Ο γνωστός καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών, διευθυντής του Τομέα Θεωρίας και Ανάλυσης Πολέμου στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, διδάσκων επίσης Γεωγραφία της Ασφάλειας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών στην ειδική ενότητα της εκπομπής (19-11-2026) για την τριμερή συνάντηση Ντόναλντ Τραμπ-Βλαντιμίρ Πούτιν- Σι Τζιπίνγκ στην Σεντζέν, την αποτίμηση, την αποκωδικοποίηση και τις προεκτάσεις.
amethystos
Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026
Το να πιστεύεις είναι πιο εύκολο από το να γνωρίζεις.
Francesco Petrone - 22 Νοεμβρίου 2026


Πηγή: Φραντσέσκο Πετρόνε
Σε δύο ξεχωριστές ομιλίες, ο Χέλμουτ Σμιτ, ο Σοσιαλδημοκράτης Γερμανός Καγκελάριος, εξέφρασε τις απόψεις του για την πολυπολιτισμική κοινωνία.
Η πρώτη ομιλία ήταν στις 24 Νοεμβρίου 2004. Με την ευκαιρία αυτή, ο Σμιτ δήλωσε: «Μια πολυπολιτισμική κοινωνία είναι δύσκολο να συμβιβαστεί με μια δημοκρατική κοινωνία. Ίσως μόνο μακροπρόθεσμα. Αλλά αν αναρωτηθούμε πού έχουν λειτουργήσει ειρηνικά οι πολυπολιτισμικές κοινωνίες, βλέπουμε ότι έχουν λειτουργήσει μόνο εκεί που υπήρχε ένα ισχυρό αυταρχικό κράτος. Υπό αυτή την έννοια, ήταν λάθος να φέρουμε εργάτες από ξένους πολιτισμούς στις αρχές της δεκαετίας του 1960».
Σε δύο ξεχωριστές ομιλίες, ο Χέλμουτ Σμιτ, ο Σοσιαλδημοκράτης Γερμανός Καγκελάριος, εξέφρασε τις απόψεις του για την πολυπολιτισμική κοινωνία.
Η πρώτη ομιλία ήταν στις 24 Νοεμβρίου 2004. Με την ευκαιρία αυτή, ο Σμιτ δήλωσε: «Μια πολυπολιτισμική κοινωνία είναι δύσκολο να συμβιβαστεί με μια δημοκρατική κοινωνία. Ίσως μόνο μακροπρόθεσμα. Αλλά αν αναρωτηθούμε πού έχουν λειτουργήσει ειρηνικά οι πολυπολιτισμικές κοινωνίες, βλέπουμε ότι έχουν λειτουργήσει μόνο εκεί που υπήρχε ένα ισχυρό αυταρχικό κράτος. Υπό αυτή την έννοια, ήταν λάθος να φέρουμε εργάτες από ξένους πολιτισμούς στις αρχές της δεκαετίας του 1960».
Η δεύτερη ομιλία, η πιο δυναμική, είναι η συνέντευξη του 2005 στο Focus. Με την ευκαιρία αυτή, δήλωσε, αυτολεξεί: «Πρέπει να αποτρέψουμε την περαιτέρω μετανάστευση από ξένους πολιτισμούς. Η μετανάστευση ανθρώπων από την Ανατολική Ανατολία ή τη Μαύρη Αφρική δεν λύνει το δημογραφικό πρόβλημα, αλλά δημιουργεί ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα. Δεν έχουμε καταφέρει να ενσωματώσουμε πραγματικά όλους αυτούς τους ανθρώπους. Επτά εκατομμύρια αλλοδαποί στη Γερμανία είναι μια κακή εξέλιξη, για την οποία η πολιτική φέρει την ευθύνη».
Η Γερμανία αντικειμενικά αντιμετωπίζει πρόβλημα γήρανσης, αλλά δεν μπορεί να λυθεί με μετανάστευση από πολύ μακρινούς πολιτισμούς, επειδή το κόστος της ενσωμάτωσης - κοινωνικό, εκπαιδευτικό και θρησκευτικό - είναι υψηλότερο από το οικονομικό όφελος.
Πρόσθεσε ότι η μετανάστευση που λειτουργεί, που είναι κερδοφόρα, είναι αυτή από γειτονικές και πολιτισμικά παρόμοιες χώρες, που ενσωματώνονται μέσα σε μια γενιά. Όπως οι Πολωνοί, οι Ιταλοί, οι Ισπανοί - άνθρωποι που μοιράζονται την ευρωπαϊκή ιστορία, τη θρησκεία και έναν τρόπο ζωής στην κοινωνία.
Η μετανάστευση από χώρες που είναι πολιτισμικά πολύ μακρινές, από την άλλη πλευρά, δεν δεν οδηγεί σε ενσωμάτωση. Δημιουργεί παράλληλες κοινωνίες και τελικά δημιουργεί ένα δεύτερο πρόβλημα, μεγαλύτερο από το δημογραφικό που είχε σκοπό να λύσει.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Schmidt είπε ότι η μετανάστευση δεν πρέπει να θεωρείται οικονομική λύση. Γιατί αν το δεις μόνο μέσα από τους αριθμούς, φαίνεται πάντα να αξίζει τον κόπο: περισσότεροι εργαζόμενοι, περισσότερες ασφαλιστικές εισφορές. Αλλά αν το δεις ως πολιτικό και πολιτισμικό γεγονός, μερικές φορές κοστίζει περισσότερο από ό,τι αποδίδει.
Πρόσθεσε ότι η μετανάστευση που λειτουργεί, που είναι κερδοφόρα, είναι αυτή από γειτονικές και πολιτισμικά παρόμοιες χώρες, που ενσωματώνονται μέσα σε μια γενιά. Όπως οι Πολωνοί, οι Ιταλοί, οι Ισπανοί - άνθρωποι που μοιράζονται την ευρωπαϊκή ιστορία, τη θρησκεία και έναν τρόπο ζωής στην κοινωνία.
Η μετανάστευση από χώρες που είναι πολιτισμικά πολύ μακρινές, από την άλλη πλευρά, δεν δεν οδηγεί σε ενσωμάτωση. Δημιουργεί παράλληλες κοινωνίες και τελικά δημιουργεί ένα δεύτερο πρόβλημα, μεγαλύτερο από το δημογραφικό που είχε σκοπό να λύσει.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Schmidt είπε ότι η μετανάστευση δεν πρέπει να θεωρείται οικονομική λύση. Γιατί αν το δεις μόνο μέσα από τους αριθμούς, φαίνεται πάντα να αξίζει τον κόπο: περισσότεροι εργαζόμενοι, περισσότερες ασφαλιστικές εισφορές. Αλλά αν το δεις ως πολιτικό και πολιτισμικό γεγονός, μερικές φορές κοστίζει περισσότερο από ό,τι αποδίδει.
Είναι η ίδια συλλογιστική που επανέλαβε το 2008 και το 2013: «Είμαι πολύ επιφυλακτικός σχετικά με τη μετανάστευση από ισλαμικούς πολιτισμούς. Όποιος θέλει να αυξήσει τον αριθμό των Μουσουλμάνων στη Γερμανία αποδέχεται μια αυξανόμενη απειλή για την εσωτερική ειρήνη».
Είπε ότι δεν είναι θέμα γονιδίων, αλλά του πώς ανατράφηκαν από την παιδική ηλικία, κάτι που δημιούργησε μια διαφορετική νοοτροπία, επειδή γνώριζε ότι η ευρωπαϊκή νοοτροπία δεν είναι οικουμενική.
Αυτό που δήλωσε αυτή η ηγετική προσωπικότητα της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας είναι μια σχεδόν κοινότοπη αλήθεια και μοιάζει σαν να ανακαλύπτει κανείς την Αμερική. Ωστόσο, σε μια εποχή ψευδών υποκριτικών ηθικολογιών που έχουν μετατραπεί σε φανατικές θρησκευτικές πεποιθήσεις, σχεδόν σαν αποκαλυμμένες αλήθειες, η λογική δεν είναι πλέον ικανή για τίποτα.
Ο Νίτσε είχε ανακαλύψει ότι ο άνθρωπος, εκ φύσεως, δεν επιθυμεί την αλήθεια. Η αλήθεια είναι ψυχρή, βαριά, άβολη και δεν εμπνέει ελπίδα. Ο άνθρωπος επιθυμεί μια πίστη που τον κρατάει όρθιο και πάντα προτιμούσε τη Χώρα του Ποτέ, όπως του Πίτερ Παν.
Η πίστη είναι ευκολότερη από τη γνώση. Η πίστη παρέχει μια άμεση απάντηση, παρηγορεί. Γι' αυτό είπε ότι δεν αναζητούμε την αλήθεια, αναζητούμε κάτι στο οποίο να πιστέψουμε, ακόμα και το πιο παράλογο. Ακόμα και όταν λέμε ότι αναζητούμε την αλήθεια, στην πραγματικότητα αναζητούμε μια αλήθεια που μας επιβεβαιώνει, που μας καθησυχάζει για την καλοσύνη μας, ακόμα κι αν οι ψευδαισθήσεις μας είναι καταστροφικές.
Ο Δυτικός προοδευτικός ονειροπόλος μοιάζει με τον Καντίντ, που περιγράφεται από τον Βολταίρο, ο οποίος το έγραψε παρατηρώντας τις μάζες που πιστεύουν, όχι αυτές που γνωρίζουν. Το δημοσίευσε το 1759, σκεπτόμενος τον Επταετή Πόλεμο, μια άσκοπη ευρωπαϊκή σφαγή. Και παντού γύρω του βλέπει ανθρώπους που επαναλαμβάνουν συνεχώς το μάθημα του φανταστικού δασκάλου Πανγκλός, ο οποίος λέει πάντα ότι όλα είναι για το καλύτερο και ότι ζούμε στον καλύτερο από όλους τους δυνατούς κόσμους. Είναι η αισιόδοξη φιλοσοφία, εμπνευσμένη από τον Λάιμπνιτς, που φαινόταν να έχει γίνει δημοφιλής θρησκεία. Οποιαδήποτε καταστροφή, οποιοσδήποτε πόλεμος, οποιαδήποτε αδικία, εξηγείται ως απαραίτητο για το απόλυτο καλό.
Ο Βολταίρος αντιπροσωπεύει αυτή τη μάζα και την ταυτίζει με τον Καντίντ, ένα αφελές αγόρι που πιστεύει όλα όσα του λέει ο αφέντης του, ενώ ο κόσμος τον χτυπάει συνεχώς. Και κάθε φορά που ο Πανγκλός λέει ότι όλα είναι απαραίτητα, είναι για το καλύτερο.
Ο Βολταίρος δεν έγραφε εναντίον των μαζών από περιφρόνηση. Έγραφε επειδή είδε ότι οι μάζες, όταν πιστεύουν, γίνονται όργανα. Μπορείς να τις στείλεις στον πόλεμο, μπορείς να τις βάλεις να κάψουν αιρετικούς, μπορείς να τις κάνεις να δουλεύουν σε φυτείες, απλώς πες τους: είναι για το καλύτερο. Σήμερα ο Πανγκλός λέει ότι η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και τα ανοιχτά σύνορα είναι για το καλύτερο, για έναν καλύτερο κόσμο.
Είπε ότι δεν είναι θέμα γονιδίων, αλλά του πώς ανατράφηκαν από την παιδική ηλικία, κάτι που δημιούργησε μια διαφορετική νοοτροπία, επειδή γνώριζε ότι η ευρωπαϊκή νοοτροπία δεν είναι οικουμενική.
Αυτό που δήλωσε αυτή η ηγετική προσωπικότητα της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας είναι μια σχεδόν κοινότοπη αλήθεια και μοιάζει σαν να ανακαλύπτει κανείς την Αμερική. Ωστόσο, σε μια εποχή ψευδών υποκριτικών ηθικολογιών που έχουν μετατραπεί σε φανατικές θρησκευτικές πεποιθήσεις, σχεδόν σαν αποκαλυμμένες αλήθειες, η λογική δεν είναι πλέον ικανή για τίποτα.
Ο Νίτσε είχε ανακαλύψει ότι ο άνθρωπος, εκ φύσεως, δεν επιθυμεί την αλήθεια. Η αλήθεια είναι ψυχρή, βαριά, άβολη και δεν εμπνέει ελπίδα. Ο άνθρωπος επιθυμεί μια πίστη που τον κρατάει όρθιο και πάντα προτιμούσε τη Χώρα του Ποτέ, όπως του Πίτερ Παν.
Η πίστη είναι ευκολότερη από τη γνώση. Η πίστη παρέχει μια άμεση απάντηση, παρηγορεί. Γι' αυτό είπε ότι δεν αναζητούμε την αλήθεια, αναζητούμε κάτι στο οποίο να πιστέψουμε, ακόμα και το πιο παράλογο. Ακόμα και όταν λέμε ότι αναζητούμε την αλήθεια, στην πραγματικότητα αναζητούμε μια αλήθεια που μας επιβεβαιώνει, που μας καθησυχάζει για την καλοσύνη μας, ακόμα κι αν οι ψευδαισθήσεις μας είναι καταστροφικές.
Ο Δυτικός προοδευτικός ονειροπόλος μοιάζει με τον Καντίντ, που περιγράφεται από τον Βολταίρο, ο οποίος το έγραψε παρατηρώντας τις μάζες που πιστεύουν, όχι αυτές που γνωρίζουν. Το δημοσίευσε το 1759, σκεπτόμενος τον Επταετή Πόλεμο, μια άσκοπη ευρωπαϊκή σφαγή. Και παντού γύρω του βλέπει ανθρώπους που επαναλαμβάνουν συνεχώς το μάθημα του φανταστικού δασκάλου Πανγκλός, ο οποίος λέει πάντα ότι όλα είναι για το καλύτερο και ότι ζούμε στον καλύτερο από όλους τους δυνατούς κόσμους. Είναι η αισιόδοξη φιλοσοφία, εμπνευσμένη από τον Λάιμπνιτς, που φαινόταν να έχει γίνει δημοφιλής θρησκεία. Οποιαδήποτε καταστροφή, οποιοσδήποτε πόλεμος, οποιαδήποτε αδικία, εξηγείται ως απαραίτητο για το απόλυτο καλό.
Ο Βολταίρος αντιπροσωπεύει αυτή τη μάζα και την ταυτίζει με τον Καντίντ, ένα αφελές αγόρι που πιστεύει όλα όσα του λέει ο αφέντης του, ενώ ο κόσμος τον χτυπάει συνεχώς. Και κάθε φορά που ο Πανγκλός λέει ότι όλα είναι απαραίτητα, είναι για το καλύτερο.
Ο Βολταίρος δεν έγραφε εναντίον των μαζών από περιφρόνηση. Έγραφε επειδή είδε ότι οι μάζες, όταν πιστεύουν, γίνονται όργανα. Μπορείς να τις στείλεις στον πόλεμο, μπορείς να τις βάλεις να κάψουν αιρετικούς, μπορείς να τις κάνεις να δουλεύουν σε φυτείες, απλώς πες τους: είναι για το καλύτερο. Σήμερα ο Πανγκλός λέει ότι η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και τα ανοιχτά σύνορα είναι για το καλύτερο, για έναν καλύτερο κόσμο.
Η τρέλα διακυβεύεται

Στίς Ηνωμένες Πολιτείες έχει ξεσπάσει ένα είδος πανδημίας: άνθρωποι που δεν πήγαν στη δουλειά τους, εταιρείες που χορήγησαν έκτακτες άδειες, σπασίκλες που άλλαξαν την περιοχή της κονσόλας Xbox σε Νέα Ζηλανδία, προκειμένου να αποκτήσουν το Grand Theft Auto VI προτού κυκλοφορήσει στην Καλιφόρνια. Περί τίνος πρόκειται; Για ένα κοινότοπο βιντεοπαιχνίδι που προσομοιώνει την κλοπή πολυτελών αυτοκινήτων, ληστείες, μαζικές δολοφονίες, τροχαία ατυχήματα με παρασύρσεις πεζών και άσκοπη βία - όλα αυτά είναι εξαιρετικά δημοφιλή στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, αλλά τώρα είναι και κάπως δημοφιλή εδώ. Στην πραγματικότητα, η Ιταλία είναι η ευρωπαϊκή χώρα όπου ο πυρετός των παιχνιδιών φαίνεται να είχε τον μεγαλύτερο αντίκτυπο, τουλάχιστον σύμφωνα με το γεγονός ότι τα αιτήματα για άδειες στις 19 Νοεμβρίου, την επίσημη ημερομηνία κυκλοφορίας του παιχνιδιού, αυξήθηκαν σε σύγκριση με την ίδια ημέρα του προηγούμενου έτους. Ωστόσο, πρόκειται για στατιστικά στοιχεία που βασίζονται σε μικρά, ελάχιστα αντιπροσωπευτικά μεγέθη και, ακόμη κι αν ευσταθούσαν, θα ήταν πραγματικά ασήμαντα σε σύγκριση με το κύμα της αμερικανικής τρέλας που σάρωσε τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στον δυτικό κόσμο, η εφηβεία προφανώς διαρκεί μέχρι την ηλικία των 70 ετών, και μετά από αυτό, είναι πολύ αργά για να γίνει κανείς ενήλικας.
Ίσως αυτός είναι ο λόγος που οι μεγάλες εφημερίδες, όλες χτισμένες σε μια παιδαριώδη μανιχαϊστική εικόνα του κόσμου που προσπαθούν μάταια να παρουσιάσουν ως περίπλοκη και σύνθετη, επιδίδονται σε ενθουσιώδεις κριτικές για το Grand Theft Auto VI και μάλιστα απολαμβάνουν τον ρεαλισμό των όπλων: άλλωστε, δεν είμαστε ήδη σε έναν πόλεμο που διεξάγεται σαν βιντεοπαιχνίδι, μέχρι να μας εμπλέξει άμεσα; Πράγματι, θα μπορούσε κανείς να πει ότι μεγάλο μέρος του δυτικού ανηθικισμού και της αποσύνδεσής του από την πραγματικότητα πηγάζει ακριβώς από την ψυχαναγκαστική χρήση βιντεοπαιχνιδιών, που τώρα εκτείνεται σε δύο γενιές, όπου όλα επιτρέπονται, όπου παραμένεις πάντοτε αλώβητος, τουλάχιστον σωματικά, και όπου, αν κάτι πάει στραβά, αρχίζεις πάλι από την αρχή. Με άλλα λόγια, η διπλωματία του ΝΑΤΟ, θα μπορούσε κανείς να πει. Και θα αποφύγω να συζητήσω την πιο μπαγιάτικη κοινωνιολογία της Κυριακής με τα κλισέ της, διάσπαρτη άφθονα στις κριτικές: την αναπόφευκτη ότι το Grand Theft Auto VI είναι μια καρικατούρα της Αμερικής, με την εμμονική επίδειξη πλούτου, βίας και καταναλωτισμού. Δεν πρόκειται καθόλου για καρικατούρα· αν μη τι άλλο, πρόκειται για μια ρεαλιστική απεικόνιση. Και σε κάθε περίπτωση, αυτό αναζητούν όσοι το παίζουν: θέλουν να είναι οι πρωταγωνιστές αυτού ακριβώς του κόσμου επειδή είναι αυτός στον οποίο αναφέρονται φροϋδικά. Αλλά για όνομα του Θεού, όπως το θέτει η εφημερίδα του Τορίνο, «το παιχνίδι φαίνεται να ανταμείβει τη συμπεριφορά ενός επαγγελματία εγκληματία έναντι της αδιάκριτης βίας». Σιγά τ' αυγά! Σπουδαία πρόοδος, πράγματι.
Ωστόσο, αυτή η έκδοση του Grand Theft παρουσιάζει μια νέα ανατροπή: ο πρωταγωνιστής - ο οποίος ξεκινά την άνοδό του ως μικροέμπορος ναρκωτικών - έχει μια κοπέλα. Για να ξεκλειδώσει την επόμενη ληστεία ή σφαγή, πρέπει να κάνει τα ψώνια για εκείνη, να φροντίσει τις δουλειές του σπιτιού, να την πάει μια ρομαντική βόλτα στην παραλία κατά τη δύση του ηλίου, να της φέρει ένα μπουκέτο λουλούδια ή ένα δώρο. Κι από πάνω, αν κοιτάξει άλλες γυναίκες, τρώει το ξύλο της χρονιάς του. Άλλωστε, εκείνη συμμετέχει πιστά σε κάθε φόνο. Με λίγα λόγια, ένα πρωτόγονο ελάχιστο συναισθηματικής νοημοσύνης, ακόμη και άσεμνα στερεότυπο, εισάγεται σε ένα πλαίσιο στο οποίο οι σφαγές ή οι ληστείες έχουν σημασία, και το οποίο οι θαυμαστές περιμένουν με ανυπομονησία εδώ και 13 χρόνια, δεδομένου ότι το προηγούμενο βιντεοπαιχνίδι κυκλοφόρησε το 2013. Έτσι, θα μπορούσε κανείς να πει ότι όλη η Αμερική είναι εδώ, με άφθονο Jesse James και λίγη Doris Day. Αλλά, ξέρετε, τι μπορείτε να περιμένετε από μια χώρα όπου εκατομμύρια άνθρωποι (σχεδόν 34 εκατομμύρια την πρώτη μέρα) κάνουν τα αδύνατα δυνατά για να γίνουν πρωταγωνιστές σε κάθε λογής αποτρόπαιες πράξεις;
Αόρατος Πόλεμος 6 Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης
Συνέχεια από Δευτέρα 26. Οκτωβρίου 2026
Αόρατος Πόλεμος 6
Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης
Κεφάλαιο ς΄.
Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης
Κεφάλαιο ς΄.
Περί άλλων ειδήσεων, δια μέσου των οποίων αποκτάται η απιστία στον εαυτό μας και η πεποίθηση και το θάρρος στον Θεό.
Επειδή όλη η δύναμη με την οποία νικώνται οι εχθροί μας, γεννιέται από την απιστία στον εαυτό μας και από την ελπίδα στον Θεό, είναι ανάγκη να προμηθευτείς αδελφέ μου, από τις ειδήσεις αυτές, για να αποκτήσεις την δύναμη αυτή, με την βοήθεια του Θεού.
Γνώριζε λοιπόν με βεβαιότητα, ότι, ούτε όλα τα προτερήματα, είτε φυσικά είναι, είτε αποκτημένα, ούτε όλα τα χαρίσματα που δίνονται δωρεάν, ούτε η γνώσις όλη της θείας Γραφής, ούτε το πως εργαστήκαμε πολλά χρόνια τον Θεό και συνηθίσαμε στην εργασία του· όλα αυτά, δεν θα μας κάνουν να εκπληρώσουμε το θείο του θέλημα, αν και σε κάθε καλό θεάρεστο, που θα πρέπει να κάνουμε και σε κάθε κίνδυνο, που πρέπει να αποφύγουμε και σε κάθε σταυρό που πρέπει να σηκώσουμε κατά το θέλημά του, ανίσως, λέω, δεν ανυψώσει την καρδιά μας μία ξεχωριστή βοήθεια του Θεού και δεν μας δυναμώσει για να τα εκτελέσουμε, καθώς είπε ο Κύριος «χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε» [χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν] (Ιωάν. 15,5).
Ώστε, εμείς πρέπει σε όλη μας τη ζωή και σε όλες τις ημέρες και ώρες και στιγμές, να έχουμε αυτή την αποφασιστική γνώμη, ότι με κανένα τρόπο και με κανένα λογισμό, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να θαρρευτούμε και να ελπίσουμε στον εαυτό μας.
Για δες την ελπίδα στον Θεό, κοντά σ’ εκείνα που σου είπα στο γ’ κεφάλαιο, γνώριζε επίσης, ότι δεν είναι άλλο ευκολότερο στον Θεό, όπως το να νικήσεις τους εχθρούς σου, τόσο τους λίγους, όσο και τους πολλούς· τόσο τους παλιούς και ανδρείους, όσο και τους νέους και αδυνάτους.
Έτσι, μία ψυχή, ας είναι φορτωμένη από αμαρτίες, ας έχει όλα τα ελαττώματα του κόσμου· ας είναι μολυσμένη, όσο μπορεί να φανταστεί κάποιος, ας δοκίμασε όσο θέλησε και όσο μπόρεσε, να μεταχειριστεί κάθε μέσο και αγώνα, για να αφήσει την αμαρτία και να κάνει το καλό και δεν μπόρεσε
ποτέ να αποκτήσει κανένα μικρό μερίδιο καλού, μάλιστα να προχωρά ακόμη πιο πολύ στο κακό, όμως, με όλα αυτά, δεν πρέπει να σταματήσει ποτέ, να ελπίζει στον Θεό, ούτε πρέπει να εγκαταλείψει ποτέ τα όπλα και τους αγώνες τους πνευματικούς, αλλά πρέπει να πολεμάει πάντα ανδρειωμένα.
Γιατί, πρέπει να γνωρίζεις ότι σε αυτό τον αόρατο πόλεμο δεν χάνει όποιος δεν παύσει ποτέ από του να πολεμά και να ελπίζει στον Θεό, του οποίου η βοήθεια, δεν λείπει ποτέ από τους πολεμιστές του, μολονότι και μερικές φορές επιτρέπει να μένουν πληγωμένοι. Ας πολεμάει λοιπόν ο καθένας, διότι σ’ αυτόν το να πολεμάει στηρίζεται το παν. Και το γιατρικό είναι έτοιμο και δραστικό, για να δοθεί στους πολεμιστές, που γυρεύουν τον Θεό και την βοήθειά του, με σταθερή ελπίδα. Γιατί σε καιρό που αυτοί δεν το ελπίζουν, θα εξαφανισθούν οι εχθροί τους όπως έχει γραφεί, «έχασε την πολεμική του δύναμη ο μαχητής της Βαβυλώνος» [ἐξέλιπε μαχητὴς Βαβυλῶνος τοῦ πολεμεῖν] (Ιερ. 28,30).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. Πως πρέπει να γυμνάζουμε το νου μας, για να τον φυλάμε από την αγνωσία.
Αν η απιστία στον εαυτό μας και η ελπίδα στον Θεό, οι τόσο απαραίτητες σ’ αυτό τον πόλεμο, μείνουν μοναχές, όχι μόνον δεν θα νικήσουμε, αλλά και θα γκρεμιστούμε σε πολλά κακά. Γι’ αυτό το λόγο, κοντά σε αυτές χρειάζεται και η εκγύμναση, που είναι το τρίτο πράγμα που είπαμε στην αρχή, η οποία πρέπει να γίνεται πρώτα με το νου και με τη θέληση.
Και τον μεν νου πρέπει να φυλάμε από την αγνωσία, η οποία είναι σε αυτόν πολύ αντίθετη, επειδή τον σκοτίζει και του εμποδίζει στην γνώση της αλήθειας, η οποία είναι το δικό του αντικείμενο. Γι’ αυτό είναι ανάγκη να τον γυμνάζουμε, ώστε να γίνει λαμπρός και καθαρός, για να μπορεί να διακρίνει καλά εκείνο που μας χρειάζεται, για να καθαρίσουμε την ψυχή μας από τα πάθη και να την στολίσουμε με τις αρετές.
Αυτή λοιπόν την λαμπρότητα του νου μπορούμε να την αποκτήσουμε με δύο τρόπους· ο πρώτος και πλέον αναγκαίος, είναι η προσευχή, με την οποία παρακαλούμε το Άγιο Πνεύμα να καταδεχθεί να σκορπίσει το θείο του φως μέσα στις καρδιές μας, το οποίο, βέβαια, θα το κάνει αν ζητήσουμε πραγματικά μόνο τον Θεό, αν κάνουμε το θέλημα του το άγιο και αν υποτάξουμε κάθε τι μας στη συμβουλή και ερώτηση των εμπείρων και πνευματικών μας Πατέρων.
Ο δεύτερος τρόπος είναι, μία παντοτινή γύμναση βαθιάς σκέψεως και θεωρίας των πραγμάτων, για να γνωρίσουμε με αυτή, ποια πράγματα είναι καλά, ποια κακά, όχι όπως τα κρίνει λανθασμένα η αίσθηση και ο κόσμος, αλλά καθώς τα κρίνει ο ορθός λόγος και το Πνεύμα το Άγιο, δηλαδή, η αλήθεια των θεόπνευστων Γραφών και των πνευματοφόρων Πατέρων και Διδασκάλων της Εκκλησίας μας. Γιατί, όταν αυτή η σκέψη και θεωρία γίνει σωστή και όπως πρέπει, μας κάνει να γνωρίσουμε καθαρά ότι πρέπει να θεωρούμε μηδέν και μάταια και ψεύτικα όλα εκείνα που αγαπά και με διαφόρους τρόπους ζητάει ο τυφλός και διεφθαρμένος κόσμος.
Δηλαδή, ότι οι τιμές και οι ηδονές και ο πλούτος του κόσμου δεν είναι τίποτα άλλο, παρά ματαιότητα και θάνατος της ψυχής.
Οτι οι βρισιές και οι δυσφημίσεις που μας κάνει ο κόσμος, προξενούν σε μάς αληθινή δόξα και οι θλίψεις χαρά. Ότι το να συγχωρούμε τους εχθρούς μας και να τους κάνουμε καλό, είναι μεγαλοψυχία και μία από τις μεγαλύτερες ομοιότητες με τον Θεό.
Ότι περισσότερο ισχύει το να καταφρονήσει κάποιος τον κόσμο, παρά να είναι εξουσιαστής όλου του κόσμου. Ότι το να υπακούει κάποιος θεληματικά, είναι μία πράξη μάλλον μεγαλόψυχη και γενναία, παρά το να υποτάσσει και να προστάζει μεγάλους βασιλείς.
Ότι η ταπεινή γνώση του εαυτού μας, πρέπει να τιμάται περισσότερο από το ύψος όλων των επιστημών.
Ότι το να νικήσουμε και να νεκρώσουμε τα θελήματά μας και τις ορέξεις μας, όσο και αν είναι μικρές, είναι άξιο μεγαλυτέρου επαίνου, παρά το να καταπολεμήσουμε πολλά κάστρα, να κατατροπώσουμε δυνατά στρατόπεδα με τα όπλα στα χέρια και το να κάνουμε θαύματα ή να αναστήσουμε νεκρούς.
Κεφάλαιο Η΄. Γιατί δεν διακρίνουμε σωστά τα πράγματα και με ποιόν τρόπο μπορούμε να τα γνωρίζουμε.
Επειδή όλη η δύναμη με την οποία νικώνται οι εχθροί μας, γεννιέται από την απιστία στον εαυτό μας και από την ελπίδα στον Θεό, είναι ανάγκη να προμηθευτείς αδελφέ μου, από τις ειδήσεις αυτές, για να αποκτήσεις την δύναμη αυτή, με την βοήθεια του Θεού.
Γνώριζε λοιπόν με βεβαιότητα, ότι, ούτε όλα τα προτερήματα, είτε φυσικά είναι, είτε αποκτημένα, ούτε όλα τα χαρίσματα που δίνονται δωρεάν, ούτε η γνώσις όλη της θείας Γραφής, ούτε το πως εργαστήκαμε πολλά χρόνια τον Θεό και συνηθίσαμε στην εργασία του· όλα αυτά, δεν θα μας κάνουν να εκπληρώσουμε το θείο του θέλημα, αν και σε κάθε καλό θεάρεστο, που θα πρέπει να κάνουμε και σε κάθε κίνδυνο, που πρέπει να αποφύγουμε και σε κάθε σταυρό που πρέπει να σηκώσουμε κατά το θέλημά του, ανίσως, λέω, δεν ανυψώσει την καρδιά μας μία ξεχωριστή βοήθεια του Θεού και δεν μας δυναμώσει για να τα εκτελέσουμε, καθώς είπε ο Κύριος «χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε» [χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν] (Ιωάν. 15,5).
Ώστε, εμείς πρέπει σε όλη μας τη ζωή και σε όλες τις ημέρες και ώρες και στιγμές, να έχουμε αυτή την αποφασιστική γνώμη, ότι με κανένα τρόπο και με κανένα λογισμό, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να θαρρευτούμε και να ελπίσουμε στον εαυτό μας.
Για δες την ελπίδα στον Θεό, κοντά σ’ εκείνα που σου είπα στο γ’ κεφάλαιο, γνώριζε επίσης, ότι δεν είναι άλλο ευκολότερο στον Θεό, όπως το να νικήσεις τους εχθρούς σου, τόσο τους λίγους, όσο και τους πολλούς· τόσο τους παλιούς και ανδρείους, όσο και τους νέους και αδυνάτους.
Έτσι, μία ψυχή, ας είναι φορτωμένη από αμαρτίες, ας έχει όλα τα ελαττώματα του κόσμου· ας είναι μολυσμένη, όσο μπορεί να φανταστεί κάποιος, ας δοκίμασε όσο θέλησε και όσο μπόρεσε, να μεταχειριστεί κάθε μέσο και αγώνα, για να αφήσει την αμαρτία και να κάνει το καλό και δεν μπόρεσε
ποτέ να αποκτήσει κανένα μικρό μερίδιο καλού, μάλιστα να προχωρά ακόμη πιο πολύ στο κακό, όμως, με όλα αυτά, δεν πρέπει να σταματήσει ποτέ, να ελπίζει στον Θεό, ούτε πρέπει να εγκαταλείψει ποτέ τα όπλα και τους αγώνες τους πνευματικούς, αλλά πρέπει να πολεμάει πάντα ανδρειωμένα.
Γιατί, πρέπει να γνωρίζεις ότι σε αυτό τον αόρατο πόλεμο δεν χάνει όποιος δεν παύσει ποτέ από του να πολεμά και να ελπίζει στον Θεό, του οποίου η βοήθεια, δεν λείπει ποτέ από τους πολεμιστές του, μολονότι και μερικές φορές επιτρέπει να μένουν πληγωμένοι. Ας πολεμάει λοιπόν ο καθένας, διότι σ’ αυτόν το να πολεμάει στηρίζεται το παν. Και το γιατρικό είναι έτοιμο και δραστικό, για να δοθεί στους πολεμιστές, που γυρεύουν τον Θεό και την βοήθειά του, με σταθερή ελπίδα. Γιατί σε καιρό που αυτοί δεν το ελπίζουν, θα εξαφανισθούν οι εχθροί τους όπως έχει γραφεί, «έχασε την πολεμική του δύναμη ο μαχητής της Βαβυλώνος» [ἐξέλιπε μαχητὴς Βαβυλῶνος τοῦ πολεμεῖν] (Ιερ. 28,30).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. Πως πρέπει να γυμνάζουμε το νου μας, για να τον φυλάμε από την αγνωσία.
Αν η απιστία στον εαυτό μας και η ελπίδα στον Θεό, οι τόσο απαραίτητες σ’ αυτό τον πόλεμο, μείνουν μοναχές, όχι μόνον δεν θα νικήσουμε, αλλά και θα γκρεμιστούμε σε πολλά κακά. Γι’ αυτό το λόγο, κοντά σε αυτές χρειάζεται και η εκγύμναση, που είναι το τρίτο πράγμα που είπαμε στην αρχή, η οποία πρέπει να γίνεται πρώτα με το νου και με τη θέληση.
Και τον μεν νου πρέπει να φυλάμε από την αγνωσία, η οποία είναι σε αυτόν πολύ αντίθετη, επειδή τον σκοτίζει και του εμποδίζει στην γνώση της αλήθειας, η οποία είναι το δικό του αντικείμενο. Γι’ αυτό είναι ανάγκη να τον γυμνάζουμε, ώστε να γίνει λαμπρός και καθαρός, για να μπορεί να διακρίνει καλά εκείνο που μας χρειάζεται, για να καθαρίσουμε την ψυχή μας από τα πάθη και να την στολίσουμε με τις αρετές.
Αυτή λοιπόν την λαμπρότητα του νου μπορούμε να την αποκτήσουμε με δύο τρόπους· ο πρώτος και πλέον αναγκαίος, είναι η προσευχή, με την οποία παρακαλούμε το Άγιο Πνεύμα να καταδεχθεί να σκορπίσει το θείο του φως μέσα στις καρδιές μας, το οποίο, βέβαια, θα το κάνει αν ζητήσουμε πραγματικά μόνο τον Θεό, αν κάνουμε το θέλημα του το άγιο και αν υποτάξουμε κάθε τι μας στη συμβουλή και ερώτηση των εμπείρων και πνευματικών μας Πατέρων.
Ο δεύτερος τρόπος είναι, μία παντοτινή γύμναση βαθιάς σκέψεως και θεωρίας των πραγμάτων, για να γνωρίσουμε με αυτή, ποια πράγματα είναι καλά, ποια κακά, όχι όπως τα κρίνει λανθασμένα η αίσθηση και ο κόσμος, αλλά καθώς τα κρίνει ο ορθός λόγος και το Πνεύμα το Άγιο, δηλαδή, η αλήθεια των θεόπνευστων Γραφών και των πνευματοφόρων Πατέρων και Διδασκάλων της Εκκλησίας μας. Γιατί, όταν αυτή η σκέψη και θεωρία γίνει σωστή και όπως πρέπει, μας κάνει να γνωρίσουμε καθαρά ότι πρέπει να θεωρούμε μηδέν και μάταια και ψεύτικα όλα εκείνα που αγαπά και με διαφόρους τρόπους ζητάει ο τυφλός και διεφθαρμένος κόσμος.
Δηλαδή, ότι οι τιμές και οι ηδονές και ο πλούτος του κόσμου δεν είναι τίποτα άλλο, παρά ματαιότητα και θάνατος της ψυχής.
Οτι οι βρισιές και οι δυσφημίσεις που μας κάνει ο κόσμος, προξενούν σε μάς αληθινή δόξα και οι θλίψεις χαρά. Ότι το να συγχωρούμε τους εχθρούς μας και να τους κάνουμε καλό, είναι μεγαλοψυχία και μία από τις μεγαλύτερες ομοιότητες με τον Θεό.
Ότι περισσότερο ισχύει το να καταφρονήσει κάποιος τον κόσμο, παρά να είναι εξουσιαστής όλου του κόσμου. Ότι το να υπακούει κάποιος θεληματικά, είναι μία πράξη μάλλον μεγαλόψυχη και γενναία, παρά το να υποτάσσει και να προστάζει μεγάλους βασιλείς.
Ότι η ταπεινή γνώση του εαυτού μας, πρέπει να τιμάται περισσότερο από το ύψος όλων των επιστημών.
Ότι το να νικήσουμε και να νεκρώσουμε τα θελήματά μας και τις ορέξεις μας, όσο και αν είναι μικρές, είναι άξιο μεγαλυτέρου επαίνου, παρά το να καταπολεμήσουμε πολλά κάστρα, να κατατροπώσουμε δυνατά στρατόπεδα με τα όπλα στα χέρια και το να κάνουμε θαύματα ή να αναστήσουμε νεκρούς.
ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΛΑΝΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Η ΟΠΟΙΑ ΜΑΣ ΛΕΕΙ ΟΤΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΡΙΟ.
Και το γιατρικό είναι έτοιμο και δραστικό, για να δοθεί στους πολεμιστές, που γυρεύουν τον Θεό και την βοήθειά του, με σταθερή ελπίδα
ΔΙΟΤΙ ΜΑΘΑΜΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΛΛΙΣΤΟ ΓΟΥΕΑΡ ΟΤΙ ΕΜΠΝΕΥΣΤΗΚΕ ΤΗΝ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΑΙΡΕΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΡΩΜΑΝΙΔΗ.ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΑΥΤΗ ΕΚΛΕΨΕ Ο ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ ΑΝΑΓΚΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΝΑ ΠΟΝΤΑΡΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΘΑΡΣΗ ΤΟΝ ΦΩΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΩΣΗ, ΤΟΝ ΜΟΝΟΦΥΣΙΤΙΣΜΟ, ΠΟΥ ΚΕΝΤΡΩΣΕ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΙΕΛΥΣΕ.
ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΩΣ ΦΑΝΕΡΩΝΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΨΕΥΔΟΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΖΗΖΙΟΥΛΑ ΣΑΝ ΜΟΝΟΦΥΣΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΘΟΤΙ ΑΓΝΟΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΣΙΛΑ ΟΤΙ ΔΕΝ ΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΟΛΟΙ ΤΟΝ ΑΓΙΑΣΜΟ.
ΓΙΑ ΝΑ ΦΤΑΣΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΤΡΑΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΟΝΟΦΥΣΙΤΙΣΜΟΥ ΤΗΣ Β' ΒΑΤΙΚΑΝΕΙΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΟΛΗΣ ΤΗΣ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΑΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΤΑ ΦΙΟΡΕ. ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΔΡΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΣΑΡΚΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΕΚ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΑΓΙΟΥ ΚΑΙ ΜΑΡΙΑΣ ΤΗΣ ΠΑΡΘΕΝΟΥ ΚΑΙ ΟΧΙ ΕΝΣΑΡΚΩΜΕΝΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΗΔΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΕΝΝΙΑΛΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΡΜΑ, ΤΟΥ ΞΙΩΝΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ.
Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΕΥΚΟΛΙΑ ΟΠΩΣ Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ Η ΟΠΟΙΑ ΕΧΕΙ ΣΚΟΠΟ ΤΗΣ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΤΗΝ ΖΩΗ ΜΑΣ ΕΥΚΟΛΗ,ΕΥΧΑΡΙΣΤΗ, ΥΠΕΡΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΤΑ ΦΥΣΙΝ ΟΡΙΑ.
Πνευματικά Γυμνάσματα 12 Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου
Συνέχεια από Δευτέρα 26. Οκτωβρίου 2026
Πνευματικά Γυμνάσματα 12
Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου
ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ
Τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μεταχειρίζεται κάθε Χριστιανὸς ὅπου ἐπιθυμεῖ νὰ σώσῃ τὴν ψυχήν του, διαμοιρασμένα εἰς Μελέτας, Ἐξετάσεις καὶ Ἀναγνώσεις.
ΜΕΛΕΤΗ ΙΒ:
Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου
ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ
Τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μεταχειρίζεται κάθε Χριστιανὸς ὅπου ἐπιθυμεῖ νὰ σώσῃ τὴν ψυχήν του, διαμοιρασμένα εἰς Μελέτας, Ἐξετάσεις καὶ Ἀναγνώσεις.
ΜΕΛΕΤΗ ΙΒ:
΄Περὶ τῶν τιμωριῶν τοῦ ᾅδου.
Α΄. Ὅτι εἶναι πολλαὶ εἰς τὴν ποσότητα.
Β΄. Ὅτι εἶναι δειναὶ εἰς τὴν ποιότητα.
Γ΄. Ὅτι εἶναι αἰώνιαι.
α΄.
Συλλογίσου τὸ πλῆθος καὶ τὴν ποσότητα τῶν τιμωριῶν ὅπου εὐρίσκονται εἰς τὸν ἅδην ἀπὸ τὰς ὁποίας πάσχει ἡ ψυχὴ ἑνὸς κολασμένου διότι ἐκεῖ ἔχουν νά συναχθοῦν ὅλαι ὁμοῦ αἱ δυστυχίαι καὶ τὰ κακά· «συνάξω εἰς αὐτοὺς κακά» (Δεύτερον, λβ'. 23.) ὅθεν καὶ κάθε λογῆς πόνος καὶ κάθε ἀνάγκη θέλει ἔχει ἄδειαν νὰ τιμωρῇ ἐκεῖνον τὸν ταλαίπωρον ὅπου καταδικασθῇ ἐκεῖ, ὡς λέγει ὁ Ἰώβ, «πάσα ἀνάγκη ἐπ' αὐτὸν ἐπελεύσεται» (κ' 22) ὅλαι αἱ ἐξωτερικαὶ αἰσθήσεις τοῦ σώματος, ὅπου ἐστάθησαν ὄργανα τῆς ψυχῆς εἰς τὸ νὰ ἁμαρτάνῃ, τότε θέλουν γίνει ὄργανα εἰς τὸ νὰ τὴν θλίβουν καὶ νὰ τὴν κολάζουν, ὡς λέγει ὁ Σολομὼν «δι' ὧν τὶς ἁμαρτάνει, διὰ τούτων κολάζεται». (Σοφ. ια΄. 17) καὶ ἡ μὲν ὅρασις ἀντὶ διὰ τὰς ἀσμένους θεωρίας τοῦ κόσμου θέλει παιδεύει τὴν ψυχὴν μὲ τὰς τρομακτικὰς θεωρίας τῶν ἀγρίων δαιμόνων καὶ τῶν κολασμένων· ἡ δὲ ἀκοή, διὰ τὰ ἀπρεπῆ καὶ αἰσχρὰ λόγια ὅπου ἤκουσεν εἰς τὸν κόσμον, δὲν θέλει ἀκούει ἄλλο παρὰ θρήνους καὶ ἀναστεναγμοὺς καὶ κατάρας· ἡ ὄσφρησις ἀντὶ διὰ τὰς μυρωδίας ὅπου εἶχεν ἐδῶ, θέλει ὀσφραίνεται ἐκεῖ ὅλο δυσωδίας καὶ βρώμας καὶ καθεξῆς αἱ ἂλλαι αἰσθήσεις. Αἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς, ὡς πλέον εὐγενέστεραι καὶ λεπτότεραι θέλουν λαμβάνει καὶ πλέον μεγαλύτερα βάσανα· ἡ φαντασία θέλει κυματίζει πάντοτε εἰς ἕνα πέλαγος λύπης· ἡ μνήμη θέλει θλίβεται πάντοτε ἐνθυμουμένη τὸν χρυσὸν καιρὸν ὅπου ἄφησε καὶ ἐπέρασεν εἰς τὰ μάταια, ὁ νοῦς δὲν θέλει ἠμπορεῖ νὰ δίδεται εἰς ἄλλην θεωρίαν, παρὰ εἰς τὸ νὰ στοχάζεται τὴν ἀθλιότητά του· ἡ θέληαις ἔχει νὰ λυσσᾷ πάντοτε ἀπὸ μίσος καὶ καταφρόνησιν ἐναντίον τῶν δαιμόνων ὅπου τῆς δίδουν τὴν τιμωρίαν, καὶ ὅπου τὴν ἐπλάνησαν· ἐναντίον τῶν κτισμάτων ὅπου ἐσυνήργησαν εἰς τὸ νὰ ἁμαρτήσῃ καὶ ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ της ὅπου ἥμαρτεν.
Καὶ διὰ νὰ ἀφήσω ὅλα τὰ ἄλλα εἴδη τῆς κολάσεως, τὸν τάρταρον, τὸν κλαυθμόν, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, τὸν σκώληχα τὸν ἀτελεύτητον, τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον καὶ τὰ λοιπά, μόνον τὸ πῦρ θέλει εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ προξενῇ εἰς τοὺς ἁμαρτωλοὺς μίαν ἄπειρον κόλασιν· ἐπειδὴ τὸ πῦρ ἐκεῖνο θέλει ἔχει μίαν ὑπερβολικὴν δύναμιν, διὰ νὰ καίῃ τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν ἐκείνων τῶν ἀθλίων ἁμαρτωλῶν, μὲ τόσην καυστικὴν ἐνέργειαν, ὅπου ἂν ἤθελε πέσῃ εἰς τὸ πῦρ ἐκεῖνο ἕνα βουνόν, ἤθελεν ἀναλύσει εἰς μίαν στιγμὴν μέσα εἰς ἐκείνας τὰς φλόγας ὡσὰν κερί, καθὼς εἶναι γεγραμμένον «πῦρ ἐκκέκαυται ἐκ τοῦ θυμοῦ μου, καυθήσεται ἕως ᾅδου κατωτάτου, φλέξει θεμέλια ὀρέων». (Δευτερονόμ. λβ'. 22.) ὤ, ἀλλοίμονον εἰς ἔμε! καὶ τὶς θέλει δυνηθῆ νὰ κατοικῇ μέσα εἰς τοιοῦτον πύρ, ὅπου ἔχει νὰ τὸν κατατρώγῃ παντοτεινά; «πῦρ κατέδεται ὑμᾶς (Ἡσ. λγ'. 11) καὶ πῦρ ὅπου ἔχει νὰ εἶναι πάντοτε ζοφῶδες καὶ σκοτεινόν, καθὼς λέγει ὁ Δαβὶδ «φωνὴ Κυρίου διακόπτοντος φλόγα πυρὸς» (ψαλ. κη'. 7)51 μὲ ὅλον τοῦτο καὶ αὐτὴ ὅλη ἡ κόλασις τοῦ πυρὸς μαζὶ μὲ ὅλα τὰ ἄλλα κολαστήρια, ἤθελαν εἶναι σχεδὸν εὐκολοϋπόφερτος ἀνίσως καὶ δὲν ἐπροστίθετο κοντὰ εἰς αὐτήν καὶ ἄλλη μία ἀσυγκρίτως μεγαλυτέρα καὶ αὕτη εἶναι ἡ στέρησις τοῦ Θεοῦ δι'ὅλους τοὺς αἰῶνας, ἥτις εἶναι ἡ ἄπειρος ζημία τῶν κολαζομένων, διότι ὑστερεῖ τοὺς ἀθλίους παντοτεινὰ ἀπὸ ἕνα ἄπειρον ἀγαθὸν ὅθεν, καθὼς τὸ νὰ βλέπῃ τίς τὸν Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο ὅπου ἰδίως καὶ καθ'αὐτὸ κάμνει τὸν παράδεισον, παράδεισον ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, αὐτὸ εἶναι ὁ ἴδιος ὁ παράδεισος· ἔτσι πάλιν ἐκ τοῦ ἐναντίου τὸ νὰ μὴ βλέπει τίς ποτὲ τὸν Θεόν τοῦτο εἶναι ἰδίως καὶ καθ' ἑαυτὸ ἐκεῖνο ὅπου κάμνει τὸν ἅδην, ἅδην ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, αὐτὸ εἶναι ὁ ἴδιος ὁ ἄδης καὶ ὅπου κάμνει τοὺς κολασμένους τοῦ ᾅδου νὰ εἶναι καὶ νὰ ὀνομάζωνται κολασμένοι· τὰ δὲ ἐπίλοιπα βάσανα ὅπου αὐτοὶ δοκιμάζουν, ὅσον καὶ ἂν ἦναι πολλὰ καὶ μεγάλα δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἕνα παρακολούθημα ἐκείνης τῆς στερήσεως τοῦ Θεοῦ, τὸ ὁποῖον σχεδὸν οὐδὲ τὸ ψηφοῦν. Καὶ ἐπ᾿ ἀλήθειας ὁ Ἀβεσσαλώμ ἔλεγε πὼς προκρίνει καλλίτερα τὴν ἐξορίαν καὶ τὸν ἴδιον θάνατον παρὰ νὰ ὑστερῆται τὴν θεωρίαν τοῦ προσώπου τοῦ πατρὸς τοῦ Δαβίδ· «ἵνα τί ἦλθον ἐκ Γεσούρ; Ἀγαθὸν μοι ἦν εἶναι ἐκεῖ· καὶ νῦν ἰδοὺ τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως οὐκ εἶδον εἰδέ ἐστιν ἐν ἐμοὶ ἀδικίᾳ καὶ θανάτωσὸν με» (Β΄. Βασ. ιδ'. 32) πῶς θέλει ὑποφέρει μία ταλαίπωρος ψυχή, ὅπου εἶναι κτισμένη διὰ μόνον καὶ μόνον τὸν Θεόν, τὸ νὰ ὑστερῆται πάντοτε τὴν γλυκυτάτην καὶ χαροποιὰν θεωρίαν τοῦ θείου προσώπου Του καὶ νὰ ἦναι διὰ παντὸς εὐγαλμένη ἀπὸ τὸ ἴδιον κέντρον της, Ὅθεν καλὰ εἶπεν ὁ μέγας Βασίλειος καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος ὅτι ἡ στέρησις τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ βαρύτερα ἀπὸ ὅλας τὰς κολάσεις· ὁ μὲν γὰρ Βασίλειος οὕτω λέγει «Θεοῦ ἀλλοτρίωσις καὶ ἀποστροφὴ καὶ τῶν ἐκεῖσε προσδοκωμένων κολάσεων βαρύτερον ἐστί τῷ πεσόντι» ὁ δὲ θεῖος Χρυσόστομος οὕτω «Κἄν μυρίας τὶς θῇ γεέννας οὐδὲν τοιοῦτον ἐρεῖ οἷον τῆς μακαρίας ἐκείνης ἐκπεσεῖν δόξης» (ὁμιλ. κδ'. εἰς τὸν Ματθ.)
Τώρα λοιπὸν ὅπου ἐπαρουσιάσθηκαν εἰς τὸν νοῦν σου σύντροφέ μου ἁμαρτωλὲ τέτοιαι ἀλήθειαι τί λέγεις; Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ φοβηθῇς πλέον ἐσὺ τὸν Θεὸν ὅπου ἔτσι κολάζει τοὺς ἁμαρτωλοὺς μὲ τοιαύτην αὐστηράν καὶ ἄπειρον κόλασιν; «Φοβήθητε τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ» (Ματθ. ι. 28). Εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύῃς ἐσὺ πῶς εἶναι ἑτοιμασμένα διὰ τοὺς ἁμαρτωλοὺς τοιαῦτα φοβερὰ βάσανα, καὶ ἔπειτα νὰ ζῆς μὲ τὴν ἁμαρτίαν εἰς ὅλον τὸν καιρὸν τῆς ζωῆς σου; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἠξεύρῃς πῶς μέσα εἰς ἐκείνην τὴν ἄσβεστον κάμινον τοῦ πυρὸς ρίπτονται ὅλοι οἱ παραβάται τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐσὺ νὰ παραβαίνῃς ἀφόβως τὰς προσταγὰς τοῦ Κυρίου, καὶ νὰ μὴ ψηφᾷς τοιαύτην αἰώνιον τιμωρίαν; Τιμωρίαν ὅπου τὴν φρίττουν καὶ τὴν φοβοῦνται καὶ οἱ ἴδιοι δαίμονες καὶ διὰ τοῦτο παρακαλοῦν τὸν Κύριον νὰ μὴ τοὺς βάλῃ εἰς αὐτὴν «καὶ παρεκάλει αὐτόν, (ὁ λεγεὼν) ἵνα μὴ ἐπιτάξῃ αὐτοῖς εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελθεῖν». (Λουκ. η. 3).
Μὴ ἀγαπητέ, μὴ φθάσῃς εἰς τόσην ἀναισθησίαν καὶ ἀφροσύνην, ὅπου νὰ παίζῃς τρόπον τινὰ καὶ ἐσὺ τριγύρω εἰς τὸ στόμα μιᾶς τοιαύτης φρικτῆς καμίνου τῆς κολάσεως, ὡσὰν οἱ χαλδαῖοι ἐκεῖνοι περὶ τὴν κάμινον τῶν τριῶν παίδων· ἀλλὰ στοχαζόμενος πόσαι καὶ πόσαι φοραί ἐρρίφθης μόνος σου εἰς ἐκείνην τὴν ἄβυσσον διὰ τὰς ἁμαρτίας ὅπου ἔκαμνες, ἐὰν ὁ Θεὸς, διὰ τὴν ἄπειρόν του ἐλεημοσύνην, δὲν ἤθελεν σὲ κρατήσῃ μὲ τὸ χέρι Του, δίδωντάς σου καιρὸν νὰ μετανοήσῃς, διὰ νὰ λυτρωθῇς ἀπὸ ἐκείνην τὴν καταδίκην, δοξολόγει χιλίας φοράς τὸ ἅγιόν Του ὄνομα, φύλαττε εἰς τὸ ἑξῆς τὰς ἁγίας Του ἐντολὰς καὶ εὐχαρίστησον ἀπὸ καρδίας, διότι σοῦ ἔδωκεν καιρὸν νὰ διορθωθῇς, τὸν ὁποῖον καιρὸν δὲν ἔδωκεν εἰς ἄλλους ὀλίγον πταίστας ἀπὸ λόγου σου. Φρίξον εἰς τὸν κίνδυνον ὅπου εὐρίσκεσο ἕως τώρα, διὰ νὰ κολασθῇς αἰωνίως κατὰ τὸν ψαλμωδόν, «παραβραχὺ παρώκησε τῷ ᾅδῃ ἡ ψυχή μου.» (Ψαλμ. όγ'. 17). καθὼς φρίττει μεγάλως καὶ ἕνας ὅπου περιπατήσῃ ὅλην τὴν νύκτα εἰς τὴν ἄκραν ἑνὸς κρημνοῦ, καὶ ὅταν ἀνατείλῃ τὸ φῶς, τότε γνωρίζει τὸν κίνδυνον καὶ εἰς ὅλον τὸ ὕστερον ἐπειδὴ ἡ ἐνθύμησις τοῦ πλήθους τῶν τιμωριῶν τῆς κολάσεως, εἶναι μεγάλον χαλινάρι ὅπου ἐμποδίζει τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τὴν ἁμαρτίαν, παρακάλεσε τὸν Κύριον νὰ ἐντυπώσῃ τὴν ἐνθύμησιν ταύτην βαθέως εἰς τὴν καρδίαν σου διὰ τῆς χάριτός Του διὰ νὰ ἦσαι προσηλωμένος ὅλος εἰς τὸν φόβον αὐτὸν καὶ νὰ μὴ δύνασαι νὰ ἁμαρτάνης καθὼς λέγει ὁ Σειράχ «Μιμνήσκου τὰ ἔσχατά σου, καὶ οὐ μὴ ἁμαρτήσῃς εἰς τὸν αἰῶνα», (ζ'. 36).
β΄.
Συλλογίσου τὴν ποιότητα καὶ δεινότητα τῶν κολαστηρίων τοῦ ᾅδου ὅπου δὲν ἔχουν κανένα καλόν, οὔτε καμμίαν παρηγορίαν· ὅτι, καθὼς εἰς τὸν παράδεισον εἶναι ὅλα τὰ χαροποιὰ καθαρά, χωρὶς καμμίαν θλίψιν, ἐπειδὴ καὶ ὁ παράδεισος εἶναι ὁ ξεχωριστὸς τόπος μόνων καὶ μόνων τῶν ἀγαθῶν, ἔτσι καὶ εἰς τὸν ἅδην ὅλα τὰ βάσανα εἶναι καθαρά, χωρὶς καμμίαν ἀναψυχήν, ἐπειδὴ καὶ ὁ ᾅδης εἶναι ὁ ξεχωριστὸς τόπος μόνων καὶ μόνων τῶν βασάνων. Ἐκεῖνος ὁ ταλαίπωρος πλούσιος, ὅπου ἀναφέρει τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, πόσον ὀλίγον νερὸν ἐζητοῦσεν; Μίαν μοναχὴν σταλαγματιάν, ὅπου ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ εἰς τὸ ἄκρον ἑνὸς δακτύλου «πάτερ Ἁβραὰμ ἐλέησόν με καὶ πέμψον Λάζαρον, ἵνα βάψῃ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου αὐτοῦ ὕδατος, καὶ καταψύξῃ μου τὴν γλῶσσαν» (Λουκ. ις. 24)· ἀλλ᾽ ὅμως οὔτε τὸ τόσον ὀλίγον ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ· διότι αἱ τιμωρίαι τοῦ ᾅᾄδου δὲν ἔχουν οὐδὲ μίαν σταλαγματιὰν παρηγοριάς ὅθεν καθ' ἕνας ἀπὸ τοὺς κολασμένους ἔχει νὰ λέγῃ ἐκεῖνο τὸ τοῦ Ωσηέ· «παράκλησις κέκρυπται ἀπὸ ὀφθαλμῶν μου». (ιγ'.14) Εἰς τοῦτον τὸν κόσμον εἶναι μεμιγμέναι πάντοτε αἱ θλίψεις μὲ τὰς παρηγορίας· τὰ καλὰ μὲ τὰ κακά· αἱ δυστυχίαι μὲ τὰς εὐτυχίας· ὅθεν ἂν τύχῃ νὰ ἀσθενήσῃ κανένας καὶ μάλιστα πλούσιος, παρευθὺς πόσα δυναμωτικὰ ἰατρικά τοῦ κατασκευάζουν; πόσας παρηγορίας τοῦ κάμνουν; διότι ὅλοι οἱ φίλοι προστρέχουν νὰ τὸν ἐπισκεφθούν· ὅλοι οἱ συγγενεῖς πηγαίνουν καὶ τὸν συμπονέσουν· οἱ ἰατροί ὅλοι τρέχουν διὰ νὰ τὸν ἰατρεύσουν οἱ δούλοι ὅλοι στέκονται πρόθυμοι εἰς τὰς ὑπηρεσίας, ἡ σύζυγος τὸν παραστέκει· τὰ τέκνα τοῦ συνομιλοῦν· ὅλη ἡ φαμελία τὸν περιτριγυρίζει· ἀνίσως ὅμως ἐκεῖνος ὁ ταλαίπωρος ἐπέρασε τὴν ζωήν του μὲ ἁμαρτίας καὶ ἀποθάνῃ ἀδιόρθωτος, ἀλλοίμονον εἰς αὐτὸν· διότι τὰς παρηγορίας ταύτας διαδέχονται αἱ ἀπαρηγόρηται τιμωρίαι τοῦ ἄᾅδου, κατὰ τὸν Ἰώβ. «συνετέλεσεν ἐν ἀγαθοῖς τὸν βίον αὐτοῦ, ἐν δὲ ἀναπαύσει ᾅδου ἐκοιμήθη» (κα'. 13)· τότε ἐκεῖνος δὲν θέλει λάβῃ πλέον ἐκεῖ ἀπό τινα καμμίαν παρηγορίαν εἰς τὸν αἰῶνα, δὲν θέλει δυνηθῆ ποτὲ νὰ ἀναπνεύσῃ ὀλίγον αέρα δροσερον· δὲν θέλει ἰδεῖ ὀλίγον φῶς· δὲν θέλει ἀναπαυθῆ οὐδὲ μίαν στιγμὴν δὲν θέλει στοχασθή κανέναν λογισμὸν παρηγορητικὸν τῶν βασάνων του ἀλλὰ μάλιστα θέλει καταρᾶται χιλιάδες φορές τὸν ἑαυτόν του, τὴν ἀγνωσίαν του, τὸν πλοῦτον του, τὰς ἡδονάς του καὶ τὰς ἄλλας παρηγορίας ὅπου ἀπήλαυσεν εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, διὰ τὰ ὁποῖα ὅλα ἐκαταδικάσθη ὁ ἄθλιος νὰ εὑρίσκεται εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον τῶν βασάνων· τότε θέλει λέγει εἰς τὸν ἑαυτόν του· ὦ, ἀλλοίμονον εἰς ἐμὲ τὸν δυστυχῆ, ὅτι διὰ πλούτον προσκαιρον καὶ διὰ ματαίας δόξας καὶ ἀπολαύσεις τοῦ κόσμου, ταὐτὸν εἰπεῖν διὰ σκιάς καὶ καπνοὺς καὶ ὀνείρατα, ἔσφαλα εἰς τὸν Θεόν μου καὶ ἐχωρίσθηκα ἀπὸ τὴν βασιλείαν Του καὶ καταδικάζομαι ἐδῶ κάτω αἰώνια· ὤ, ἀλλοίμονον εἰς ἐμέ! Ὅτι ἤκουα τὸ Εὐαγγέλιον καὶ μοῦ ἐφαίνετο μύθος· μὲ ἐσυμβούλευον οἱ πνευματικοὶ καὶ δὲν τοὺς ἤκουα· μὲ ἐδίδασκον οἱ διδάσκαλοι καὶ ἐγὼ δὲν ἐψήφουν τὰ λόγια τους «ἄρα ἐπλανήθην ἀπὸ ὁδοῦ ἀλήθειας, καὶ τὸ τῆς δικαιοσύνης φῶς οὐκ ἐπέλαμψε μοι» (Σοφ. ε'. 6) Εἰπέ μου τώρα ἐσὺ ἀγαπητὲ ὅπου μελετᾷς ταῦτα· ἔγινες ποτὲ ἄξιος διὰ νὰ καταδικασθῇς ἀπὸ τὴν Θείαν Δικαιοσύνην εἰς αὐτὴν τὴν κατηραμένην χώραν τῶν κολασμένων, ἀπὸ τὴν ὁποίαν λείπει κάθε καλὸν καὶ κάθε παρηγορία; Ἐὰν ἔγινες ἄξιος (καὶ ἴσως χιλίας φοράς νὰ ἔγινες μὲ τὰς ἁμαρτίας σου) ἐγὼ δὲν ἠξεύρω νὰ σοῦ εἰπῶ ποταπὴν εὐχαριστίαν πρέπει νὰ προσφέρῃς εἰς τὸν Θεόν, ὅπου νὰ εἶναι ἀνάλογος εἰς μίαν τόσον μεγάλην εὐεργεσίαν ὅπου σου ἔκαμνε καὶ δὲν σὲ ἐκαταδίκασεν ἔως τώρα, ἀλλὰ σὲ ὑπομένει τόσον καιρὸν βέβαια αὐτὴ ἡ ὑπομονὴ ὅπου σοῦ ἔκαμνεν, εἶναι μεγαλυτέρα εὐεργεσία παρὰ νὰ ἤθελε σὲ ἀφήσῃ νὰ πέσῃς εἰς ἐκείνας τὰς φλόγας καὶ ἔπειτα νὰ σὲ βγάλῃ· διὰ τοῦτο καὶ περισσότερον χρεωστεῖς νὰ εὐχαριστῇς τώρα τὸν ἐλευθερωτήν σου Θεὸν διὰ τὴν ὑπομονὴν ταύτην, παρὰ ἂν σὲ ἔβγαζεν πραγματικῶς ἀπὸ τὴν κόλασιν φοβοῦ ὅμως, καὶ πολλὰ φοβοῦ, μήπως ἐκεῖνο ὅπου δὲν ἠκολούθησεν ἔως τώρα, σοῦ ἀκολουθήσῃ εἰς τὸ ἐρχόμενον καὶ δὲν σὲ ὑπομείνῃ πλέον ὁ Θεὸς, ἀλλὰ σὲ ἀφήσῃ νὰ καταδικασθῇς εἰς τὴν κόλασιν, ἐὰν φανῆς ἀχάριστος εἰς Αὐτὸν καὶ δὲν φυλάξῃς τὰς ἐντολάς Του λοιπὸν θαύμασεν ἀδελφέ εἰς τὴν τόσην ἀστοχασιάν σου καὶ εἰς τὴν ἀχαριστίαν ὅπου ἔδειξες εἰς τὸν Θεὸν ἔως τώρα· καὶ ἀφιέρωσεν ὅλον τὸ ὑπόλοιπον τῆς ζωῆς σου εἰς τὴν δούλευσιν καὶ εὐαρέστησιν τοῦ Κυρίου, συλλογιζόμενος πὼς αὐτὴ ἡ ζωή σου ἐδόθη δι' αὐτὸ καὶ μόνον τὸ τέλος διὰ νὰ μετανοήσης, διὰ νὰ διορθωθῇς κατὰ πάντα καὶ διὰ νὰ μὴ πέσῃς εἰς ἐκεῖνα τὰ κολαστήρια· καὶ τέλος πάντων, παρακάλεσεν τὸν Λυτρωτὴν Σου νὰ μὴ σὲ βαρεθῇ διὰ τὴν ἀχαριστίαν σου, μηδὲ νὰ σὲ κόψῃ ὡσὰν τὴν ἄκαρπον ἐκείνην συκῆν, ἀλλὰ νὰ σὲ ἀφήσῃ καὶ τοῦτο τὸ ἔτος, διὰ νὰ ἐπιμεληθῇς τὴν σωτηρίαν σου καὶ διὰ νὰ κάμης κανένα καρπὸν ἄξιον τῆς βασιλείας Του, ἵνα μὴ βληθῆς εἰς ἐκεῖνο τὸ πῦρ τὸ ἄσβεστον. «Κύριε ἅφες αὐτὴν καὶ τοῦτο τὸ ἔτος ἕως ὅτου σκάψω περὶ αὐτὴν καὶ βάλω κοπρίαν, κἄν μὲν ποιήσῃ καρπόν· εἰ δὲ μὴ γε, εἰς τὸ μέλλον ἐκκόψῃς αὐτήν». (Λουκ. ιγ'. 8)
γ΄.
Συλλογίσου ἀγαπητέ, τὴν αἰωνιότητα αὐτῶν τῶν κολάσεων, ἡ ὁποία αὐξάνει ἀπείρως τὴν ἀθλιότητα τῶν κολασμένων διότι καὶ μία ἐλαφρὴ τιμωρία ὅπου νὰ ἦναι αἰώνιος καὶ παντοτεινή, εἶναι μία κόλασις ἄπειρος, πόσω μάλλον εἶναι ἄπειροι αἱ τιμωρίαι τῆς κολάσεως, ὅπου εἶναι τόσον πολλαῖ εἰς τὸν ἀριθμὸν καὶ τόσον δειναί καὶ ἀπαρηγόρηται εἰς τὴν ποιότητα, ὅταν εἶναι καὶ αἰώνιαι; Ἀλλοίμονον εἰς ἐμέ! καὶ ἐὰν ἐσὺ ἀδελφὲ δὲν ὑποφέρης ἕνα ψύλλον μέσα εἰς τὸ αὐτί σου διὰ μίαν μοναχὴν ὥραν· ἐὰν δὲν ὑποφέρῃς τὸ δάγκωμα τῶν κορέων εἰς μίαν μοναχὴν νύκτα· ἐὰν σοῦ φαίνεται ἀνυπόφορος μία ἐλαφρὴ καύσις ὅταν σὲ βασανίζῃ δύο τρεῖς ὥρας, πῶς θέλεις ὑποφέρει νὰ εὑρίσκεσαι μέσα εἰς τὸ πῦρ τῆς γεέννης καὶ εἰς τόσας φοβερὰς τιμωρίας αἰωνίως καὶ παντοτεινά, χωρὶς ἐλπίδα νὰ γλυτώσῃς ποτὲ ποτέ; Ποῖος ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ἤθελεν εὑρεθῆ τόσον ἄγνωστος, ὅπου νὰ θελήσῃ νὰ ἀπολαύσῃ πρῶτον ὅλας τὰς τρυφὰς τοῦ Σολομῶντος καὶ ὕστερον ἀπὸ τὴν ἀπόλαυσιν ἐκείνων νὰ σταθῇ ζωντανὸς μίαν μοναχὴν ἡμέραν μέσα εἰς τὴν φωτιάν; Βέβαια οὐδεὶς· καὶ μὲ ὅλον τοῦτο, τόσοι χριστιανοὶ εὑρίσκονται τόσον ἄγνωστοι, ὅπου διὰ νὰ ἀπολαύσουν μίαν στιγμὴν κτηνώδους ἡδονῆς, προκρίνουν νὰ σταθοῦν παντοτεινὰ εἰς μίαν φλόγα τῆς γεέννης, ἥτις εἶναι τόσον καυστική, ὅπου κοντὰ εἰς αὐτήν, ἡ φωτιὰ τούτου τοῦ κόσμου συγκρινομένη, εἶναι μία φωτιὰ ζωγραφισμένη· ὦ ἀνόητον, ἀνόητον γένος τῶν ἀνθρώπων!
Ἡ αἰωνιότης τῆς κολάσεως ἐφόβισεν ὅλους τοὺς παλαιοὺς ἁγίους, καὶ τοὺς ἔκαμνεν νὰ ἀποφύγουν μὲ τόσην σπουδὴν τὰς ἡδονὰς τοῦ κόσμου καὶ νὰ ἐναγκαλισθοῦν μὲ τόσην θερμότητα τὴν αὐστηρότητα τῆς μετανοίας, διότι εἶχον πάντοτε εἰς τὸν νοῦν τους τὴν ἐνθύμησίν της. Ἡ αἰωνιότης τῆς κολάσεως ἔκαμνεν τοὺς μάρτυρας νὰ στέκωνται ἀνδρειωμένοι εἰς τὰ μαρτύρια, καὶ νὰ μὴν ἀρνοῦνται τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ· ἡ αἰωνιότης τῆς κολάσεως κατέπεισεν τόσους βασιλεῖς καὶ βασιλοπούλας νὰ ἀρνηθοῦν τὸν κόσμον καὶ νὰ γίνουν καλόγηροι, καὶ ἐγέμισεν τὰς ἐρήμους καὶ τὰ σπήλαια ἀπὸ ἀσκητὰς καὶ τὰ μοναστήρια ἀπὸ μοναχοὺς. Ἀλλ᾽ ὦ αἰωνιότης, αἰωνιότης τῆς κολάσεως, διατὶ καὶ τώρα δὲν κάμνεις μίαν τοιαύτην ἐνέργειαν, εἰς τὰς καρδίας τῶν χριστιανῶν; Διατὶ δὲν τοὺς κάμνεις νὰ σὲ αἰσθανθοῦν, καὶ νὰ σὲ φοβηθοῦν; αὐτοὶ ἀκούουν αἰωνιότης κολάσεως καὶ νομίζουν πῶς εἶναι ἕνας ἦχος εἰς τὸν ἀέρα· ἕνας λόγος κενὸς καὶ μία λέξις ψιλὴ πεντασύλλαβος καὶ ἄλλο οὐδέν, διὰ τοῦτο ξεφαντώνουν, παίζουν, γελοῦν, καὶ ζοῦν μὲ τόσην μεγάλην ἀδιαφορίαν καὶ ἀφοβίαν, ὡσὰν νὰ μὴν ἦτο τελείως αἰώνιος κόλασις. Καὶ ἡ αἰτία εἶναι, ἢ διότι δὲν ἔχουν εἰς τὸν νοῦν τους τὴν ἐνθύμησιν τῆς αἰωνιότητος, ἢ διότι δὲν καταλαμβάνουν καλὰ τί θέλει νὰ εἰπῇ αἰωνιότης κολάσεως, ἐπειδὴ ἂν τὴν ἐκαταλάμβανον καθὼς πρέπει, κατὰ ἀλήθειαν ἔπρεπε νὰ ἀποθάνουν ἀπὸ τὸν φάβον τους. Ἐσὺ ὅμως ἀγαπητέ, ὅπου μελετᾷς ταῦτα, μὴ θελήσῃς νὰ ὁμοιωθῇς μὲ τούτους τοὺς ἀναισθήτους καὶ ἄφρονας, ἀλλ᾽ ἔχε πάντοτε εἰς τὴν ἐνθύμησίν σου τὴν αἰωνιότητα τῆς κολάσεως. Καὶ διὰ νὰ καταλάβῃς ὀλίγον τί εἶναι ἡ αἰωνιότης, συλλογίσου πῶς ὅλα τὰ σπειρία τῆς ἄμμου τῆς θαλάσσης· ὅλοι οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ· ὅλαι αἱ σταλαγματιαί τῆς βροχῆς· ὅλα τὰ φύλλα τῶν δένδρων καὶ ὅλα τὰ ἄτομα τοῦ ἀέρος ἠμποροῦν νὰ μετρηθοῦν, ἀλλὰ μία μοναχὴ στιγμὴ τῆς αἰωνιότητος τῆς κολάσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ μετρηθῇ ποτέ, ποτέ. Ἀλλὰ ὕστερα ἀπὸ χιλιάδας χιλιάδων καὶ μυριάδας μυριάδων καὶ μιλλιούνια μιλλιουνίων χρόνους, ἡ στιγμὴ ἐκείνη ἔχει νὰ διαμείνῃ πάντοτε μία καὶ ἡ αὐτή, ὡσὰν νὰ ἦτο καινούργια ἀπὸ τὴν ἀρχήν· ὅθεν καὶ ἡ βάσανος τῶν κολαζομένων, ἔχει νὰ ἀνακαινουργώνεται πάντοτε, καὶ νὰ διαμένῃ μία καὶ ἡ αὐτὴ ὡσὰν νὰ ἦτο καινούργια ἀπὸ τὴν ἀρχήν· εἰς ὅλον ἐκεῖνο τὸ ἄπειρον διάστημα τῆς αἰωνιότητος «καὶ βασανισθήσονται ἐν πυρὶ καὶ θείῳ... καὶ ὁ καπνὸς τοῦ βασανισμοῦ αὐτῶν ἀναβαίνει εἰς αἰώνας αἰώνων» (Ἀποκάλ. ιδ'. 10-11). Ὅθεν ἡ αἰωνιότης ἔχει νὰ προξενήσῃ εἰς τοὺς ἀθλίους κολαζομένους τὴν τελείαν ἀπελπισίαν καὶ ἀπόγνωσιν, καὶ ἡ ἀπελπισία ἔχει νὰ ἦναι ἡ δριμυτέρα καὶ πλέον ἀπαρηγόρητος βάσανος τῶν κολαζομένων καθὼς περὶ αὐτῆς θέλομεν εἰπεῖ ξεχωριστὰ εἰς τὴν ἀκόλουθον Μελέτην.
Τώρα λοιπὸν ἐσὺ ἀδελφέ τί λέγεις; Σὲ βαστᾷ ἡ καρδία σου νὰ ἁμαρτήσης ἄλλην μίαν φοράν; Ἄχ, δυστυχὴς ὅπου εἶσαι· και δὲν ἠξεύρεις πὼς ἔχουν νὰ καταδικασθούν εἰς τὴν αἰώνιον κόλασιν πολλαὶ ψυχαί, διότι ἥμαρτον μίαν καὶ μόνην φοράν, αἱ ὁποῖαι μὲ τὸ νὰ ἐπιάσθησαν ὡσαν τοὺς δαίμονας ἐπάνω εἰς τὸ σφάλμα των, ἔγειναν παρευθὺς ὡσὰν καὶ ἐκείνους δαυλοὶ τοῦ αἰωνίου πυρὸς καταχθόνιοι; Δὲν φοβεῖσαι ἐκεῖνον τὸν τόπον, ὅπου εἶναι τόσον φοβερός, διότι εἶναι αἰώνιος, καθὼς λέγει ὁ προφήτης Ησαΐας «τίς ἀναγγελεῖ ὑμῖν τὸν τόπον τὸν αἰώνιον;» (λγ'. 14). Ὅθεν ξύπνισε ἀδελφέ, καὶ στοχάσου πῶς τοῦτο ὅπου σοῦ δίδει καιρὸν ὁ Κύριός μας, διὰ νὰ συλλογίζεσαι αὐτὰς τὰς ἀληθείας, εἶναι σημεῖον ὅτι αὐτὸς δὲν θέλει νὰ σὲ κολάσῃ· ἐὰν ὅμως ἐσὺ δὲν ἐβγάνῃς καρπὸν μετανοίας καὶ διορθώσεως ἀπὸ αὐτὰς ἀφ᾽ οὐ τὰς συλλογισθῆς, τοῦτο εἶναι δι' ἐσένα σημεῖον κακόν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τὸ φοβῆσαι πολύ. Διὰ τοῦτο ταπεινώσου, γνωρίζοντας πῶς ἔγινες τόσας καὶ τόσας φοράς ἄξιος διὰ τὸν ᾅδην ἀπὸ τὰς ἀνομίας σου, καὶ ὁ Κύριος διὰ τὸ πολύ Του ἔλεος δὲν σοῦ ἔκοψε τὴν ζωὴν διὰ νὰ σὲ ρίψῃ ἐκεῖ μέσα, ἀλλὰ σοῦ ἔδωκεν καιρὸν καὶ τρόπον διὰ νὰ μετανοήσῃς καὶ νὰ ἐλευθερωθῇς. Ὅθεν εὐχαρίατησέ Τον ἀπὸ καρδίας καὶ ἀποφάσισε νὰ θελήσῃς νὰ ἀνταποκρίνεσαι εἰς τὸ ἑξῆς εἰς τὴν εὐεργεσίαν ταύτην ὅπου σοῦ ἔκαμνεν, ἀρχίζοντας μίαν καινούργιαν ζωήν ὅλην τεταπεινωμένην καὶ ὅλην μετανοημένην· ἀφιερώσου ὅλος δι' ὅλου εἰς τὴν ὑποταγὴν τοῦ ἄκρου σου Εὐεργέτου καὶ παρακάλεσε Τον διὰ τὴν ἄπειρόν Του Ἀγαθότητα νὰ μὴ παραχωρήσῃ ποτὲ νὰ σοῦ γίνῃ εἰς περισσοτέραν κόλασιν ἡ μακροθυμία καὶ ὑπομονὴ ὅπου σοῦ κάμνει τώρα· ὡς λέγει ὁ Παῦλος· «ἢ τῆς ἀνοχῆς Αὐτοῦ καὶ τῆς Μακροθυμίας καταφρονεῖς ... κατὰ τὴν σκληρότητά σου καὶ ἀμετανόητον καρδίαν, θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς». (Ρωμ. β'. 4.)53.
31 Λέγει γὰρ ὁ μέγας Βσίλειος ἐν τῇ ς. ὁμιλίᾳ εἰς τὴν ἐξαήμερον, φέρων τὸ ρητὸν τοῦτο τοῦ Δαβίδ, ταῦτα ὅθεν καὶ ἐν ταῖς τῶν βεβιωμένων ἡμῖν ἀνταποδόσεσι, λόγος τις ἡμᾶς ἐν ἀπορρήτῳ παιδεύει, διαιρεθήσεσθαι τοῦ πυρὸς τὴν φύσιν· καὶ τὸ μὲν φῶς, εἰς ἀπόλαυσιν τοῖς δικαίοις, τὸ δὲ τῆς καύσεως ὁδυνηρὸν τοῖς κολασμένοις ἀποταχθήσεσθαι» τοῦτο τὸ ἴδιον λέγει καὶ ἐν τῇ ἰδιατέρᾳ ἐρμηνείᾳ τοῦ κη΄ ψαλμού.
32 Ὅρα περί τούτου εἰς τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ γ'. Συλλογισμοῦ τῆς Μελέτης περὶ τῆς δόξης τοῦ Παραδείσου.
33 Ὅθεν εἶπε καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος «Ὥσπερ γὰρ τοῖς εἰς δέον χρησαμένοις, σωτηρίας ἐστὶν ὑπόθεσις (ἡ Μακροθυμία τοῦ Θεοῦ δηλαδὴ) οὕτω τοῖς καταφρονήσασιν ἐφόδιον μείζονος τιμωρίας» (λόγ. ε'. πρὸς Ρωμ.)
ΜΕΛΕΤΗ ΙΓ΄
Ὅτι κάθε κολασμένος Χριστιανὸς θέλει ἔχει τρεῖς διαθέσεις.
Α΄. Μετάνοιαν τοῦ περασμένου.
Β΄. Θλίψιν τοῦ παρόντος.
Γ΄. Ἀπελπισίαν τοῦ μέλλοντος.
Α΄. Ὅτι εἶναι πολλαὶ εἰς τὴν ποσότητα.
Β΄. Ὅτι εἶναι δειναὶ εἰς τὴν ποιότητα.
Γ΄. Ὅτι εἶναι αἰώνιαι.
α΄.
Συλλογίσου τὸ πλῆθος καὶ τὴν ποσότητα τῶν τιμωριῶν ὅπου εὐρίσκονται εἰς τὸν ἅδην ἀπὸ τὰς ὁποίας πάσχει ἡ ψυχὴ ἑνὸς κολασμένου διότι ἐκεῖ ἔχουν νά συναχθοῦν ὅλαι ὁμοῦ αἱ δυστυχίαι καὶ τὰ κακά· «συνάξω εἰς αὐτοὺς κακά» (Δεύτερον, λβ'. 23.) ὅθεν καὶ κάθε λογῆς πόνος καὶ κάθε ἀνάγκη θέλει ἔχει ἄδειαν νὰ τιμωρῇ ἐκεῖνον τὸν ταλαίπωρον ὅπου καταδικασθῇ ἐκεῖ, ὡς λέγει ὁ Ἰώβ, «πάσα ἀνάγκη ἐπ' αὐτὸν ἐπελεύσεται» (κ' 22) ὅλαι αἱ ἐξωτερικαὶ αἰσθήσεις τοῦ σώματος, ὅπου ἐστάθησαν ὄργανα τῆς ψυχῆς εἰς τὸ νὰ ἁμαρτάνῃ, τότε θέλουν γίνει ὄργανα εἰς τὸ νὰ τὴν θλίβουν καὶ νὰ τὴν κολάζουν, ὡς λέγει ὁ Σολομὼν «δι' ὧν τὶς ἁμαρτάνει, διὰ τούτων κολάζεται». (Σοφ. ια΄. 17) καὶ ἡ μὲν ὅρασις ἀντὶ διὰ τὰς ἀσμένους θεωρίας τοῦ κόσμου θέλει παιδεύει τὴν ψυχὴν μὲ τὰς τρομακτικὰς θεωρίας τῶν ἀγρίων δαιμόνων καὶ τῶν κολασμένων· ἡ δὲ ἀκοή, διὰ τὰ ἀπρεπῆ καὶ αἰσχρὰ λόγια ὅπου ἤκουσεν εἰς τὸν κόσμον, δὲν θέλει ἀκούει ἄλλο παρὰ θρήνους καὶ ἀναστεναγμοὺς καὶ κατάρας· ἡ ὄσφρησις ἀντὶ διὰ τὰς μυρωδίας ὅπου εἶχεν ἐδῶ, θέλει ὀσφραίνεται ἐκεῖ ὅλο δυσωδίας καὶ βρώμας καὶ καθεξῆς αἱ ἂλλαι αἰσθήσεις. Αἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς, ὡς πλέον εὐγενέστεραι καὶ λεπτότεραι θέλουν λαμβάνει καὶ πλέον μεγαλύτερα βάσανα· ἡ φαντασία θέλει κυματίζει πάντοτε εἰς ἕνα πέλαγος λύπης· ἡ μνήμη θέλει θλίβεται πάντοτε ἐνθυμουμένη τὸν χρυσὸν καιρὸν ὅπου ἄφησε καὶ ἐπέρασεν εἰς τὰ μάταια, ὁ νοῦς δὲν θέλει ἠμπορεῖ νὰ δίδεται εἰς ἄλλην θεωρίαν, παρὰ εἰς τὸ νὰ στοχάζεται τὴν ἀθλιότητά του· ἡ θέληαις ἔχει νὰ λυσσᾷ πάντοτε ἀπὸ μίσος καὶ καταφρόνησιν ἐναντίον τῶν δαιμόνων ὅπου τῆς δίδουν τὴν τιμωρίαν, καὶ ὅπου τὴν ἐπλάνησαν· ἐναντίον τῶν κτισμάτων ὅπου ἐσυνήργησαν εἰς τὸ νὰ ἁμαρτήσῃ καὶ ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ της ὅπου ἥμαρτεν.
Καὶ διὰ νὰ ἀφήσω ὅλα τὰ ἄλλα εἴδη τῆς κολάσεως, τὸν τάρταρον, τὸν κλαυθμόν, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, τὸν σκώληχα τὸν ἀτελεύτητον, τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον καὶ τὰ λοιπά, μόνον τὸ πῦρ θέλει εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ προξενῇ εἰς τοὺς ἁμαρτωλοὺς μίαν ἄπειρον κόλασιν· ἐπειδὴ τὸ πῦρ ἐκεῖνο θέλει ἔχει μίαν ὑπερβολικὴν δύναμιν, διὰ νὰ καίῃ τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν ἐκείνων τῶν ἀθλίων ἁμαρτωλῶν, μὲ τόσην καυστικὴν ἐνέργειαν, ὅπου ἂν ἤθελε πέσῃ εἰς τὸ πῦρ ἐκεῖνο ἕνα βουνόν, ἤθελεν ἀναλύσει εἰς μίαν στιγμὴν μέσα εἰς ἐκείνας τὰς φλόγας ὡσὰν κερί, καθὼς εἶναι γεγραμμένον «πῦρ ἐκκέκαυται ἐκ τοῦ θυμοῦ μου, καυθήσεται ἕως ᾅδου κατωτάτου, φλέξει θεμέλια ὀρέων». (Δευτερονόμ. λβ'. 22.) ὤ, ἀλλοίμονον εἰς ἔμε! καὶ τὶς θέλει δυνηθῆ νὰ κατοικῇ μέσα εἰς τοιοῦτον πύρ, ὅπου ἔχει νὰ τὸν κατατρώγῃ παντοτεινά; «πῦρ κατέδεται ὑμᾶς (Ἡσ. λγ'. 11) καὶ πῦρ ὅπου ἔχει νὰ εἶναι πάντοτε ζοφῶδες καὶ σκοτεινόν, καθὼς λέγει ὁ Δαβὶδ «φωνὴ Κυρίου διακόπτοντος φλόγα πυρὸς» (ψαλ. κη'. 7)51 μὲ ὅλον τοῦτο καὶ αὐτὴ ὅλη ἡ κόλασις τοῦ πυρὸς μαζὶ μὲ ὅλα τὰ ἄλλα κολαστήρια, ἤθελαν εἶναι σχεδὸν εὐκολοϋπόφερτος ἀνίσως καὶ δὲν ἐπροστίθετο κοντὰ εἰς αὐτήν καὶ ἄλλη μία ἀσυγκρίτως μεγαλυτέρα καὶ αὕτη εἶναι ἡ στέρησις τοῦ Θεοῦ δι'ὅλους τοὺς αἰῶνας, ἥτις εἶναι ἡ ἄπειρος ζημία τῶν κολαζομένων, διότι ὑστερεῖ τοὺς ἀθλίους παντοτεινὰ ἀπὸ ἕνα ἄπειρον ἀγαθὸν ὅθεν, καθὼς τὸ νὰ βλέπῃ τίς τὸν Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο ὅπου ἰδίως καὶ καθ'αὐτὸ κάμνει τὸν παράδεισον, παράδεισον ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, αὐτὸ εἶναι ὁ ἴδιος ὁ παράδεισος· ἔτσι πάλιν ἐκ τοῦ ἐναντίου τὸ νὰ μὴ βλέπει τίς ποτὲ τὸν Θεόν τοῦτο εἶναι ἰδίως καὶ καθ' ἑαυτὸ ἐκεῖνο ὅπου κάμνει τὸν ἅδην, ἅδην ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, αὐτὸ εἶναι ὁ ἴδιος ὁ ἄδης καὶ ὅπου κάμνει τοὺς κολασμένους τοῦ ᾅδου νὰ εἶναι καὶ νὰ ὀνομάζωνται κολασμένοι· τὰ δὲ ἐπίλοιπα βάσανα ὅπου αὐτοὶ δοκιμάζουν, ὅσον καὶ ἂν ἦναι πολλὰ καὶ μεγάλα δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἕνα παρακολούθημα ἐκείνης τῆς στερήσεως τοῦ Θεοῦ, τὸ ὁποῖον σχεδὸν οὐδὲ τὸ ψηφοῦν. Καὶ ἐπ᾿ ἀλήθειας ὁ Ἀβεσσαλώμ ἔλεγε πὼς προκρίνει καλλίτερα τὴν ἐξορίαν καὶ τὸν ἴδιον θάνατον παρὰ νὰ ὑστερῆται τὴν θεωρίαν τοῦ προσώπου τοῦ πατρὸς τοῦ Δαβίδ· «ἵνα τί ἦλθον ἐκ Γεσούρ; Ἀγαθὸν μοι ἦν εἶναι ἐκεῖ· καὶ νῦν ἰδοὺ τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως οὐκ εἶδον εἰδέ ἐστιν ἐν ἐμοὶ ἀδικίᾳ καὶ θανάτωσὸν με» (Β΄. Βασ. ιδ'. 32) πῶς θέλει ὑποφέρει μία ταλαίπωρος ψυχή, ὅπου εἶναι κτισμένη διὰ μόνον καὶ μόνον τὸν Θεόν, τὸ νὰ ὑστερῆται πάντοτε τὴν γλυκυτάτην καὶ χαροποιὰν θεωρίαν τοῦ θείου προσώπου Του καὶ νὰ ἦναι διὰ παντὸς εὐγαλμένη ἀπὸ τὸ ἴδιον κέντρον της, Ὅθεν καλὰ εἶπεν ὁ μέγας Βασίλειος καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος ὅτι ἡ στέρησις τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ βαρύτερα ἀπὸ ὅλας τὰς κολάσεις· ὁ μὲν γὰρ Βασίλειος οὕτω λέγει «Θεοῦ ἀλλοτρίωσις καὶ ἀποστροφὴ καὶ τῶν ἐκεῖσε προσδοκωμένων κολάσεων βαρύτερον ἐστί τῷ πεσόντι» ὁ δὲ θεῖος Χρυσόστομος οὕτω «Κἄν μυρίας τὶς θῇ γεέννας οὐδὲν τοιοῦτον ἐρεῖ οἷον τῆς μακαρίας ἐκείνης ἐκπεσεῖν δόξης» (ὁμιλ. κδ'. εἰς τὸν Ματθ.)
Τώρα λοιπὸν ὅπου ἐπαρουσιάσθηκαν εἰς τὸν νοῦν σου σύντροφέ μου ἁμαρτωλὲ τέτοιαι ἀλήθειαι τί λέγεις; Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ φοβηθῇς πλέον ἐσὺ τὸν Θεὸν ὅπου ἔτσι κολάζει τοὺς ἁμαρτωλοὺς μὲ τοιαύτην αὐστηράν καὶ ἄπειρον κόλασιν; «Φοβήθητε τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ» (Ματθ. ι. 28). Εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύῃς ἐσὺ πῶς εἶναι ἑτοιμασμένα διὰ τοὺς ἁμαρτωλοὺς τοιαῦτα φοβερὰ βάσανα, καὶ ἔπειτα νὰ ζῆς μὲ τὴν ἁμαρτίαν εἰς ὅλον τὸν καιρὸν τῆς ζωῆς σου; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἠξεύρῃς πῶς μέσα εἰς ἐκείνην τὴν ἄσβεστον κάμινον τοῦ πυρὸς ρίπτονται ὅλοι οἱ παραβάται τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐσὺ νὰ παραβαίνῃς ἀφόβως τὰς προσταγὰς τοῦ Κυρίου, καὶ νὰ μὴ ψηφᾷς τοιαύτην αἰώνιον τιμωρίαν; Τιμωρίαν ὅπου τὴν φρίττουν καὶ τὴν φοβοῦνται καὶ οἱ ἴδιοι δαίμονες καὶ διὰ τοῦτο παρακαλοῦν τὸν Κύριον νὰ μὴ τοὺς βάλῃ εἰς αὐτὴν «καὶ παρεκάλει αὐτόν, (ὁ λεγεὼν) ἵνα μὴ ἐπιτάξῃ αὐτοῖς εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελθεῖν». (Λουκ. η. 3).
Μὴ ἀγαπητέ, μὴ φθάσῃς εἰς τόσην ἀναισθησίαν καὶ ἀφροσύνην, ὅπου νὰ παίζῃς τρόπον τινὰ καὶ ἐσὺ τριγύρω εἰς τὸ στόμα μιᾶς τοιαύτης φρικτῆς καμίνου τῆς κολάσεως, ὡσὰν οἱ χαλδαῖοι ἐκεῖνοι περὶ τὴν κάμινον τῶν τριῶν παίδων· ἀλλὰ στοχαζόμενος πόσαι καὶ πόσαι φοραί ἐρρίφθης μόνος σου εἰς ἐκείνην τὴν ἄβυσσον διὰ τὰς ἁμαρτίας ὅπου ἔκαμνες, ἐὰν ὁ Θεὸς, διὰ τὴν ἄπειρόν του ἐλεημοσύνην, δὲν ἤθελεν σὲ κρατήσῃ μὲ τὸ χέρι Του, δίδωντάς σου καιρὸν νὰ μετανοήσῃς, διὰ νὰ λυτρωθῇς ἀπὸ ἐκείνην τὴν καταδίκην, δοξολόγει χιλίας φοράς τὸ ἅγιόν Του ὄνομα, φύλαττε εἰς τὸ ἑξῆς τὰς ἁγίας Του ἐντολὰς καὶ εὐχαρίστησον ἀπὸ καρδίας, διότι σοῦ ἔδωκεν καιρὸν νὰ διορθωθῇς, τὸν ὁποῖον καιρὸν δὲν ἔδωκεν εἰς ἄλλους ὀλίγον πταίστας ἀπὸ λόγου σου. Φρίξον εἰς τὸν κίνδυνον ὅπου εὐρίσκεσο ἕως τώρα, διὰ νὰ κολασθῇς αἰωνίως κατὰ τὸν ψαλμωδόν, «παραβραχὺ παρώκησε τῷ ᾅδῃ ἡ ψυχή μου.» (Ψαλμ. όγ'. 17). καθὼς φρίττει μεγάλως καὶ ἕνας ὅπου περιπατήσῃ ὅλην τὴν νύκτα εἰς τὴν ἄκραν ἑνὸς κρημνοῦ, καὶ ὅταν ἀνατείλῃ τὸ φῶς, τότε γνωρίζει τὸν κίνδυνον καὶ εἰς ὅλον τὸ ὕστερον ἐπειδὴ ἡ ἐνθύμησις τοῦ πλήθους τῶν τιμωριῶν τῆς κολάσεως, εἶναι μεγάλον χαλινάρι ὅπου ἐμποδίζει τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τὴν ἁμαρτίαν, παρακάλεσε τὸν Κύριον νὰ ἐντυπώσῃ τὴν ἐνθύμησιν ταύτην βαθέως εἰς τὴν καρδίαν σου διὰ τῆς χάριτός Του διὰ νὰ ἦσαι προσηλωμένος ὅλος εἰς τὸν φόβον αὐτὸν καὶ νὰ μὴ δύνασαι νὰ ἁμαρτάνης καθὼς λέγει ὁ Σειράχ «Μιμνήσκου τὰ ἔσχατά σου, καὶ οὐ μὴ ἁμαρτήσῃς εἰς τὸν αἰῶνα», (ζ'. 36).
β΄.
Συλλογίσου τὴν ποιότητα καὶ δεινότητα τῶν κολαστηρίων τοῦ ᾅδου ὅπου δὲν ἔχουν κανένα καλόν, οὔτε καμμίαν παρηγορίαν· ὅτι, καθὼς εἰς τὸν παράδεισον εἶναι ὅλα τὰ χαροποιὰ καθαρά, χωρὶς καμμίαν θλίψιν, ἐπειδὴ καὶ ὁ παράδεισος εἶναι ὁ ξεχωριστὸς τόπος μόνων καὶ μόνων τῶν ἀγαθῶν, ἔτσι καὶ εἰς τὸν ἅδην ὅλα τὰ βάσανα εἶναι καθαρά, χωρὶς καμμίαν ἀναψυχήν, ἐπειδὴ καὶ ὁ ᾅδης εἶναι ὁ ξεχωριστὸς τόπος μόνων καὶ μόνων τῶν βασάνων. Ἐκεῖνος ὁ ταλαίπωρος πλούσιος, ὅπου ἀναφέρει τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, πόσον ὀλίγον νερὸν ἐζητοῦσεν; Μίαν μοναχὴν σταλαγματιάν, ὅπου ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ εἰς τὸ ἄκρον ἑνὸς δακτύλου «πάτερ Ἁβραὰμ ἐλέησόν με καὶ πέμψον Λάζαρον, ἵνα βάψῃ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου αὐτοῦ ὕδατος, καὶ καταψύξῃ μου τὴν γλῶσσαν» (Λουκ. ις. 24)· ἀλλ᾽ ὅμως οὔτε τὸ τόσον ὀλίγον ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ· διότι αἱ τιμωρίαι τοῦ ᾅᾄδου δὲν ἔχουν οὐδὲ μίαν σταλαγματιὰν παρηγοριάς ὅθεν καθ' ἕνας ἀπὸ τοὺς κολασμένους ἔχει νὰ λέγῃ ἐκεῖνο τὸ τοῦ Ωσηέ· «παράκλησις κέκρυπται ἀπὸ ὀφθαλμῶν μου». (ιγ'.14) Εἰς τοῦτον τὸν κόσμον εἶναι μεμιγμέναι πάντοτε αἱ θλίψεις μὲ τὰς παρηγορίας· τὰ καλὰ μὲ τὰ κακά· αἱ δυστυχίαι μὲ τὰς εὐτυχίας· ὅθεν ἂν τύχῃ νὰ ἀσθενήσῃ κανένας καὶ μάλιστα πλούσιος, παρευθὺς πόσα δυναμωτικὰ ἰατρικά τοῦ κατασκευάζουν; πόσας παρηγορίας τοῦ κάμνουν; διότι ὅλοι οἱ φίλοι προστρέχουν νὰ τὸν ἐπισκεφθούν· ὅλοι οἱ συγγενεῖς πηγαίνουν καὶ τὸν συμπονέσουν· οἱ ἰατροί ὅλοι τρέχουν διὰ νὰ τὸν ἰατρεύσουν οἱ δούλοι ὅλοι στέκονται πρόθυμοι εἰς τὰς ὑπηρεσίας, ἡ σύζυγος τὸν παραστέκει· τὰ τέκνα τοῦ συνομιλοῦν· ὅλη ἡ φαμελία τὸν περιτριγυρίζει· ἀνίσως ὅμως ἐκεῖνος ὁ ταλαίπωρος ἐπέρασε τὴν ζωήν του μὲ ἁμαρτίας καὶ ἀποθάνῃ ἀδιόρθωτος, ἀλλοίμονον εἰς αὐτὸν· διότι τὰς παρηγορίας ταύτας διαδέχονται αἱ ἀπαρηγόρηται τιμωρίαι τοῦ ἄᾅδου, κατὰ τὸν Ἰώβ. «συνετέλεσεν ἐν ἀγαθοῖς τὸν βίον αὐτοῦ, ἐν δὲ ἀναπαύσει ᾅδου ἐκοιμήθη» (κα'. 13)· τότε ἐκεῖνος δὲν θέλει λάβῃ πλέον ἐκεῖ ἀπό τινα καμμίαν παρηγορίαν εἰς τὸν αἰῶνα, δὲν θέλει δυνηθῆ ποτὲ νὰ ἀναπνεύσῃ ὀλίγον αέρα δροσερον· δὲν θέλει ἰδεῖ ὀλίγον φῶς· δὲν θέλει ἀναπαυθῆ οὐδὲ μίαν στιγμὴν δὲν θέλει στοχασθή κανέναν λογισμὸν παρηγορητικὸν τῶν βασάνων του ἀλλὰ μάλιστα θέλει καταρᾶται χιλιάδες φορές τὸν ἑαυτόν του, τὴν ἀγνωσίαν του, τὸν πλοῦτον του, τὰς ἡδονάς του καὶ τὰς ἄλλας παρηγορίας ὅπου ἀπήλαυσεν εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, διὰ τὰ ὁποῖα ὅλα ἐκαταδικάσθη ὁ ἄθλιος νὰ εὑρίσκεται εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον τῶν βασάνων· τότε θέλει λέγει εἰς τὸν ἑαυτόν του· ὦ, ἀλλοίμονον εἰς ἐμὲ τὸν δυστυχῆ, ὅτι διὰ πλούτον προσκαιρον καὶ διὰ ματαίας δόξας καὶ ἀπολαύσεις τοῦ κόσμου, ταὐτὸν εἰπεῖν διὰ σκιάς καὶ καπνοὺς καὶ ὀνείρατα, ἔσφαλα εἰς τὸν Θεόν μου καὶ ἐχωρίσθηκα ἀπὸ τὴν βασιλείαν Του καὶ καταδικάζομαι ἐδῶ κάτω αἰώνια· ὤ, ἀλλοίμονον εἰς ἐμέ! Ὅτι ἤκουα τὸ Εὐαγγέλιον καὶ μοῦ ἐφαίνετο μύθος· μὲ ἐσυμβούλευον οἱ πνευματικοὶ καὶ δὲν τοὺς ἤκουα· μὲ ἐδίδασκον οἱ διδάσκαλοι καὶ ἐγὼ δὲν ἐψήφουν τὰ λόγια τους «ἄρα ἐπλανήθην ἀπὸ ὁδοῦ ἀλήθειας, καὶ τὸ τῆς δικαιοσύνης φῶς οὐκ ἐπέλαμψε μοι» (Σοφ. ε'. 6) Εἰπέ μου τώρα ἐσὺ ἀγαπητὲ ὅπου μελετᾷς ταῦτα· ἔγινες ποτὲ ἄξιος διὰ νὰ καταδικασθῇς ἀπὸ τὴν Θείαν Δικαιοσύνην εἰς αὐτὴν τὴν κατηραμένην χώραν τῶν κολασμένων, ἀπὸ τὴν ὁποίαν λείπει κάθε καλὸν καὶ κάθε παρηγορία; Ἐὰν ἔγινες ἄξιος (καὶ ἴσως χιλίας φοράς νὰ ἔγινες μὲ τὰς ἁμαρτίας σου) ἐγὼ δὲν ἠξεύρω νὰ σοῦ εἰπῶ ποταπὴν εὐχαριστίαν πρέπει νὰ προσφέρῃς εἰς τὸν Θεόν, ὅπου νὰ εἶναι ἀνάλογος εἰς μίαν τόσον μεγάλην εὐεργεσίαν ὅπου σου ἔκαμνε καὶ δὲν σὲ ἐκαταδίκασεν ἔως τώρα, ἀλλὰ σὲ ὑπομένει τόσον καιρὸν βέβαια αὐτὴ ἡ ὑπομονὴ ὅπου σοῦ ἔκαμνεν, εἶναι μεγαλυτέρα εὐεργεσία παρὰ νὰ ἤθελε σὲ ἀφήσῃ νὰ πέσῃς εἰς ἐκείνας τὰς φλόγας καὶ ἔπειτα νὰ σὲ βγάλῃ· διὰ τοῦτο καὶ περισσότερον χρεωστεῖς νὰ εὐχαριστῇς τώρα τὸν ἐλευθερωτήν σου Θεὸν διὰ τὴν ὑπομονὴν ταύτην, παρὰ ἂν σὲ ἔβγαζεν πραγματικῶς ἀπὸ τὴν κόλασιν φοβοῦ ὅμως, καὶ πολλὰ φοβοῦ, μήπως ἐκεῖνο ὅπου δὲν ἠκολούθησεν ἔως τώρα, σοῦ ἀκολουθήσῃ εἰς τὸ ἐρχόμενον καὶ δὲν σὲ ὑπομείνῃ πλέον ὁ Θεὸς, ἀλλὰ σὲ ἀφήσῃ νὰ καταδικασθῇς εἰς τὴν κόλασιν, ἐὰν φανῆς ἀχάριστος εἰς Αὐτὸν καὶ δὲν φυλάξῃς τὰς ἐντολάς Του λοιπὸν θαύμασεν ἀδελφέ εἰς τὴν τόσην ἀστοχασιάν σου καὶ εἰς τὴν ἀχαριστίαν ὅπου ἔδειξες εἰς τὸν Θεὸν ἔως τώρα· καὶ ἀφιέρωσεν ὅλον τὸ ὑπόλοιπον τῆς ζωῆς σου εἰς τὴν δούλευσιν καὶ εὐαρέστησιν τοῦ Κυρίου, συλλογιζόμενος πὼς αὐτὴ ἡ ζωή σου ἐδόθη δι' αὐτὸ καὶ μόνον τὸ τέλος διὰ νὰ μετανοήσης, διὰ νὰ διορθωθῇς κατὰ πάντα καὶ διὰ νὰ μὴ πέσῃς εἰς ἐκεῖνα τὰ κολαστήρια· καὶ τέλος πάντων, παρακάλεσεν τὸν Λυτρωτὴν Σου νὰ μὴ σὲ βαρεθῇ διὰ τὴν ἀχαριστίαν σου, μηδὲ νὰ σὲ κόψῃ ὡσὰν τὴν ἄκαρπον ἐκείνην συκῆν, ἀλλὰ νὰ σὲ ἀφήσῃ καὶ τοῦτο τὸ ἔτος, διὰ νὰ ἐπιμεληθῇς τὴν σωτηρίαν σου καὶ διὰ νὰ κάμης κανένα καρπὸν ἄξιον τῆς βασιλείας Του, ἵνα μὴ βληθῆς εἰς ἐκεῖνο τὸ πῦρ τὸ ἄσβεστον. «Κύριε ἅφες αὐτὴν καὶ τοῦτο τὸ ἔτος ἕως ὅτου σκάψω περὶ αὐτὴν καὶ βάλω κοπρίαν, κἄν μὲν ποιήσῃ καρπόν· εἰ δὲ μὴ γε, εἰς τὸ μέλλον ἐκκόψῃς αὐτήν». (Λουκ. ιγ'. 8)
γ΄.
Συλλογίσου ἀγαπητέ, τὴν αἰωνιότητα αὐτῶν τῶν κολάσεων, ἡ ὁποία αὐξάνει ἀπείρως τὴν ἀθλιότητα τῶν κολασμένων διότι καὶ μία ἐλαφρὴ τιμωρία ὅπου νὰ ἦναι αἰώνιος καὶ παντοτεινή, εἶναι μία κόλασις ἄπειρος, πόσω μάλλον εἶναι ἄπειροι αἱ τιμωρίαι τῆς κολάσεως, ὅπου εἶναι τόσον πολλαῖ εἰς τὸν ἀριθμὸν καὶ τόσον δειναί καὶ ἀπαρηγόρηται εἰς τὴν ποιότητα, ὅταν εἶναι καὶ αἰώνιαι; Ἀλλοίμονον εἰς ἐμέ! καὶ ἐὰν ἐσὺ ἀδελφὲ δὲν ὑποφέρης ἕνα ψύλλον μέσα εἰς τὸ αὐτί σου διὰ μίαν μοναχὴν ὥραν· ἐὰν δὲν ὑποφέρῃς τὸ δάγκωμα τῶν κορέων εἰς μίαν μοναχὴν νύκτα· ἐὰν σοῦ φαίνεται ἀνυπόφορος μία ἐλαφρὴ καύσις ὅταν σὲ βασανίζῃ δύο τρεῖς ὥρας, πῶς θέλεις ὑποφέρει νὰ εὑρίσκεσαι μέσα εἰς τὸ πῦρ τῆς γεέννης καὶ εἰς τόσας φοβερὰς τιμωρίας αἰωνίως καὶ παντοτεινά, χωρὶς ἐλπίδα νὰ γλυτώσῃς ποτὲ ποτέ; Ποῖος ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ἤθελεν εὑρεθῆ τόσον ἄγνωστος, ὅπου νὰ θελήσῃ νὰ ἀπολαύσῃ πρῶτον ὅλας τὰς τρυφὰς τοῦ Σολομῶντος καὶ ὕστερον ἀπὸ τὴν ἀπόλαυσιν ἐκείνων νὰ σταθῇ ζωντανὸς μίαν μοναχὴν ἡμέραν μέσα εἰς τὴν φωτιάν; Βέβαια οὐδεὶς· καὶ μὲ ὅλον τοῦτο, τόσοι χριστιανοὶ εὑρίσκονται τόσον ἄγνωστοι, ὅπου διὰ νὰ ἀπολαύσουν μίαν στιγμὴν κτηνώδους ἡδονῆς, προκρίνουν νὰ σταθοῦν παντοτεινὰ εἰς μίαν φλόγα τῆς γεέννης, ἥτις εἶναι τόσον καυστική, ὅπου κοντὰ εἰς αὐτήν, ἡ φωτιὰ τούτου τοῦ κόσμου συγκρινομένη, εἶναι μία φωτιὰ ζωγραφισμένη· ὦ ἀνόητον, ἀνόητον γένος τῶν ἀνθρώπων!
Ἡ αἰωνιότης τῆς κολάσεως ἐφόβισεν ὅλους τοὺς παλαιοὺς ἁγίους, καὶ τοὺς ἔκαμνεν νὰ ἀποφύγουν μὲ τόσην σπουδὴν τὰς ἡδονὰς τοῦ κόσμου καὶ νὰ ἐναγκαλισθοῦν μὲ τόσην θερμότητα τὴν αὐστηρότητα τῆς μετανοίας, διότι εἶχον πάντοτε εἰς τὸν νοῦν τους τὴν ἐνθύμησίν της. Ἡ αἰωνιότης τῆς κολάσεως ἔκαμνεν τοὺς μάρτυρας νὰ στέκωνται ἀνδρειωμένοι εἰς τὰ μαρτύρια, καὶ νὰ μὴν ἀρνοῦνται τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ· ἡ αἰωνιότης τῆς κολάσεως κατέπεισεν τόσους βασιλεῖς καὶ βασιλοπούλας νὰ ἀρνηθοῦν τὸν κόσμον καὶ νὰ γίνουν καλόγηροι, καὶ ἐγέμισεν τὰς ἐρήμους καὶ τὰ σπήλαια ἀπὸ ἀσκητὰς καὶ τὰ μοναστήρια ἀπὸ μοναχοὺς. Ἀλλ᾽ ὦ αἰωνιότης, αἰωνιότης τῆς κολάσεως, διατὶ καὶ τώρα δὲν κάμνεις μίαν τοιαύτην ἐνέργειαν, εἰς τὰς καρδίας τῶν χριστιανῶν; Διατὶ δὲν τοὺς κάμνεις νὰ σὲ αἰσθανθοῦν, καὶ νὰ σὲ φοβηθοῦν; αὐτοὶ ἀκούουν αἰωνιότης κολάσεως καὶ νομίζουν πῶς εἶναι ἕνας ἦχος εἰς τὸν ἀέρα· ἕνας λόγος κενὸς καὶ μία λέξις ψιλὴ πεντασύλλαβος καὶ ἄλλο οὐδέν, διὰ τοῦτο ξεφαντώνουν, παίζουν, γελοῦν, καὶ ζοῦν μὲ τόσην μεγάλην ἀδιαφορίαν καὶ ἀφοβίαν, ὡσὰν νὰ μὴν ἦτο τελείως αἰώνιος κόλασις. Καὶ ἡ αἰτία εἶναι, ἢ διότι δὲν ἔχουν εἰς τὸν νοῦν τους τὴν ἐνθύμησιν τῆς αἰωνιότητος, ἢ διότι δὲν καταλαμβάνουν καλὰ τί θέλει νὰ εἰπῇ αἰωνιότης κολάσεως, ἐπειδὴ ἂν τὴν ἐκαταλάμβανον καθὼς πρέπει, κατὰ ἀλήθειαν ἔπρεπε νὰ ἀποθάνουν ἀπὸ τὸν φάβον τους. Ἐσὺ ὅμως ἀγαπητέ, ὅπου μελετᾷς ταῦτα, μὴ θελήσῃς νὰ ὁμοιωθῇς μὲ τούτους τοὺς ἀναισθήτους καὶ ἄφρονας, ἀλλ᾽ ἔχε πάντοτε εἰς τὴν ἐνθύμησίν σου τὴν αἰωνιότητα τῆς κολάσεως. Καὶ διὰ νὰ καταλάβῃς ὀλίγον τί εἶναι ἡ αἰωνιότης, συλλογίσου πῶς ὅλα τὰ σπειρία τῆς ἄμμου τῆς θαλάσσης· ὅλοι οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ· ὅλαι αἱ σταλαγματιαί τῆς βροχῆς· ὅλα τὰ φύλλα τῶν δένδρων καὶ ὅλα τὰ ἄτομα τοῦ ἀέρος ἠμποροῦν νὰ μετρηθοῦν, ἀλλὰ μία μοναχὴ στιγμὴ τῆς αἰωνιότητος τῆς κολάσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ μετρηθῇ ποτέ, ποτέ. Ἀλλὰ ὕστερα ἀπὸ χιλιάδας χιλιάδων καὶ μυριάδας μυριάδων καὶ μιλλιούνια μιλλιουνίων χρόνους, ἡ στιγμὴ ἐκείνη ἔχει νὰ διαμείνῃ πάντοτε μία καὶ ἡ αὐτή, ὡσὰν νὰ ἦτο καινούργια ἀπὸ τὴν ἀρχήν· ὅθεν καὶ ἡ βάσανος τῶν κολαζομένων, ἔχει νὰ ἀνακαινουργώνεται πάντοτε, καὶ νὰ διαμένῃ μία καὶ ἡ αὐτὴ ὡσὰν νὰ ἦτο καινούργια ἀπὸ τὴν ἀρχήν· εἰς ὅλον ἐκεῖνο τὸ ἄπειρον διάστημα τῆς αἰωνιότητος «καὶ βασανισθήσονται ἐν πυρὶ καὶ θείῳ... καὶ ὁ καπνὸς τοῦ βασανισμοῦ αὐτῶν ἀναβαίνει εἰς αἰώνας αἰώνων» (Ἀποκάλ. ιδ'. 10-11). Ὅθεν ἡ αἰωνιότης ἔχει νὰ προξενήσῃ εἰς τοὺς ἀθλίους κολαζομένους τὴν τελείαν ἀπελπισίαν καὶ ἀπόγνωσιν, καὶ ἡ ἀπελπισία ἔχει νὰ ἦναι ἡ δριμυτέρα καὶ πλέον ἀπαρηγόρητος βάσανος τῶν κολαζομένων καθὼς περὶ αὐτῆς θέλομεν εἰπεῖ ξεχωριστὰ εἰς τὴν ἀκόλουθον Μελέτην.
Τώρα λοιπὸν ἐσὺ ἀδελφέ τί λέγεις; Σὲ βαστᾷ ἡ καρδία σου νὰ ἁμαρτήσης ἄλλην μίαν φοράν; Ἄχ, δυστυχὴς ὅπου εἶσαι· και δὲν ἠξεύρεις πὼς ἔχουν νὰ καταδικασθούν εἰς τὴν αἰώνιον κόλασιν πολλαὶ ψυχαί, διότι ἥμαρτον μίαν καὶ μόνην φοράν, αἱ ὁποῖαι μὲ τὸ νὰ ἐπιάσθησαν ὡσαν τοὺς δαίμονας ἐπάνω εἰς τὸ σφάλμα των, ἔγειναν παρευθὺς ὡσὰν καὶ ἐκείνους δαυλοὶ τοῦ αἰωνίου πυρὸς καταχθόνιοι; Δὲν φοβεῖσαι ἐκεῖνον τὸν τόπον, ὅπου εἶναι τόσον φοβερός, διότι εἶναι αἰώνιος, καθὼς λέγει ὁ προφήτης Ησαΐας «τίς ἀναγγελεῖ ὑμῖν τὸν τόπον τὸν αἰώνιον;» (λγ'. 14). Ὅθεν ξύπνισε ἀδελφέ, καὶ στοχάσου πῶς τοῦτο ὅπου σοῦ δίδει καιρὸν ὁ Κύριός μας, διὰ νὰ συλλογίζεσαι αὐτὰς τὰς ἀληθείας, εἶναι σημεῖον ὅτι αὐτὸς δὲν θέλει νὰ σὲ κολάσῃ· ἐὰν ὅμως ἐσὺ δὲν ἐβγάνῃς καρπὸν μετανοίας καὶ διορθώσεως ἀπὸ αὐτὰς ἀφ᾽ οὐ τὰς συλλογισθῆς, τοῦτο εἶναι δι' ἐσένα σημεῖον κακόν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τὸ φοβῆσαι πολύ. Διὰ τοῦτο ταπεινώσου, γνωρίζοντας πῶς ἔγινες τόσας καὶ τόσας φοράς ἄξιος διὰ τὸν ᾅδην ἀπὸ τὰς ἀνομίας σου, καὶ ὁ Κύριος διὰ τὸ πολύ Του ἔλεος δὲν σοῦ ἔκοψε τὴν ζωὴν διὰ νὰ σὲ ρίψῃ ἐκεῖ μέσα, ἀλλὰ σοῦ ἔδωκεν καιρὸν καὶ τρόπον διὰ νὰ μετανοήσῃς καὶ νὰ ἐλευθερωθῇς. Ὅθεν εὐχαρίατησέ Τον ἀπὸ καρδίας καὶ ἀποφάσισε νὰ θελήσῃς νὰ ἀνταποκρίνεσαι εἰς τὸ ἑξῆς εἰς τὴν εὐεργεσίαν ταύτην ὅπου σοῦ ἔκαμνεν, ἀρχίζοντας μίαν καινούργιαν ζωήν ὅλην τεταπεινωμένην καὶ ὅλην μετανοημένην· ἀφιερώσου ὅλος δι' ὅλου εἰς τὴν ὑποταγὴν τοῦ ἄκρου σου Εὐεργέτου καὶ παρακάλεσε Τον διὰ τὴν ἄπειρόν Του Ἀγαθότητα νὰ μὴ παραχωρήσῃ ποτὲ νὰ σοῦ γίνῃ εἰς περισσοτέραν κόλασιν ἡ μακροθυμία καὶ ὑπομονὴ ὅπου σοῦ κάμνει τώρα· ὡς λέγει ὁ Παῦλος· «ἢ τῆς ἀνοχῆς Αὐτοῦ καὶ τῆς Μακροθυμίας καταφρονεῖς ... κατὰ τὴν σκληρότητά σου καὶ ἀμετανόητον καρδίαν, θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς». (Ρωμ. β'. 4.)53.
31 Λέγει γὰρ ὁ μέγας Βσίλειος ἐν τῇ ς. ὁμιλίᾳ εἰς τὴν ἐξαήμερον, φέρων τὸ ρητὸν τοῦτο τοῦ Δαβίδ, ταῦτα ὅθεν καὶ ἐν ταῖς τῶν βεβιωμένων ἡμῖν ἀνταποδόσεσι, λόγος τις ἡμᾶς ἐν ἀπορρήτῳ παιδεύει, διαιρεθήσεσθαι τοῦ πυρὸς τὴν φύσιν· καὶ τὸ μὲν φῶς, εἰς ἀπόλαυσιν τοῖς δικαίοις, τὸ δὲ τῆς καύσεως ὁδυνηρὸν τοῖς κολασμένοις ἀποταχθήσεσθαι» τοῦτο τὸ ἴδιον λέγει καὶ ἐν τῇ ἰδιατέρᾳ ἐρμηνείᾳ τοῦ κη΄ ψαλμού.
32 Ὅρα περί τούτου εἰς τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ γ'. Συλλογισμοῦ τῆς Μελέτης περὶ τῆς δόξης τοῦ Παραδείσου.
33 Ὅθεν εἶπε καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος «Ὥσπερ γὰρ τοῖς εἰς δέον χρησαμένοις, σωτηρίας ἐστὶν ὑπόθεσις (ἡ Μακροθυμία τοῦ Θεοῦ δηλαδὴ) οὕτω τοῖς καταφρονήσασιν ἐφόδιον μείζονος τιμωρίας» (λόγ. ε'. πρὸς Ρωμ.)
ΜΕΛΕΤΗ ΙΓ΄
Ὅτι κάθε κολασμένος Χριστιανὸς θέλει ἔχει τρεῖς διαθέσεις.
Α΄. Μετάνοιαν τοῦ περασμένου.
Β΄. Θλίψιν τοῦ παρόντος.
Γ΄. Ἀπελπισίαν τοῦ μέλλοντος.
Το πάθος της πλεονεξίας (Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος)

Έχεις λίγα χρήματα και ζητάς πολλά; Έχεις πολλά και ονειρεύεσαι περισσότερα; Όσα κι αν έχεις, δεν είσαι ικανοποιημένος; Γιατί άφησες την πλεονεξία να σε αιχμαλωτίσει, άνθρωπέ μου; Δεν ξέρεις ότι σε άλλους θα μείνουν το χρυσάφι και το ασήμι, ενώ σε εσένα οι κατάρες και οι κατηγόριες; Δεν αντιλαμβάνεσαι ότι θα σε καταδιώκουν αμείλικτα, και σε τούτη τη ζωή και στην άλλη, τα δάκρυα, οι βαρυγκώμιες και οι αναστεναγμοί του φτωχού που εξουθένωσες, του συνεργάτη που αδίκησες, του δουλευτή που εκμεταλλεύτηκες, του οφειλέτη που φυλάκισες; Όταν όλοι οι ζημιωμένοι από σένα θα παρουσιαστούν μαζί σου στο φοβερό δικαστήριο του Χριστού, τι θα πεις στον αδέκαστο Κριτή, μην έχοντας μάλιστα κανένα συνήγορο για να σε υπερασπίσει;
Τους δικαστές της γης μπορείς να τους ξεγελάσεις ή και να τους εξαγοράσεις. Τον Δικαστή του ουρανού ποτέ. Τους ανθρώπινους νόμους μπορείς να τους παραβείς με τεχνάσματα νομιμοφανή δίχως συνέπειες. Τον θεϊκό νόμο όχι. Γιατί ο Κύριος βλέπει τις πράξεις σου. Και αργά ή γρήγορα θα λογοδοτήσεις σε Εκείνον, που στέκεται πλάι στους αδικημένους και προστατεύει όσους δεν μπορούν να διεκδικήσουν το δίκιο τους.
Και μη μου πεις, «Ο τάδε, μολονότι κακός και πλεονέκτης, είναι ευτυχισμένος». Για τώρα ναι, δεν θα είναι όμως ως το τέλος. «Μη φθονείς την ευτυχία όσων σκέφτονται πονηρά και μη ζηλεύεις όσους κάνουν το κακό», λέει η Γραφή (Ψαλμ. 36, 1), «γιατί γρήγορα σαν το χορτάρι θα ξεραθούν και σαν τη χλόη θα μαραθούν».
Η πλεονεξία είναι σαν το χαλασμένο προζύμι, που καταστρέφει όλο το ζυμάρι. Έτσι, αν από την αδικία κερδίζεις έστω και λίγα, ολόκληρη η περιουσία σου σπιλώνεται. Γι’ αυτό, πολλές φορές, λίγα που κερδήθηκαν άνομα, έγιναν αιτία να χαθούν πολύ περισσότερα, που αποκτήθηκαν καλά.
Μα, θα με ρωτήσεις, όλοι οι πλεονέκτες θα δοκιμάσουν συμφορές; Οπωσδήποτε, μολονότι όχι όλοι τις ίδιες. Κι αν δεν τιμωρηθούν στην παρούσα ζωή, τότε να τους λυπηθείς περισσότερο, γιατί τους περιμένει μεγαλύτερη κόλαση στη μέλλουσα. Στην περίπτωση αυτή, μάλιστα, τις συνέπειες των αδικιών τους, θα τις υποστούν στη γη οι κληρονόμοι της περιουσίας τους, εφόσον γνωρίζουν ότι αποκτούν αγαθά μαζεμένα με αδικίες, αγαθά που ανήκουν σε άλλους. Αυτό, άλλωστε, επιτάσσει και ο ανθρώπινος νόμος, που δίνει το δικαίωμα στον καθένα να διεκδικήσει τα πράγματά του όχι από εκείνον που του τα άρπαξε, αλλά από οποιονδήποτε τα έχει στην κατοχή του.
Αν λοιπόν γνωρίζεις εκείνους που αδικήθηκαν, δώσε τους όσα τους ανήκουν, ή μάλλον πολύ περισσότερα, όπως έκανε ο Ζακχαίος του Ευαγγελίου. Αν πάλι δεν τους γνωρίζεις, τότε μοίρασέ τα σε φτωχούς. Έτσι θα αποτρέψεις τη συμφορά που σε απειλεί. Γιατί, αν αποδώσεις μόνο όσα άρπαξες ή κληρονόμησε από άρπαγα πλεονέκτη, κανένα κέρδος δεν έχεις. Αυτό αποδεικνύει η περίπτωση του Ζακχαίου, που ανέφερα. Μόνο όταν ο αρχιτελώνης εκείνος υποσχέθηκε «Θα δώσω τα μισά από τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς και θα ανταποδώσω στο τετραπλάσιο όσα πήρα με απάτη», ο Κύριος βεβαίωσε: «Σήμερα αυτή η οικογένεια σώθηκε» (Λουκ. 19, 8-9).
Εμείς, αντίθετα, αρπάζουμε αμέτρητα και δίνουμε λίγα, νομίζοντας ότι έτσι εξαλείφουμε την αδικία και ικανοποιούμε τον Θεό. Αν όμως ο Κάιν, που πρόσφερε θυσία στον Θεό από τα χειρότερα γεννήματά του, χωρίς ωστόσο και να αδικήσει κάποιον άλλον, τιμωρήθηκε πολύ αυστηρά, πώς δε θα πάθουμε χειρότερα εμείς, που από τα αποκτήματα της αδικίας και της πλεονεξίας προσφέρουμε μερικά ψίχουλα στον φτωχό συνάνθρωπο, δηλαδή στον ίδιο τον Χριστό; Γιατί προσβάλλεις τον Κύριο, προσφέροντάς Του μικρά δώρα; Τέτοια τροφή δεν δέχεται, έστω και αν πεθαίνει από την πείνα. Καλύτερα να μην Του δώσεις τίποτα, παρά να δώσεις εκείνα που ανήκουν σε άλλους.
Πες μου, αν δεις δύο ανθρώπους, από τους οποίους ο ένας είναι γυμνός και ο άλλος ντυμένος, και γδύσεις τον δεύτερο για να ντύσεις τον πρώτο, δε θα διαπράξεις αδικία; Αναμφίβολα ναι. Αν λοιπόν διαπράττεις αδικία και όχι ελεημοσύνη, δίνοντας σε άλλον όλα όσα άρπαξες, πώς λογαριάζεις σαν ελεημοσύνη το να δώσεις ένα ασήμαντο μέρος, ένα τίποτα;
Ο πλούσιος της ευαγγελικής παραβολής δεν έκανε καμιά αδικία σε βάρος του φτωχού Λαζάρου. Μόνο και μόνο επειδή δεν τον συμπόνεσε, επειδή δεν τον ελέησε, καταδικάστηκε να βασανίζεται στον Άδη (Λουκ. 16, 19-25). Ποιαν απολογία, επομένως, θα βρουν εκείνοι που όχι μόνο δεν ελεούν, αλλά και αδικούν τους άλλους;
Όταν ο Κύριος θα έρθει πάλι με όλη Του την δόξα για να κρίνει τον κόσμο, θα πει στους άσπλαχνους και ανελεήμονες, που θα είναι συναγμένοι στα αριστερά Του: «Φύγετε από μπροστά μου, καταραμένοι! Πηγαίνετε στην αιώνια φωτιά, που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους δικούς του. Γιατί πείνασα και δε μου δώστε να φάω· δίψασα και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουνα, και δεν με περιμαζέψατε· γυμνός ήμουνα, και δεν με ντύσατε· άρρωστος και φυλακισμένος ήμουνα και δεν ήρθατε να με δείτε» (Ματθ. 25, 41-42). Αν λοιπόν καταδικάζονται μαζί με τον διάβολο στην αιώνια φωτιά, όσοι δεν έδωσαν τροφή και νερό στον Χριστό, όταν πεινούσε και διψούσε, τι θα πάθουν όσοι Τον παραδίνουν στην πείνα, με εκείνα που αρπάζουν; Τι θα πάθουν όσοι όχι μόνο δεν Τον ντύνουν, όταν είναι γυμνός, αλλά και Τον γδύνουν, όταν είναι ντυμένος; Τι θα πάθουν όσοι όχι μόνο δεν Τον περιμαζεύουν, όταν είναι ξένος, αλλά και Τον αποδιώχνουν; Τι θα πάθουν όσοι όχι μόνο δεν Τον ανακουφίζουν, όταν είναι άρρωστος, αλλά και Τον βλάπτουν; Τι θα πάθουν, τέλος, όσοι όχι μόνο δεν Τον επισκέπτονται, όταν είναι φυλακισμένος, αλλά και όταν είναι ελεύθερος, ό, τι μπορούν κάνουν για να Τον κλείσουν στη φυλακή;
Ο Κύριος είπε: «Αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, μην περιμένετε την εύνοια του Θεού· γιατί και οι αμαρτωλοί αγαπούν αυτούς που τους αγαπούν» (Λουκ. 6, 32). Αν λοιπόν είναι αμαρτωλός όποιος αγαπά μόνο όσους τον αγαπούν, τι είναι εκείνος που βλάπτει όσους δεν τον αδίκησαν; Αν είναι αξιοκατάκριτος όποιος δεν ελεεί από τα δικά του αγαθά, τι είναι εκείνος που αρπάζει και τα ξένα; Γιατί το ξέρετε, όχι μόνο το να αρπάζει κανείς τα ξένα, αλλά και το να μη δίνει από τα δικά του σε όσους έχουν ανάγκη, είναι αδικία και πλεονεξία, είναι παράβαση θεϊκής εντολής και αμαρτία.
Ας αποφύγουμε, αδελφοί μου, αυτήν την αμαρτία. Και θα την αποφύγουμε, αν φέρουμε στον νου μας όσους άρπαγες και πλεονέκτες έζησαν πριν από μας, όσους δηλαδή έχουν ήδη πεθάνει. Πού βρίσκονται αυτοί; Στην κόλαση! Και τα χρήματά τους; Τα απολαμβάνουν άλλοι! Δεν είναι επομένως ανόητο να βασανιζόμαστε και σε τούτη τη ζωή και στην άλλη; Σε τούτη με τα καθημερινά τρεχάματα, τις αγωνίες, τους κόπους και τους μόχθους που απαιτούνται για τη συσσώρευση μάταιου πλούτου, και στην άλλη με τις ασύλληπτες τιμωρίες της αιώνιας γέενας;
Ποιος είναι αλήθεια, ελεεινότερος, από τον άρπαγα που φεύγει από τον κόσμο παίρνοντας μαζί του μόνο τις αμαρτίες του, για τις οποίες θα λογοδοτήσει στον Θεό, και αφήνοντας όσα μάζευε σε άλλους πολλές φορές και εχθρούς του; Και ποιος είναι αθλιότερος από τον πλεονέκτη, που σιγολιώνει από τις έγνοιες και τους φόβους, διώχνοντας από την ψυχή του τη γαλήνη και κάνοντας τη ζωή του χειρότερη από κάθε θάνατο; Όταν κερδίσει δεν αισθάνεται ευχαρίστηση, γιατί ζητάει περισσότερα. Όταν πάλι χάσει έστω κι ένα νόμισμα, νομίζει ότι παθαίνει το μεγαλύτερο κακό.. Φίλους δεν έχει παρά μόνο εκείνους από τους οποίους κερδίζει· τους άλλους τους βλέπει σαν εχθρούς. Μα και την οικουμένη ολόκληρη την αποστρέφεται. Τους φτωχούς τους μισεί, γιατί του ζητούν βοήθεια. Τους πλούσιους τους φθονεί, γιατί θα ήθελε να έχει τα πλούτη τους. Όταν οι άλλοι ευτυχούν, αυτός λυπάται. Θαρρεί πως όλοι κατέχουν δικά του αγαθά. Φέρεται σε όλους σαν να τον έχουν αδικήσει. Υποφέρει, γιατί η γη δεν παράγει χρυσάφι αντί για σιτάρι, γιατί ο πηγές δεν δίνουν ασήμι αντί για νερό, γιατί τα βουνά δεν έχουν πολύτιμα πετράδια αντί για λιθάρια.
Ο πλούτος για τον φιλάργυρο είναι ό,τι το μαχαίρι για τον μανιακό ή μάλλον κάτι πολύ χειρότερο. Γιατί ο μανιακός, αφού αρπάξει το μαχαίρι και το καρφώσει στο στήθος του, απαλλάσσεται μια για πάντα από τη μανία του και δεν δέχεται δεύτερη πληγή. Ο φιλάργυρος όμως και αμέτρητες πληγές δέχεται καθημερινά και ποτέ δεν απαλλάσσεται από τη μανία του. Απεναντίας, μάλιστα, όσο πληγώνεται, τόσο πιο μανιασμένα ξανακαρφώνει το μαχαίρι στην ψυχή του.
Ποιος είναι λοιπόν χειρότερος από τον πλεονέκτη, που και την ψυχή του θανατώνει με τις αδικίες και τη ζωή του σπαταλάει με τις περιττές φροντίδες και τον εαυτό του στερεί από κάθε ευχαρίστηση και τους ανθρώπους όλους τους κάνει εχθρούς του; Όλους;, θα απορήσετε. Ναι, όλους. Βλέπετε, δεν τον μισούν μόνο όσοι έχουν κακοπαθήσει από την πλεονεξία τους, μα και οι άλλοι, επειδή συμπονούν τα θύματά του και φοβούνται μήπως βρεθούν στην οδυνηρή θέση τους. Το φοβερότερο, όμως, δεν είναι αυτό. Γιατί, όταν έχει κάνει εχθρό του τον ίδιο τον Θεό, ποια παρηγοριά ή ελπίδα τού απομένει;
Είναι πλούτος αυτός, πες μου, το να αδικείς; Και είσαι πλούσιος εσύ, ο πλεονέκτης, ή κατάδικος; Μάλλον χειρότερος κι από κατάδικο είσαι. Και ξέρεις γιατί; Εκείνος έχει χάσει τη σωματική του ελευθερία, ενώ εσύ την ψυχική. Εκείνον τον έδεσαν άλλοι χωρίς τη θέλησή του, ενώ εσύ δέθηκες μόνος σου.
Αν ο βασιλιάς με νόμο μας επιβάλει όχι μόνο να μην παίρνουμε περιουσιακά στοιχεία άλλου, μα κι από τα δικά μας να δώσουμε ένα μέρος, θα υπακούσουμε δίχως αντίρρηση. Τώρα, όμως, που ο νόμος τους Θεού μάς επιβάλλει να μην αρπάζουμε τα ξένα πράγματα, ασύστολα τον καταπατάμε. Τον θνητό βασιλιά, τον άνθρωπο, τον σεβόμαστε· τον αθάνατο Βασιλιά, τον Δημιουργό και Κύριο του σύμπαντος, Τον περιφρονούμε. Δεν είναι φοβερό; Γιατί, αν διαπράττουμε ασέβεια όταν τιμάμε τον Θεό όσο κι έναν άνθρωπο, τότε τι κάνουμε όταν τιμάμε έναν άνθρωπο περισσότερο από τον Θεό;
Βαριά είναι τα λόγια μου, το ξέρω. Αλλά δείξτε πραγματικά ότι σας φοβίζουν και σας λυπούν, αποφεύγοντας τις κακές πράξεις. Αν δεν φοβάστε τις κακές πράξεις, πώς μπορώ να σας πιστέψω, όταν λέτε ότι φοβάστε τα λόγια μου και λυπάστε με αυτά; Εσείς με τα έργα σας επιβαρύνετε τον εαυτό σας, όχι εγώ με τα λόγια μου. Γιατί όποιος σκάβει λάκκο για τον άλλο, πέφτει ο ίδιος μέσα. Και όπως οι επίτοκες γυναίκες υποφέρουν από τους κοιλόπονους, έτσι κι εκείνος που ετοιμάζει μιαν άνομη πράξη, πριν αδικήσει τον άλλον, υποφέρει και πονάει ο ίδιος. Όσο κακός, βλέπετε, κι αν είναι κανείς, δεν μπορεί να φιμώσει τη συνείδησή του και να αποφύγει τον έλεγχό της. Γιατί αυτός ο έλεγχος είναι κάτι το φυσικό, που εξαρχής έβαλε ο Θεός μέσα μας. Όσο κι αν τον αγνοήσουμε, όσο κι αν τον πολεμήσουμε, ορθώνεται πάντοτε αμείλικτος, και φωνάζει και μας καταδικάζει και μας τιμωρεί.
Θυμάστε πόσο κακός ήταν ο Αχαάβ, ο βασιλιάς της Σαμάρειας; Και όμως ακόμα κι εκείνος, όταν θέλησε να αρπάξει το αμπέλι του Ναβουθαί, πόση οδύνη δοκίμασε! Μολονότι ήταν απόλυτος άρχοντας, μολονότι κανένας δεν υπήρχε που να τον ελέγξει, επειδή δεν μπορούσε να υποφέρει τον έλεγχο της συνειδήσεώς του, ήταν σκυθρωπός, ταραγμένος, ανόρεχτος, με τη θλίψη ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του (Γ΄Βασ. 20, 1-29).
Θέλετε να σας αναφέρω κι ένα περιστατικό σύγχρονο, για να καταλάβετε ότι η πλεονεξία κάνει τους ανθρώπους θηρία και δαίμονες; Πριν από καιρό είχαμε στην πόλη μας μεγάλη ανομβρία. Ο ουρανός είχε στερέψει και είχε πάρει το χρώμα του χαλκού. Όλοι περιμέναμε καθημερινά το θάνατο, ένα θάνατο φοβερότερο από κάθε άλλο, και παρακαλούσαμε τον Θεό να μας απαλλάξει από αυτή τη συμφορά. Ξάφνου, ανέλπιστα, χάρη στην απέραντη φιλανθρωπία του Κυρίου, έπεσε από τον ουρανό άφθονη βροχή. Ενώ λοιπόν όλοι πανηγύριζαν και γιόρταζαν, κάποιος πλούσιος τριγυρνούσε στην πόλη σκυφτός, κατσουφιασμένος, καταλυπημένος και κίτρινος σαν νεκρός. Όταν κάποιοι ζήτησαν να μάθουν την αιτία της λύπης του, δεν μπόρεσε να την κρύψει, γιατί τον βασάνιζε και τον έπνιγε το πάθος του. «Έχω στις αποθήκες μου δέκα χιλιάδες μέτρα σιτάρι», είπε, «και τώρα, που έβρεξε, δεν ξέρω πώς θα το πουλήσω».
Τι είναι αυτά που λες, αθεόφοβε; Υποφέρεις, επειδή δεν χάθηκαν όλοι, για να μαζέψεις εσύ χρυσάφι; Δεν έχεις ακούσει τι λέει ο Σολομών; «Για εκείνον, που συνάγει και κρύπτει το σιτάρι εν καιρώ λιμού, με τον σκοπό να το πουλήσει πανάκριβα, όλοι εύχονται να του το λεηλατήσουν ξένοι επιδρομείς και εχθροί. Η ευλογία δε του Θεού χορηγείται πλούσια σε εκείνον που δίδει και στους άλλους» (Παροιμ. 11, 26). Είσαι εχθρός του Θεού και φίλος, ή μάλλον δούλος, του μαμωνά. Η γλώσσα σου, που είπε τα ανήκουστα αυτά λόγια, θα έπρεπε να κοπεί. Η καρδιά σου, που ξεχειλίζει από τόσο απάνθρωπα αισθήματα, θα έπρεπε να πάψει να χτυπάει. Τι άνθρωπος, αλήθεια, είσαι εσύ, που υποφέρεις όχι γιατί έχεις λίγα, όπως οι φτωχοί, μα απεναντίας, γιατί έχεις πολλά και θέλεις να τα κάνεις ακόμα περισσότερα με την εκμετάλλευση της δυστυχίας των συνανθρώπων σου;
Πώς να σκιαγραφήσω τα πάθη του πλεονέκτη; Τι πιο μιαρό υπάρχει από τα χέρια του; Και τι πιο άπληστο, πιο αδιάντροπο, πιο κυνικό από τα μάτια του; Δεν βλέπει τους ανθρώπους ως ανθρώπους, ούτε τον ουρανό ως ουρανό, ούτε κανένα από τα επίγεια πράγματα όπως πραγματικά είναι. Όλα τα βλέπει σαν χρήμα και όλα τα μετράει με το χρήμα. Οι αληθινοί άνθρωποι βλέπουν τους φτωχούς, εξαντλημένους και συγκινούνται· οι πλεονέκτες βλέπουν τους φτωχούς και αγριεύουν. Οι αληθινοί άνθρωποι όχι μόνο δεν βάζουν στο μάτι τα ξένα πράγματα, μα κι από τα δικά τους δίνουν σε όσους έχουν ανάγκη· οι πλεονέκτες δεν ησυχάζουν, ώσπου να αρπάξουν το βιός των άλλων και να το κάνουν δικό τους. Οι αληθινοί άνθρωποι δεν ανέχονται να δουν γυμνό τον πλησίον τους· οι πλεονέκτες, αν δεν τους γδύσουν όλους, δεν ικανοποιούνται· ή μάλλον, ούτε και τότε ικανοποιούνται.
Γι’ αυτό μπορεί κανείς πως είναι όχι θηρία, μα κι απ’ αυτά πολύ χειρότεροι. Τα θηρία, βλέπετε, όταν χορτάσουν απομακρύνονται από τα θύματά τους, ενώ οι πλεονέκτες δεν έχουν χορτασμό. Τα θηρία, άλλωστε είναι από τη φύση τους άγρια, ενώ οι πλεονέκτες μεταβάλλουν θεληματικά τη φυσική τους ημερότητα σε αγριότητα. Τα στόματά τους ξερνούν δηλητήριο, όπως τα στόματα των φαρμακερών φιδιών. Τα χέρια τους δεν κουράζονται να κάνουν κακό στους άλλους. Όσο για τον νου τους, αν μπορούσε κανείς να τον εξετάσει, θα τους ονόμαζε όχι μόνο θηρία, αλλά και δαίμονες· γιατί δεν κρύβουν μέσα τους παρά σκληρότητα και μοχθηρία για κάθε συνάνθρωπό τους. Οι δαίμονες μάλιστα, σχεδόν ποτέ δεν μπορούν να βλάψουν έναν άνθρωπο δίχως τη θέληση και τη συνεργασία του ιδίου, ενώ οι πλεονέκτες πάντα βλάπτουν το συνάνθρωπό τους χωρίς τη θέλησή του και παρά το γογγυσμό του. Όλους και όλα, ακόμα και την ψυχή τους, θυσιάζουν στο βωμό του κέρδους. Άλλο τίποτα δεν σκέφτονται, άλλο τίποτα δεν τους ενδιαφέρει, παρά μόνο το χρήμα. Ούτε την Ουράνια Βασιλεία ποθούν, ούτε την κόλαση φοβούνται, ούτε τους ανθρώπους ντρέπονται ούτε τον Θεό σέβονται. Τους νόμους τους καταπατούν, την τιμιότητα την περιγελούν, το Ευαγγέλιο το περιφρονούν, τη ζωή μετά τον θάνατο τη θεωρούν ανύπαρκτη.
Ώστε δεν υπάρχει, σοφέ μου πλεονέκτη, ζωή μετά τον θάνατο; Δεν υπάρχει ούτε κρίση ούτε απολογία ούτε ανταπόδοση; «Όχι», θα μου πεις, γιατί έτσι σε συμφέρει. Μήπως όμως δεν υπάρχει ούτε θάνατος; Μπορείς να τον αμφισβητήσεις κι αυτόν; Μολονότι πολύ θα το ήθελες, δεν μπορείς. Πάρε το απόφαση λοιπόν· ότι δεν θα αργήσεις να πεθάνεις. Βλέπεις τη μέλισσα; Σε όλη της τη ζωή εργάζεται φιλότιμα, παράγοντας το γλυκό και ωφέλιμο μέλι. Σε όλη της τη ζωή κάνει το καλό. Μόλις, όμως, κάνει το κακό, μόλις κεντρίσει άνθρωπο ή ζώο, πεθαίνει μαζί με το κεντρί της. Από τη μέλισσα μάθε να μη βλάπτεις τον πλησίον· γιατί εσύ ο ίδιος θα πεθάνεις πρώτος. Τον πλησίον θα τον βλάψεις και θα τον λυπήσεις πρόσκαιρα, εσύ όμως θα πεθάνεις για πάντα.
Τα χρήματα λέγονται χρήματα, επειδή χρησιμεύουν και χρησιμοποιούνται, όταν πρέπει, για την ικανοποίηση των βιοτικών αναγκών μας. Σκοπός μας, επομένως, δεν είναι να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερα, γιατί τότε ανατρέπεται η φυσιολογική τάξη και αντί να τα ορίζουμε, υποτασσόμαστε σε αυτά. Η συγκέντρωση πλούτου είναι υποδούλωση του λογικού ανθρώπου στην άλογη ύλη. Φανερώνει ακόμη απιστία στη Θεία πρόνοια, αλλά και μεγάλη ανοησία. Ναι, ανοησία. Ανόητος δεν είσαι, αφού όλα όσα με κάθε αθέμιτο μέσο αποκτάς, θα τα εγκαταλείψεις έπειτα από λίγο; «Μα θα μείνουν στα παιδιά μου», λες. Και τα παιδιά σου, όμως, θα εγκαταλείψουν τη γη ύστερα από σένα. Τι λέω; Ίσως και πριν από εσένα…
Η αλήθεια είναι ότι με τη συγκέντρωση πλούτου αποβλέπεις στην ικανοποίηση δύο φοβερών παθών σου, της κενοδοξίας και της φιληδονίας. Καμαρώνεις για τα μέγαρά σου, τα αμάξια σου, τους υπηρέτες σου· ευχαριστιέσαι προκαλώντας τον θαυμασμό και τη ζήλεια των άλλων· παραδίνεσαι στις αισχρές επιθυμίες· κυλιέσαι στη λάσπη της κραιπάλης και της ακολασίας. Να γιατί είσαι πλεονέκτης, να γιατί θέλεις να αρπάζεις το βιος των άλλων. Για να ικανοποιείς τα πάθη σου, δεν διστάζεις να πετάς στο δρόμο και να ρίχνεις σε συμφορές τους αδελφούς σου, τα μέλη του Χριστού, περιφρονώντας με αυτόν τον τρόπο τον ίδιο τον Χριστό.
Είτε το πιστεύεις είτε όχι, η αιώνια κόλαση σε περιμένει, αν δεν μετανοήσεις και δεν διορθωθείς. Γιατί ο δίκαιος Θεός, που «θα πληρώσει τον καθένα κατά τα έργα του» (Ρωμ. 2, 6), δε θα αφήσει ατιμώρητη τη διπλή σου παρανομία, τόσο δηλαδή την άδικη συνάθροιση, όσο και την κακή χρήση του πλούτου. «Ο θυμός και η οργή του Θεού» γράφει ο Απόστολος Παύλος, «περιμένουν όσους υπηρετούν την αδικία» (Ρωμ.2, 8). Και πώς να μην προκαλέσεις την οργή του Θεού, όταν από τη μια σκορπάς τα λεφτά σου στις πόρνες κι από την άλλη αδιαφορείς για τους φτωχούς; Κι αν ακόμα όσα σπαταλάς τα κέρδιζες με τον τίμιο κόπο σου, θα αμάρτανες βαριά αγοράζοντας με αυτά την ασέλγεια. Ε, αναλογίσου πόσο αμαρτάνεις τώρα, που την αγοράζεις με άνομα κέρδη.
Για να αποφύγεις, λοιπόν, τη δίκαιη καταδίκη από τον αδέκαστο Κριτή, πάψε να πλουτίζεις αθέμιτα, αδικώντας τους συνανθρώπους σου. Στη ζωή αυτή έχεις τη δύναμη του χρήματος, την προστασία των αρχόντων, την εύνοια των δικαστών. Στην άλλη ζωή, όμως, τι θα έχεις; Εκεί θα σε ακολουθούν μόνο οι αμαρτωλές πράξεις σου και οι στεναγμοί των αδικημένων, που φτάνουν ως τον υπερουράνιο θρόνο του Θεού και προκαλούν την ευσπλαχνία Του. Μακάρι να γνωρίσεις κι εσύ την ανείκαστη θεία ευσπλαχνία με την έγκαιρη μετάνοιά σου.
(Πηγή: “Θέματα ζωής, Από τις ομιλίες του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου”, τόμος Β΄, εκδόσεις Ιεράς Μονής Παρακλήτου, Ωρωπός Αττικής 2010, σελ. 51-63)
Τους δικαστές της γης μπορείς να τους ξεγελάσεις ή και να τους εξαγοράσεις. Τον Δικαστή του ουρανού ποτέ. Τους ανθρώπινους νόμους μπορείς να τους παραβείς με τεχνάσματα νομιμοφανή δίχως συνέπειες. Τον θεϊκό νόμο όχι. Γιατί ο Κύριος βλέπει τις πράξεις σου. Και αργά ή γρήγορα θα λογοδοτήσεις σε Εκείνον, που στέκεται πλάι στους αδικημένους και προστατεύει όσους δεν μπορούν να διεκδικήσουν το δίκιο τους.
Και μη μου πεις, «Ο τάδε, μολονότι κακός και πλεονέκτης, είναι ευτυχισμένος». Για τώρα ναι, δεν θα είναι όμως ως το τέλος. «Μη φθονείς την ευτυχία όσων σκέφτονται πονηρά και μη ζηλεύεις όσους κάνουν το κακό», λέει η Γραφή (Ψαλμ. 36, 1), «γιατί γρήγορα σαν το χορτάρι θα ξεραθούν και σαν τη χλόη θα μαραθούν».
Η πλεονεξία είναι σαν το χαλασμένο προζύμι, που καταστρέφει όλο το ζυμάρι. Έτσι, αν από την αδικία κερδίζεις έστω και λίγα, ολόκληρη η περιουσία σου σπιλώνεται. Γι’ αυτό, πολλές φορές, λίγα που κερδήθηκαν άνομα, έγιναν αιτία να χαθούν πολύ περισσότερα, που αποκτήθηκαν καλά.
Μα, θα με ρωτήσεις, όλοι οι πλεονέκτες θα δοκιμάσουν συμφορές; Οπωσδήποτε, μολονότι όχι όλοι τις ίδιες. Κι αν δεν τιμωρηθούν στην παρούσα ζωή, τότε να τους λυπηθείς περισσότερο, γιατί τους περιμένει μεγαλύτερη κόλαση στη μέλλουσα. Στην περίπτωση αυτή, μάλιστα, τις συνέπειες των αδικιών τους, θα τις υποστούν στη γη οι κληρονόμοι της περιουσίας τους, εφόσον γνωρίζουν ότι αποκτούν αγαθά μαζεμένα με αδικίες, αγαθά που ανήκουν σε άλλους. Αυτό, άλλωστε, επιτάσσει και ο ανθρώπινος νόμος, που δίνει το δικαίωμα στον καθένα να διεκδικήσει τα πράγματά του όχι από εκείνον που του τα άρπαξε, αλλά από οποιονδήποτε τα έχει στην κατοχή του.
Αν λοιπόν γνωρίζεις εκείνους που αδικήθηκαν, δώσε τους όσα τους ανήκουν, ή μάλλον πολύ περισσότερα, όπως έκανε ο Ζακχαίος του Ευαγγελίου. Αν πάλι δεν τους γνωρίζεις, τότε μοίρασέ τα σε φτωχούς. Έτσι θα αποτρέψεις τη συμφορά που σε απειλεί. Γιατί, αν αποδώσεις μόνο όσα άρπαξες ή κληρονόμησε από άρπαγα πλεονέκτη, κανένα κέρδος δεν έχεις. Αυτό αποδεικνύει η περίπτωση του Ζακχαίου, που ανέφερα. Μόνο όταν ο αρχιτελώνης εκείνος υποσχέθηκε «Θα δώσω τα μισά από τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς και θα ανταποδώσω στο τετραπλάσιο όσα πήρα με απάτη», ο Κύριος βεβαίωσε: «Σήμερα αυτή η οικογένεια σώθηκε» (Λουκ. 19, 8-9).
Εμείς, αντίθετα, αρπάζουμε αμέτρητα και δίνουμε λίγα, νομίζοντας ότι έτσι εξαλείφουμε την αδικία και ικανοποιούμε τον Θεό. Αν όμως ο Κάιν, που πρόσφερε θυσία στον Θεό από τα χειρότερα γεννήματά του, χωρίς ωστόσο και να αδικήσει κάποιον άλλον, τιμωρήθηκε πολύ αυστηρά, πώς δε θα πάθουμε χειρότερα εμείς, που από τα αποκτήματα της αδικίας και της πλεονεξίας προσφέρουμε μερικά ψίχουλα στον φτωχό συνάνθρωπο, δηλαδή στον ίδιο τον Χριστό; Γιατί προσβάλλεις τον Κύριο, προσφέροντάς Του μικρά δώρα; Τέτοια τροφή δεν δέχεται, έστω και αν πεθαίνει από την πείνα. Καλύτερα να μην Του δώσεις τίποτα, παρά να δώσεις εκείνα που ανήκουν σε άλλους.
Πες μου, αν δεις δύο ανθρώπους, από τους οποίους ο ένας είναι γυμνός και ο άλλος ντυμένος, και γδύσεις τον δεύτερο για να ντύσεις τον πρώτο, δε θα διαπράξεις αδικία; Αναμφίβολα ναι. Αν λοιπόν διαπράττεις αδικία και όχι ελεημοσύνη, δίνοντας σε άλλον όλα όσα άρπαξες, πώς λογαριάζεις σαν ελεημοσύνη το να δώσεις ένα ασήμαντο μέρος, ένα τίποτα;
Ο πλούσιος της ευαγγελικής παραβολής δεν έκανε καμιά αδικία σε βάρος του φτωχού Λαζάρου. Μόνο και μόνο επειδή δεν τον συμπόνεσε, επειδή δεν τον ελέησε, καταδικάστηκε να βασανίζεται στον Άδη (Λουκ. 16, 19-25). Ποιαν απολογία, επομένως, θα βρουν εκείνοι που όχι μόνο δεν ελεούν, αλλά και αδικούν τους άλλους;
Όταν ο Κύριος θα έρθει πάλι με όλη Του την δόξα για να κρίνει τον κόσμο, θα πει στους άσπλαχνους και ανελεήμονες, που θα είναι συναγμένοι στα αριστερά Του: «Φύγετε από μπροστά μου, καταραμένοι! Πηγαίνετε στην αιώνια φωτιά, που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους δικούς του. Γιατί πείνασα και δε μου δώστε να φάω· δίψασα και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουνα, και δεν με περιμαζέψατε· γυμνός ήμουνα, και δεν με ντύσατε· άρρωστος και φυλακισμένος ήμουνα και δεν ήρθατε να με δείτε» (Ματθ. 25, 41-42). Αν λοιπόν καταδικάζονται μαζί με τον διάβολο στην αιώνια φωτιά, όσοι δεν έδωσαν τροφή και νερό στον Χριστό, όταν πεινούσε και διψούσε, τι θα πάθουν όσοι Τον παραδίνουν στην πείνα, με εκείνα που αρπάζουν; Τι θα πάθουν όσοι όχι μόνο δεν Τον ντύνουν, όταν είναι γυμνός, αλλά και Τον γδύνουν, όταν είναι ντυμένος; Τι θα πάθουν όσοι όχι μόνο δεν Τον περιμαζεύουν, όταν είναι ξένος, αλλά και Τον αποδιώχνουν; Τι θα πάθουν όσοι όχι μόνο δεν Τον ανακουφίζουν, όταν είναι άρρωστος, αλλά και Τον βλάπτουν; Τι θα πάθουν, τέλος, όσοι όχι μόνο δεν Τον επισκέπτονται, όταν είναι φυλακισμένος, αλλά και όταν είναι ελεύθερος, ό, τι μπορούν κάνουν για να Τον κλείσουν στη φυλακή;
Ο Κύριος είπε: «Αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, μην περιμένετε την εύνοια του Θεού· γιατί και οι αμαρτωλοί αγαπούν αυτούς που τους αγαπούν» (Λουκ. 6, 32). Αν λοιπόν είναι αμαρτωλός όποιος αγαπά μόνο όσους τον αγαπούν, τι είναι εκείνος που βλάπτει όσους δεν τον αδίκησαν; Αν είναι αξιοκατάκριτος όποιος δεν ελεεί από τα δικά του αγαθά, τι είναι εκείνος που αρπάζει και τα ξένα; Γιατί το ξέρετε, όχι μόνο το να αρπάζει κανείς τα ξένα, αλλά και το να μη δίνει από τα δικά του σε όσους έχουν ανάγκη, είναι αδικία και πλεονεξία, είναι παράβαση θεϊκής εντολής και αμαρτία.
Ας αποφύγουμε, αδελφοί μου, αυτήν την αμαρτία. Και θα την αποφύγουμε, αν φέρουμε στον νου μας όσους άρπαγες και πλεονέκτες έζησαν πριν από μας, όσους δηλαδή έχουν ήδη πεθάνει. Πού βρίσκονται αυτοί; Στην κόλαση! Και τα χρήματά τους; Τα απολαμβάνουν άλλοι! Δεν είναι επομένως ανόητο να βασανιζόμαστε και σε τούτη τη ζωή και στην άλλη; Σε τούτη με τα καθημερινά τρεχάματα, τις αγωνίες, τους κόπους και τους μόχθους που απαιτούνται για τη συσσώρευση μάταιου πλούτου, και στην άλλη με τις ασύλληπτες τιμωρίες της αιώνιας γέενας;
Ποιος είναι αλήθεια, ελεεινότερος, από τον άρπαγα που φεύγει από τον κόσμο παίρνοντας μαζί του μόνο τις αμαρτίες του, για τις οποίες θα λογοδοτήσει στον Θεό, και αφήνοντας όσα μάζευε σε άλλους πολλές φορές και εχθρούς του; Και ποιος είναι αθλιότερος από τον πλεονέκτη, που σιγολιώνει από τις έγνοιες και τους φόβους, διώχνοντας από την ψυχή του τη γαλήνη και κάνοντας τη ζωή του χειρότερη από κάθε θάνατο; Όταν κερδίσει δεν αισθάνεται ευχαρίστηση, γιατί ζητάει περισσότερα. Όταν πάλι χάσει έστω κι ένα νόμισμα, νομίζει ότι παθαίνει το μεγαλύτερο κακό.. Φίλους δεν έχει παρά μόνο εκείνους από τους οποίους κερδίζει· τους άλλους τους βλέπει σαν εχθρούς. Μα και την οικουμένη ολόκληρη την αποστρέφεται. Τους φτωχούς τους μισεί, γιατί του ζητούν βοήθεια. Τους πλούσιους τους φθονεί, γιατί θα ήθελε να έχει τα πλούτη τους. Όταν οι άλλοι ευτυχούν, αυτός λυπάται. Θαρρεί πως όλοι κατέχουν δικά του αγαθά. Φέρεται σε όλους σαν να τον έχουν αδικήσει. Υποφέρει, γιατί η γη δεν παράγει χρυσάφι αντί για σιτάρι, γιατί ο πηγές δεν δίνουν ασήμι αντί για νερό, γιατί τα βουνά δεν έχουν πολύτιμα πετράδια αντί για λιθάρια.
Ο πλούτος για τον φιλάργυρο είναι ό,τι το μαχαίρι για τον μανιακό ή μάλλον κάτι πολύ χειρότερο. Γιατί ο μανιακός, αφού αρπάξει το μαχαίρι και το καρφώσει στο στήθος του, απαλλάσσεται μια για πάντα από τη μανία του και δεν δέχεται δεύτερη πληγή. Ο φιλάργυρος όμως και αμέτρητες πληγές δέχεται καθημερινά και ποτέ δεν απαλλάσσεται από τη μανία του. Απεναντίας, μάλιστα, όσο πληγώνεται, τόσο πιο μανιασμένα ξανακαρφώνει το μαχαίρι στην ψυχή του.
Ποιος είναι λοιπόν χειρότερος από τον πλεονέκτη, που και την ψυχή του θανατώνει με τις αδικίες και τη ζωή του σπαταλάει με τις περιττές φροντίδες και τον εαυτό του στερεί από κάθε ευχαρίστηση και τους ανθρώπους όλους τους κάνει εχθρούς του; Όλους;, θα απορήσετε. Ναι, όλους. Βλέπετε, δεν τον μισούν μόνο όσοι έχουν κακοπαθήσει από την πλεονεξία τους, μα και οι άλλοι, επειδή συμπονούν τα θύματά του και φοβούνται μήπως βρεθούν στην οδυνηρή θέση τους. Το φοβερότερο, όμως, δεν είναι αυτό. Γιατί, όταν έχει κάνει εχθρό του τον ίδιο τον Θεό, ποια παρηγοριά ή ελπίδα τού απομένει;
Είναι πλούτος αυτός, πες μου, το να αδικείς; Και είσαι πλούσιος εσύ, ο πλεονέκτης, ή κατάδικος; Μάλλον χειρότερος κι από κατάδικο είσαι. Και ξέρεις γιατί; Εκείνος έχει χάσει τη σωματική του ελευθερία, ενώ εσύ την ψυχική. Εκείνον τον έδεσαν άλλοι χωρίς τη θέλησή του, ενώ εσύ δέθηκες μόνος σου.
Αν ο βασιλιάς με νόμο μας επιβάλει όχι μόνο να μην παίρνουμε περιουσιακά στοιχεία άλλου, μα κι από τα δικά μας να δώσουμε ένα μέρος, θα υπακούσουμε δίχως αντίρρηση. Τώρα, όμως, που ο νόμος τους Θεού μάς επιβάλλει να μην αρπάζουμε τα ξένα πράγματα, ασύστολα τον καταπατάμε. Τον θνητό βασιλιά, τον άνθρωπο, τον σεβόμαστε· τον αθάνατο Βασιλιά, τον Δημιουργό και Κύριο του σύμπαντος, Τον περιφρονούμε. Δεν είναι φοβερό; Γιατί, αν διαπράττουμε ασέβεια όταν τιμάμε τον Θεό όσο κι έναν άνθρωπο, τότε τι κάνουμε όταν τιμάμε έναν άνθρωπο περισσότερο από τον Θεό;
Βαριά είναι τα λόγια μου, το ξέρω. Αλλά δείξτε πραγματικά ότι σας φοβίζουν και σας λυπούν, αποφεύγοντας τις κακές πράξεις. Αν δεν φοβάστε τις κακές πράξεις, πώς μπορώ να σας πιστέψω, όταν λέτε ότι φοβάστε τα λόγια μου και λυπάστε με αυτά; Εσείς με τα έργα σας επιβαρύνετε τον εαυτό σας, όχι εγώ με τα λόγια μου. Γιατί όποιος σκάβει λάκκο για τον άλλο, πέφτει ο ίδιος μέσα. Και όπως οι επίτοκες γυναίκες υποφέρουν από τους κοιλόπονους, έτσι κι εκείνος που ετοιμάζει μιαν άνομη πράξη, πριν αδικήσει τον άλλον, υποφέρει και πονάει ο ίδιος. Όσο κακός, βλέπετε, κι αν είναι κανείς, δεν μπορεί να φιμώσει τη συνείδησή του και να αποφύγει τον έλεγχό της. Γιατί αυτός ο έλεγχος είναι κάτι το φυσικό, που εξαρχής έβαλε ο Θεός μέσα μας. Όσο κι αν τον αγνοήσουμε, όσο κι αν τον πολεμήσουμε, ορθώνεται πάντοτε αμείλικτος, και φωνάζει και μας καταδικάζει και μας τιμωρεί.
Θυμάστε πόσο κακός ήταν ο Αχαάβ, ο βασιλιάς της Σαμάρειας; Και όμως ακόμα κι εκείνος, όταν θέλησε να αρπάξει το αμπέλι του Ναβουθαί, πόση οδύνη δοκίμασε! Μολονότι ήταν απόλυτος άρχοντας, μολονότι κανένας δεν υπήρχε που να τον ελέγξει, επειδή δεν μπορούσε να υποφέρει τον έλεγχο της συνειδήσεώς του, ήταν σκυθρωπός, ταραγμένος, ανόρεχτος, με τη θλίψη ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του (Γ΄Βασ. 20, 1-29).
Θέλετε να σας αναφέρω κι ένα περιστατικό σύγχρονο, για να καταλάβετε ότι η πλεονεξία κάνει τους ανθρώπους θηρία και δαίμονες; Πριν από καιρό είχαμε στην πόλη μας μεγάλη ανομβρία. Ο ουρανός είχε στερέψει και είχε πάρει το χρώμα του χαλκού. Όλοι περιμέναμε καθημερινά το θάνατο, ένα θάνατο φοβερότερο από κάθε άλλο, και παρακαλούσαμε τον Θεό να μας απαλλάξει από αυτή τη συμφορά. Ξάφνου, ανέλπιστα, χάρη στην απέραντη φιλανθρωπία του Κυρίου, έπεσε από τον ουρανό άφθονη βροχή. Ενώ λοιπόν όλοι πανηγύριζαν και γιόρταζαν, κάποιος πλούσιος τριγυρνούσε στην πόλη σκυφτός, κατσουφιασμένος, καταλυπημένος και κίτρινος σαν νεκρός. Όταν κάποιοι ζήτησαν να μάθουν την αιτία της λύπης του, δεν μπόρεσε να την κρύψει, γιατί τον βασάνιζε και τον έπνιγε το πάθος του. «Έχω στις αποθήκες μου δέκα χιλιάδες μέτρα σιτάρι», είπε, «και τώρα, που έβρεξε, δεν ξέρω πώς θα το πουλήσω».
Τι είναι αυτά που λες, αθεόφοβε; Υποφέρεις, επειδή δεν χάθηκαν όλοι, για να μαζέψεις εσύ χρυσάφι; Δεν έχεις ακούσει τι λέει ο Σολομών; «Για εκείνον, που συνάγει και κρύπτει το σιτάρι εν καιρώ λιμού, με τον σκοπό να το πουλήσει πανάκριβα, όλοι εύχονται να του το λεηλατήσουν ξένοι επιδρομείς και εχθροί. Η ευλογία δε του Θεού χορηγείται πλούσια σε εκείνον που δίδει και στους άλλους» (Παροιμ. 11, 26). Είσαι εχθρός του Θεού και φίλος, ή μάλλον δούλος, του μαμωνά. Η γλώσσα σου, που είπε τα ανήκουστα αυτά λόγια, θα έπρεπε να κοπεί. Η καρδιά σου, που ξεχειλίζει από τόσο απάνθρωπα αισθήματα, θα έπρεπε να πάψει να χτυπάει. Τι άνθρωπος, αλήθεια, είσαι εσύ, που υποφέρεις όχι γιατί έχεις λίγα, όπως οι φτωχοί, μα απεναντίας, γιατί έχεις πολλά και θέλεις να τα κάνεις ακόμα περισσότερα με την εκμετάλλευση της δυστυχίας των συνανθρώπων σου;
Πώς να σκιαγραφήσω τα πάθη του πλεονέκτη; Τι πιο μιαρό υπάρχει από τα χέρια του; Και τι πιο άπληστο, πιο αδιάντροπο, πιο κυνικό από τα μάτια του; Δεν βλέπει τους ανθρώπους ως ανθρώπους, ούτε τον ουρανό ως ουρανό, ούτε κανένα από τα επίγεια πράγματα όπως πραγματικά είναι. Όλα τα βλέπει σαν χρήμα και όλα τα μετράει με το χρήμα. Οι αληθινοί άνθρωποι βλέπουν τους φτωχούς, εξαντλημένους και συγκινούνται· οι πλεονέκτες βλέπουν τους φτωχούς και αγριεύουν. Οι αληθινοί άνθρωποι όχι μόνο δεν βάζουν στο μάτι τα ξένα πράγματα, μα κι από τα δικά τους δίνουν σε όσους έχουν ανάγκη· οι πλεονέκτες δεν ησυχάζουν, ώσπου να αρπάξουν το βιός των άλλων και να το κάνουν δικό τους. Οι αληθινοί άνθρωποι δεν ανέχονται να δουν γυμνό τον πλησίον τους· οι πλεονέκτες, αν δεν τους γδύσουν όλους, δεν ικανοποιούνται· ή μάλλον, ούτε και τότε ικανοποιούνται.
Γι’ αυτό μπορεί κανείς πως είναι όχι θηρία, μα κι απ’ αυτά πολύ χειρότεροι. Τα θηρία, βλέπετε, όταν χορτάσουν απομακρύνονται από τα θύματά τους, ενώ οι πλεονέκτες δεν έχουν χορτασμό. Τα θηρία, άλλωστε είναι από τη φύση τους άγρια, ενώ οι πλεονέκτες μεταβάλλουν θεληματικά τη φυσική τους ημερότητα σε αγριότητα. Τα στόματά τους ξερνούν δηλητήριο, όπως τα στόματα των φαρμακερών φιδιών. Τα χέρια τους δεν κουράζονται να κάνουν κακό στους άλλους. Όσο για τον νου τους, αν μπορούσε κανείς να τον εξετάσει, θα τους ονόμαζε όχι μόνο θηρία, αλλά και δαίμονες· γιατί δεν κρύβουν μέσα τους παρά σκληρότητα και μοχθηρία για κάθε συνάνθρωπό τους. Οι δαίμονες μάλιστα, σχεδόν ποτέ δεν μπορούν να βλάψουν έναν άνθρωπο δίχως τη θέληση και τη συνεργασία του ιδίου, ενώ οι πλεονέκτες πάντα βλάπτουν το συνάνθρωπό τους χωρίς τη θέλησή του και παρά το γογγυσμό του. Όλους και όλα, ακόμα και την ψυχή τους, θυσιάζουν στο βωμό του κέρδους. Άλλο τίποτα δεν σκέφτονται, άλλο τίποτα δεν τους ενδιαφέρει, παρά μόνο το χρήμα. Ούτε την Ουράνια Βασιλεία ποθούν, ούτε την κόλαση φοβούνται, ούτε τους ανθρώπους ντρέπονται ούτε τον Θεό σέβονται. Τους νόμους τους καταπατούν, την τιμιότητα την περιγελούν, το Ευαγγέλιο το περιφρονούν, τη ζωή μετά τον θάνατο τη θεωρούν ανύπαρκτη.
Ώστε δεν υπάρχει, σοφέ μου πλεονέκτη, ζωή μετά τον θάνατο; Δεν υπάρχει ούτε κρίση ούτε απολογία ούτε ανταπόδοση; «Όχι», θα μου πεις, γιατί έτσι σε συμφέρει. Μήπως όμως δεν υπάρχει ούτε θάνατος; Μπορείς να τον αμφισβητήσεις κι αυτόν; Μολονότι πολύ θα το ήθελες, δεν μπορείς. Πάρε το απόφαση λοιπόν· ότι δεν θα αργήσεις να πεθάνεις. Βλέπεις τη μέλισσα; Σε όλη της τη ζωή εργάζεται φιλότιμα, παράγοντας το γλυκό και ωφέλιμο μέλι. Σε όλη της τη ζωή κάνει το καλό. Μόλις, όμως, κάνει το κακό, μόλις κεντρίσει άνθρωπο ή ζώο, πεθαίνει μαζί με το κεντρί της. Από τη μέλισσα μάθε να μη βλάπτεις τον πλησίον· γιατί εσύ ο ίδιος θα πεθάνεις πρώτος. Τον πλησίον θα τον βλάψεις και θα τον λυπήσεις πρόσκαιρα, εσύ όμως θα πεθάνεις για πάντα.
Τα χρήματα λέγονται χρήματα, επειδή χρησιμεύουν και χρησιμοποιούνται, όταν πρέπει, για την ικανοποίηση των βιοτικών αναγκών μας. Σκοπός μας, επομένως, δεν είναι να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερα, γιατί τότε ανατρέπεται η φυσιολογική τάξη και αντί να τα ορίζουμε, υποτασσόμαστε σε αυτά. Η συγκέντρωση πλούτου είναι υποδούλωση του λογικού ανθρώπου στην άλογη ύλη. Φανερώνει ακόμη απιστία στη Θεία πρόνοια, αλλά και μεγάλη ανοησία. Ναι, ανοησία. Ανόητος δεν είσαι, αφού όλα όσα με κάθε αθέμιτο μέσο αποκτάς, θα τα εγκαταλείψεις έπειτα από λίγο; «Μα θα μείνουν στα παιδιά μου», λες. Και τα παιδιά σου, όμως, θα εγκαταλείψουν τη γη ύστερα από σένα. Τι λέω; Ίσως και πριν από εσένα…
Η αλήθεια είναι ότι με τη συγκέντρωση πλούτου αποβλέπεις στην ικανοποίηση δύο φοβερών παθών σου, της κενοδοξίας και της φιληδονίας. Καμαρώνεις για τα μέγαρά σου, τα αμάξια σου, τους υπηρέτες σου· ευχαριστιέσαι προκαλώντας τον θαυμασμό και τη ζήλεια των άλλων· παραδίνεσαι στις αισχρές επιθυμίες· κυλιέσαι στη λάσπη της κραιπάλης και της ακολασίας. Να γιατί είσαι πλεονέκτης, να γιατί θέλεις να αρπάζεις το βιος των άλλων. Για να ικανοποιείς τα πάθη σου, δεν διστάζεις να πετάς στο δρόμο και να ρίχνεις σε συμφορές τους αδελφούς σου, τα μέλη του Χριστού, περιφρονώντας με αυτόν τον τρόπο τον ίδιο τον Χριστό.
Είτε το πιστεύεις είτε όχι, η αιώνια κόλαση σε περιμένει, αν δεν μετανοήσεις και δεν διορθωθείς. Γιατί ο δίκαιος Θεός, που «θα πληρώσει τον καθένα κατά τα έργα του» (Ρωμ. 2, 6), δε θα αφήσει ατιμώρητη τη διπλή σου παρανομία, τόσο δηλαδή την άδικη συνάθροιση, όσο και την κακή χρήση του πλούτου. «Ο θυμός και η οργή του Θεού» γράφει ο Απόστολος Παύλος, «περιμένουν όσους υπηρετούν την αδικία» (Ρωμ.2, 8). Και πώς να μην προκαλέσεις την οργή του Θεού, όταν από τη μια σκορπάς τα λεφτά σου στις πόρνες κι από την άλλη αδιαφορείς για τους φτωχούς; Κι αν ακόμα όσα σπαταλάς τα κέρδιζες με τον τίμιο κόπο σου, θα αμάρτανες βαριά αγοράζοντας με αυτά την ασέλγεια. Ε, αναλογίσου πόσο αμαρτάνεις τώρα, που την αγοράζεις με άνομα κέρδη.
Για να αποφύγεις, λοιπόν, τη δίκαιη καταδίκη από τον αδέκαστο Κριτή, πάψε να πλουτίζεις αθέμιτα, αδικώντας τους συνανθρώπους σου. Στη ζωή αυτή έχεις τη δύναμη του χρήματος, την προστασία των αρχόντων, την εύνοια των δικαστών. Στην άλλη ζωή, όμως, τι θα έχεις; Εκεί θα σε ακολουθούν μόνο οι αμαρτωλές πράξεις σου και οι στεναγμοί των αδικημένων, που φτάνουν ως τον υπερουράνιο θρόνο του Θεού και προκαλούν την ευσπλαχνία Του. Μακάρι να γνωρίσεις κι εσύ την ανείκαστη θεία ευσπλαχνία με την έγκαιρη μετάνοιά σου.
(Πηγή: “Θέματα ζωής, Από τις ομιλίες του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου”, τόμος Β΄, εκδόσεις Ιεράς Μονής Παρακλήτου, Ωρωπός Αττικής 2010, σελ. 51-63)
Κυριακή Θʼ Λουκά: Η παραβολή του άφρονα πλουσίου (Αγ. Νικόλαος Βελιμίροβιτς)
(Λουκ. ιβ’ 16-21)
Ο Κύριος Ιησούς Χριστός ήρθε στη γη για να θεραπεύσει τους ανθρώπους από τα φθοροποιά πάθη και τις ροπές τους. Τα πάθη κι οι ροπές είναι σοβαρές ψυχικές παθήσεις. Κλέβει ποτέ ένας γιός από τον πατέρα του; Όχι. Ο δούλος όμως κλέβει από τ’ αφεντικό του. Τη στιγμή που ο Αδάμ εγκατέλειψε την ιδιότητα του υιού κι απόκτησε την ιδιότητα του δούλου, το χέρι του απλώθηκε για να πιάσει τον απαγορευμένο καρπό. Γιατί ο άνθρωπος κλέβει αυτό που ανήκει σ’ έναν άλλο; Είναι επειδή το χρειάζεται; Ο Αδάμ τα είχε όλα, δεν του έλειπε τίποτα. Παρ’ όλ’ αυτά όμως προχώρησε στην κλοπή. Γιατί ο άνθρωπος κλέβει άλλον άνθρωπο κι ο δούλος άλλο δούλο; Επειδή έμαθαν πρώτα να κλέβουν από τ’ αφεντικό τους. Οι άνθρωποι συνήθως κλέβουν πρώτα από το Θεό κι έπειτα ο ένας από τον άλλο. Ο προπάτορας του ανθρώπινου γένους άπλωσε το χέρι του να κλέψει πρώτα αυτό που ανήκε στο Θεό κι έπειτα, σαν αποτέλεσμα, οι απόγονοί του άρχισαν να κλέβουν ο ένας τον άλλο. Οι άνθρωποι κλέβουν από Θεό και ανθρώπους, από τη φύση κι από τον εαυτό τους. Ο άνθρωπος δεν κλέβει μόνο με τις σωματικές αισθήσεις του, αλλά και με την καρδιά, την ψυχή και το νου του. Δεν υπάρχει πράξη κλοπής που ο διάβολος να μην είναι συνεργός του ανθρώπου. Είναι ο υποβολέας και υποκινητής κάθε κλοπής. Είναι ο εισηγητής και καθοδηγητής κάθε σκέψης για κλοπή. Κανένας κλέφτης στον κόσμο δεν ήταν ποτέ μόνος του.
Συνήθως υπάρχουν τουλάχιστο δύο που συμμετέχουν σε μια κλοπή κι ένας τρίτος που παρακολουθεί. Ο άνθρωπος κι ο διάβολος πάνε για να κλέψουν κι ο Θεός που τους βλέπει. Όπως η Εύα δεν έκλεψε μόνη της, αλλά παρέα με το διάβολο, έτσι κανένας άνθρωπος δεν έχει τελέσει μια πράξη κλοπής μόνος του, αλλά πάντα με την παρέα του διαβόλου. Ο διάβολος όμως δεν είναι μόνο καθοδηγητής και συνοδός στην κλοπή, αλλά κι εκείνος που τη διαδίδει. Δεν τον ενδιαφέρουν τα κλεμμένα, αλλά η απώλεια της ψυχής του ανθρώπου, η διχόνοια και το μίσος ανάμεσα στους ανθρώπους κι η απώλεια ολόκληρης της ανθρωπότητας. Δεν πηγαίνει να κλέψει για χάρη της κλοπής, αλλ’ «ως λέων ορυόμενος περιπατεί ζητών τίνα καταπίη» (Α’ Πέτρ. ε’ 8). Το ότι είναι ο διάβολος που παρακινεί την ψυχή σε κάθε πονηρό έργο και σπέρνει κάθε πονηριά στην ψυχή, το βεβαιώνει ο ίδιος ο Κύριος (βλ. Ματθ. ιγ’ 39). Με κάθε κλοπή που κάνει ο άνθρωπος, ο διάβολος κλέβει ένα μέρος από την ψυχή του. Η ψυχή του κλέφτη συρρικνώνεται όλο και περισσότερο, μαραίνεται και πεθαίνει, όπως ο πνεύμονας που έχει προσβληθεί από φυματίωση.
Για ν’ απαλλαγεί κανείς από το πάθος της κλοπής, πρέπει να λογαριάσει πως όλα όσα έχει είναι του Θεού κι όχι δικά του. Όταν χρησιμοποιεί τα υπάρχοντά του, πρέπει νά ‘χει κατά νου πως αυτά είναι του Θεού, όχι δικά του. Όταν τρώει στο τραπέζι, πρέπει να ευχαριστεί το Θεό, γιατί το ψωμί δεν είναι δικό του, αλλά του Θεού. Για να θεραπευτεί ο άνθρωπος από την αρρώστια της κλοπής, πρέπει να λογαριάσει πως και τα υπάρχοντα των άλλων είναι του Θεού. Επομένως όταν κλέβει από τους ανθρώπους, είναι σα να κλέβει από το Θεό. Είναι δυνατό να κλέψει κανείς από Εκείνον που βλέπει τα πάντα; Για να καταδιώξει ο άνθρωπος τον πονηρό συνεργό του στην κλοπή, τον σπορέα κάθε κακού, πρέπει ν’ αγρυπνεί για την ψυχή του, ώστε ο διάβολος να μη σπείρει μέσα του επιθυμίες κλοπής. Κι όταν τις βρίσκει σπαρμένες μέσα του, πρέπει να παλέψει για να τις κάψει με τη φωτιά της προσευχής. Δεν είναι παράφρονας ο άνθρωπος που τρέχει πίσω από το κακό, όταν έχει γνωρίσει το καλλίτερο; Δεν είναι ανόητος και γελοίος ο κλέφτης που επισκέπτεται το σπίτι κάποιου άλλου τη νύχτα για να κλέψει βαμβακερά εμπορεύματα, όταν βλέπει το φίλο του να τον επισκέπτεται για να του χαρίσει ένα φορτίο γεμάτο βαμβακερά και μεταξωτά;
Ο Κύριος Ιησούς που αγαπά το ανθρώπινο γένος, έφερε μαζί Του και άνοιξε για τον άνθρωπο αμέτρητα κι ασύγκριτα ουράνια δώρα και κάλεσε όλους τους ανθρώπους να τα πάρουν, φανερά κι ελεύθερα, με έναν όρο: ν’ αποσπάσουν πρώτα την ψυχή τους από τα φθαρτά επίγεια αγαθά. Μερικοί άνθρωποι τον υπάκουσαν, πήραν τα δώρα τους και πλούτισαν. Άλλοι όμως δεν τον υπάκουσαν και έμειναν με τα φθαρτά και κλεμμένα πλούτη τους. Σαν προειδοποίηση σ’ αυτούς τους τελευταίους, ο Κύριος είπε την παραβολή του σημερινού ευαγγελίου.
***
«Είπε δε παραβολήν προς αυτούς λέγων· ανθρώπου τινός πλουσίου ευφόρησεν η χώρα. και διελογίζετο εν εαυτώ λέγων· τί ποιήσω, ότι ουκ έχω που συνάξω τους καρπούς μου;» (Λουκ. ιβ’ 16, 17). Ο άνθρωπος αυτός δεν ήταν απλά πλούσιος. Η σοδειά του ήταν τόσο πλούσια από το θερισμό, ώστε δεν είχε που να βάλει τους καρπούς. Ο πλούσιος αυτός άνθρωπος έβλεπε τα χωράφια με τα σιτηρά του, τα περιβόλια και τ’ αμπέλια του που έγερναν από το βάρος των καρπών, τους κήπους του που ήταν γεμάτοι από κάθε λογής λαχανικά και τις κυψέλες του που ήταν γεμάτες μέλι, αλλά δε γύρισε προς τον ουρανό ν’ αναφωνήσει: «Δόξα σοι, Ύψιστε και πολυέλεε Κύριε! Πόσα πλούτη έχει η δύναμη κι η σοφία Σου, πόσα βγάζεις από τη μαύρη γη! Με τις ακτίνες του ήλιου Σου δίνεις γλυκύτητα σ’ όλα τα φρούτα στη γη! Σε κάθε φρούτο έχεις δώσει ένα πανέμορφο σχήμα κι ένα καταπληκτικό άρωμα! Τους λιγοστούς μου κόπους τους αντάμειψες εκατονταπλάσια! Ελέησες το δούλο Σου κι έδωσες με τα χέρια Σου τόσο πλούσια δώρα στην αγκαλιά του! Παντοδύναμε Κύριε, δίδαξέ με να δώσω χαρά στ’ αδέρφια και στους συνανθρώπους μου με τα δώρα Σου αυτά. Έτσι εκείνοι θα ευχαριστήσουν και θα δοξολογήσουν μαζί μου το άγιο όνομά Σου και την ανέκφραστη αγαθότητά Σου».
Μήπως είπε τέτοια λόγια ο πλούσιος; Όχι! Αντί να θυμηθεί το Δοτήρα κάθε αγαθού, αρχικά σκέφτηκε που να μαζέψει και να φυλάξει τ’ αγαθά του, όπως ο κλέφτης που βρίσκει μια τσάντα με χρήματα στο δρόμο και δεν τον απασχολεί σε ποιόν ανήκουν αυτά, ποιος τά ‘χασε, αλλά πρώτη σκέψη του είναι που να τα κρύψει. Ο πλούσιος αυτός άνθρωπος στην πραγματικότητα είναι ένας κλέφτης. Δεν μπορεί να ισχυριστεί πως όλ’ αυτά τα αγαθά βγήκαν από δικούς του κόπους. Ο κλέφτης ασχολείται με την κλοπή και χρησιμοποιεί κάθε επιδεξιότητα κι εξυπνάδα. Συχνά χρησιμοποιεί περισσότερη εξυπνάδα και πονηριά από τον σποριά ή τον ζευγολάτη. Ο πλούσιος δεν είχε κάνει απολύτως τίποτα. Δεν μπορούσε να κάνει τίποτα για τον ήλιο, τη βροχή, τους ανέμους και τη γη. Αυτά είναι τα τέσσερα κύρια στοιχεία – χώμα, αέρας, ήλιος και νερό – που με το θέλημα του Θεού κάνουν τα δέντρα και τα φυτά να καρποφορούν. Η αφθονία των φρούτων επομένως δεν είναι δικό του κατόρθωμα ούτε αποτέλεσμα της εργώδους προσπάθειάς του. Αλλ’ ούτε με το δικαίωμα κατοχής του ανήκουν, αφού δεν είναι δικά του ούτε ο ήλιος ούτε η βροχή ούτε ο άνεμος ούτε η γη.
Η αφθονία των καρπών είναι δώρο του Θεού. Στα μάτια των ανθρώπων φαίνεται αγνώμων εκείνος που δέχεται δώρο από έναν άλλο και δε λέει «ευχαριστώ» ούτε και δίνει κάποια προσοχή στο δωρητή, αλλά βιάζεται να κρύψει το δώρο σε ασφαλές μέρος. Ένας συμπαθής ζητιάνος, όταν του δίνουν ένα κομμάτι ξερό ψωμί, ευχαριστεί εκείνον που του το πρόσφερε. Ο πλούσιος όμως δεν έκανε ούτε μια σκέψη, δε βρήκε ούτε ένα λόγο να ευχαριστήσει το Θεό για τόσο πλούσια σοδειά. Ούτε ένα μικρό χαμόγελο χαράς δε ζωγραφίστηκε στα χείλη του για την τόσο θαυμαστή και μεγάλη χάρη που έλαβε από το Θεό. Αντί για προσευχή ευχαριστίας και δοξολογίας στο Θεό και καρδιακή χαρά, άρχισε αμέσως ν’ ανησυχεί, να σκέφτεται πως θα μαζέψει τόσα αγαθά και να τα διαχειριστεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να μη μείνει πίσω ούτε ένα σπυρί για τα πουλιά, ούτε ένα μοναδικό μήλο να πέσει στα χέρια των φτωχών γειτόνων του.
«Και είπε· τούτο ποιήσω· καθελώ μου τας αποθήκας και μείζονας οικοδομήσω, και συνάξω εκεί πάντα τα γενήματά μου και τα αγαθά μου» (Λουκ. ιβ’ 18). Προσέξτε σε τι μεγάλους κόπους προβαίνει ένας ασυλλόγιστος άνθρωπος! Αντί να προσπαθήσει να σκοτώσει τον παλαιό άνθρωπο μέσα του και ν’ αναστήσει το νέο, εξαντλεί όλες του τις προσπάθειες στο να γκρεμίσει τις παλιές αποθήκες, τους στάβλους και τα υποστατικά του, για να χτίσει καινούργια. Αν η πλούσια συγκομιδή του συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια, θα πρέπει να μεγαλώσει πάλι τις σιταποθήκες του ή να χτίσει καινούργιες. Έτσι οι σιταποθήκες του από χρόνο σε χρόνο αυξάνονται ή μεγεθύνονται, ενώ η ψυχή του ολοένα στενεύει και παλιώνει κι οι παλιοί καρποί του σαπίζουν, όπως κι η ψυχή του. Γύρω του σωρεύεται το μίσος κι εναντίον του εκτοξεύονται κατάρες. Οι φτωχοί θα βλέπουν με φθόνο τα πλούτη του κι οι πεινασμένοι θα καταριούνται τη σκληρότητα, τη φιλαυτία και την ιδιοτέλειά του. Έτσι τα πλούτη του φέρνουν την καταστροφή τόσο στον ίδιο όσο και στους ανθρώπους που ζουν κοντά του. Η ψυχή του θα χαθεί από τη σκληροκαρδία και τη φιλαυτία του. Οι ψυχές των άλλων θα βλαφτούν από το φθόνο και τις κατάρες. Βλέπετε πως χρησιμοποιεί τα δώρα του Θεού ένας άνθρωπος χωρίς επίγνωση, τόσο για τη δική του όσο και για των άλλων την απώλεια. Ο Θεός του έδωσε τα πλούτη για να βοηθήσουν στη σωτηρία τόσο τη δική του όσο και των άλλων, εκείνος όμως τα χρησιμοποίησε για κατάρα, για το κακό το δικό του, μα και των άλλων.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος συμβουλεύει όλους εκείνους που είναι πρόθυμοι να δεχτούν συμβουλή: «Έφαγες μέχρι κορεσμού; Θυμήσου τους πεινασμένους. Ικανοποίησες τη δίψα σου; Θυμήσου τους διψασμένους. Ζεσταίνεσαι καλά; Θυμήσου αυτούς που κρυώνουν. Ζεις σ’ ένα πλούσια επιπλωμένο σπίτι; Βάλε μέσα και τους άστεγους. Ένιωσες ευτυχισμένος σε μια γιορτή; Προσπάθησε να χαροποιήσεις τους λυπημένους και τους θλιμμένους. Σε τιμούν ως άνθρωπο πλούσιο; Προσπάθησε να επισκεφτείς και ν’ ανακουφίσεις τους ενδεείς. Είσαι ευχαριστημένος από τον προϊστάμενό σου; Κάνε και τους υφισταμένους σου χαρούμενους. Αν είσαι σπλαχνικός κι ευγενικός μαζί τους, θα βρεις έλεος κι ευσπλαχνία όταν η ψυχή σου αναχωρήσει από το σώμα σου».
Δύο μεγάλοι ασκητές στην έρημο της Αιγύπτου προσευχήθηκαν στο Θεό να τους αποκαλύψει αν υπάρχει άνθρωπος στον κόσμο που να υπηρετεί το Θεό καλύτερα απ’ αυτούς. Και τους αποκαλύφτηκε το εξής: Δέχτηκαν την εντολή να πάνε σ’ ένα συγκεκριμένο μέρος και σ’ ένα συγκεκριμένο άνθρωπο, για να βρουν απάντηση στο ερώτημά τους. Πήγαν στον τόπο που τους αποκαλύφτηκε και βρήκαν έναν απλοϊκό άνθρωπο που τον έλεγαν Ευχάριστο. Ήταν κτηνοτρόφος. Οι ασκητές δε βρήκαν τίποτα αξιόλογο στον άνθρωπο αυτό, αλλά τον ρώτησαν πώς προσπαθούσε να τηρήσει το θέλημα του Θεού. Ο Ευχάριστος δίστασε αρκετά κι υστέρα τους είπε πως μοίραζε όσα κέρδιζε από τα ζωντανά του σε τρία μερίδια: Το ένα μερίδιο το έδινε στους φτωχούς και τους άπορους, άλλο ένα για να περιποιείται τους ξένους και το τρίτο το κρατούσε για τον εαυτό του και τη σεμνή σύζυγό του. Οι ασκητές τ’ άκουσαν αυτά, ευχαρίστησαν τον ευεργέτη τους και γύρισαν στα κελλιά τους.
Βλέπουμε από το παράδειγμα αυτό πως ο Θεός λογαριάζει μεγαλύτερη αρετή την ελεημοσύνη και τη φιλανθρωπία από τον αυστηρό ασκητισμό. Ο άπληστος πλούσιος της παραβολής μας δε σκεφτόταν καθόλου το Θεό, την ψυχή του ή τη φιλανθρωπία. Μοναδική του σκέψη ήταν να επεκτείνει τις σιταποθήκες του, για να στοιβάσει μέσα όλα τα γεννήματα από τους αγρούς του. Και τί θα γίνει όταν θά ‘χει κάνει όλ’ αυτά; Ας ακούσουμε τον ίδιο:
«Και ερώ τη ψυχή μου· ψυχή, έχεις πολλά αγαθά κείμενα εις έτη πολλά· αναπαύου, φάγε, πίε, ευφραίνου» (Λουκ. ιβ’ 19). Μπορεί η ψυχή να φάει ή να πιει; Το σώμα καταναλώνει τη σοδειά του, όχι η ψυχή. Ο πλούσιος άνθρωπος όταν μιλάει για την ψυχή του εννοεί το σώμα του. Η ψυχή αναπτύχθηκε μέσα στο σώμα του, έγινε ένα μαζί του, ο πλούσιος ξέχασε ως και τ’ όνομά της. Δεν μπορεί να βρεθεί καλλίτερη έκφραση για τον καταστροφικό θρίαμβο του σώματος κατά της ψυχής. Φανταστείτε ένα αρνί παγιδευμένο στη φωλιά ενός σκύλου, ξεχασμένο μέσα εκεί. Ο σκύλος γυρίζει και φέρνει στη φωλιά τροφή για τον ίδιο. Όταν γεμίσει τη φωλιά του με σάπια κρέατα και κόκκαλα, φωνάζει το πεινασμένο αρνί: «Τώρα, αγαπητό μου αρνί, φάγε, πίε, ευφραίνου. Έχουμε φαγητό για πολλές μέρες». Κι υστέρα πέφτει στο φαγητό και τρώει, ενώ το αρνί θα μείνει νηστικό και θα πεθάνει από την πείνα. Με τον ίδιο τρόπο συμπεριφέρεται στην ψυχή του ο πλούσιος, όπως κι ο σκύλος στο πεινασμένο αρνί.
Η ψυχή δεν τρέφεται με φθαρτή τροφή, αυτός όμως τέτοια τροφή της προσφέρει. Η ψυχή νοσταλγεί την ουράνια πατρίδα της. Εκεί βρίσκονται οι σιταποθήκες κι η πηγή της ζωής της. Αυτός όμως την καρφώνει στη γη. Ορκίζεται πως θα την κρατήσει έτσι καρφωμένη για πολλά χρόνια. Η ψυχή ευφραίνεται κοντά στο Θεό. Εκείνος όμως δεν προφέρει ποτέ τ’ όνομα του Θεού με τα χείλη του. Η ψυχή τρέφεται με αγάπη κι ευσπλαχνία. Σ’ αυτόν όμως δεν έτυχε ποτέ να χρησιμοποιήσει τα πλούτη του για να δείξει αγάπη κι έλεος στους φτωχούς, στους άπορους και τους ανάπηρους που βρίσκονταν στη γειτονιά του. Η ψυχή επιθυμεί αγνή αγάπη, ουράνια. Εκείνος όμως ρίχνει λάδι στο καμίνι των παθών του, λιβανίζει την ψυχή του με το δύσοσμο άρωμα που αυτά παράγουν. Η ψυχή αναζητά το στολισμό της, δηλαδή αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια (πρβλ. Γαλ. ε’ 22, 23). Εκείνος όμως τη φορτώνει με μέθη, λαιμαργία, μοιχεία και ματαιότητα. Πώς θα μπορούσε να μην πεθάνει ένα χορτοφάγο αρνί, όταν έχει για συντροφιά ένα σαρκοβόρο σκυλί; Πώς μπορεί να ζήσει η ψυχή όταν καταπιέζεται από ένα βαρύ πτώμα;
Ολόκληρη η ανοησία του πλουσίου βέβαια δεν εξαντλείται στο γεγονός ότι προσφέρει κρέας στο αρνί ή μάλλον σαρκική τροφή στην ψυχή. Είναι και το ότι μεταβάλει τον εαυτό του σε κυρίαρχο του χρόνου και της ζωής. Βλέπουμε πως προετοιμάζει για τον εαυτό του τροφές και ποτά για έτη πολλά. Ας ακούσουμε εδώ όμως και τη φωνή του Θεού:
«Είπε δε αυτώ ο Θεός· άφρον, ταύτη τη νυκτί την ψυχήν σου απαιτούσιν από σου· α δε ητοίμασας τίνι έσται;» (Λουκ. ιβ’ 20). Έτσι μίλησε ο Κύριος της ζωής και του κόσμου, ο δημιουργός του χρόνου και του θανάτου, που «εν χειρί αυτού ψυχή πάντων ζώντων και πνεύμα παντός ανθρώπου» (Ιώβ, ιβ’ 10).
Ανόητε άνθρωπε! Γιατί σκέφτεσαι με την κοιλιά σου κι όχι με το νου σου; Όπως δεν ήταν στη δική σου δύναμη να ορίσεις την ημέρα που θα γεννηθείς, έτσι δεν μπορείς να ορίσεις και τη μέρα που θα πεθάνεις. Ο Κύριος άναψε το καντήλι της επίγειας ζωής σου όταν Εκείνος έκρινε πως ήταν ο κατάλληλος χρόνος. Ο ίδιος θα το σβήσει όταν το αποφασίσει. Όπως τα πλούτη σου δεν όρισαν το χρόνο της έλευσής σου στον κόσμο, έτσι δεν μπορούν να καθυστερήσουν και το χρόνο της αναχώρησής σου. Μήπως η αυγή ή το σούρουπο εναπόκειται σε σένα; Όχι, βέβαια. Το ίδιο δεν εναπόκειται σε σένα κι ο χρόνος που θα διανύσεις στη γη, οι σιταποθήκες και τα κελλάρια σου, τα πρόβατα κι οι στάνες σου. Όλ’ αυτά ανήκουν στο Θεό, όπως κι η ψυχή σου. Κάθε μέρα και κάθε ώρα ο Θεός μπορεί να πάρει αυτά που ανήκουν σε σένα και να τα δώσει σε κάποιον άλλο. Όσο ζεις όλα είναι δικά Του, όπως δικά Του θα είναι και μετά το θάνατό σου. Η ζωή κι ο θάνατός σου βρίσκονται στα χέρια Του. Γιατί λοιπόν προγραμματίζεις για έτη πολλά; Η ζωή σου είναι μετρημένη ως το τελευταίο λεπτό. Η τελευταία σου στιγμή θα τελειώσει τούτη τη νύχτα. Μη λοιπόν σκέφτεσαι το αύριο, τι θα φας ή τι θα πιεις ή τι θα φορέσεις. Σκέψου όμως και ξανασκέψου την ψυχή σου που θα παρουσιάσεις ενώπιον του Θεού, του Δημιουργού και Κυρίου σου. Σκέψου περισσότερο τη βασιλεία του Θεού, γιατί αυτή αποτελεί την τροφή της ψυχής σου (βλ. Ματθ. στ’ 31-33).
Ο Κύριος τέλειωσε την παραβολή με τα εξής λόγια: «Ούτως ο θησαυρίζων εαυτώ, και μη εις Θεόν πλουτών» (Λουκ. ιβ’ 21). Τί θα πάθει ο πλούσιος; Θ’ αποχωριστεί ξαφνικά τα πλούτη του, όπως κι η ψυχή του θα χωριστεί από το σώμα του. Τα πλούτη του θα δοθούν σε άλλους, το σώμα του θα παραδοθεί στη γη κι η ψυχή του θα οδηγηθεί σε τόπο σκοτεινό, όπου «ο βρυγμός και ο τρυγμός των οδόντων». Ούτε ένα καλό έργο δε θα βρεθεί για να τον υποδεχτεί στη βασιλεία των ουρανών, να βρει η ψυχή του κάποιον τόπο εκεί. Το όνομά του δε θα βρεθεί γραμμένο στο Βιβλίο της Ζωής. Δε θα τον γνωρίσουν και δε θα βρεθεί ανάμεσα στους ευλογημένους του Πατρός. Την ανταπόδοσή του την έλαβε ολόκληρη στη γη, τ’ αρίφνητα ουράνια πλούτη του Θεού δε θ’ αποκαλυφτούν στο πνεύμα του.
Πόσο φοβερός είναι ο ξαφνικός θάνατος! Όταν ο άνθρωπος νομίζει πως είναι σταθερά εγκατεστημένος, πως πατάει γερά στη γη, η ίδια γη ανοίγει ξαφνικά και τον καταπίνει, όπως κατάπιε τον Δαθάν και τον Αβειρών (βλ. Αριθ. ιστ’ 32). Όταν κάποιος αγνοεί το Θεό κι επιδιώκει για πολλά χρόνια αποκλειστικά την ευωχία, πέφτει φωτιά από τον ουρανό και τον κατακαίει, όπως τα Σόδομα και τα Γόμορα (βλ. Γέν. ιθ’ 24). Όταν ο άνθρωπος πιστεύει πως έχει εξασφαλίσει τη θέση του και τά ‘χει καλά τόσο με το Θεό όσο και με τον συνάνθρωπό του, θα πεθάνει ξαφνικά, όπως ο Ανανίας και η Σαπφείρα (βλ. Πράξ. ε’ 5, 10).
***
O αμαρτωλός δημιουργεί διπλή απώλεια με τον ξαφνικό του θάνατο: πρώτα στον εαυτό του κι έπειτα στην οικογένειά του. Στον εαυτό του επειδή πεθαίνει αμετανόητος. Στην οικογένειά του επειδή αιφνιδιάζει τους συγγενείς του μ’ ένα αναπάντεχο χτύπημα κι αφήνει πίσω του εκκρεμότητες. Μακάριος είναι εκείνος που προτού πεθάνει δοκιμάζεται από κάποια αρρώστια, από τον πόνο. Σ’ αυτόν δίνεται η ευκαιρία να κάνει μία ανασκόπηση της ζωής του, να εξετάσει τις αμαρτίες του, να μετανοήσει για όλα τα κακά που έχει κάνει, για όλα τα καλά που δεν έκανε, να θρηνήσει με μετάνοια ενώπιον του Θεού, να καθαρίσει την ψυχή του με δάκρυα και να ζητήσει συχώρεση από το Θεό. Θά ‘χει την ευκαιρία να συγχωρέσει κι αυτός εκείνους που τον πρόσβαλαν, που τον έβλαψαν στη ζωή του, να χαιρετήσει όλους τους φίλους ή εχθρούς του, να θυμήσει στα παιδιά του το φόβο του Θεού, νά ‘χουν στο νου την ώρα του δικού τους θανάτου και να οπλίσουν την ψυχή τους με πίστη, προσευχή και καλά έργα.
Ας δούμε στην Παλαιά Διαθήκη πως πέθαναν οι άνθρωποι που ευαρέστησαν στο Θεό: ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ, ο Ιωσήφ, ο Μωυσής κι ο Δαβίδ. Προτού πεθάνουν, όλοι τους είχαν αρρωστήσει. Όσο κράτησε η αρρώστια τους, το όνομα του Θεού δεν έλειπε από τα χείλη τους. Άφησαν όλοι καλή κληρονομιά στους απογόνους τους και τους ευλόγησαν. Αυτός είναι θάνατος δίκαιου ανθρώπου.
Ίσως διερωτηθείς: Μα δεν πέθαναν πολλοί από τους δίκαιους στη μάχη, απροετοίμαστοι; Όχι! Οι δίκαιοι ποτέ δεν πεθαίνουν απροετοίμαστοι! Προετοιμάζονται πάντα για το θάνατό τους, περιμένουν από μέρα σε μέρα την αναχώρησή τους απ’ αυτή τη ζωή. Η καρδιά τους βρίσκεται σε διαρκή μετάνοια, εξομολογούνται στο Θεό και τον δοξολογούν. Οι δίκαιοι το κάνουν αυτό σε καιρούς ειρήνης και ευμάρειας. Το κάνουν όμως πολύ περισσότερο σε περιόδους πολέμου, βίας και ταραχών. Η ζωή τους ολόκληρη είναι μια διαρκής προετοιμασία για το θάνατο κι έτσι δεν πεθαίνουν ποτέ απροετοίμαστοι.
Προετοιμασία για το θάνατο σημαίνει επίσης το «να πλουτίζει κανείς εν Χριστώ». Μόνο εκείνοι που πιστεύουν πραγματικά στο Θεό και στη μέλλουσα ζωή προετοιμάζονται για το θάνατο, για την αιώνια ζωή. Οι άπιστοι δεν προετοιμάζονται ποτέ για το θάνατο. Το μόνο που φροντίζουν, είναι να ζήσουν όσο γίνεται περισσότερο στη γη. Φοβούνται ακόμα και να σκεφτούν το θάνατο και κάνουν ελάχιστη προσπάθεια για «να πλουτίσουν εν Χριστώ». Όποιος προετοιμάζεται για το θάνατο, προετοιμάζεται και για την αιώνια ζωή. Τη φύση της προετοιμασίας αυτής για την αιώνια ζωή, τη γνωρίζει κάθε χριστιανός.
Ο συνετός άνθρωπος δοκιμάζει κάθε μέρα την πίστη του στο Θεό, προφυλάσσει την καρδιά του από την απιστία, την αμφιβολία και την κακία, όπως ο συνετός αγρότης προφυλάσσει το αμπέλι του από τα έντομα και τις ακρίδες. Ο συνετός άνθρωπος δοκιμάζει καθημερινά τον εαυτό του αν τηρεί τις εντολές του Θεού με πράξεις συγγνώμης, αγάπης και ελεημοσύνης. Μ’ αυτόν τον τρόπο «πλουτίζει εν Χριστώ». Ο συνετός άνθρωπος δεν αποθηκεύει τα αγαθά του σε αποθήκες, αλλά τα εμπιστεύεται στη φύλαξη του Θεού. Το πιο πολύτιμο πράγμα γι’ αυτόν είναι η ψυχή του. Είναι ο μεγαλύτερος θησαυρός του, το μόνο που δε φθείρεται και δεν πεθαίνει. Ο συνετός άνθρωπος ρυθμίζει τα θέματά του με τον κόσμο ισορροπημένα, καθημερινά. Είναι έτοιμος κάθε στιγμή να πεθάνει με σταθερή την πίστη πως θα παρουσιαστεί ενώπιον του Θεού και κει τον περιμένει ζωή αιώνια. Ο όσιος Αντώνιος έλεγε: «Να σκέφτεσαι μέσα σου και να λες: “Σήμερα είναι η τελευταία μέρα της ζωής μου”. Έτσι δε θ’ αμαρτήσεις ποτέ στο Θεό».
Δεν υπάρχει πιο ανόητο πράγμα από το να πεις: «Καλύτερα να πεθάνω ξαφνικά, να μη νιώσω το θάνατό μου!». Έτσι μιλάνε οι ελαφρόμυαλοι κι οι άθεοι. Ο συνετός κι αφοσιωμένος πιστός λέει: «Γενηθήτω το θέλημα του Θεού!» Καλύτερα να μείνεις χρόνια στο κρεβάτι με αρρώστιες και πόνους, παρά να πεθάνεις απροετοίμαστος κι αμετανόητος. Οι πόνοι σ’ αυτόν τον κόσμο περνούν γρήγορα, όπως κι οι χαρές. Στον άλλο κόσμο όμως δεν υπάρχει τίποτα εφήμερο και παροδικό. Όλα είναι αιώνια, είτε βάσανα είτε χαρά. Γι’ αυτό είναι καλύτερα να υποφέρεις λίγο εδώ παρά εκεί, όπου το μέτρο τόσο του πόνου όσο και της χαράς είναι ασύγκριτα μεγαλύτερο.
Γενηθήτω το θέλημα του Θεού! Προσευχόμαστε στον παντεπόπτη Θεό μας να μη μας στείλει ξαφνικό θάνατο, ενώ βρισκόμαστε μέσα στην αμαρτία, στις κακές μας πράξεις, αλλά να μας λυπηθεί, όπως λυπήθηκε το βασιλιά Εζεκία (βλ. Ησ. λη’ 1-5) και να μας δώσει χρόνο μετάνοιας. Να μας ελεήσει και να μας δώσει κάποια ένδειξη ότι ο θάνατος είναι κοντά, ώστε να βιαστούμε να ζήσουμε κάπως καλύτερα και να γλιτώσουμε την ψυχή μας από το «αιώνιο πυρ». Έτσι τα ονόματά μας θα γραφτούν στη Βίβλο της Ζωής και τα πρόσωπά μας θα είναι ορατά στη βασιλεία του Χριστού, του Θεού μας.
Δόξα και αίνος στον Κύριο και Σωτήρα μας Ιησού Χριστό, στον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, την ομοούσια και αδιαίρετη Τριάδα, τώρα και πάντα και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
(Απόσπασμα από το βιβλίο «ΚΥΡΙΑΚΟΔΡΟΜΙΟ Γ’ – ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΤ’ Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς», Επιμέλεια – Μετάφραση: Πέτρος Μπότσης, Αθήνα 2014)
Ο Κύριος Ιησούς Χριστός ήρθε στη γη για να θεραπεύσει τους ανθρώπους από τα φθοροποιά πάθη και τις ροπές τους. Τα πάθη κι οι ροπές είναι σοβαρές ψυχικές παθήσεις. Κλέβει ποτέ ένας γιός από τον πατέρα του; Όχι. Ο δούλος όμως κλέβει από τ’ αφεντικό του. Τη στιγμή που ο Αδάμ εγκατέλειψε την ιδιότητα του υιού κι απόκτησε την ιδιότητα του δούλου, το χέρι του απλώθηκε για να πιάσει τον απαγορευμένο καρπό. Γιατί ο άνθρωπος κλέβει αυτό που ανήκει σ’ έναν άλλο; Είναι επειδή το χρειάζεται; Ο Αδάμ τα είχε όλα, δεν του έλειπε τίποτα. Παρ’ όλ’ αυτά όμως προχώρησε στην κλοπή. Γιατί ο άνθρωπος κλέβει άλλον άνθρωπο κι ο δούλος άλλο δούλο; Επειδή έμαθαν πρώτα να κλέβουν από τ’ αφεντικό τους. Οι άνθρωποι συνήθως κλέβουν πρώτα από το Θεό κι έπειτα ο ένας από τον άλλο. Ο προπάτορας του ανθρώπινου γένους άπλωσε το χέρι του να κλέψει πρώτα αυτό που ανήκε στο Θεό κι έπειτα, σαν αποτέλεσμα, οι απόγονοί του άρχισαν να κλέβουν ο ένας τον άλλο. Οι άνθρωποι κλέβουν από Θεό και ανθρώπους, από τη φύση κι από τον εαυτό τους. Ο άνθρωπος δεν κλέβει μόνο με τις σωματικές αισθήσεις του, αλλά και με την καρδιά, την ψυχή και το νου του. Δεν υπάρχει πράξη κλοπής που ο διάβολος να μην είναι συνεργός του ανθρώπου. Είναι ο υποβολέας και υποκινητής κάθε κλοπής. Είναι ο εισηγητής και καθοδηγητής κάθε σκέψης για κλοπή. Κανένας κλέφτης στον κόσμο δεν ήταν ποτέ μόνος του.
Συνήθως υπάρχουν τουλάχιστο δύο που συμμετέχουν σε μια κλοπή κι ένας τρίτος που παρακολουθεί. Ο άνθρωπος κι ο διάβολος πάνε για να κλέψουν κι ο Θεός που τους βλέπει. Όπως η Εύα δεν έκλεψε μόνη της, αλλά παρέα με το διάβολο, έτσι κανένας άνθρωπος δεν έχει τελέσει μια πράξη κλοπής μόνος του, αλλά πάντα με την παρέα του διαβόλου. Ο διάβολος όμως δεν είναι μόνο καθοδηγητής και συνοδός στην κλοπή, αλλά κι εκείνος που τη διαδίδει. Δεν τον ενδιαφέρουν τα κλεμμένα, αλλά η απώλεια της ψυχής του ανθρώπου, η διχόνοια και το μίσος ανάμεσα στους ανθρώπους κι η απώλεια ολόκληρης της ανθρωπότητας. Δεν πηγαίνει να κλέψει για χάρη της κλοπής, αλλ’ «ως λέων ορυόμενος περιπατεί ζητών τίνα καταπίη» (Α’ Πέτρ. ε’ 8). Το ότι είναι ο διάβολος που παρακινεί την ψυχή σε κάθε πονηρό έργο και σπέρνει κάθε πονηριά στην ψυχή, το βεβαιώνει ο ίδιος ο Κύριος (βλ. Ματθ. ιγ’ 39). Με κάθε κλοπή που κάνει ο άνθρωπος, ο διάβολος κλέβει ένα μέρος από την ψυχή του. Η ψυχή του κλέφτη συρρικνώνεται όλο και περισσότερο, μαραίνεται και πεθαίνει, όπως ο πνεύμονας που έχει προσβληθεί από φυματίωση.
Για ν’ απαλλαγεί κανείς από το πάθος της κλοπής, πρέπει να λογαριάσει πως όλα όσα έχει είναι του Θεού κι όχι δικά του. Όταν χρησιμοποιεί τα υπάρχοντά του, πρέπει νά ‘χει κατά νου πως αυτά είναι του Θεού, όχι δικά του. Όταν τρώει στο τραπέζι, πρέπει να ευχαριστεί το Θεό, γιατί το ψωμί δεν είναι δικό του, αλλά του Θεού. Για να θεραπευτεί ο άνθρωπος από την αρρώστια της κλοπής, πρέπει να λογαριάσει πως και τα υπάρχοντα των άλλων είναι του Θεού. Επομένως όταν κλέβει από τους ανθρώπους, είναι σα να κλέβει από το Θεό. Είναι δυνατό να κλέψει κανείς από Εκείνον που βλέπει τα πάντα; Για να καταδιώξει ο άνθρωπος τον πονηρό συνεργό του στην κλοπή, τον σπορέα κάθε κακού, πρέπει ν’ αγρυπνεί για την ψυχή του, ώστε ο διάβολος να μη σπείρει μέσα του επιθυμίες κλοπής. Κι όταν τις βρίσκει σπαρμένες μέσα του, πρέπει να παλέψει για να τις κάψει με τη φωτιά της προσευχής. Δεν είναι παράφρονας ο άνθρωπος που τρέχει πίσω από το κακό, όταν έχει γνωρίσει το καλλίτερο; Δεν είναι ανόητος και γελοίος ο κλέφτης που επισκέπτεται το σπίτι κάποιου άλλου τη νύχτα για να κλέψει βαμβακερά εμπορεύματα, όταν βλέπει το φίλο του να τον επισκέπτεται για να του χαρίσει ένα φορτίο γεμάτο βαμβακερά και μεταξωτά;
Ο Κύριος Ιησούς που αγαπά το ανθρώπινο γένος, έφερε μαζί Του και άνοιξε για τον άνθρωπο αμέτρητα κι ασύγκριτα ουράνια δώρα και κάλεσε όλους τους ανθρώπους να τα πάρουν, φανερά κι ελεύθερα, με έναν όρο: ν’ αποσπάσουν πρώτα την ψυχή τους από τα φθαρτά επίγεια αγαθά. Μερικοί άνθρωποι τον υπάκουσαν, πήραν τα δώρα τους και πλούτισαν. Άλλοι όμως δεν τον υπάκουσαν και έμειναν με τα φθαρτά και κλεμμένα πλούτη τους. Σαν προειδοποίηση σ’ αυτούς τους τελευταίους, ο Κύριος είπε την παραβολή του σημερινού ευαγγελίου.
***
«Είπε δε παραβολήν προς αυτούς λέγων· ανθρώπου τινός πλουσίου ευφόρησεν η χώρα. και διελογίζετο εν εαυτώ λέγων· τί ποιήσω, ότι ουκ έχω που συνάξω τους καρπούς μου;» (Λουκ. ιβ’ 16, 17). Ο άνθρωπος αυτός δεν ήταν απλά πλούσιος. Η σοδειά του ήταν τόσο πλούσια από το θερισμό, ώστε δεν είχε που να βάλει τους καρπούς. Ο πλούσιος αυτός άνθρωπος έβλεπε τα χωράφια με τα σιτηρά του, τα περιβόλια και τ’ αμπέλια του που έγερναν από το βάρος των καρπών, τους κήπους του που ήταν γεμάτοι από κάθε λογής λαχανικά και τις κυψέλες του που ήταν γεμάτες μέλι, αλλά δε γύρισε προς τον ουρανό ν’ αναφωνήσει: «Δόξα σοι, Ύψιστε και πολυέλεε Κύριε! Πόσα πλούτη έχει η δύναμη κι η σοφία Σου, πόσα βγάζεις από τη μαύρη γη! Με τις ακτίνες του ήλιου Σου δίνεις γλυκύτητα σ’ όλα τα φρούτα στη γη! Σε κάθε φρούτο έχεις δώσει ένα πανέμορφο σχήμα κι ένα καταπληκτικό άρωμα! Τους λιγοστούς μου κόπους τους αντάμειψες εκατονταπλάσια! Ελέησες το δούλο Σου κι έδωσες με τα χέρια Σου τόσο πλούσια δώρα στην αγκαλιά του! Παντοδύναμε Κύριε, δίδαξέ με να δώσω χαρά στ’ αδέρφια και στους συνανθρώπους μου με τα δώρα Σου αυτά. Έτσι εκείνοι θα ευχαριστήσουν και θα δοξολογήσουν μαζί μου το άγιο όνομά Σου και την ανέκφραστη αγαθότητά Σου».
Μήπως είπε τέτοια λόγια ο πλούσιος; Όχι! Αντί να θυμηθεί το Δοτήρα κάθε αγαθού, αρχικά σκέφτηκε που να μαζέψει και να φυλάξει τ’ αγαθά του, όπως ο κλέφτης που βρίσκει μια τσάντα με χρήματα στο δρόμο και δεν τον απασχολεί σε ποιόν ανήκουν αυτά, ποιος τά ‘χασε, αλλά πρώτη σκέψη του είναι που να τα κρύψει. Ο πλούσιος αυτός άνθρωπος στην πραγματικότητα είναι ένας κλέφτης. Δεν μπορεί να ισχυριστεί πως όλ’ αυτά τα αγαθά βγήκαν από δικούς του κόπους. Ο κλέφτης ασχολείται με την κλοπή και χρησιμοποιεί κάθε επιδεξιότητα κι εξυπνάδα. Συχνά χρησιμοποιεί περισσότερη εξυπνάδα και πονηριά από τον σποριά ή τον ζευγολάτη. Ο πλούσιος δεν είχε κάνει απολύτως τίποτα. Δεν μπορούσε να κάνει τίποτα για τον ήλιο, τη βροχή, τους ανέμους και τη γη. Αυτά είναι τα τέσσερα κύρια στοιχεία – χώμα, αέρας, ήλιος και νερό – που με το θέλημα του Θεού κάνουν τα δέντρα και τα φυτά να καρποφορούν. Η αφθονία των φρούτων επομένως δεν είναι δικό του κατόρθωμα ούτε αποτέλεσμα της εργώδους προσπάθειάς του. Αλλ’ ούτε με το δικαίωμα κατοχής του ανήκουν, αφού δεν είναι δικά του ούτε ο ήλιος ούτε η βροχή ούτε ο άνεμος ούτε η γη.
Η αφθονία των καρπών είναι δώρο του Θεού. Στα μάτια των ανθρώπων φαίνεται αγνώμων εκείνος που δέχεται δώρο από έναν άλλο και δε λέει «ευχαριστώ» ούτε και δίνει κάποια προσοχή στο δωρητή, αλλά βιάζεται να κρύψει το δώρο σε ασφαλές μέρος. Ένας συμπαθής ζητιάνος, όταν του δίνουν ένα κομμάτι ξερό ψωμί, ευχαριστεί εκείνον που του το πρόσφερε. Ο πλούσιος όμως δεν έκανε ούτε μια σκέψη, δε βρήκε ούτε ένα λόγο να ευχαριστήσει το Θεό για τόσο πλούσια σοδειά. Ούτε ένα μικρό χαμόγελο χαράς δε ζωγραφίστηκε στα χείλη του για την τόσο θαυμαστή και μεγάλη χάρη που έλαβε από το Θεό. Αντί για προσευχή ευχαριστίας και δοξολογίας στο Θεό και καρδιακή χαρά, άρχισε αμέσως ν’ ανησυχεί, να σκέφτεται πως θα μαζέψει τόσα αγαθά και να τα διαχειριστεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να μη μείνει πίσω ούτε ένα σπυρί για τα πουλιά, ούτε ένα μοναδικό μήλο να πέσει στα χέρια των φτωχών γειτόνων του.
«Και είπε· τούτο ποιήσω· καθελώ μου τας αποθήκας και μείζονας οικοδομήσω, και συνάξω εκεί πάντα τα γενήματά μου και τα αγαθά μου» (Λουκ. ιβ’ 18). Προσέξτε σε τι μεγάλους κόπους προβαίνει ένας ασυλλόγιστος άνθρωπος! Αντί να προσπαθήσει να σκοτώσει τον παλαιό άνθρωπο μέσα του και ν’ αναστήσει το νέο, εξαντλεί όλες του τις προσπάθειες στο να γκρεμίσει τις παλιές αποθήκες, τους στάβλους και τα υποστατικά του, για να χτίσει καινούργια. Αν η πλούσια συγκομιδή του συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια, θα πρέπει να μεγαλώσει πάλι τις σιταποθήκες του ή να χτίσει καινούργιες. Έτσι οι σιταποθήκες του από χρόνο σε χρόνο αυξάνονται ή μεγεθύνονται, ενώ η ψυχή του ολοένα στενεύει και παλιώνει κι οι παλιοί καρποί του σαπίζουν, όπως κι η ψυχή του. Γύρω του σωρεύεται το μίσος κι εναντίον του εκτοξεύονται κατάρες. Οι φτωχοί θα βλέπουν με φθόνο τα πλούτη του κι οι πεινασμένοι θα καταριούνται τη σκληρότητα, τη φιλαυτία και την ιδιοτέλειά του. Έτσι τα πλούτη του φέρνουν την καταστροφή τόσο στον ίδιο όσο και στους ανθρώπους που ζουν κοντά του. Η ψυχή του θα χαθεί από τη σκληροκαρδία και τη φιλαυτία του. Οι ψυχές των άλλων θα βλαφτούν από το φθόνο και τις κατάρες. Βλέπετε πως χρησιμοποιεί τα δώρα του Θεού ένας άνθρωπος χωρίς επίγνωση, τόσο για τη δική του όσο και για των άλλων την απώλεια. Ο Θεός του έδωσε τα πλούτη για να βοηθήσουν στη σωτηρία τόσο τη δική του όσο και των άλλων, εκείνος όμως τα χρησιμοποίησε για κατάρα, για το κακό το δικό του, μα και των άλλων.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος συμβουλεύει όλους εκείνους που είναι πρόθυμοι να δεχτούν συμβουλή: «Έφαγες μέχρι κορεσμού; Θυμήσου τους πεινασμένους. Ικανοποίησες τη δίψα σου; Θυμήσου τους διψασμένους. Ζεσταίνεσαι καλά; Θυμήσου αυτούς που κρυώνουν. Ζεις σ’ ένα πλούσια επιπλωμένο σπίτι; Βάλε μέσα και τους άστεγους. Ένιωσες ευτυχισμένος σε μια γιορτή; Προσπάθησε να χαροποιήσεις τους λυπημένους και τους θλιμμένους. Σε τιμούν ως άνθρωπο πλούσιο; Προσπάθησε να επισκεφτείς και ν’ ανακουφίσεις τους ενδεείς. Είσαι ευχαριστημένος από τον προϊστάμενό σου; Κάνε και τους υφισταμένους σου χαρούμενους. Αν είσαι σπλαχνικός κι ευγενικός μαζί τους, θα βρεις έλεος κι ευσπλαχνία όταν η ψυχή σου αναχωρήσει από το σώμα σου».
Δύο μεγάλοι ασκητές στην έρημο της Αιγύπτου προσευχήθηκαν στο Θεό να τους αποκαλύψει αν υπάρχει άνθρωπος στον κόσμο που να υπηρετεί το Θεό καλύτερα απ’ αυτούς. Και τους αποκαλύφτηκε το εξής: Δέχτηκαν την εντολή να πάνε σ’ ένα συγκεκριμένο μέρος και σ’ ένα συγκεκριμένο άνθρωπο, για να βρουν απάντηση στο ερώτημά τους. Πήγαν στον τόπο που τους αποκαλύφτηκε και βρήκαν έναν απλοϊκό άνθρωπο που τον έλεγαν Ευχάριστο. Ήταν κτηνοτρόφος. Οι ασκητές δε βρήκαν τίποτα αξιόλογο στον άνθρωπο αυτό, αλλά τον ρώτησαν πώς προσπαθούσε να τηρήσει το θέλημα του Θεού. Ο Ευχάριστος δίστασε αρκετά κι υστέρα τους είπε πως μοίραζε όσα κέρδιζε από τα ζωντανά του σε τρία μερίδια: Το ένα μερίδιο το έδινε στους φτωχούς και τους άπορους, άλλο ένα για να περιποιείται τους ξένους και το τρίτο το κρατούσε για τον εαυτό του και τη σεμνή σύζυγό του. Οι ασκητές τ’ άκουσαν αυτά, ευχαρίστησαν τον ευεργέτη τους και γύρισαν στα κελλιά τους.
Βλέπουμε από το παράδειγμα αυτό πως ο Θεός λογαριάζει μεγαλύτερη αρετή την ελεημοσύνη και τη φιλανθρωπία από τον αυστηρό ασκητισμό. Ο άπληστος πλούσιος της παραβολής μας δε σκεφτόταν καθόλου το Θεό, την ψυχή του ή τη φιλανθρωπία. Μοναδική του σκέψη ήταν να επεκτείνει τις σιταποθήκες του, για να στοιβάσει μέσα όλα τα γεννήματα από τους αγρούς του. Και τί θα γίνει όταν θά ‘χει κάνει όλ’ αυτά; Ας ακούσουμε τον ίδιο:
«Και ερώ τη ψυχή μου· ψυχή, έχεις πολλά αγαθά κείμενα εις έτη πολλά· αναπαύου, φάγε, πίε, ευφραίνου» (Λουκ. ιβ’ 19). Μπορεί η ψυχή να φάει ή να πιει; Το σώμα καταναλώνει τη σοδειά του, όχι η ψυχή. Ο πλούσιος άνθρωπος όταν μιλάει για την ψυχή του εννοεί το σώμα του. Η ψυχή αναπτύχθηκε μέσα στο σώμα του, έγινε ένα μαζί του, ο πλούσιος ξέχασε ως και τ’ όνομά της. Δεν μπορεί να βρεθεί καλλίτερη έκφραση για τον καταστροφικό θρίαμβο του σώματος κατά της ψυχής. Φανταστείτε ένα αρνί παγιδευμένο στη φωλιά ενός σκύλου, ξεχασμένο μέσα εκεί. Ο σκύλος γυρίζει και φέρνει στη φωλιά τροφή για τον ίδιο. Όταν γεμίσει τη φωλιά του με σάπια κρέατα και κόκκαλα, φωνάζει το πεινασμένο αρνί: «Τώρα, αγαπητό μου αρνί, φάγε, πίε, ευφραίνου. Έχουμε φαγητό για πολλές μέρες». Κι υστέρα πέφτει στο φαγητό και τρώει, ενώ το αρνί θα μείνει νηστικό και θα πεθάνει από την πείνα. Με τον ίδιο τρόπο συμπεριφέρεται στην ψυχή του ο πλούσιος, όπως κι ο σκύλος στο πεινασμένο αρνί.
Η ψυχή δεν τρέφεται με φθαρτή τροφή, αυτός όμως τέτοια τροφή της προσφέρει. Η ψυχή νοσταλγεί την ουράνια πατρίδα της. Εκεί βρίσκονται οι σιταποθήκες κι η πηγή της ζωής της. Αυτός όμως την καρφώνει στη γη. Ορκίζεται πως θα την κρατήσει έτσι καρφωμένη για πολλά χρόνια. Η ψυχή ευφραίνεται κοντά στο Θεό. Εκείνος όμως δεν προφέρει ποτέ τ’ όνομα του Θεού με τα χείλη του. Η ψυχή τρέφεται με αγάπη κι ευσπλαχνία. Σ’ αυτόν όμως δεν έτυχε ποτέ να χρησιμοποιήσει τα πλούτη του για να δείξει αγάπη κι έλεος στους φτωχούς, στους άπορους και τους ανάπηρους που βρίσκονταν στη γειτονιά του. Η ψυχή επιθυμεί αγνή αγάπη, ουράνια. Εκείνος όμως ρίχνει λάδι στο καμίνι των παθών του, λιβανίζει την ψυχή του με το δύσοσμο άρωμα που αυτά παράγουν. Η ψυχή αναζητά το στολισμό της, δηλαδή αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια (πρβλ. Γαλ. ε’ 22, 23). Εκείνος όμως τη φορτώνει με μέθη, λαιμαργία, μοιχεία και ματαιότητα. Πώς θα μπορούσε να μην πεθάνει ένα χορτοφάγο αρνί, όταν έχει για συντροφιά ένα σαρκοβόρο σκυλί; Πώς μπορεί να ζήσει η ψυχή όταν καταπιέζεται από ένα βαρύ πτώμα;
Ολόκληρη η ανοησία του πλουσίου βέβαια δεν εξαντλείται στο γεγονός ότι προσφέρει κρέας στο αρνί ή μάλλον σαρκική τροφή στην ψυχή. Είναι και το ότι μεταβάλει τον εαυτό του σε κυρίαρχο του χρόνου και της ζωής. Βλέπουμε πως προετοιμάζει για τον εαυτό του τροφές και ποτά για έτη πολλά. Ας ακούσουμε εδώ όμως και τη φωνή του Θεού:
«Είπε δε αυτώ ο Θεός· άφρον, ταύτη τη νυκτί την ψυχήν σου απαιτούσιν από σου· α δε ητοίμασας τίνι έσται;» (Λουκ. ιβ’ 20). Έτσι μίλησε ο Κύριος της ζωής και του κόσμου, ο δημιουργός του χρόνου και του θανάτου, που «εν χειρί αυτού ψυχή πάντων ζώντων και πνεύμα παντός ανθρώπου» (Ιώβ, ιβ’ 10).
Ανόητε άνθρωπε! Γιατί σκέφτεσαι με την κοιλιά σου κι όχι με το νου σου; Όπως δεν ήταν στη δική σου δύναμη να ορίσεις την ημέρα που θα γεννηθείς, έτσι δεν μπορείς να ορίσεις και τη μέρα που θα πεθάνεις. Ο Κύριος άναψε το καντήλι της επίγειας ζωής σου όταν Εκείνος έκρινε πως ήταν ο κατάλληλος χρόνος. Ο ίδιος θα το σβήσει όταν το αποφασίσει. Όπως τα πλούτη σου δεν όρισαν το χρόνο της έλευσής σου στον κόσμο, έτσι δεν μπορούν να καθυστερήσουν και το χρόνο της αναχώρησής σου. Μήπως η αυγή ή το σούρουπο εναπόκειται σε σένα; Όχι, βέβαια. Το ίδιο δεν εναπόκειται σε σένα κι ο χρόνος που θα διανύσεις στη γη, οι σιταποθήκες και τα κελλάρια σου, τα πρόβατα κι οι στάνες σου. Όλ’ αυτά ανήκουν στο Θεό, όπως κι η ψυχή σου. Κάθε μέρα και κάθε ώρα ο Θεός μπορεί να πάρει αυτά που ανήκουν σε σένα και να τα δώσει σε κάποιον άλλο. Όσο ζεις όλα είναι δικά Του, όπως δικά Του θα είναι και μετά το θάνατό σου. Η ζωή κι ο θάνατός σου βρίσκονται στα χέρια Του. Γιατί λοιπόν προγραμματίζεις για έτη πολλά; Η ζωή σου είναι μετρημένη ως το τελευταίο λεπτό. Η τελευταία σου στιγμή θα τελειώσει τούτη τη νύχτα. Μη λοιπόν σκέφτεσαι το αύριο, τι θα φας ή τι θα πιεις ή τι θα φορέσεις. Σκέψου όμως και ξανασκέψου την ψυχή σου που θα παρουσιάσεις ενώπιον του Θεού, του Δημιουργού και Κυρίου σου. Σκέψου περισσότερο τη βασιλεία του Θεού, γιατί αυτή αποτελεί την τροφή της ψυχής σου (βλ. Ματθ. στ’ 31-33).
Ο Κύριος τέλειωσε την παραβολή με τα εξής λόγια: «Ούτως ο θησαυρίζων εαυτώ, και μη εις Θεόν πλουτών» (Λουκ. ιβ’ 21). Τί θα πάθει ο πλούσιος; Θ’ αποχωριστεί ξαφνικά τα πλούτη του, όπως κι η ψυχή του θα χωριστεί από το σώμα του. Τα πλούτη του θα δοθούν σε άλλους, το σώμα του θα παραδοθεί στη γη κι η ψυχή του θα οδηγηθεί σε τόπο σκοτεινό, όπου «ο βρυγμός και ο τρυγμός των οδόντων». Ούτε ένα καλό έργο δε θα βρεθεί για να τον υποδεχτεί στη βασιλεία των ουρανών, να βρει η ψυχή του κάποιον τόπο εκεί. Το όνομά του δε θα βρεθεί γραμμένο στο Βιβλίο της Ζωής. Δε θα τον γνωρίσουν και δε θα βρεθεί ανάμεσα στους ευλογημένους του Πατρός. Την ανταπόδοσή του την έλαβε ολόκληρη στη γη, τ’ αρίφνητα ουράνια πλούτη του Θεού δε θ’ αποκαλυφτούν στο πνεύμα του.
Πόσο φοβερός είναι ο ξαφνικός θάνατος! Όταν ο άνθρωπος νομίζει πως είναι σταθερά εγκατεστημένος, πως πατάει γερά στη γη, η ίδια γη ανοίγει ξαφνικά και τον καταπίνει, όπως κατάπιε τον Δαθάν και τον Αβειρών (βλ. Αριθ. ιστ’ 32). Όταν κάποιος αγνοεί το Θεό κι επιδιώκει για πολλά χρόνια αποκλειστικά την ευωχία, πέφτει φωτιά από τον ουρανό και τον κατακαίει, όπως τα Σόδομα και τα Γόμορα (βλ. Γέν. ιθ’ 24). Όταν ο άνθρωπος πιστεύει πως έχει εξασφαλίσει τη θέση του και τά ‘χει καλά τόσο με το Θεό όσο και με τον συνάνθρωπό του, θα πεθάνει ξαφνικά, όπως ο Ανανίας και η Σαπφείρα (βλ. Πράξ. ε’ 5, 10).
***
O αμαρτωλός δημιουργεί διπλή απώλεια με τον ξαφνικό του θάνατο: πρώτα στον εαυτό του κι έπειτα στην οικογένειά του. Στον εαυτό του επειδή πεθαίνει αμετανόητος. Στην οικογένειά του επειδή αιφνιδιάζει τους συγγενείς του μ’ ένα αναπάντεχο χτύπημα κι αφήνει πίσω του εκκρεμότητες. Μακάριος είναι εκείνος που προτού πεθάνει δοκιμάζεται από κάποια αρρώστια, από τον πόνο. Σ’ αυτόν δίνεται η ευκαιρία να κάνει μία ανασκόπηση της ζωής του, να εξετάσει τις αμαρτίες του, να μετανοήσει για όλα τα κακά που έχει κάνει, για όλα τα καλά που δεν έκανε, να θρηνήσει με μετάνοια ενώπιον του Θεού, να καθαρίσει την ψυχή του με δάκρυα και να ζητήσει συχώρεση από το Θεό. Θά ‘χει την ευκαιρία να συγχωρέσει κι αυτός εκείνους που τον πρόσβαλαν, που τον έβλαψαν στη ζωή του, να χαιρετήσει όλους τους φίλους ή εχθρούς του, να θυμήσει στα παιδιά του το φόβο του Θεού, νά ‘χουν στο νου την ώρα του δικού τους θανάτου και να οπλίσουν την ψυχή τους με πίστη, προσευχή και καλά έργα.
Ας δούμε στην Παλαιά Διαθήκη πως πέθαναν οι άνθρωποι που ευαρέστησαν στο Θεό: ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ, ο Ιωσήφ, ο Μωυσής κι ο Δαβίδ. Προτού πεθάνουν, όλοι τους είχαν αρρωστήσει. Όσο κράτησε η αρρώστια τους, το όνομα του Θεού δεν έλειπε από τα χείλη τους. Άφησαν όλοι καλή κληρονομιά στους απογόνους τους και τους ευλόγησαν. Αυτός είναι θάνατος δίκαιου ανθρώπου.
Ίσως διερωτηθείς: Μα δεν πέθαναν πολλοί από τους δίκαιους στη μάχη, απροετοίμαστοι; Όχι! Οι δίκαιοι ποτέ δεν πεθαίνουν απροετοίμαστοι! Προετοιμάζονται πάντα για το θάνατό τους, περιμένουν από μέρα σε μέρα την αναχώρησή τους απ’ αυτή τη ζωή. Η καρδιά τους βρίσκεται σε διαρκή μετάνοια, εξομολογούνται στο Θεό και τον δοξολογούν. Οι δίκαιοι το κάνουν αυτό σε καιρούς ειρήνης και ευμάρειας. Το κάνουν όμως πολύ περισσότερο σε περιόδους πολέμου, βίας και ταραχών. Η ζωή τους ολόκληρη είναι μια διαρκής προετοιμασία για το θάνατο κι έτσι δεν πεθαίνουν ποτέ απροετοίμαστοι.
Προετοιμασία για το θάνατο σημαίνει επίσης το «να πλουτίζει κανείς εν Χριστώ». Μόνο εκείνοι που πιστεύουν πραγματικά στο Θεό και στη μέλλουσα ζωή προετοιμάζονται για το θάνατο, για την αιώνια ζωή. Οι άπιστοι δεν προετοιμάζονται ποτέ για το θάνατο. Το μόνο που φροντίζουν, είναι να ζήσουν όσο γίνεται περισσότερο στη γη. Φοβούνται ακόμα και να σκεφτούν το θάνατο και κάνουν ελάχιστη προσπάθεια για «να πλουτίσουν εν Χριστώ». Όποιος προετοιμάζεται για το θάνατο, προετοιμάζεται και για την αιώνια ζωή. Τη φύση της προετοιμασίας αυτής για την αιώνια ζωή, τη γνωρίζει κάθε χριστιανός.
Ο συνετός άνθρωπος δοκιμάζει κάθε μέρα την πίστη του στο Θεό, προφυλάσσει την καρδιά του από την απιστία, την αμφιβολία και την κακία, όπως ο συνετός αγρότης προφυλάσσει το αμπέλι του από τα έντομα και τις ακρίδες. Ο συνετός άνθρωπος δοκιμάζει καθημερινά τον εαυτό του αν τηρεί τις εντολές του Θεού με πράξεις συγγνώμης, αγάπης και ελεημοσύνης. Μ’ αυτόν τον τρόπο «πλουτίζει εν Χριστώ». Ο συνετός άνθρωπος δεν αποθηκεύει τα αγαθά του σε αποθήκες, αλλά τα εμπιστεύεται στη φύλαξη του Θεού. Το πιο πολύτιμο πράγμα γι’ αυτόν είναι η ψυχή του. Είναι ο μεγαλύτερος θησαυρός του, το μόνο που δε φθείρεται και δεν πεθαίνει. Ο συνετός άνθρωπος ρυθμίζει τα θέματά του με τον κόσμο ισορροπημένα, καθημερινά. Είναι έτοιμος κάθε στιγμή να πεθάνει με σταθερή την πίστη πως θα παρουσιαστεί ενώπιον του Θεού και κει τον περιμένει ζωή αιώνια. Ο όσιος Αντώνιος έλεγε: «Να σκέφτεσαι μέσα σου και να λες: “Σήμερα είναι η τελευταία μέρα της ζωής μου”. Έτσι δε θ’ αμαρτήσεις ποτέ στο Θεό».
Δεν υπάρχει πιο ανόητο πράγμα από το να πεις: «Καλύτερα να πεθάνω ξαφνικά, να μη νιώσω το θάνατό μου!». Έτσι μιλάνε οι ελαφρόμυαλοι κι οι άθεοι. Ο συνετός κι αφοσιωμένος πιστός λέει: «Γενηθήτω το θέλημα του Θεού!» Καλύτερα να μείνεις χρόνια στο κρεβάτι με αρρώστιες και πόνους, παρά να πεθάνεις απροετοίμαστος κι αμετανόητος. Οι πόνοι σ’ αυτόν τον κόσμο περνούν γρήγορα, όπως κι οι χαρές. Στον άλλο κόσμο όμως δεν υπάρχει τίποτα εφήμερο και παροδικό. Όλα είναι αιώνια, είτε βάσανα είτε χαρά. Γι’ αυτό είναι καλύτερα να υποφέρεις λίγο εδώ παρά εκεί, όπου το μέτρο τόσο του πόνου όσο και της χαράς είναι ασύγκριτα μεγαλύτερο.
Γενηθήτω το θέλημα του Θεού! Προσευχόμαστε στον παντεπόπτη Θεό μας να μη μας στείλει ξαφνικό θάνατο, ενώ βρισκόμαστε μέσα στην αμαρτία, στις κακές μας πράξεις, αλλά να μας λυπηθεί, όπως λυπήθηκε το βασιλιά Εζεκία (βλ. Ησ. λη’ 1-5) και να μας δώσει χρόνο μετάνοιας. Να μας ελεήσει και να μας δώσει κάποια ένδειξη ότι ο θάνατος είναι κοντά, ώστε να βιαστούμε να ζήσουμε κάπως καλύτερα και να γλιτώσουμε την ψυχή μας από το «αιώνιο πυρ». Έτσι τα ονόματά μας θα γραφτούν στη Βίβλο της Ζωής και τα πρόσωπά μας θα είναι ορατά στη βασιλεία του Χριστού, του Θεού μας.
Δόξα και αίνος στον Κύριο και Σωτήρα μας Ιησού Χριστό, στον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, την ομοούσια και αδιαίρετη Τριάδα, τώρα και πάντα και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
(Απόσπασμα από το βιβλίο «ΚΥΡΙΑΚΟΔΡΟΜΙΟ Γ’ – ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΤ’ Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς», Επιμέλεια – Μετάφραση: Πέτρος Μπότσης, Αθήνα 2014)
ΜΕΓΑΣ ΕΙΣΑΙ ΚΥΡΙΕ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤΟΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΟΥ!!
Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026
Ο πόλεμος εναντίον του παρελθόντος 12
Συνέχεια από Παρασκευή 6. Νοεμβρίου 2026
Ο πόλεμος εναντίον του παρελθόντος 12
Γιατί η Δύση πρέπει να αγωνιστεί για την ιστορία της
Frank Furedi
Polity Press, 2024
Κεφάλαιο 3
Η ιδεολογία του Έτους Μηδέν
Όσοι καλούν σε ρήξη με το παρελθόν και την κληρονομιά του υποστηρίζουν συχνά ότι αυτή είναι αναγκαία ως μια καθυστερημένη διορθωτική παρέμβαση απέναντι στην απροθυμία της κοινωνίας να αποδεχτεί τις συνέπειες των κακών που διέπραξαν οι προηγούμενες γενιές. Πιστεύουν ότι τα αρνητικά χαρακτηριστικά του παρελθόντος υπερτερούν κατά πολύ των θετικών. Έχουν την τάση να αντιμετωπίζουν με κυνισμό και δυσπιστία τις αφηγήσεις αιώνων που ενέπνευσαν τις κοινότητες σχετικά με το παρελθόν τους. Ειδικότερα, απορρίπτουν τα ιστορικά επιτεύγματα που οι ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν διεκδικήσει ως ιδιαίτερη κληρονομιά τους. Η ηθική καταδίκη όσων μέχρι πρότινος θεωρούνταν επιτεύγματα της ανθρωπότητας έχει ενθαρρύνει την παραγωγή ενός είδους εξ ολοκλήρου αρνητικών ιστορικών αφηγήσεων. Σε αυτές τις αφηγήσεις, κάθε διάσταση της προηγούμενης ιστορικής εμπειρίας που θα μπορούσε να εμπνεύσει υποβαθμίζεται ή τίθεται υπό αμφισβήτηση. Ο Αυστραλός ιστορικός Geoffrey Blainey έχει χαρακτηρίσει αυτή την προσέγγιση ως την αντίληψη του «μαύρου περιβραχιονίου» για την ιστορία. Από αυτή την οπτική, το παρελθόν στοιχειώνεται από το κακό· η επιρροή του είναι κακόβουλη και η κυριαρχία που ασκεί στη σημερινή κοινωνία συνδέεται με καταπιεστικές και εκμεταλλευτικές συμπεριφορές.
Σύμφωνα με έναν Αμερικανό υποστηρικτή αυτής της σχολής ιστορίας του «μαύρου περιβραχιονίου», «Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν ακόμη το κουράγιο να κοιτάξουν πίσω τους και να αντικρίσουν κατάματα το κακό πάνω στο οποίο στηρίζεται αυτή η μεγάλη χώρα». Αυτό το είδος αρνητικής ή καταγγελτικής ιστορίας ενθαρρύνει την καλλιέργεια μιας κοινωνικής μνήμης διαποτισμένης από ζόφο, μέσα στην οποία το παρελθόν διαθέτει ελάχιστα θετικά στοιχεία που θα μπορούσαν να το δικαιώσουν. Η εξέλιξη της ιστορίας ερμηνεύεται μέσα από μια τελεολογία του κακού. Από αυτή την οπτική, το παρελθόν αποτελεί την πηγή μεγάλου μέρους του σύγχρονου κακού. Αυτή η μνημονική αφήγηση προϋποθέτει τη διαρκή αναπαραγωγή κακόβουλων πρακτικών από τους ιστορικούς χρόνους μέχρι σήμερα. Πρόκειται για μια ερμηνεία της ιστορίας που παρουσιάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες να στηρίζονται στα θεμέλια του κακού και όχι στα επιτεύγματα που οι πολίτες τους κατέκτησαν με αγώνες, και οδηγεί στο συμπέρασμα ότι είναι απαραίτητο να καθαρθεί το παρόν από την επιρροή του παρελθόντος. Πρόσφατα, αυτή η άποψη έχει εξελιχθεί σε σημείο ώστε να ζητά όχι μόνο τη ρήξη με την ιστορία, αλλά και την εκδίκηση εναντίον της.
Η παρόρμηση για ρήξη με την ιστορία, ενώ συγχρόνως επιδιώκεται η εκδίκηση εναντίον της, εκφράζει το παράδοξο του παρελθόντος που συζητήσαμε προηγουμένως. Κατά κανόνα, η παρόρμηση για ρήξη με το παρελθόν συνυπάρχει με το φαινομενικά αντίθετό της: την εμμονή με αυτό. Αυτή η στάση προβάλλεται με τον πιο συστηματικό τρόπο μέσω της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν. Εκείνο που χαρακτηρίζω ως ιδεολογία του Έτους Μηδέν καθοδηγείται από δύο αλληλένδετους στόχους: τη ρήξη με το παρελθόν και την καταγγελία της ιστορικής μνήμης που συνδέεται με αυτό. Αυτός ο προσανατολισμός στρέφεται ιδιαίτερα εναντίον της κληρονομιάς του δυτικού πολιτισμού, η οποία καταδικάζεται, ενώ οι πρωταγωνιστές του δικάζονται αναδρομικά, κρίνονται ένοχοι και τιμωρούνται φαντασιακά.
Ασφαλώς, οι όροι «δυτικός πολιτισμός» και «δυτική κουλτούρα» αμφισβητούνται επειδή αποτελούν πρόσφατα επινοημένες απόπειρες οικοδόμησης μιας αίσθησης ιδεολογικής υπεροχής έναντι άλλων πολιτισμών.³ Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτοί οι όροι διαδόθηκαν τον δέκατο ένατο αιώνα, επιχειρώντας να προβάλουν μια ιδιαίτερη αντίληψη πολιτισμικής ταυτότητας. Ούτε αμφισβητείται η ιστορική διαδρομή που οδήγησε στη διαμόρφωση της έννοιας του δυτικού πολιτισμού και του νοήματός της. Η έννοια αναφέρεται στην αντίληψη μιας κοινής πολιτισμικής θεώρησης, θεμελιωμένης στη φιλοσοφική και θρησκευτική κληρονομιά του ελληνορωμαϊκού κόσμου, στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση, στη μεσαιωνική χριστιανική εμπειρία, στα ιδεώδη της Αναγέννησης, στην Επιστημονική Επανάσταση και στον Διαφωτισμό. Μολονότι η ευρεία χρήση των όρων «δυτικός πολιτισμός» και «δυτική κουλτούρα» ανάγεται στον δέκατο ένατο αιώνα, αυτοί αναφέρονται σε μια ιστορική παράδοση που φτάνει μέχρι την εποχή των αρχαίων Ελλήνων και εξελίχθηκε στους αιώνες που ακολούθησαν. Η κληρονομιά αυτών των ποικίλων παραδόσεων —οι οποίες είναι απολύτως πραγματικές και όχι επινοημένες— αποτελεί τον κύριο στόχο της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν.
Η ιδέα ενός Έτους Μηδέν, βασισμένη στον ισχυρισμό ότι είναι αναγκαία μια ριζική ρήξη με το παρελθόν, αποτελεί επαναλαμβανόμενο χαρακτηριστικό στην ιστορία της νεωτερικότητας. Ωστόσο, έχει λάβει διαφορετικές μορφές σε διαφορετικές εποχές. Στους νεότερους χρόνους, η αντίληψη της κοινωνίας για τη χρονικότητα οργανώνεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, ρητά γύρω από διάφορα μηδενικά σημεία. Στη Γερμανία, το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου το 1945 εκφραζόταν συχνά με τον όρο Stunde Null, ή ώρα μηδέν. Για πολλούς Γερμανούς σχολιαστές, η Stunde Null λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι απαιτείται μια δραματική ρήξη για την εξιλέωση από τις αμαρτίες του γερμανικού παρελθόντος, το οποίο έπρεπε να απορριφθεί και να ξεπεραστεί. Στην Ιαπωνία, οι βομβαρδισμοί της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι περιγράφονταν συχνά ως μηδενικά σημεία, ενώ ο τόπος της επίθεσης της 11ης Σεπτεμβρίου στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου ονομάστηκε Ground Zero.
Σε προηγούμενους αιώνες, σε πολλές περιπτώσεις, η διακήρυξη του Έτους Μηδέν δεν αναφερόταν απλώς σε μια ριζική ρήξη με το παρελθόν, αλλά καλούσε επίσης στη γέννηση κάποιου νέου πράγματος. Όπως επισημαίνει ο ιστορικός Adrian Paylor, «Ο όρος Έτος Μηδέν δηλώνει την ιδέα ότι μια κοινωνία μπορεί να αναγεννηθεί και να δημιουργηθεί εκ νέου, με όλα τα ίχνη και την κληρονομιά της προηγούμενης ενσάρκωσής της πλήρως εξαλειμμένα. Με άλλα λόγια, υποστηρίζει ότι μια κοινωνία μπορεί να ξεκινήσει από την αρχή και το παρελθόν της να εξαλειφθεί ολοκληρωτικά». Γενικά, «Η καταστροφή της ιστορίας μιας κοινωνίας δεν αποτελεί αυτοσκοπό». Αντίθετα, παρουσιάζεται ως «ένα αναγκαίο πρώτο βήμα για την εγκαθίδρυση ενός εντελώς νέου κοινωνικοοικονομικού και πολιτικού πλαισίου, σχεδιασμένου ώστε να εξασφαλίσει μια περισσότερο επιθυμητή κοινωνία και να διαδώσει νέους κανόνες, αξίες, πολιτισμικές πρακτικές, ιεραρχίες και παραδόσεις».⁴
Οι υποστηρικτές του Έτους Μηδέν εφαρμόζουν συχνά εκείνο που οι Ρωμαίοι χαρακτήριζαν ως damnatio memoriae: τη διαγραφή της ιστορίας. Αυτό επιτυγχάνεται με την προσπάθεια να απαλλαγεί η κοινωνία από τα ορατά ίχνη του παρελθόντος. Η τελετουργική καταστροφή εικόνων, επιγραφών, ακόμη και νομισμάτων, αποτελούσε επαναλαμβανόμενο φαινόμενο σε ολόκληρη την ιστορία της αρχαίας Ρώμης. Ο όρος damnatio memoriae μεταφράζεται ως «καταδίκη της μνήμης». Σύμφωνα με τον καλλιτέχνη Tucker Neel, η damnatio memoriae «αναφέρεται σε μια πρακτική συνδεδεμένη με αρχαίους ηγεμόνες που απαιτούσαν τη διαγραφή των προκατόχων τους από το ιστορικό αρχείο· οι απεικονίσεις τους αφαιρούνταν από αγάλματα, μνημεία, νομίσματα και κείμενα. Ήταν μια τιμωρία που οι αρχαίοι Ρωμαίοι θεωρούσαν χειρότερη από τον θάνατο».⁵
Η πρακτική της damnatio memoriae είχε πιο περιορισμένο στόχο από τη σύγχρονη επιδίωξη εγκαθίδρυσης του Έτους Μηδέν. Αποσκοπούσε στη διαγραφή της ύπαρξης και της φήμης συγκεκριμένων προσώπων, τα οποία συνδέονταν συνήθως με το καθεστώς που είχε προηγηθεί του υφιστάμενου. Στους πρόσφατους χρόνους, η μετονομασία δρόμων και δημόσιων κτιρίων και η κατεδάφιση αγαλμάτων και συμβόλων του παρελθόντος εκφράζουν μια ευρύτερη φιλοδοξία εγκαθίδρυσης του Έτους Μηδέν. Ο Paylor παρατήρησε ότι «κοινωνικοί χώροι, κυβερνητικά κτίρια, ακόμη και ολόκληρες πόλεις μετονομάστηκαν μετά τη Ρωσική Επανάσταση». Σε περιπτώσεις όπως αυτή, «οι εκτεταμένες μετονομασίες που πραγματοποιούνται υπό ένα καθεστώς το οποίο επιχειρεί να εφαρμόσει το Έτος Μηδέν επικεντρώνονται γενικά στην αντικατάσταση ονομάτων που συνδέονται στενά με το προηγούμενο πολιτικό σύστημα ή την προηγούμενη κουλτούρα». Αλλά, σε αντίθεση με τη damnatio memoriae, αυτή η προσπάθεια επιδιώκει επίσης να πλήξει την ίδια τη μνήμη του παρελθόντος ενός έθνους.
Η απόπειρα να απαλλαγεί ο κόσμος από το παρελθόν του εκφράστηκε με ευρηματικό τρόπο μέσω της επινόησης του Έτους Ένα στο Γαλλικό Επαναστατικό Ημερολόγιο του δέκατου όγδοου αιώνα και μέσω της ανακήρυξης του Έτους Μηδέν από τους ηγέτες των Ερυθρών Χμερ στην Καμπότζη το 1975. Σύμφωνα με τον ιστορικό Andrus Ers, η ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών συνοδεύτηκε από μια ιδεαλιστική, αν όχι ουτοπική, πίστη στη δυνατότητα δημιουργίας του κόσμου εκ νέου. Γράφει ότι η «μυθολογία της Αμερικανικής Επανάστασης» στηριζόταν στην ιδέα ενός μηδενικού σημείου, η οποία βρήκε την πιο εντυπωσιακή διατύπωσή της στην πολυσυζητημένη δήλωση του Thomas Paine στην Κοινή λογική.⁷ Σε αυτό το κείμενο, ο Paine εξέφραζε τον ενθουσιασμό του για το πώς η Αμερικανική Επανάσταση θα οδηγούσε στην εγκαθίδρυση ενός νέου κόσμου μέσω μιας ριζικής ρήξης με το παρελθόν. Έγραφε: «Έχουμε τη δύναμη να αρχίσουμε τον κόσμο από την αρχή. Κατάσταση παρόμοια με τη σημερινή δεν έχει υπάρξει από τις ημέρες του Νώε μέχρι τώρα. Η γέννηση ενός νέου κόσμου πλησιάζει». Το ουτοπικό όραμα του Paine για τη δημιουργία του κόσμου εκ νέου διαφέρει εντελώς από το ήθος της σύγχρονης ιδεολογίας του Έτους Μηδέν. Οι σημερινοί υποστηρικτές της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν ασχολούνται πολύ περισσότερο με το σχέδιο της εκδίκησης εναντίον του παρελθόντος παρά με την υποβοήθηση της γέννησης ενός νέου κόσμου.
Σε πολυάριθμες περιπτώσεις, οι ιδεολόγοι του Έτους Μηδέν έχουν προαγάγει το πνεύμα της εκδίκησης εναντίον του παρελθόντος. Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία αγάλματα ιστορικών προσώπων, που αποτελούσαν αντικείμενα τιμής και σεβασμού επί αιώνες, βανδαλίζονται, παραμορφώνονται ή γκρεμίζονται με ευκολία. Σχολιαστές που αντιμετωπίζουν ευνοϊκά αυτές τις ενέργειες υποστηρίζουν συχνά ότι οι πράξεις εικονοκλασίας αποτελούν κατανοητή αντίδραση σε συγκεκριμένες πράξεις καταπιεστικής βίας, όπως η δολοφονία του George Floyd, η οποία οδήγησε στην άνοδο του κινήματος Black Lives Matter. Ωστόσο, επιθέσεις σε σύμβολα του παρελθόντος είχαν σημειωθεί και πριν από αυτή την τραγωδία· και, ασφαλώς, η εχθρότητα απέναντι στο παρελθόν που κινεί τη σύγχρονη εικονοκλασία υπερβαίνει τις αντιδράσεις σε συγκεκριμένα γεγονότα. Ο θάνατος του George Floyd έφερε στην επιφάνεια τάσεις που βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη. Η τάση να φανταζόμαστε τα χειρότερα για τις αξίες, τις στάσεις και τη συμπεριφορά ιστορικών προσώπων του παρελθόντος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του πνεύματος της εποχής μας. Η φυσική απομάκρυνση των αγαλμάτων συνοδεύεται από την υποβολή των προσώπων που παριστάνουν σε αναδρομική δολοφονία χαρακτήρα.
Στη σημερινή εποχή, η παρόρμηση για εκδίκηση εναντίον του παρελθόντος έχει αποκτήσει, σε ορισμένες περιπτώσεις, μια ανησυχητική και παράλογη διάσταση. Ένα από τα πιο δυσοίωνα παραδείγματα αυτής της τάσης είναι η παράλογη καύση βιβλίων επειδή είναι παλιά, ξεπερασμένα και συνδεδεμένα με τις απαράδεκτες αξίες του παρελθόντος. Τον Σεπτέμβριο του 2021, στην επαρχία του Οντάριο στον Καναδά, βιβλία με το λεγόμενο «ξεπερασμένο περιεχόμενο» κάηκαν τελετουργικά ως χειρονομία καλής θέλησης προς τους Αυτόχθονες.²
Ιστορικά, η καύση βιβλίων συνδέεται με τη μισαλλόδοξη συμπεριφορά φανατικών που εκτονώνουν το μίσος τους πάνω σε άψυχα αντικείμενα. Αυτή τη φορά, η τελετή καύσης βιβλίων που οργανώθηκε από ένα συμβούλιο γαλλόφωνων σχολείων του Οντάριο προβλήθηκε ως πράξη συμφιλίωσης. Αυτή η δυσοίωνη πράξη εναντίον των κανόνων μιας πολιτισμένης κοινωνίας χαρακτηρίστηκε «τελετή εξαγνισμού με φλόγες»!
Η Lyne Cossette, εκπρόσωπος του σχολικού συμβουλίου που ήταν υπεύθυνο για αυτή την τελετή, υποστήριξε ότι η καύση βιβλίων έπληττε τα ξεπερασμένα πρότυπα και ωφελούσε το τοπικό περιβάλλον. Πρόσθεσε ότι «Συμβολικά, ορισμένα βιβλία χρησιμοποιήθηκαν ως λίπασμα». Η Cossette εξήγησε ότι η τελετουργία είχε τον τίτλο Redonnons à la terre, «Ας δώσουμε πίσω στη γη». Πρόσθεσε ότι επιδίωκε «να κάνει μια χειρονομία ανοίγματος και συμφιλίωσης, αντικαθιστώντας στις βιβλιοθήκες μας βιβλία που είχαν ξεπερασμένο περιεχόμενο και μετέφεραν αρνητικά στερεότυπα για τους λαούς των Πρώτων Εθνών, τους Métis και τους Inuit».¹⁰
Η δικαιολογία για την καύση των βιβλίων ήταν ότι περιείχαν ξεπερασμένο περιεχόμενο. Όπως σημειώσαμε, το «ξεπερασμένο» είναι ένας προσφιλής απαξιωτικός χαρακτηρισμός που εκτοξεύουν εναντίον των αντιπάλων τους οι φανατικοί μαχητές των πολιτισμικών πολέμων. Στα μάτια τους, κάθε έκδοση —ιδιαίτερα τα ιστορικά βιβλία— που προβάλλει την κλασική θεώρηση του δυτικού πολιτισμού είναι «ξεπερασμένη» και, επομένως, μεταφέρει απόψεις που συνιστούν μια μορφή κοσμικής βλασφημίας. Τώρα που τα ξεπερασμένα βιβλία έχουν γίνει στάχτη, οι βιβλιοθήκες μπορούν να υπερηφανεύονται ότι όσα παραμένουν στα ράφια τους περιέχουν «θετικά και συμπεριληπτικά μηνύματα για τις ποικίλες κοινότητες μέσα στα σχολεία μας».¹¹
Σε ορισμένες —ευτυχώς σπάνιες— περιπτώσεις, η ιδεολογία του Έτους Μηδέν ενθαρρύνει βάρβαρες και βίαιες πρακτικές. Η ιδεολογία του Έτους Μηδέν στην πράξη αποτυπώνεται σε ένα βίντεο που παρουσιάζει φανατικούς ακτιβιστές του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) να καταστρέφουν την πόλη Nimrud στο Ιράκ, συμπεριλαμβανομένου του Βορειοδυτικού Ανακτόρου που έχτισε τον ένατο αιώνα π.Χ. ο Ασσύριος βασιλιάς Ashurnasirpal II. Το βίντεο δείχνει μαχητές του ISIS να χρησιμοποιούν βαριοπούλες, μια μπουλντόζα και εκρηκτικά για να καταστρέψουν τα αρχαία ερείπια.¹²
Τα πλάνα που δείχνουν μαχητές του ISIS να ισοπεδώνουν με μπουλντόζες, να καταστρέφουν και να λεηλατούν αρχαία ιερά αποκαλύπτουν πάθη που εξωτερικά φαίνονται αρχαία, αλλά απηχούν το πνεύμα του Έτους Μηδέν της εποχής μας. Οι βάνδαλοι της Nimrud επικαλέστηκαν αρχαία έθιμα και παραδόσεις. Δικαιολόγησαν τη συμπεριφορά τους επιμένοντας ότι «κατέστρεφαν είδωλα» και μιμούνταν τον Μωάμεθ, ο οποίος απομάκρυνε τα ειδωλολατρικά αγάλματα από τη Μέκκα. Ναι, η λατρεία των ειδώλων αντιβαίνει στη διδασκαλία του Ισλάμ, όπως και σε εκείνη του Ιουδαϊσμού. Ωστόσο, επί πολλούς αιώνες οι μουσουλμάνοι της Μέσης Ανατολής δεν δυσκολεύονταν να διακρίνουν τα αρχαία ερείπια από τις ειδωλολατρικές προσβολές προς τη θρησκεία τους. Στο παρελθόν, τα αρχαία τεχνουργήματα που είχαν δημιουργήσει οι πολιτισμοί της Μέσης Ανατολής αποτελούσαν πηγή θαυμασμού και όχι στόχο βανδαλισμών του Έτους Μηδέν.
Δεν είναι τα έθιμα και οι παραδόσεις του παρελθόντος, αλλά τα πάθη και τα κίνητρα της εποχής μας που οδήγησαν τους βανδάλους του ISIS να συντρίψουν και να καταστρέψουν τεχνουργήματα και αγάλματα στο Ιράκ και αλλού. Πολλοί σχολιαστές έχουν ορθά επισημάνει ότι αυτές οι πράξεις καταστροφής συνιστούν απόπειρα εξάλειψης ενός σημαντικού κεφαλαίου της ιστορικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας. Ασφαλώς αυτό κάνουν. Αλλά το ISIS δεν επιδιδόταν μόνο στην καταστροφή του παρελθόντος, αλλά και στην εκδίκηση εναντίον του.
Ορισμένοι αναγνώστες μπορεί να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι η ανατροπή του αγάλματος του Edward Colston από οργισμένους διαδηλωτές ή η καύση ξεπερασμένων βιβλίων από ευσυνείδητους Καναδούς λογοκριτές δεν μπορούν να συγκριθούν με τα βίαια εγκλήματα που διέπραξαν οι μαχητές του ISIS σε βάρος της ιστορικής κληρονομιάς των εδαφών που κατέλαβαν. Ασφαλώς, το εγχείρημα του ξεκαθαρίσματος λογαριασμών με το παρελθόν στις δυτικές κοινωνίες φαίνεται σχετικά συγκρατημένο σε σύγκριση με τη μηδενιστική βαρβαρότητα του ISIS. Ωστόσο, η ατμόσφαιρα μαζικής υστερίας που περιβάλλει ορισμένες φορές τις πράξεις εικονοκλασίας στον δυτικό κόσμο μαρτυρεί το πνεύμα μισαλλοδοξίας που τροφοδοτεί αυτή τη συμπεριφορά. Πράγματι, τα φρικτά γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στη Nimrud προειδοποιούν για την απειλή που συνιστά ο Πόλεμος Εναντίον του Παρελθόντος για τις αξίες του πολιτισμού.
Σήμερα, ελάχιστα έχουν απομείνει από τον προσανατολισμένο στο μέλλον ιδεαλισμό της εκδοχής της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν που συνδέθηκε με τη Γαλλική και την Αμερικανική Επανάσταση. Συχνά φαίνεται ότι αυτή η ιδεολογία ενθαρρύνει απλώς μια ρήξη με το παρελθόν. Στους Πολιτισμικούς Πολέμους που επικρατούν στη Δύση, οι αντίπαλοι του παρελθόντος της δεν καλλιεργούν μια αίσθηση κοινωνικής αναγέννησης και ανανέωσης. Η αδιαφορία τους για το μέλλον έρχεται σε έντονη αντίθεση με την αποκλειστική προσήλωσή τους στη διαγραφή του παρελθόντος. Ωστόσο, αυτή η έμφαση στη ρήξη συνυπάρχει με την αντίθετη τάση: να κατακλύζεται κανείς από το παρελθόν. Όπως σημειώνει ο Ers, η «ανακήρυξη ενός νέου Έτους Μηδέν —πέρα από τη ρητή διακήρυξή της ότι κόβει τους δεσμούς με την ιστορία— εμπεριέχει μια αντίθετη κίνηση: μια εμμονική προσήλωση στην ιστορία».¹³
Οι υποστηρικτές του Πολέμου Εναντίον του Παρελθόντος στον δυτικό κόσμο βρίσκονται υπό τα μάγια του παρελθόντος και ελάχιστα ενδιαφέρονται να διασφαλίσουν ότι η δημιουργία ενός νέου κόσμου θα επιτύχει τη ρήξη με την ιστορία. Η δική τους εκδοχή της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν έχει σαφώς πιο περιορισμένες φιλοδοξίες σε σύγκριση με τα φιλόδοξα σχέδια που πρότειναν οι νεωτερικοί προκάτοχοί τους. Θεωρούν την επιρροή του παρελθόντος κατάρα και επιθυμούν να δημιουργήσουν έναν κόσμο απελευθερωμένο από την κληρονομιά του.
Τι το ιδιαίτερο χαρακτηρίζει την ιδεολογία του Έτους Μηδέν στον εικοστό πρώτο αιώνα;
Συνεχίζεται
Polity Press, 2024
Κεφάλαιο 3
Η ιδεολογία του Έτους Μηδέν
Όσοι καλούν σε ρήξη με το παρελθόν και την κληρονομιά του υποστηρίζουν συχνά ότι αυτή είναι αναγκαία ως μια καθυστερημένη διορθωτική παρέμβαση απέναντι στην απροθυμία της κοινωνίας να αποδεχτεί τις συνέπειες των κακών που διέπραξαν οι προηγούμενες γενιές. Πιστεύουν ότι τα αρνητικά χαρακτηριστικά του παρελθόντος υπερτερούν κατά πολύ των θετικών. Έχουν την τάση να αντιμετωπίζουν με κυνισμό και δυσπιστία τις αφηγήσεις αιώνων που ενέπνευσαν τις κοινότητες σχετικά με το παρελθόν τους. Ειδικότερα, απορρίπτουν τα ιστορικά επιτεύγματα που οι ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν διεκδικήσει ως ιδιαίτερη κληρονομιά τους. Η ηθική καταδίκη όσων μέχρι πρότινος θεωρούνταν επιτεύγματα της ανθρωπότητας έχει ενθαρρύνει την παραγωγή ενός είδους εξ ολοκλήρου αρνητικών ιστορικών αφηγήσεων. Σε αυτές τις αφηγήσεις, κάθε διάσταση της προηγούμενης ιστορικής εμπειρίας που θα μπορούσε να εμπνεύσει υποβαθμίζεται ή τίθεται υπό αμφισβήτηση. Ο Αυστραλός ιστορικός Geoffrey Blainey έχει χαρακτηρίσει αυτή την προσέγγιση ως την αντίληψη του «μαύρου περιβραχιονίου» για την ιστορία. Από αυτή την οπτική, το παρελθόν στοιχειώνεται από το κακό· η επιρροή του είναι κακόβουλη και η κυριαρχία που ασκεί στη σημερινή κοινωνία συνδέεται με καταπιεστικές και εκμεταλλευτικές συμπεριφορές.
Σύμφωνα με έναν Αμερικανό υποστηρικτή αυτής της σχολής ιστορίας του «μαύρου περιβραχιονίου», «Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν ακόμη το κουράγιο να κοιτάξουν πίσω τους και να αντικρίσουν κατάματα το κακό πάνω στο οποίο στηρίζεται αυτή η μεγάλη χώρα». Αυτό το είδος αρνητικής ή καταγγελτικής ιστορίας ενθαρρύνει την καλλιέργεια μιας κοινωνικής μνήμης διαποτισμένης από ζόφο, μέσα στην οποία το παρελθόν διαθέτει ελάχιστα θετικά στοιχεία που θα μπορούσαν να το δικαιώσουν. Η εξέλιξη της ιστορίας ερμηνεύεται μέσα από μια τελεολογία του κακού. Από αυτή την οπτική, το παρελθόν αποτελεί την πηγή μεγάλου μέρους του σύγχρονου κακού. Αυτή η μνημονική αφήγηση προϋποθέτει τη διαρκή αναπαραγωγή κακόβουλων πρακτικών από τους ιστορικούς χρόνους μέχρι σήμερα. Πρόκειται για μια ερμηνεία της ιστορίας που παρουσιάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες να στηρίζονται στα θεμέλια του κακού και όχι στα επιτεύγματα που οι πολίτες τους κατέκτησαν με αγώνες, και οδηγεί στο συμπέρασμα ότι είναι απαραίτητο να καθαρθεί το παρόν από την επιρροή του παρελθόντος. Πρόσφατα, αυτή η άποψη έχει εξελιχθεί σε σημείο ώστε να ζητά όχι μόνο τη ρήξη με την ιστορία, αλλά και την εκδίκηση εναντίον της.
Η παρόρμηση για ρήξη με την ιστορία, ενώ συγχρόνως επιδιώκεται η εκδίκηση εναντίον της, εκφράζει το παράδοξο του παρελθόντος που συζητήσαμε προηγουμένως. Κατά κανόνα, η παρόρμηση για ρήξη με το παρελθόν συνυπάρχει με το φαινομενικά αντίθετό της: την εμμονή με αυτό. Αυτή η στάση προβάλλεται με τον πιο συστηματικό τρόπο μέσω της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν. Εκείνο που χαρακτηρίζω ως ιδεολογία του Έτους Μηδέν καθοδηγείται από δύο αλληλένδετους στόχους: τη ρήξη με το παρελθόν και την καταγγελία της ιστορικής μνήμης που συνδέεται με αυτό. Αυτός ο προσανατολισμός στρέφεται ιδιαίτερα εναντίον της κληρονομιάς του δυτικού πολιτισμού, η οποία καταδικάζεται, ενώ οι πρωταγωνιστές του δικάζονται αναδρομικά, κρίνονται ένοχοι και τιμωρούνται φαντασιακά.
Ασφαλώς, οι όροι «δυτικός πολιτισμός» και «δυτική κουλτούρα» αμφισβητούνται επειδή αποτελούν πρόσφατα επινοημένες απόπειρες οικοδόμησης μιας αίσθησης ιδεολογικής υπεροχής έναντι άλλων πολιτισμών.³ Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτοί οι όροι διαδόθηκαν τον δέκατο ένατο αιώνα, επιχειρώντας να προβάλουν μια ιδιαίτερη αντίληψη πολιτισμικής ταυτότητας. Ούτε αμφισβητείται η ιστορική διαδρομή που οδήγησε στη διαμόρφωση της έννοιας του δυτικού πολιτισμού και του νοήματός της. Η έννοια αναφέρεται στην αντίληψη μιας κοινής πολιτισμικής θεώρησης, θεμελιωμένης στη φιλοσοφική και θρησκευτική κληρονομιά του ελληνορωμαϊκού κόσμου, στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση, στη μεσαιωνική χριστιανική εμπειρία, στα ιδεώδη της Αναγέννησης, στην Επιστημονική Επανάσταση και στον Διαφωτισμό. Μολονότι η ευρεία χρήση των όρων «δυτικός πολιτισμός» και «δυτική κουλτούρα» ανάγεται στον δέκατο ένατο αιώνα, αυτοί αναφέρονται σε μια ιστορική παράδοση που φτάνει μέχρι την εποχή των αρχαίων Ελλήνων και εξελίχθηκε στους αιώνες που ακολούθησαν. Η κληρονομιά αυτών των ποικίλων παραδόσεων —οι οποίες είναι απολύτως πραγματικές και όχι επινοημένες— αποτελεί τον κύριο στόχο της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν.
Η ιδέα ενός Έτους Μηδέν, βασισμένη στον ισχυρισμό ότι είναι αναγκαία μια ριζική ρήξη με το παρελθόν, αποτελεί επαναλαμβανόμενο χαρακτηριστικό στην ιστορία της νεωτερικότητας. Ωστόσο, έχει λάβει διαφορετικές μορφές σε διαφορετικές εποχές. Στους νεότερους χρόνους, η αντίληψη της κοινωνίας για τη χρονικότητα οργανώνεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, ρητά γύρω από διάφορα μηδενικά σημεία. Στη Γερμανία, το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου το 1945 εκφραζόταν συχνά με τον όρο Stunde Null, ή ώρα μηδέν. Για πολλούς Γερμανούς σχολιαστές, η Stunde Null λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι απαιτείται μια δραματική ρήξη για την εξιλέωση από τις αμαρτίες του γερμανικού παρελθόντος, το οποίο έπρεπε να απορριφθεί και να ξεπεραστεί. Στην Ιαπωνία, οι βομβαρδισμοί της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι περιγράφονταν συχνά ως μηδενικά σημεία, ενώ ο τόπος της επίθεσης της 11ης Σεπτεμβρίου στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου ονομάστηκε Ground Zero.
Σε προηγούμενους αιώνες, σε πολλές περιπτώσεις, η διακήρυξη του Έτους Μηδέν δεν αναφερόταν απλώς σε μια ριζική ρήξη με το παρελθόν, αλλά καλούσε επίσης στη γέννηση κάποιου νέου πράγματος. Όπως επισημαίνει ο ιστορικός Adrian Paylor, «Ο όρος Έτος Μηδέν δηλώνει την ιδέα ότι μια κοινωνία μπορεί να αναγεννηθεί και να δημιουργηθεί εκ νέου, με όλα τα ίχνη και την κληρονομιά της προηγούμενης ενσάρκωσής της πλήρως εξαλειμμένα. Με άλλα λόγια, υποστηρίζει ότι μια κοινωνία μπορεί να ξεκινήσει από την αρχή και το παρελθόν της να εξαλειφθεί ολοκληρωτικά». Γενικά, «Η καταστροφή της ιστορίας μιας κοινωνίας δεν αποτελεί αυτοσκοπό». Αντίθετα, παρουσιάζεται ως «ένα αναγκαίο πρώτο βήμα για την εγκαθίδρυση ενός εντελώς νέου κοινωνικοοικονομικού και πολιτικού πλαισίου, σχεδιασμένου ώστε να εξασφαλίσει μια περισσότερο επιθυμητή κοινωνία και να διαδώσει νέους κανόνες, αξίες, πολιτισμικές πρακτικές, ιεραρχίες και παραδόσεις».⁴
Οι υποστηρικτές του Έτους Μηδέν εφαρμόζουν συχνά εκείνο που οι Ρωμαίοι χαρακτήριζαν ως damnatio memoriae: τη διαγραφή της ιστορίας. Αυτό επιτυγχάνεται με την προσπάθεια να απαλλαγεί η κοινωνία από τα ορατά ίχνη του παρελθόντος. Η τελετουργική καταστροφή εικόνων, επιγραφών, ακόμη και νομισμάτων, αποτελούσε επαναλαμβανόμενο φαινόμενο σε ολόκληρη την ιστορία της αρχαίας Ρώμης. Ο όρος damnatio memoriae μεταφράζεται ως «καταδίκη της μνήμης». Σύμφωνα με τον καλλιτέχνη Tucker Neel, η damnatio memoriae «αναφέρεται σε μια πρακτική συνδεδεμένη με αρχαίους ηγεμόνες που απαιτούσαν τη διαγραφή των προκατόχων τους από το ιστορικό αρχείο· οι απεικονίσεις τους αφαιρούνταν από αγάλματα, μνημεία, νομίσματα και κείμενα. Ήταν μια τιμωρία που οι αρχαίοι Ρωμαίοι θεωρούσαν χειρότερη από τον θάνατο».⁵
Η πρακτική της damnatio memoriae είχε πιο περιορισμένο στόχο από τη σύγχρονη επιδίωξη εγκαθίδρυσης του Έτους Μηδέν. Αποσκοπούσε στη διαγραφή της ύπαρξης και της φήμης συγκεκριμένων προσώπων, τα οποία συνδέονταν συνήθως με το καθεστώς που είχε προηγηθεί του υφιστάμενου. Στους πρόσφατους χρόνους, η μετονομασία δρόμων και δημόσιων κτιρίων και η κατεδάφιση αγαλμάτων και συμβόλων του παρελθόντος εκφράζουν μια ευρύτερη φιλοδοξία εγκαθίδρυσης του Έτους Μηδέν. Ο Paylor παρατήρησε ότι «κοινωνικοί χώροι, κυβερνητικά κτίρια, ακόμη και ολόκληρες πόλεις μετονομάστηκαν μετά τη Ρωσική Επανάσταση». Σε περιπτώσεις όπως αυτή, «οι εκτεταμένες μετονομασίες που πραγματοποιούνται υπό ένα καθεστώς το οποίο επιχειρεί να εφαρμόσει το Έτος Μηδέν επικεντρώνονται γενικά στην αντικατάσταση ονομάτων που συνδέονται στενά με το προηγούμενο πολιτικό σύστημα ή την προηγούμενη κουλτούρα». Αλλά, σε αντίθεση με τη damnatio memoriae, αυτή η προσπάθεια επιδιώκει επίσης να πλήξει την ίδια τη μνήμη του παρελθόντος ενός έθνους.
Η απόπειρα να απαλλαγεί ο κόσμος από το παρελθόν του εκφράστηκε με ευρηματικό τρόπο μέσω της επινόησης του Έτους Ένα στο Γαλλικό Επαναστατικό Ημερολόγιο του δέκατου όγδοου αιώνα και μέσω της ανακήρυξης του Έτους Μηδέν από τους ηγέτες των Ερυθρών Χμερ στην Καμπότζη το 1975. Σύμφωνα με τον ιστορικό Andrus Ers, η ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών συνοδεύτηκε από μια ιδεαλιστική, αν όχι ουτοπική, πίστη στη δυνατότητα δημιουργίας του κόσμου εκ νέου. Γράφει ότι η «μυθολογία της Αμερικανικής Επανάστασης» στηριζόταν στην ιδέα ενός μηδενικού σημείου, η οποία βρήκε την πιο εντυπωσιακή διατύπωσή της στην πολυσυζητημένη δήλωση του Thomas Paine στην Κοινή λογική.⁷ Σε αυτό το κείμενο, ο Paine εξέφραζε τον ενθουσιασμό του για το πώς η Αμερικανική Επανάσταση θα οδηγούσε στην εγκαθίδρυση ενός νέου κόσμου μέσω μιας ριζικής ρήξης με το παρελθόν. Έγραφε: «Έχουμε τη δύναμη να αρχίσουμε τον κόσμο από την αρχή. Κατάσταση παρόμοια με τη σημερινή δεν έχει υπάρξει από τις ημέρες του Νώε μέχρι τώρα. Η γέννηση ενός νέου κόσμου πλησιάζει». Το ουτοπικό όραμα του Paine για τη δημιουργία του κόσμου εκ νέου διαφέρει εντελώς από το ήθος της σύγχρονης ιδεολογίας του Έτους Μηδέν. Οι σημερινοί υποστηρικτές της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν ασχολούνται πολύ περισσότερο με το σχέδιο της εκδίκησης εναντίον του παρελθόντος παρά με την υποβοήθηση της γέννησης ενός νέου κόσμου.
Σε πολυάριθμες περιπτώσεις, οι ιδεολόγοι του Έτους Μηδέν έχουν προαγάγει το πνεύμα της εκδίκησης εναντίον του παρελθόντος. Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία αγάλματα ιστορικών προσώπων, που αποτελούσαν αντικείμενα τιμής και σεβασμού επί αιώνες, βανδαλίζονται, παραμορφώνονται ή γκρεμίζονται με ευκολία. Σχολιαστές που αντιμετωπίζουν ευνοϊκά αυτές τις ενέργειες υποστηρίζουν συχνά ότι οι πράξεις εικονοκλασίας αποτελούν κατανοητή αντίδραση σε συγκεκριμένες πράξεις καταπιεστικής βίας, όπως η δολοφονία του George Floyd, η οποία οδήγησε στην άνοδο του κινήματος Black Lives Matter. Ωστόσο, επιθέσεις σε σύμβολα του παρελθόντος είχαν σημειωθεί και πριν από αυτή την τραγωδία· και, ασφαλώς, η εχθρότητα απέναντι στο παρελθόν που κινεί τη σύγχρονη εικονοκλασία υπερβαίνει τις αντιδράσεις σε συγκεκριμένα γεγονότα. Ο θάνατος του George Floyd έφερε στην επιφάνεια τάσεις που βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη. Η τάση να φανταζόμαστε τα χειρότερα για τις αξίες, τις στάσεις και τη συμπεριφορά ιστορικών προσώπων του παρελθόντος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του πνεύματος της εποχής μας. Η φυσική απομάκρυνση των αγαλμάτων συνοδεύεται από την υποβολή των προσώπων που παριστάνουν σε αναδρομική δολοφονία χαρακτήρα.
Στη σημερινή εποχή, η παρόρμηση για εκδίκηση εναντίον του παρελθόντος έχει αποκτήσει, σε ορισμένες περιπτώσεις, μια ανησυχητική και παράλογη διάσταση. Ένα από τα πιο δυσοίωνα παραδείγματα αυτής της τάσης είναι η παράλογη καύση βιβλίων επειδή είναι παλιά, ξεπερασμένα και συνδεδεμένα με τις απαράδεκτες αξίες του παρελθόντος. Τον Σεπτέμβριο του 2021, στην επαρχία του Οντάριο στον Καναδά, βιβλία με το λεγόμενο «ξεπερασμένο περιεχόμενο» κάηκαν τελετουργικά ως χειρονομία καλής θέλησης προς τους Αυτόχθονες.²
Ιστορικά, η καύση βιβλίων συνδέεται με τη μισαλλόδοξη συμπεριφορά φανατικών που εκτονώνουν το μίσος τους πάνω σε άψυχα αντικείμενα. Αυτή τη φορά, η τελετή καύσης βιβλίων που οργανώθηκε από ένα συμβούλιο γαλλόφωνων σχολείων του Οντάριο προβλήθηκε ως πράξη συμφιλίωσης. Αυτή η δυσοίωνη πράξη εναντίον των κανόνων μιας πολιτισμένης κοινωνίας χαρακτηρίστηκε «τελετή εξαγνισμού με φλόγες»!
Η Lyne Cossette, εκπρόσωπος του σχολικού συμβουλίου που ήταν υπεύθυνο για αυτή την τελετή, υποστήριξε ότι η καύση βιβλίων έπληττε τα ξεπερασμένα πρότυπα και ωφελούσε το τοπικό περιβάλλον. Πρόσθεσε ότι «Συμβολικά, ορισμένα βιβλία χρησιμοποιήθηκαν ως λίπασμα». Η Cossette εξήγησε ότι η τελετουργία είχε τον τίτλο Redonnons à la terre, «Ας δώσουμε πίσω στη γη». Πρόσθεσε ότι επιδίωκε «να κάνει μια χειρονομία ανοίγματος και συμφιλίωσης, αντικαθιστώντας στις βιβλιοθήκες μας βιβλία που είχαν ξεπερασμένο περιεχόμενο και μετέφεραν αρνητικά στερεότυπα για τους λαούς των Πρώτων Εθνών, τους Métis και τους Inuit».¹⁰
Η δικαιολογία για την καύση των βιβλίων ήταν ότι περιείχαν ξεπερασμένο περιεχόμενο. Όπως σημειώσαμε, το «ξεπερασμένο» είναι ένας προσφιλής απαξιωτικός χαρακτηρισμός που εκτοξεύουν εναντίον των αντιπάλων τους οι φανατικοί μαχητές των πολιτισμικών πολέμων. Στα μάτια τους, κάθε έκδοση —ιδιαίτερα τα ιστορικά βιβλία— που προβάλλει την κλασική θεώρηση του δυτικού πολιτισμού είναι «ξεπερασμένη» και, επομένως, μεταφέρει απόψεις που συνιστούν μια μορφή κοσμικής βλασφημίας. Τώρα που τα ξεπερασμένα βιβλία έχουν γίνει στάχτη, οι βιβλιοθήκες μπορούν να υπερηφανεύονται ότι όσα παραμένουν στα ράφια τους περιέχουν «θετικά και συμπεριληπτικά μηνύματα για τις ποικίλες κοινότητες μέσα στα σχολεία μας».¹¹
Σε ορισμένες —ευτυχώς σπάνιες— περιπτώσεις, η ιδεολογία του Έτους Μηδέν ενθαρρύνει βάρβαρες και βίαιες πρακτικές. Η ιδεολογία του Έτους Μηδέν στην πράξη αποτυπώνεται σε ένα βίντεο που παρουσιάζει φανατικούς ακτιβιστές του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) να καταστρέφουν την πόλη Nimrud στο Ιράκ, συμπεριλαμβανομένου του Βορειοδυτικού Ανακτόρου που έχτισε τον ένατο αιώνα π.Χ. ο Ασσύριος βασιλιάς Ashurnasirpal II. Το βίντεο δείχνει μαχητές του ISIS να χρησιμοποιούν βαριοπούλες, μια μπουλντόζα και εκρηκτικά για να καταστρέψουν τα αρχαία ερείπια.¹²
Τα πλάνα που δείχνουν μαχητές του ISIS να ισοπεδώνουν με μπουλντόζες, να καταστρέφουν και να λεηλατούν αρχαία ιερά αποκαλύπτουν πάθη που εξωτερικά φαίνονται αρχαία, αλλά απηχούν το πνεύμα του Έτους Μηδέν της εποχής μας. Οι βάνδαλοι της Nimrud επικαλέστηκαν αρχαία έθιμα και παραδόσεις. Δικαιολόγησαν τη συμπεριφορά τους επιμένοντας ότι «κατέστρεφαν είδωλα» και μιμούνταν τον Μωάμεθ, ο οποίος απομάκρυνε τα ειδωλολατρικά αγάλματα από τη Μέκκα. Ναι, η λατρεία των ειδώλων αντιβαίνει στη διδασκαλία του Ισλάμ, όπως και σε εκείνη του Ιουδαϊσμού. Ωστόσο, επί πολλούς αιώνες οι μουσουλμάνοι της Μέσης Ανατολής δεν δυσκολεύονταν να διακρίνουν τα αρχαία ερείπια από τις ειδωλολατρικές προσβολές προς τη θρησκεία τους. Στο παρελθόν, τα αρχαία τεχνουργήματα που είχαν δημιουργήσει οι πολιτισμοί της Μέσης Ανατολής αποτελούσαν πηγή θαυμασμού και όχι στόχο βανδαλισμών του Έτους Μηδέν.
Δεν είναι τα έθιμα και οι παραδόσεις του παρελθόντος, αλλά τα πάθη και τα κίνητρα της εποχής μας που οδήγησαν τους βανδάλους του ISIS να συντρίψουν και να καταστρέψουν τεχνουργήματα και αγάλματα στο Ιράκ και αλλού. Πολλοί σχολιαστές έχουν ορθά επισημάνει ότι αυτές οι πράξεις καταστροφής συνιστούν απόπειρα εξάλειψης ενός σημαντικού κεφαλαίου της ιστορικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας. Ασφαλώς αυτό κάνουν. Αλλά το ISIS δεν επιδιδόταν μόνο στην καταστροφή του παρελθόντος, αλλά και στην εκδίκηση εναντίον του.
Ορισμένοι αναγνώστες μπορεί να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι η ανατροπή του αγάλματος του Edward Colston από οργισμένους διαδηλωτές ή η καύση ξεπερασμένων βιβλίων από ευσυνείδητους Καναδούς λογοκριτές δεν μπορούν να συγκριθούν με τα βίαια εγκλήματα που διέπραξαν οι μαχητές του ISIS σε βάρος της ιστορικής κληρονομιάς των εδαφών που κατέλαβαν. Ασφαλώς, το εγχείρημα του ξεκαθαρίσματος λογαριασμών με το παρελθόν στις δυτικές κοινωνίες φαίνεται σχετικά συγκρατημένο σε σύγκριση με τη μηδενιστική βαρβαρότητα του ISIS. Ωστόσο, η ατμόσφαιρα μαζικής υστερίας που περιβάλλει ορισμένες φορές τις πράξεις εικονοκλασίας στον δυτικό κόσμο μαρτυρεί το πνεύμα μισαλλοδοξίας που τροφοδοτεί αυτή τη συμπεριφορά. Πράγματι, τα φρικτά γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στη Nimrud προειδοποιούν για την απειλή που συνιστά ο Πόλεμος Εναντίον του Παρελθόντος για τις αξίες του πολιτισμού.
Σήμερα, ελάχιστα έχουν απομείνει από τον προσανατολισμένο στο μέλλον ιδεαλισμό της εκδοχής της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν που συνδέθηκε με τη Γαλλική και την Αμερικανική Επανάσταση. Συχνά φαίνεται ότι αυτή η ιδεολογία ενθαρρύνει απλώς μια ρήξη με το παρελθόν. Στους Πολιτισμικούς Πολέμους που επικρατούν στη Δύση, οι αντίπαλοι του παρελθόντος της δεν καλλιεργούν μια αίσθηση κοινωνικής αναγέννησης και ανανέωσης. Η αδιαφορία τους για το μέλλον έρχεται σε έντονη αντίθεση με την αποκλειστική προσήλωσή τους στη διαγραφή του παρελθόντος. Ωστόσο, αυτή η έμφαση στη ρήξη συνυπάρχει με την αντίθετη τάση: να κατακλύζεται κανείς από το παρελθόν. Όπως σημειώνει ο Ers, η «ανακήρυξη ενός νέου Έτους Μηδέν —πέρα από τη ρητή διακήρυξή της ότι κόβει τους δεσμούς με την ιστορία— εμπεριέχει μια αντίθετη κίνηση: μια εμμονική προσήλωση στην ιστορία».¹³
Οι υποστηρικτές του Πολέμου Εναντίον του Παρελθόντος στον δυτικό κόσμο βρίσκονται υπό τα μάγια του παρελθόντος και ελάχιστα ενδιαφέρονται να διασφαλίσουν ότι η δημιουργία ενός νέου κόσμου θα επιτύχει τη ρήξη με την ιστορία. Η δική τους εκδοχή της ιδεολογίας του Έτους Μηδέν έχει σαφώς πιο περιορισμένες φιλοδοξίες σε σύγκριση με τα φιλόδοξα σχέδια που πρότειναν οι νεωτερικοί προκάτοχοί τους. Θεωρούν την επιρροή του παρελθόντος κατάρα και επιθυμούν να δημιουργήσουν έναν κόσμο απελευθερωμένο από την κληρονομιά του.
Τι το ιδιαίτερο χαρακτηρίζει την ιδεολογία του Έτους Μηδέν στον εικοστό πρώτο αιώνα;
Συνεχίζεται
Ο ΠΙΟ ΕΠΙΜΟΝΟΣ ΚΗΡΥΚΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΤΕΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ, Η ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΒΟΛΟΥ Η ΟΠΟΙΑ ΥΙΟΘΕΤΗΣΕ ΤΗΝ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΜΗΣΗΣ ΓΙΑ ΝΑ ΣΟΚΑΡΕΙ ΚΑΙ ΚΑΤΕΞΟΧΗΝ Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ Η ΟΠΟΙΑ ΒΑΣΙΣΤΗΚΕ ΣΤΗΝ ΑΓΝΩΣΤΗ ΕΝ ΠΟΛΛΟΙΣ ΓΙΑ ΜΑΣ Β' ΒΑΤΙΚΑΝΕΙΟ ΣΥΝΟΔΟ.
Σημειώσεις:
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)



