή. Τα προσωπικά τους τραύματα βρίσκονται πέρα από τη δύναμη των παρηγορητικών λόγων και βαθύτερα από κάθε παρηγορητική σκέψη.
Μοιράζονται την τιμωρία τους μόνο με τον Θεό — και ακόμη κι αυτό έχει τη δική του πικρή δυσκολία. Διότι είναι μια συμμετοχή μέσω πίστης και όχι μέσω πρόσωπο-με-πρόσωπο επικοινωνίας.
Κι όμως, μόνο έτσι αυτοί οι άνθρωποι —φαινομενικά συνηθισμένοι— αντέχουν τα χρόνια της σιωπηλής φρίκης και τις νύχτες αϋπνίας που πληρώνουν ως τίμημα της επιτυχίας τους και ως μόνιμη υπενθύμιση ότι κάποτε ένας άλλος άνθρωπος θεραπεύτηκε, επειδή εκείνοι δέχθηκαν πρόθυμα την άμεση οργή ενός ζωντανού μίσους.
Οι πέντε περιπτώσεις που ακολουθούν είναι αληθινές. Οι ζωές των ανθρώπων που εμπλέκονται παρουσιάζονται με βάση εκτεταμένες συνεντεύξεις με όλους τους βασικούς πρωταγωνιστές, με φίλους και συγγενείς τους και με άλλους που συμμετείχαν άμεσα ή έμμεσα. Όλες οι συνεντεύξεις έχουν ελεγχθεί ανεξάρτητα για την ακρίβεια των γεγονότων όπου ήταν δυνατό.
Οι ίδιοι οι εξορκισμοί αναπαράγονται από τις πραγματικές ηχογραφήσεις που έγιναν τότε και από τις απομαγνητοφωνήσεις τους. Έχουν αναγκαστικά συντομευθεί για λόγους έκτασης· όλοι οι εξορκισμοί που καταγράφονται εδώ διήρκεσαν περισσότερο από δώδεκα ώρες.
Διάλεξα αυτές τις πέντε περιπτώσεις ανάμεσα σε περισσότερες γνωστές σε μένα, επειδή δείχνουν δραματικά πώς το προσωπικό και νοήμον κακό κινείται με πανουργία μέσα στις σύγχρονες μόδες και ενδιαφέροντα και μέσα στα συνηθισμένα όρια της εμπειρίας απλών ανθρώπων.
Καμία περίπτωση του 14ου, 15ου ή 16ου αιώνα, όσο ρομαντική κι αν φαίνεται, δεν θα είχε σήμερα ουσιαστική σημασία για εμάς. Αντίθετα, θα ήταν εύκολο να τις απορρίψουμε ως μύθους που επινοήθηκαν για τους φόβους ή τις φαντασίες «πιο αφελών» ανθρώπων «λιγότερο εξελιγμένων» εποχών.
Κάθε περίπτωση εδώ περιλαμβάνει ως σημαντικό στοιχείο κάποια βασική στάση δημοφιλή στη δική μας κοινωνία, η οποία στον κατεχόμενο άνθρωπο ωθείται σε ένα στενό και τρομακτικό άκρο.
Στην πρώτη περίπτωση, «Ο φίλος του Ζίο και ο Χαμογελαστός», η ιδέα είναι ότι δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στο καλό και στο κακό και τελικά καμία διαφορά ανάμεσα στο είναι και στο μη-είναι· ότι όλες οι αξίες εξαρτώνται μόνο από τις προσωπικές προτιμήσεις.
Στη δεύτερη περίπτωση, «Ο πατήρ Μπόουνς και ο κύριος Νάτς», η ιδέα που εκμεταλλεύτηκε το Κακό Πνεύμα ήταν ότι όλα τα μυστήρια μπορούν και πρέπει να εξηγούνται με «φυσικές» (δηλαδή ορθολογικές, επιστημονικές ή ποσοτικές) εξηγήσεις· ότι τίποτε που δεν μπορεί να κατανοηθεί λογικά δεν έχει σημασία για τον σύγχρονο άνθρωπο· και ότι δεν υπάρχει καμία αλήθεια σημαντική για τον άνθρωπο πέρα από τη λογική.
Στην περίπτωση «Η Παρθένος και ο Διορθωτής Κοριτσιών», η μάχη αφορούσε μερικά από τα βαθύτερα και μυστηριωδέστερα δεδομένα της ίδιας της φύσης και της κοινωνίας μας — εδώ, το φύλο και την ανθρώπινη αγάπη.
Ο ιερέας αυτής της υπόθεσης μού είπε λίγους μήνες πριν πεθάνει, σε μια από τις πιο βαθιές συζητήσεις της ζωής μου:
«Ένα πουλί δεν πετά επειδή έχει φτερά. Έχει φτερά επειδή πετά.»
Αν αγνοήσουμε αυτή τη μυστηριώδη αλήθεια στις εφαρμογές της στη σεξουαλικότητα και στο φύλο μας, το κάνουμε με μεγάλο κίνδυνο, πιστεύω.
Στην περίπτωση του Θείου Πόντο και του Μανιταρόσουπα, έχουμε ένα παράδειγμα αυτού που μπορεί να συμβαίνει σε πολλούς στη σύγχρονη κοινωνία μας — χωρίς να το συνειδητοποιούν και χωρίς οι γύρω τους να το αντιλαμβάνονται. Διότι φαίνεται πως υπάρχει σήμερα ένας ατομικισμός, μια καθαρά προσωπικιστική ερμηνεία της ανθρώπινης ζωής, που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια εκείνου που παλαιότερα ονομαζόταν εγωισμός και εγωκεντρισμός. Αυτό έχει παραγάγει σε χιλιάδες ανθρώπους μια παρεκκλίνουσα και ιδιοσυγκρασιακή συμπεριφορά, η οποία είναι πραγματικά καταστροφική.
Στην περίπτωση Ο Πετεινός και η Χελώνα, η μοιραία σύγχυση (και στην προκειμένη περίπτωση ήταν κυριολεκτικά σχεδόν θανατηφόρα) ήταν ανάμεσα στο πνεύμα και την ψυχή· ανάμεσα σε εκείνα τα μέρη και γνωρίσματά μας που είναι ποσοτικοποιήσιμα, και όμως μέσω των οποίων το πνεύμα καθιστά πιο εύκολα γνωστή την παρουσία του. Αν όλα όσα θεωρούσαμε ως πνευματικά μπορούν να φανούν απλώς ως προϊόντα της ανθρώπινης ψυχής, χωρίς κανένα νόημα ή σημασία πέρα από την πραγματικότητά τους ως γεγονότων, τότε η αγάπη μπορεί να εμφανιστεί ως απλή χημική αλληλεπίδραση, και το παράδειγμα της αγάπης να θανατωθεί.
Σε κάθε περίπτωση, ένα βασικό γνώρισμα της κατοχής είναι η σύγχυση. Το φύλο συγχέεται με το γένος. Το πνεύμα συγχέεται με την ψυχή. Η ηθική αξία συγχέεται με την απουσία κάθε αξίας. Το μυστήριο συγχέεται με το ψεύδος. Και, σε κάθε περίπτωση, το λογικό επιχείρημα χρησιμοποιείται όχι για να αποσαφηνίσει, αλλά ως παγίδα, για να ενισχύσει τη σύγχυση και να τη θρέψει ως κύριο όπλο εναντίον του εξορκιστή. Η σύγχυση, όπως φαίνεται, είναι πρωταρχικό όπλο του κακού.
Υπάρχουν πολλά περισσότερα που θα μπορούσαν να παρατηρηθούν και να ειπωθούν σχετικά με το νόημα της κατοχής. Δεν μπορούν όλα να καλυφθούν σε έναν και μόνο τόμο. Αλλά η κατοχή και ο Εξορκισμός δεν είναι απλώς μόδες χωρίς ενδιαφέρον πέρα από το αλλόκοτο και το ιδιαιτέρως τρομακτικό. Είναι απτές εκφράσεις της πραγματικότητας που περιβάλλει την καθημερινή ζωή των συνηθισμένων ανθρώπων. Καμιά μελέτη περιπτώσεων κατοχής και Εξορκισμού μέσα στο χριστιανικό οπτικό πεδίο δεν θα ήταν επαρκής χωρίς μια στοιχειώδη εξήγηση — από χριστιανική σκοπιά — για αυτή την πραγματικότητα: τι συμβαίνει στην κατοχή και πώς αναπτύσσεται αυτή η εξευτελιστική διαδικασία σε ένα συγκεκριμένο άτομο. Μια τέτοια εξήγηση καταλαμβάνει το τελευταίο μέρος αυτού του βιβλίου.
Η παρούσα μελέτη δεν επιχειρεί να απαντήσει στο έσχατο αίνιγμα της κατοχής: γιατί αυτό το πρόσωπο και όχι εκείνο γίνεται αντικείμενο διαβολικής επίθεσης που μπορεί να καταλήξει σε μερική ή πλήρη κατοχή. Η απάντηση ασφαλώς δεν βρίσκεται σε ψυχολογικές διερευνήσεις, στην κληρονομικότητα ή σε κοινωνικά φαινόμενα. Μια τελική απάντηση θα περιλαμβάνει, ως κύρια συστατικά, την προσωπική ελεύθερη επιλογή που κάνει κάθε άτομο και το μυστήριο του ανθρώπινου προορισμού. Για την ελεύθερη επιλογή γνωρίζουμε τα ουσιώδη: μπορώ να επιλέξω το κακό χωρίς κανέναν άλλο λόγο ή κίνητρο, παρά μόνο επειδή επιλέγω το κακό. Μερικοί προφανώς το κάνουν. Για τον προορισμό γνωρίζουμε ελάχιστα ή τίποτε. Το αίνιγμα παραμένει.
Όλοι οι άνδρες και οι γυναίκες που εμπλέκονται στις πέντε περιπτώσεις που παρουσιάζονται εδώ μου είναι προσωπικά γνωστοί· μου έχουν προσφέρει την πληρέστερη συνεργασία τους υπό τον όρο ότι δεν θα αποκαλυφθούν οι ταυτότητές τους ούτε εκείνες των οικογενειών και των φίλων τους. Γι’ αυτό όλα τα ονόματα και οι τόποι έχουν αλλαχθεί και άλλα πιθανά στοιχεία αναγνώρισης έχουν συγκαλυφθεί. Οποιαδήποτε ομοιότητα ανάμεσα στις περιπτώσεις που παρουσιάζονται εδώ και σε άλλες που μπορεί να έχουν συμβεί είναι ακούσια και καθαρά συμπτωματική.
Οι περιπτώσεις
Ο φίλος του Ζίο και ο Χαμογελαστός
Ο Πίτερ πήρε άλλη μια βαθιά ανάσα φρέσκου αέρα. Δυσκολευόταν να κλείσει το ανοιχτό παράθυρο ενάντια στη βοή που ανέβαινε από την 125η Οδό, δεκαπέντε ορόφους πιο κάτω. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που ένας Ρωμαίος Πάπας περνούσε με αυτοκινητοπομπή από τους δρόμους της Νέας Υόρκης, και ο ίδιος ο αέρας έμοιαζε ζωντανός από ενθουσιασμό. Η πομπή του Πάπα είχε ήδη περάσει τη γέφυρα Willis Avenue προς το Μπρονξ, καθ’ οδόν για το Yankee Stadium. Τα πλήθη εξακολουθούσαν να περιφέρονται. Μερικές μοναχές έτρεχαν πέρα δώθε σαν φρενιασμένοι πιγκουίνοι, σφυρίζοντας και βάζοντας σε τάξη σειρές από μαθήτριες ντυμένες στα λευκά. Οι πωλητές χοτ-ντογκ διαλαλούσαν τις τιμές τους. Μια κακοντυμένη νεαρή γυναίκα με το παιδί της πουλούσε πλαστικούς μικρούς πάπες στους περαστικούς. Δύο αστυνομικοί απομάκρυναν ξύλινα φράγματα. Ένα απορριμματοφόρο ρουθούνιζε και κορνάριζε καθώς προχωρούσε μέσα στην κίνηση. Ο πατήρ Πίτερ έκλεισε τελικά το παράθυρο, τράβηξε τις κουρτίνες και στράφηκε ξανά προς το κρεβάτι.
Το δωμάτιο ήταν πάλι ήσυχο, εκτός από την ακανόνιστη αναπνοή της εικοσιεξάχρονης Μάριαν. Ήταν ξαπλωμένη πάνω σε μια γκρίζα κουβέρτα ριγμένη πάνω στο γυμνό στρώμα. Με το ξεθωριασμένο τζιν της, το κίτρινο εφαρμοστό μπλουζάκι, τα καστανέρυθρα μαλλιά της που έπεφταν άτακτα στο μέτωπό της, την ωχρότητα των παρειών της και το παλιωμένο υπόλευκο χρώμα των τοίχων γύρω της, έμοιαζε σαν να ήταν μέρος ενός τραγικά ξεπλυμένου παστέλ πίνακα. Εκτός από μια παράξενη συστροφή στο στόμα της, το πρόσωπό της δεν είχε καμία έκφραση.
Στα αριστερά του Πίτερ, με την πλάτη τους προς την πόρτα, στέκονταν δύο ογκώδεις άνδρες. Ο ένας: ένας πρώην αστυνομικός και φίλος της οικογένειας, βετεράνος τριάντα δύο ετών στο σώμα, όπου νόμιζε ότι είχε δει τα πάντα. Επρόκειτο να ανακαλύψει ότι δεν είχε. Γύρω στα εξήντα, φαλακρός, ντυμένος με φόρμα εργασίας, με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος, το πρόσωπό του ήταν εικόνα απορίας. Ο άλλος — ο στενότερος γνώριμος του πατέρα της Μάριαν, που τα παιδιά αποκαλούσαν θείο — ήταν διευθυντής τράπεζας και παππούς γύρω στα πενήντα πέντε, κοκκινοπρόσωπος και βαρύσαρκος στο σαγόνι, με μπλε κοστούμι, τα χέρια να κρέμονται στα πλευρά του, το βλέμμα του καρφωμένο στο πρόσωπο της Μάριαν με έκφραση αβοήθητου φόβου. Και οι δύο άνδρες, αθλητικοί και μυώδεις, είχαν κληθεί να βοηθήσουν στον εξορκισμό της Μάριαν Κ., για να συγκρατήσουν οποιαδήποτε σωματική βία ή βλάβη θα μπορούσε να επιχειρήσει. Ο πατέρας της Μάριαν, ένας λιγνός άνδρας με κοκκινισμένα μάτια και τραβηγμένο πρόσωπο, στεκόταν δίπλα στον οικογενειακό γιατρό. Προσευχόταν σιωπηλά. Ο Πίτερ επέμενε πάντα να υπάρχει παρόν ένα μέλος της οικογένειας στον εξορκισμό. Σαν αντίθεση προς τους άλλους, ο νεαρός γιατρός, ψυχίατρος, είχε μια συγκεντρωμένη, σχεδόν μελετητική έκφραση καθώς έλεγχε τον σφυγμό της κοπέλας.
Ο συνάδελφος του Πίτερ, ο πατήρ Τζέιμς, ένας ιερέας γύρω στα τριάντα, στεκόταν στα πόδια του κρεβατιού. Μαυρομάλλης, με γεμάτο πρόσωπο, νεανικός, ανήσυχος, φορούσε τα μαύρα, άσπρα και μωβ άμφιά του σαν στολή. Στον Πίτερ, με τα ανακατεμένα γκρίζα μαλλιά και το πρόσωπο με τα βαθουλωμένα μάγουλα, τα ίδια χρώματα έλιωναν σε μια σκεπασμένη ενότητα. Ο Τζέιμς ήταν ντυμένος, έτοιμος να ξεκινήσει. Ο Πίτερ, ο αγωνιστής, ήταν ήδη εκεί.
Πάνω σε ένα κομοδίνο δίπλα στον Τζέιμς τρεμόπαιζαν δύο κεριά. Ένας σταυρός αναπαυόταν ανάμεσά τους. Σε μια γωνιά του δωματίου υπήρχε μια συρταριέρα. «Έπρεπε να την είχαμε βγάλει πριν αρχίσουμε», σκέφτηκε ο Πίτερ. Η συρταριέρα, που είχε αρχικά παραμείνει εκεί για να στηρίξει ένα μαγνητόφωνο, είχε γίνει πραγματικός μπελάς. Πιθανότατα θα συνέχιζε να είναι μέχρι να τελειώσει όλη αυτή η υπόθεση, σκέφτηκε ο Πίτερ. Αλλά ήξερε καλύτερα από το να πειράξει οποιοδήποτε αντικείμενο στο δωμάτιο, αφού είχε αρχίσει ο εξορκισμός.
Ήταν Δευτέρα, 8:15 μ.μ., η δέκατη έβδομη ώρα μέσα στον τρίτο εξορκισμό του Πίτερ σε τριάντα χρόνια. Ήταν επίσης ο τελευταίος του εξορκισμός, αν και δεν μπορούσε να το γνωρίζει. Ο Πίτερ ήταν βέβαιος ότι είχε φτάσει στο Σημείο Καμπής της τελετής.
Μέσα στα λίγα δευτερόλεπτα που χρειάστηκε για να διασχίσει την απόσταση από το παράθυρο ως το κρεβάτι της, το πρόσωπο της Μάριαν είχε αρχίσει να παραμορφώνεται σε μια μάζα από σταυρωτές γραμμές. Το στόμα της στρεβλωνόταν όλο και περισσότερο σε σχήμα S. Ο λαιμός της ήταν τεντωμένος, με κάθε φλέβα και αρτηρία να διαγράφεται· και το μήλο του Αδάμ έμοιαζε σαν κόμπος σε σχοινί.
Ο πρώην αστυνομικός και ο θείος της κινήθηκαν να τη συγκρατήσουν. Αλλά η φωνή της τούς τίναξε πίσω για μια στιγμή σαν μαστίγιο:
«Ξεραμένοι μαλάκες! Πηδηχτήκατε με τις γυναίκες ο ένας του άλλου. Και χώσατε και τα δικά σας πουλάκια στο παζάρι. Κρατήστε τα καυλωμένα σας χέρια μακριά μου!»
«Κρατήστε τη κάτω!» είπε ο Πίτερ απότομα. Τέσσερα ζευγάρια χέρια την ακινητοποίησαν. «Ιησού, ελέησε το παιδί μου», μουρμούρισε ο πατέρας της. Τα μάτια του πρώην αστυνομικού πετάχτηκαν έξω.
«ΕΣΥ!» ούρλιαξε η Μάριαν, ενώ κειτόταν καρφωμένη στο κρεβάτι, με τα μάτια ορθάνοιχτα και να φλέγονται από οργή. «ΕΣΥ! Peter the Eater. “Φάε τη σάρκα μου”, είπε εκείνη. “Πιες το αίμα μου”, είπε εκείνη. Και το έκανες! Peter the Eater! Θα ’ρθεις μαζί μας, φρικιό. Θα γλείψεις τον κώλο μου και θα σου αρέσει, Πηηηηηηηηηηητερρρρρρρ», και η φωνή της βυθίστηκε μέσα στο «ρρρρρ» σε ένα ζωώδες γουργούρισμα.
Κάτι άρχισε να πονά μέσα στον εγκέφαλο του Πίτερ. Έχασε μια αναπνοή, πανικοβλήθηκε επειδή δεν μπορούσε να την πάρει, σταμάτησε και περίμενε, ταλαντευόμενος στα πόδια του. Έπειτα εξέπνευσε με ανακούφιση. Στον νεότερο ιερέα φαινόταν εύθραυστος και ευάλωτος. Ο πατήρ Τζέιμς έδωσε στον Πίτερ το βιβλίο των προσευχών του και οι δυο τους γύρισαν να αντικρίσουν τη Μάριαν.
Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, το 1966, την ημέρα που ο Πίτερ θάφτηκε στο νεκροταφείο Κάλβαρι, ο νεότερος συνάδελφός του, ο πατήρ Τζέιμς, συζητούσε μαζί μου μετά την κηδεία.
«Δεν έχει σημασία τι είπε ο γιατρός» (η επίσημη έκθεση ανέφερε θρόμβωση στεφανιαίας αρτηρίας ως αιτία θανάτου), «είχε χαθεί, πραγματικά χαθεί, μετά από εκείνη την τελευταία ιστορία. Ήταν απλώς θέμα χρόνου. Πρόσεξε, δεν είναι ότι δεν ήταν γενναίος και αφοσιωμένος. Ήταν πραγματικός άνθρωπος του Θεού πριν και μετά από όλη αυτή την υπόθεση. Αλλά χρειάστηκε εκείνος ο τελευταίος εξορκισμός για να καταλάβει ότι η ζωή ξεζουμίζει κάθε αξιοπρεπή άνθρωπο.»
Ο Πίτερ, φαίνεται, δεν βγήκε ποτέ από μια ήπια αφηρημάδα μετά τον εξορκισμό της Μάριαν· και μιλούσε πάντα σαν να απευθυνόταν σε κάποιον άλλον παρόντα. Ήταν τόσο εκνευριστικό όσο να ακούς μόνο τη μία πλευρά μιας τηλεφωνικής συνομιλίας.
«Δεν ήταν ποτέ πια ο ίδιος», είπε ο Τζέιμς. «Ένα μέρος του πέρασε στο Μεγάλο Πέρασμα κατά τη διάρκεια της τελικής Σύγκρουσης, όπως την αποκαλείς.» Έπειτα, μετά από μια παύση και συλλογισμένος, σχεδόν μιλώντας στον εαυτό του: «Μπορείς να το πιστέψεις; Έπρεπε να γεννηθεί στο Λίσντουνβάρνα πριν εξήντα δύο χρόνια, να μεγαλώσει κοντά στο Κίλαρνεϊ και να έρθει μέχρι εδώ τρεις φορές — μόνο και μόνο για να ανακαλύψει την τρίτη φορά πού ήταν να πεθάνει· και πώς, και πότε. Σε κάνει να σκέφτεσαι τι είναι τελικά η ζωή. Ποτέ δεν ξέρεις πώς θα τελειώσει. Ο Πίτερ δεν έγινε καν Αμερικανός πολίτης. Όλο αυτό το ταξίδι. Μόνο για να πεθάνει όπως είχε αποφασίσει ο Κύριος.»
Ο Πίτερ ήταν ένας από επτά παιδιά, όλα αγόρια. Ο πατέρας του μετακόμισε από την κομητεία Κλερ στο Λίστοουελ της κομητείας Κέρι, όπου ευημέρησε ως έμπορος κρασιών. Η οικογένεια ζούσε σε ένα μεγάλο διώροφο σπίτι που έβλεπε στον ποταμό Φίλ. Ήταν οικονομικά άνετοι και σεβαστοί. Ο ρωμαιοκαθολικισμός τους ήταν εκείνη η μορφή δυναμικού χριστιανισμού που οι Ιρλανδοί, περισσότερο από κάθε άλλο δυτικό έθνος, είχαν αναπτύξει ως δική τους συμβολή στη θρησκεία.
Ο Πίτερ πέρασε τα νιάτα του μέσα στη συγκριτική ηρεμία «των παλιών βρετανικών ημερών», πριν η Ιρλανδική Δημοκρατική Αδελφότητα (πρόγονος του IRA), οι Ιρλανδοί Εθελοντές και η Εξέγερση του 1916 οδηγήσουν τη σύγχρονη Ιρλανδία στον ταραχώδη δρόμο του αγώνα για εκείνη την «τρομερή ομορφιά» που παρέσυρε τον Πάτρικ Πιρς, τον Τζέιμς Κόνολι, τον Ίμον ντε Βαλέρα και άλλους ηγέτες στην παγίδα της αιματοχυσίας — όπου, πενήντα χρόνια αργότερα, στα γηρατειά του Πίτερ, εξακολουθούσε να χύνεται αίμα.
Το σχολείο καταλάμβανε τα τρία τέταρτα του χρόνου του Πίτερ. Τα καλοκαίρια τα περνούσε στο Beal Strand, στο παραθαλάσσιο Ballybunion, ή βοηθώντας στη συγκομιδή στο αγρόκτημα του παππού του στο Newtownsands.
Ένα τέτοιο καλοκαίρι, στα δεκαέξι του, ο Πίτερ είχε τη μοναδική του εμπειρία με το σεξ. Είχε ξαπλώσει για ώρες ανάμεσα στους αμμόλοφους του Beal Strand με τη Μέι, ένα κορίτσι από το Λίστοουελ που γνώριζε περίπου τρία χρόνια. Εκείνη την ημέρα οι οικογένειές τους είχαν πάει στις ιπποδρομίες του Λίστοουελ.
Το αθώο φλερτ εξελίχθηκε σε απλό ερωτικό παιχνίδι και τελικά σε έντονη ανταλλαγή φιλιών και χαδιών, μέχρι που και οι δύο βρέθηκαν γυμνοί και γεμάτοι δέος από ευτυχία κάτω από τα πρώτα αστέρια του βραδιού, με τη ζεστασιά να κυματίζει γλυκά μέσα στα σώματά τους καθώς κουλουριάζονταν ο ένας δίπλα στον άλλο.
Ύστερα, η Μέι τον φώναξε παιχνιδιάρικα «Peter the Eater». Για να κατευνάσει τον φόβο του πρόσθεσε:
«Μην ανησυχείς. Κανείς δεν θα μάθει πώς μου έκανες έρωτα. Μόνο εγώ.»
Συνεχίζεται
Το Συντακτικό Προσωπικό
