Το παιχνίδι της μετανάστευσης και οι δρόμοι της Ευρώπης

Κλαούντιο Έρμπα

Πηγή: Forumgeopolitica

Από τη Μαυριτανία μέχρι τη Μάγχη, ένα ντοκιμαντέρ με κρυφή κάμερα ακολουθεί ένα κανάλι μετανάστευσης που οι θεσμοί ισχυρίζονται ότι καταπολεμούν συνεχίζοντας να το χρηματοδοτούν.

Ένα νέο ντοκιμαντέρ, γυρισμένο με κρυφή κάμερα, μόλις κυκλοφόρησε, καταρρίπτοντας τις προσεκτικά διατηρημένες ψευδαισθήσεις γύρω από την μεταναστευτική κρίση στην Ευρώπη. Σε παραγωγή της ερευνητικής ομάδας Muckraker και με τίτλο «Αντικαθιστώντας την Ευρώπη», η ταινία ακολουθεί τη διαδρομή της Δυτικής Αφρικής από τους κόμβους κυκλοφορίας στη Μαυριτανία, μέσω των Καναρίων Νήσων και της ηπειρωτικής Ισπανίας, στη συνέχεια διασχίζοντας τα γαλλικά σύνορα, πριν κατευθυνθεί προς το Ηνωμένο Βασίλειο, διασχίζοντας τη Μάγχη. Αυτό που στην πραγματικότητα δείχνει δεν είναι σκηνές ανθρωπιστικής έκτακτης ανάγκης, χάος εν καιρώ πολέμου ή πραγματικές και επικείμενες απειλές, αλλά μάλλον καταγράφει ένα προσεκτικά διαχειριζόμενο δίκτυο, που υποστηρίζεται από χρήματα των φορολογουμένων, ΜΚΟ, διεθνείς οργανισμούς και κυβερνήσεις που ισχυρίζονται δημόσια ότι θέλουν να σταματήσουν τη ροή, ενώ διακριτικά κάνουν ό,τι μπορούν για να διασφαλίσουν τη συνέχισή της.

Οι πιο εντυπωσιακές ομολογίες της ταινίας προέρχονται απευθείας από εκείνους που βρίσκονται στην καρδιά του συστήματος. Ένας υπάλληλος του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (ΔΟΜ), ο οποίος λειτουργεί υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, δηλώνει μπροστά στην κάμερα ότι η Ισπανία εγκαταλείπει σκόπιμα τα σκάφη για να διατηρήσει τις αφίξεις, επειδή η προκύπτουσα χρηματοδότηση από την ΕΕ είναι πολύ επικερδής για να αγνοηθεί. Μια μεγάλη καθολική ΜΚΟ, η ACCEM, η οποία έλαβε περίπου 225 εκατομμύρια ευρώ το 2024, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων προήλθε από το ισπανικό κράτος, αποδεικνύεται ότι οργανώνει τη μεταφορά των αφίξεων από τα νησιά στην ηπειρωτική χώρα, στεγάζοντάς τους και πληρώνοντάς τους μηνιαία επιδόματα. Ακτιβιστές ανοίγουν κυριολεκτικά το δρόμο για τους μετανάστες για να τους βοηθήσουν να ξεφύγουν από την ισπανική αστυνομία και να βρουν τον δρόμο τους προς τη Γαλλία. Στη συνέχεια, χρηματοδοτούμενα από το δημόσιο κέντρα επισκεπτών τους φροντίζουν με ελάχιστες διοικητικές διατυπώσεις. Η συνολική εικόνα είναι αυτή των θεσμικών κινήτρων που επιβραβεύουν τον όγκο και όχι τον έλεγχο.

Είναι το λειτουργικό σύστημα στο οποίο, στην πράξη, βασίζεται η μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ εδώ και χρόνια, και οι συνέπειές της είναι πλέον ορατές στους δρόμους. Αυτόν τον μήνα, η Γαλλία βίωσε μερικές από τις χειρότερες αστικές βιαιότητες εδώ και δεκαετίες. Αυτό που ξεκίνησε με φοιτητικές διαδηλώσεις κατά της υποβάθμισης των σχολείων και του κόστους ζωής κλιμακώθηκε σε ένα εκτεταμένο κύμα εμπρησμών, λεηλασιών και επιθέσεων σε ιδιωτική και δημόσια περιουσία. Στη Λιμόζ, ένα δημαρχείο του 19ου αιώνα καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό από πυρκαγιά. Δημαρχεία και δημόσια κτίρια από τη Λιλ μέχρι τη Μασσαλία έχουν γίνει στόχος. Περισσότεροι από 1.200 αστυνομικοί έχουν τραυματιστεί μέχρι σήμερα, και χιλιάδες επιχειρήσεις έχουν υποστεί ζημιές και λεηλατηθεί. Η κλίμακα των ζημιών έχει ωθήσει πολλούς κατοίκους να περιγράψουν τις γειτονιές τους ως εμπόλεμες ζώνες.

Η Ιταλία έχει βιώσει παρόμοιες αναταραχές, όπως και η Ισπανία, το Βέλγιο και, πιο πρόσφατα, η Γερμανία, όπου ξέσπασε βία το περασμένο Σαββατοκύριακο. Σε όλη την ήπειρο, το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και γίνεται αδιαμφισβήτητο ότι κάτι πραγματικά δεν πάει καλά στην Ευρώπη.

Τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης έχουν επιδείξει αξιοσημείωτη συνέπεια στην δημοσιογραφία τους. Ένα πρόσφατο άρθρο του Reuters, για παράδειγμα, αποδίδει την πυρκαγιά στη Γαλλία και την γενικότερη άνοδο αυτών που αποκαλεί «ακροδεξιά» κόμματα κυρίως στην οργή για τις αυξανόμενες τιμές των καυσίμων που συνδέονται με τη σύγκρουση στο Ιράν. Σίγουρα, η αύξηση του κόστους ενέργειας είναι πολύ πραγματική και επώδυνη, και ναι, αυτός ο εντελώς περιττός πόλεμος κάνει τη ζωή όλων πιο δύσκολη και ακριβή. Ωστόσο, αυτή είναι μόνο μία πτυχή μιας πολύ βαθύτερης αποτυχίας, και σίγουρα δεν εξηγεί την άνοδο της «ακροδεξιάς», ειδικά επειδή τα κόμματα που βιώνουν αυτά τα κέρδη σε δημοτικότητα έχουν κοινό σημείο μια πολιτική που υποστηρίζουν για πάνω από μια δεκαετία: τη μεταρρύθμιση του μεταναστευτικού συστήματος.

Τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης υποβαθμίζουν ή αγνοούν τον δημογραφικό και πολιτιστικό μετασχηματισμό που προκαλείται από τα υψηλά και επίμονα επίπεδα μετανάστευσης χαμηλής ειδίκευσης, τις παράλληλες κοινωνίες που έχουν σχηματιστεί σε πολλές αστικές περιοχές, την πίεση στη στέγαση, τα σχολεία, τα νοσοκομεία και τα συστήματα κοινωνικής προστασίας, και την επακόλουθη διάβρωση της εμπιστοσύνης μεταξύ των πολιτών και των θεσμών που τους κυβερνούν. Όταν η κοινή γνώμη αντιδρά στις σωρευτικές επιπτώσεις αυτών των πολιτικών, η προτιμώμενη εξήγηση παραμένει η οικονομική δυσπραγία ή ο «λαϊκισμός», παρά οι ίδιες οι πολιτικές.

Αυτό δεν είναι τυχαίο. Επί χρόνια, ο κυρίαρχος λόγος παρουσίαζε τη μαζική μετανάστευση ως αναπόφευκτη και ηθικά ακαταμάχητη, ενώ οποιαδήποτε σοβαρή συζήτηση για το δημοσιονομικό, κοινωνικό και ασφαλιστικό της κόστος έχει θεωρηθεί παράνομη. Το αποτέλεσμα είναι ένα αυξανόμενο χάσμα μεταξύ του επίσημου λόγου και της βιωμένης πραγματικότητας. Οι άνθρωποι το παρατηρούν αυτό όταν τα σχολεία σε ορισμένες γειτονιές γίνονται μη διαχειρίσιμα, όταν οι δημόσιοι χώροι φαίνονται λιγότερο ασφαλείς, όταν η στέγαση γίνεται μη προσιτή και όταν το κράτος πρόνοιας καλείται να υποστηρίξει τόσο έναν γηράσκοντα ιθαγενή πληθυσμό όσο και μια συνεχή εισροή νέων δικαιούχων. Το παρατηρούν επίσης αυτό όταν τα μέσα ενημέρωσης και η πολιτική τάξη επιμένουν ότι το κύριο πρόβλημα έγκειται στην ίδια τους την αντίδραση, όχι σε αυτό στο οποίο αντιδρούν.

Ένα συγκλονιστικό παράδειγμα αυτής της κραυγαλέας απόδοσης ευθυνών στο θύμα σημειώθηκε κατά τη διάρκεια των ταραχών στη Γαλλία πριν από λίγες εβδομάδες. Σε ένα βίντεο που κυκλοφόρησε ευρέως στο διαδίκτυο, η Μπετίνα Ζουρλί, υποστηρικτής του ακροαριστερού κόμματος του Μελανσόν, η οποία αυτοαποκαλείται «δημοσιογράφος» και κατέχει πτυχίο στις σπουδές φύλου, συνελήφθη από μια γυναίκα που είπε ότι οι ταραξίες την απείλησαν να τη βιάσουν αφού προσπάθησε να τους εμποδίσει να λεηλατήσουν ένα κατάστημα ενώ βρισκόταν στον όροφο του διαμερίσματός της με το μωρό της. Η απάντηση της Ζουρλί ήταν: «Αυτές είναι παράπλευρες απώλειες... Η επανάσταση δεν είναι ειρηνική. Δεν μένει εντός ορίων».

Έχουν επίσης αναφερθεί μαρτυρίες και εικόνες που δείχνουν τους λεγόμενους «ταραξίες» της Αντίφα, οι οποίοι στην πραγματικότητα φαινόταν να είναι αστυνομικοί με πολιτικά που ενεργούσαν ως προβοκάτορες. Ο ισχυρισμός ήταν ότι τα άτομα με μάσκες διέπραξαν καταστροφικές ή βίαιες πράξεις (έβαλαν φωτιά σε κάδους απορριμμάτων, έριξαν βλήματα) και στη συνέχεια κινήθηκαν προς ή συνοδεύτηκαν πίσω από τις γραμμές της αστυνομίας. Βίντεο και μαρτυρίες, συμπεριλαμβανομένων των ταραχών της 24ης Οκτωβρίου σε πόλεις όπως το Μονπελιέ, η Νίκαια και η Νανσί, έδειξαν ακροδεξιές ομάδες να επιτίθενται σε διαδηλωτές πριν υποχωρήσουν πίσω από τις γραμμές της αστυνομίας ή αλληλεπιδράσουν με αυτές. Ενώ αυτές οι πληροφορίες παραμένουν μη επαληθευμένες από γαλλικούς φορείς επαλήθευσης γεγονότων, σημειώνεται ότι αστυνομικοί με πολιτικά ενήργησαν μέσα στο πλήθος των διαδηλωτών. Αυτή είναι μια νόμιμη και κοινή πρακτική στο πλαίσιο του γαλλικού δόγματος δημόσιας τάξης, κυρίως για τον σκοπό της συλλογής πληροφοριών και της πραγματοποίησης στοχευμένων συλλήψεων.

Αυτό που είναι σαφές είναι ότι υπάρχουν στοιχεία εντός του κράτους και σίγουρα εντός των πολιτικών κομμάτων που θέλουν να δουν τις πόλεις τους να γίνονται καπνός και τους πολίτες τους να γίνονται θύματα. Αυτοί οι άνθρωποι θέλουν στην πραγματικότητα να δουν τις ειρηνικές διαδηλώσεις να εκφυλίζονται. Χαίρονται με τη βία και ελπίζουν για περισσότερη, μέχρι που η κατάσταση φτάνει σε οριακό σημείο και ο εμφύλιος πόλεμος γίνεται ένα απολύτως πιθανό σενάριο. Απολαμβάνουν την καταστροφή, στρέφοντας τη μία ομάδα εναντίον της άλλης, υποδαυλίζοντας μίσος και διχασμό, και θα ικανοποιηθούν μόνο όταν δεν υπάρχει τίποτα άλλο να καεί.

Η Ευρώπη δεν βιώνει μια σειρά μεμονωμένων διαδηλώσεων κατά του κόστους ζωής που θα ωφελούσαν κατά λάθος μερικά πολιτικά κόμματα. Υποφέρει από τις προβλέψιμες συνέπειες μιας μακροχρόνιας πολιτικής δημογραφικής αλλαγής, που εφαρμόζεται χωρίς δημοκρατική συναίνεση και με τη βία. Οι υπεύθυνοι όχι μόνο δεν δείχνουν καμία λύπη, ντροπή ή ενοχή, αλλά αντλούν και γνήσια χαρά από αυτό. Παρακολουθούμε τον Παλιό Κόσμο να πεθαίνει μπροστά στα μάτια μας, και δεν είναι θάνατος που προκλήθηκε από ξένο χέρι, είναι αυτοκτονία.

Il gioco migratorio e le strade d'Europa

Η τρέλα επιστρέφει

Enrico Tomaselli

Πηγή: Red Jackets

Ενώ είναι αλήθεια ότι το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών έχει δημιουργήσει κάποια αναταραχή εντός της κυβέρνησης Τραμπ και ότι η δυσαρμονία και η συχνή ασάφεια των φωνών αποτελούν μέρος μιας τακτικής, σε ορισμένες περιπτώσεις νομίζω ότι μπορούμε να δηλώσουμε με μεγαλύτερη σιγουριά τις πραγματικές προθέσεις. Χθες, για παράδειγμα, ο Τραμπ έκανε μια από τις χαρακτηριστικές του δηλώσεις, με στόχο να ηρεμήσει την αγορά πετρελαίου: «Είναι πολύ απίθανο να επιστρέψουμε σε πόλεμο με το Ιράν εάν συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις». Πράγματι, το αργό πετρέλαιο Brent υποχώρησε κατά 84 σεντς, φτάνοντας τα 98,48 δολάρια το βαρέλι. Στην πραγματικότητα δεν είναι τίποτα σημαντικό, είμαστε λίγο κάτω από τα 100 δολάρια, αλλά αυτό είναι ένα ψυχολογικό όριο. Και, ωστόσο, αντιστάθμισε το γεγονός ότι, εδώ και λίγες ημέρες, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ξαναρχίσει να εξαπολύουν μεμονωμένες, σποραδικές επιθέσεις εναντίον ιρανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Αλλά το αντίλογο του Ρούμπιο μας λέει την αλήθεια. Ο Υπουργός Εξωτερικών, μάλιστα, είπε ότι «οι απαιτήσεις του Ιράν δεν είναι απλώς απαράδεκτες, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις εξωφρενικές και γελοίες, και στην πραγματικότητα μη ρεαλιστικές». Μια σαφής και ολοκληρωτική απόρριψη των διαπραγματεύσεων, λοιπόν. Και αρκεί να συγκρίνουμε αυτές τις δηλώσεις με το σχόλιο του Τραμπ («αν συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις») για να καταλάβουμε πού οδηγείται αυτό.
Επιπλέον, είναι από καιρό σαφές ότι απλώς δεν υπάρχει περιθώριο για μια αμοιβαία ικανοποιητική συμφωνία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν την πολυτέλεια να αποδεχτούν πραγματικά τους όρους του Μνημονίου Συνεργασίας που υπέγραψε ο Τραμπ τον Ιούνιο - το οποίο, παρεμπιπτόντως, λέει πολλά σε ολόκληρο τον κόσμο για την αξιοπιστία της Αμερικής.
Ανίκανη να επιτύχει ειρήνη, η Ουάσιγκτον θα πάει σε πόλεμο, ελπίζοντας ανόητα ότι οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις θα οδηγήσουν σε διαφορετικό αποτέλεσμα.
Η πολιτική κατάσταση στο Ισραήλ υποδηλώνει επίσης ότι αυτό το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς πιθανό, αλλά πολύ πιθανό. Όπως ήταν εύκολα προβλέψιμο, η πιθανότητα σχηματισμού κυβέρνησης από τον Άιζενκοτ με εξωτερική υποστήριξη από τα αραβικά κόμματα έχει ήδη εξανεμιστεί. Στην πραγματικότητα, έχει επανειλημμένα επαναλάβει απαράδεκτες προϋποθέσεις. Και παρόλο που ένα είδος ανταρτοπόλεμου συνεχίζεται μεταξύ των δύο σιωνιστικών στρατοπέδων, το καθένα προσπαθώντας να αποσπάσει κομμάτια από το άλλο, το αναδυόμενο σενάριο - το οποίο διακηρύσσεται ως επιθυμητό από τον Ισραηλινό Πρόεδρο Χέρτζογκ και πιθανότατα είναι επίσης ευπρόσδεκτο από τον Τραμπ - είναι αυτό μιας κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Το ερώτημα παραμένει αν τα κόμματα των Σμότριτς και Μπεν Γκβιρ θα συμμετάσχουν σε αυτό, και πάνω απ' όλα, ο ρόλος του Νετανιάχου - του οποίου η δικαστική θέση απαιτεί ακριβείς εγγυήσεις.
Περιττό να πούμε ότι δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από έναν καλό πόλεμο για να επιλυθούν μαγικά αυτές οι διαφορές, στο όνομα της έκτακτης ανάγκης.
Η άλλη απίστευτη δήλωση του Τραμπ -η μερικές φορές πραγματικά εξαιρετική του αυθάδεια- μπορεί επίσης να ερμηνευτεί με τον ίδιο τρόπο. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι αναμένει από τους περιφερειακούς συμμάχους του να αποζημιώσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες για το κόστος που προέκυψε στον πόλεμο με το Ιράν: «Οι χώρες που προστατεύσαμε θα μας αποζημιώσουν για όλο το κόστος που προέκυψε στον πόλεμο, γιατί χωρίς εμάς, δεν θα υπήρχαν». Αν μου επιτρέπετε τα γαλλικά μου, αυτό είναι πραγματικά αποκαλυπτικό. Αλλά σε μια εποχή που η αντίθεση του Κογκρέσου και της αμερικανικής κοινής γνώμης σε αυτόν τον πόλεμο αυξάνεται, η προσπάθεια να υποστηρίξουμε ότι το κόστος θα το επωμιστούν άλλοι θα μπορούσε να βοηθήσει στην άμβλυνση του πλήγματος.
Ο Τραμπ σίγουρα θα προσπαθήσει μέχρι το τέλος να εξασφαλίσει κάποιο διαπραγματευτικό αποτέλεσμα - συναντάται σήμερα με τον πρωθυπουργό του Κατάρ - αλλά όπως αναφέρθηκε, τα περιθώρια είναι πρακτικά ανύπαρκτα. Επομένως, δεν υπάρχει άλλη επιλογή από το να επιστρέψουμε στις στρατιωτικές επιθέσεις. Από την οπτική του γωνία, όταν λέει ότι οι Ιρανοί είναι «τρελοί», είναι ειλικρινής: το γεγονός ότι δεν θα κάνουν ούτε εκατοστό, ότι επιμένουν να υποβάλλουν «απαράδεκτες» απαιτήσεις, πρέπει να του φαίνεται τρέλα. Κάτι που πιθανώς συμβάλλει στην οργή του και τον ωθεί να κάνει —αυτός—μιά  τρέλα.

Torna la follia

«Ἒ,τί νομίζεις; Θά ἀφήσω τίς Τουρκάλες νά λούσουν αὐτήν πού βάπτισα;»(Από τον βίο του Οσίου Αρσενίου του Καππαδόκου)

                                                      

Mιὰ ἀπὸ τὶς γυναῖκες τοῦ Μουσουλμάνου ποὺ ἔμενε στὰ Φάρασα, ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμία της νὰ βαπτισθῆ στὴν μητέρα τῆς κ. Ἀγάθης ποὺ μοῦ ἔδωσει τὰ στοιχεῖα αὐτά. Ἐκείνη τὸ ἀνέφερε στὸν Πατέρα Ἀρσένιο καὶ ὁ Πατὴρ τῆς εἶπε νὰ τὴν φέρνη κρυφά στό σπίτι της νὰ τὴν κατηχήση, καὶ νὰ γίνη ἡ Νουνά της.
Μετὰ ἀπὸ τὴν κατήχηση τὴν βάπτισε καὶ τὴν ὀνόμασε Ἐλευθερία. Εἶχε δὲ κοινωνήσει ἐν ὅλῳ τρεῖς-τέσσερις φορές μόνον, καὶ αὐτὲς κρυφά, καὶ ζοῦσε ὅπως οἱ κρυφοί Χριστιανοί.

Ἀπὸ τὴν στιγμὴ ποὺ βαπτίσθηκε ἡ Ἐλευθερία, ἔκανε τὴν ἀδιάθετη καὶ ἔτσι δὲν μόλυνε τὸ Ἅγιο Βάπτισμα μὲ τὸν Τοῦρκο ἄνδρα της. Ἐπειδή δυσκολευόταν στὸ ἄπιστο περιβάλλον τοῦ σπιτιοῦ της, ὁ καλός Θεὸς γρήγορα τὴν ἐλευθέρωσε καὶ τὴν πῆρε κοντά Του. Ἀρρώστησε ξαφνικὰ καὶ ἔμεινε λίγες μέρες κατάκοιτη. Ζήτησε ἡ καημένη νὰ κοινωνήση, ἀλλὰ ἦταν δύσκολο γι’ αὐτὴν νὰ πάη στὸν Χατζεφεντῆ, ὅπως πιὸ δύσκολο ἦταν νὰ πάη ὁ Χατζεφεντῆς στὸ σπίτι της, γιὰ νὰ τὴν κοινωνήση σὰν κρυφή Χριστιανή. Δὲν τὴν ἄφησε ὅμως ἀκοινώνητη ὁ καλός Πατέρας. Πῆρε ἕνα πολύ μικρό μήλο, ἄνοιξε μιὰ τρυπούλα, ἔβαλε μέσα λίγο Ἅγιο Ἅρτο καὶ πάλι τὸ ἔκλεισε τὸ μῆλο. Εἶπε μετὰ στὴν Νουνά της νὰ πάη νὰ τὴν ἐπισκεφθῆ καὶ μὲ τρόπο νὰ τῆς τὸ δώση, γιὰ νὰ κοινωνήση. Ἡ Νουνά της τὸ πῆρε μὲ εὐλάβεια καὶ χαρὰ στὰ χέρια της καὶ μὲ σταυρωμένα τὰ χέρια στὸ στήθος πῆγε καὶ τὴν ἐπισκέφθηκε.

Ἡ Ἐλευθερία, σὰν νεοφώτιστη που ήταν, τὸ διαισθάνθηκε καὶ μὲ ἄλλοιωμένο πρόσωπο τῆς εἶπε: «ὁ Χριστός, ἡ ψυχή μου», ἐνῶ δὲν περνοῦσε ἀπὸ τὸν νοῦ της ὅτι μποροῦσε ἡ Νουνά της νὰ τῆς πάη Ἅγιον Ἄρτο. Ἐκείνη ἔβγαλε μετὰ τὸ μῆλο καὶ τῆς τὸ ἔδωσε, καὶ ἔτσι κοινώνησε ἡ εὐλογημένη ψυχή.

Μετὰ ἀπὸ τὴν Θεία Κοινωνία ἄρχισε νὰ παραδίδη καὶ τὴν ψυχή της στὸν Χριστό. Ἔτρεξε ἀνήσυχη ἡ Νουνά της στὸν Πατέρα Ἀρσένιο καὶ τοῦ λέει:
– Τὴν εὐχή σου νὰ ἔχω, Χατζεφεντῆ, ἡ Ἐλευθερία πέθανε. Τί θὰ γίνη τώρα; Θὰ τὴν πλύνουν οἱ Τουρκάλες!
– Μὴν ἀνησυχῆς, τῆς ἀπάντησε.
Ἐκείνη πάλι τὰ ἴδια:
– Τί θὰ γίνη, Χατζεφεντῆ;
Ὁ Πατήρ τῆς λέει:
– Ἄσε, θὰ θεωρηθή ἕνα μπάνιο.

Ἡ Νουνά της ὅμως ἀνησυχοῦσε γι’ αὐτό, γιατί οἱ Μουσουλμάνοι τὸ μπάνιο ποὺ κάνουν στὸν πεθαμένο τὸ θεωροῦν βάπτισμα καὶ πιστεύουν ὅτι συγχωροῦνται ὅλες οἱ ἁμαρτίες τοῦ νεκροῦ, ποὺ ἔκανε ζωντανός! Πλάνη φυσικὰ καὶ μάλιστα χονδρή! Ἐπειδὴ λοιπὸν συνέχεια ἐνοχλοῦσε τὸν Πατέρα Ἀρσένιο ἡ Νουνά της γι’ αὐτὸ τὸ θέμα, άναγκάσθηκε τότε ὁ Πατήρ νὰ τῆς πῆ:
«Ἒ, τί νομίζεις; Θὰ ἀφήσω τὶς Τουρκάλες νὰ λούσουν αὐτὴν ποὺ βάπτισα;», καὶ ἔκανε συνέχεια προσευχὴ γιὰ τὴν Ἐλευθερία.

Τί συνέβη λοιπόν; Ὅλες αὐτὲς τὶς ἡμέρες, ὅσες Τουρκάλες ἅπλωναν τὰ χέρια, γιὰ νὰ πλύνουν τὸ σῶμα τῆς νεκρῆς Χριστιανῆς, τὰ χέρια τους ἔμεναν ἀκίνητα. Ἔτσι ἀναγκάσθηκαν νὰ τὴν θάψουν, χωρίς νὰ τὴν πλύνουν, στο Τούρκικο κοιμητήρι. Ὁ Χατζεφεντῆς τῆς διάβασε ἀπὸ μακριά τὴν νεκρώσιμη ἀκολουθία καὶ ἐξακολουθοῦσε νὰ προσεύχεται.

Καὶ νά, ἐπακολουθεῖ καὶ ἄλλο γεγονός: Ἅρχισε κάθε βράδυ νὰ παρουσιάζεται ἡ Ἐλευθερία στὸ σπίτι της καὶ νὰ τοὺς κάνη ἄνω-κάτω, καὶ τὰ πράγματα τοῦ σπιτιοῦ νὰ τὰ πετάη ἀγανακτισμένη καὶ νὰ τοὺς λέη:
«Γιατί μὲ βασανίζετε ἐδῶ στὴν κόλαση, στὸ κοιμητήρι σας; Γρήγορα νὰ μὲ βγάλετε ἀπὸ ἐδῶ καὶ νὰ μὲ πᾶτε στὸ σπίτι μου, στο Κοιμητήρι τῶν Χριστιανῶν».


Αὐτὸ δὲ γινόταν μέρες συνέχεια, μέχρι ποὺ δὲν ἄντεξε πιὰ ἡ τουρκικὴ οἰκογένεια καὶ πῆγαν στὸν Πατέρα ᾿Αρσένιο καὶ τοῦ εἶπαν:
– Χατζεφεντῆ, τὴν εὐχή σου νὰ ἔχουμε, πολὺ ὑποφέρουμε στὸ σπίτι μας ἀπὸ τὴν πεθαμένη γυναίκα. Βοήθησέ μας! Μόνον ἐσὺ θὰ βρῆς τὴν ἄκρη. Συνέχεια κάθε βράδυ μᾶς βασανίζει καὶ μᾶς κάνει τὸ σπίτι ἄνω-κάτω καὶ μᾶς λέει νὰ τὴν θάψουμε στο δικό σας τὸ Κοιμητήρι. Φαίνεται, αὐτὴ ἀγαποῦσε τὴν δική σας θρησκεία.

Ὁ Πατήρ ἀπάντησε στὸν Τοῦρκο ἄνδρα της:
– Τί μὲ ρωτᾶς ἐμένα; Ἐγὼ εἶμαι Ἕλληνας καὶ ἐσὺ Τοῦρκος· ὅ,τι θέλεις κάνεις.

Ἐκεῖνος ἀπάντησε:
– Ὄχι, Χατζεφεντῆ, δὲν θέλω νὰ κάνω τίποτε χωρίς τὴν εὐλογία σου.

Τότε ὁ Πατήρ Ἀρσένιος τοῦ εἶπε:
– Θὰ σοῦ κάνουμε μιὰ οἰκονομία. Ξεθάψτε την ἐσεῖς καὶ φέρτε την νὰ τὴν θάψουμε σὲ μιὰν ἄκρη τοῦ δικού μας Κοιμητηρίου.
Ὅπως καὶ ἔγινε.

Μετὰ ἐμφανίστηκε χαρούμενη ἡ Ἐλευθερία στὸ τούρκικο σπίτι καὶ τοὺς ἔδωσε εὐχές: «Νὰ ζήσετε χίλια χρόνια! Τώρα βρίσκομαι στὸν Παράδεισο, στὸ φῶς καὶ στὰ καλὰ τοῦ Θεοῦ».
Μ’ αὐτὸν τὸν τρόπο, τὸν θεϊκό, ποὺ ἐνεργοῦσε ὁ Χατζεφεντῆς, ἡμέρευε τοὺς βαρβάρους Τούρκους καὶ τοὺς προβλημάτιζε μὲ τὴν ὁλοφάνερη ἐνέργεια τῆς ὀρθῆς πίστεως τῶν Χριστιανῶν, καὶ ἔτσι προφύλαγε τοὺς πιστοὺς ἀπὸ τοὺς ἀπίστους ἐκεῖνα τὰ δύσκολα χρόνια, γιὰ νὰ μὴ δημιουργοῦν προβλήματα στοὺς Χριστιανούς. Τὴν εὐχή του νὰ ἔχουμε. Ἀμήν.

Γέροντος Παϊσίου Ἁγιορείτου, «Ὁ Ἅγιος Ἀρσένιος ὁ Καππαδόκης», ἐκδ. Ι. Ἡσυχαστηρίου Εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης ὁ Θεολόγος, Σουρωτὴ Θεσ/νίκης 2014, σελ.127-130
orthodoxia.gr
ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ: «Ἒ,τί νομίζεις; Θά ἀφήσω τίς Τουρκάλες νά λούσουν αὐτήν πού βάπτισα;»(Από τον βίο του Οσίου Αρσενίου του Καππαδόκου)

Η τελευταία φωτογραφία τού Αγίου Νεκταρίου.

 

Ενάμισυ μήνα πριν από την κοίμησή του, αποχαιρέτισε το μοναστήρι του και μετέβη για τελευταία φορά στη μονή Χρυσολεόντισσας.

Λίγες μέρες αργότερα νοσηλεύτηκε
στο Αρεταίειο Νοσοκομείο.

Εκεί, στην πτέρυγα απόρων, στις 8 Νοεμβρίου του 1920,
ο διωκόμενος, ο κατασυκοφαντημένος Νεκτάριος, ο Άγιος της ανεξικακίας και της πραότητας, άφησε την τελευταία του πνοή μέσα σε δυνατούς πόνους.

"Εις εμέ το λέγεις Κύριε; Εις εμέ;"
ήταν τα τελευταία λόγια του.

Προφανώς, έβλεπε εκείνη την στιγμή τον ίδιο τον Χριστό να τον καλωσορίζει κοντά του. Όπως σε όλη του τη ζωή, έτσι και κείνη την έσχατη, επιθανάτια στιγμή, δεν θεωρούσε τον εαυτό του άξιο να του απευθύνει το λόγο ο Χριστός και μάλιστα να τον προσκαλεί στη Βασιλεία του.

Άκρα ταπείνωση.

ΠΗΓΗ

Το ψέμα του «κόσμου χωρίς σύνορα»: ο φιλελευθερισμός διαλύει τις πατρίδες για το κέρδος.

Fabrizio Fratus -

Πηγή: PoliticoWeb

Η αφήγηση ενός παγκόσμιου «κοινού σπιτιού» αποκρύπτει τον σχεδιασμό του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού: τη μετανάστευση ως εφεδρικό στρατό, τους μειωμένους μισθούς και τις ταυτότητες που διαλύονται στον απόλυτο καταναλωτή. Η υπεράσπιση των πατρίδων είναι αντίσταση.

Υπάρχει μια γλυκανάλατη, πανταχού παρούσα αφήγηση στις τηλεοπτικές εκπομπές και τις επιτυχίες, μια αφήγηση που παρουσιάζει τον πλανήτη ως ένα απέραντο «κοινό σπίτι» όπου κάθε σύνορο είναι ένα αρχαϊκό υπόλειμμα και κάθε τόπος είναι, εξ ορισμού, το σπίτι όλων. Είναι ο θρίαμβος ενός αόριστου και επιφανειακού διεθνισμού που τραγουδά για την παγκόσμια αδελφοσύνη ενώ σβήνει τις διαφορές. Πίσω από αυτό το κάλυμα ζαχαρωμένης φιλανθρωπίας κρύβεται η πιο κολοσσιαία απάτη της εποχής μας: η κυνική και υπολογισμένη λειτουργία με την οποία ο καπιταλιστικός φιλελευθερισμός αναδιαμορφώνει το πρόσωπο του κόσμου προς όφελος του κέρδους.

Η πατρίδα δεν είναι μια διεύθυνση: είναι ιστορία, γλώσσα και θυσία

Η υποβάθμιση της πατρίδας σε έναν απλό εναλλάξιμο γεωγραφικό χώρο αποτελεί μια σοβαρή πράξη ιστορικής άρνησης. Κάθε γη, κάθε έθνος, είναι ο μοναδικός καρπός γενεών θυσιών, αγώνων, παραδόσεων, γλώσσας και πολιτισμού που διαμορφώθηκαν με την πάροδο του χρόνου. Η σκέψη ότι τα πάντα βρίσκονται παντού, ότι οι ταυτότητες είναι εναλλάξιμα ενδύματα που μπορούν να αποβληθούν κατά βούληση, δεν είναι μια πράξη πνευματικής ανοιχτότητας, αλλά το ακριβώς αντίθετο: είναι η απόλυτη τυποποίηση.

Ο κόσμος χωρίς σύνορα είναι βολικός για τους μάστορες του ατμού

Όταν η ποικιλομορφία των λαών διαλύεται σε ένα μεγάλο, αδιαφοροποίητο χωνευτήρι, η αξιοπρέπεια αυτού του ιστορικού ταξιδιού σβήνεται. Και αυτή η σβήσιμο είναι βολική - καταραμένα βολική - για τους άρχοντες του παγκόσμιου ατμού. Στο εγχειρίδιο του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού, η μαζική οικονομική μετανάστευση δεν είναι μια ανθρωπιστική έκτακτη ανάγκη που πρέπει να υπομείνουμε, αλλά ένα εργαλείο κοινωνικής μηχανικής που πρέπει να κυβερνηθεί. Το ανεξέλεγκτο άνοιγμα των συνόρων και η ώθηση προς τη λογική ενός «κόσμου χωρίς σύνορα» εξυπηρετούν έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό: να τροφοδοτήσουν έναν βιομηχανικό εφεδρικό στρατό, μια μάζα εκβιαστικών, ξεριζωμένων εργαζομένων πρόθυμων να δεχτούν μισθούς πείνας.

Αυτή η ελεγχόμενη εισροή εξυπηρετεί χειρουργικά έναν διπλό σκοπό:

Μείωση του κόστους εργασίας, μείωση των μισθών, διάλυση των συνδικάτων και της κοινωνικής προστασίας που κατακτήθηκε μετά από δεκαετίες αγώνων από τους γηγενείς εργαζόμενους.

Κατάργηση της συμβατικής ιδιαιτερότητας, μετατροπή του πολίτη από υποκείμενο δικαιωμάτων σε καταναλωτή-παραγωγό χωρίς ρίζες, εύκολα χειραγωγούμενο και μετακινούμενο.

Μη ενσωμάτωση, διάλυση: ο απόλυτος καταναλωτής

Ο πραγματικός στόχος αυτής της επιχείρησης δεν είναι η ενσωμάτωση, αλλά η διάλυση. Η ανάμειξη λαών και πολιτισμών, η εκρίζωσή τους από τα αρχικά τους πλαίσια, χρησιμεύει στη σφυρηλάτηση ενός ενιαίου ανθρώπινου τύπου: του απόλυτου καταναλωτή. Ένα άτομο χωρίς μνήμη, χωρίς κοινοτικούς δεσμούς και χωρίς ιστορία, του οποίου ο μόνος υπαρξιακός ορίζοντας ορίζεται από την αγορά, την κατανάλωση και τον ακραίο υλισμό.

Σύγκρουση σε λάθος επίπεδο και η αντίσταση των ταυτοτήτων

Σε αυτό το σενάριο, ο πολιτισμός υποβιβάζεται σε ένα λαογραφικό εμπόρευμα, άδειο από κάθε πνευματικό βάθος ή ταυτότητα. Η υλιστική κοσμοθεωρία υπαγορεύει ότι όλα έχουν μια τιμή και ότι κάθε παραδοσιακή αξία πρέπει να υποχωρεί στον θεό του χρήματος. Το πιο διαβολικό αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι το ξέσπασμα κοινωνικής σύγκρουσης σε λάθος επίπεδο. Ο φιλελευθερισμός ωθεί τους φτωχούς πολίτες και τους απελπισμένους μετανάστες να πολεμούν μεταξύ τους στα χαρακώματα της καθημερινής επιβίωσης, ενώ οι αληθινοί εγκέφαλοι αυτού του ανθρωπολογικού μετασχηματισμού κάθονται στα διοικητικά συμβούλια πολυεθνικών εταιρειών και στα θησαυροφυλάκια του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Το ψέμα ενός «κόσμου χωρίς σύνορα» χρησιμεύει για να καλύψει τις ευθύνες όσων έχουν γκρεμίσει τα σύνορα απλώς για να διευκολύνουν τη διακίνηση αγαθών και κεφαλαίων, καταπατώντας την αξιοπρέπεια των λαών. Η υπεράσπιση των ταυτοτήτων, η επανεύρεση της αξίας της ιστορίας και η διεκδίκηση του δικαιώματος σε μια κυρίαρχη κοινότητα δεν είναι εγωιστικό κλείσιμο: είναι η τελευταία, απεγνωσμένη πράξη αντίστασης ενάντια στην οικονομική δικτατορία που επιδιώκει να μετατρέψει τον πλανήτη σε έναν απέραντο, υπαίθριο κοιτώνα.

La menzogna del “mondo senza confini”: il liberismo dissolve le patrie per il profitto

Ο Τραμπ του Σρέντιγκερ

Αν βάλουμε τον Ντόναλντ σε ένα κουτί και το κλείσουμε ερμητικά, αφήνοντάς τον εκεί για δέκα λεπτά, δεν θα ξέρουμε αν είναι ζωντανός ή νεκρός, όπως ακριβώς η γάτα στο διάσημο νοητικό πείραμα του Σρέντιγκερ. Αλλά δεν υπάρχει ανάγκη για καμία πραγματική ή φανταστική επαλήθευση για να θεωρήσουμε τον Τραμπ κβαντικό αντικείμενο: είναι πολιτικά νεκρός, αλλά ζωντανός με υπερηφάνεια, και μέσα σε λίγα λεπτά φλυαρίας, αλλάζει τακτικά από την ειρήνη στο Ιράν στον πόλεμο εναντίον του Ιράν. Στην ίδια τηλεφωνική συνέντευξη με το CNN, εξήγησε ότι μια συμφωνία «εξαρτάται από το αν υπογράψουν ή όχι μια πολύ σταθερή συμφωνία». Κατά τα άλλα, οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν εντοπίσει 38 ιρανικές γέφυρες «που μπορούμε να γκρεμίσουμε σε μια ώρα». Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσής του, ανακοίνωσε ότι η Ειδική Ομάδα Σιδερένια Πύλη, η επιχείρηση που αποσκοπούσε στον αποκλεισμό των ιρανικών αποστολών όπλων, «είναι πλήρως λειτουργική», παράλληλα με τον ναυτικό αποκλεισμό. Και, για να ολοκληρώσει όλα αυτά, υπερασπίζεται τον Υπουργό Άμυνας Χέγσεθ, ένα είδος Ναζί κέτσαπ που κατάφερε να τα κάνει θάλασσα τα πάντα, σέρνοντας τον πρόεδρο στην άβυσσο της ήττας. Εν ολίγοις, φαίνεται εντελώς ανίκανος να αναπτύξει μια στρατηγική που θα σώσει το μνημειώδες εγώ του και, ταυτόχρονα, τα πραγματικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών, νοούμενων ως έθνους και όχι ως επιχειρηματικής επιτροπής που ρυθμίζει τα πάντα, την ίδια τη ρίζα του παγκοσμιοποίησης.

Βρισκόμαστε σε αυτήν την κατάσταση, με το μέλλον μας να είναι δεμένο με έναν νταή που τρομοκρατείται από όσα έχει κάνει στο όνομα και για λογαριασμό του ίδιου Σανχεντρίν στο οποίο ανήκουν ο Νετανιάχου, η φον ντερ Λάιεν και αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες, ανίκανοι πλέον να κρύψουν τα νήματα των μαριονετών που τους κάνουν να κινούνται και να μιλούν. Ένα Σανχεντρίν που χρειάζεται πόλεμο για να σωθεί από τον ωκεανό του ψεύτικου χρήματος που έχει δημιουργήσει τα τελευταία τριάντα χρόνια και που απειλεί να το κατακλύσει, αλλά που είναι επίσης απόλυτα αποφασισμένο να επιβάλει ένα δυστοπικό και μαλθουσιανό όραμα για το μέλλον. Τελικά, το Οβάλ Γραφείο στον Λευκό Οίκο είναι απλώς ένας από τους θεσμούς μέσω των οποίων λειτουργεί το βαθύ κράτος, η κυρίαρχη ολιγαρχία. Σε τέτοιο βαθμό που, παρά την κατηγορηματική απόρριψη ενός πολέμου κατά του Ιράν, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CentCom), η περιφερειακή αυτοκρατορική οντότητα, έχει υιοθετήσει αρκετά πρωτοφανή στρατιωτικά μέτρα: επιτέθηκε σε αρκετές αμυντικές θέσεις στο νησί Κεσμ , προσέφερε δημόσια 20 εκατομμύρια δολάρια για πληροφορίες σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τα άτομα που εμπλέκονται σε αυτό, και ανακοίνωσε τη δημιουργία μιας υποδιοίκησης για τον αποκλεισμό των χερσαίων συνόρων του Ιράν. Αυτό είναι ιδιαίτερα σοβαρό επειδή το Ιράν de facto, αν και όχι de jure, συνορεύει με τη Ρωσία μέσω τμήματος της Κασπίας Θάλασσας. Για να μην αναφέρουμε ότι τις τελευταίες ημέρες, ο Πούτιν δέχθηκε τον Μοχσέν Ρεζαΐ, γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, για μια μακρά τρίωρη συνάντηση, προφανώς για να καθορίσει μια κοινή γραμμή δράσης. Εν ολίγοις, το Πεντάγωνο κλιμάκωσε τον πόλεμο ακριβώς από τη στιγμή που οι πολίτες των ΗΠΑ απέρριψαν τον πόλεμο.

Φυσικά, οι αντίπαλοι δεν περιμένουν ευγενικά από αυτούς τους ψυχοπαθείς να καταλήξουν σε συμφωνία μεταξύ τους: Ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ διέταξε τους Ιρανούς αξιωματούχους να τερματίσουν το status quo «ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη» με τις Ηνωμένες Πολιτείες. «Η λογική υπαγορεύει ότι αν μπορούμε να διασφαλίσουμε τα δικαιώματά μας μέσω διαλόγου, θα πρέπει να αποφύγουμε να εμπλακούμε σε πόλεμο. Ωστόσο, δεν θα παραδοθούμε ποτέ στη βία, τον εκφοβισμό ή τον εκφοβισμό». Από την πλευρά του, ο ιρανικός στρατός κινείται προς ένα επιθετικό στρατιωτικό δόγμα που περιλαμβάνει νέες μεθόδους μάχης, επαρκή οπλισμό και την ικανότητα αντιμετώπισης απειλών χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς, εξαλείφοντας το αυτοεπιβαλλόμενο όριο εμβέλειας 2.000 χιλιομέτρων για τους πυραύλους του. Αυτή δεν είναι σε καμία περίπτωση μια κενή θέση απειλής: το Ιράν αναμφίβολα έχει τις δυνατότητες να εκτοξεύει πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, διαθέτει ένα αξιοσέβαστο διαστημικό πρόγραμμα και έχει εκτοξεύσει τους δικούς του δορυφόρους.

Από την άλλη πλευρά, αυτό το αδιέξοδο επιτρέπει τεράστια κέρδη και ως εκ τούτου είναι πολύτιμο για πολλούς ηγεμόνες, όχι μόνο για τις πετρελαϊκές εταιρείες, οι οποίες έχουν διπλασιάσει τα έσοδά τους εις βάρος του απλού λαού. Για να παραφράσουμε την Επί του Όρους Ομιλία, η επιλογή είναι μεταξύ ειρήνης και Μαμμωνά, που στα Αραμαϊκά σημαίνει κρυμμένος θησαυρός ή ανέντιμο πλούτο, αλλά και αχαλίνωτη και ανήθικη πολυτέλεια. Στο Dictionnaire Infernal του Collin de Plancy , ο Μαμμωνάς θεωρείται ο πρεσβευτής της κόλασης στην Αγγλία, η οποία θεωρείται το κατεξοχήν πλούσιο, αποικιοκρατικό και ιμπεριαλιστικό έθνος. Σίγουρα, αυτός ο δαίμονας μπορεί να κολυμπήσει καλά και τώρα βρίσκεται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, αλλά προφανώς τα πάει μια χαρά εκεί.

Il Trump di Schrödinger | il Simplicissimus

Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ, του Ρομπέρτο ​​Πεκιόλι

Ο Γκιούλιβερ και η απίστευτη εγγύτητα με τους σύγχρονους Δυτικούς, του Ρομπέρτο ​​Πεκιόλι

Ακριβώς τρεις αιώνες έχουν περάσει από την έκδοση του βιβλίου «Ταξίδια του Γκιούλιβερ» του Τζόναθαν Σουίφτ, ενός από τα βιβλία που διαμόρφωσαν γενιές παιδιών. Έψαξα για το αντίτυπο της παιδικής μου ηλικίας. Έμεινα έκπληκτος όταν ανακάλυψα ότι έχω δύο διαφορετικές εκδόσεις. Η πρώτη, εξήντα ετών, με πολλές εικονογραφήσεις, είναι η συντομευμένη έκδοση για παιδιά. Η άλλη είναι η πλήρης έκδοση, πιθανώς αγορασμένη κατά τη διάρκεια των φοιτητικών μου χρόνων. Στην εποχή μου -έχω φτάσει στην ηλικία που πολλές συζητήσεις ξεκινούν έτσι- ορισμένα έργα προσφέρονταν σε συντομευμένες ή αποσπασματικές εκδόσεις για νεότερους αναγνώστες. Σε αυτή την περικομμένη μορφή, διάβαζα τους «Τρεις Σωματοφύλακες» του Ντουμά και ένα από τα παγκόσμια αριστουργήματα, τον «Δον Κιχώτη» του Θερβάντες. Ούτε ο «Λυπημένος Ιππότης», ούτε ο Ντ' Αρτανιάν, ούτε καν ο «Ροβινσώνας Κρούσος» του Ντάνιελ ντε Φοέ -ένα άλλο μυθιστόρημα που χαρακτηρίζεται ως παιδική λογοτεχνία- είναι παιδικό ανάγνωσμα.

Η περίπτωση των Ταξιδιών του Γκιούλιβερ είναι μοναδική. Πρόκειται για ένα διαβρωτικό, οξύτατα σαρκαστικό κείμενο, μια αντανάκλαση της αγγλικής κοινωνίας του 18ου αιώνα που γίνεται μια παγκόσμια ανάλυση της ανθρωπότητας, παρά το γεγονός ότι στη λαϊκή φαντασία παραμένει πρωτίστως η Λιλιπούτ, η χώρα των μικροσκοπικών ανθρώπων, ένα από τα σκηνικά ενός έργου που έχει να κάνει τόσο με τα ταξίδια όσο ο Δον Κιχώτης με την ιπποτική περιπλάνηση. Το χιούμορ του Σουίφτ, ωστόσο, είναι κληρονόμος του Θερβάντες, ένα μνημείο σάτιρας και μια μοναδική φιλοσοφική πραγματεία για την ανθρώπινη φύση. Ο Γκιούλιβερ, ένας ναυαγός καπετάνιος, μιλάει σε πρώτο πρόσωπο (σήμερα τον αποκαλούμε «αφηγητή») και αφηγείται, με έναν γκροτέσκο τρόπο και στο ύφος ενός περιπετειώδους μυθιστορήματος, ταξίδια σε απομακρυσμένες χώρες όπου συναντά παράξενους ανθρώπους και έθιμα - νάνους, γίγαντες, επιστήμονες, θηρία, ακόμη και σοφά άλογα - αποδίδοντας μια αυστηρά απαισιόδοξη κρίση για το ανθρώπινο είδος.

Η δημοτικότητα του βιβλίου παραμένει τεράστια ως παιδικό μυθιστόρημα, αλλά ήταν μια καυστική κριτική της κοινωνίας και της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Κάθε περιπέτεια είναι ένα πρόσχημα για να χλευαστεί το νομικό σύστημα, η εξουσία, οι άρχουσες τάξεις, η πολιτική, η ορθολογικότητα, η φαυλότητα, οι κοινωνικές συμβάσεις, ο πόλεμος και τα συμφέροντα που τον προκαλούν. Ο Γκιούλιβερ είναι ένα έργο πολιτικής φιλοσοφίας. Μπορούμε να το ερμηνεύσουμε ως συνέχεια της αρχαίας διαμάχης μεταξύ αρχαίων και σύγχρονων που μαινόταν εκείνη την εποχή. Η επιστήμη και η σύγχρονη σκέψη είχαν προχωρήσει αρκετά ώστε να διεκδικήσουν ανωτερότητα έναντι των αρχαίων, δηλαδή έναντι της ελληνικής και ρωμαϊκής φιλοσοφίας. Ο Σουίφτ ήταν ένας αρχαίος με το ένα πόδι στην εποχή του. Σε ένα νεανικό δοκίμιο, περιέγραψε την κλασική σκέψη ως μια μέλισσα που, σε αρμονική πτήση, φτερουγίζει από λουλούδι σε λουλούδι, ρουφώντας νέκταρ χωρίς να καταστρέφει την ομορφιά της. Η σύγχρονη σκέψη είναι μια αράχνη που τρέφεται με βρωμιά και παράγει περιττώματα. Η μέλισσα σέβεται και καλλιεργεί την ομορφιά όλων των πραγμάτων. η αράχνη τρέφεται με τον εαυτό της.

Ο Γκιούλιβερ ταξιδεύει πρώτα στη Λιλιπούτ, όπου είναι ο γίγαντας. Στη συνέχεια, στο Μπρόμπντινγκναγκ, όπου γίνεται νάνος ανάμεσα σε γιγάντες. Στη συνέχεια, στο πλωτό νησί Λαπούτα, όπου κατοικείται από ψυχρούς, υπερ-ορθολογικούς επιστήμονες απορροφημένους σε θεωρητικά ερωτήματα. Και τέλος, στη γη των Χούινμ, έξυπνων, αλόγων όντων που κυβερνούν τους Γιαχού, βάναυσα, ανθρωπόμορφα πλάσματα. Είναι περίεργο που ο όρος έχει βρει τον δρόμο του σε μια μεγάλη διαδικτυακή μηχανή αναζήτησης. Η Λιλιπούτ και η Λαπούτα αντιπροσωπεύουν τον σύγχρονο κόσμο, την πολιτική και την επιστήμη στην εποχή του Σουίφτ, την περήφανη Βασιλική Εταιρεία, έναν ναό του αγγλικού πολιτισμού, ενώ η γη των γιγάντων και αυτή των λογικών αλόγων συμβολίζουν τον αρχαίο κόσμο. Ο Γκιούλιβερ δεν αισθάνεται ποτέ απόλυτα άνετα: πολύ αρχαίος για τους σύγχρονους, πολύ μοντέρνος για το παρελθόν, σε μια εποχή που κυριαρχείται από τη Νευτώνεια επιστήμη στο δρόμο της προς τον Διαφωτισμό.

Η αλληλεπίδραση της οπτικής γωνίας μεταξύ νάνων και γιγάντων είναι εντυπωσιακή, ίσως μια νύξη στη φράση του Bernard of Clairvaux: «Είμαστε νάνοι που στέκονται στους ώμους γιγάντων». Αυτό θα μπορούσε να αμφισβητηθεί πριν από τρεις αιώνες: δεν είμαστε εμείς οι γίγαντες; Στη Λιλιπούτ, ο Γκιούλιβερ νομίζει ότι είναι, αλλά στη συνέχεια προσγειώνεται στο Μπρόμπντινγκναγκ. Εκεί, είναι δώδεκα φορές μικρότερος από τους ντόπιους. Ανώτερος ή κατώτερος, η μία ή η άλλη, αφού έχει βιώσει και τις δύο συνθήκες; Κάποιοι το έχουν ερμηνεύσει ως προσωπική αντανάκλαση του Σουίφτ, ενός Αγγλο-Ιρλανδού άνδρα: Άγγλου στο Δουβλίνο, Ιρλανδού στο Λονδίνο.

Ο Γκιούλιβερ αναγκάζεται συνεχώς να προσαρμόζεται, μετατοπίζοντας το βλέμμα του από το μακρινό στο κοντινό, σαν κάποιος που φοράει προοδευτικούς φακούς. Στη Λιλιπούτ, είναι αλυσοδεμένος από νάνους, επιρρεπείς στη ματαιοδοξία και την τιμή, των οποίων η μικρότητα οδηγεί σε χλευασμό, μια αντανάκλαση της Αγγλίας της εποχής. Οι Λιλιπούτειοι βλέπουν με εξαιρετική καθαρότητα μόνο ό,τι είναι πολύ κοντά, χάνοντας στη συνολική όραση αυτό που κερδίζουν στην ακρίβεια. Δεν είναι παρόμοιοι με τους μεταμοντέρνους Sapiens ; Στη Λιλιπούτ, ο Γκιούλιβερ ενδίδει στα πιο βασικά του ένστικτα, ενώ οι κάτοικοι διχάζονται από κάθε είδους διαμάχες, στις οποίες δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τις θρησκευτικές συγκρούσεις της εποχής. Η Λιλιπούτ βίωσε τη μάταιη διαμάχη μεταξύ του ποιος έσπασε το αυγό στη μεγαλύτερη άκρη και ποιος το έσπασε το αυγό στη μικρότερη άκρη σαν να επρόκειτο για εμφύλιο πόλεμο.

Αντιμέτωπη με ασυμβίβαστες διαφορές, η Λιλιπούπολη δεν παίρνει θέση: το ζήτημα του πώς να σπάσει το αυγό μένει άλυτο. Σε αντίθεση με τη χώρα των γιγάντων, η οποία δεν παρουσιάζει προβλήματα διχασμού, ο Γκιούλιβερ βρίσκει μια άλλη οπτική, αυτή του βασιλιά: «Δεν βλέπω κανένα λόγο για τον οποίο όσοι έχουν απόψεις επιβλαβείς για τον λαό θα έπρεπε να αναγκάζονται να τις αλλάξουν ή να τις αποκρύψουν. Θα ήταν τυραννία να επιβληθεί η πρώτη, αλλά θα ήταν αδυναμία να μην επιβληθεί η δεύτερη. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει το δικαίωμα να κρατάει δηλητήριο στο ντουλάπι του, αλλά όχι να το πουλάει για ποτό». Τώρα, ο Γκιούλιβερ είναι αυτός με κατώτερο ανάστημα. Η χώρα των γιγάντων είναι πολύ διαφορετική από τη Λιλιπούπολη. Οι κάτοικοι είναι ενάρετοι, ενωμένοι, χωρίς πολέμους λατρείας, χωρίς πολεμικές τάσεις, μετριοπαθείς, εύτακτοι και ισορροπημένοι: ηθικά αριστοτελικοί. Το Μπρόμπντινγκναγκ είναι ένα μείγμα Ρώμης και Σπάρτης. Ένας κόσμος κοντά στον κλασικό, αλλά ακόμη και εκεί ο Γκιούλιβερ δεν αισθάνεται σαν στο σπίτι του.

Οι κάτοικοι του Μπρόμπντινγκναγκ είναι σπουδαίοι επειδή είναι ενάρετοι. Ο Γκιούλιβερ είναι κατώτερος από αυτούς και ανώτερος από τους Λιλιπούτειους. Στο τρίτο του ταξίδι, προσγειώνεται σε ένα πλωτό νησί, τη Λαπούτα, το οποίο αντιπροσωπεύει τη σύγχρονη επιστήμη. Κατοικείται από εγκεφαλικά όντα που σκέφτονται μόνο επιστημονικά ζητήματα. Εμμονικοί με το εγώ και τις αφαιρέσεις τους, τίποτα άλλο δεν τους επηρεάζει. Είναι ένας κόσμος χωρίς πάθη, όπου οι σύζυγοι (γεωμετρικά εκτιμήσιμα όντα) μπορούν να μοιραστούν χωρίς ζήλια, όπου οι ηγεμόνες, αντλώντας από τις Νευτώνειες επιστημονικές ιδέες, υπερισχύουν των υπηκόων τους, οι οποίοι αποτίουν φόρο τιμής και δεν έχουν πρόσβαση στο επίπεδό τους. Η επιστήμη είναι η δύναμή τους, τόσο απέραντη και μακρινή που είναι ανεξέλεγκτη. Ο λαός, μακρινός, δεν είναι καν ικανός να οργανώσει μια συνωμοσία. Μια εντυπωσιακή αναλογία με την πραγματικότητα της τρίτης χιλιετίας. Η Λαπούτα οδηγείται στην καταστροφή από την επιστήμη, αδιάφορη για τη συγκεκριμένη πραγματικότητα. Στο νησί Λάγκναγκ, ο Γκιούλιβερ συναντά τους στρούλντμπρουγκ , οι οποίοι κατέχουν το δώρο της αθανασίας αλλά όχι της αιώνιας νεότητας. Η ύπαρξή τους περιγράφεται ως καταδίκη. Τον εικοστό αιώνα, ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες εξέφρασε παρόμοια συναισθήματα στο διήγημά του «Οι Αθάνατοι». Η κατάστασή τους απογυμνώνει τη ζωή από κάθε επείγον, κίνητρο και αξία, καθώς η επίγνωση της παροδικότητας είναι αυτή που καθιστά τις ανθρώπινες πράξεις μοναδικές και πολύτιμες. Στον άπειρο χρόνο, κάθε μεμονωμένο γεγονός γίνεται αδιαχώριστο, ασήμαντο.

Στο τελευταίο του ταξίδι, ο Γκιούλιβερ συναντά τους Χούινμ, λογικά, εξαιρετικά ευφυή όντα που μοιάζουν με άλογα, τα οποία χαρακτηρίζονται από μια γαλήνια, τάξη, κλασική αρετή. Δίπλα τους ζουν υποτακτικά οι βάναυσοι, κτηνώδεις και εκφυλισμένοι άνθρωποι, γνωστοί ως Γιαχού. Είναι τόσο περιφρονημένοι που οι Χούινμ προσθέτουν τον όρο «γιαχού» στο τέλος των λέξεών τους για να εκφράσουν μια αρνητική χροιά. Ο Γκιούλιβερ αρχίζει να νιώθει ντροπή και μίσος για το δικό του είδος. Οι Χούινμ φαίνονται τέλεια όντα, σε αντίθεση με τους Γιαχού, που έχουν υποβιβαστεί σε μια άγρια ​​κατάσταση. Η χώρα είναι μια ουτοπική δημοκρατία επειδή τα λογικά άλογα στερούνται της παθιασμένης ψυχής. Όλες οι παθιασμένες διαταραχές ανήκουν στους λάγνους Γιαχού, μια νύξη στον σύγχρονο άνθρωπο. Τι είναι, λοιπόν, ο Γκιούλιβερ; Ένας λογικός Γιαχού: μοιάζει με έναν, αλλά φιλοδοξεί να γίνει Χούινμ. Επιδιώκει να τους αφομοιώσει, να τους μιμηθεί και αναπτύσσει μια έντονη αηδία για τους Γιαχού, η οποία είναι μίσος για τον εαυτό του. Ακόμα μια απίστευτη εγγύτητα με τους σύγχρονους Δυτικούς που υποφέρουν από οικοφοβία, μια αποστροφή για το ποιοι είναι, την ιστορία τους και τη φυλή τους. Επιστρέφοντας στην πατρίδα του, ο Γκιούλιβερ εξακολουθεί να τρέφει μια αποστροφή για τους ανθρώπους, σε σημείο μισανθρωπίας. Έχει ανάγκη να μιλήσει με τα άλογα. Η ζωή ανάμεσα στους ανθρώπους είναι υποφερτή μόνο αν ο αέρας είναι γεμάτος με τη μυρωδιά των αλόγων.

Η ιστορία ξεδιπλώνεται ως μια άγρια ​​πολιτική και κοινωνική σάτιρα, ακολουθώντας τα τέσσερα ναυάγια του Γκιούλιβερ σε φανταστικούς κόσμους όπου η ανθρωπότητα αποκαλύπτεται: στη Λιλιπούπολη, παγιδεύεται από μικροσκοπικούς άντρες που εμπλέκονται σε παράλογους πολέμους. στο Μπρόμπντινγκναγκ, χλευάζεται από γίγαντες που περιφρονούν τα ευρωπαϊκά έθιμα. στη Λαπούτα, ζει ανάμεσα σε επιστήμονες αποκομμένους από την πραγματικότητα. στη γη των Χούινμ, μια ουτοπία λογικών αλόγων συνυπάρχει με τους άγριους, βάναυσους Γιαχού, η ουσία των οποίων οδηγεί τον πρωταγωνιστή σε ένα βαθύ, αμετάκλητο μίσος για το ίδιο του το είδος. Τρεις αιώνες μετά την έκδοσή του, οι έννοιες είναι εκπληκτικά επίκαιρες σήμερα. Αυτό απέχει πολύ από ένα φανταστικό και σαγηνευτικό παιδικό παραμύθι. Το πρωτότυπο έργο δημοσιεύτηκε ανώνυμα. το χειρόγραφο παραδόθηκε κρυφά στον τυπογράφο για να προστατεύσει την ταυτότητα του συγγραφέα, ο οποίος ήταν αντιπαθής για τις πολιτικές του απόψεις. Ο εκδότης φοβόταν αντίποινα και λογόκρινε και μείωσε τα πιο αμφιλεγόμενα αποσπάσματα. Χρειάστηκαν χρόνια πριν το βιβλίο εκδοθεί ολόκληρο. Ο Σουίφτ ομολόγησε σε μια ιδιωτική επιστολή ότι γράφοντας το μυθιστόρημα, η πρόθεσή του ήταν να ενοχλήσει τον κόσμο, όχι να τον διασκεδάσει.

I viaggi di Gulliver - Il perché (cui prodest)

Ο ΑΓΙΟΣ ΠΑΪΣΙΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΑΡΣΕΝΙΟ

                                    

 

Το σπίτι του ήταν ένα ετοιμόρροπο κτίσμα και δίπλα είχε ένα άλλο μικρό ατομικό κελί, χωρίς πάτωμα, αλλά με χώμα.
Το κελί του, μικρό, απέριττο, ευρισκόταν μέσα στον κόσμο, αλλά συγχρόνως κατόρθωνε να ζει και εκτός του κόσμου.
Εκεί άπλωνε δύο σκεπάσματα και έκανε τις ολονύκτιες προσευχές του.
Στο ανατολικό μέρος του κελιού είχε ένα ράφι και επάνω ένα εικονοστάσι με αρκετές εικόνες.

 

Σε αυτό, καθώς και για τα Θεία του κατορθώματα, πολύ τον βοηθούσαν οι δύο ημέρες (η Τετάρτη και η Παρασκευή) που έμενε έγκλειστος στο κελί του, προσευχόμενος.
Οι οποίες καρποφορούσαν περισσότερο πνευματικά τότε,
διότι αγίαζαν και την εργασία των άλλων ημερών.
Ώρες έμενε γονατιστός προσευχόμενος στον Θεό για τον λαό Του, που τον είχε εμπιστευθεί στα ασκητικά χέρια του δούλου Του Αρσενίου.

«Όταν ύψωνε τα χέρια του για
να παρακαλέσει για κάτι τον Θεό, άρχιζε να τον παρακαλεί προσευχόμενος και φωνάζοντας,
«Θεέ μου» λες και ξεκοβόταν
η καρδιά του εκείνη την ώρα,
και θαρρείς πως έπιανε τον Χριστό από τα πόδια και δεν τον άφηνε,
εάν δεν του έκανε το αίτημά του.

Στα παιδιά δίδασκε τη νοερά προσευχή, το
«Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με» και όταν καμμιά φορά έσφαλαν τους μάθαινε να λένε το
«ήμαρτον Θεέ μου».

Η συνηθισμένη τροφή του Πατρός ήταν τα κριθαρένια πέτουρα, τα οποία έψηνε μόνος του επάνω σε μια λαμαρίνα.
Όλες τις νηστείες αλλά ακόμη
και κάθε Τετάρτη, Παρασκευή
και τη Δευτέρα που είναι αφιερωμένη στους αγγέλους,
δεν έπινε ούτε
νερό μέχρι να βασιλέψει ο ήλιος.

Το τυπικό των ακολουθιών του ήταν ως εξής: Όλες τις μεγάλες γιορτές έκανε ολονύκτιες αγρυπνίες, τις οποίες άρχιζε από
τη δύση μέχρι την ανατολή του ηλίου.
Το πως κοιμόταν και πόσο κοιμόταν για την αγάπη του Χριστού, ο Θεός το γνωρίζει. Τετάρτη και Παρασκευή έμενε έγκλειστος στο κελί του.
Αυτές τις μέρες που έμενε έγκλειστος, δεν τραβούσε μόνον αυτός Θείες ουράνιες δυνάμεις όταν προσευχόταν, αλλά τον τραβούσαν και αυτόν στους ουρανούς Αγγελικές δυνάμεις.
Πολλοί που έτυχαν να δούν τον Χατζεφεντή (έτσι τον αποκαλούσαν) να υψώνει τα χέρια του και να παρακαλεί το Θεό και να φωνάζει προσευχόμενος
«Θεέ μου, Θεέ μου !» έλεγαν
«λες και ξεκοβόταν η καρδιά του εκείνη την ώρα, και θαρρείς έπιανε τον Χριστό από τα πόδια και δεν τον άφηνε, εάν δεν τον έκανε
το αίτημά του».
Η διακριτική του άσκηση πάντοτε συνοδευόταν με την αγάπη προς τους άλλους και με την ταπείνωση στον εαυτό του.
Όσο όμως κι αν προσπαθούσε ο πατήρ να κρυφθεί, δεν ήταν εύκολο.
Η χάρις του Θεού που κατοικούσε μέσα του τον πρόδιδε.
Η αγία του μορφή συνέχεια σκορπούσε Χάρη και παρηγοριά.
Το πρόσωπό του έλαμπε από την ασκητική γυαλάδα, που έμοιαζε σαν το χρώμα του φτασμένου κυδωνιού.
Είχε πια εξαϋλωθεί από τους υπερφυσικούς πνευματικούς αγώνες, που έκανε από αγάπη στον Χριστό, καθώς και από τους πολλούς του κόπους για την αγάπη προς
το ποίμνιό του, που το ποίμανε πενήντα χρόνια σαν καλός Ποιμένας.»

Αγιος Παϊσιος Αγιορείτης
για τόν Αγιο Αρσένιο
τον Καππαδόκη

ΤΡΕΛΟ-ΓΙΑΝΝΗΣ: Ο ΑΓΙΟΣ ΠΑΪΣΙΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΑΡΣΕΝΙΟ

Άγιος Μακάριος: Δεν είδα ακόμη κανένα Χριστιανό τέλειο ή ολότελα ελεύθερο…

(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)

Άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος, «Παράφραση των 50 λόγων του Αγίου Μακαρίου του Αιγυπτίου σε 150 κεφάλαια»*,

Περί αγάπης

Συνέχεια από εδώ: https://www.pemptousia.gr/2026/10/agios-makarios-o-aigyptios-energimata-tou-agiou-pnevmatos-pou-anikoun-sta-ypsila-pnevmatika-metra/

91. Συμβαίνει, μόλις κανείς γονατίσει στην προσευχή, να γεμίζει η καρδιά του από θεία ενέργεια και η ψυχή χαίρεται μαζί με τον Κύριο σαν νύμφη με τον νυμφίο, όπως προαναφέρθηκε.
Αυτό το λέει, και ο μέγας Ησαΐας: «Όπως χαίρεται ο νυμφίος με τη νύμφη, έτσι θα χαρεί ο Κύριος μαζί σου».
Συμβαίνει πάλι, ένας τέτοιος άνθρωπος να είναι απασχολημένος όλη την ημέρα, και όταν κάποια ώρα ευκαιρήσει να προσευχηθεί, να αρπάζεται ο εσωτερικός άνθρωπος στο άπειρο βάθος του πνευματικού κόσμου.
Τον πλημμυρίζει τότε κάποια ανέκφραστη και άμετρη ηδονή, ώστε ο νους να κυριεύεται από έκπληξη καθώς έχει όλος αρπαγεί στα ύψη, και να του προκαλείται στο διάστημα αυτό λήθη όλου του επιγείου φρονήματος, γιατί μέστωσαν, όπως είπαμε, οι λογισμοί του και οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι σε απέραντα και ακατάληπτα πράγματα.
Και από την προσευχή συμβαίνει εκείνη την ώρα στον άνθρωπο να φεύγει και η ψυχή μαζί με την προσευχή.
92. Σ’ εκείνον που ερωτά αν είναι δυνατόν ο άνθρωπος πάντοτε να βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση, πρέπει να πούμε τα εξής.
Δεν υπάρχει χρόνος που να μη συνυπάρχει η χάρη με τον άνθρωπο, να μην είναι ριζωμένη και να μη γίνεται σαν κάτι φυσικά ενωμένο στον άνθρωπο με τον οποίο συνυπάρχει. Και ενώ αυτή είναι μία, οικονομεί τα πράγματα όπως θέλει, κατά πολλούς τρόπους, για το συμφέρον του ανθρώπου.

Η φωτιά δηλαδή μέσα σ’ αυτόν, άλλοτε καίει περισσότερο, άλλοτε λιγότερο.

Και το φως άλλοτε λάμπει περισσότερο, άλλοτε μαζεύεται και σκυθρωπάζει, κατά θεία πάντως οικονομία, παρ’ όλο που η λαμπάδα καίει χωρίς να σβήνει.
Όταν όμως το φως γίνεται λαμπρότερο, τότε και ο άνθρωπος παρουσιάζεται σαν να μεθά περισσότερο με την αγάπη του Θεού.
Ενίοτε το ίδιο αυτό φως που φέγγει ακατάπαυστα στην καρδιά, ανοίγει δίοδο στο εσωτερικότερο και βαθύτερο φως, ώστε ολόκληρος ο άνθρωπος, βυθισμένος στη γλυκύτητα και στη θεωρία εκείνη, να μη βρίσκεται πλέον στον εαυτό του, αλλά να ζει στον κόσμο σαν μωρός και άξεστος εξαιτίας της υπερβολικής αγάπης που απλώθηκε στην ψυχή, και της ηδονής και του βάθους των μυστηρίων που αξιώθηκε.
Και συμβαίνει πολλές φορές σ’ αυτόν τον καιρό να φτάσει τα μέτρα της τελειότητας και να ελευθερωθεί από κάθε αμαρτία και ψεγάδι, έπειτα όμως από αυτά να συσταλεί κατά κάποιο τρόπο η χάρη και να πέσει στην ψυχή το κάλυμμα της εχθρικής δυνάμεως.
93. Να ξέρεις ότι τα σχετικά με τη χάρη έχουν ως εξής.
Ας υποθέσουμε ότι η τελειότητα έχει δώδεκα σκαλοπάτια.
Συμβαίνει λοιπόν να φτάνει κανείς και σ’ αυτό το μέτρο.
Αλλά πάλι υποχωρεί η χάρη και κατεβαίνοντας ένα σκαλοπάτι σταματά, ας πούμε, στο ενδέκατο.
Φανερώσαμε παραπάνω εκείνα τα θαυμάσια, τα οποία δοκίμασε ο άνθρωπος εκείνος.
Αν λοιπόν είχε αυτά τα θαυμάσια συνεχώς στον ίδιο βαθμό, τότε ούτε θα του ήταν δυνατό να οικονομεί τους αδελφούς και να τους διδάσκει.
Επειδή ούτε να ακούει θα μπορούσε, ούτε να μιλάει, ή και να φροντίζει για κάτι, έστω και το παραμικρό, παρά θα βρισκόταν σε μια γωνιά εκστατικός και σαν μεθυσμένος.
Γι’ αυτό και δεν του δόθηκε το τέλειο μέτρο, για να έχει καιρό και τους αδελφούς να φροντίζει και να ασχολείται με την διακονία του λόγου.
94. Όταν ακούμε τα λόγια της βασιλείας και μας έρχονται δάκρυα, να μην περιοριστούμε στα δικά μας δάκρυα, ούτε στην ακοή μας ότι καλά ακούσαμε, ούτε στα μάτια μας ότι καλά είδαμε, και νομίσουμε ότι αυτά μας είναι αρκετά.
Γιατί υπάρχουν και αλλά αυτιά και αλλά μάτια και αλλά δάκρυα, όπως επίσης και άλλη διάνοια και ψυχή, που είναι αυτό τούτο το θεϊκό και επουράνιο πνεύμα, το οποίο ακούει και κλαίει και προσεύχεται και γνωρίζει και πράττει αληθινά το θέλημα του Θεού.
Αφού και ο Κύριος, όταν υποσχόταν στους Αποστόλους τη μέγιστη δωρεά του Πνεύματος, είπε: «Εγώ φεύγω, αλλά ο Παράκλητος, το Άγιο πνεύμα, που θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα», και πάλι: «Έχω πολλά να σας πω ακόμα, αλλά δεν μπορείτε τώρα να σηκώσετε μεγαλύτερο βάρος. Όταν όμως θα έρθει εκείνος, το πνεύμα της αλήθειας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια».
Εκείνος λοιπόν θα προσευχηθεί και εκείνος θα κλάψει· γιατί, όπως λέει ο Απόστολος, εμείς δεν ξέρουμε πώς να προσευχηθούμε όπως πρέπει, αλλά το πνεύμα το ίδιο μεσιτεύει για μας με στεναγμούς που δεν εκφράζονται με λέξεις.
Γιατί μόνο στο πνεύμα είναι φανερό το θέλημα του Θεού: «Κανείς δε γνωρίζει όσα αναφέρονται στον Θεό, παρά μόνο το πνεύμα του Θεού».
Και όταν σύμφωνα με την υπόσχεση, κατά την ημέρα της Πεντηκοστής, επιφοίτησε ο Παράκλητος και η δύναμη του αγαθού Πνεύματος σκήνωσε στις ψυχές των Αποστόλων, αφαιρέθηκε από αυτούς ολότελα το κάλυμμα της κακίας, καταργήθηκαν τα πάθη και ξεσκεπάστηκαν τα μάτια της καρδιάς τους.
Και αφού γέμισαν από σοφία και έγιναν τέλειοι από το πνεύμα, διά μέσου του Πνεύματος έμαθαν πώς να πράττουν το θέλημα του Θεού, και από Εκείνο χειραγωγήθηκαν σ’ ολόκληρη την αλήθεια, καθώς Εκείνο έγινε ο ηγεμόνας και ο βασιλιάς των ψυχών τους.
Κι εμείς λοιπόν, όταν μας έρχεται να κλάψουμε, ενώ ακούμε το λόγο του Θεού, ας παρακαλέσουμε τον Χριστό με αδίστακτη πίστη να έρθει σ’ εμάς το πνεύμα, όπως ελπίσαμε, το οποίο αληθινά ακούει και προσεύχεται σύμφωνα με το θέλημα και τη βούληση του Θεού.
95. Να θεωρείς ότι το πράγμα έχει ως εξής: Υπάρχει κάποια σκοτεινή δύναμη που σκεπάζει ελαφρά το νου σαν λεπτή ομίχλη. Και μ’ όλο που η λαμπάδα καίει παντοτινά και φωτίζει, όπως είπαμε, ωστόσο υπάρχει κάτι που καλύπτει εκείνο το φως.
Γι’ αυτό και δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι τέλειος ή ολότελα ελεύθερος από την αμαρτία, αλλά είναι, σαν να πούμε, και ελεύθερος και όχι ελεύθερος.
Όλο αυτό οπωσδήποτε δεν γίνεται ερήμην του Θεού, αλλά κατά θεία οικονομία.
Και άλλοτε γκρεμίζεται και συντρίβεται το μεσότοιχο εκείνο του φραγμού, ενώ άλλοτε δεν γκρεμίζεται ολότελα.
Ούτε πάντοτε η προσευχή είναι η ίδια, αλλά άλλοτε η χάρη ανάβει και παρηγορεί και αναπαύει περισσότερο, άλλοτε είναι πιο σκυθρωπή και μειωμένη, όπως η ίδια η χάρη οικονομεί προς το συμφέρον του ανθρώπου.
Έχω φτάσει όμως σε μερικές περιπτώσεις στο τέλειο μέτρο και γεύθηκα και έλαβα πείρα εκείνου του κόσμου. Δεν είδα όμως ακόμη κανένα Χριστιανό τέλειο ή ολότελα ελεύθερο.
Αλλά από τη μια αναπαύεται κανείς από τη χάρη και αξιώνεται να δει μυστήρια και αποκαλύψεις και γίνεται κοινωνός της χάρης και γεύεται την πολλή γλυκύτητά της, και από την άλλη, συνυπάρχει η αμαρτία μέσα του.
Οι άνθρωποι αυτοί, για την υπερβολική χάρη και το φως που τους φωτίζει, θεωρήθηκαν από απειρία τέλειοι και ελεύθεροι. Εγώ δεν γνώρισα ακόμη κανένα τελείως ελεύθερο.
Γιατί και σε μένα συνέβη μερικές φορές να φτάσω σ’ εκείνο το μέτρο που έχω πει, και έμαθα καλά και γνωρίζω ποιος είναι ο τέλειος άνθρωπος.

* Απόσπασμα από τη «Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών», τόμος γ’, των εκδόσεων το Περιβόλι της Παναγίας, μετάφραση Αντώνιος Γαλίτης.

Άγιος Μακάριος: Δεν είδα ακόμη κανένα Χριστιανό τέλειο ή ολότελα ελεύθερο... - Pemptousia

Η Λειτουργία της ενότητας της Εκκλησίας και οι εσφαλμένες θεολογικές προϋποθέσεις του παπικού Πρωτείου

Εισήγηση του κ. Δημητρίου Τσελεγγίδη, Καθηγητή Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στην Ημερίδα της Ι. Μητροπόλεως Πειραιώς με Θέμα «‘'Πρωτείο'', Συνοδικότης & Ενότης της Εκκλησίας» Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, 28 Απριλίου 2010

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΣΦΑΛΜΕΝΕΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΠΙΚΟΥ ΠΡΩΤΕΙΟΥ

Θεολογική-αγιοπνευματική προσέγγιση
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
Η ε­νό­τη­τα της Εκ­κλη­σί­ας σε ό­λες τις εκ­δο­χές της – θε­σμι­κές η χα­ρι­σμα­τι­κές- έ­χει σα­φώς α­γι­ο­πνευ­μα­τι­κή βά­ση. Πα­ρέ­χε­ται μυ­στη­ρια­κώς, συν­τη­ρεί­ται ό­μως, κα­λι­ερ­γεί­ται και εκ­φαί­νε­ται κα­τε­ξο­χήν ευ­χα­ρι­στια­κώς.
Κα­ταρ­χήν, η ε­νό­τη­τα της Εκ­κλη­σί­ας, ως θε­με­λι­ώ­δης ι­δι­ό­τη­τά της, προ­κύ­πτει α­πό την ί­δια την ον­το­λο­γί­α της και εκ­φρά­ζει ι­δι­αι­τέ­ρως την αυ­το­συ­νει­δη­σί­α της, η ο­ποί­α δι­α­τυ­πώ­θη­κε ι­στο­ρι­κά κα­τά τον πλέ­ον ε­πί­ση­μο και α­δι­αμ­φι­σβή­τη­το τρό­πο στον Ό­ρο της Β΄ Οι­κου­με­νι­κής Συ­νό­δου (381), ο ο­ποί­ος α­πε­τέ­λε­σε και το Σύμ­βο­λο Πί­στε­ως της Εκ­κλη­σί­ας.
Στο ε­ξής, ο­μο­λο­γού­με δια του Συμ­βό­λου της Πί­στε­ως με κά­θε ε­πι­ση­μό­τη­τα, ό­τι πι­στεύ­ου­με «εις μί­αν, α­γί­αν, κα­θο­λι­κήν και α­πο­στο­λι­κήν Εκ­κλη­σί­αν». Αν ό­μως η Εκ­κλη­σί­α εί­ναι ΜΙΑ κα­τά το Σύμ­βο­λο της Πί­στε­ως, τό­τε με την συ­νε­πή εκ­κλη­σι­ο­λο­γι­κή έν­νοι­α και κα­τά κυ­ρι­ο­λε­ξί­α δεν μπο­ρούν να υ­πάρ­χουν ε­τε­ρό­δο­ξες εκ­κλη­σί­ες, αλλά ούτε μητέρες, αδελφές, θυγατέρες και εγγονές εκκλησίες. Η ΜΙΑ και μό­νη Εκ­κλη­σί­α, που ο­μο­λο­γού­με, εί­ναι η πνευ­μα­τι­κή μη­τέ­ρα ό­λων των με­λών της. Η ΜΙΑ Εκ­κλη­σί­α δη­λα­δή γεν­νά μυ­στη­ρια­κώς «δι’ ύ­δα­τος και Πνεύ­μα­τος» τα μέ­λη της, δε γεν­νά άλ­λες εκ­κλη­σί­ες. Οι κα­τά τό­πους Εκ­κλη­σί­ες α­πο­τε­λούν φα­νέ­ρω­ση της ΜΙΑΣ και μό­νης Εκ­κλη­σί­ας. Αυ­τό βε­βαι­ώ­νε­ται βι­βλι­κώς α­πό τον Α­πό­στο­λο Παύ­λο, ο ο­ποί­ος α­πευ­θυ­νό­με­νος π.χ. στους Κο­ριν­θί­ους γρά­φει: «τη Εκ­κλη­σί­α του Θε­ού τη ού­ση εν Κο­ρίν­θω»[1].
Α­πό τη δι­α­τύ­πω­ση του Συμ­βό­λου προ­κύ­πτει, ό­τι η ε­νό­τη­τα, ως θε­με­λι­ώ­δης ι­δι­ό­τη­τα του ε­νός, στην προ­κει­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση ως η ι­δι­ό­τη­τα της ΜΙΑΣ Εκ­κλη­σί­ας, εί­ναι το α­σφα­λές δε­δο­μέ­νο της πί­στε­ώς μας. Και πραγ­μα­τι­κά, στη συ­νεί­δη­ση του σώ­μα­τος της Εκ­κλη­σί­ας η ε­νό­τη­τά της εί­ναι δε­δο­μέ­νο ον­το­λο­γι­κό, α­πο­λύ­τως και α­με­τα­κλή­τως δι­α­σφα­λι­σμέ­νο α­πό την κε­φα­λή της Εκ­κλη­σί­ας, το Χρι­στό, δια της συ­νε­χούς πα­ρου­σί­ας του Πα­ρα­κλή­του Πνεύ­μα­τός Του σ’ αυ­τήν, ή­δη α­πό την Πεν­τη­κο­στή.[ΚΑΘΟΤΙ ΠΡΟΣΔΟΚΩ ΑΝΑΣΤΑΣΙΝ ΝΕΚΡΩΝ ΚΑΙ ΖΩΗΝ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΑΙΩΝΟΣ. ΔΕΝ ΠΙΣΤΕΥΩ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΗΝ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΗ ΠΑΡΟΧΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ. Η ΕΝΟΤΗΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΣΚΟΠΟΣ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΛΕΓΕΤΑΙ ΣΩΤΗΡΙΑ]
Πα­ρά ταύ­τα, η ε­νό­τη­τα πα­ρα­μέ­νει για τα συγ­κε­κρι­μέ­να και ε­πώ­νυ­μα μέ­λη της Εκ­κλη­σί­ας κά­θε ε­πο­χής και ζη­τού­με­νο βι­ω­μα­τι­κό. Ως βι­ω­μα­τι­κό ζη­τού­με­νο η ε­νό­τη­τα των με­λών της α­πο­τε­λεί το προ­σω­πι­κό ά­θλη­μα της συ­νερ­γί­ας τους για τη δό­κι­μη πα­ρα­μο­νή και την ασφαλή καρ­πο­φο­ρί­α στο ζων­τα­νό και ζω­ο­ποι­ό, θε­αν­θρώ­πι­νο σώ­μα του Χρι­στού, την Εκ­κλη­σί­α. Αυ­τή α­κρι­βώς η εν πά­ση αι­σθή­σει ε­νό­τη­τα με το Χρι­στό και δι’ αυ­τού με τον ό­λο Τρι­α­δι­κό Θε­ό, αλ­λά και με­τα­ξύ μας, ως με­λών της Εκ­κλη­σί­ας, εί­ναι ο σκο­πός του ε­ναν­θρω­πή­σαν­τος Θε­ού για μας, ώ­στε να γί­νου­με ό­χι μό­νον έ­να σώ­μα με το Χρι­στό, αλ­λά και έ­να Πνεύ­μα με τον Τρι­α­δι­κό Θε­ό[2]. Αυ­τό εκ­φρά­στη­κε α­πε­ρί­φρα­στα στην Αρ­χι­ε­ρα­τι­κή προ­σευ­χή του Χρι­στού, που θα ε­ξη­γή­σου­με στη συ­νέ­χεια της Ει­ση­γή­σε­ώς μας. [Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ; Ο ΚΥΡΙΟΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΕ ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΚΗΡΥΤΤΟΝΤΑΣ, ΜΕΤΑΝΟΕΙΤΕ ΗΓΓΙΚΕΝ ΓΑΡ Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ. ΕΙΝΑΙ Η ΕΝΟΤΗΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ; ΣΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ ΔΕΝ ΘΑ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ Η ΕΝΟΤΗΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ. ΤΟΤΕ;]
Συγ­κε­κρι­μέ­να, η ε­νό­τη­τα της Εκ­κλη­σί­ας υ­φί­στα­ται και εκ­φαί­νε­ται θε­σμι­κώς στην «δι’ α­γά­πης ε­νερ­γου­μέ­νη» πί­στη, στην δια της ε­νερ­γού με­το­χής στα θεί­α μυ­στή­ρια λα­τρεί­α και στη δι­οί­κη­ση της Εκ­κλη­σί­ας. Σε κά­θε πε­ρί­πτω­ση η πα­ρα­πά­νω τρι­πλή ε­νό­τη­τα θε­με­λι­ώ­νε­ται και αν­τλεί­ται α­πό το τρισ­σό α­ξί­ω­μα του Χρι­στού: το προ­φη­τι­κό, το αρ­χι­ε­ρα­τι­κό και το βα­σι­λι­κό. Κα­τά συ­νέ­πεια, οι τρεις εκ­φάν­σεις της ε­νό­τη­τας της Εκ­κλη­σί­ας θα πρέ­πει να θε­ω­ρούν­ται ως αλ­λη­λο­ε­ξαρ­τώ­με­νες και α­δι­ά­σπα­στες συν­τε­ταγ­μέ­νες της μί­ας και πλή­ρους ε­νό­τη­τας της Εκ­κλη­σί­ας.
Η ε­νό­τη­τα της Εκ­κλη­σί­ας κα­θε­αυ­τήν, τό­σο σε θε­σμι­κό ό­σο και σε βι­ω­μα­τι­κό-χα­ρι­σμα­τι­κό ε­πί­πε­δο, χω­ρίς την ον­το­λο­γι­κού χα­ρα­κτή­ρα δι­ά­κρι­ση α­νά­με­σα στην ά­κτι­στη ου­σί­α και τις ά­κτι­στες ε­νέρ­γει­ες του Τρι­α­δι­κού Θε­ού, πα­ρα­μέ­νει στην πρά­ξη ου­σι­α­στι­κά α­κα­τα­νό­η­τη, αλ­λά και θε­ο­λο­γι­κά α­τεκ­μη­ρί­ω­τη. Η πα­ρα­πά­νω δι­ά­κρι­ση, α­πο­τέ­λε­σμα του χα­ρι­σμα­τι­κού και εμ­πει­ρι­κού χα­ρα­κτή­ρα της Ορ­θό­δο­ξης Θε­ο­λο­γί­ας, α­πο­τε­λεί το πνευ­μα­τι­κό «κλει­δί» κα­τα­νο­ή­σε­ως του χα­ρα­κτή­ρα της ε­νό­τη­τας της Εκ­κλη­σί­ας. Γι’ αυ­τό και η δι­ά­κρι­ση αυ­τή θα προ­ϋ­πο­τί­θε­ται ο­πωσ­δή­πο­τε σ’ ό­λη την πραγ­μά­τευ­ση του θέ­μα­τός μας, θα το δι­α­περ­νά α­ξο­νι­κά και θα δι­έ­πει νο­η­μα­τι­κά τα ε­πι­μέ­ρους λε­γό­με­νά μας.[Καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα πρὸ πάντων τῶν αἰώνων· φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἀληθινὸνἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννηθέντα οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρί, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο.
3. Τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ σαρκωθέντα ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρθένου καὶ ἐνανθρωπήσαντα.
4. Σταυρωθέντα τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, καὶ παθόντα καὶ ταφέντα.
5. Καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρα κατὰ τὰς Γραφάς.
6. Καὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανοὺς καὶ καθεζόμενον ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός.
7. Καὶ πάλιν ἐρχόμενον μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος. [ΜΗΠΩΣ ΞΕΧΑΣΑΜΕ ΤΟΝ ΚΥΡΙΟ;ΟΙ ΑΚΤΙΣΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΟΥΝ ΟΛΗ ΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. ΤΟΤΕ; Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΦΘΕΙ ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ  ΣΤΗΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΦΑΝΣΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ;]

Α΄ Η Ε­ΝΟ­ΤΗ­ΤΑ ΣΤΗΝ ΠΙ­ΣΤΗ

Η ε­νό­τη­τα της Εκ­κλη­σί­ας, ό­πως ή­δη υ­παι­νι­χθή­κα­με, δεν α­πο­τε­λεί μια αυ­το­νο­μη­μέ­νη και α­φη­ρη­μέ­νη δογ­μα­τι­κή α­λή­θεια α­νε­ξάρ­τη­τη α­πό τη ζω­ή της, αλ­λά εκ­φρά­ζει την αυ­το­συ­νει­δη­σί­α και την α­γι­ο­πνευ­μα­τι­κή εμ­πει­ρί­α της. Το μυ­στη­ρια­κό σώ­μα του Χρι­στού, η Εκ­κλη­σί­α, γί­νε­ται ο χα­ρι­σμα­τι­κός χώ­ρος, ό­που συγ­κρο­τεί­ται, βι­ώ­νε­ται και φα­νε­ρώ­νε­ται η ε­νό­τη­τα των πι­στών ως ει­κό­να της ε­νό­τη­τας του Τρι­α­δι­κού Θε­ού. Η ε­νό­τη­τα των πι­στών α­πο­τε­λεί καρ­πό της με­θέ­ξε­ώς τους στην ά­κτι­στη Χά­ρη του Τρι­α­δι­κού Θε­ού και συ­νι­στά έκ­φρα­ση ζω­ής της ΜΙΑΣ και πάν­το­τε ε­νια­ίας Εκ­κλη­σί­ας, ως α­δι­ά­σπα­στης ε­νό­τη­τας και τε­λεί­ας κοι­νω­νί­ας προ­σώ­πων. Κα­τά συ­νέ­πεια, οι θε­ο­λο­γι­κές-ον­το­λο­γι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την α­να­φο­ρά των πι­στών στην Τρι­α­δι­κή ε­νό­τη­τα βρί­σκον­ται στην ί­δρυ­ση και σύ­στα­ση της Εκ­κλη­σί­ας ως σώ­μα­τος Χρι­στού, στο ο­ποί­ο αρ­μό­ζον­ται οι πι­στοί ως ορ­γα­νι­κά μέ­λη του.[ΟΙ ΑΓΙΟΙ; ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΔΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΑΓΙΟΙ;]
Οι πι­στοί ως κα­τοι­κη­τή­ριο των θεί­ων προ­σώ­πων, χα­ρι­σμα­τι­κώς, κα­λούν­ται να ζουν κα­τά το πρό­τυ­πο της Τρι­α­δι­κής ε­νό­τη­τας και να εκ­φρά­ζουν με τον τρό­πο αυ­τό την κοι­νω­νί­α και με­το­χή τους στη ζω­ή του Τρι­α­δι­κού Θε­ού. Άλ­λω­στε, κα­τά τον Ευ­αγ­γε­λι­στή Ι­ω­άν­νη, η πραγ­μά­τω­ση της ε­νό­τη­τας των πι­στών κα­τά το πρό­τυ­πο της ε­νό­τη­τας των θεί­ων προ­σώ­πων α­πο­τε­λεί και τη μαρ­τυ­ρί­α τους στον κό­σμο: «ί­να πάν­τες εν ώ­σιν, κα­θώς συ, πά­τερ, εν ε­μοί κα­γώ εν σοί, ί­να και αυ­τοί εν η­μίν εν ώ­σιν, ί­να ο κό­σμος πι­στεύ­ση ό­τι συ με α­πέ­στει­λας»[3].[ΑΣ ΔΕΧΘΟΥΜΕ ΤΗΝ ΖΗΖΙΟΥΛΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ ΒΑΡΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. Ο ΚΥΡΙΟΣ ΕΥΧΕΤΑΙ.. ΑΛΛΑ ΠΡΙΝ ΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΛΕΜΕ Ο ΘΕΑΝΘΡΩΠΟΣ ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ; ΤΟ ΞΕΧΑΣΑΜΕ;]
Στην πα­ρα­πά­νω Αρ­χι­ε­ρα­τι­κή προ­σευ­χή ο Χρι­στός, κα­τά τον Μέ­γα Α­θα­νά­σιο, ζη­τεί α­πό τον Πα­τέ­ρα του την ε­νό­τη­τα των πι­στών κα­τά το υ­πό­δειγ­μα της δι­κής τους ε­νό­τη­τας. Βέ­βαι­α, ε­δώ η ε­νό­τη­τα των πι­στών δεν α­να­φέ­ρε­ται στη φύ­ση του Τρι­α­δι­κού Θε­ού, για­τί «μό­νη τη φύ­σει πάν­τα μα­κράν ε­στιν αυ­τού»[4]. Η ε­νό­τη­τα των πι­στών ως με­λών της μί­ας και μο­να­δι­κής Εκ­κλη­σί­ας θε­με­λι­ώ­νε­ται ό­χι στη φύ­ση αλ­λά στην ά­κτι­στη θε­ο­ποι­ό ε­νέρ­γεια και δό­ξα του Τρι­α­δι­κού Θε­ού. Εί­ναι πέ­ραν πά­σης αμ­φι­βο­λί­ας η τεκ­μη­ρί­ω­ση της θέ­σε­ως αυ­τής, α­φού η ί­δια η υ­πο­στα­τι­κή Α­λή­θεια, στην ά­με­ση συ­νέ­χεια της Αρ­χι­ε­ρα­τι­κής προ­σευ­χής, το δι­α­τυ­πώ­νει α­πε­ρί­φρα­στα: «Κα­γώ την δό­ξαν ην δέ­δω­κάς μοι δέ­δω­κα αυ­τοίς, ί­να ώ­σιν εν κα­θώς η­μείς εν· ε­γώ εν αυ­τοίς και συ εν ε­μοί, ί­να ώ­σιν τε­τε­λει­ω­μέ­νοι εις εν, ί­να γι­νώ­σκει ο κό­σμος ό­τι συ με α­πέ­στει­λας και η­γά­πη­σας αυ­τούς κα­θώς ε­μέ η­γά­πη­σας»[5]. Στο χω­ρί­ο αυ­τό βρί­σκε­ται συμ­πυ­κνω­μέ­να το ερ­μη­νευ­τι­κό «κλει­δί» κα­τα­νο­ή­σε­ως της α­γι­ο­πνευ­μα­τι­κής βά­σε­ως της ε­νό­τη­τας της Εκ­κλη­σί­ας . Ε­κεί­νο που ε­νο­ποι­εί τους πι­στούς στην Εκ­κλη­σί­α, η ε­κεί­νο που κά­νει την Εκ­κλη­σί­α έ­να και α­δι­ά­σπα­στο, ορ­γα­νι­κό, Θε­αν­θρώ­πι­νο σώ­μα, εί­ναι η ί­δια η ά­κτι­στη θε­ο­ποι­ός δό­ξα και Χά­ρη του Τρι­α­δι­κού Θε­ού. Η ά­κτι­στη αυ­τή θε­ό­τη­τα, που συ­νέ­χει και τε­λει­ο­ποι­εί το σώ­μα της Εκ­κλη­σί­ας, οι­κει­ώ­νε­ται χα­ρι­σμα­τι­κά και πα­ρα­μέ­νει ε­σα­εί λει­τουρ­γι­κά στην Εκ­κλη­σί­α, μυ­στη­ρια­κώς, χά­ριν του Χρι­στού, που εί­ναι και η κε­φα­λή του ε­νός Θε­αν­θρω­πί­νου σώ­μα­τος της Εκ­κλη­σί­ας[6]. Στο σώ­μα αυ­τό πραγ­μα­τώ­νε­ται ον­το­λο­γι­κώς και χα­ρι­σμα­τι­κώς το «ε­γώ εν αυ­τοίς» του Χρι­στού.[ ΣΤΟ ΘΑΒΩΡ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕ ΤΗΝ ΔΟΞΑ ΑΥΤΗ Η ΔΟΞΑ ΑΥΤΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΥΙΟΥ. ΕΙΝΑΙ Η ΔΟΞΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΣΤΑΤΙΚΗ  ΑΛΗΘΕΙΑ, ΚΑΘΟΤΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΑΥΤΗ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ Ο ΠΕΤΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΟΔΩΣΕ]
Κα­τά συ­νέ­πεια, ο αναγ­καί­ος ό­ρος της ε­νό­τη­τάς μας με τον Τρι­α­δι­κό Θε­ό εν Χρι­στώ εί­ναι η χα­ρι­σμα­τι­κή πα­ρου­σί­α του Α­γί­ου Πνεύ­μα­τος μέ­σα μας ε­νερ­γώς. Με άλ­λα λό­για, η ε­νό­τη­τά μας με τον Τρι­α­δι­κό Θε­ό δεν ο­φεί­λε­ται σε προ­σόν της φύ­σε­ώς μας, αλ­λά στο Ά­γιο Πνεύ­μα[7]. Πρα­κτι­κώς, η χα­ρι­σμα­τι­κή αυ­τή ε­νό­τη­τα της Εκ­κλη­σί­ας φα­νε­ρώ­νε­ται με τη συμ­φω­νί­α της γνώ­μης και την ύ­παρ­ξη ε­νια­ίου φρο­νή­μα­τος σε μας[8].

Αν ό­μως η ε­νό­τη­τα της Εκ­κλη­σί­ας ως μυ­στη­ρια­κού και Θε­αν­θρω­πί­νου σώ­μα­τος, αλ­λά και η ε­νό­τη­τα των ε­πι­μέ­ρους πι­στών ως με­λών της Εκ­κλη­σί­ας με­τα­ξύ τους, κα­τά το πρό­τυ­πο της ε­νό­τη­τας του Τρι­α­δι­κού Θε­ού, πραγ­μα­το­ποι­εί­ται ά­με­σα και προ­σω­πι­κά α­πό τον ί­διο τον Τρι­α­δι­κό Θε­ό δια της α­κτί­στου ε­νερ­γεί­ας του Α­γί­ου Πνεύ­μα­τος, τό­τε γί­νε­ται εύ­κο­λα κα­τα­νο­η­τό ό­τι οι ε­τε­ρό­δο­ξοι -Ρω­μαι­ο­κα­θο­λι­κοί και Προ­τε­στάν­τες- που σε κα­μί­α πε­ρί­πτω­ση δεν συ­νι­στούν Εκ­κλη­σί­ες αλ­λά θρη­σκευ­τι­κές κοι­νό­τη­τες με εκ­κλη­σι­α­στι­κό ό­νο­μα, αλ­λοι­ώ­νον­τας δια του F­i­l­i­o­q­ue την α­πο­στο­λι­κή πί­στη της Εκ­κλη­σί­ας στον Τρι­α­δι­κό Θε­ό και πρα­κτι­κώς μη κά­νον­τας τη δι­ά­κρι­ση α­κτί­στου ου­σί­ας και α­κτί­στου ε­νερ­γεί­ας στο Θε­ό, κα­θι­στούν α­νέ­φι­κτη την ον­το­λο­γι­κού και χα­ρι­σμα­τι­κού χα­ρα­κτή­ρα ε­νό­τη­τά τους με τον Τρι­α­δι­κό Θε­ό και μα­ζί μας εν Χρι­στώ.[ΝΑ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΚΑΙ Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΙΣΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ  ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ. ΚΑΙ ΔΙΑ ΤΗΣ ΑΚΤΙΣΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ. ΑΚΤΙΣΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ; ΔΕΝ ΑΝΑΙΡΕΘΗΚΕ ΑΥΤΗ Η ΚΑΚΟΔΟΞΙΑ ΤΟΥ ΑΚΙΝΔΥΝΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΛΑΜΑ ΚΑΙ ΔΕΝ ΕΠΙΚΥΡΩΘΗΚΕ ΑΠΟ ΣΥΝΟΔΟ;]

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ:ΑΚΤΙΝΕΣ: Η Λειτουργία της ενότητας της Εκκλησίας και οι εσφαλμένες θεολογικές προϋποθέσεις του παπικού Πρωτείου

ΝΕΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑ, ΜΟΝΤΕΡΝΟΣ Ο κ. ΤΣΕΛΕΓΓΙΔΗΣ. ΑΠΟΡΟΥΜΕ ΠΩΣ ΞΕΦΥΓΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΒΟΛΟΥ. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΣΕΣ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΖΗΖΙΟΥΛΑ ΣΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ; ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΟΧΗ Η ΣΩΤΗΡΙΑ. Η ΠΙΣΤΗ ΕΙΝΑΙ ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΗ ΙΔΙΩΣ ΑΝ ΣΥΝΟΔΕΥΕΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΝΝΟΙΕΣ.

Ο Θεός στην πατερική σκέψη 21

Συνέχεια από Τρίτη 3. Νοεμβρίου 2026

Ο Θεός στην πατερική σκέψη 21

Του G. L. Prestige

Εκδόσεις WIPF-STOCK-Eugene, Oregon

Κεφάλαιο VII — Η διδασκαλία περί υποταγής (Subordinationism)

....... Δεν προκαλεί, επομένως, έκπληξη ότι ο Επιφάνιος, με τον αντιωριγενιστικό του ζήλο υπέρ της ορθοδοξίας —που αναγνώριζε τα άφθονα πολεμοφόδια τα οποία είχε προσφέρει ο ωριγενισμός στο αρειανικό πυροβολικό, όχι όμως την εξίσου σημαντική επίδραση του Ωριγένη στους Καππαδόκες Πατέρες, οι οποίοι είχαν ανασκευάσει τον αρειανισμό—, διαβεβαιώνει κατηγορηματικά (haer. 64.8.3) ότι είναι προφανές πως ο Ωριγένης, αποκαλώντας τον Υιό «γενητός θεός», εννοούσε να τον προσδιορίσει ως κτίσμα.

Αλλά αυτό το συμπέρασμα ήταν εντελώς εσφαλμένο. Στο δεύτερο από τα αποσπάσματα του Ωριγένη στο κατά Ιωάννην που διασώζονται σε ερμηνευτικές σειρές και τυπώνονται στην έκδοση του Preuschen, αρνείται μάλιστα ότι ο Λόγος ήταν «γενητός». Παραθέτει το χωρίο: «Εκείνο που ήλθε στην ύπαρξη μέσα σε αυτόν ήταν ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων». Το σχόλιό του είναι το ακόλουθο. Όπως ο Θεός έφερε τα πάντα στην ύπαρξη, έτσι και εκείνα τα όντα των οποίων η φύση ήταν να ζουν απέκτησαν ζωή με τη μετοχή τους στον Λόγο. Δεν πρέπει να δίνεται προσοχή σε όσους υποστηρίζουν, με βάση αυτό το χωρίο, ότι ο Λόγος είναι «γενητός». Οτιδήποτε έχει «έλθει στην ύπαρξη» δεν είναι καθ’ εαυτό ζωή. Αλλά η κατοχή της ζωής δεν προστέθηκε στον Λόγο απ’ έξω· αντίθετα, «μέσα σε αυτόν ήταν ζωή». Σε αντίθεση με τα κτίσματα, ο Λόγος είναι καθ’ εαυτόν Ζωή, με την ίδια έννοια όπως και ο Πατέρας — όχι ότι ο Πατέρας αντλεί τη ζωή του με τη μετοχή στη ζωή του Λόγου, αλλά ότι ο Θεός, που είναι Ζωή, γεννά Ζωή. Εδώ έχουμε σαφώς επιστρέψει και πάλι στην Τριάδα της απόλυτης θεότητας......

Και πάλι, όταν ο Ωριγένης συζητά εκ νέου τον μυστηριώδη χαρακτήρα του θείου είναι (Κατά Κέλσου 6.17, προς το τέλος) και τονίζει ότι κανείς δεν μπορεί να το συλλάβει αν δεν διαθέτει το Πνεύμα που ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού, υποστηρίζει ότι μόνο ο Σωτήρας και Κύριός μας, ο Λόγος του Θεού, συλλαμβάνει και κατανοεί ορθά την απεραντοσύνη της γνώσης του Πατέρα, μολονότι, με μια δευτερεύουσα έννοια, μπορούν να τη συλλάβουν και εκείνοι των οποίων ο νους φωτίζεται από τον ίδιο τον Θεό Λόγο. Παραθέτει το χωρίο ότι κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας, ούτε τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός και εκείνοι στους οποίους ο Υιός θα τον αποκαλύψει. Διότι ούτε μπορεί κανείς να γνωρίζει ορθά «τον αγένητο και πρωτότοκο κάθε γενητής φύσης», όπως τον γνωρίζει ο Πατέρας που τον γέννησε, ούτε μπορεί κανείς να γνωρίζει ορθά τον Πατέρα, όπως τον γνωρίζει ο ζωντανός Λόγος του και η Σοφία και η Αλήθειά του. Είναι πιθανό ότι, ονομάζοντας εδώ τον Υιό πρωτότοκο της γενητής φύσης, ο Ωριγένης θέλει να υποδηλώσει ότι και ο ίδιος ο Υιός υπάγεται στην ίδια κατηγορία των γενητών, ιδίως αν ληφθούν υπόψη τα άλλα χωρία που έχουν παρατεθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Είναι όμως αναμφισβήτητο ότι η ένταξη του Λόγου σε αυτή την κατηγορία είναι συμβατή με την ταυτόχρονη ένταξή του στην κατηγορία του αγένητου, αφού αυτός ο προσδιορισμός της θεότητας του αποδίδεται ρητά μέσα στην ίδια και μοναδική φράση.

Πρέπει να είναι απολύτως προφανές ότι, αν ο Λόγος είναι και αγένητος και γενητός, η μία λέξη δεν μπορεί να δηλώνει την απλή άρνηση της άλλης. Είναι αγένητος ή άκτιστος επειδή ανήκει στην Τριάδα της θεότητας και η άκτιστη ζωή αποτελεί την ουσία της ύπαρξής του. Από την άλλη πλευρά, είναι γενητός, δηλαδή έχει προέλευση, επειδή δεν είναι ο ίδιος η πηγή και η αρχή αυτής της ύπαρξης, αλλά τη λαμβάνει από τον Πατέρα. Επομένως, οι δύο διατυπώσεις δεν είναι καθόλου ασυμβίβαστες. Για να αποφευχθεί κάθε εντύπωση ασυνέπειας, χρειαζόταν απλώς ένας σαφής ορισμός των όρων, όχι με τη φιλολογική τους σημασία, αλλά με τη λογική σημασία που είχαν κατά τη συνήθη χρήση τους. Αυτό το έργο το πραγματοποίησε πράγματι ο Αθανάσιος έναν αιώνα αργότερα. Η σκέψη του Ωριγένη ήταν αρκετά σαφής, όπως προκύπτει από μια αμερόληπτη μελέτη, αλλά η απουσία σαφούς, τυπικού ορισμού άφηνε το ζήτημα ακόμη με κάποια ασάφεια και δυσκολία.

Ο Ευσέβιος, διαποτισμένος από την ωριγενιστική παράδοση, χωρίς όμως να διαθέτει τόσο καθαρό νου ή τόσο ισχυρή ικανότητα θεολογικού συλλογισμού όσο ο δάσκαλός του, δεν πρόσθεσε τίποτε στην επίλυση της δυσκολίας. Άλλοτε διακρίνει τον Χριστό από τα γενητά, άλλοτε τον συμπεριλαμβάνει σε αυτά, άλλοτε διστάζει σχετικά με τον ορθό τρόπο κατάταξης του Λόγου ή, ενώ τον ονομάζει γενητό, τον διακρίνει από τα υπόλοιπα γενητά, που έλαβαν την ύπαρξή τους από το μη ον. Θα θυμόμαστε πόσο σταθερά είχε εκφράσει ο Ωριγένης, ακόμη και μέσα στους τολμηρούς στοχασμούς του Περί αρχών, τη βαθιά επίγνωσή του για τη διαφορά που συνιστούσε η προέλευση της ύπαρξης του Λόγου από την υφιστάμενη ουσία του Πατέρα, σε αντίθεση προς τα κτίσματα που σχηματίστηκαν από το μη ον.

Σε ένα από τα μεταγενέστερα συγγράμματά του (Εκκλησιαστική θεολογία 1.8.2–3), ο Ευσέβιος κινείται προς μια λύση των δυσκολιών του, διατυπώνοντας ότι η Εκκλησία πιστεύει σε έναν Θεό, Πατέρα και Παντοκράτορα, ο οποίος είναι Πατέρας του ενός και μοναδικού Χριστού, αλλά Θεός και Δημιουργός και Κύριος όλων των υπόλοιπων όντων. Προχωρώντας στη συζήτηση για τον Υιό, εγκαταλείπει το γενητός ως όρο που εκφράζει την προέλευση και, μάλλον ευφυώς, χρησιμοποιεί τον όρο γεννητός, ο οποίος, αν εξαιρεθούν οι λησμονημένες αιρέσεις του Γνωστικισμού, ήταν απαλλαγμένος από τους αναγκαστικούς συνειρμούς κτιστότητας που συνόδευαν την άλλη λέξη. Έτσι, λέει, η ύπαρξη του Υιού δεν ήταν όμοια με εκείνη των υπόλοιπων γεννητών, ούτε ζούσε ζωή όμοια με τη ζωή εκείνων που γεννήθηκαν μέσω αυτού· μόνος αυτός είχε γεννηθεί από τον ίδιο τον Πατέρα και ήταν απόλυτη Ζωή. Προχωρεί μάλιστα στη διάκριση του Υιού από τα γενητά, όταν παρατηρεί ότι άρμοζε στον ύψιστο Θεό να προβάλει αυτό το μονογενές γέννημα πριν από οποιοδήποτε γενητό και πριν από όλους τους αιώνες. Η αδέξια θεολογία του, όμως, πρόσφερε μεγάλη ενθάρρυνση στους Αρειανούς.

Το πρόβλημα εξακολούθησε να προκαλεί δυσκολίες για πολλά χρόνια. Ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα είχαν θεωρηθεί από τον Ωριγένη τόσο αγένητα όσο και, κατά κάποια έννοια, γενητά. Οι ορθόδοξοι συνεχιστές του Ωριγένη εξαναγκάστηκαν σταδιακά να αρνηθούν το δεύτερο σκέλος αυτής της διατύπωσης, ιδίως όταν οι Αρειανοί το άρπαξαν ως αποφασιστικό επιχείρημα για την άρνηση του πρώτου σκέλους της. Παρέμενε ωστόσο το γεγονός ότι ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, κατά μία έννοια, είχαν αρχή —πηγή— και, κατά μία άλλη έννοια, δεν είχαν αρχή —έναρξη. Η καθολικά αποδεκτή αρχή της μοναρχίας απαιτούσε η αρχή τους να βρίσκεται στον Πατέρα. Με αυτή την έννοια, αρχή σημαίνει πηγή. Από την άλλη πλευρά, εφόσον ήταν Θεός, ήταν αιώνιοι, από πάντοτε και για πάντα. Δεν είχαν χρονική «αρχή» και, με αυτή την έννοια, δεν διέθεταν αρχή.

Ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός (Λόγος 25.15, τέλος) διατυπώνει την κατάσταση με μεγάλη ακρίβεια. Γράφοντας για τον Υιό και το Πνεύμα, παρατηρεί ότι δεν είναι άναρχα και, ωστόσο, κατά μία έννοια είναι άναρχα· κάτι που, όπως προσθέτει, ακούγεται παράδοξο. Δεν είναι άναρχα ως προς την αιτιακή τους προέλευση, διότι προέρχονται από τον Θεό, μολονότι δεν έπονται του Θεού —όπως το φως από τον ήλιο—· είναι όμως άναρχα ως προς τον χρόνο, διότι δεν υπόκεινται στον χρόνο.

Μια άλλη μορφή με την οποία εκδηλώνονται τα προβλήματα της μοναρχίας μπορεί να παρατηρηθεί σε σχέση με την πλατωνίζουσα έκφραση «δεύτερος θεός». Μόλις αναγνωρίστηκε ουσιαστικά η Τριάδα, και ακόμη πριν αυτή εκφραστεί με τον τυπικό όρο «Τριάδα», ήταν αναπόφευκτο να χρησιμοποιούνται περιστασιακά οι λέξεις «δεύτερος» και «τρίτος» αναφορικά με τον Υιό και το Πνεύμα. Έτσι, ο Ιουστίνος (Απολογία 1.13.3) είχε παρατηρήσει ότι οι χριστιανοί αναγνώριζαν στη δεύτερη θέση τον Υιό του ίδιου του Θεού και στην τρίτη βαθμίδα το προφητικό Πνεύμα. Αλλού (Διάλογος 56.4) είπε ότι θα επιχειρούσε να αποδείξει, με βάση την αυθεντία της Γραφής, ότι υπάρχει και αναγνωρίζεται ένας «έτερος» —δεύτερος— Θεός και Κύριος, μετά τον Δημιουργό του σύμπαντος, πέρα από τον οποίο δεν υπάρχει «άλλος» —διαφορετικός— Θεός. Μια κάποια αριθμητική ήταν αναπόφευκτη σε σχέση με ένα θείο ον που μπορούσε να αναγνωριστεί μόνο σε τριπλή παρουσίαση, όσο έντονα κι αν υποστήριζαν οι Πατέρες ότι η αρίθμηση δεν είχε θέση όταν αναφέρονταν σε αυτό. Μια τέτοια γλώσσα, όσο αναπόφευκτη κι αν ήταν, δύσκολα θα μπορούσε να μη συνδεθεί από οποιονδήποτε πιστό πλατωνικό με τους στοχασμούς του δασκάλου του. Ο Πλάτων, στην Πολιτεία, είχε χαρακτηρίσει το σύμπαν «θείο τέκνο» —θείον γεννητόν— και, πάλι, στον Τίμαιο, είχε ονομάσει τον κόσμο «εικόνα του Δημιουργού του, μονογενή» και είχε αναφερθεί σε αυτόν ως όντα τον ίδιο «θεό αισθητό» —θεός αισθητός. Δεν τον ονόμασε πράγματι «δεύτερο θεό», αλλά ο Φίλων εφαρμόζει αυτόν τον όρο στον Λόγο του και, κάνοντάς το, αναπαράγει το νόημα, αν όχι και τις ίδιες τις λέξεις, του Τιμαίου.

Ο Ωριγένης παίζει για μια στιγμή με αυτή την ιδέα (Κατά Κέλσου 5.39). Ακόμη κι αν υποστηρίζουμε την ύπαρξη ενός «δεύτερου θεού», λέει, ας γίνει κατανοητό ότι ο δεύτερος θεός που υποστηρίζουμε δεν είναι τίποτε άλλο παρά η Αρετή που περικλείει όλες τις αρετές και ο Λόγος που περικλείει όλους τους κάθε είδους λόγους μέσα σε όλα τα φυσικά αντικείμενα. Αυτή την έκφραση την υιοθέτησε ο Ευσέβιος και τη χρησιμοποίησε με αρκετή ελευθερία. Έτσι, στην Ευαγγελική προπαρασκευή (7.12, 320C), γράφει ότι οι Γραφές της Παλαιάς Διαθήκης εισάγουν, μετά την άναρχη οντότητα του Θεού του σύμπαντος, μια δεύτερη οντότητα και θεία δύναμη, την αρχή των γενητών. Αξίζει παρεμπιπτόντως να σημειωθεί ότι σε αυτό το χωρίο, όπως συχνά και αλλού, η λέξη «ουσία» —που εδώ αποδίδεται ως «οντότητα»— χρησιμοποιείται με ατομική και όχι με γενική σημασία. Η «δεύτερη οντότητα», που έρχεται «μετά την οντότητα του Θεού του σύμπαντος», είναι απλώς μια δεύτερη παρουσίαση της θεότητας, όχι μια κατώτερη βαθμίδα θεότητας ή μια ημίθεη ουσία. Με άλλα λόγια, ο Ευσέβιος εφιστά απλώς την προσοχή στο γεγονός ότι, όπως ο Πατέρας είναι η αρχή του Υιού, έτσι ο Υιός είναι η αρχή των κτισμάτων, χωρίς να αναφέρεται στην αντίστοιχη ομοιότητα και διαφορά ως προς την ουσία ανάμεσα στην πηγή και στο παράγωγό της σε καθεμιά από τις δύο περιπτώσεις.

Αναπτύσσει το θέμα του Δεύτερου Θεού στην Ευαγγελική απόδειξη (5.4.9–14). Ο αληθινός και μοναδικός Θεός, υποστηρίζει, πρέπει να είναι ένας και μόνο αυτός λαμβάνει κυριολεκτικά αυτόν τον τίτλο. Ο Δεύτερος Θεός αποκτά τη σύνδεσή του με τον αληθινό Θεό μέσω μετοχής· δεν λογίζεται καθόλου Θεός χωριστά από τον Πατέρα· παραμένει μαζί με τον Πατέρα και θεοποιείται από αυτόν και μέσω αυτού. Τόσο την ύπαρξή του όσο και το ότι είναι Θεός τα έχει όχι από τον εαυτό του αλλά από τον Πατέρα. Έχουμε διδαχθεί να τιμούμε και αυτόν ως Θεό, μετά τον Πατέρα, εξαιτίας του Θεού που κατοικεί μέσα του. Ωστόσο, είναι εκ φύσεως και Θεός και μονογενής Υιός και δεν είναι υιοθετημένος όπως εκείνοι που βρίσκονται έξω από τη θεότητα και έχουν τον τίτλο του «θεού» μόνο ως επίκτητο προνόμιο. Εντούτοις, μολονότι τιμάται εκ φύσεως με τους τίτλους «μονογενής Υιός» και «ο Θεός μας», δεν είναι ο Πρώτος Θεός, αλλά ο πρώτος, μονογενής Υιός του Θεού, και είναι Θεός μόνο γι’ αυτόν τον λόγο. Διότι ο ένας χορηγεί και ο άλλος λαμβάνει, έτσι ώστε, κυριολεκτικά μιλώντας, ο πρώτος είναι ο ένας Θεός, τόσο επειδή μόνο αυτός υπάρχει από τη δική του φύση όσο και επειδή δεν λαμβάνει από κάποιον άλλον· ο δεύτερος όμως κατέχει τη δεύτερη θέση και, αφού λαμβάνει από τον Πατέρα το ότι είναι Θεός, το διαθέτει αυτό ως Εικόνα του Θεού. Μία θεότητα διακρίνεται και στους δύο, όπως στο παράδειγμα ενός αντικειμένου και της εικόνας του· ο ένας Θεός όμως είναι εκείνος που υπάρχει αφ’ εαυτού, χωρίς αρχή και χωρίς προέλευση —ανάρχως και αγενήτως— και τον οποίο θεωρεί κανείς μέσω του Υιού, σαν μέσα από καθρέφτη και εικόνα.

Ο Ευσέβιος επιστρέφει στο θέμα λίγο αργότερα (στο ίδιο, 5.8.2). Μολονότι ομολογούμε δύο Κυρίους, λέει, δεν χρησιμοποιούμε παρόμοιες ερμηνείες της θεότητας —«θεολογίες»— και για τους δύο. Όπως απαιτεί η ευσέβεια, τους τοποθετούμε σε τάξη. Έχουμε διδαχθεί ότι ο ύψιστος Πατέρας και Θεός και Κύριος είναι επίσης ο Θεός και Κύριος του Δεύτερου και ότι ο Λόγος του Θεού είναι ο Δεύτερος Κύριος, ο δεσπότης όλων όσων βρίσκονται κάτω από αυτόν, αλλά όχι κατά τον ίδιο τρόπο δεσπότης εκείνου που είναι ανώτερος από αυτόν. Διότι ο Θεός Λόγος δεν είναι ο Κύριος του Πατέρα ούτε ο Θεός του Πατέρα, αλλά η Εικόνα και ο Λόγος και η Σοφία και η Δύναμή του. Είναι ο Δεσπότης και Κύριος και Θεός εκείνων που έπονται αυτού· ο Πατέρας όμως είναι ο Πατέρας και Θεός και Κύριος του Υιού. Επομένως, ανάγονται σε μία και μόνη αρχή και τα συμπεράσματα μιας ευσεβούς έκθεσης της θεότητας οδηγούν στην αναγνώριση ενός και μόνου Θεού.

Αυτή η κάπως μονόπλευρη έκθεση πρέπει σαφώς να συνδεθεί με τη διατύπωση του Ωριγένη για την κατωτερότητα του Υιού έναντι του Πατέρα, με την εξής όμως διευκρίνιση: σε κάποιον βαθμό ο Ωριγένης οδηγήθηκε στη θέση του εξετάζοντας την ενέργεια ή τη φανέρωσή τους προς τα κτίσματα, ενώ ο Ευσέβιος φαίνεται να στηρίζει το επιχείρημά του πιο ανεπιφύλακτα στις σχέσεις Πατέρα και Λόγου ως προς την ουσία. Για παράδειγμα, ύστερα από τον χρόνο που μεσολάβησε ανάμεσα στον Ωριγένη και στον ίδιο, έχει κάπως μεγαλύτερη σημασία ότι ο Ευσέβιος προέβη σε μια διατύπωση όπως η ακόλουθη (Ευαγγελική απόδειξη 5.6.4): ο ύψιστος Θεός δεν είναι ο «πρώτος των γενητών», αφού δεν έχει καμία νοητή αρχή και βρίσκεται πέρα και πάνω από τον «πρώτο» οποιασδήποτε αριθμήσιμης σειράς· ο ίδιος γέννησε και έδωσε υπόσταση στον αριθμητικά «πρώτο»· επομένως, ο θείος Λόγος είναι εκείνος που ονομάζεται πρώτος όλων των γενητών. Ωστόσο, η τελική θέση του Ευσεβίου είναι κατ’ ουσίαν ορθόδοξη (πρβλ. Εκκλησιαστική θεολογία 2.17.1–3), μολονότι είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι ο Μάρκελλος τον κατηγόρησε απερίφραστα για εκείνον ακριβώς τον συνδυασμό ακραίας διδασκαλίας περί υποταγής και διθεϊσμού που στην πραγματικότητα συγκροτούσε την αίρεση του Αρείου (παρατίθεται στον Ευσέβιο, Κατά Μαρκέλλου 1.4.40): «τόλμησε να χωρίσει τον Λόγο από τον Θεό και να ονομάσει τον Λόγο άλλον Θεό, χωρισμένο κατά την ουσία και τη δύναμη από τον Πατέρα». Και προσθέτει το καυστικό σχόλιο ότι «η διδασκαλία του Ευσεβίου είναι παρόμοια με εκείνη του Valentinus και του “Ερμή”».

Σε σύνδεση με τη θεωρία του Δεύτερου Θεού, τόσο λογικά όσο και, σε κάποιον βαθμό, ιστορικά, μπορεί να εξεταστεί η διάκριση ανάμεσα στο άναρθρο «θεός» και στο έναρθρο «ο θεός». Η διαφορά μπορεί να δηλωθεί στα αγγλικά με την αντιπαραβολή των φράσεων «ένα θείο ον» και «το ύψιστο ον». Και αυτή η διάκριση έχει την προέλευσή της στον Φίλωνα (quod a deo somnia, Mangey 1.655, στίχος 20), και πάλι ο Ωριγένης είναι εκείνος που την υιοθετεί και την εισάγει στη χριστιανική θεολογία. Διακρίνει (Στο κατά Ιωάννην 2.2, 17–18) ανάμεσα στο ύψιστο ον, που είναι ο απόλυτος Θεός —αυτόθεος—, και στον Λόγο. Καθετί που θεοποιείται, παρατηρεί, μέσω μετοχής στη θεότητα του αυτοθέου, θα έπρεπε κυριολεκτικότερα να ονομάζεται όχι «ο θεός» αλλά «θεός», και σε αυτή την κατηγορία ο τιμιότερος είναι ο πρωτότοκος όλης της κτίσης, αφού πρώτος αυτός, όντας «μαζί με τον Θεό», προσέλκυσε στον εαυτό του τη θεότητα. Ο Λόγος που ήταν «μαζί με τον Θεό» είναι η αρχετυπική εικόνα όλων των μεταγενέστερων εικόνων. Υπήρχε στην αρχή και, επειδή ήταν μαζί με τον Θεό, παραμένει πάντοτε «θεός». Δεν θα είχε όμως αποκτήσει αυτόν τον χαρακτήρα αν δεν ήταν «μαζί με τον Θεό» και δεν θα είχε παραμείνει «θεός» αν δεν παρέμενε στην αδιάλειπτη θέαση του βάθους του Πατέρα.

Και πάλι ο Ευσέβιος συνεχίζει τη συζήτηση, γράφοντας (Εκκλησιαστική θεολογία 2.14.3): όταν ακούς τον ευαγγελιστή να ονομάζει τον Λόγο Θεό, δεν πρέπει να τον κατανοείς σαν να θέλει να υποδηλώσει ότι ο Λόγος είναι άναρχος και αγέννητος όπως ο Πατέρας του, αλλά ότι ήταν «εν αρχή». (Ο Ευσέβιος εκλαμβάνει τη φράση «αυτός υπήρχε στην αρχή» σαν να σήμαινε στην πραγματικότητα «αυτός υπήρχε σε μια πηγή».) Τι εννοούσε ο ευαγγελιστής με αυτή την αναφορά στην αρχή, συνεχίζει, είναι σαφές από τη μορφή των λέξεων που ακολουθούν. Δεν είπε «και ο Λόγος ήταν ο θεός», με την προσθήκη του άρθρου, για να μην τον παρουσιάσει ως το ύψιστο ον· ούτε είπε «ο Λόγος ήταν μέσα στον Θεό», για να μην τον περιορίσει στην ανθρώπινη αναλογία —δηλαδή για να μην τον παρουσιάσει ως έναν απλό «ενδιάθετο Λόγο»—, αλλά είπε «και ο Λόγος ήταν μαζί με τον Θεό». Ο Ευσέβιος επανέρχεται αργότερα στο θέμα (στο ίδιο, 2.17.2), λέγοντας ότι, αν ο ευαγγελιστής συνέγραφε το ευαγγέλιό του με νόημα σύμφωνο προς τη σκέψη του Μαρκέλλου, θα ήταν υποχρεωμένος να γράψει είτε «ο Λόγος ήταν του Θεού» είτε «ο Λόγος ήταν ο θεός», με την προσθήκη του άρθρου· όπως όμως έχει το κείμενο, υποδηλώνει ότι ο ίδιος ο Λόγος ήταν Θεός με τρόπο παρόμοιο με εκείνον του Θεού μαζί με τον οποίο βρισκόταν.

Εκεί έμεινε το ζήτημα· μετά την ανάπτυξη και την ανατροπή του Αρειανισμού, αυτή η θεωρητική διερεύνηση δεν προχώρησε περισσότερο. Διασώζεται όμως μία αρκετά ενδιαφέρουσα αναφορά σε αυτήν. Ο Κύριλλος (Στο κατά Ιωάννην I, 109C) υπενθυμίζει, απολύτως ορθά, το κειμενικό δεδομένο ότι στο κατά Ιωάννην 20.28 ο Κύριός μας ονομάζεται από τον άγιο Θωμά «ο θεός», όταν εκείνος είπε, μετά την Ανάσταση, «ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Αυτό γράφτηκε, υποστηρίζει ο Κύριλλος, για να εμποδίσει οποιονδήποτε να σκεφτεί ότι ο Χριστός ήταν Κύριος και Θεός —χωρίς τα άρθρα— μόνο με την ίδια έννοια με την οποία τιμώνται μερικές φορές με αυτούς τους τίτλους οι άγιοι άγγελοι.

Συνεχίζεται