Τετάρτη 12 Ιουνίου 2024

Εγώ. Το παιχνίδι της ζωής (6)-Η αποβλεπτικότητα-η πρόθεση, ώς τρόπος ζωής(Αυτοσυνειδήσεως)

 Συνέχεια από: Τρίτη 11 Ιουνίου 2024

ΕΓΏ-Μέρος Πρώτο
Η βελτίωση της ζωής


Σενάριο (α)
«Ελπίζω να λειτουργήσει»-η κρίση ως ταινία

Ένα συστηματικό λάθος που έχει τις διαστάσεις αυτού που αντιμετωπίζουμε σήμερα, θα έπρεπε να είχε πυροδοτήσει μια αναθεώρηση.
«Ολόκληρο το επιστημονικό οικοδόμημα έχει καταρρεύσει»43, δήλωσε ο Alan Greenspan ενώπιον του Αμερικάνικου Κογκρέσου. Η ταινία όμως του CharlesFerguson «Inside Job» έχει δείξει την πλήρη απάθεια των συμμετεχόντων. Καμία αυτοκριτική, καμία αμφιβολία. Ήταν το πιο λαμπρό ντοκιμαντέρ για το Crash, ο Ferguson κέρδισε ένα Oscar, και ο κόσμος καθησυχάστηκε, αφού η κοινωνία είχε πει τα πράγματα με το όνομα τους. Τα ντοκιμαντέρ είναι το ένα στοιχείο. Πιο ενδιαφέρουσα όμως ταινία είναι αυτή που παίζεται μπρος στο έσω μάτι της δημοσιότητας. Αυτή η διήγηση, που αποτελείται από αυτά που γράφονται και λέγονται στις εφημερίδες, στο διαδίκτυο, στα talkshows, στις βουλές και στα δικαστήρια, πληρεί τις προϋποθέσεις μιας ταινίας τρόμου και καταστροφής.
Και κάτι ακόμη: το σενάριο αυτό αντιστοιχεί ακριβώς σε εκείνο των «disaster-movies» της δεκαετίας του ’50, που προέκυψαν στο Hollywood και την Ιαπωνία, σε ένα κλίμα τρόμου λόγω της ατομικής βόμβας, και ζει ακόμη, λες και η φαντασία έχει μόνο ένα σημείο αναφοράς, τα τέρατα. Είναι η ακριβής αντιγραφή της ιστορίας για τον ανεύθυνο επιστήμονα που δημιούργησε ένα τέρας. Όλοι οι ρόλοι στην ταινία τρόμου της σημερινής κρίσης έχουν διαμοιραστεί. Και εκείνοι που διηγούνται την πλοκή -οι Trader, οι τραπεζίτες και πολιτικοί, που μίλησαν στα μαγνητόφωνα των Αμερικανών δημοσιογράφων- δεν ξέχασαν πως ο ρόλος που έχουν στην ταινία, είναι ο ρόλος του ήρωα.
Ας παρακολουθήσουμε το σενάριο, έτσι όπως το διηγούνται οι εμπλεκόμενοι.

Πρώτον: Το τέρας

Δεν μπορεί να γίνει η διάκριση όταν μιλούμε για το τέρας, εάν αναφερόμαστε σε ένα μηχάνημα, το πράγμα αυτό (τον υπολογιστή, το σύστημα), ή εάν αναφερόμαστε στον άνθρωπο. Και οι δυο παραλλαγές προσφέρονται, και οι δυο προέρχονται από τον 19ο αιώνα, όταν η Mary Shelley είχε γράψει τον «Frankenstein» της, τον οποίο θεωρούσαν ένα τέρας λόγω της σύγχυσης που προκαλούσε η κατασκευή του.
Η μία πλευρά λοιπόν ορίζει το τέρας ως το αποτέλεσμα συνδυασμού μαθηματικών τύπων, ηλεκτρισμού, Hardware και Software, το οποίο έχει ξεφύγει από τον ανθρώπινο έλεγχο.
Για κάποιους άλλους, το τέρας δεν είναι ένα πρόγραμμα του υπολογιστή που παθαίνει αμόκ, αλλά αποτέλεσμα απορρύθμισης, απληστίας και φιλαυτίας. Απληστία Ι: οι άνθρωποι είχαν αγοράσει σπίτια χωρίς να έχουν την οικονομική δυνατότητα. Κατόπιν υποθήκευσαν τα σπίτια που δεν τους ανήκαν για να πάρουν επιπλέον δάνεια. Απληστία ΙΙ: οι άνθρωποι που παραπλάνησαν τους πρώτους, και τους είχαν δώσει χρήματα, είχαν δημιουργήσει με τα παράγωγα μια τεράστια βρώμικη επιχείρηση. Και δεν είχαν απλώς υπολογίσει πως οι πελάτες τους σε κάποια στιγμή δεν θα μπορούσαν να πληρώσουν, αλλά και την αναβολή, που με τους αναγκαστικούς πλειστηριασμούς θα καθυστερούσε την ολοκληρωτική κατάρρευση των ομολόγων που είχαν εκδόσει.
Ο Alan Greenspan όμως έδωσε μια Τρίτη εξήγηση ενώπιον του Κογκρέσου.
Το τέρας ήταν ένα πράγμα μεταλλαγμένο, προερχόμενο από τις «καλύτερες γνώσεις» των μαθηματικών και κατόχων βραβείου Νόμπελ, και «από τις μεγάλες προόδους της τεχνολογίας υπολογιστών και και πληροφορικής»44.
Μέσα στην γενική αναστάτωση και οργή κατά την περίοδο εκείνη, είχε περάσει απαρατήρητο, πως για πρώτη φορά, μια παγκόσμια κρίση είχε εξηγηθεί με την εμφάνιση του Cyborg, ενός μικτού πλάσματος, που αποτελείται από άνθρωπο και μηχανή.
Το τέρας είναι αόρατο (τουλάχιστον αυτό απαιτεί το σενάριο αγωνίας στην πρώτη πράξη κάθε ταινίας με τέρατα). Μετά έχει την όψη του Bernard Madoff. Τις άλλες μορφές του πλάσματος αυτού, την μηχανή, το πράγμα, τις φανταζόμαστε συνήθως ως πράσινες σειρές αριθμών που αναβοσβήνουν στις οθόνες. Η ανθρωπολόγος Caitlin Zaloom είχε παρατηρήσει, πως οι αριθμοί που συνεχώς εναλλάσσονται πάνω στις οθόνες προκάλεσαν μια μεταμόρφωση.45
Οι αριθμοί, το σκληρότερο και αδιαμφισβήτητο μέσο επικοινωνίας, από τους οποίους προκύπτουν οι νόμοι της φύσης, δεν χρησίμευαν πια για τον υπολογισμό της κίνησης των αγορών, αλλά μόνο για την ερμηνεία της.
Η σύγχυση είχε προκληθεί από μια έννοια, η οποία είχε κάνει καριέρα στους κύκλους των τραπεζιτών (πριν ακόμα το συμβάν στην Fukushima): τήξη πυρήνα. Με την έννοια αυτή αποσκοπούσαν στην αποκοπή του ανθρώπινου τμήματος του τέρατος, και με τον τρόπο αυτό θα μπορούσαν να χαρακτηρίσουν την όλη κατάσταση ως φυσική καταστροφή. Τήξη πυρήνα. Ακουγόταν σαν κάτι που είχε σχέση με την φυσική, αυτό όμως που εννοούσαν ήταν στην πραγματικότητα ένα στατιστικό τέρας: το μεγαλύτερο δυνατό ατύχημα, το οποίο ήταν ταυτόχρονα και το πιο απίθανο.
Ήδη κατά την δεκαετία του ’90, δυο συγγραφείς (ο ένας εκ των οποίων είναι συν-εφευρέτης της στρατηγικής εξασφάλισης αξιών, με την οποία μπορεί κανείς να ασφαλίσει τις μετοχές του για το ενδεχόμενο απώλειας της αξίας τους)
είχαν αποδείξει μαθηματικά πως το Crash των χρηματιστηρίων του 1987 δεν είχε συμβεί επειδή δεν ήταν δυνατόν να συμβεί: «ακόμα και αν ζούσε κανείς 20 δισεκατομμύρια χρόνια, όση και η ηλικία του σύμπαντος... η πιθανότητα να βίωνε μια τέτοια πτώση των χρηματιστηρίων, έστω και μια φορά, θα ήταν κυριολεκτικά μηδενική.46»
Αυτό που ακούμε εδώ και μας δίνει την εντύπωση πως πρόκειται για μια εξήγηση που δίνει η φυσική, είναι πανάρχαιο συστατικό της τερατολογίας:
ένα τέρας είναι ένα πράγμα που είναι απίθανο να υπάρχει, και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι τέρας.

Δεύτερον: οι τρελοί επιστήμονες, οι Mad Scientists


Στην περίπτωση τους, όπως και στην περίπτωση του dr. Frankenstein, δεν είναι ξεκάθαρο εάν αυτοί οι ίδιοι είναι τέρατα. Δεν φορούν λευκές ποδιές, αλλά σκισμένα jeans, δεν δουλεύουν με δοκιμαστικούς σωλήνες αλλά ηλεκτρονικές σπίθες και μαθηματικούς τύπους, δεν λέγονται dr.Strange, αλλά Quants.
Όπως και στις ταινίες φαντασίας του Hollywood, όπου οι τρελοί επιστήμονες δουλεύουν σε υπόγεια καταφύγια, ή στον βόρειο πόλο, έτσι και αυτοί οι επιστήμονες δουλεύουν στα κρυφά.
Για πολύ καιρό κρατήθηκε μυστική και η απλή ύπαρξη τους, όπως στην περίπτωση της PDT, το ισχυρό Hedgefonds της Morgan-Stanley, περί του οποίου ούτε οι εργαζόμενοι γνώριζαν πως στο ίδιο κτήριο δούλευαν τέτοιοι επιστήμονες.
Ο δημοσιογράφος Scott Patterson είχε αργότερα γράψει, πόση άγνοια είχαν, ακόμα και στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, οι κοστουμάτοι τραπεζίτες της Morgan-Stanley, όταν τυχαία συναντούσαν τους «μάγους» στο ασανσέρ.
«Τι στο καλό κάνετε ακριβώς;» Σε τέτοιες ερωτήσεις απαντούσαν τα μέλη της PDT με πλάγιο τρόπο: «Με τεχνικά πράγματα, κάτι με υπολογιστές. Ασχολούμαστε με Quants.47»

Τρίτον: Οι κυνηγοί τού τέρατος

Η εμφάνιση των τεράτων δημιουργεί μια αγορά κυνηγών των δρακόντων. Είναι συνήθως νεαροί άνδρες με έντονες φαντασιώσεις ανδρικής αδελφότητας, που παράγονται σε περιβάλλοντα με έντονη παραγωγή τεστοστερόνης. Αυτοί είναι οι ήρωες τής εσωτερικής μας ταινίας δράσης που έχει θέμα την οικονομική κρίση. Τουλάχιστον έτσι αντιλαμβάνονται οι ίδιοι τον εαυτό τους.
Οι Traders είναι αυτοί που διηγούνται την ιστορία από τα εσώτατα μέρη της μεγάλης μηχανής της Lehman και AIG. Από όλους τους εμπλεκόμενους στην ταινία μας, αυτοί είναι ίσως οι πιο κατάλληλοι για ήρωες του Hollywood και μορφές για να ταυτιστεί κανείς μαζί τους. Επειδή ακριβώς, μέσα στα κλειστά δωμάτια τους κάθονται μπροστά από τους ίδιους υπολογιστές όπως και εμείς, και επειδή προσομοιώνουν την σύγχρονη ζωή ως αγώνα επιβίωσης.
Αυτοί είναι κατά κάποιο τρόπο τα πρώτα μη στρατιωτικά δείγματα μιας ψηφιακής κοινωνίας, οι οποίοι δρώντας σε πλήρη απομόνωση δεν βιώνουν πια τον άνθρωπο τον οποίο «χειρίζονται». «Χειρίζονται» (δρουν) στα μέτωπα των υπολογιστών, και δεν οδηγούνται από ηθικό αλλά από οικονομικό συμφέρον.
Η αποστολή τους είναι να κάνουν αυτό που κάνουν οι μισθοφόροι και ο «Terminator»: «απορροφούν τον κίνδυνο», και επειδή δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος-ρίσκο (πτώση επιτοκίων, τυφώνες, πυρηνικά εργοστάσια που εκρήγνυνται) που να μην τον έχουν ασφαλίσει ή εκτιμήσει οι εργοδότες τους, οι τύποι αυτοί πολεμούν σε όλα τα μέτωπα.
Ηθικά δεν είναι ξεκάθαροι. Οι καλά εκπαιδευμένοι αυτοί Χ-Men αλλάζουν ευχαρίστως πλευρά.
Ένα από τα αγαπημένα τους πολεμικά κόλπα λέγεται «Tobashi».
Ο όρος αυτός προέρχεται από την ιαπωνική λέξη «tobatsu», που θα πει: «να αφήσεις κάτι να πετάξει και να φύγει». Σύμφωνα με το σύστημα Tobashi και με την βοήθεια των παραγώγων, έπρεπε να «πετάξουν μακριά», δηλαδή να «να γίνουν αόρατα», τα χρέη των κρατών ή των επιχειρήσεων. Το 2008, αυτοί οι Traders συμμετείχαν σε ένα εγχείρημα, κατά το οποίο η Ελλάδα απαλλάχτηκε από τα χρέη της με την βοήθεια παραγώγων. Με τα παράγωγα αυτά, η Goldman Sachs είχε κυριολεκτικά εξαφανίσει από τα μάτια του κόσμου αυτά τα χρέη.
Το κόλπο αυτό επέφερε στους τραπεζίτες κάπου 300 εκατομμύρια δολάρια, και στην Ελλάδα μια ελάφρυνση του 1% στο επιτόκιο. Και επειδή οι άνθρωποι της Goldman-Sachs ήξεραν καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο τι είχαν κάνει, χρησιμοποίησαν λίγο αργότερα την γνώση τους, για να επιτεθούν και πάλι στην Ελλάδα.48
Μπρος στον αντικατοπτρισμένο κόσμο τών οθονών των υπολογιστών τους, ο τύπος αυτός τουTrader βλέπει τον εαυτό του ως ήρωα μιας ταινίας καταστροφής.
Μια σοφία λέει, πως τα τέρατα έρχονται από μόνα τους ή κάποιοι τα φέρνουν. Όπως η EllenRipley, στην ταινία «Alien» του Ridley Scott, αναλύει, σκοτώνει και φέρνει στον κόσμο το τέρας, έτσι και οι Traders που δουλεύουν με τους υπολογιστές, ερμηνεύουν, αναλαμβάνουν και απορροφούν τους αόρατους κινδύνους, οι οποίοι δημιουργούνται στα μοντέρνα ιδρύματα.
Η Caitlin Zaloom παρομοιάζει την στιγμή κατά την οποία οι Traders είναι εκτεθειμένοι στον μέγιστο κίνδυνο, με τις καταστάσεις που αναδύονται κατά την ακραία ορειβασία: μια συνάντηση με το «αληθινό εγώ».49
Είναι φυσικά εντελώς θολό εάν την στιγμή εκείνη εκτρέφουν ή σκοτώνουν το τέρας.Μερικοί κάνουν το ένα, μερικοί το άλλο. Σε κάθε περίπτωση, ότι κάνουν το κάνουν προς ίδιον συμφέρον, όπως ακριβώς και ο super ήρωας. Μόνο που ο μισθός τους δεν είναι ηθικής αλλά οικονομικής φύσης. Σε περίπτωση ήττας πεθαίνουν.
Η Caitlin Zaloom αναφέρεται στα λόγια του εκπαιδευτή της: «Αν χαθούν χρήματα, χάθηκαν, αλλά πιστέψτε με: αυτό προκαλεί μια αίσθηση θανάτου. Πρέπει κανείς να την υπερβεί.»50
Μέσα από αυτό ακριβώς το περιβάλλον προήλθαν εκείνοι οι Traders, κυνηγοί-δολοφόνοι των τεράτων, που το 2008, είχαν σχεδόν καταστρέψει το σύστημα των επενδυτικών τραπεζών, με το να στοιχηματίσουν επιτυχώς εναντίον του. Με τις κενές πωλήσεις είχαν εγχύσει τον αντιορό στις επενδυτικές τράπεζες, και με τον τρόπο αυτό προκάλεσαν την παρακμή των τραπεζών - και για τους ίδιους αστρονομικά κέρδη.
Ένας από τους πιο επιτυχημένους από αυτούς είναι ο Steve Eisman. «Είναι σαν να ταΐζαμε το τέρας. Το ταΐσαμε μέχρι που έσκασε.»51
 
Συνεχίζεται
Αμέθυστος
 
Σημειώσεις
43. Scott Patterson, The Quants: How a Small Band of Maths Wizards Took Over Wall Street and Nearly Destroyed It, σ. 263.
44. Scott Patterson, The Quants: How a Small Band of Maths Wizards Took Over Wall Street and Nearly Destroyed It, σ. 263.
45. Zaloom, Out of the Pits, p. 99.
46. Patterson, The Quants: How a Small Band of Maths Wizards Took Over Wall Street and Nearly Destroyed It, σ. 53–4.
47. Patterson, The Quants, σ. 162.
48. Satyajit Das, Extreme Money: The Masters of the Universe and the Cult of Risk, σ. 258–60.
49. Zaloom, Out of the Pits, σ. 109.
50. Zaloom, Out of the Pits, σ. 132.
51. Michael Lewis, The Big Short: Inside the Doomsday Machine, σ. 251.

«ΟΙ ΝΕΟΙ ΚΑΘΑΡΟΙ» - «I NUOVI CATARI» - Roberto Pecchioli

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για έναν πολιτισμό να οργανώσει τη «δική του κηδεία». Η δική μας είναι γκροτέσκο: η παρωδική σούπα των ελάχιστων ταυτοτήτων που επινοήθηκε σε έναν συνεχή κύκλο, απαιτητική, μοχθηρή, αγωνιώδης, που φιλοδοξεί στην τάξη των θυμάτων

                                      ΟΙ ΝΕΟΙ ΚΑΘΑΡΟΙ

Ο Δαβίδ με το κεφάλι του Γολιάθ  Michelangelo Merisi γνωστός ως Caravaggio (1609-1610) Πινακοθήκη Borghese, Ρώμη

Οι απόστολοι τής «ακύρωσης κουλτούρας» αυτοαποκαλούνται woke  (ξύπνιοι). Τίποτα καινούργιο κάτω από τον ήλιοΤο να αντιλαμβάνεσαι τον εαυτό σου ως φάρο φωτός είναι μια σταθερά κάθε οράματος που πείθεται να ξαναχτίσει τον κόσμο από τα θεμέλια: φωτισμένοι άνθρωποι όλων των εποχών ενώνονται, ακόμα κι αν απλώς διαλύεις τον παλιό κόσμο. Η αποδόμηση, η «γαλλική αρρώστια» που εξήχθη στην Αμερική και από εκεί ξαναξεκίνησε στον υπόλοιπο κόσμο, προχωρά σαν ατμόπλοιο, αφήνοντας ερείπια, ίσα με ανεμοστρόβιλο ή σεισμό. Οι αφυπνισμένοι είναι πολύ ξεκάθαροι για το τι δεν θέλουν: αυτό είναι όλο. Δεν είναι οι φωτισμένοι άνθρωποι της Τρίτης Χιλιετίας, αλλά οι νέοι Καθαροί.


Οι Κατάροι ήταν ένα αιρετικό κίνημα του Μεσαίωνα, ιδιαίτερα ισχυρό στη νότια Γαλλία. Καταπιέστηκε σκληρά από τους βασιλείς της Γαλλίας και από τον Πάπα Ιννοκέντιο Γ'. Οι αυτόκλητοι Κατάροι, ή «καθαροί», από το ελληνικό catharòs , καθώς και οι πρωταθλητές του μίσους κατά της λευκής ευρωπαϊκής και δυτικής κουλτούρας, αυτοαποκαλούνται αφυπνισμένοι, δηλαδή όσοι έχουν φτάσει στην αλήθεια μετά από χίλια χρόνια ύπνο.

Το δόγμα τών Καθαρών ήταν δυϊστικό, δηλαδή βασιζόταν σε μια ριζική αντίθεση μεταξύ ύλης (κακό) και πνεύματος (καλό). Οι Καθαροί απέρριψαν εντελώς τα υλικά αγαθά και κάθε έκφραση της σάρκας. Ο Βασιλιάς της Αγάπης (Θεός) και ο Βασιλιάς του Κακού ( Rex mundi ) πολέμησαν για την κυριαρχία των ανθρώπινων ψυχών καί ανέπτυξαν ανεπανόρθωτες αντιθέσεις μεταξύ Πνεύματος και Ύλης, Φωτός και Σκότους, Καλού και Κακού. Ολόκληρη η δημιουργία ήταν μια απέραντη παγίδα του Σατανά, αφοσιωμένη στην εκτροπή του ανθρώπου από το Πνεύμα και από το Όλο. Ο ίδιος ο δημιουργός Θεός της Παλαιάς Διαθήκης αντιστοιχούσε στον κακό θεό. Με βάση αυτές τις αρχές, αρνήθηκαν να φάνε κρέας και αυγά και απαρνήθηκαν το σεξ, τόσο κακό που ο γάμος θεωρήθηκε αμαρτωλός επειδή χρησίμευε στην αύξηση των σκλάβων του Σατανά.

Ο υλικός κόσμος ήταν έργο του Κακού. Η σεξουαλική πράξη έπρεπε να αποφευχθεί καθώς ήταν υπεύθυνη για τη γέννηση νέων κατά σάρκα αιχμαλώτων. Οποιαδήποτε τροφή προερχόμενη από σεξουαλική πράξη (ζωικό κρέας, γάλα, αυγά) απαγορεύτηκε. Η μεγαλύτερη νίκη του Καλού ενάντια στο Κακό ήταν ο θάνατος, που απελευθέρωσε το πνεύμα από την ύλη. τελειότητα ήταν να αφήνεις τον εαυτό σου να πεθάνει από την πείνα. Για το καλό της Ευρώπης, οι Καθαροί ηττήθηκαν και διαλύθηκαν. Είναι πολύ εύκολο να δεις απαίσιες αναλογίες με την κουλτούρα του θανάτου των «αφυπνισμένων» (αποβολή, ευθανασία, απεριόριστο μίσος για τον πολιτισμό καταγωγής) με πτυχές της Γνωστικής παράδοσης, που βασίζονται στην ατέλεια της δημιουργίας και στην πρόσβαση λίγων φωτισμένων στην αληθινή σοφία, καθώς και με τη διάδοση ορισμένων σύγχρονων μοτίβων.

Αν η διάγνωση είναι σωστή, μια συνέπεια είναι η πλήρης ανατροπή του Διαφωτισμού, που κυβερνά τις δυτικές κοινωνίες από τον 18ο αιώνα. Το σημείο καμπής ήταν το 1968. Ένα από τα χαρακτηριστικά εκείνης της καταστροφικής ενδοαστικής επανάστασης ήταν η περιφρόνηση για τα γηρατειά και η λατρεία της νεότητας. Το να ανήκεις στην τελευταία γενιά, για τους εξήντα οχτώ, σήμαινε τη μετατροπή της ηλικίας σε πολιτικό υποκείμενο. Από τότε, το να είσαι νέος -πέρα από το ληξιαρχείο- έχει γίνει κατηγορηματική επιταγή. Η επιθυμία -ή υποχρέωση- της νεότητας εκτείνεται σε μισό αιώνα και έχει εξαπλώσει, εκτός από ορισμένες συνήθειες και συμπεριφορές, ορισμένες «αξίες» που συνδέονται με τη νεολαία και τη νηπίωση των γενεών, σε αντίθεση με τον Διαφωτισμό από τον οποίο επίσης απογειώθηκε το κίνημα. 

Ο Διαφωτισμός αυτοχαρακτηρίστηκε ως ένα κίνημα που προοριζόταν να οδηγήσει την ανθρωπότητα έξω από την παιδική ηλικία. Με τη λογική ως φετίχ και υπέρτατη αρχή, η ανθρωπότητα όχι μόνο απελευθερώθηκε από τον παλιό κόσμο, από πνευματικές « δεισιδαιμονίες » και από την εξουσία του παρελθόντος, αλλά τελικά ενηλικιώθηκε. Σε ένα διάσημο άρθρο, ο Immanuel Kant εκφράστηκε ως εξής το 1794: «Ο Διαφωτισμός είναι η απελευθέρωση του ανθρώπου από την ένοχη ανικανότητά του. Ανικανότητα σημαίνει αδυναμία χρήσης νοημοσύνης χωρίς την καθοδήγηση άλλου. Αυτή η ανικανότητα είναι υπεύθυνη καθώς η αιτία της δεν έγκειται στην έλλειψη ευφυΐας αλλά στην απόφαση και το θάρρος να χρησιμοποιήσει κανείς τον εαυτό του χωρίς την προστασία του Άλλου. Sapere aude ! Τολμήστε νά γνωρίσετε. Έχετε το θάρρος να χρησιμοποιήσετε τη λογική σας: αυτό είναι το σύνθημα του Διαφωτισμού».[ΠΕΛΑΓΙΑΝΙΣΜΟΣ]

Η ανατροπή τελείωσε, όχι μόνο ως προς τον πολιτισμό, αλλά και ως προς την προσπάθεια μεταμόρφωσής του, ανεβάζοντας στον θρόνο την ανθρώπινη λογική. Η αυτοαποκαλούμενη αφυπνισμένη μετανεωτερικότητα, αντίθετα, δεν κάνει τίποτα άλλο από το να καταστρέφει τα πάντα, να ορίζει νέα «θύματα» και να αναζητά δασκάλους για ένα έργο του οποίου το κέντρο είναι ο θρήνος και η επιτακτική απαίτηση για ανευθυνότητα. Ο Καντ διακήρυξε την εκκοσμίκευση της κοινωνίας, την παρακμή του ιερού, της εξουσίας και του " mos maiorum"», τήν κληρονομιά του παρελθόντος, αλλά με στόχο να σκεφτόμαστε ανεξάρτητα, να είμαστε πρωταγωνιστές, υπεύθυνοι,δημιουργοί του εαυτού μας, αφού εγκαταλείψουμε την προστασία -ή τη φυλακή- της θρησκείας, μιας ιδέας, ενός βιβλίου ή ενός δασκάλου. Μια εξαιρετικά δύσκολη επέμβαση, αφού είναι πολύ πιο άνετο να ζεις υπό κηδεμονία, καθορισμένη, κατευθυνόμενη από άλλους. Η χειραφέτηση του εαυτού σου είναι μια δύσκολη διαδικασία, παρόμοια με τη μετάβαση στην ενηλικίωση.

Δύο αιώνες αργότερα, ο Michel Foucault δημοσίευσε ένα κείμενο με τον ίδιο τίτλο με αυτό του Πρώσου, δηλώνοντας ότι ο διαφωτισμός του Καντ είναι μια διαδικασία που μας απελευθερώνει από το κράτος της «μειονότητας», που νοείται ως το γεγονός της αποδοχής της εξουσίας κάποιου. Ένα ταξίδι, λοιπόν, αλλά και ένα έργο προοδευτικό. Η ανακάλυψη του Φουκώ ήταν ότι η νεωτερικότητα είναι μια στάση και όχι μια ιστορική περίοδος, που χαρακτηρίζεται από μια κριτική, κριτική στάση απέναντι στην πραγματικότητα.

Το έργο δεν εκπληρώθηκε. Η πρόοδος, κατανοητή ως γραμμική πορεία, έχει αποτύχει. Η απόδειξη είναι η συνεχής αποδυνάμωση της κριτικής σκέψης, η πολύ χαμηλή δημοτικότητα που απολαμβάνει η ελευθερία της σκέψης. Ο «ελεύθερος στοχαστής» του χθες είναι σήμερα απαξιωμένος σε σημείο να γίνει εχθρός και στόχος της αφύπνισης . Το εγχείρημα του Διαφωτισμού τελειώνει λόγω αποτυχίας: αν η ελευθερία της σκέψης, η κριτική αυτονομία, η χρήση της λογικής ήταν θεμελιώδεις αρχές, χάνουν το παιχνίδι μπροστά σε προκατασκευασμένες αλήθειες, τη συστηματική απαγόρευση της διαφωνίας, μέχρι την απαγόρευση των λέξεων και τών εννοιών. Είμαστε πάλι ανήλικοι, γκρινιάζουμε σάν παιδιά πρόθυμα για ασφάλεια, τρυφερότητα, προκαθορισμένες διαδρομές.

Οι νεότερες γενιές είναι ευάλωτες, πολύ εύθραυστες, αδύναμες, φοβισμένες «χιονονιφάδες», προσβεβλημένες από κάθε διαφορά σε σημείο να απαιτούν φωναχτά την ακύρωσή της. Καθημερινά, το εργαστήριο νεοκαθαρών σφυρηλατεί νέα προφίλ «θυμάτων», που δεν επιδιώκουν τη χειραφέτηση, αλλά την προστασία της ψυχοαστυνομίας και τη μεταθανάτια εκδίκηση. Επικαλούνται παιδαγωγούς, όχι δασκάλους, προνόμια, φυλλάδια οδηγιών γραμμένα σε στοιχειώδη γλώσσα, με τη χρήση λίγων λέξεων, αφού η πολυπλοκότητα θεωρείται κίνδυνος, βουνό που πρέπει να αναρριχηθεί, εχθρός που πρέπει να καταγγελθεί και του οποίου πρέπει να ζητηθεί ο αποκλεισμός. Τολμήστε να σκεφτείτε, όρισε ο Καντ. Μια φρικτή, κουραστική επέμβαση στην οποία προτιμάται το φροντιστήριο, η «νέα» προμαγειρεμένη αλήθεια που έχει αντικαταστήσει την παλιά διατηρώντας τον ίδιο υποχρεωτικό χαρακτήρα, την εξουσιαστική δύναμη που καλύπτεται από την «απελευθερωτική» συσκευασία όσων δεν επιβεβαιώνουν, αλλά αρνούνται, όπως ο Μεφιστοφελής, «το πνεύμα που πάντα αρνείται ".

Τολμήστε να έχετε συναισθήματα, είναι η μόνη επιτακτική εντολή πού απόμεινε, αλλά μικρή, άμεση, ελαφριά σαν πούπουλο. Αυτή είναι η νέα σου ταυτότητα, ο ελάχιστος, ναρκισσιστικός, αγανακτισμένος εαυτός σου. Τολμήστε να διεκδικήσετε, κάτι θα γίνει. Αυτά τα στιγμιαία συναισθήματα, αυτά τα αιθέρια συναισθήματα χωρίς βάθος γίνονται ογκόλιθοι. Οι διαφωνίες, οι διχογνωμίες, δεν είναι πια μέρος της έρευνας, αφήνουν το ραντάρ του Διαφωτισμού όσων τολμούν να γνωρίζουν και να σκέφτονται. Γίνονται μια ένοχη επίθεση, μια βία που σε κάνει να κλείσεις τα μάτια σου και να βουλώσεις τα αυτιά σου, όχι πριν επικαλεστείς την παρέμβαση των «ξυπνημένων» κηδεμόνων και τιμωρήσεις υποδειγματικά αυτούς που τόλμησαν να σκεφτούν, διαφωνήσουν, εκείνους που κινδύνευαν να ενηλικιωθούν, υπεύθυνοι, τελικά άνθρωποι. Το αδίκημα κατά των «νιφάδων χιονιού» πρέπει να πληρωθεί, το αμνιακό υγρό στο οποίο είναι κλεισμένες πρέπει να ανασυσταθεί συνεχώς. Από την επιθυμία για αυτονομία, χειραφέτηση, απελευθέρωση, περάσαμε στην επίκληση της προστασίας. Από την αναγκαστική νεολαία των εξήντα οκτώ γλιστρήσαμε στην παιδική ηλικία: οπισθοδρόμηση ενάντια στη φύση.

Ο άλλος μου χρωστάει για το γεγονός ότι τον θεωρώ τέτοιο. Η σχέση καθορίζεται μονομερώς και αυθαίρετα. Η αναζήτηση ελευθεριών και αυτονομίας αντικαθίσταται από την ανάγκη προστασίας. Τέλος του Διαφωτισμού με ασφυξία. Καμία ευθύνη: αναζητούμε με αγωνία τον Άρχοντα Προστάτη, την Πολιτεία, την ομάδα, το δικαστήριο. Το λάθος είναι πάντα κάποιος άλλος, ο υποτιθέμενος δήμιος, ένας αυθεντικός αποδιοπομπαίος τράγος, του οποίου η ενοχή δεν είναι περιστασιακή, αλλά ουσιαστική. για το γεγονός και μόνο του υπάρχοντος, αιώνιου, απερίγραπτου, μεταδοτικού στους κληρονόμους. Η έκκληση για την εξασθένιση της λογικής απορρίπτεται. Η διεκδίκηση της αντικειμενικότητας είναι φασισμός, όπως και η απαίτηση ευθύνης. Στο Newspeak WOKE, οτιδήποτε δεν σας αρέσει ή δεν συμφωνείτε με το προκαθορισμένο σχήμα είναι φασισμός. Αν αυτές οι γενιές δεν «συνειδητοποιήσουν τον εαυτό τους» (άλλο σκοτεινό, διφορούμενο ρήμα), κάποιος πρέπει να φταίει ή, ελλείψει αποδιοπομπαίο τράγου, το «σύστημα» - το παλιό, άσχημο, «λευκό» εναντίον του οποίου ξύπνησε. Όποιος βρει έναν εχθρό να κατηγορήσει για την απογοήτευσή του, βρίσκει έναν θησαυρό.

Ο Robert Hughes το κατάλαβε αυτό στο The Culture of Whining. «Ο αριθμός των Αμερικανών που υπέστησαν κακοποίηση στην παιδική τους ηλικία και οι οποίοι πρέπει να απαλλαγούν από την ευθύνη ως αποτέλεσμα είναι παρόμοιος με εκείνους που ισχυρίζονται ότι ήταν Κλεοπάτρα σε προηγούμενη ζωή. Το να φαίνεσαι δυνατός κρύβει μόνο ένα τρεμάμενο ικρίωμα άρνησης στοιχείων, ενώ το να είσαι ευάλωτος σημαίνει να είσαι ανίκητος. Το παράπονο είναι ενδυναμωτικό, αν και όχι πέρα ​​από τη συναισθηματική διαφθορά ή τη δημιουργία πρωτοφανών επιπέδων κοινωνικής ενοχής. Δήλωνε αθώος και θα κερδίσεις». Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, το τόλμημα δεν λειτουργεί πλέον. Κανείς δεν θέλει να ξέρει τίποτα πια ή να είναι ενήλικος, αφού αυτό θα τον τοποθετούσε στο στρατόπεδο των υπευθύνων, δηλαδή των ενόχων. Στον παράξενο κόσμο του Πίτερ Παν, μας κάνουν να πιστεύουμε ότι είναι επαναστατικό να παραμένουμε παιδιά, βρείτε νέους δασκάλους στους οποίους μπορούν να παραπονεθούν και στους οποίους μπορούν να αναφέρουν τους κακούς χωρίς έκκληση, αυτούς που σημαδεύουν το ροζ σύννεφο στο οποίο πιστεύουν ότι ζουν. Στην πραγματικότητα, η δική τους είναι μια τεχνητή υπνηλία, αλλά προσέξτε να μην το επισημάνετε: ο άκαμπτος φρουρός του ουράνιου τόξου είναι έτοιμος να χτυπήσει.

Μεταξύ των νέων Καθαρών, είναι απαραίτητο να βρεθεί ένας ένοχος που να φταίει για όλα. Το νέο κόκκινο γράμμα, το άδοξο σημάδι της μοιχίδας στον αμερικανικό πουριτανισμό, ανήκει σε μια κολασμένη τριάδα: αρσενικό, λευκό, ετεροφυλόφιλο. Αλλά ούτε και οι γυναίκες είναι ασφαλείς αν διαφωνούν με το «αφυπνισμένο» Κοράνι. Η απόδειξη ότι η ακύρωση του πολιτισμού δεν έχει άλλη ικανότητα από την άρνηση και την καταστροφή βρίσκεται σε ένα απόσπασμα μιας φεμινίστριας, της Catherine Coquesry-Vidrovitch, σύμφωνα με την οποία «αυτό που μου φαίνεται ζωτικής σημασίας σήμερα είναι η αποδόμηση, για να παραθέσω τον Jacques Derrida, του κρεατοφαλλού. -λογοκεντρισμού, δηλαδή η ανάγκη να αμφισβητηθεί η τρομερή ηγεμονία του ερεθισμένου, κρεατοφάγου λευκού. Μη ζητάτε εξηγήσεις.

Η νέα καθαρότητα των Καθαρών, περήφανα αντιρατσιστική, αμφισβητεί τον ρατσισμό χρησιμοποιώντας τα ίδια σύνεργα, ανάγοντας τους πάντες στο χρώμα του δέρματός τους ή στο βιολογικό τους φύλο, το οποίο επίσης αρνείται στο όνομα του ρήματος του κοινωνικού ρόλου που επιβάλλει η ετεροπατριαρχική ηγεμονία. Ακόμη και σε αυτόν τον τομέα, ο Διαφωτισμός ηττάται: το ανθρώπινο είδος δεν υπάρχει πια, αλλά μόνο εθνότητες, φυλές, φύλα, ένας λαβύρινθος μικροταυτοτήτων. Η ανθρωπολογική απαισιοδοξία των αφυπνισμένων, ο εμμονικός μανιχαϊσμός τους, είναι αποθαρρυντικός. Ο νέος ύπνος της λογικής -που αυτοπροσδιορίζεται αντίστροφα- (μια γκροτέσκα οργουελιανή ολίσθηση) ανατρέπει τον διακηρυγμένο προοδευτισμό σε ζοφερό σκοταδισμό. Ο Πασκάλ Μπρούκνερ γράφει: «Κάθε μέρα ανακαλύπτουμε ένα νέο έγκλημα για το οποίο πρέπει να αγανακτούμε. Ολόκληρο το σύμπαν είναι μολυσμένο με αρνητικά κύματα. Επιστρέφουμε στη θέση του Σίσυφου, πού αναγκάζεται να σηκώνει για πάντα την πέτρα του. Η πορεία προς την απελευθέρωση δεν φτάνει ποτέ στη γραμμή του τερματισμού. «Ο νέος «ρατσισμός» WOKE μοιάζει απαίσια με τον εχθρό του.

Μια μέρα όχι πολύ μακριά, μελετητές του μετα-ευρωπαϊκού και δυτικού πολιτισμού θα αναρωτηθούν για το αυτοκαταστροφικό μυστήριο των πλούσιων προοδευτικών λευκών που είναι απασχολημένοι να βρίζουν τον εαυτό τους και να καταγγέλλουν τη δική τους φυλή. Η απέχθεια του εαυτού είναι ένα κατάφωρο αυτομαστίγωμα που το λένε αφύπνιση. Όπως οι Καθαροί που, αν είχαν νικήσει, θα είχαν προκαλέσει αυτοεξόντωση με την αποχή από το σεξ, την τεκνοποίηση, ακόμη και το φαγητό, στο όνομα του ανθυγιεινού μίσους για το σώμα.

Εντυπωσιακός είναι ο ύπνος της λογικής που γεννά τέρατα ενός ορισμένου απόλυτου φεμινισμού, για τον οποίο όχι μόνο το αρσενικό του ανθρώπινου είδους είναι συστατικά βίαιο, αρπακτικό, βιαστής, αλλά κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής είναι ένας συνεχής βιασμός προς το γυναικείο δείγμα: ματιές, υποδείξεις, σκέψεις. Το να γεννηθείς άντρας σημαίνει, σύμφωνα με αυτήν την τρελή δόξα που διαδίδουν ιδεολόγοι που κρατούν πανεπιστημιακές έδρες, πλούσιοι και ομοφυλόφιλοι, να γεννιέσαι δολοφόνος. Η προφανής, Καθαρική λύση είναι ο θάνατος. Αφού δεν μπορούν να το θεωρητικοποιήσουν ανοιχτά, χτίζουν έναν κόσμο από κλουβιά, ένα απαρτχάιντ όπου κάθε ομάδα, κάθε ταυτότητα, κάθε «φύλο» είναι καταδικασμένα στη μοναξιά, να μην έχουν επαφή, να ζουν στην απουσία του Άλλου. Ένας κόσμος τρελός, μια άρρωστη δυστοπία.

Η λέξη-κλειδί, που εφευρέθηκε πριν από τριάντα χρόνια από τη ριζοσπάστη φεμινίστρια Kimberle Crenshaw, είναι η «διατομεακότητα», δηλαδή το σημείο συνάντησης, παρόμοιο με έναν κόμβο αυτοκινητόδρομου, διαφορετικών μορφών διάκρισης, ρατσισμού, ομοφοβίας, τρανσφοβίας, σεξισμού. Υπό αυτή την έννοια, το τέλειο θύμα, ο ήρωας των καιρών μας, είναι αυτός που συσσωρεύει τον μεγαλύτερο αριθμό διακρίσεων που έχει υποστεί, μια υπόσχεση νέων προνομίων. Όλοι γίνονται μια ραμμένη μειονότητα που υποφέρει. Η εξατομίκευση καταναλωτή και «θύματος» συμβαδίζουν. Όσο περισσότερο είσαι θύμα, τόσο ισχυρότερη γίνεται η συμβολική σου ασυλία. Ο ένοχος, ή ο τέλειος αποδιοπομπαίος τράγος, είναι αυτός που μπορεί να χαρακτηριστεί με το μεταμοντέρνο κόκκινο γράμμα, το λευκό, ετεροφυλόφιλο αρσενικό. Δεν έχουν καν την υποψία να εφαρμόσουν, όπως το πίσω μέρος ενός παλτού, τις κατηγορίες του χθεσινού εχθρού.

Ο ανούσιος μανιχαϊστικός κόσμος που χτίζουν δεν είναι μόνο αβίωτος και ψυχωτικός: είναι επίσης πολύ θλιβερός, σκοτεινός, τροφοδοτούμενος από καχυποψία. Οι χθεσινοί διαφωτιστές τρέμουν στους τάφους τους. Ένα παράδειγμα πάνω από όλα είναι οι κανόνες που ισχύουν μεταξύ των εργαζομένων του Netflix, του πιο αφυπνισμένου τηλεοπτικού δικτύου από όλους. Απαγορεύεται η ανταλλαγή αριθμών τηλεφώνου μεταξύ συναδέλφων, δεν μπορείτε να κοιτάξετε ο ένας τον άλλον για περισσότερο από πέντε δευτερόλεπτα. Θα υπάρχει ελεγκτής οπλισμένος με χρονόμετρο, με τη βοήθεια ενός ειδικού στην εμφάνιση; Το αγκάλιασμα απαγορεύεται αυστηρά και οποιαδήποτε «ανάρμοστη» συμπεριφορά (άλλη λέξη πολλαπλών χρήσεων...) συνεπάγεται απόλυση. Απαγορεύονται τα διφορούμενα λόγια και τα «παράτοπα» σχόλια, αφού η εκτίμηση, λένε, είναι «αδελφός της υποτιμητικής κρίσης». Όποιος κάνει ένα κομπλιμέντο δείχνει εξουσία: ο άλλος γίνεται αντικείμενο της κρίσης του. Και, ως γνωστόν, η κρίση, στον κολασμένο κύκλο της πολιτικά ορθής δικτατορίας, απαγορεύεται.

Νέοι Καθαροί, ή προκύπτοντες Ιακωβίνοι, ή μεταπουριτανοί, αλλά πάντα φωτισμένοι – με παραισθήσεις. Στήνουν γκιλοτίνες (όχι υλικές προς το παρόν, θα δούμε στη συνέχεια) για τους άρρωστους και τους όχι αρκετά αγνούς, ξεχνώντας ότι και ο Ροβεσπιέρος κατέληξε να σκαρφαλώνει στο ικρίωμα και το κεφάλι του Αδιάφθορου κύλησε στο καλάθι στο αδιάφορο πλέξιμο των τρικωτών. οι γυναίκες που κάθονται μπροστά στη γκιλοτίνα για να παρακολουθήσουν το φρικτό θέαμα του αποκεφαλισμού στην πρώτη σειρά, ενώ παραμένουν προσηλωμένες στο πλέξιμο. Υπάρχει πάντα κάποιος πιο αγνός από οποιονδήποτε άλλον, ο τέλειος Καθαρός.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για έναν πολιτισμό να οργανώσει τη δική του κηδεία. Ο δικός μας είναι γκροτέσκο: η παρωδική σούπα των ελάχιστων ταυτοτήτων που επινοήθηκε σε έναν συνεχή κύκλο, απαιτητική, μοχθηρή, αγωνιώδης, που φιλοδοξεί να φτάσει την τάξη των θυμάτων. Ό,τι προέρχεται από τη φύση, από την οικογενειακή κατάσταση, από τους γονείς, από το φυσικό μας σώμα απορρίπτεται και επανεφευρίσκεται. Δεν υπάρχει τίποτα να κληρονομήσει κανείς και τίποτα να χτίσει. Η αποδόμηση κινείται από μόνη της και μπορεί μόνο να καθορίσει τη στειρότητα, τον προάγγελο του θανάτου. Η οικοδόμηση από το τίποτα είναι αδύνατη. Όσοι έχουν ξυπνήσει δεν το ξέρουν: ο χθεσινός ύπνος τους έκανε να χάσουν τα μυαλά τους. Ακόμη και αυτό δεν είναι αποκλειστικό των ultras ενός κόσμου με το σταχτό πρόσωπο του θανάτου: ο Δίας αφαιρεί τη λογική αυτών που θέλουν να καταστρέψουν.


Ρομπέρτο ​​Πεκιόλι


ΤΡΑΓΙΚΗ ΕΙΡΩΝΙΑ. ΟΛΕΣ ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΝΩ ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΑΝ ΤΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΤΙΚΟ ΤΟΥΣ ΕΡΓΟ ΟΛΟΙ ΟΙ ΝΕΟΙ ΜΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΓΚΡΕΜΙΣΤΗΚΑΝ.

«Η ΠΡΟΝΟΙΑ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΡΟΜΠΙΝΣΟΝ» Φραντσέσκο Λαμεντόλα

Θα ήταν δύσκολο να υπερεκτιμηθεί η σημασία και η σπουδαιότης του αρχέτυπου που αντιπροσωπεύει ο χαρακτήρας του Ροβινσώνα Κρούσου
"Πρόνοια στον αρραβωνιασμένο". Ας δούμε: Fra Cristoforo, Renzo, Lucia και Don Abbondio

 

ΠΡΟΝΟΙΑ ΣΎΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ROBINSON

Πρόνοια σύμφωνα με τον Ροβινσώνα Κρούσο. Μεταξύ των εγωιστικών-θρησκευτικών κινήτρων ενός καλβινιστικού χαρακτήρα, αναδύεται μόνο ο επιλεγμένος αγγλικός λαός. Το έργο του Ντεφόε ήταν θεμελιώδες για την κατασκευή της αυτοσυνείδησης του σύγχρονου πολιτισμού.

Θα ήταν δύσκολο να υπερεκτιμηθεί η σημασία και η σπουδαιότης του αρχέτυπου που αντιπροσωπεύει ο χαρακτήρας του Ροβινσώνα Κρούσου, πραγματικά, από την εισβολή του στη σκηνή του σύγχρονου πολιτισμού: λίγοι άλλοι
Robinson απεικονίζεται από τον Newell Convers Wyeth.
 μπορούν να είναι στο ίδιο επίπεδο με αυτό όσον αφορά την αντιπροσωπευτικότητα και τη δύναμη διάδοσης. Μοναχικός, εργατικός, επίμονος, αδιατάρακτος, σίγουρος για το πεπρωμένο του και για την αποστολή που πρέπει να φέρει εις πέρας: ο Robinson είναι ο τυπικός αυτοδημιούργητος άνθρωπος, ο αυτοδημιούργητος άνθρωπος που καταφέρνει να επιτύχει υψηλούς στόχους ξεκινώντας από τον πυθμένα ή, όπως στην προκειμένη περίπτωση, κυριολεκτικά από το τίποτα, γιατί στη βύθιση του πλοίου του – το οποίο, παρεμπιπτόντως, χρησιμοποιήθηκε για το ατιμωτικό δουλεμπόριο – έχασε τα πάντα και απομονώθηκε, ταυτόχρονα, δεδομένου ότι η
Ένα γαλλικό σχέδιο του δέκατου έκτου αιώνα ενός hidalgo στις ισπανικές αποικίες

ανθρώπινη κοινοπραξία, που μπορεί να βασιστεί μόνο στους δικούς της φυσικούς, πνευματικούς και ηθικούς πόρους.
Από ορισμένες απόψεις, ο Ροβινσώνας είναι η νεωτερικότητα: και δεν είναι τυχαίο αυτό συμβολικά – ακόμα κι αν στην πραγματικότητα πέρασε πάνω από ένας αιώνας μεταξύ της δημοσίευσης του πρώτου μέρους του μυθιστορήματος του Θερβάντες, το 1605, και εκείνου του μυθιστορήματος του Ντάνιελ Ντεφόε(1), το 1719 – μπαίνει στη σκηνή αφού ο Δον Κιχώτης, μελαγχολικά, την έχει εγκαταλείψει. Ο Δον Κιχώτης αντιπροσωπεύει τον παλιό κόσμο που πεθαίνει: αυτόν του χριστιανικού πολιτισμού, αυτόν των βεβαιοτήτων και των αξιών, όπως θα λέγαμε σήμερα, αδιαπραγμάτευτων· ενώ ο Ρόμπινσον είναι ευέλικτος, πονηρός, πολύπλευρος, τόσο όσο ο γενναίος ισπανός ιδάλγκο είναι γραμμικός, διαφανής, ασυμβίβαστος – και, ως εκ τούτου, κατά μία έννοια, ακόμη πιο εύθραυστος. Και οι δύο έχουν την ιδιοσυγκρασία των παλαιστών, αλλά ο Δον Κιχώτης είναι παλαιστής-ονειροπόλος, ενώ ο Ρόμπινσον είναι παλαιστής-ωφελιμιστής, συνδυάζοντας πάντα την προσωπική άνεση με τα υψηλά ιδανικά που πρεσβεύει. Ο Δον Κιχώτης συνοδεύεται από τον Sancho Panza, έναν εθελοντή squire που εξακολουθεί να είναι ελεύθερος άνθρωπος και είναι επίσης φίλος, ο οποίος, όπως σωστά επεσήμανε ο Miguel De Unamunob(2), δεν είναι καθόλου το αντίθετο του κυρίου του, αλλά το συμπληρωματικό μέρος του, και τελικά είναι ονειροπόλος σαν αυτόν. Ο Ρόμπινσον, από την άλλη πλευρά, προμηθεύεται έναν σκλάβο, ο οποίος από το γεγονός ότι είναι εθελοντής – έχει προσφέρει τον εαυτό του ως τέτοιο σε μια ένδειξη ευγνωμοσύνης που σώθηκε από τους κανίβαλους – δεν γίνεται λιγότερο σκλάβος, και η υποταγή του τονίζεται από το φυλετικό γεγονός ότι ανήκει σε έναν άγριο και επομένως κατώτερο λαό.

Ροβινσώνας Κρούσος; Από εδώ προέρχονται οι ωφελιμιστές φιλόσοφοι για να αποκτήσουν την παράξενη ιδέα που βρίσκεται στην καρδιά του σύγχρονου καπιταλισμού, ότι όσο περισσότερο επιδιώκει κανείς το δικό του ιδιωτικό κέρδος, τόσο περισσότερο συμβάλλει, μυστηριωδώς, στην ευημερία και την πρόοδο ολόκληρης της κοινότητας!

Είχαμε ήδη την ευκαιρία να τονίσουμε τη σημασία του χαρακτήρα του Robinson για την κατασκευή της αυτοσυνειδησίας του σύγχρονου πολιτισμού Τώρα θέλουμε να επικεντρωθούμε σε μια συγκεκριμένη πτυχή, όχι τόσο του Ρόμπινσον, αλλά της συνολικής σύλληψης του μυθιστορήματος του Ντεφόε και, γενικότερα, του οράματος του ίδιου του Άγγλου συγγραφέα για τον κόσμο: δηλαδή, τη φύση και τον ρόλο που παίζει σε αυτήν η Θεία Πρόνοια. (ΚΠΑ3)
Ο θρίαμβος της Θείας Πρόνοιας του Πιέτρο ντα Κορτόνα


 Ο Aldo G. Ricci γράφει στην εισαγωγή του Ροβινσώνα Κρούσου (Μιλάνο, Garzanti, 1976, 1992, μετάφραση Riccardo Mainardi, σελ. XIV-XVI):
Ντάνιελ Ντεφόε

Η σωτηρία τού Ρόμπινσον στο νησί προέρχεται από τη συνάντηση δύο στοιχείων: αφενός της Πρόνοιας – άρα και του προορισμού – και αφετέρου της ακλόνητης πειθαρχίας που εφαρμόζει στις δραστηριότητές του. Η εφαρμογή των δικών του προγραμμάτων είναι η πιο αποτελεσματική απόδειξη της δύναμης της πίστης του Πουριτανού. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είναι μια μορφή θρησκευτικότητας που μπορεί να συμβάλει αποφασιστικά στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Ο De Foe έχει δείξει σε αρκετές περιπτώσεις ότι έχει πλήρη επίγνωση αυτής της περίστασης. Από αυτή την άποψη, αρκεί να θυμηθούμε τον ρόλο που αναθέτει στους Κουάκερους στα μυθιστορήματά του. Στο "Moll Flanders", στο "Lady Roxana" και, πάνω απ 'όλα, στο "Captain Singleton", ο Κουάκερος εισάγεται πάντα ως διορθωτικό στοιχείο μιας πιθανής μυστικιστικής-συναισθηματικής κατάρρευσης του πρωταγωνιστή. Αυτοί οι χαρακτήρες καθαρίζουν αμέσως το πεδίο των ταλαντώσεων μεταξύ μετάνοιας και τύψεων που βρίσκονται στα πρόθυρα να καταλάβουν τους ήρωες του μυθιστορήματος και αμέσως επαναφέρουν τη συμπεριφορά τους στους σωστούς δρόμους του ορθολογισμού. Επιπλέον, αποδεικνύονται πάντα οι πιο αποτελεσματικοί εμπορικοί και οικονομικοί σύμβουλοι, διδάσκοντάς τους ότι είναι κακό να καταναλώνουν τόν πλούτο και να  βολεύονται, καί να μήν τον συσσωρεύουν. Εισερχόμαστε έτσι σε ένα ουσιαστικό σημείο του λόγου του De Foe: τον ρόλο του εμπορίου στον νέο κόσμο που αναδύεται. Τίποτα δεν μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό από τα λόγια του ίδιου του De Foe. «Ένας αληθινός έμπορος», γράφει, «είναι ένας εγκυκλοπαιδικός άνθρωπος, η κουλτούρα του ξεπερνά εκείνη του απλού λόγιου, ο οποίος γνωρίζει μόνο ελληνικά και λατινικά, στον ίδιο βαθμό που ξεπερνά τους αγράμματους, οι οποίοι δεν μπορούν ούτε να διαβάσουν ούτε να γράψουν. Καταλαβαίνει γλώσσες χωρίς να χρειάζεται βιβλία. γεωγραφία χωρίς την ανάγκη χαρτών. Τα ημερολόγιά του και τα επαγγελματικά του ταξίδια σκιαγραφούν τον κόσμο. Τα συναλλάγματά της, οι διαμαρτυρίες της και τα πληρεξούσια της μιλούν όλες τις γλώσσες. Κάθεται στο λογιστικό του γραφείο και συνομιλεί με κάθε έθνος και διατηρεί τον εαυτό του σε παγκόσμια αντιστοιχία με το πιο εκλεκτό και αχανές μέρος της ανθρώπινης κοινωνίας. Έχει τα προσόντα για κάθε είδους λειτουργίες στο κράτος από τις γενικές γνώσεις του για τους ανθρώπους και τα πράγματα. Διαβιβάζει και εισπράττει ποσά τέτοιου μεγέθους ώστε να έχει κίνηση κεφαλαίων μεγαλύτερη από εκείνη ενός μεγάλου κρατικού προϋπολογισμού. Χάρη στον αριθμό των εμπόρων, οι πόλεις αναδύονται από το πουθενά και παρακμάζουν ξανά πίσω στα χωριά» («In Praise of Commerce»).


Η Θεία Πρόνοια, για τον Ροβινσώνα Κρούσο/Νταφόε, δημιούργησε τον κόσμο όπως είναι, έτσι ώστε το εμπόριο να θριαμβεύσει εκεί. (συμπεριλαμβανομένης της δουλείας) και έχει καθιερώσει, με τα σοφά διατάγματά του, ότι το κέντρο του παγκόσμιου εμπορίου πρέπει να είναι η Αγγλία!

Είναι το πιο αποτελεσματικό όργανο της Θείας Πρόνοιας, χωρίς το οποίο ο κόσμος θα μαραζώσει και θα επιστρέψει στη βαρβαρότητα. Στην πραγματικότητα, είναι η ίδια η Θεία Πρόνοια που έχει κανονίσει τον κόσμο για να ανθίσει το εμπόριο και να πραγματοποιηθεί το θεϊκό σχέδιο του εμπορίου. «Αλλά αυτό που είναι αρκετό», γράφει ο De Foe, «είναι να δείξουμε στους απερίσκεπτους ανθρώπους πώς η ίδια η Θεία Πρόνοια ευνοεί το εμπόριο και φαίνεται να έχει προετοιμάσει τον κόσμο γι' αυτό. Πώς μας βοηθά στην επιμελή επιδίωξη της κατάλληλης προόδου και φαίνεται να αναμένει από εμάς να επιμείνουμε στο έργο, να το προωθήσουμε και να το επεκτείνουμε με κάθε μέσο». Η διευθέτηση των ποταμών, των θαλασσών, των βουνών, των πεδιάδων, όλα αποδεικνύονται χρήσιμο όχημα για την ανάπτυξη του εμπορίου, ιδιαίτερα σε αυτούς τους τυχερούς καιρούς. «Το χέρι της Θείας Πρόνοιας», καταλήγει ο συγγραφέας, «ήταν πιο ορατό από το συνηθισμένο φέρνοντας στο φως, σε αυτούς τους τελευταίους καιρούς της ιστορίας του εμπορίου, θησαυρούς που οι πρόγονοί μας δεν γνώριζαν. Και αναμφίβολα εξακολουθεί να μας επιφυλάσσει έναν ανεξάντλητο αριθμό πλεονεκτημάτων, που δεν έχουν ακόμη προβλεφθεί, τόσο για τους σκοπούς του ίδιου του εμπορίου, όσο και για τον κορεσμό της επιθυμίας για γνώση των απογόνων, σε μερικούς από τους οποίους αυτά τα έγγραφα μπορεί ίσως, τουλάχιστον εν μέρει, να είναι χρήσιμα. Ο έμπορος επιδιώκει το δικό του συμφέρον και ταυτόχρονα εκτελεί ένα σχέδιο θείας Πρόνοιας, από το οποίο ολόκληρη η ανθρωπότητα θα μπορέσει να επωφεληθεί. Αυτή είναι η συναρπαστική αντίφαση της αστικής ανάπτυξης, που αργότερα αναλύθηκε λεπτομερώς από τους Mandeville και Smith, αλλά είναι ήδη πλήρως παρούσα στα μάτια του De Foe.

Η ιδανική τοποθεσία για αυτό το θεϊκό σχέδιο είναι η Αγγλία, η «πλουσιότερη και πιο ακμάζουσα χώρα στον κόσμο», όπως την αποκαλεί ο συγγραφέας. Το «Ταξίδι στη Μεγάλη Βρετανία» είναι ακριβώς η ακριβής καταγραφή των αγγλικών πόρων, εκείνων των συνθηκών που καθιστούν το νησί το κέντρο της παγκόσμιας αγοράς. Η θέα μιας χώρας γεμάτης κλώστες, εργατικούς ανθρώπους και εργοστάσια σε λειτουργία, αποτελεί για τον ταξιδιώτη De Foe το «πιο όμορφο θέαμα» που έχει σκεφτεί ποτέ. Αντίθετα, η θέα μιας χώρας με ανεκμετάλλευτο οικονομικό δυναμικό την καθιστά "θλιβερή"

Ο Διαφωτισμός

Η σημασία του χαρακτήρα του Ρόμπινσον ήταν θεμελιώδης για την κατασκευή της αυτοσυνειδησίας του σύγχρονου πολιτισμού!

Για τον Robinson/Defoe, επομένως, το ακατοίκητο νησί στις εκβολές του μεγάλου ποταμού Oorenoco, όπου η μοίρα, δηλαδή η καλβινιστική πρόνοια, τον έχει προσγειώσει, είναι μια ευκαιρία να αξιοποιήσει στο έπακρο τις δυνατότητες της φύσης που δημιούργησε ο Θεός: ένας Θεός που δεν θέλει να δει τους ανθρώπους να μαραζώνουν στην τεμπελιά και απεχθάνεται το θέαμα μιας ανεκμετάλλευτης γης στο μέγιστο των οικονομικών και παραγωγικών δυνατοτήτων της. Εδώ είναι που οι ωφελιμιστές φιλόσοφοι των μεταγενέστερων γενεών, από τον Άνταμ Σμιθ μέχρι τον Τζέρεμι Μπένθαμ και τον Τζον Στιούαρτ Μιλ, έχουν αντλήσει την παράξενη ιδέα που βρίσκεται στη βάση του σύγχρονου καπιταλισμού, σύμφωνα με την οποία όσο περισσότερο επιδιώκει κανείς το δικό του ιδιωτικό κέρδος, τόσο περισσότερο συμβάλλει, μυστηριωδώς, στην ευημερία και την πρόοδο ολόκληρης της κοινότητας (ο Άνταμ Σμιθ φτάνει στο σημείο να μιλήσει για ένα «αόρατο χέρι» που λύνει το μυστήριο, χωρίς να το προσδιορίζει καλύτερα, ακόμη και αν είναι σαφές ότι επιτελεί την ίδια λειτουργία με τη θεία Πρόνοια): από την προτεσταντική, και πιο συγκεκριμένα καλβινιστική, ιδέα ότι ο άνθρωπος, για να έχει οποιαδήποτε ένδειξη ότι προορίζεται για σωτηρία και όχι για καταδίκη, πρέπει να δεσμευτεί στο μέγιστο στην εργασία και το εμπόριο, επειδή θα ήταν παράλογο – κοιτάξτε πού βάζουν τη λογική – να επιτρέψει ο Θεός σε κάποιον να κερδίσει πολλά χρήματα και στη συνέχεια να τον ρίξει στην κόλαση.
Δον Κιχώτης και Σάντσο Πάντσα

Ο Δον Κιχώτης αντιπροσωπεύει τον παλιό κόσμο που πεθαίνει: αυτόν του χριστιανικού πολιτισμού, αυτόν των βεβαιοτήτων και των αξιών, ενώ ο Ροβινσώνας είναι ευέλικτος, πονηρός, πολύπλευρος: ένας ωφελιμιστής, πάντα ικανός να συνδυάζει την προσωπική άνεση με τα «υψηλά ιδανικά» που πρεσβεύει!

Εξάλλου, σύγχρονος του Ντάνιελ Ντεφόε, ο Μπερνάρ ντε Μαντέβλ(4), είχε δημοσιεύσει λίγα χρόνια πριν από τον Ροβινσώνα Κρούσο, το 1605, το ποιητικό-φιλοσοφικό αριστούργημά του, Ο μύθος των μελισσών,
Εξώφυλλο της έκδοσης του 1724 του The Fable of the Bees.
 γιά
να επιβάλει την έννοια της θρησκευτικής έννοιας της Θείας Πρόνοιας και, ωθώντας την ακόμη περισσότερο, να την ανατρέψει και να φτάσει σε μια κοσμική, ή μάλλον ελευθεριακή, έννοια, σχεδόν αντίθετου σημείου, αλλά στην πραγματικότητα σχεδόν ίσης σημασίας:
οι κακίες, παραδόξως, είναι απαραίτητες για την πρόοδο της κοινωνίας, ενώ οι αρετές αποτελούν εμπόδιο σε αυτήν Ποιο είναι το πραγματικό νόημα του "Μύθου των Μελισσών" MANDEVILLE ΚΑΙ Ο ΜΎΘΟΣ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΏΝ. Το Mandeville είναι ολλανδικό, αλλά το πολιτιστικό και θρησκευτικό κλίμα στο οποίο κινείται είναι παρόμοιο με αυτό της Αγγλίας στα χρόνια που ακολούθησαν την Ένδοξη Επανάσταση του 1688-89 και τους θριάμβους του φιλελευθερισμού, της Τράπεζας της Αγγλίας και του Ελευθεροτεκτονισμού.
Οι Ιησουίτες και ο καλός άγριος

Πρόνοια σύμφωνα με τον Robinson; Σε κάθε αγγλική πολιτική και εμπορική δράση, καθώς και σε πολλά λογοτεχνικά έργα, όπως στον Ροβινσώνα Κρούσο, παρατηρεί κανείς τη στενή ένωση υλικών και εγωιστικών κινήτρων και θρησκευτικών κινήτρων καλβινιστικού χαρακτήρα!

Η Θεία Πρόνοια, λοιπόν, για τον Ροβινσώνα Κρούσο, δημιούργησε τον κόσμο όπως είναι, έτσι ώστε το εμπόριο να θριαμβεύσει εκεί· και καθιέρωσε, στα σοφά διατάγματά της, ότι το κέντρο του παγκόσμιου εμπορίου πρέπει να είναι η Αγγλία: για το λόγο αυτό δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το θεϊκό σχέδιο, αλλά πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να αξιοποιήσουμε στο έπακρο κάθε γη (όπως το ακατοίκητο νησί) και κάθε άτομο (όπως οι Αφρικανοί σκλάβοι που ο Κύριός μάς πρότεινε να χρησιμοποιήσουμε, νά αγοράσουμε και στη συνέχεια νά τούς μεταπωλήσουμε  στις αγορές της Βραζιλίας). Μια αξιοθαύμαστη σύγκλιση προθέσεων – και συμφερόντων – μεταξύ αυτού που έχει καθιερώσει ο Παντοδύναμος και αυτού που είναι προς όφελος των ανθρώπων, ειδικά εκείνων που γεννήθηκαν στην πλούσια και υπέροχη Αλβιώνα, ενός λαού προορισμένου για εμπόριο και επομένως ενός λαού προορισμένου να πραγματοποιήσει το θεϊκό σχέδιο. Από αυτή την άποψη, είναι σαφές ότι οι Άγγλοι – και ο Ντεφόε είναι ο κύριος αυτού του υπέρτατου εθνικού πεπρωμένου – είναι τα προνομιούχα όργανα της θεϊκής τάξης και, ταυτόχρονα, οι αποδέκτες του παγκόσμιου πλούτου, που τίθεται στη διάθεσή τους για τη μεγαλύτερη δόξα του Θεού. Δεν ξέρει κανείς αν πρέπει να θαυμάσει περισσότερο τη λεπτή συλλογιστική με την οποία αυτός ο λαός των εμπόρων, την εποχή της κοινοβουλευτικής μοναρχίας που γεννήθηκε από την εκδίωξη του τελευταίου καθολικού βασιλιά (James II Start το 1688), δικαιολόγησε μια σειρά επαναστατικών στροφών, οι οποίες ξεκίνησαν με τη δίκη και τον αποκεφαλισμό του Charles I, το 1649, ή το εξαιρετικό chutzpah με το οποίο προσποιήθηκε ότι καλύπτει την επιδίωξη των εμπορικών και οικονομικών συμφερόντων του. συχνά με ληστρικές μεθόδους, πίσω από την οθόνη της δόξας που οφείλεται στον Δημιουργό. Είναι ίσως αυτή η δεύτερη πτυχή που εντυπωσιάζει περισσότερο έναν καθολικό, ο οποίος δεν ξέρει πώς να εξηγήσει πώς μπορεί να γίνει εκμετάλλευση της θρησκείας, και με τέλεια καλή πίστη – η καλή πίστη των Πουριτανών! – μέχρι ένα τέτοιο σημείο: υποστηρίζοντας ότι η εκδίωξη ολόκληρων ηπείρων, το δουλεμπόριο, η γενοκτονία των αυτοχθόνων λαών που αντιστέκονται περισσότερο στην πρόοδο και ως εκ τούτου είναι «άχρηστοι» (όπως οι Τασμανοί), προληπτικοί πόλεμοι εναντίον εμπορικών αντιπάλων (όπως η προδοτική επίθεση στον δανικό στόλο στην Κοπεγχάγη το 1807 ή στον γαλλικό στόλο στο Mers-el-Kebir το 1940) και ακόμη και εθνοκάθαρση και απέλαση «ενοχλητικών» πληθυσμών (οι Γάλλοι άποικοι της Ακαδίας το 1755-63), μπορεί όλοι να είναι όχι μόνο δίκαιοι και νόμιμοι, αλλά ακόμη και άγιοι, που εκτελούνται στην υπηρεσία της θείας Πρόνοιας.
Ο Cortes και οι Αζτέκοι

Οι αποικιοκρατίες δεν είναι όλες ίδιες: σημειώστε τη διαφορά μεταξύ της ισπανικής «καθολικής» νοοτροπίας, η οποία είδε τη δόξα του Θεού στη μεταστροφή των ντόπιων, και των Αγγλοσαξόνων που στην αποικιοκρατία ήλπιζαν για τη δημιουργία μιας Νέας Ιερουσαλήμ σε μια «νέα» γη, των οποίων οι αρχικοί κάτοικοι έπρεπε να καταστούν αβλαβείς με κάποιο τρόπο!

Ένα άλλο πράγμα είναι εμφανές από αυτές τις συνθήκες: οι Βρετανοί, από την εποχή της βασίλισσας Ελισάβετ, μετά τα θεαματικά κουρσάρικα κατορθώματα του Φράνσις Ντρέικ(5) ενάντια στις ισπανικές αποικίες της Νότιας Αμερικής και μετά την ήττα της Αήττητης Αρμάδας το 1588, θεωρούσαν τους εαυτούς τους τον νέο εκλεκτό λαό, καθώς ο ίδιος ο Θεός είχε θέσει τον κόσμο στη διάθεσή τους για να πλουτίσουν. Σε κάθε αγγλική πολιτική και εμπορική δράση, καθώς και σε πολλά λογοτεχνικά έργα, όπως ο Ροβινσώνας Κρούσος, υπάρχει μια στενή ένωση υλικών και εγωιστικών κινήτρων και θρησκευτικών κινήτρων καλβινιστικής φύσης. Είναι ανώφελο να επαναλάβουμε όσα έχουν ήδη ειπωθεί από Μαξ Βέμπερ(6) στο κλασικό έργο του Η Προτεσταντική Ηθική και το Πνεύμα του Καπιταλισμού. Αντίθετα, θα θέλαμε να επισημάνουμε ότι αυτή η μεσσιανική νοοτροπία μεταφέρθηκε στη συνέχεια στους αποίκους των μελλοντικών Ηνωμένων Πολιτειών, τους οποίους θεωρούσαμε μια ολόκληρη ήπειρο, την Αμερική, που τέθηκε στη διάθεσή τους από τη θεία Πρόνοια, πάντα για τη μεγαλύτερη δόξα του Θεού. Σημειώστε τη διαφορά με την ισπανική νοοτροπία: οι Ίβηρες κατακτητές είδαν τη δόξα του Θεού στη μεταστροφή των ιθαγενών. οι Αγγλοσάξονες στη δημιουργία μιας Νέας Ιερουσαλήμ σε μια «νέα» γη, των οποίων οι αρχικοί κάτοικοι δεν ταίριαζαν στην εικόνα και επομένως έπρεπε να καταστούν αβλαβείς με κάποιο τρόπο. Οι Άγγλοι το έκαναν στην Ιρλανδία, στην οποία μαίνονταν για αιώνες, σχεδόν μέχρι το σημείο να την ερημώσουν. οι Αμερικανοί με τους κοκκινόδερμους. Και οι δύο ενήργησαν σε τέλειο συγχρονισμό με τον άλλο εκλεκτό λαό, τον παλαιότερο από όλους: αυτόν που, στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, με τον Σιωνισμό, ήθελε να διεκδικήσει τα δικαιώματα που ποτέ δεν ξεχάστηκαν από τον ίδιο τον Θεό...

 Φραντσέσκο Λαμεντόλα

  https://www-inchiostronero-it.translate.goog/la-provvidenza-secondo-robinson/?_x_tr_sl=it&_x_tr_tl=el&_x_tr_hl=el&_x_tr_pto=wapp

ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ

(1) Ο Ντάνιελ Ντεφόε (Daniel Defoe, 1660 - 24 Απριλίου 1731) ήταν Βρετανός συγγραφέας και δημοσιογράφος. Συχνά αναφέρεται ως ο πατέρας του αγγλικού μυθιστορήματος και είναι γνωστός καλύτερα ως συγγραφέας του Ροβινσώνα Κρούσου. Ο Ντεφόε γεννήθηκε στο δήμο Στόουκ Νιούινγκτον του Λονδίνου. Ο πατέρας του, Φρανσίσκο Φόε, ήταν μέλος της κοινωνίας των χασάπηδων, αλλά έμπορος κεριών. Ο Daniel άλλαξε το επώνυμό του από "Foe" στο πιο αριστοκρατικό "Defoe" γύρω στο 1703, φτάνοντας στο σημείο να δηλώσει σε μερικές περιπτώσεις ότι ήταν απόγονος της οικογένειας De Beau Faux
(2) Ο Μιγκέλ ντε Ουναμούνο ι Γιούγκο (Miguel de Unamuno y Jugo, 29 Σεπτεμβρίου 1864 – 31 Δεκεμβρίου 1936) ήταν Ισπανός ποιητής, φιλόσοφος, συγγραφέας, θεατρικός συγγραφέας και πολιτικός βασκικής καταγωγής, ο οποίος, ανανεώνοντάς τα, έφερε στο φιλοσοφικό επίπεδο τα πιο τυπικά μοτίβα του ισπανισμού, αν και σε μη συστηματικά έργα και σχεδόν πάντα λογοτεχνικής φύσης. Κανονικά, περιλαμβάνεται στο λογοτεχνικό κίνημα που ονομάζεται Γενιά του '98, μια έκφραση του ισπανικού λογοτεχνικού μοντερνισμού. Ήταν επίσης, από το 1931 έως το 1933, βουλευτής στο Κογκρέσο των Αντιπροσώπων, την ισπανική κάτω βουλή, εκλεγμένος στην εκλογική περιφέρεια της Σαλαμάνκα. «Θα κερδίσεις επειδή έχεις ωμή δύναμη σε αφθονία, αλλά δεν πρόκειται να πείσεις. Για να σε πείσω πρέπει να πείσεις και για να πείσεις ότι χρειάζεσαι κάτι που σου λείπει: λογική και δίκαιο στον αγώνα». (Ο Miguel de Unamuno σε ομιλία του στο Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα τον Οκτώβριο του 1936).
(4) Bernard de Mandeville (15 Νοεμβρίου 1670 - 21 Ιανουαρίου 1733) ήταν Ολλανδός γιατρός και φιλόσοφος. Ολλανδικής καταγωγής, έζησε συνεχώς από το 1693 στην Αγγλία. Ήταν διάσημος στην εποχή του ως σατιρικός ποιητής για το ποίημά του που γράφτηκε το 1705 στα αγγλικά με τον τίτλο The Grumbling Hive, ή Knaves Turn'd Honest και επανεκδόθηκε το 1714 με τον τίτλο Fable of the Bees: or, Private Vices, Publick Benefits δημόσιες αρετές). Ο τόμος επανεκδόθηκε στη συνέχεια, σε διευρυμένη έκδοση το 1723 και στην τελική έκδοση, με περαιτέρω προσθήκες, το 1724. "Η απάτη, η πολυτέλεια και η υπερηφάνεια πρέπει να ζήσουν, όσο λαμβάνουμε τα οφέλη τους: η πείνα είναι μια φοβερή μάστιγα, χωρίς αμφιβολία, αλλά ποιος μπορεί να χωνέψει και να ευημερήσει χωρίς αυτήν;" (B.de Mandeville, Ο μύθος των μελισσών)
(5) Ο Σερ Φράνσις Ντρέικ (Sir Francis Drake, 13 Ιουλίου 1540 - 29 Ιανουαρίου 1596) ήταν Άγγλος κουρσάρος, θαλασσοπόρος και πολιτικός. Ήταν ο πρώτος Άγγλος που έκανε τον περίπλου του πλανήτη, από το 1577 έως το 1580, και χρίστηκε ιππότης κατά την επιστροφή του από τη βασίλισσα Ελισάβετ Α ́. Ήταν ο δεύτερος στην ιεραρχία του αγγλικού στόλου που νίκησε την Αήττητη Αρμάδα το 1588. Γεννήθηκε στο Ντέβον της Αγγλίας, γιος προτεσταντών αγροτών. Κατά τη διάρκεια των καθολικών ταραχών του 1549, η οικογένεια αναγκάστηκε να καταφύγει στο Κεντ. Σε ηλικία περίπου 13 ετών ο Φραγκίσκος βγήκε στη θάλασσα με εμπορικό πλοίο και έγινε καπετάνιος του πλοίου σε ηλικία 20 ετών. Πέρασε την αρχή της καριέρας του ακονίζοντας τις ικανότητές του στους ελιγμούς στα δύσκολα νερά της Βόρειας Θάλασσας και τελικά, μετά το θάνατο του καπετάνιου για τον οποίο διοικούσε, έγινε καπετάνιος του δικού του σκάφους.
(6) Ο Καρλ Εμίλ Μαξιμίλιαν Βέμπερ (Karl Emil Maximilian Weber, 21 Απριλίου 1864 - 14 Ιουνίου 1920) ήταν Γερμανός κοινωνιολόγος, φιλόσοφος, οικονομολόγος και ιστορικός. Θεωρείται ένας από τους ιδρυτές της σύγχρονης μελέτης της κοινωνιολογίας και της δημόσιας διοίκησης. Ξεκίνησε την ακαδημαϊκή του καριέρα στο Πανεπιστήμιο Humboldt στο Βερολίνο. Αργότερα εργάστηκε στο Πανεπιστήμιο Albert Ludwigs του Freiburg, στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης και στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου. Μια σημαντική προσωπικότητα στη γερμανική πολιτική της εποχής του, ήταν σύμβουλος των Γερμανών διαπραγματευτών κατά τη διάρκεια της Συνθήκης των Βερσαλλιών (1919) και της επιτροπής που ήταν επιφορτισμένη με τη σύνταξη του Συντάγματος της Βαϊμάρης.