Συνέχεια από Tρίτη 9. Ιουνίου 2026
Όμηρος του Διαβόλου (Hostage to the Devil) 51
Κατοχή και Εξορκισμός στην Αμερική της δεκαετίας του 1990
MALACHI MARTIN
Το τέλος ενός εξορκιστή
Michael Strong — Συμπέρασμα
Έφεραν τον πατέρα Michael πίσω από το Hong Kong στην Ιρλανδία στις αρχές Ιουλίου του 1948. Για πέντε μήνες έμεινε σε ένα σπίτι ανάπαυσης μαζί με τις Medical Sisters, στην κομητεία Meath. Ως τον Δεκέμβριο ένιωσε αρκετά δυνατός ώστε να κάνει το ταξίδι προς τη γενέτειρά του, το Castleconnell, στην κομητεία Tipperary. Εκεί είχε πλήθος παντρεμένες ανιψιές, ανιψιούς και ξαδέλφια. Και εκεί έζησε μέχρι τον θάνατό του, τον Οκτώβριο του επόμενου έτους.
Ο Michael ήταν εξαιρετικά λιγομίλητος για τον εαυτό του. Αλλά οι κάτοικοι της πόλης έμαθαν σιγά σιγά την κατάστασή του και μερικά γενικά στοιχεία από το πρόσφατο παρελθόν του. Τον θεωρούσαν αυτονόητα έναν από τους δικούς τους, που είχε επιστρέψει στο σπίτι από τον μεγάλο, άγνωστο κόσμο «έξω», όπου, όπως έλεγαν, «εκείνοι οι άθεοι Κινέζοι και οι μπολσεβίκοι είχαν ταλαιπωρήσει άσχημα τον πατέρα Michael».
Ο Michael δεν τολμούσε ποτέ να βγει στα στενά δρομάκια του Castleconnell και σπάνια έμπαινε στον κήπο που περιέβαλλε το σπίτι του. Πρωί και βράδυ η οικονόμος του άνοιγε τις μπαλκονόπορτες, ώστε ο γέροντας να μπορεί να κάθεται στη βεράντα, μέσα στις σκιές, και να κοιτάζει το γρασίδι, τις μηλιές και τους τοίχους με τις καφασωτές πέργκολες. Πότε πότε φρόντιζε την αμπέλο της Βιρτζίνια που αγαπούσε, ή ασχολούνταν λίγο με τα ραπανάκια, τα κρεμμύδια και τα παστινάκια που μεγάλωναν στο μικρό λαχανόκηπο, ο οποίος καταλάμβανε έναν στενό χώρο κάτω από τον νότιο τοίχο. Κοιμόταν ελαφρά και πολύ λίγο τη νύχτα, διάβαζε μόνο τις κυριακάτικες εκδόσεις των εφημερίδων και φαινόταν να είναι χαμένος στη σκέψη και στην ονειροπόληση το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου.
Ένας νεαρός εφημέριος τελούσε Θεία Λειτουργία στο υπνοδωμάτιό του στις 6:00 κάθε πρωί. Περίπου μία φορά τον μήνα ο ίδιος ο πατήρ Michael τελούσε τη Λειτουργία· αλλά του έπαιρνε σχεδόν δύο ώρες. Η προσπάθεια ήταν φανερά κοπιαστική. Άλλοι επισκέπτες ήταν σπάνιοι και έμεναν λίγο: μια ανιψιά ή ένας ανιψιός με τα παιδιά τους κάθε Κυριακή, ένας παλιός φίλος από το σεμινάριο ή ο επίσκοπος. Κανείς τους όμως δεν έμαθε ποτέ κάτι ακριβές για όσα είχε περάσει και ποιος ήταν ο λόγος εκείνης της παράξενης νηνεμίας, εκείνης της σιωπής της αναμονής, μέσα στην οποία ο Michael περνούσε προφανώς τα τελευταία του χρόνια. Φαινόταν να περιμένει κάτι, να προσδοκά κάτι.
Ο θείος μου ήταν ο μόνιμος γενικός γιατρός του Castleconnell. Και ως νεαρός ιεροσπουδαστής είχα ακούσει για τον πατέρα Michael Strong μήνες πριν τελικά τον δω πρόσωπο με πρόσωπο και αρχίσω να τον επισκέπτομαι από καιρό σε καιρό. Οι αναμνήσεις μου από αυτόν παραμένουν ζωντανές περίπου είκοσι πέντε χρόνια αργότερα· ορισμένες φράσεις και λέξεις του έχουν μείνει ανεξίτηλα μέσα μου, μαζί με τους τόνους και τις εκφράσεις του. Όταν τον γνώρισα, έδινε την εντύπωση μεγάλης ευθραυστότητας. Μεγάλος και αδρόκοκκος στην κατασκευή του, είχε φανερά χάσει πολύ βάρος.
Αλλά η ευθραυστότητα δεν ήταν κυρίως αποτέλεσμα της ισχνότητάς του, της σφουγγαρίστρας των γκρίζων μαλλιών του, των οστέινων χεριών ή των βαθουλωμένων μάγουλών του. Ήταν μια γενική όψη λεπτότατης επιβίωσης, σαν να υπήρχε μέσα του μια ισορροπία λεπτή σαν τρίχα ανάμεσα στη ζωή και στην εξαφάνιση από τη ζωή. Υπήρχε μια διαφάνεια στο πρόσωπο και στο πρόσωπό του γενικότερα, που τον έντυνε με μια ήσυχη ένταση. Πραγματικός ή φανταστικός, ένας σιωπηλός διάλογος φαινόταν να βρίσκεται πάντοτε σε εξέλιξη ανάμεσα στον Michael και σε έναν κόσμο που εγώ ήμουν υπερβολικά χονδροειδής και δεμένος με τη σωματική σάρκα για να τον αντιληφθώ. Μόνο οι απόηχοί του καταγράφονταν κάπου μέσα μου, προειδοποιώντας με να αποφεύγω κάθε απότομη κίνηση ή επιθετικό τρόπο ομιλίας.
Μιλούσε πρόθυμα και εύκολα για την Κίνα και για το έργο που είχε κάνει εκεί. Όσοι ανήκαν στον μικρό κύκλο των γνωστών του ήξεραν το γενικό περίγραμμα της ιστορίας του. Αλλά για τον Thomas Wu μιλούσε φειδωλά και με δυσκολία, σπάνια με οποιαδήποτε λεπτομέρεια. Στην αρχή νόμιζα ότι αυτό οφειλόταν σε κάποια αποστροφή που του προκαλούσαν οι αναμνήσεις εκείνων των χρόνων. Έπειτα όμως, όταν μιλούσαμε για το πρόσφατο παρελθόν του, άρχισα να αποκλείω αυτόν τον λόγο για τη σιωπή του. Όταν του έθετα ερωτήσεις για τον εξορκισμό του Wu, άρχιζε να θυμάται και να απαντά, αλλά ύστερα η φωνή του έσβηνε, σαν να περίμενε ακόμη κάποια εξήγηση, κάποιο φινάλε, κάποια τελική γραμμή που θα γραφόταν στην ιστορία του.
Ακολουθούσε μια απαλή σιωπή δέκα ή δεκαπέντε λεπτών. Τελικά κουνιόταν στην καρέκλα του: «Λοιπόν. Όλα στον καλό καιρό του Θεού... Το γυαλί θα καθαρίσει. Πρέπει να καθαρίσει...» ή κάποια παρόμοια παρατήρηση ήταν το μόνο που έλεγε.
Και έμαθα ότι σε τέτοιες στιγμές —όχι νωρίτερα— σηκωνόσουν και άφηνες τον πατέρα Michael μόνο με τις σκέψεις του και με τις μόνιμες παρουσίες του. Είχε χαρακτηριστικές χειρονομίες: την παλάμη του δεξιού του χεριού στο μέτωπό του· να τρίβει το πηγούνι του με το πίσω μέρος του καρπού του· να κρατά τα δάχτυλα του δεξιού του χεριού μέσα στο αριστερό. Όλη την ώρα τα μάτια του κοίταζαν ίσια μπροστά, όχι ονειρικά, όχι σαν να ήταν ξύπνιος και να κοιτούσε, όχι κενά και διάπλατα μέσα στην ανάμνηση, αλλά γεμάτα από λεπτομέρειες που στένευαν ή από ένα παρόν πανόραμα αόρατο σε όλους τους άλλους. Γι’ αυτό οι λίγοι κάτοικοι της πόλης που τον έβλεπαν έλεγαν: «Ο καημένος ο πατήρ Michael. Σίγουρα περιμένει τον καλό Κύριο».
Η αναμονή ήταν η βασική νότα της προσωπικότητάς του εκείνους τους μήνες, σαν να «περίμενε να καθαρίσει το γυαλί...» Όταν πότε πότε έφθανε ως την πύλη για να αποχαιρετήσει κάποιον επισκέπτη, είχε την ίδια έκφραση στο πρόσωπό του. Φαινόταν να σαρώνει με το βλέμμα τον δρόμο, τον ορίζοντα, τον ουρανό, περιμένοντας κάτι ή κάποιον που θα αναγνώριζε τη στιγμή που θα εμφανιζόταν. Έναν παλιό γνωστό, σκεφτόμουν συχνά στην αρχή, έναν αγγελιοφόρο. Ποτέ δεν ήξερες.
Την ίδια εντύπωση αποκόμιζα από τις μακρές αγρυπνίες του στη βεράντα και από τις ώρες που περνούσε καθισμένος ολόισιος στο γραφείο του, κοιτάζοντας προς την πόρτα ή το παράθυρο.
Η πρώτη ρήξη που μου επέτρεψε να συλλέξω κάποιες πληροφορίες για τον εξορκισμό του Thomas Wu ήρθε τον Μάιο του 1949. Ένας τοπικός αγρότης του Castleconnell, ο John Gallen, είχε σκοτώσει τον γείτονά του, τον Jim Cahill, με ένα δρεπάνι αργά μια νύχτα. Ήταν απλώς ακόμη μία πράξη σε μια μακρόχρονη οικογενειακή βεντέτα: ένας Gallen ή ένας Cahill πέθαινε βίαια σε κάθε γενιά.
Ο Michael μου μίλησε για τον Κάιν και τον Άβελ με τρόπο περιπλανώμενο. Έπειτα γύρισε το κεφάλι του και με ρώτησε απότομα: «Έχει ο John Gallen κάτι στο πηγούνι του;» Χωρίς να περιμένει την απάντησή μου: «Άλλωστε, τι θα μπορούσες εσύ να ξέρεις γι’ αυτό; Δόξα τω Θεώ. Για χάρη σου».
Αλλά είχε αποκαλύψει κάτι, ένιωσα, και άξιζε να το ακολουθήσω, έστω και με μια εικασία. «Είχε ο Thomas Wu κάτι στο πηγούνι του, πάτερ Michael;»
Γύρισε αργά και με κοίταξε. Τα μάτια του, κανονικά ένα ξεθωριασμένο γαλάζιο, έκαιγαν: «Νεαρέ μου, υπάρχουν πράγματα που είναι καλύτερα να τα μάθεις μόνο όταν σου συμβούν».
Έπειτα ακολούθησε μία από τις μακρές σιωπές. Περίμενα.
Τελικά, κινήθηκε και είπε απροσδόκητα: «Λοιπόν... τώρα που έχεις μια μικρή υποψία, υποθέτω ότι καλύτερα να μάθεις κάτι περισσότερο. Αλλά όχι σήμερα. Κάποια άλλη μέρα». Ύστερα από μια παύση, το αναπόφευκτο: «Θεού θέλοντος».
Δεν κατάφερα να πάω να δω ξανά τον πατέρα Michael πριν από τα μέσα Ιουλίου. Ήταν ένα από εκείνα τα μακρά καλοκαιρινά βράδια, σπάνια σε εκείνο το μέρος της Ιρλανδίας, κάτω από έναν ανέφελο ουρανό ύστερα από μια μακριά ημέρα ξηρής ζέστης. Όταν έφθασα, κάθε λαμπρότητα είχε φύγει από τον ουρανό. Υπήρχε μόνο ένα απαλό φως, γραμμωμένο εδώ κι εκεί με μικρές σπασμένες γραμμές χάλκινων αντανακλάσεων από τον δυτικό ωκεανό, όπου έδυε ο ήλιος. Ένας ελαφρύς άνεμος άρχιζε να δροσίζει τα πάντα ύστερα από τη ζεστή ημέρα.
Ο Michael ήταν κάτω, κοντά στην καφασωτή πέργκολα, κόβοντας μερικά φύλλα από την αμπέλο της Βιρτζίνια. Είχαν κοκκινίσει πρόωρα. Τοποθετούσε το καθένα προσεκτικά ανάμεσα στις σελίδες της Βίβλου του.
«Χαίρομαι που έμεινες μακριά τόσο καιρό», είπε. «Ο χρόνος είναι τόσο αναγκαίος». Έκλεισε τη Βίβλο πάνω στο τελευταίο φύλλο. Περπατήσαμε αργά πίσω προς την καρέκλα του στη βεράντα.
Κουβεντιάσαμε για λίγες στιγμές για τοπικά νέα. Έπειτα τον ρώτησα για το σημάδι στο πηγούνι του Thomas Wu. Ήταν πολύ επίμονος: ήταν ένα προσωπικό σημάδι. «Σαν αυτό που θα έβαζε ένας αγγειοπλάστης στον πάτο ενός αγγείου που έφτιαξε. Ή ένας ζωγράφος στον πίνακά του. Κάτι σαν Satan me fecit.» Πρόσθεσε μερικές λεπτομέρειες για τον Thomas Wu. Προφανώς ο Wu είχε περάσει μερικά χρόνια στην Ιαπωνία στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Όταν επέστρεψε στη Nanking, είχε αλλάξει εντελώς: λυσσαλέα αντι-Ιάπωνας, λυσσαλέα αντι-Kuomintang, μιλώντας διαρκώς για τους κομμουνιστές ηγέτες στη Βόρεια Κίνα· και κάτι άλλο μέσα του, όπως ένιωθαν ανήσυχα όλοι οι φίλοι του, ήταν πλέον εντελώς ξένο προς αυτούς.
Ο Wu, πρόσθεσε ο Michael, είχε παραδώσει σώμα και ψυχή σε εκείνη την παλιά, παλιά δύναμη, εκείνη που οδήγησε τον Κάιν να σκοτώσει τον αδελφό του, τον Άβελ, στους αγρούς, εκείνη που προσπάθησε να εμποδίσει τη δημιουργία του κόσμου του ανθρώπου από τον Θεό. Η αρχαιότερη. Η ισχυρότερη. Για όλους τους. «Αυτοί», στο στόμα του Michael, ήταν οι Ιάπωνες, οι Κινέζοι, οι Ρώσοι, οι Αμερικανοί. Όλοι ενεργούσαν σαν ο θάνατος να ήταν ο τελικός κριτής και ο ισχυρότερος σύμμαχος σε ολόκληρο το σύμπαν. Ο πατέρας του Κάιν ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή, όπως πρώτος δήλωσε ο Ιησούς στα Ευαγγέλια.
Ήθελα να μάθω κάτι για την κατάσταση του Michael το 1948, όταν τον έφεραν στην πατρίδα. Αλλά στο άκουσμα της λέξης «πατρίδα», με διέκοψε λέγοντας ότι δεν είχε ακόμη πάει στην πατρίδα. Δεν μπορούσε, είπε. Όχι προτού τελειώσει την υπόθεση που είχε αρχίσει στον εξορκισμό στο Puh-Chi. Παρατήρησα τα δάκρυα στο βάθος των ματιών του και κοίταξα αλλού.
Ο άνεμος ήταν τώρα δυνατότερος. Μπορούσαμε να ακούμε το μουγκρητό των αγελάδων από την άλλη πλευρά και το γάβγισμα των σκύλων καθώς τις οδηγούσαν στον στάβλο για τη νύχτα που ερχόταν. Ο Michael ζήτησε μια κουβέρτα για να την τυλίξει γύρω από τη μέση και τα γόνατά του.
Υπήρξε άλλη μία από τις δεκαπεντάλεπτες βυθίσεις του. Τελείωσε όταν η οικονόμος έφερε το δείπνο του σε έναν δίσκο. Έφαγε σιωπηλά. Όταν τελείωσε, ο ήλιος είχε χαθεί κάτω από τα δέντρα, και η ύπαιθρος κειτόταν μέσα στο μισόφως, μισοσκοτάδι του δειλινού. Μακριά προς τα βορειοδυτικά, ένα σμήνος άγριων χηνών έσπευδε να επιστρέψει στους βάλτους και στα δάση της Connemara. Ο Michael τράβηξε την κουβέρτα πιο σφιχτά γύρω του και γέμισε την πίπα του.
«Πατρίδα. Ναι...» Η φωνή του χάθηκε σε μια μουρμουριστή τρύπα σιωπής για ακόμη ένα ή δύο λεπτά. Έπειτα, σαν να μην είχε υπάρξει καμία παύση ή διακοπή, συνέχισε να μιλά.
Τα δάκρυα που είχα δει νωρίτερα δεν ήταν δάκρυα λύπης ή εξέγερσης, είπε, παρά μόνο νοσταλγίας για την πατρίδα. Από το 1938 ήταν μόνος και μέσα στο σκοτάδι. Όλοι οι άλλοι μπορούσαν να πάνε σπίτι, αλλά εκείνος έπρεπε να περιμένει.
Τον κοίταξα. Τα γκρίζα μαλλιά και το χλωμό πρόσωπό του έλιωναν μέσα στις σκιές. Μόνο τα μάτια του ήταν καθαρά, ορατές δεξαμενές φωτός, στραμμένες προς το βάθος του κήπου.
«Πίστεψέ με, μόλις μπλέξεις με τον Εξορκισμό, και πάνω απ’ όλα αν δεν τον φέρεις σε πέρας, κάτι φεύγει από μέσα σου. Και το υπόλοιπο του εαυτού σου λαχταρά επίσης να φύγει».
Δεν φαινόταν καλή στιγμή να επιμείνω στην «αναμονή» του να «φύγει». Έτσι τον ρώτησα για την Αντιπαράθεση με το Κακό Πνεύμα σε έναν εξορκισμό. Πώς ήταν; Τι αποτελέσματα είχε; Ήταν μια συνάντηση, είπε, μια προσωπική συνάντηση. Αυτό που ο εξορκιστής συναντούσε προσωπικά ήταν κάτι που υπήρχε σε μια κατάσταση όπου η παν-σημαντική, η μόνη πραγματικότητα ήταν ένα «ζωντανό όχι».
Ήθελα να σταματήσω και να συλλογιστώ λίγο αυτό, αλλά εκείνος συνέχισε να μιλά για μια πραγματικότητα που δεν είναι όμορφη, δεν είναι αληθινή, δεν είναι άγια, δεν είναι ευχάριστη, δεν είναι φωτεινή, δεν είναι θερμή, δεν είναι μεγάλη, δεν είναι ευτυχισμένη, δεν είναι τίποτε θετικό.
Άρχισα να λέω ότι όλα αυτά ακούγονταν σαν Κόλαση ή σαν τον τρόπο που οι άνθρωποι συνήθιζαν να περιγράφουν την Κόλαση. «Όχι», με διέκοψε καθαρά και σταθερά. «Αυτό είναι η Κόλαση. Απλώς να είναι κανείς εντελώς μόνος και αμετάβλητα χωρίς αγάπη. Για πάντα». Στον εξορκισμό ο εξορκιστής γνώριζε ότι αυτό με το οποίο ερχόταν αντιμέτωπος υπήρχε σε αυτή την κατάσταση. Απλώς το γνώριζε.
Το αποτέλεσμα όλων αυτών; Έθεσα την ερώτηση ακόμη πολύ διστακτικά, μη θέλοντας να αυξήσω κάποιον πόνο που είχε. Ένιωθε σαν να βρισκόταν σε ένα κουτί ή σε μια φυλακή; Τον έκανε άθυμο και τον έκανε να χάνει κάθε πρωτοβουλία;
Τα αποτελέσματα ήταν πολύ βαθύτερα, είπε. Χρόνια πριν, στο ιεροσπουδαστήριο, αγαπούσε τη μουσική, τα λουλούδια, ένα καλό βιβλίο. Μπορούσε να γελάει πιο δυνατά από όλους· απολάμβανε το κολύμπι, το τένις, ένα καλό γεύμα και ούτω καθεξής. Αγαπούσε τα παιδιά. Τον έκαναν ευτυχισμένο, μόνο και μόνο να ακούει τις φωνές τους. Και πολλά άλλα πράγματα του άρεσαν επίσης —το τραγούδι και ο χορός και οι μακρινοί περίπατοι, και ο ήχος των κυμάτων στην ακτή, και μυρωδιές όπως το φρεσκοκομμένο σανό, τα λουλούδια και το γρασίδι ύστερα από μια ελαφριά μπόρα, μια φωτιά από τύρφη νωρίς το πρωί. Και κοιμόταν σαν πουλάκι. Πάντοτε ξυπνούσε έτοιμος για τον κόσμο, βροχή, χαλάζι ή λιακάδα.
Αφού τελείωσε ο εξορκισμός του Thomas Wu, όλα αυτά είχαν αλλάξει. Όχι, δεν ήταν τα γηρατειά, απάντησε σε κάποια ανείπωτη παρατήρησή μου, αλλά κάτι άλλο.
Η οικονόμος εμφανίστηκε, και εκείνος της έγνεψε. Ήταν ώρα να αποσυρθεί. Εκείνη έφυγε.
Ρώτησα: «Τι σημαίνει στ’ αλήθεια;»
Τώρα στεκόταν όρθιος. Το φεγγάρι είχε ανατείλει πάνω από τον πίσω τοίχο του κήπου. Το κοιτάξαμε και οι δύο με τα πρόσωπα στραμμένα προς τα πάνω.
«Δεν είσαι ποτέ ξανά εντελώς στο σπίτι σου μέσα σε αυτόν τον ανθρώπινο κόσμο ύστερα από έναν εξορκισμό», είπε αργά. Κάθισε πάλι και εξήγησε.
Ύστερα από έναν εξορκισμό ο εξορκιστής ακούει και βλέπει και σκέφτεται και μιλά όπως πάντοτε. Αλλά τώρα αντιλαμβάνεται σε δύο επίπεδα. Το πνεύμα είναι παντού. Η σάρκα και η ύλη είναι μόνο «η εικόνα μας» για αυτό που βρίσκεται εκεί. Και δεν είναι όλα καλά. Υπάρχει κακό και καλό κρυμμένα μέσα σε εκείνη την «εικόνα».
Ύστερα από έναν εξορκισμό το ξέρεις πάντοτε, αν δεν το ήξερες προηγουμένως. Τώρα περπατάς με διπλή όραση, με δεύτερη όραση, όπως έλεγαν οι παλιοί.
Και ο εξορκιστής δεν κοιμάται ποτέ πραγματικά, όχι όπως κοιμόταν παλιά. Μισοκοιμάται. Κάποιο βαθύ μέρος του κρατάει σκοπιά, πάντοτε παρακολουθεί, και δεν θέλει να του ξεφύγει τίποτε ούτε για μια στιγμή. Κάθε ύπνος είναι φυγή. Και γνωρίζει ότι η φυγή γι’ αυτόν είναι αδύνατη.
Τρώει, πρέπει, για να μείνει ζωντανός. Και αναπνέει. Η καρδιά του συνεχίζει να χτυπά. Αλλά έχει πάντοτε μια τρομερή δυνατότητα επιλογής: να μη αναπνεύσει, να αφήσει την καρδιά του να σταματήσει.
Καθώς μπαίναμε στο σπίτι είπε ήσυχα: «Ξαναέλα σε λίγες εβδομάδες. Φθάνω τώρα στο τέλος. Δεν απομένει πολύς χρόνος».
Πριν από τον θάνατό του τον επόμενο Οκτώβριο, είδα τον πατέρα Michael άλλες δύο φορές. Η μία ήταν στις αρχές Σεπτεμβρίου και η άλλη λίγα λεπτά πριν πεθάνει.
«Θα βρείτε τον πατέρα αλλαγμένο», ψιθύρισε η οικονόμος όταν έφθασα τον Σεπτέμβριο. «Δεν βγαίνει πια καθόλου έξω».
Ο Michael ήταν στο γραφείο του, καθισμένος σε μια πολυθρόνα στραμμένη προς την πόρτα. Τα παντζούρια ήταν κλειστά, κι έτσι το μόνο φως ερχόταν από δύο κεριά που έκαιγαν σταθερά πάνω στο τζάκι. Δεν με κοίταξε όταν μπήκα, αλλά σήκωσε το χέρι του σε χαιρετισμό.
«Θέλετε να αφήσω να μπει λίγος καθαρός αέρας και ήλιος;» ρώτησα, αφού τον χαιρέτησα. Κινήθηκα προς το παράθυρο. Για ένα λεπτό επικράτησε σιωπή.
«Αν ανοίξεις εκείνα τα παντζούρια», είπε υπομονετικά, σαν δάσκαλος που εξηγεί ένα πρόβλημα σε μαθητή, «θα σβήσεις το μοναδικό φως που έχω. Έλα, κάθισε και μείνε κοντά μου για λίγο».
Δεν υπήρχε ταραχή ή ενόχληση στη φωνή του. Ήταν ομοιόμορφη και πραγματολογική. Πέρασα απέναντι και κάθισα απέναντί του. Το φως των κεριών έπεφτε κατευθείαν πάνω στο κεφάλι και στο πρόσωπό του.
Η αλλαγή μέσα του ήταν συντριπτική. Το πρόσωπό του είχε συρρικνωθεί, όχι προς τα μέσα, αλλά προς τα πάνω. Όλη η μορφή και ο χαρακτήρας του έμοιαζαν να έχουν φύγει και να έχουν υποχωρήσει από τη γραμμή της γνάθου, το στόμα και τα χείλη, πάνω πέρα από τη μύτη, προς μια αόρατη διαχωριστική γραμμή που περνούσε μέσα από τα ζυγωματικά του. Δεν υπήρχε ορισμένη έκφραση στο στόμα. Η γνάθος και το πηγούνι είχαν χάσει κάποια στερεότητα, κάποια διαμόρφωση που τα έκανε δικά του. Τώρα θα μπορούσαν να ανήκουν στον οποιονδήποτε ή σε ένα άψυχο άγαλμα. Η όψη του δεν ήταν ακριβώς ωχρότητα, ούτε λευκότητα. Στην αρχή φαινόταν άχρωμη. Έπειτα είδα καθαρά μια απόχρωση κίτρινου και υπόλευκου, αλλά τίποτε που να ανήκει σε ένα κανονικά υγιές πρόσωπο. Είχε υπερβολική διαφάνεια, υπερβολική στιλπνότητα. Οι λέξεις «ακίνητο», «ακινησία» πηδούσαν συνεχώς στον νου μου.
Το δεξί μάτι ήταν μόνιμα μισόκλειστο, σαν παντζούρι. Και τα δύο μάτια ήταν καλυμμένα με ένα λεπτό γάζωμα υγρού που ανάβλυζε απαλά από τις γωνίες. Υπήρχε ελάχιστη ή καθόλου έκφραση μέσα τους.
Πίσω από τη φαινομενική ακινησία των καρφωμένων βολβών, μπορούσα να δω ή να αισθανθώ μια γρήγορη, ζωντανή παρουσία, μια νοημοσύνη άγρυπνη και ενήμερη. Το μέτωπό του ήταν λείο και καθαρό από κάθε ρυτίδα. Ο Michael είχε θολωτό κεφάλι με γραμμή μαλλιών που δεν είχε ποτέ υποχωρήσει. Τα γκρίζα μαλλιά του είχαν κουρευτεί πολύ κοντά, στρατιωτικά. Ήταν καθαρά ξυρισμένος.
Η Breeda, η οικονόμος, μου είχε πει να μη μιλήσω πολύ.
«Πάτερ Michael, πώς είστε;»
Είπε ότι ήταν καλά. Είχε ένα αίτημα να κάνει. Πριν τελειώσει η επίσκεψή μου, έπρεπε να του το υπενθυμίσω. Αλλά ήθελε πρώτα να μου πει κάτι ακόμη για τις επιπτώσεις του εξορκισμού πάνω του. «Με βοηθά να μιλώ για όλα αυτά» —αυτό το είπε ως εξήγηση.
Ήταν η διπλή όραση: δεν την είχε ορίσει σωστά, είπε. Περίμενα, επειδή, καθώς ο Michael μιλούσε, ένα κύμα δυστυχίας σάρωσε το πρόσωπό του. Το πέπλο της ακινησίας αποσύρθηκε για μια στιγμή, έπειτα ξανάπεσε. Για εκείνη τη γρήγορη στιγμή είχα δει ένα φορτίο πόνου και θλίψης, πλαισιωμένο μέσα σε γραμμές μιας ήπιας αλλά αποφασιστικής ελπίδας. Ολόκληρη η έκφρασή του έλεγε: Δεν θα εγκαταλείψω την εμπιστοσύνη μου, παρότι δεν έχω τίποτε άλλο στο οποίο να στηριχθώ παρά μόνο αυτή την εμπιστοσύνη.
Έπειτα συνέχισε να περιγράφει τη διπλή όραση. Δεν ήταν σαν να βλέπεις ένα άλλο τραπέζι δίπλα στο πραγματικό τραπέζι ή έναν άλλο τοίχο δίπλα στον πραγματικό τοίχο. Δεν ήταν όραση με τα μάτια ή ακοή με τα αυτιά ή άγγιγμα με το χέρι. Ήταν ένα άλλο επίπεδο πραγματικότητας. Ένας εξορκισμός οξύνει την επίγνωσή σου για εκείνη την πραγματικότητα, είπε. Γνωρίζεις τι στέκεται πίσω και γύρω και κάτω και πάνω από όλα όσα είναι ορατά και απτά. Τα αλληλοπλεγμένα σχοινιά του πνεύματος εμφανίζονται παντού. Καλό και κακό πνεύμα. Ομορφιά και ασχήμια. Αγιότητα και αμαρτία. Ο Θεός ως φοβερή μεγαλοπρέπεια. Το προσωπικό κακό είναι μια τρομερή δύναμη. Τίποτε δεν ξεφεύγει από εκείνα τα σχοινιά.
Σε αυτό το σημείο σώπασε. Ύστερα από μια παύση, δεν μπόρεσα να αντισταθώ και τον ρώτησα ευθέως για την αποτυχία του να ολοκληρώσει τον εξορκισμό του Thomas Wu. Συνεπαγόταν αυτό κάποια ιδιαίτερη ευθύνη μέσα σε αυτή τη σφαίρα της διπλής του όρασης;
«Βεβαίως». Οι λέξεις ήταν φορτισμένες με έναν πόνο και μια οδύνη που με έκαναν να σωπάσω. Μόλις προφέρθηκαν, έμειναν να αιωρούνται στον αέρα ανάμεσά μας ως σιωπηλά σημεία του πάθους του.
«Μπορώ τώρα να μισήσω. Μπορώ να επιλέξω να μισήσω», είπε ξερά. Πριν από τον εξορκισμό του Wu, δεν είχε σκεφτεί ποτέ καν να μισήσει. Τώρα, το να μισήσει ήταν γι’ αυτόν μια ζωντανή δυνατότητα. Πριν από τον εξορκισμό, δεν είχε ποτέ φανταστεί καν πώς θα ήταν να απελπιστεί κανείς πραγματικά. Τώρα ήταν μια πραγματική δυνατότητα. «Πραγματική». «Πραγματική». Επανέλαβε τη λέξη αρκετές φορές. Η ιδέα να απορρίψει τον Ιησού ως αγύρτη ερχόταν τώρα σε αυτόν ως πραγματική επιλογή.
Όλες εκείνες οι επιλογές, και άλλες ακόμη τόσο ανείπωτες ώστε να μην μπορούν να αναφερθούν, ήταν σαν πιάτα φαγητού που τοποθετούνταν συνεχώς μπροστά του. Ο πόνος του ήταν ότι αναγκαζόταν να εξετάζει καθεμία ως δυνατότητα. Παλαιότερα τις είχε όλες δεμένες μαζί και πεταγμένες σε ένα κουτί, και είχε πετάξει το κλειδί. Τώρα έπρεπε να δοκιμάσει καθεμία. Αργά. Ρεαλιστικά. Σταμάτησε σε κάποιο σημείο, ψάχνοντας για μια εικόνα. Ήταν, είπε τελικά, σαν να επιτρεπόταν σε έναν λυσσασμένο λύκο να μυρίζει και να οσφραίνεται και να ψαχουλεύει γύρω από το γυμνό του σώμα, απειλώντας πάντοτε να δαγκώσει και να συντρίψει, πάντοτε κινούμενος, κινούμενος, κινούμενος. Έσκυψε το κεφάλι του πάνω στα χέρια του. Υπήρξε μια παύση περίπου πέντε λεπτών.
Και όλη αυτή η αναμονή, ρώτησα τελικά, γιατί όλη αυτή η αναμονή; Είχε αποτύχει στον εξορκισμό, αλλά δεν είχε αποδεχθεί τον Σατανά ή το κακό ή το μίσος. Γιατί, λοιπόν, η αδιάκοπη αναμονή;
«Για να το πούμε απλά, νεαρέ φίλε μου», είπε με βραχνή φωνή, «το κακό έχει δύναμη πάνω μας, κάποια δύναμη. Και ακόμη κι όταν νικηθεί και τραπεί σε φυγή, σε ξύνει περνώντας δίπλα σου. Αν δεν το νικήσεις, το κακό απαιτεί ως τίμημα μια ακόμη φοβερότερη αγωνία. Σχίζει μια χαραγματιά στο πνεύμα με ένα βρόμικο νύχι, και λίγο από το δηλητήριό του μπαίνει στις φλέβες της ψυχής. Ως τίμημα. Ως μνήμη. Ως μάθημα. Ως προειδοποίηση ότι θα επιστρέψει πάλι».
Ήταν ώρα να φύγω. Σηκώθηκα. Δεν είπε τίποτε. Τον άγγιξα ελαφρά στο μέτωπο. Ήταν κρύο.
Καθώς έβγαινα, η Breeda μου χαμογέλασε: «Λοιπόν, νεαρέ μου, μην ανησυχείς για τον πατέρα Michael. Ξέρει τι κάνει». Με κάποιον τρόπο, αυτή η γριά γυναίκα καταλάβαινε περισσότερα απ’ όσα είχα καταλάβει ποτέ εγώ.
Έπειτα άκουσα τη φωνή του να με καλεί από πίσω: «Malachi! Στο τέλος, φρόντισε να διαβάσεις Παύλο, Πρώτη προς Κορινθίους, κεφάλαιο 15, στίχους 50 έως 58. Όλο».
Έσπευσα πίσω στο γραφείο. Αλλά μου είπε να φύγω με τη συνηθισμένη σιωπηλή κίνηση του χεριού.
Ήταν ένα πρωινό στις αρχές Οκτωβρίου όταν τηλεφώνησε η Breeda. Η ημέρα ήταν βαριά συννεφιασμένη, και έβρεχε αδιάκοπα. Μια καταιγίδα πλησίαζε από τον Ατλαντικό. Ο Michael είχε λάβει τα τελευταία μυστήρια της Εκκλησίας, μου είπε η Breeda.
Όταν έφθασα στο σπίτι, όλα ήταν ήσυχα. Ο γιατρός τον είχε δει εκείνο το πρωί, είχε φύγει και είχε επιστρέψει ξανά. Ήταν παλιός φίλος του Michael από τα μακρινά σχολικά τους χρόνια στο Castleconnell. Οι συγγενείς του Michael είχαν έρθει και φύγει. Ο επίσκοπος είχε στείλει έναν μονσινιόρο με ειδική ευλογία. Μόνο η Breeda και ο γιατρός είχαν μείνει.
Στο δωμάτιό του, φωτισμένο από δύο κεριά, ο Michael στηριζόταν από μαξιλάρια σε μισοόρθια στάση πάνω στο κρεβάτι, με το σώμα του ελαφρά γυρισμένο στο πλάι. Έμοιαζε σαν να είχε πέσει άτονα από ύψος. Κρατούσε έναν σταυρό ανάμεσα στα χέρια του. Και τα δύο του μάτια ήταν κλειστά. Το στόμα του ήταν ανοιχτό καθώς προσπαθούσε να αναπνεύσει.
Το πρόσωπό του είχε ακόμη την ερειπωμένη όψη. Αλλά τώρα, καθώς περπατούσα στις μύτες των ποδιών μέσα στο δωμάτιο, το πρόσωπό του μου φαινόταν στραβό, σαν κάποιο χέρι να είχε εξαρθρώσει τις γενικές του γραμμές και να είχε καταστρέψει τη συμμετρία του. Το μέτωπο ήταν μια μάζα μπερδεμένων αυλακιών· η γραμμή των φρυδιών ήταν στραβή· το ένα βλέφαρο έμοιαζε πιο διογκωμένο και πρησμένο από το άλλο· τα ρουθούνια άνοιγαν ακανόνιστα· η μύτη και το στόμα ήταν γωνιώδη και έμοιαζαν στραμμένα σε λάθος σημείο.
Σχεδόν αμέσως μετά την άφιξή μου, μια αλλαγή ήρθε πάνω στον Michael. Χωρίς ήχο, άρχισε να γυρίζει προς τα εμπρός. Το σώμα του έγινε άκαμπτο. Η βαριά κοπιαστική αναπνοή έγινε εύκολη.
Τα χείλη του κινήθηκαν· και, σκύβοντας κοντά, τον άκουσα να λέει αχνά: «Εκεί πέρα. Στη γωνία. Δίπλα στο παράθυρο. Το κερί. Σε παρακαλώ...»
Μετέφερα ένα από τα δύο κεριά στην κορυφή μιας χαμηλής βιβλιοθήκης και επέστρεψα στο πλευρό του.
«Είναι όλα πολύ μαύρα, φίλε μου», ψιθύρισε καθώς έσκυβα, «και... τσιμπάει».
Το υπόλοιπο χάθηκε μέσα σε έναν στεναγμό που κυλούσε ανάμεσα από τα δόντια του. Ακόμη σκυμμένος πάνω του, άνοιξα την πρώτη επιστολή του Παύλου προς Κορινθίους και άρχισα να διαβάζω τους στίχους που είχε ζητήσει, απαγγέλλοντάς τους από μνήμης καθώς τον κοιτούσα, ρίχνοντας πότε πότε μια ματιά στο κείμενο.
«“Όλοι θα μεταμορφωθούμε... εν ριπή οφθαλμού... οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι... και το θνητό αυτό πρέπει να ντυθεί την αθανασία...”»
Ο Michael εξακολουθούσε να στενάζει σαν να τον πλάκωνε μεγάλο βάρος, κρατώντας τον ανήμπορο.
«“...τότε θα πραγματοποιηθεί ο λόγος που είναι γραμμένος: Ο θάνατος καταπόθηκε από τη νίκη... το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία... Ευχαριστία στον Θεό, που μας δίνει τη νίκη μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού...”»
Σταμάτησα και περίμενα. Το στήθος του Michael είχε υψωθεί, καθώς κατάφερε να πάρει μια μεγάλη ανάσα. Έμοιαζε να κρατά τον αέρα στους πνεύμονές του, φοβούμενος να τον αφήσει.
«Θα ανοίξω το παράθυρο», είπε ο γιατρός. Καθώς τα δύο παντζούρια άνοιξαν προς τα μέσα, το δωμάτιο πλημμύρισε ξαφνικά από το γκριζόλευκο φως του ουρανού. Ήρθε μια ριπή ψυχρού αέρα και ο τυμπανιστός ήχος της βροχής που έπεφτε πάνω στα δέντρα, στο γρασίδι, στο πέτρινο μονοπάτι του κήπου, στη στέγη, και ο ιδιαίτερος ήχος των υδρορροών που έτρεχαν γεμάτες νερό. Μια περιστασιακή λάμψη αστραπής φώτιζε το σκοτάδι. Η καταιγίδα δεν ήταν πολύ μακριά και κινούνταν γρήγορα προς το μέρος μας.
Ο Michael, κρατώντας ακόμη την αναπνοή του, καθαρά άνθρωπος πλέον σε μεγάλη αγωνία, φαινόταν να προσπαθεί να βγάλει κάτι από τον λαιμό ή το στήθος του. Ολόκληρο το σώμα του δονούνταν χωρίς να μετακινείται από τη θέση του. Το κεφάλι του κουνιόταν απότομα πάνω κάτω, με μια μικρή κίνηση νεύματος. Σήκωσε ελαφρά το δεξί του χέρι και έδειξε τη μακρινή γωνία: το κερί είχε σβήσει από τον καθαρό αέρα που είχε μπει στο δωμάτιο.
Έσπευσα να το ξανανάψω, αλλά βρισκόμουν μόλις λίγα πόδια από το πλευρό του, όταν άκουσα έναν οξύ ήχο σαν το άνοιγμα μιας σφιχτά κλεισμένης πόρτας. Ο Michael άφησε την αναπνοή του· και καθώς το έκανε, αυτή άρχισε να αντηχεί στο στήθος και στον λαιμό του όλο και δυνατότερα. Καθώς εξέπνεε, ο ήχος που έβγαινε μεγάλωνε σε ένα μικρό κρεσέντο. Δεν ήταν κραυγή ή ουρλιαχτό, ούτε ήταν απλώς αέρας που διέφευγε. Ήταν μια τρεμάμενη διακήρυξη, όσο κοντά σε λέξεις θα μπορούσε να είναι ένας τέτοιος ήχος χωρίς να χρησιμοποιεί λέξεις. Ένα επιθανάτιο τραγούδι, τραγουδισμένο με τους μόνους τόνους που του επέτρεπε το θνήσκειν του.
Επέστρεψα και γονάτισα δίπλα του. «Η νίκη Του, Michael. Η νίκη Του. Πίστεψέ το! Η νίκη Του!» ψιθύρισα.
Ο ήχος της αναπνοής του έσβησε απαλά, σαν την πιο τελειωτική από όλες τις τελικές δηλώσεις, που βάζει τέλος σε κάθε συζήτηση, ολοκληρώνοντας κάθε έκφραση. Κειτόταν εκεί εντελώς ακίνητος. Έπειτα άνοιξαν και τα δύο του μάτια. Το βλέμμα τους με κράτησε υπνωτισμένο. Είχε φύγει το λεπτό γάζωμα που τα θόλωνε. Δεν υπήρχε ίχνος από το υγρό και την παραμόρφωση που τα είχαν διαστρέψει τις προηγούμενες εβδομάδες. Ένα αόρατο χέρι είχε σβήσει την παραμόρφωση και τις γραμμές αγωνίας από όλο του το πρόσωπο. Τώρα ήταν λείο. Ανάμεσα στα μάτια του και στο στόμα του, ένα τρίγωνο χαράς έλαμπε στο χαμόγελό του και στο βλέμμα του. Το ξεθωριασμένο γαλάζιο που είχαν αποκτήσει τα μάτια του στα τελευταία χρόνια ήταν τώρα φωτεινό, όχι βαθύ και οξύ, αλλά απαλό και λαμπερό. Όλα όσα είχα ποτέ γνωρίσει, διαβάσει, ακούσει, φανταστεί για την ανθρώπινη ευτυχία και για την ανόθευτη χαρά μέσα στην ειρήνη, και την ειρήνη μέσα στη χαρά, έλαμψαν από εκεί μέσα για εκείνο το σύντομο διάστημα.
Έπειτα ακούστηκε ένα μικρό ρόγχισμα στον λαιμό του Michael. Τα χείλη χαμογέλασαν αχνά. Τα μάτια έχασαν κάθε φως. Ήμουν βέβαιος ότι ο Michael είχε μετάσχει στη νίκη του Ιησού πάνω στον θάνατο και ότι είχε διαφύγει το κεντρί του θανάτου. Αλλά είχε πράγματι πληρώσει το τίμημα για την αποτυχία του πριν από χρόνια.
Δεν θα μάθουμε ποτέ την ακριβή νότα του πόνου που ένας άνθρωπος όπως ο Michael Strong πρέπει να υποστεί κατά το θνήσκειν, διότι αυτή βρίσκεται στο πνεύμα, απρόσιτη στη λογική μας, αδιανόητη για τη φαντασία μας, αδιαπέραστη από κάθε έξυπνη μεθοδολογία που μπορούμε να επινοήσουμε. Αλλά κάθε εξορκιστής θα μπορούσε κάλλιστα να έχει ως επιτάφιό του την ευγενέστερη φράση που πρόφερε ποτέ ο Ιησούς για την ανθρώπινη αγάπη: «Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς: να θυσιάσει τη ζωή του για τον φίλο του».
Τέλος
