Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

Η Επανάσταση Ενάντια στην Τεχνητή Νοημοσύνη

 Roberto Pecchioli - 26 Ιουλίου 2026

Η Επανάσταση Ενάντια στην Τεχνητή Νοημοσύνη

Πηγή: EreticaMente

Δεν είμαι υποστηρικτής της ψευδοθρησκείας της οικολογίας. Δεν σκοπεύω να σώσω τον πλανήτη αγοράζοντας ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο, ούτε να εξιλεωθώ για τις αμαρτίες του βιομηχανικού πολιτισμού με μια μπαταρία λιθίου. Ωστόσο, χαιρετίζω την αυξανόμενη εξέγερση στις Ηνωμένες Πολιτείες - το κέντρο και την κινητήρια δύναμη της Αυτοκρατορίας - ενάντια στα κέντρα δεδομένων υψηλής τεχνολογίας, τα οποία τώρα είναι σε μεγάλο βαθμό αφιερωμένα στην τεχνητή νοημοσύνη. Ούτε είμαι ένας λαχανιασμένος, όψιμος Λουδίτης, αφελώς πεπεισμένος ότι θα μπορούσε να εμποδίσει την τεράστια πρόοδο της τεχνολογίας καταστρέφοντας ή σαμποτάροντας μηχανήματα, όπως ο θρυλικός Νεντ Λουντ στην αυγή της Βιομηχανικής Επανάστασης. Η καινοτομία προχωρά από μόνη της, και οτιδήποτε μπορεί να επιτευχθεί τεχνικά, κάποιος θα το κάνει (Νόμος του Γκαμπόρ). Ακόμα περισσότερο στην εποχή της ανάπτυξης του απόλυτου καπιταλισμού, απαλλαγμένος από κάθε περιορισμό, όριο ή δεσμό. Πράγματι, ηγέτες των Big Tech όπως ο Πίτερ Θιλ του Παλαντίρ (οι «πέτρες που βλέπουν») εργάζονται για να αποεδαφοποιήσουν τις εταιρείες τους, να τις απομακρύνουν από ό,τι έχει απομείνει από την κρατική εξουσία, καθιστώντας τες ξένες προς τη δημόσια σφαίρα και τον διάλογο της κοινωνίας των πολιτών.

Ανήκω στην ομάδα εκείνων που βλέπουν την καινοτομία με ανησυχία, μια στάση που ονομάζεται τεχνο-αρνητικότητα. Ο όρος είναι πρόσφατος. Η ιδιοσυγκρασία που περιγράφει είναι τόσο παλιά όσο και η πρώτη μηχανή που αφαίρεσε την εργασία από τα ανθρώπινα χέρια. Δεν είναι μόνο η δυσφορία που δημιουργείται από την τεχνητή νοημοσύνη, τους αλγόριθμους και τα κέντρα δεδομένων. Μια πολιτικά φορτισμένη γλώσσα εξαπλώνεται, μετατρέποντας το ρεπερτόριο δράσεων στις ΗΠΑ. Η τεχνο-αρνητικότητα ξεκινά σε ατομικό επίπεδο, αλλά συνεχίζεται με νομικές εκστρατείες κατά των κέντρων δεδομένων και συμμετοχή των πολιτών ενάντια στην υπερβολική δύναμη των γιγάντων της τεχνολογίας. Δεν ξέρω αν είναι απαραίτητο να τραβήξουμε το φρένο έκτακτης ανάγκης ή να εκτροχιάσουμε το τρένο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αυτό που σίγουρα χρειάζεται είναι η επίγνωση του τι συμβαίνει, το οποίο σε μεγάλο βαθμό αποσιωπάται από το mainstream.

Η τεχνητή νοημοσύνη, με την πρώτη ματιά, φαίνεται άυλη. Ζει, για να χρησιμοποιήσουμε την βολική μεταφορά του μάρκετινγκ, στο cloud, μια αποθήκη δεδομένων, την πρώτη ύλη του παρόντος και του εγγύς μέλλοντος. Το κέντρο δεδομένων της δίνει φυσική μορφή: τεράστια γκρίζα κτίρια, γυμνοί τοίχοι, τεράστιοι ανεμιστήρες, μετασχηματιστές, χιλιόμετρα καλωδίων, μια γιγαντιαία κατανάλωση νερού και ηλεκτρικής ενέργειας. Είμαι τεχνοαρνητικός επίσης επειδή πιστεύω ότι ορισμένα κοινά αγαθά πρέπει να απομακρυνθούν από την αγορά. Το νερό είναι το πρώτο, σύμβολο μιας μισητής, ολοκληρωμένης ιδιωτικοποίησης. Ο ΟΗΕ κήρυξε παγκόσμια έκτακτη ανάγκη για το νερό το 2026. Για να το προστατεύσει από τις ακόρεστες ορέξεις του καπιταλισμού και των «ζωικών πνευμάτων» του; Όχι, για να το υποβάλει σε έλεγχο μέσω διεθνών οργανισμών που διαχειρίζεται η τεχνο-χρηματοπιστωτική ολιγαρχία. Μέχρι το 2030, το νερό που χρειάζεται για την ψύξη των κέντρων συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων θα ισοδυναμεί με την κατανάλωση πάνω από δεκαπέντε τοις εκατό της ανθρωπότητας. Ο υδάτινος πόρος, που είναι η ζωή, γίνεται δικός τους. Το cloud είναι μια παραπλανητική ποιητική μεταφορά για έναν γιγαντιαίο αριθμό διακομιστών, υπολογιστών, σταθμών παραγωγής ενέργειας και υποθαλάσσιων καλωδίων.

Κάθε φαινομενικά ασώματη χειρονομία μας βασίζεται σε μια γιγαντιαία υποδομή. Το κέντρο δεδομένων είναι ο καθεδρικός ναός του Μαμμωνά: πρέπει να πάρουμε θέση. Ίσως η πρόοδος να μην είναι πλέον η επέκταση των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Ίσως συνίσταται στο να διδάξουμε στους ανθρώπους να απαιτούν όρια, να κατανοούν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της νέας τεχνολογικής συνθήκης, σε μια επιστροφή στη δημόσια συμμετοχή. Αν η ενέργεια είναι το κολοσσιαίο στοίχημα του μέλλοντος, δεν μπορούμε να είμαστε θεατές της απαλλοτρίωσης των λαών και της ανθρωπότητας. Είναι μια από τις μάχες του πολέμου των από κάτω εναντίον των από πάνω, του λαού εναντίον της ολιγαρχίας.

Η αμερικανική εξέγερση κατά της Τεχνητής Νοημοσύνης κερδίζει έδαφος. Οι ομιλητές αποδοκιμάστηκαν, τα κέντρα δεδομένων έκλεισαν, οι δημοσκοπήσεις κατρακυλούν: μια ταχέως αναπτυσσόμενη βιομηχανία αντιμετωπίζει μια ακόμη πιο ραγδαία κρίση. Το Ντιτρόιτ αντιτάχθηκε στο σχέδιο μιας εταιρείας κοινής ωφέλειας να παρέχει ενέργεια σε ένα κέντρο δεδομένων σε μια αγροτική περιοχή. Η κοινή γνώμη για την τεχνητή νοημοσύνη και τα κέντρα δεδομένων επιδεινώνεται ραγδαία, επηρεάζοντας τις εκλογικές επιλογές. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι εστία πολλών δεινών, ωστόσο διατηρούν μια ισχυρή, ανταποκρινόμενη κοινωνία των πολιτών. Αυτός ο συγγραφέας τρέφει μια ενστικτώδη συμπάθεια για τον Θεόδωρο Κατσίνσκι, γνωστό ως Unabomber, τον εχθρό της κυρίαρχης τεχνολογίας και όλων όσων υπαγορεύουν τη δυναμική της προόδου και τη μετατροπή του ατόμου σε γρανάζι μιας γιγαντιαίας μηχανής αποκομμένης από τη φύση. Το Μανιφέστο του εισήγαγε έναν ριζοσπαστικό προβληματισμό για τον ρόλο της τεχνολογίας, την κατεύθυνση της σύγχρονης κοινωνίας και την ουσία της προόδου. Η κρίση για τον Unabomber που μετατράπηκε σε δολοφονικό τρομοκράτη είναι εντελώς διαφορετικό θέμα.

Το αρνητικό κλίμα των Αμερικανών απέναντι στην Τεχνητή Νοημοσύνη αυξάνεται, όπως σημείωσε ο πρώην Διευθύνων Σύμβουλος της Google, Έρικ Σμιτ. Σε ομιλία του στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, ο Σμιτ είπε στους φοιτητές ότι ο «τεχνολογικός μετασχηματισμός» που θα φέρει η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι «μεγαλύτερος, ταχύτερος και σημαντικότερος από οτιδήποτε έχει προηγηθεί». Έγινε δεκτός με αποδοκιμασίες. Πολυάριθμες έρευνες επιβεβαιώνουν τις εκτεταμένες ανησυχίες για την Τεχνητή Νοημοσύνη, αμφισβητώντας την επίσημη αφήγηση ότι οι νέες τεχνολογίες θα βελτιώσουν τη ζωή μας. Οι καταναλωτές είναι αναστατωμένοι από την αύξηση των τιμών της ενέργειας, η οποία επιδεινώνεται από την εξάπλωση των κέντρων δεδομένων. Οι εργαζόμενοι φοβούνται σοβαρές απώλειες θέσεων εργασίας. Η αντίθεση στην αποθήκευση πηγών παραγωγής νερού και ηλεκτρικής ενέργειας είναι ισχυρή. Πολλοί γονείς ανησυχούν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να υπονομεύσει την εκπαίδευση και να βλάψει την ψυχική υγεία των παιδιών.

Τους τελευταίους μήνες, το κύμα οργής έχει οδηγήσει σε διαμαρτυρίες, έχει επηρεάσει τα αποτελέσματα των εκλογών και έχει πυροδοτήσει μεμονωμένες πράξεις βίας. Ένας 20χρονος Τεξανός φέρεται να πέταξε μια μολότοφ στο σπίτι του ιδρυτή της OpenAI, Σαμ Άλτμαν. Κάποιος πυροβόλησε την μπροστινή πόρτα ενός δημοτικού συμβούλου της Ινδιανάπολης, ο οποίος είχε εγκρίνει την κατασκευή ενός κέντρου δεδομένων. Ένας άλλος πολιτικός που τάσσεται υπέρ των κέντρων δεδομένων έλαβε ένα σημείωμα γεμάτο προσβολές και αντίθεση στις πρωτοβουλίες των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών. Ο αμερικανικός τύπος αναγκάστηκε να καλύψει το θέμα: όλοι οι δημοσκόποι βεβαιώνουν την ραγδαία αύξηση των τεχνολογικών αποβλήτων. Μόνο λίγο πάνω από το ένα τρίτο των ψηφοφόρων πιστεύουν ότι η Αμερική πρέπει να επιταχύνει την καινοτομία στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Αφού εμφανίστηκε σε μερικές τοπικές εκλογές πέρυσι, το θέμα έχει εκτοξευθεί φέτος. Οι ψηφοφόροι στο Φέστους του Μιζούρι, απέσυραν τέσσερα μέλη του δημοτικού συμβουλίου μια εβδομάδα αφότου ενέκριναν ένα κέντρο δεδομένων 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Δεκάδες κοινότητες, από το Μέιν μέχρι την Αριζόνα, προσπαθούν να απαγορεύσουν την κατασκευή νέων τεχνολογικών τεράτων. Οι επενδύσεις αυξάνονται, αλλά δεν έχουν ουσιαστικά απογειωθεί: Η KKR λανσάρει μια εταιρεία υποδομών Τεχνητής Νοημοσύνης αξίας 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων με την Nvidia και τη Vistra. Η Amazon εργάζεται σε οπτικές ίνες για κέντρα δεδομένων. Η Google ζητά 80 δισεκατομμύρια δολάρια για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά οι ομάδες αντιπολίτευσης στο Facebook και σε άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν τετραπλασιαστεί από τον Δεκέμβριο.

«Οι άνθρωποι αισθάνονται ότι βρίσκονται υπό πολιορκία», δήλωσε ο γερουσιαστής Τζος, ο οποίος έχει προτείνει νομοθεσία για την επιβολή αυστηρών απαιτήσεων στα κέντρα δεδομένων και τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης. Το ζήτημα αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στην αμερικανική πολιτική σκηνή. Οι επενδυτές έχουν στοιχηματίσει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια στην ικανότητα της OpenAI, της Anthropic και άλλων εταιρειών να έχουν πρόσβαση σε συνεχώς αυξανόμενα επίπεδα υπολογιστικής ισχύος. Μεγάλο μέρος αυτού του κεφαλαίου επενδύεται στην κατασκευή κέντρων δεδομένων εν μέσω διαμαρτυριών. Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας και αρκετοί μεγάλοι επενδυτές δαπανούν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για να αντιμετωπίσουν την κριτική. Ωστόσο, οργανωμένες διαμαρτυρίες σε όλη τη χώρα έχουν καταφέρει να καθυστερήσουν πολλά έργα. Δεκάδες έχουν ακυρωθεί φέτος λόγω της έντονης αντίθεσης. Μία βουλευτής πρότεινε ένα μορατόριουμ ενός έτους για νέα κέντρα δεδομένων. Η επίτροπος γεωργίας του Τέξας ζήτησε την απαγόρευση νέων εγκαταστάσεων στην πολιτεία λόγω της πίεσης στο ηλεκτρικό δίκτυο.

Ανακοινώνονται περαιτέρω μεγάλης κλίμακας δράσεις κατά της OpenAI και της Anthropic. Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι λιγότερο δημοφιλής από τους πολιτικούς, λένε κάποιοι. Ένας γνωστός διαφημιστής μάχεται την δημόσια εταιρεία που σκοπεύει να τροφοδοτήσει ένα κέντρο δεδομένων Oracle στο Μίσιγκαν. «Δεν θέλουμε κέντρα δεδομένων, ειδικά στο Μίσιγκαν», έγραψε. Μήπως θέλουν και άλλα μέρη; Ο κίνδυνος είναι μια δικαιολογημένη μαζική διαμαρτυρία κατά των πλουτοκρατικών και τεχνολογικών συμφερόντων να βαλτώσει στην ανίσχυρη αρχή NIMBY (Όχι στην πίσω αυλή μου). Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις και η συσσώρευση ενέργειας δεν διαφέρουν από τόπο σε τόπο. Πρόσφατα κατατέθηκε αγωγή κατά της xAI του Έλον Μασκ, ισχυριζόμενη ότι η εταιρεία λειτουργεί παράνομα αεριοστροβίλους χωρίς άδεια. Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας έχουν υποσχεθεί να πληρώνουν περισσότερα για την ηλεκτρική ενέργεια που τροφοδοτεί τα κέντρα δεδομένων, αλλά τα στελέχη απαιτούν μια συντονισμένη προσπάθεια που να αναδεικνύει τα οφέλη των φορολογικών εσόδων που παράγονται από τα κέντρα δεδομένων και τους τρόπους με τους οποίους η Τεχνητή Νοημοσύνη βελτιώνει την καθημερινή ζωή. Η OpenAI επιτίθεται στους «καταστροφολόγους» που διαδίδουν τεχνοαρνητικά σενάρια και τροφοδοτούν την «απαισιοδοξία» στους δρόμους και στα μέσα ενημέρωσης προς τις εταιρείες τεχνολογίας. «Ως κλάδος, πρέπει να είμαστε πολύ πιο ακριβείς στο να καταδεικνύουμε γιατί αυτή η τεχνολογία είναι καλή για τη χώρα και τον κόσμο», προσθέτει. Ένα ανώτερο στέλεχος δήλωσε ότι ο κλάδος αντιμετωπίζει καθυστερημένους ανθρώπους που αντιτίθενται σε οποιαδήποτε ανάπτυξη. Αυτό δεν ισχύει και το γνωρίζουν. Δυστυχώς, έχουν τα μέσα να ανατρέψουν την κοινή λογική και να διαφθείρουν πολιτικούς και θεσμούς. Ευτυχώς, το θετικό μήνυμα από την κοινή γνώμη των ΗΠΑ παραμένει. Για μια φορά, ας ελπίσουμε ότι ο άνεμος θα φυσήξει πέρα ​​από τον ωκεανό και θα επηρεάσει την νυσταγμένη Ευρώπη, έναν παθητικό θεατή της ιστορίας.


15 Εἶπε δὲ πρὸς αὐτούς· ὁρᾶτε καὶ φυλάσσεσθε ἀπὸ πάσης πλεονεξίας· ὅτι οὐκ ἐν τῷ περισσεύειν τινὶ ἡ ζωὴ αὐτοῦ ἐστιν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῦ.

16 Εἶπε δὲ παραβολὴν πρὸς αὐτοὺς λέγων· ἀνθρώπου τινὸς πλουσίου εὐφόρησεν ἡ χώρα·

17 καὶ διελογίζετο ἐν ἑαυτῷ λέγων· τί ποιήσω, ὅτι οὐκ ἔχω ποῦ συνάξω τοὺς καρπούς μου;

18 Καὶ εἶπε· τοῦτο ποιήσω· καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας καὶ μείζονας οἰκοδομήσω, καὶ συνάξω ἐκεῖ πάντα τὰ γενήματά μου καὶ τὰ ἀγαθά μου,

19 καὶ ἐρῶ τῇ ψυχῇ μου· ψυχή, ἔχεις πολλὰ ἀγαθὰ κείμενα εἰς ἔτη πολλά· ἀναπαύου, φάγε, πίε, εὐφραίνου.

20 Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Θεός· ἄφρον, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ· ἃ δὲ ἡτοίμασας τίνι ἔσται;

21 Οὕτως ὁ θησαυρίζων ἑαυτῷ, καὶ μὴ εἰς Θεὸν πλουτῶν.


ΣΗΜΕΡΑ ΟΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΑΠΟΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ  ΤΟΥ ΑΥΞΗΜΕΝΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΠΟΥ ΕΦΕΡΕ Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΣΤΗΡΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ. ΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ, ΤΗΣ ΣΥΝΗΘΕΙΑΣ, ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ. ΣΤΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΑΦΡΟΝΟΣ ΠΛΟΥΣΙΟΥ ΦΥΛΑΣΣΟΝΤΑΝ ΟΙ ΚΑΡΠΟΙ ΤΗΣ ΓΗΣ , ΣΤΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΦΥΛΑΣΣΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΠΙΘΥΜΙΕΣ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΑΥΤΕΣ ΠΟΥ ΝΟΜΙΖΕΙ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΦΑΝΤΑΣΙΑΚΗ ΤΟΥ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΤΗΡΙΟ ΑΠΟΘΗΚΕΥΕΙ ΤΙΣ ΑΜΑΡΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΥΛΑΕΙ ΤΗΝ ΓΝΩΣΗ ΤΟΥ. ΑΥΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΓΟΡΑΙΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΑΛΛΑΠΛΗΣΙΑΖΕΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ. ΘΑ ΑΚΟΥΣΕΙ ΣΥΝΤΟΜΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΔΙΚΗ ΤΟΥ ΑΦΡΟΝ, ΑΦΡΟΝ ΟΙ ΕΠΙΘΥΜΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΑΝΥΠΟΣΤΑΤΕΣ.

Πλουτοκρατία

   Roberto Pecchioli 

Πλουτοκρατία (Μέρος Πρώτο)

Πηγή: Αιρετικά

Τα Ευαγγέλια του Λουκά και του Ματθαίου καταγράφουν μια δυνατή σκέψη του Ιησού: «Κανείς δεν μπορεί να υπηρετεί δύο κυρίους. Γιατί ή τον έναν θα μισήσει και τον άλλον θα αγαπήσει, ή στον έναν θα αφοσιωθεί και τον άλλον θα καταφρονήσει. Δεν μπορείτε να υπηρετήσετε τον Θεό και τον Μαμμωνά». Στην αρχαία παράδοση, ο Μαμμωνάς ήταν ένας δαίμονας που αντιπροσώπευε την προσκόλληση στα υλικά πράγματα, στην απληστία και ιδιαίτερα στο χρήμα. Η νίκη του Μαμμωνά σήμερα είναι συντριπτική. Δεν αφορά μόνο τη δύναμη του χρήματος, την κεντρικότητά του στην ανθρώπινη ζωή, αλλά κάθε μορφή υλισμού και εξάρτησης, που προωθείται και στη συνέχεια επιβάλλεται από πάνω. Η εποχή μας μας έχει δώσει έναν όρο που προσδιορίζει τη δύναμη του Μαμμωνά: την πλουτοκρατία. Δηλαδή, την κυριαρχία του χρήματος, με τη μορφή της ηγεμονίας της οικονομικής σκέψης, του εργαλειακού υπολογισμού, της αδιαφορίας για οποιαδήποτε αξία που δεν μπορεί να μετατραπεί, που νά αντιπροσωπεύεται στο χρήμα.
Ήταν ο Γερμανός Γκέοργκ Ζίμελ, στην αυγή του 20ού αιώνα, που συστηματοποίησε και ιστορικοποίησε την προοδευτική μετατόπιση στη σκέψη που οδήγησε στην υπεροχή του χρήματος στη σύγχρονη ζωή (Φιλοσοφία του Χρήματος, 1900). Μια επανάσταση που σημαδεύτηκε από την κυριαρχία της ποσότητας (René Guénon), στην οποία όλα όσα δεν μπορούν να υπολογιστούν και να αναπαρασταθούν από την τιμή, το μοναδικό μέτρο της αξίας, ηττώνται. Το αποτέλεσμα ήταν η καθολική ορθολογικοποίηση, την οποία ο Simmel ονόμασε εργαλειοποίηση, και η υπεροχή μιας νέας οντότητας, της πλουτοκρατίας, της μορφής απόλυτης εξουσίας που ασκείται από την πλουσιότερη μειοψηφία. Μια ολιγαρχία - η εξουσία των λίγων - που επιδιώκει τον έλεγχο, το μονοπώλιο και την εκμετάλλευση των ανθρώπων και των πραγμάτων που έχει στη διάθεσή της για να αυξήσει περαιτέρω τον πλούτο και να τον θέσει στην υπηρεσία ενός σχεδίου καθολικής κυριαρχίας. Ο Μαμωνάς σήμερα είναι η θέληση για εξουσία που βασίζεται στο χρήμα από μια χούφτα ανδρών που κατέχουν τα πάντα και, ελέγχοντας όλα τα μέσα, καθορίζουν όλους τους σκοπούς.
Η λέξη πλουτοκρατία δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλής, ειδικά επειδή ο Μπενίτο Μουσολίνι τη χρησιμοποιούσε για να αναφερθεί σε φιλελεύθερα κράτη (Γαλλία, Αγγλία, ΗΠΑ). Η δαιμονοποίηση όσων την έλεγαν έχει μεγαλύτερη σημασία από την αλήθεια των όσων ειπώθηκαν. Ζούμε σε ένα πλουτοκρατικό καθεστώς που επιτεύχθηκε μέσω της ιδιωτικοποίησης του κόσμου, της σιδερένιας ηγεμονίας - ο Ιούλιος Έβολα την ονόμασε «δαίμονα» - της μοναδικής οικονομικής διάστασης που βασίζεται στο να έχεις, η οποία έχει κατατροπώσει το είναι, εκδιώκοντάς το από τον ορίζοντα των γενεών. Ο όρος πλουτοκρατία έγινε δημοφιλής από δύο πολύ διαφορετικές προσωπικότητες στις αρχές του 20ού αιώνα: τον Ιταλό κοινωνιολόγο Βιλφρέντο Παρέτο και τον Γάλλο πολιτικό αγκιτάτορα και επαναστάτη συνδικαλιστή Ζωρζ Σορέλ. Πιο πρόσφατα, ένας πολιτικός και οξυδερκής παρατηρητής της πραγματικής εξουσίας, ο Τζούλιο Τρεμόντι, μίλησε για μια «διεθνή δημοκρατία του χρήματος», λανθασμένα κατά τη γνώμη μας. Η πλουτοκρατία δεν είναι καθόλου δημοκρατία - η κλίση της είναι η ιδιωτική διακυβέρνηση - και δεν είναι διεθνής, αλλά μάλλον χωρίς κράτος, ο απόλυτος εχθρός κάθε κρατικής και εθνικής διάστασης, καθώς και κάθε ορίου.
Η πραγματική πλουτοκρατία έχει σαρώσει κάθε ψευδαίσθηση ελευθερίας - το όραμά της για τον κόσμο και τις κοινωνικοοικονομικές σχέσεις είναι το μόνο επιτρεπτό, ακόμη και παρουσιάζεται ως φυσικό γεγονός - και έχει υποτάξει ακόμη και τις μορφές και τις διαδικασίες της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, της οποίας οι αιρετοί αξιωματούχοι είναι απλές μαριονέτες στα χέρια τους. Στα πλουτοκρατικά καθεστώτα, ανεξάρτητα από τη μορφή διακυβέρνησης, δεν κυβερνά ο λαός ή ένα μέρος του, αλλά η μικρή μειοψηφία που κατέχει την οικονομική και χρηματοπιστωτική εξουσία. Η δημοκρατία είναι απλώς ένα θέατρο για να διατηρείται ο λαός στην ψευδή πεποίθηση ότι έχει τη δύναμη της επιλογής. Όποιος πληρώνει τους μουσικούς, καθορίζει τη μελωδία: η λεγόμενη δημοκρατική πολιτική είναι ένας ναρκωμένος διαγωνισμός στον οποίο ο νικητής είναι αυτός που μπορεί να επενδύσει τα περισσότερα χρήματα ή να αποκτήσει προβολή στο σύστημα επικοινωνιών, προπαγάνδας και διαφήμισης που ελέγχεται από τους πλουτοκράτες. Ο έλεγχος των μέσων ενημέρωσης είναι το μεγάφωνο που διαδίδει τις ιδέες τους και, πάνω απ 'όλα, τα συμφέροντά τους, διαμορφώνοντας τις μαζικές συμπάθειες και αντιπάθειες. Αυτό που ονομάζεται πνεύμα της εποχής είναι σε μεγάλο βαθμό η βούληση της κυρίαρχης πλουτοκρατίας, της οποίας το αριστούργημα είναι η απρόσωπη, καθαρή και απόλυτη εξουσία χωρίς εξουσία που αντιπροσωπεύεται από το χρήμα. Οι σκοτεινές πλευρές είναι η μηδενιστική εκκοσμίκευση, στην οποία καμία αξία δεν αποδίδεται πλέον στην υπερβατική ή τελεολογική διάσταση, στην πρωτοκαθεδρία των αφεντικών του χρήματος, στην υπονόμευση της λαϊκής κυριαρχίας και της ίδιας της δημοκρατίας, η οποία, επιπλέον, μοιράζεται με την πλουτοκρατία τη λατρεία της ποσότητας, της συναίνεσης αφενός και του πλούτου αφετέρου.
Συγκεκριμένα, το παρόν είναι η εποχή της μεγαλύτερης συγκέντρωσης εισοδήματος που υπήρξε ποτέ. Μια πρόσφατη έκθεση της Oxfam International σημειώνει ότι ο συνολικός πλούτος των οκτώ πλουσιότερων δισεκατομμυριούχων υπερβαίνει αυτόν του φτωχότερου μισού του παγκόσμιου πληθυσμού, πάνω από τρεισήμισι δισεκατομμύρια ανθρώπους. Δεν σας αρέσει η λέξη πλουτοκρατία λόγω παράξενης σημασιολογικής προκατάληψης; Ας την ονομάσουμε ιδιωτική πατρογονική εξουσία, αλλά αυτό δεν αλλάζει τίποτα. Η πλουτοκρατική κυριαρχία εδραιώνεται από το μοντέλο των παγκόσμιων κεντρικών τραπεζών που βασίζεται στην έκδοση χρήματος «fiat» (που δημιουργείται από το τίποτα με ένα απλό κλικ στους διακομιστές των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων), ελέγχεται από ιδιώτες και χρηματοδοτείται από κρατικό και ιδιωτικό χρέος. Το τρέχον μονοπωλιακό μοντέλο είναι προϊόν αιώνων χειραγώγησης, εξαναγκασμού και εξαπάτησης, που ξεκίνησε στα τέλη του 17ου αιώνα στην Αγγλία και αναπτύχθηκε τον επόμενο αιώνα, κυρίως από τον ιδρυτή της δυναστείας των Ρότσιλντ, Μάγιερ Άμσελ.
Σύμφωνα με ανεξάρτητους υπολογισμούς, η δυναστεία των Ρότσιλντ, στους διάφορους κλάδους της, ελέγχει τη μεγαλύτερη περιουσία που έχει γίνει ποτέ γνωστή. Με εκτιμώμενη καθαρή αξία άνω των δύο τρισεκατομμυρίων δολαρίων, ο Οίκος της Κόκκινης Ασπίδας κατέχει πέντε φορές τον συνολικό πλούτο των οκτώ πλουσιότερων ανθρώπων του κόσμου, έναν πλούτο μεγαλύτερο από αυτόν των τριών τετάρτων του συνολικού παγκόσμιου πληθυσμού. Μπορούμε να φανταστούμε ότι ένας τέτοιος πλούτος δεν καθορίζει την πολιτική, πολιτική και πολιτιστική δύναμη με την ευρύτερη έννοια, δεν υποδαυλίζει πολέμους και γεωπολιτικές εντάσεις και δεν καθοδηγεί την ανθρωπότητα στο σύνολό της; Μπορούμε πραγματικά να συνεχίσουμε να πιστεύουμε σε άνευ νοήματος λέξεις όπως λαϊκή κυριαρχία, ελευθερία ή δημοκρατία;
Η επιμονή της ιδέας της ισότητας, που εκφράζεται ως ομογενοποίηση και αδιακρισία, παρά το εντελώς αντίθετο στην πραγματικότητα, είναι γελοία σε ένα πλουτοκρατικό καθεστώς. Στην πραγματικότητα, ο ατομικισμός και ο υλισμός, χαρακτηριστικά γνωρίσματα του χρηματικού συστήματος, συνδυάζονται εύκολα με την επιφανειακή ισότητα. Είμαστε όλοι άτομα που μένουν ακυβέρνητοι, όλοι διαφορετικά ίσοι, ενωμένοι από την πνευματική δυστυχία και την αυξανόμενη υλική φτώχεια. Όλοι εκτός από την κυρίαρχη ομάδα των πλουτοκρατών, οι οποίοι σήμερα, μέσω της πληροφορίας και των ψηφιακών τεχνολογιών, είναι σε θέση όχι μόνο να κατευθύνουν τη ζωή, τις ιδέες και τις συνήθειές μας, αλλά στην πραγματικότητα να τις καθορίζουν μέσω της παρακολούθησης, της δημιουργίας προφίλ και της συσσώρευσης δεδομένων για τον καθένα μας. Τον 21ο αιώνα, οι γίγαντες της τεχνοεπιστήμης έχουν ενταχθεί στην πλουτοκρατική ελίτ, παρέχοντας το ολοκληρωτικό όπλο της ανθρωπολογικής κυριαρχίας για τον μετασχηματισμό των παραγωγικών και υπαρξιακών διαδικασιών, που χαρακτηρίζονται από τη σύντηξη φυσικών, ψηφιακών και βιολογικών τεχνολογιών.
Το βασίλειο του χρήματος έχει έναν δημιουργό, το χρήμα, ένα καθολικό ισοδύναμο (και εξίσου καθολικό κίνητρο) που μας επιτρέπει να ποσοτικοποιήσουμε κάθε αγαθό - υλικό και τώρα ακόμη και άυλο - με έναν αριθμό που αντιπροσωπεύει την αγοραία του αξία, την τιμή του. Το χρήμα έχει αντικαταστήσει τον άνθρωπο του σοφιστή Πρωταγόρα ως μέτρο όλων των πραγμάτων. Επομένως, βρίσκεται στην αρχή της κυριαρχίας της ποσότητας, δηλαδή της ύλης. Οι πλουτοκράτες κέρδισαν επίσης επειδή ήταν οι μόνοι που κατανόησαν την αληθινή εννοιολογική φύση, όχι μόνο την υλική φύση, του χρήματος. Ένα μέτρο αξίας αλλά και την αξία της μέτρησης, όπως απέδειξε ο Ιταλός νομικός και οικονομολόγος Τζιατσίντο Αουρίτι. Η αξία, στην πραγματικότητα, δεν είναι ούτε εγγενής ούτε βασίζεται στην πίστωση, αλλά επαγόμενη και συμβατική: προκύπτει από την κοινωνική αποδοχή και αντιπροσωπεύει την αγοραστική δύναμη που ενσωματώνεται στο σύμβολο. Όπως ακριβώς το μέτρο, που μετρά το μήκος, κατέχει την ιδιότητα του μήκους, έτσι και το χρήμα, που μετρά την αξία, κατέχει αναγκαστικά την ιδιότητα της αξίας.
Δηλαδή, ισχύει ως αποδεκτή σύμβαση, μετασχηματισμένο σε νομική οντότητα. Το σύμβολο, η σύμβαση της προέλευσης και της αρχικής ιδιοκτησίας του χρήματος, που αυτοαποδίδεται από τους χρηματοδότες, το στολίδι της πλουτοκρατίας, αποκτά αξία απλώς και μόνο επειδή συμφωνούμε (ή μάλλον, είμαστε αναγκασμένοι!) να το έχουμε. Φυσικά, η πλουτοκρατία έχει κάθε συμφέρον να αποκρύψει αυτήν την πτυχή, η οποία αποτελεί μέρος ενός γενικού σχεδίου στο οποίο η φιλελεύθερη ιδεολογία παίζει βασικό ρόλο. Ο Μίλτον Φρίντμαν, ένας από τους οικονομικούς γκουρού της, επανέλαβε με χαρά ότι ο φιλελευθερισμός έχει την ικανότητα να αποπολιτικοποιεί την ύπαρξη, καθώς οι περισσότερες από τις διαδικασίες του -όλες συνδεδεμένες με την οικονομική διάσταση- είναι αυτόματες, απομακρυσμένες από το δικαστήριο της συναίνεσης και της διαφωνίας. Υπάρχουν, επιβιώνουν, διαμορφώνουν τη ζωή. Αυτό είναι αρκετό: αυτό θέλει η Αγορά, μια υποστατική αφαίρεση που είναι στην πραγματικότητα το πεδίο δράσης της ίδιας της πλουτοκρατίας, αφοσιωμένη στην εκδίωξη από το πεδίο όλων όσων απειλούν το ολιγοπώλιο.

Η πλουτοκρατία δεν γνωρίζει όρια, είπαμε, και ακόμη λιγότερο ηθικά κριτήρια. Μόνο ο εργαλειακός λόγος σε συνδυασμό με τη λογική του κέρδους μετράει, οι μόνες αναγνωρισμένες ορθολογικές αρχές. Ο ισχυρισμός των πρώτων θεωρητικών της κύριας αγοράς ήταν ήδη πλουτοκρατικός, στο αρχικό της στάδιο. Για τον Άνταμ Σμιθ, δεν είναι από την καλοσύνη του χασάπη, του ζυθοποιού ή του αρτοποιού που αποκτούμε τροφή, αλλά από την ανησυχία τους για τα δικά τους συμφέροντα: την ανεστραμμένη αξιωματική που αρνείται την αλληλεγγύη, την προσφορά, το κοινό καλό, τελικά την αγάπη. Η πόρτα είναι ανοιχτή στη μη ηθική, η οποία υπόκειται επίσης στο ιδιοτέλεια. Λίγες δεκαετίες πριν από τον Σμιθ, ο Μάντεβιλ υποστήριξε ότι τα ιδιωτικά ελαττώματα, εάν δημιουργούν αγορά, δηλαδή κέρδος, είναι δημόσιες αρετές. Η δικαιολόγηση για τα πάντα, συμπεριλαμβανομένου του εγκλήματος.
Μόλις ένα τέτοιο όραμα για τη ζωή γίνει ευρέως διαδεδομένο, καμία ηθική δεν έχει νόημα: εξ ου και η υποτιθέμενη αξιολογική ουδετερότητα του φιλελευθερισμού - του νόμιμου πατέρα της πλουτοκρατίας - που στην πραγματικότητα είναι μεταμφιεσμένη ανηθικότητα, η οποία δικαιολογεί επίσης τη μεθοδική καταστροφή κάθε ταυτότητας, είτε κοινοτικής, εθνικής, πνευματικής είτε ηθικής. Η επίθεση στη δημόσια σφαίρα - πρώτα και κύρια στην έννοια του Κράτους - είναι μια πλουτοκρατική σταθερά. Τίποτα και κανείς δεν πρέπει να στέκεται ανάμεσα στη δύναμη της κυριαρχίας και τον τελικό της στόχο, ο οποίος δεν είναι, όπως πολλοί συνεχίζουν να πιστεύουν, ο πλουτισμός, ένα απλό μέσο για την επίτευξη του αληθινού στόχου, της κυριαρχίας επί της ανθρωπότητας και της δημιουργίας. Η δημοκρατία, ή η αυτοκρατορία, η απόλυτη εξουσία. Το χρήμα, σήμερα σε συνδυασμό με την τεχνολογία και τη νευροεπιστήμη που έχει προωθήσει και κατέχει, είναι απλώς ένα μέσο

Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026

Πολύ χαμηλές χώρες


Είναι σχεδόν αδύνατο να φτάσει κανείς στα επίπεδα ηλιθιότητας που συναντά κανείς στην Ευρώπη. Αποκλεισμένοι από πιο σοβαρές διαπραγματεύσεις, οι πολιτικοί στις Βρυξέλλες και οι θλιβεροί εθελοντές που περιβάλλουν τον κηπουρό τους Ζελένσκι ζητούν χειμερινή εκεχειρία όσον αφορά τις ενεργειακές υποδομές για ανθρωπιστικούς λόγους. Πολύ εύκολο, δεδομένου ότι οι ίδιοι είχαν εκθειάσει τον ενεργειακό πόλεμο εναντίον των ρωσικών διυλιστηρίων, παρέχοντας κάθε δυνατή υποστήριξη. Δεν ξέρω τι δαίμονας τους έχει κυριεύσει, αλλά απλώς για να βεβαιωθούν ότι δεν θα χάσουν την ευκαιρία, οργάνωσαν την επίθεση στη γέφυρα της Κριμαίας, η οποία είναι μόνο συμβολική, δεδομένου ότι η Ρωσία δεν έχει στρατιωτική κυκλοφορία σε αυτήν την κατασκευή, ακριβώς για να αποφύγουν εκπλήξεις. Το κάνουν αυτό και στη συνέχεια απαιτούν επίμονα ενεργειακή κατάπαυση του πυρός. Με λίγα λόγια, παρακαλούν για εκεχειρία, αλλά μετά επιτίθενται. Έτσι, ο Πούτιν είπε ότι μπορούν μόνο να ονειρεύονται μια κατάπαυση του πυρός.

Αλλά σε αυτήν την περίπτωση, υπάρχει κάτι περισσότερο: η επίθεση στη γέφυρα της Κριμαίας πραγματοποιήθηκε με πυραύλους Ruta, που παράγονται από την ολλανδική εταιρεία Destinus. Ωστόσο, η εταιρεία δεν προμήθευσε μόνο τα όπλα, αλλά έχει και το δικό της προσωπικό στην Ουκρανία -περίπου σαράντα, σύμφωνα με ολλανδική δημοσιογραφική έρευνα- που πιθανότατα συμμετείχε άμεσα στην επίθεση. Με άλλα λόγια, εκτόξευσαν τους πυραύλους. Και δεν είναι η πρώτη φορά: η ρωσική πρεσβεία στο Άμστερνταμ εξέδωσε ανακοίνωση λέγοντας ότι οι πύραυλοι Ruta της Destinus προκάλεσαν τον θάνατο αμάχων, συμπεριλαμβανομένων σε ορισμένες περιπτώσεις παιδιών, και ότι « η ευθύνη για αυτές τις επιθέσεις βαρύνει όλους όσους εμπλέκονται με τον έναν ή τον άλλον τρόπο στην εκτέλεση αυτών των εκτοξεύσεων. Από αυτή την άποψη, θεωρούμε ιδιαίτερα αξιοσημείωτες τις εκτιμήσεις Ολλανδών εμπειρογνωμόνων του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου που έδωσαν συνέντευξη σε δημοσιογράφους, οι οποίοι κάνουν σαφή διάκριση μεταξύ της προμήθειας όπλων και της άμεσης συμμετοχής σε εχθροπραξίες, τοποθετώντας τις δραστηριότητες των υπαλλήλων της εταιρείας, όπως περιγράφονται στις εκθέσεις, στην τελευταία κατηγορία».

Αλλά αυτή τη φορά, τα πράγματα δεν πήγαν τόσο καλά: οι Ρώσοι χτύπησαν την ολλανδική πρεσβεία στο Κίεβο, ένα μικρό χαστούκι, υπονοώντας ότι υπό αυτές τις συνθήκες, τα αιτήματα της Ευρώπης για ενεργειακή εκεχειρία είναι απαράδεκτα. Έστειλαν επίσης μια προειδοποίηση ότι γίνονται πάρα πολλά. Αυτός ο παράξενος τρόπος έκκλησης για εκεχειρία μέσω επίθεσης αποτυπώνει πλήρως τη σύγχυση και την απελπισία που βασιλεύει μεταξύ εκείνων που είναι πρόθυμοι να βοηθήσουν, των οποίων ο απώτερος στόχος είναι να προκαλέσουν τη Ρωσία σε τέτοιο βαθμό που θα αναγκαστεί να αναλάβει κάποια δράση εκτός Ουκρανίας που θα μπορούσε να πυροδοτήσει την αλληλεγγύη του ΝΑΤΟ ή, δευτερευόντως, να επιτρέψει στη Ρωσία να κατηγορηθεί για επιθετικότητα. Άλλωστε, αρκετές χώρες στην ήπειρο έχουν στρατεύματα στην Ουκρανία - η Βρετανία και η Γαλλία, σίγουρα - αλλά η εμπλοκή τους σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο συμβαίνει με εντελώς αντισυνταγματικό τρόπο, δηλαδή, χωρίς να ενημερώνονται τα κοινοβούλια, και αυτό καταδεικνύει ξεκάθαρα τα βάθη στα οποία έχουμε περιέλθει.


ΓΕΡΟΝΤΙΚΑІ ENΘΥMHΣEIΣ ΚΑΙ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ 1

ΓΕΡΟΝΤΙΚΑІ ENΘΥMHΣEIΣ ΚΑΙ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ 1

† Ἱερομονάχου Χρυσάνθου Ἁγιαννανίτου

ΤΟΜΟΣ Α΄

Ἔκδοσις Ἱερᾶς Μονῆς Παναγιας Οδηγητρίας, Μώλος Λοκρίδος

Ο Γέροντας παπά Χρύσανθος Άγιαννανίτης, ὁ Πνευματικός (1894-1981).

ПРОΛОГОΣ

Ὁ μακαριστὸς Γέροντάς μας, ἁγιορείτης Χρύσανθος Ἱερομόναχος καὶ Πνευματικός, μεταστὰς εἰς τὰς αἰωνίους Μονὰς κατέλιπεν εἰς ἡμᾶς ὡς πολύτιμον κληρονομίαν ἐπιστολὲς καὶ διηγήσεις μὲ τὶς ἀναμνήσεις του ἀπὸ τὴν παιδικήν του ἡλικίαν ἀκόμη· ἐπίσης ἀφηγήσεις διὰ ἡγιασμένες μορφὲς Γερόντων καὶ ἐναρέτων ἀνθρώπων ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἐδιδάχθη τὴν ἀκρίβειαν τῆς Χριστιανικῆς τελειότητος καὶ τὴν ἄρρητον ἡδύτητα τῆς ἱερᾶς Νήψεως καὶ τοῦ θείου ἔρωτος.
Πάντοτε εἴχαμε τὴν αἴσθησιν ὅτι εἴμεθα κάτοχοι ἑνὸς κεκρυμμέ-νου πνευματικοῦ θησαυροῦ. Τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἀκούσιον αὐτὴν ἀποκρυβὴν μᾶς ὑπενθύμιζαν κάθε τόσον ὅλοι οἱ πνευματικοί μας ἀδελφοί, τὰ πνευματικὰ τέκνα τοῦ Γέροντος. Ἀπὸ ἐτῶν εἴχαμε τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἐκδόσεως τοῦ πνευματικοῦ αὐτοῦ ὑλικοῦ. Ἔτσι λοιπόν, μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὰς εὐχὰς τοῦ Γέροντός μας προβαίνομεν εἰς τὴν ἔκδοσιν ἑνὸς μέρους τῶν διηγήσεων καὶ ἐπιστολῶν πρὸς ὠφέλειαν πνευματικὴν ὅλων τῶν ἐντευξομένων.

Τὰ κείμενα αὐτὰ κατεγράφησαν ἀπὸ τῶν ἐτῶν 1960 ἕως τῆς κοιμήσεώς του τὸ 1981. Τὰ κείμενα ποὺ εἴχαμε εἰς τὴν διάθεσίν μας εἶχαν γραφῆ καθ' ὑπαγόρευσιν τοῦ Γέροντος. Διὰ νὰ μείνῃ ὁ λόγος καὶ τὸ ἰδίωμα τοῦ Γέροντος αὐτούσιον, ἔγιναν μόνον οἱ ἀπαιτούμενες ὀρθογραφικές διορθώσεις καὶ εἰς ἐλάχιστα σημεῖα ἡ ἀπαραίτητη φραστικὴ ἐξομάλυνσις ποὺ ἀπαιτεῖται συνήθως διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ προφορικοῦ λόγου εἰς γραπτόν.
Πιστεύομεν ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην τῆς βοηθείας καὶ τῆς πνευματικῆς στηρίξεως τῆς νηπτικῆς διδασκαλίας καὶ τῶν διηγήσεων αὐτῶν, ποὺ εἶναι ἀπαύγασμα τῆς πνευματικότητος τοῦ μακαριστοῦ Γέροντος Χρυσάνθου. Ιδιαιτέρως μάλιστα εἰς τήν «νέαν» ἐποχήν μας, ὅπου ἐκδιώκεται μὲ δαιμονικὴν μανίαν τὸ εὐαγγελικὸν πνεῦμα τοῦ φρονήματος τῆς ἀσκήσεως καὶ τῆς προσευχῆς. Ἀκόμη δὲ ἀμβλύνεται ἡ δογματική συνείδησις τῶν Χριστιανῶν καὶ συνεχῶς ἀποπροσανατολίζεται καὶ ἀφίσταται τῆς πατερικῆς ὀρθοδόξου εὐσεβείας καὶ πίστεως.
Εὐχαριστοῦμεν καὶ ἐκ τῆς θέσεως ταύτης τὸν πανάγαθον Θεόν, τὸν μακαριστὸν Γέροντά μας Χρύσανθον, καὶ ὅλους ὅσους συνέβαλαν παντοιοτρόπως εἰς τὴν παροῦσαν ἔκδοσιν.


ΣYNTOMOΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

τοῦ ἁγιορείτου Γέροντος παπᾶ Χρυσάνθου Ἁγιαννανίτου, τοῦ Πνευματικού (1894-1981).

Εἶναι ὄντως μεγάλο τὸ τόλμημα νὰ προσπαθήση κανεὶς νὰ παρουσιάσῃ, ἔστω καὶ περιληπτικῶς εἰς τὰ πλαίσια μιας συντόμου βιογραφίας, μίαν ὁλόκληρη ζωὴν ὁσιακών παλαισμάτων καὶ βιωμά των ἑνὸς ἁγιορείτου Γέροντος τῆς παλαιᾶς γενεάς τοῦ Ἁγίου Όρους, μὲ τοὺς πολλοὺς καὶ μεγάλους ἀγωνιστὰς καὶ βιαστὰς Πατέρας. Πιστεύοντες ὅμως, ὅτι ἡ συναίσθησις τοῦ τολμήματος καὶ τῶν ἀσθενικῶν μας πνευματικών δυνάμεων μετριάζει τὴν εὐθύνην ἐγχειρήματος, καὶ ἐπικαλούμενοι πρωτίστως τὰς ἁγίας εὐχὲς τοῦ βιογραφουμένου Γέροντός μας, παπά Χρυσάνθου τοῦ ἁγιορείτου Πνευματικού, προβαίνομεν εἰς τὴν ταπεινὴν αὐτην προσπάθειαν. Καὶ πράττομεν αὐτὸ προκειμένου οἱ ἀδελφοὶ ἀναγνώσται τοῦ διηγηματικοῦ πνευματικοῦ ὑλικοῦ τοῦ βιβλίου αὐτοῦ νὰ γνωρίσoμε ἔστω καὶ κάτι ὀλίγον ἀπὸ τὴν ζωὴν τοῦ συγγραφέως τῶν διηγήσεων αὐτῶν. Μίαν ζωὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ μακαριστός Γέροντας ἐπιμελώς ἐκρύπτετο ὀπίσω ἀπὸ μίαν κοσμικὴν ἀφάνειαν, πτωχείαν, μπαλωμένα ἐνδύματα, προσποιητὴν ἀποτομίαν καὶ σαλότητα καὶ όσα άλλα μετήρχετο μὲ πολλὴν ταπείνωσιν διὰ νὰ ἐξασφαλίζη την ποθητήν του ἐν Χριστῷ ἀτιμίαν τοῦ κόσμου. Ωστόσον ὅμως ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ, η ὁποία οἰκονομεῖ πάντοτε οἱ «λύχνοι» οἱ πνευματικοί να τίθενται ἐπὶ τήν «λυχνίαν» πρὸς φωτισμὸν καὶ ψυχικὴν ὠφέλειαν των ἀνθρώπων, οἰκονόμησε ὥστε καὶ ὁ Γέροντας Χρύσανθος να καταστή τελικώς πνευματικὸς ὁδηγὸς πολλῶν ἀνθρώπων, Κληρικών, Μοναχών καὶ λαϊκῶν, παρ' ὅλον ὅτι ὁ ἴδιος ἐπιθυμοῦσε παιδιόθεν την ήσυχαστικὴν ζωὴν τῆς θεωρίας καὶ τῶν ὑψηλών πνευματικῶν ἀναβάσεων.

Ὁ Γέρων Χρύσανθος ἐγεννήθη το 1894 εἰς τὸν Πειραιά ἀπὸ εὐ σεβεῖς γονεῖς τὸν Ἀθανάσιον ἐκ τῆς νήσου Κέας (κατὰ τὸ ἐπώνυμον Βρέτταρον) καὶ τὴν Εὐγενίαν ἐκ τῆς νήσου Αἰγίνης (Μελάνην Μοναχὴν πρὸς τὸ τέλος τῆς ζωῆς της). Κατὰ τὸ ἅγιον Βάπτισμα έλαβε τὸ ὄνομα Χρῆστος. Ἐκ τῶν παρευρισκομένων διεσώθη, ὅτι εἰς τὴν ἁγίαν Κολυμβήθραν ἐσχηματίσθη τὸ σημεῖον τοῦ Τιμίου Σταυροῦ καὶ ὁ ἱερουργός, ὁ ὁποῖος ἦτο ὁ ἅγιος ἱερεὺς γνωστὸς παπά Νικό λας Πλανάς, βλέπων τὸ σημεῖον αὐτὸ ἔκπληκτος εἶπε, ὅτι ὁ νεοφώτιστος θὰ λάβῃ τὸ χρίσμα τῆς ἁγίας Ἱερωσύνης καὶ θὰ εὐαρεστήση τὸν Θεόν.

Ἐπειδὴ ἦσαν ἐννέα ἀδέλφια, τὰ δύο παιδιά, τὸν μικρὸν Χρῆστον καὶ τὴν Ἑλένην (τὴν μετέπειτα Εὐγενίαν Μοναχήν) ἀνέλαβε ή προγιαγιά τους Δέσποινα ή Βασίλαινα διὰ νὰ βοηθήσῃ τὴν ἐγγονήν της Εὐγενίαν (τὴν μητέρα τοῦ Γέροντος). Ἔτσι λοιπὸν τὴν ἀνατρο-φὴν τοῦ μικροῦ Χρήστου ἀνέλαβε ἡ εὐλαβεστάτη προγιαγιά του, ή ὁποία ἔμενε στην πτωχικὴν οἰκίαν της εἰς τὴν παλαιὰν Κοκκινιάν καὶ ἦτο κανδηλάπτισσα στὴν άγια-Σωτῆρα (θεία Μεταμόρφωσι) Πειραιώς, πλησίον τῆς περιοχῆς Λεύκα στὰ Αἰγινήτικα τοῦ Πει-ραιῶς. Αὐτὴ τὸν ἐμεγάλωσε κυριολεκτικῶς «ἐν παιδεία καὶ νουθε σία Κυρίου». Ὁ Γέροντας μέχρι γήρατος ἐνθυμεῖτο μετὰ δακρύων τὴν ἀσκητικὴν βιοτήν, τὴν ἀκρίβειάν της εἰς τὴν πνευματικὴν ζωήν, καθὼς καὶ τὶς διδαχές της διὰ τὴν ἐγκράτειαν, τὴν καρδιακὴν προ-σευχήν, τὶς ἀρετὲς καὶ τὴν χάριν τῆς Μοναχικής Πολιτείας. Ἀπὸ τὴν ἡλικίαν τῶν πέντε ἐτῶν τὸν ὠδηγοῦσε εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ ἁγίου Προφήτου Ελισαίου εἰς τὸ Μοναστηράκι, ὅπου τακτικώτατα συνήρχοντο εὐλαβέστατες ψυχὲς τῶν Ἀθηνῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης γιὰ νὰ ἀγρυπνήσουν κατὰ τὸ ἁγιορείτικον τυπικόν. Θέλουσα νὰ τὸν δι δάξη πρακτικῶς τὴν ἐν Χριστῷ ζωὴν τοῦ ὑπεδείκνυε ὡς πρότυπα ζωῆς διάφορες ἁγιασμένες μορφές, ποὺ συνέρρεαν ἐκεῖ ἀπὸ διάφορα μέρη τῶν Ἀθηνῶν.

Οἱ μορφὲς αὐτές, ὅπως φαίνεται καὶ στὶς διηγήσεις τοῦ Γέροντος, ἐχαράχθησαν ἀνεξίτηλα εἰς τὴν παιδικὴν καρδίαν τοῦ μικροῦ Χρή στου. Ἀπὸ τότε μέχρι τῆς κοιμήσεως του θὰ ἐνθυμῆται μὲ ἄφθονα δάκρυα ὅλα αὐτὰ τὰ ἀγιασμένα πρόσωπα· τὸν ἅγιον ἱερουργὸν παπᾶ Νικόλα (Πλανά), τοὺς εὐλαβεστάτους ἄλλους ἐφημερίους, παπά Ἀντώνη ἀπὸ τὸν ἅγιον Νικόλαον τῶν Πευκακίων, τὸν ἁγιορείτη παπά Μεθόδιον, τὴν ἀσκήτρια Μοναχὴν Συγκλητικήν, τοὺς ἀπαράμιλλους εἰς τὴν εὐλάβειαν καὶ τὸ ἦθος ἱεροψάλτες κυρ Ἀλέξανδρους, Παπαδιαμάντη (ἐκ δεξιῶν) καὶ Μωραϊτίδην (ἐξ ἀριστερῶν), καὶ ἄλλους λαϊκοὺς ἐναρέτους καὶ ἀγωνιστάς. Κοντὰ σ' αὐτοὺς ὁ εὔπλαστος καὶ εὐαίσθητος Χρήστος τρέχει κάθε τόσο «ξυπόλυτο», πτωχό, πεινασμένο καὶ κουρασμένο παιδὶ νὰ ζήση μαζί τους σ' αὐτὴν τὴν ἁγιασμένη κατανυκτικὴ ἀτμόσφαιρα τὴν ἀνεκλάλητη πνευματική χαρὰ ἐκείνων τῶν Ἀγρυπνιῶν, νὰ ἀκούσῃ τοὺς ὕμνους πρὸς τὸν Θεόν, τὶς ἱερὲς ἀναγνώσεις καὶ τὶς πατερικές διδαχές, νὰ προσευ χηθῇ καὶ νὰ χορτάσῃ τὸ γλυκύτατον ὄνομα τοῦ Δεσπότου Χριστού. Ἔτσι, ἀπὸ μικρὸ παιδὶ θὰ δώσῃ τὸν ἑαυτόν του εἰς ἀγῶνες πνευ ματικοὺς ἀνακαλύπτοντας τὴν γλυκύτητα τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς.

Ἀπὸ τὴν παιδικήν του ἡλικίαν ἀπέκτησε φρόνημα ἀσκητικὸν καὶ ἀγωνιστικόν. Ἐκυκλοφοροῦσε ἀνυπόδητος καὶ ρακένδυτος χωρὶς νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὰ βλέμματα καὶ τὶς κρίσεις τῶν γύρω του. Τὸ πρωὶ ἡ γιαγιά του μὲ συγκίνησιν ἔβλεπε νὰ ἔχῃ βγάλει ὁ ἀσκητικὸς ἐγγονός της τὸ ἀχυρένιο στρῶμα ἀπὸ τὸ κρεββάτι του καὶ νὰ ἔχῃ βάλει μία παλαιὰ ψάθα. Αὐτὰ μαθαίνονταν εἰς τὸ ἀσκητικὸν περιβάλλον τοῦ ἁγίου Ἑλισαίου ἀπὸ τὴν γιαγιὰ καὶ τὸν ἐκαμάρωναν, ὁ ὁσιακὸς παπά Νικόλας ὁ Πλανᾶς καὶ τὸ φιλακόλουθον ἐν κεῖνο ἐκκλησίασμα.

Ἐκτὸς ἀπ' ὅλους αὐτοὺς τοῦ εὐλογημένου ἐκείνου περιβάλλον τος τοῦ ἁγίου Ἐλισαίου, ὅταν μεγαλώση ὀλίγον, ὁ ἔφηβος Χρήστος θὰ γνωρίσῃ καὶ τοὺς εὐλαβεστάτους ἀγιορείτας Πνευματικούς, παι πὰ Πανάρετον, παπά Ματθαίον, παπά Γιάννην, καὶ ἄλλους ἐκ τοῦ περιβάλλοντος τοῦ ἁγίου Νεκταρίου τῆς Αἰγίνης, ποὺ ἤρχοντο εἰς τὴν Ἀνάληψιν τοῦ Παγκρατίου, ὅπου τὸ Μετόχιον τῆς ἱερᾶς Μονῆς Σίμωνος Πέτρας. Κυρίως ὅμως θὰ γνωρισθῇ μὲ τὸν γνωστὸν διὰ τὴν ἀρετήν του Γέροντα Ἱερώνυμον τὸν Σιμωνοπετρίτην, Μοναχὸν τότε καὶ κατόπιν Ἡγούμενον τῆς ἱερᾶς Μονῆς Σίμωνος Πέτρας, την «αγάπην του», ὅπως τὸν ἀποκαλοῦσε. Ἡ γνωριμία αὐτὴ θὰ ἀποτε λέση σταθμὸν εἰς τὴν ζωὴν τοῦ Γέροντος καὶ ὅταν κατόπιν εἰς ἡλι κίαν δεκαεπτὰ ἐτῶν ἀναχωρήσῃ διὰ τὸ Αγιον Όρος θὰ τὸν ἀνα ζητήση στην Σιμωνόπετρα.

Στὸ Μετόχι τῆς Ἀναλήψεως κάθε τόσο ἔτρεχε μαζὶ μὲ ἄλλα παι διά, ὡς «διψώσα ἔλαφος», γιὰ νὰ ξεδιψάση τὴν πνευματική του δί ψα ἀπὸ τὰ γλυκύτατα νάματα τῶν νηπτικών διδαχῶν ὅλων αὐτῶν τῶν ἁγιορειτῶν Γερόντων καὶ Πνευματικῶν περὶ τῆς ἀκριβείας τῆς Χριστιανικῆς ζωῆς, τῆς καρδιακῆς καὶ νοερᾶς προσευχῆς, καὶ τοῦ ὕψους τῆς Μοναχικής Πολιτείας,

Ὅλα αὐτὰ τὰ πνευματικά βιώματα ἄναψαν «ἐξ ἀπαλῶν ὀνύχων» εἰς τὴν καρδίαν τοῦ εὐλογημένου μικροῦ Χρήστου τὴν φλόγα τῆς ἐπιθυμίας διὰ ὑψηλότερη πνευματική ζωήὴ καὶ τὸν διακαὴ πόθον νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ὁσιακὴν τρίβον τῆς Μοναχικής ζωής.

Ἔτσι, τὸ 1911 δεκαεπταετής ἔφηβος μὲ ὅλες αὐτὲς τὶς καλές πνευ ματικές προϋποθέσεις «θεϊκῷ ἔρωτι πτερούμενος» ἀναχωρεῖ ἐκ τοῦ κόσμου γιὰ νὰ γίνῃ Μοναχὸς εἰς τὸ Αγιον Όρος, το «Περιβόλι της Παναγίας» μας. Ἀρχικώς πηγαίνει εἰς τὴν ἱερὰν Μονὴν Σίμωνος Πέ τρας γιὰ νὰ συναντήσῃ τὸν ἀγαπητόν του Γέροντα Ἱερώνυμον. Μέ-νει ἐκεῖ ὡς δόκιμος Μοναχός. Σχεδόν γιὰ ἕνα χρόνο, παρ' ὅλον τὸ νεαρὸν τῆς ἡλικίας του, ὁ δόκιμος Χρῆστος ἀγωνίζεται μὲ γέροντικὸν φρόνημα. Μὲ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ καὶ τὶς πατερικὲς ὑποδείξεις καὶ διδαχὲς τοῦ Γέροντος Ιερωνύμου γίνεται ὑπόδειγμα δοκίμου καὶ ἀναπαύει ὅλους τοὺς Πατέρας τοῦ ἱεροῦ Κοινοβίου. Ὑπακοή τελεία, ἐκκοπὴ θελήματος καὶ φρονήματος πλήρης. Πρώτος εἰς τὰς ἱερὰς Ἀκολουθίας, πρῶτος εἰς τὰ διακονήματα καὶ τὰς ὑπηρεσίας τῆς Μονῆς.

Κατόπιν γνωρισθεὶς μὲ ἀσκητὰς πατέρας ποὺ ἤρχοντο εἰς τὴν Μονήν, καὶ φλεγόμενος ἀπὸ πόθον διὰ ὑψηλοτέραν ἡσυχαστικὴν ζωήν, ἀφήνει τὴν πολυαγαπημένην του Σιμωνόπετραν καὶ μεταβαί νει εἰς τὴν ἱερὰν Σκήτην τῆς Ἁγίας Ἄννης, στὴν Καλύβη τῆς Ἀπο τομῆς τοῦ Τιμίου Προδρόμου, ὅπου ὑποτάσσεται εἰς τὸν Γέροντα Ἀζαρίαν, καὶ μὲ ρασοευχὴν ὀνομάζεται Χρύσανθος Μοναχός.

Ἐκεῖ θὰ ἀρχίσουν οἱ δοκιμασίες καὶ περιπέτειες τῆς Μοναχικής ζωῆς του, οἱ ὁποῖες θὰ τὸν ὡριμάσουν, θὰ τὸν ἐξαγνίσουν καὶ θὰ τὸν γεμίσουν μὲ πνευματικὴν πεῖρα.
Ἡ ἀδελφότης τῆς Καλύβης ἀποτελεῖται ἀπὸ πέντε Μοναχούς. Ὁ Γέροντάς του, πατήρ Άζαρίας, ἄνθρωπος τῆς κατὰ Θεὸν σιωπῆς καὶ ὑπομονῆς, τὸν ἀγαπᾷ καὶ τὸν μυεῖ ἰδιαιτέρως εἰς τὴν ἱερὰ νῆψι. Άναγκάζεται ὅμως ὁ Γέρων Ἀζαρίας νὰ τοῦ ὑποδείξῃ νὰ ἡσυχάση εἰς τὴν Καλύβην τῆς Ἁγίας Τριάδος, τὴν ὑψηλότερη τῆς Σκήτης, προκει μένου νὰ ἀποφευχθοῦν τὰ σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα ἐνσπείρει ὁ φθόνος τοῦ διαβόλου μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων ποὺ ἀγωνίζονται διὰ τὴν σων τηρίαν τους. Ἐκεῖ μάλιστα τὸν ἔκειρε καὶ Μεγαλόσχημον Μοναχόν. Ὁ Γέροντας Χρύσανθος ὑπήκουσε βεβαίως, ἀλλὰ μὲ πόνον διὰ τὸν πρόωρον αὐτὸν πνευματικὸν ἀπογαλακτισμόν του. Είναι χαρακτη ριστική σχετικώς μία διήγησίς του, ὅπου κάποτε ἐπερνοῦσε ἔξω ἀπὸ μίαν Καλύβην καὶ βλέποντας ἀπὸ τὴν ἀνοικτὴ πόρτα ἕναν ύπο-τακτικὸ νὰ μελετά νηπτικά βιβλία καὶ τὸν Γέροντά του νὰ τὸν δι δάσκη, «έκλαυσεν πικρώς».


Εύρισκόμενος μόνος καὶ ἀγωνιζόμενος εἰς τὴν Καλύβην του, έχων πολλὴν θλίψιν, «ἡ Ἁγία Ἄννα – ὡς ἔλεγεν ὁ ἴδιος - τοῦ ἔστειλε ἀτσαλένιο μπαστούνι, τὸν Γέροντα Ονούφριον».

Ὁ Γέρων Ὀνούφριος ἦτο ὑποτακτικὸς τοῦ περιφήμου άγιαννα-νίτου Πνευματικοῦ παπά Μηνά τοῦ Μαυροβουνίου. Ἐκείνην τὴν ἐποχὴν μετὰ τὴν ὁσιακὴν κοίμησιν τοῦ Γέροντός του († 1916) ἦτο καὶ ἐκεῖνος μόνος εἰς τὴν Καλύβην τῆς θείας Μεταμορφώσεως, εύρισκο μένην κάτωθεν καὶ πλησίον τῆς Καλύβης τῆς Ἁγίας Τριάδος. Συνεδέθησαν μὲ ἄρρηκτον καὶ πολὺ ἰσχυρὸν πνευματικὸν δεσμόν, ὁ ὁ ποῖος προσδιώρισε τὴν πνευματικὴν ἐξέλιξιν τοῦ Γέροντος Χρυσάνθου.

Ὁ Γέρων Ὀνούφριος θὰ εἶναι εἰς τὸ ἐξῆς ὁ πνευματικός του όδη γός, ὁ «ἐξ υἱοθεσίας Γέροντάς» του, ὡς ἔλεγε. Ἔχων ὁ ἴδιος διαπρέ ψει ὡς τέλειος ὑποτακτικὸς τοῦ ἁγίου Πνευματικού παπά Μηνά καὶ ἔχοντας διδαχθῆ ἀπὸ ἐκεῖνον τὴν τελειότητα τῆς Μοναχικής ζωής, ἐν πίσης ἔχων πεῖραν τῶν ὑψηλῶν θεωριῶν τῆς ἱερᾶς νήψεως θα μυή σῃ εἰς αὐτὰ καὶ τὸν δεκτικώτατον Γέροντα Χρύσανθον. Ἐκεῖνος πάλιν μὲ μεγάλην ἀκρίβειαν καὶ ὑπακοὴν θὰ ἐργασθῇ ὅλα αὐτὰ εἰς τὴν ἡσυχίαν τῆς Καλύβης του μὲ πολλὴν ἄσκησιν, νηστείαν, άγρυπνίαν, καὶ κυρίως μὲ τὴν ἐσωτερικὴν ἐργασίαν τῆς νοερᾶς προσευ χῆς. Εἰς τὶς πνευματικές τους ἀναβάσεις μάλιστα καὶ οἱ δύο θὰ ἔ χουν συμπαραστάτην τὸν Πνευματικόν τους, τὸν περίφημον ἐκείνην τὴν ἐποχὴν διὰ τὴν ἀρετὴν καὶ πνευματικὴν πείραν του μεγάλον Πνευματικὸν παπά Ἰγνάτιον τὸν Κατουνακιώτην, τὸν ἀόμματον, ὁ ὁποῖος ἔτρεφε πολλὴν ἀγάπην διὰ τὸν νέον Γέροντα Χρύσανθον, ποὺ τὴν ἐκδήλωνε ἀκόμη ἀποκαλῶντάς τον πολλές φορές «Χρυσαν θέλι μου».


Οι Γέροντες τῆς Σκήτης θα θαυμάσουν στὸν νεαρὸν Μοναχὸν Χρύσανθον τὴν σύνεσιν, τὸ ἀπαρρησίαστον ἦθος, τὸ κατὰ Θεὸν πένθος καὶ δάκρυον, τὴν ἀγωνιστικότητα. Ἡ ἀκρίβεια στην προ σωπικήν του ζωήν, ἡ ἀνυποχώρητος βία καὶ ἀκαταπόνητος ἄσκη σις, ἡ τελεία ὑπακοὴ καὶ ἐφαρμογὴ τῶν ὑψηλῶν νηπτικῶν διδαχῶν τοῦ Γέροντος Ὀνουφρίου, ἡ προσήλωσίς του εἰς τὴν ἐκκλησιαστι κὴν τάξιν κατὰ τὶς ἱερὲς Ἀκολουθίες καὶ Ἀγρυπνίες εἰς τὸ σεπτὸν Κυριακὸν τῆς Σκήτης, ὅπου εἶχε ὁρισθῆ ἀπὸ τοὺς Γέροντες, παρὰ τὴν νεότητά του, ὡς Τυπικάρης, θὰ τὸν ἀναδείξουν «παιδαριογέ ροντα».

Ἐπιθυμία τοῦ Γέροντος ἦταν νὰ μείνῃ μόνος του εἰς τὴν Καλύ βην τῆς Ἁγίας Τριάδος καὶ ἐκεῖ νὰ ἀγωνίζεται διὰ τὴν σωτηρίαν του καὶ νὰ τρυγὰ τὸ μέλι τῆς ἡσυχίας. Ἐκεῖ «μόνος μόνῳ τῷ Θεῷ» ἐπιθυμοῦσε νὰ διέλθῃ τὴν ζωήν του ὡς λέγει ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης διὰ τὸν ὅσιον Συμεὼν τὸν Νέον Θεολόγον: «Μόνον τὸν Ἰησοῦν ἐννδει, μόνον τὸν Ἰησοῦν ἐπόθει, εἰς μόνον τὸν Ἰησοῦν ήτον ἡ μελέτη του, ὁ Ἰησοῦς ἦτον τὸ ἄκρον ἀντικείμενον τοῦ νοός του, ὁ Ἰησοῦς ἦτον τὸ ἐντρύφημα τῆς γλώσσης του, ὁ Ἰησοῦς ἦτον τὸ γλυ κὶ μελέτημα καὶ ἀδολέσχημα τῆς καρδίας του, ὁ Ἰησοῦς ἦτο ἡ ἀνα πνοή του»,

Ὑποχρεώνεται ὅμως ἀπὸ τοὺς Γέροντες τῆς Σκήτης νὰ δεχθῇ δύο ὑποτακτικούς. Αὐτοὶ ἡσθένησαν ἀπὸ φυματίωσι καὶ ὁ Γέροντας άναγκάζεται νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἀθήνα πρὸς θεραπείαν τους καὶ γιὰ νὰ μὴ ἐξαπλωθῇ εἰς τὴν Σκήτην ἡ «ἁγία ἀσθένεια», ὅπως κατ' εὐφημι σμὸν ἐχαρακτήριζαν τὴν θανατηφόρον τότε φυματίωσιν.

Ἔτσι, μετὰ ἀπὸ τὴν περίοδον τῶν ὑψηλῶν ἐπιδόσεων στὰ ἀσκη τικὰ παλαίσματα καὶ τὴν νοερὰν ἄθλησιν τῆς προσευχῆς, περίοδον θείου σαββατισμού, θὰ ἔλθουν ἄλλες δοκιμασίες καὶ περιπέτειες. Μὲ αὐτὲς οἰκονόμησε ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ νὰ ἐξέλθῃ ὁ Γέροντας εἰς τὸν κόσμον φορτωμένος, ὡς «ἐλαία κατάκαρπος» ἀπὸ πνευματικὴν πεῖ-ραν καὶ ἀρετές, διὰ νὰ θρέψῃ μὲ τὸν πνευματικὸν αὐτὸν καρπὸν ποὺ συνέλεξε ἀγωνιζόμενος ἀπὸ παιδὶ στοὺς δακρύβρεκτους άγιορειτικοὺς βράχους μὲ κόπους, τελείαν ἀσκητικὴν αὐταπάρνησιν καὶ μὲ θεῖον ἔρωτα, ὁ ὁποῖος ἐπιφέρει τήν «καλὴν ἀλλοίωσιν», ὅταν ὡς «πῦρ ἀναλίσκον» καταφλέγει τὰς καρδίας τῶν ἐραστῶν τοῦ γλυκυτάτου Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.

Ἐνῶ ὑπηρετοῦσε ὁ ἴδιος τοὺς ἀσθενεῖς ὑποτακτικούς του συν-έπεσε ὁ καιρὸς τῆς μεγάλης ἀναταραχῆς εἰς τὸν χῶρον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος μὲ τὴν ἀλλαγὴν τοῦ ἑορτολογίου (†1924). Η άλλαγὴ αὐτὴ προεκάλεσε τὴν σθεναρὰν ἀντίστασιν πολλῶν εὐλαβῶν κληρικῶν, καὶ Ἀρχιερέων ἀκόμη, Μοναχῶν καὶ λαϊκῶν. Ἀκολούθησαν διωγμοί, φυλακίσεις, ἐξορίες, ἀποσχηματισμοί, καὶ ἄλλα δυσάρεστα γεγονότα, καὶ γενικῶς προέκυψε μεγάλη ἀναταραχή, ἡ ὁποία δυστυχῶς ἐπέφερε πληγὴν εἰς τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἐλλάδος ποὺ παραμένει εἰσέτι ἀνοικτὴ καὶ ἀλγοῦσα.

Ὁ Γέρων Χρύσανθος τότε μαζὶ μὲ ἄλλους Πατέρας καὶ Πνευματικοὺς ἀπὸ τὰ ἱερὰ Κοινόβια καὶ τὶς Σκήτες τοῦ Ἁγίου Ὄρους (ὅπως ὁ περίφημος παπά Εὐγένιος ὁ Διονυσιάτης, ὁ παπά Ἱερώνυμος ὁ Ἁγιοπαυλίτης κ.ά.) προσπάθησαν μὲ ἀγνὸν ζῆλον, νὰ συμπαρασταθοῦν καὶ νὰ στηρίξουν τοὺς ἀγωνιζομένους Χριστιανοὺς εἰς τὴν πατροπαράδοτον ὀρθόδοξη εὐσέβειαν. Ὁ Γέροντας μάλιστα τρέφων ἐκ νεότητος πολὺν ζῆλον διὰ τὴν ὀρθόδοξην πατερικὴν ἱερὰν Παράδοσιν καὶ ἀλγῶν διὰ τὴν δυσάρεστον κατάστασιν αὐτὴν εἰς τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας εὐθαρσῶς ἤλεγξε καὶ προσωπικῶς τὸν τότε Ἀρχιεπίσκοπον Ἀθηνῶν Χρυσόστομον Παπαδόπουλον διὰ τὸν νεωτερισμὸν τῆς ἀλλαγῆς τοῦ ἑορτολογίου λέγοντάς του μὲ πολὺν πόνον, ὅτι θὰ δώση λόγον εἰς τὸν Θεὸν διὰ τὴν ἀναστάτωσιν εἰς τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν ἐπέφερε ἡ σκανδαλώδης αὐθαίρετος ἀλλαγή.

Ωστόσον μελετημένος καὶ πνευματικῶς κατηρτισμένος ὅπως ήτο ὁ Γέροντας, δὲν διωλίσθησε εἰς ἐμπάθειες καὶ ἀκρότητες, ἀλλὰ μέσα σ' αὐτὲς τὶς δυσάρεστες καὶ δύσκολες περιστάσεις θα μείνῃ ὁ ἐργάτης καὶ διδάσκαλος τῆς νήψεως, τῆς ἐσωτερικῆς ἐργασίας καὶ τῆς καρδιακής προσευχῆς. Μένοντας μὲ ὁμολογιακὴν προσήλωσιν πι-στὸς στὶς σεπτές παραδόσεις τῆς ἁγίας μας Ὀρθοδοξίας, θὰ ἀποφύγῃ τὴν ἀλαζονείαν τοῦ ἀλάνθαστου τιμητοῦ καὶ ἐπικριτοῦ τῶν πάντων καὶ δὲν θὰ χάση τὸν πνευματικόν του προσανατολισμόν. Κατά τρόπον μοναχοπρεπή καὶ πατερικὸν θὰ ἀσκῇ τὴν αὐτομεμψίαν, το «ἀεὶ ἑαυτὸν μέμφεσθαι», ώς έλεγε πάντοτε. Αὐτὸ δέ, θὰ εἶναι καὶ ἡ ἀνακεφαλαίωσις ὅλης τῆς διδαχῆς του εἰς τὰ πνευματικά του παιδιά. Ἐλυπεῖτο ὅταν ἐγίνοντο συζητήσεις διὰ ἐκκλησιαστικά ζητήματα, διὰ τὶς ὁποῖες έλεγε ότι «ξηραίνουν τὴν καρδίαν καὶ κατόπιν χρειάζεται μεγάλος ἀγῶνας καὶ πολλὰ δάκρυα διὰ νὰ ἐπαν ἔλθῃ κανεὶς εἰς τὴν κατάστασιν τῆς προσευχῆς καὶ τοῦ θείου ἔρωτος». Διότι – συνέχιζε - ή ενασχόλησις μὲ ἐκκλησιαστικά θέματα προϋποθέτει «σώφρονα βίον, καθαρὰν ἐξομολόγησιν καὶ νοῦν καθαρόν». Επεσήμαινε ότι ἡ ἀλλαγὴ τοῦ ἑορτολογίου ἐπέφερε ζημίαν εἰς τὴν πνευματικὴν ζωὴν τῶν Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν, διότι «ἔπαυσαν νὰ συζητοῦν διὰ τὴν προσευχήν, διὰ τοὺς βίους τῶν Ἁγίων καὶ διὰ τὰς εὐεργεσίας τοῦ παναγάθου Θεοῦ, ποὺ μαλακώνουν τὴν ψυχὴν καὶ τὴν ἀναβιβάζουν εἰς τὸν θεῖον ἔρωτα καὶ ἀσχολοῦνται μὲ θέματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐξετάζωνται ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ εὑρίσκονται εἰς ἀνωτέραν πνευματικὴν κατάστασιν».

Συνεχίζεται

Ο ΑΓΙΟΣ ΣΙΛΟΥΑΝΟΣ Ο ΑΘΩΝΙΤΗΣ (1866-1938) 16

Συνέχεια από Δευτέρα 26. Οκτωβρίου 2026

Ο ΑΓΙΟΣ ΣΙΛΟΥΑΝΟΣ Ο ΑΘΩΝΙΤΗΣ (1866-1938) 16

ΑΓΙΟΥ ΣΩΦΡΟΝΙΟΥ

Μετάφρασις ἐκ τοῦ ρωσικοῦ ὑπὸ τοῦ ἰδίου τοῦ συγγραφέως καὶ τοῦ Ἱερομ. Ζαχαρίου

Δ.

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΓΕΡΟΝΤΑ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΞΟΜΟΙΩΣΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟ

Πολλά έλεγε και έγραφε ο Γέροντας για το ότι όσοι τηρούν τις εντολές του Κυρίου γίνονται όμοιοι με τον Χριστό. Η εξομοίωση προς τον Χριστό μπορεί να είναι μεγαλύτερη ή μικρότερη, αλλά δεν έχουν τεθεί όρια σε αυτήν. Τόσο ασύλληπτα μεγάλη είναι η κλήση του ανθρώπου. Αληθινά γίνεται όμοιος με τον Θεό.

Έλεγε ο Γέροντας:

«Τόσο αγάπησε ο Κύριος το δημιούργημά Του, ώστε ο άνθρωπος έγινε όμοιος με τον Θεό».
Θυμόταν τότε και τα λόγια του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου:
«Ὅμοιοι Αὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι ὀψόμεθα Αὐτὸν καθώς ἐστι» (Α΄ Ἰωάν. γ΄ 2).
Ο Γέροντας αγαπούσε απέραντα τα λόγια του Χριστού:
«Πάτερ, οὓς δέδωκάς Μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ Ἐγώ κἀκεῖνοι ὦσι μετ᾽ Ἐμοῦ, ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν Ἐμήν» (Ἰωάν. ιζ΄ 24).
Το να θεωρεί κανείς αυτή τη δόξα χωρίς να μετέχει σε αυτήν είναι αδύνατο. Γι’ αυτό οι λόγοι «ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν Ἐμήν» σημαίνουν: να δοθεί και σε αυτούς αυτή η δόξα.
«Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί», και ως ατελεύτητη Αγάπη θέλει να δώσει ολόκληρο τον Εαυτό Του στον άνθρωπο.
«Καὶ Ἐγώ τὴν δόξαν ἣν δέδωκάς Μοι δέδωκα αὐτοῖς» (Ἰωάν. ιζ΄ 22).

Και αν αυτή η δόξα δοθεί στους ανθρώπους, τότε, μολονότι κατά την ουσία του ο άνθρωπος παραμένει κτίσμα, γίνεται θεός κατά χάριν, δηλαδή προσλαμβάνει τη μορφή της θείας υπάρξεως. Όπως ο Χριστός, «ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων», κατά τη σάρκωσή Του προσέλαβε τη μορφή της ανθρώπινης υπάρξεως, έτσι και ο άνθρωπος, έχοντας μορφή δούλου, προσλαμβάνει εν Χριστώ τη μορφή της Θείας υπάρξεως (πρβλ. Φιλ. β΄ 6-7).
Γι’ αυτό το θέμα ούτε η Αγία Γραφή αγαπά να μιλά παρά μόνο με σώφρονα εγκράτεια.
Γιατί; Ίσως επειδή διεγείρεται η φαντασία εκείνων που ακούν και υψώνονται ονειροπόλα σε νεφελώδη ύψη, λησμονώντας ή αγνοώντας ότι ο Θεός είναι Ταπείνωση.


Γνωρίζοντας τον Κύριο ως τον πλησιέστερο και πιο οικείο Πατέρα, έλεγε ο Γέροντας ότι «το Άγιο Πνεύμα μάς έκανε οικείους Του».
Το Άγιο Πνεύμα, με την έλευσή Του μέσα στην ψυχή, καθιστά τον άνθρωπο κατά τρόπο φυσικό τόσο συγγενή με τον Θεό, ώστε η ψυχή, με μεγάλη και αναμφίβολη αίσθηση, κράζει προς τον Κύριο:

– Πάτερ!


Η ψυχή του Γέροντα αιχμαλωτιζόταν από τη θέα του μεγαλείου του Κυρίου, ο Οποίος πάσχει για τις αμαρτίες των ανθρώπων όλου του κόσμου. Έμενε κατάπληκτος μπροστά στο άμετρο της θείας αγάπης και της ταπείνωσης του Θεού.
Έψαλλε μέσα στην ψυχή του αίνους προς τον Κύριο για τα κοσμοσωτήρια πάθη Του και γνώριζε ότι αυτούς τους αίνους τούς δίδασκε η χάρη του Αγίου Πνεύματος· και ήταν γι’ αυτόν γλυκύτεροι από οτιδήποτε άλλο.
Τη δοξολογία των επουρανίων δυνάμεων την αντιλαμβανόταν ως ακατάπαυστο ύμνο προς τον Κύριο για την ταπείνωση και τα πάθη Του, με τα οποία λύτρωσε τον άνθρωπο από τον αιώνιο θάνατο.
Ο Γέροντας άκουγε μυστικά, εν Πνεύματι, εκείνους τους χερουβικούς ύμνους, τους οποίους, όπως έλεγε, «ακούν όλοι οι ουρανοί» και «είναι γλυκείς, γιατί ψάλλονται εν Αγίω Πνεύματι».

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Ο Γέροντας είχε μια ιδιότυπη αντίληψη: ότι τον Θεό μπορεί να Τον αναζητεί μόνο εκείνος που Τον γνώρισε και ύστερα Τον έχασε. Θεωρούσε ότι κάθε αναζήτηση του Θεού προϋποθέτει κάποια γεύση του Θεού.
Ο Θεός δεν ασκεί καμία βία πάνω στον άνθρωπο, αλλά στέκεται με μακροθυμία κοντά στην καρδιά και περιμένει ταπεινά πότε αυτή θα ανοιχθεί σε Αυτόν. Ο Ίδιος ο Θεός αναζητεί τον άνθρωπο πριν ακόμη ο άνθρωπος αναζητήσει Αυτόν. Και όταν, στην κατάλληλη στιγμή, εμφανίζεται ο Κύριος στον άνθρωπο, τότε μόνο εκείνος γνωρίζει τον Θεό κατά το μέτρο που του δόθηκε και τότε μόνο αρχίζει να αναζητεί τον Θεό, ο Οποίος κρύβεται από την καρδιά.
Έλεγε ο Γέροντας:
«Πώς θα ζητάς εκείνο που δεν έχασες; Πώς θα ζητάς εκείνο που καθόλου δεν γνωρίζεις; Αλλά η ψυχή γνωρίζει τον Κύριο και γι’ αυτό Τον αναζητεί».

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΤΑΣΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΛΗΣΙΟΝ

Κάθε άνθρωπος βλέπει στους άλλους μόνο εκείνο που, μέσω της πνευματικής του πείρας, γνώρισε για τον ίδιο του τον εαυτό. Γι’ αυτό η στάση του ανθρώπου απέναντι στον πλησίον αποτελεί ασφαλές σημείο του βαθμού αυτογνωσίας στον οποίο έχει φτάσει.
Εκείνος που έμαθε από τον ίδιο του τον εαυτό, από τη μία, σε ποιο βάθος και σε ποια ένταση μπορούν να φτάσουν οι οδύνες του ανθρώπινου πνεύματος όταν χωριστεί από το φως της αληθινής υπάρξεως και, από την άλλη, το μεγαλείο του ανθρώπου όταν βρίσκεται μέσα στον Θεό, αυτός γνωρίζει ότι κάθε ανθρώπινη ύπαρξη έχει αιώνια αξία, μεγαλύτερη από ολόκληρο τον υπόλοιπο κόσμο. Γνωρίζει την αξία του ανθρώπου, γνωρίζει ότι καθένας από τους «ἐλαχίστους τούτους» (Ματθ. κε΄ 40) είναι αγαπητός ενώπιον του Θεού. Και γι’ αυτό ποτέ, ούτε ακόμη και εσωτερικά, δεν διανοείται φόνο, δεν επιτρέπει στον εαυτό του να προξενήσει βλάβη στον πλησίον ή έστω να τον θλίψει.

Εκείνος που «απλώς πιστεύει» ή αισθάνθηκε μέσα του μόνο κάποια μέτρια χάρη και ακόμη ασαφώς «προσδοκά» την αιώνια ζωή, αυτός, κατά το μέτρο της αγάπης του προς τον Θεό, προφυλάσσει τον εαυτό του από την αμαρτία· η αγάπη του όμως είναι ατελής και μπορεί να προσβάλει τον αδελφό.

Και εκείνος που άσπλαχνα, «για χάρη του δικού του συμφέροντος», ζημιώνει τους άλλους ή ακόμη και διαπράττει φόνο, αυτός είτε εξομοιώθηκε με τα κτήνη και, στα βάθη της αυτογνωσίας του, γνωρίζει τον εαυτό του ως θηριόμορφο, δηλαδή δεν πιστεύει στην αιώνια ζωή, είτε βρίσκεται στην οδό μιας δαιμονικής πνευματικότητας.

Ο ίδιος ο Γέροντας, με την εμφάνιση του Χριστού σε αυτόν, έμαθε να διακρίνει σε κάθε άνθρωπο την εικόνα του Θεού. Τους ανθρώπους γενικά τους δεχόταν ως τέκνα του Θεού, ως φορείς του Αγίου Πνεύματος. Το Άγιο Πνεύμα, ως Πνεύμα και Φως της Αληθείας, ζει σε κάποιο μέτρο μέσα σε κάθε άνθρωπο και «φωτίζει πάντα ἄνθρωπον». Και εκείνος που παραμένει στη χάρη βλέπει αυτή τη χάρη και στους άλλους. Εκείνος όμως που δεν αισθάνεται μέσα του τη χάρη, δεν τη βλέπει ούτε στους άλλους.

Έλεγε ότι από τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος δέχεται τον πλησίον του μπορεί κανείς να κρίνει για τον βαθμό της χάρης που φέρει μέσα του:
«Αν ο άνθρωπος βλέπει στον αδελφό του την παρουσία του Αγίου Πνεύματος, σημαίνει ότι και ο ίδιος έχει μεγάλη χάρη. Αν όμως κάποιος μισεί τον αδελφό του, σημαίνει ότι ο ίδιος κατέχεται από πονηρό πνεύμα».
Αυτό το τελευταίο ήταν για τον Γέροντα εντελώς αναμφίβολο. Είχε βαθιά συνείδηση ότι κάθε άνθρωπος που μίσησε τον αδελφό του, όποιος κι αν είναι αυτός, έκανε την καρδιά του κατοικία πονηρού πνεύματος και έτσι χωρίστηκε από τον Χριστό.


ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΕΙΟΥ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ

Τη ζωή του πνευματικού κόσμου ο Γέροντας τη γνώριζε ως ενιαία. Και λόγω αυτής της ενότητας, κάθε πνευματικό φαινόμενο αναπόφευκτα αντανακλά στην κατάσταση ολόκληρου του κόσμου· έτσι, αν το φαινόμενο είναι αγαθό, τότε ολόκληρος ο κόσμος των αγίων πνευμάτων, «όλοι οι ουρανοί», χαίρονται· και αντίθετα, αν είναι κακό, θλίβονται.
Αν και κάθε πνευματικό φαινόμενο αναπόφευκτα αφήνει το αποτύπωμά του στην ύπαρξη ολόκληρου του πνευματικού κόσμου, εντούτοις εκείνη η λεπτή αίσθηση για την οποία μιλούσε ο Γέροντας χαρακτηρίζει κυρίως τους Αγίους. Αυτή τη γνώση, η οποία υπερβαίνει τα όρια της ανθρώπινης στενότητας, την απέδιδε στην ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Η ψυχή εν Αγίω Πνεύματι «βλέπει» ολόκληρο τον κόσμο και τον περιβάλλει με αγάπη.
Ο Γέροντας ήταν βέβαιος ότι οι Άγιοι ακούν τις προσευχές μας. Έλεγε ότι αυτό γίνεται φανερό από τη διαρκή πείρα της κοινωνίας με τους Αγίους μέσα στην προσευχή. Εν Αγίω Πνεύματι, ήδη από αυτή τη ζωή, οι Άγιοι λαμβάνουν «ἐκ μέρους» αυτό το χάρισμα, το οποίο μετά την έξοδό τους προσλαμβάνει ασυγκρίτως ευρύτερες διαστάσεις.
Μιλώντας για αυτή την αληθινά θεοειδή ιδιότητα των Αγίων, ο Γέροντας θαύμαζε το άμετρο της αγάπης του Θεού προς τον άνθρωπο:
«Τόσο αγάπησε ο Κύριος τον άνθρωπο, ώστε του έδωσε το Άγιο Πνεύμα και εν Αγίω Πνεύματι ο άνθρωπος έγινε όμοιος με τον Θεό. Εκείνοι που δεν πιστεύουν αυτό και δεν προσεύχονται στους Αγίους δεν γνώρισαν πόσο αγαπά ο Κύριος τον άνθρωπο και πόσο τον μεγάλυνε».


ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ


Πολλές φορές έλεγε ο Γέροντας ότι «όταν όλος ο νους είναι στον Θεό, τότε ο κόσμος λησμονείται», και ταυτόχρονα γράφει:
«Ο πνευματικός άνθρωπος πετά σαν αετός στα ύψη και με την ψυχή του αισθάνεται τον Θεό και βλέπει ολόκληρο τον κόσμο, παρόλο που προσεύχεται μέσα στο σκοτάδι της νύχτας».
Γεννιέται όμως το ερώτημα: Δεν υπάρχει εδώ αντίφαση; Και ακόμη: αυτή η θεωρία του κόσμου δεν είναι φαντασία;
Αλλά πάλι ο ίδιος γράφει:
«Σπάνιες είναι οι ψυχές που Σε γνωρίζουν, και λίγοι εκείνοι με τους οποίους μπορεί κανείς να μιλήσει για Σένα».


Όντας και εμείς ανάμεσα σε εκείνους που δεν γνωρίζουν τον Θεό και δεν μπορούν να μιλήσουν γι’ Αυτόν, παρακαλούμε όλους εκείνους που γνώρισαν τον Θεό να συγχωρήσουν με επιείκεια την τολμηρή μας απόπειρα να διεισδύσουμε, έστω και λίγο, στο νόημα των λόγων του μακαρίου Γέροντα.

Η καθαρή προσευχή έλκει τον νου μέσα στην καρδιά και συγκεντρώνει σε ένα ολόκληρο τον άνθρωπο, ακόμη και το σώμα του. Ο νους, βυθιζόμενος στην καρδιά, εξέρχεται από τις μορφές του κόσμου και η ψυχή, στρεφόμενη με όλες της τις δυνάμεις προς τον Θεό μέσω της εσωτερικής προσευχής, βλέπει τον εαυτό της μέσα στο Φως που εκπορεύεται από Αυτόν, κατά έναν εντελώς ιδιαίτερο τρόπο.
Δεν βλέπει τότε τα εξωτερικά φαινόμενα ούτε τις συνθήκες της επίγειας υπάρξεως, αλλά τον ίδιο τον εαυτό της, γυμνωμένο μέσα στη φύση του και αποκαλυμμένο στα βάθη του.

Παρά το αόρατο, το απλό και «συνεσταλμένο» αυτής της θεωρίας, η οποία κατευθύνεται προς την πηγή της υπάρξεως, δηλαδή προς τον Θεό, μέσα σε αυτήν αποκαλύπτονται τα όρια ανάμεσα στα οποία κινείται το είναι ολόκληρου του κτιστού πνευματικού κόσμου· και η ψυχή, χωρισμένη από καθετί ορατό και χωρίς να βλέπει τίποτε, βλέπει μέσα στον Θεό ολόκληρο τον κόσμο και αισθάνεται την ενότητά της μαζί του, προσευχόμενη γι’ αυτόν.
«Αλλά εγώ ένα μόνο πράγμα επιθυμώ: να προσεύχομαι για όλους όπως και για τον ίδιο μου τον εαυτό», γράφει ο Γέροντας.
Όλοι εμείς πολλές φορές έχουμε ενθουσιαστεί θεωρώντας το μεγαλείο και την ομορφιά της φύσης. Αλλά να, μπροστά μας βρίσκεται, για παράδειγμα, μια μικρή άχρωμη φωτογραφία, όπου αντί για τις απέραντες και απρόσιτες στο μάτι εκτάσεις βλέπουμε ένα κομμάτι χαρτί· αντί για τον απερίγραπτο πλούτο του φωτός, των κινήσεων, των χρωμάτων και των μορφών, βλέπουμε μια φτωχή σειρά από μαύρες και γκρίζες κηλίδες.
Όσο μεγάλη είναι η διαφορά ανάμεσα στη μικρή, νεκρή φωτογραφία και σε εκείνο που απεικονίζεται σε αυτήν, τόσο μεγάλη και ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά ανάμεσα σε όσα ειπώθηκαν παραπάνω και σε εκείνη τη ζωή που κρύβεται πέρα από αυτά.

ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΤΡΟΠΩΝ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Ἡ συνάντηση τοῦ παπα-Φώτη μέ τόν Ἅγιο Σιλουανό

 

Ὁ παπα-Φώτης εἶχε τήν εὐλογία ἀκόμη νά γνωρίσει στήν Ρωσική Μονή τοῦ Ἁγίου Παντελεήμονος Ἁγίου Ὄρους τόν νέον Ἅγιο τῆς Ἐκκλησίας μας, Σιλουανό τόν Ἀθωνίτη. Σχετικά ἔλεγε γι' αὐτήν τήν γνωριμία του: «Εἶχα ἐπίσης τήν εὐλογία στό Ἅγιον Ὄρος νά γνωρίσω καί νά διακονήσω καί τόν παπα-Τύχωνα τόν Ρῶσο. Ἀλλά γνώρισα καί τόν Ἅγιο Σιλουανό τόν Ἀθωνίτη τοῦ ὁποίου ἦταν θαυμαστή ἡ ἁγιότητά του. Μεγάλες μορφές». Καί κάπου ἀλλοῦ ἔλεγε: «Πῆγα στήν Μονή τοῦ Ἁγίου Παντελεήμονος νά προσκυνήσω. Ἀφοῦ προσκύνησα κατευθύνθηκα στήν Τραπεζαρία τῆς Μονῆς. Ἡ Τραπεζαρία πρίν λίγη ὥρα εἶχε κλείσει γιά τούς ἐπισκέπτες καί οἱ μοναχοί οἰκονόμοι εἶχαν πάει στό Οἰκονομείο γιά νά φᾶνε μετά ἀπό τήν ἐξυπηρέτηση τῶν ἐπισκεπτῶν. Πῆρε εἴδηση τήν παρουσία μου ἕνας Μοναχός καί ἦλθε σέ ἐμένα καί μέ πολλή ἀγάπη μέ ρώτησε ἄν ἔφαγα. Τοῦ εἶπα ὅτι δέν πρόλαβα τήν Τραπεζαρία ἀνοιχτή. Ὁ Μοναχός αὐτός ἦταν ὁ Σιλουανός καί μέ πῆρε μέ τό ζόρι σχεδόν στό Οἰκονομείο καί μέ περιποιήθηκε ὁ ἴδιος. Μᾶς δόθηκε εὐκαιρία νά συζητήσουμε πολλά πνευματικά θέματα καί ἀπό τήν πρώτη στιγμή πού μοῦ μίλησε κατάλαβα ὅτι πρόκειται γιά πνευματικό ἄνθρωπο... καί ἡ μορφή του ἔλαμπε ἀπό ἁγιότητα. Μοῦ ἐξήγησε ὅτι πῆρε τό διακόνημα τοῦ Οἰκονόμου χάριν τῆς ὑπακοῆς καί εὐχαριστοῦσε τό Θεό γιά τό διακόνημα αὐτό». Ὁ ἴδιος ὁ παπα-Φώτης ἐνθυμεῖτο καί τήν συμβουλή πού τοῦ ἔδωσε ὁ Ἅγιος τοῦ Θεοῦ Σιλουανός: «Πρέπει νά ἀγαπᾶς τούς συνανθρώπους σου, νά συμπάσχεις μ' αὐτούς, καί νά προσεύχεσαι γι' αὐτούς ὄχι ἔτσι ἁπλά, ἀλλά νά κάνεις προσευχή καί νά χύνεις αἷμα!». Ἀπό τό βιβλίο Παπα-Φώτης Λαυριώτης σημεῖον ἀντιλεγόμενο.

Συμπλήρωμα: ὁ παπα-Φώτης ἔλεγε ὅτι ἡ συνάντηση αὐτή ἔγινε ὅταν εἶχε πνευματικό τόν Γέροντα Σωφρόνιο τοῦ Ἔσσεξ καί ὅτι μέ τήν ὑπόδειξη ἐκείνου ἔγινε ἡ ἐπίσκεψη.... Θυμόταν ὁ παπα-Φώτης τό μεγάλο μέγεθος τοῦ σώματος τοῦ Ἁγίου Σιλουανοῦ μιᾶς καί ὁ ἴδιος ἦταν καί μικρόσωμος καί τήν ἀκτινοβολία τοῦ προσώπου Του!!! Ὁ παπα-Φώτης σάν τήν μέλισσα σ' ὅλη τήν ζωή Του γύρναγε καί μάζευε ἐμπειρίες ἀπο Ἁγίους καί πνευματικούς ἀνθρώπους.... τούς ἤξερε ὅλους τούς εἶχε γνωρίσει μέ ὅλους εἶχε μιλήσει..... καί τό ἅγιο τέλος Του ἐπιβράβευσε τήν μυστική πνευματική μαρτυρική ζωή Του!!!

Τήν εὐχή τους νά ἔχουμε.

Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙ ΣΩΤΗΡΙΑΣ 11

Συνέχεια από Τρίτη 3. Νοεμβρίου 2026


Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙ ΣΩΤΗΡΙΑΣ 11

Αρχιμανδρίτης Σέργιος (Στραγκορόντσκι)

1. Η νομική αντίληψη της ζωής ενώπιον της Αγίας Γραφής και της Ιεράς Παραδόσεως

....Αν όμως αγαπάμε τον Χριστό και Τον ακολουθούμε μόνο επειδή «φάγαμε ψωμί και χορτάσαμε» (Ιω. 6,26), αν κάνουμε το καλό μόνο επειδή περιμένουμε από τον Θεό μεγαλύτερη ανταμοιβή, τότε σε τι διαφέρει η αγαθοεργία μας από εκείνη των ειδωλολατρών; Διότι και οι ειδωλολάτρες, προσδοκώντας ανταμοιβή, μπορούν να κάνουν καλά έργα· επιτελούν μάλιστα και τέτοιους ασκητικούς αγώνες, μπροστά στους οποίους δεν μπορεί κανείς παρά να σταθεί με κατάπληξη. Τέτοιοι είναι, για παράδειγμα, οι φακίρηδες, οι βουδιστές ασκητές, ορισμένοι δερβίσηδες κ.ά. Όλοι τους, ο καθένας με τον τρόπο του, προσδοκούν για τον εαυτό τους ανταμοιβή ή όφελος πέρα από τον τάφο και γι’ αυτό καταπονούν το σώμα τους, υπομένουν προσβολές, απαρνούνται τις ανέσεις και τις τιμές της κοσμικής ζωής κ.λπ. Όλη η διαφορά της δικής μας αγαθοεργίας από εκείνη των ειδωλολατρών θα συνίσταται στο ότι εμείς προσδοκούμε ανταμοιβή από τον αληθινό Θεό, ενώ οι βουδιστές, οι φακίρηδες κ.λπ. κυνηγούν φαντάσματα· στην ουσία όμως, από την άποψη της εσωτερικής διάθεσης, δεν θα διαφέρουμε καθόλου από αυτούς· θα είμαστε εξίσου φίλαυτοι με εκείνους.⁷² Όχι, ο αληθινός ακόλουθος του Χριστού «ονομάζει το Σάββατο χαρά» (Ησ. 58,13), και όχι βάρος ούτε μέσο για όφελος· «εκείνος που γεννήθηκε από τον Θεό δεν αμαρτάνει», όχι από φόβο τιμωρίας ούτε από επιθυμία ανταμοιβής, αλλά επειδή «το σπέρμα του Θεού παραμένει μέσα του» (Ιω. 3,9). Η αγαθοεργία του, επομένως, πρέπει να έχει τη ρίζα της μέσα στην ψυχή· πρέπει να πηγάζει όχι από την αυτολύπηση, η οποία είναι από την ίδια της την ουσία εχθρική προς τη διδασκαλία του Χριστού, αλλά από την αγάπη προς το καλό και προς τον Θεό....

Γι’ αυτό οι Πατέρες της Εκκλησίας καταγγέλλουν με όλη την αποφασιστικότητα την αγαθοπραξία για χάρη ανταμοιβής ή από φόβο, αυτή την «καπηλεία», κατά την έκφραση του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου [73]. «Κατά τη γνώμη μου», λέει ο Κλήμης Αλεξανδρείας, «πρέπει να προσφεύγουμε στον λόγο της σωτηρίας όχι από φόβο τιμωρίας ούτε εξαιτίας της υπόσχεσης ανταμοιβής, αλλά για χάρη του ίδιου του αγαθού. Όσοι ενεργούν έτσι στέκονται στη δεξιά πλευρά του ιερού· ενώ εκείνοι που νομίζουν ότι, δίνοντας κάτι φθαρτό, θα λάβουν ως αντάλλαγμα την αθανασία που τους αναλογεί, ονομάστηκαν μισθωτοί στην παραβολή των δύο αδελφών» [74]. «Αν μπορούσαμε να φανταστούμε», λέει ο ίδιος, «ότι κάποιος έθετε στον γνωστικό το ερώτημα αν επιθυμεί να επιλέξει τη γνώση του Θεού ή την αιώνια ζωή, και αν αυτά τα δύο πράγματα, που είναι απολύτως ταυτόσημα, χωρίζονταν, τότε ο γνωστικός, χωρίς τον παραμικρό δισταγμό, θα επέλεγε τη γνώση του Θεού, αναγνωρίζοντας ότι η κατοχή της πίστης, η οποία από την αγάπη ανέρχεται στη γνώση, είναι επιθυμητή καθ’ εαυτήν» [75], ανεξάρτητα από το αν είναι ευχάριστη ή δυσάρεστη, συμφέρουσα ή όχι για τον άνθρωπο.

«Αν είσαι δούλος», λέει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, «να φοβάσαι τα χτυπήματα. Αν είσαι μισθωτός, ένα μόνο να έχεις κατά νου: να πληρωθείς. Αν βρίσκεσαι πάνω από τον δούλο και τον μισθωτό, αν είσαι μάλιστα γιος, να σέβεσαι τον Θεό ως Πατέρα· να κάνεις το καλό, επειδή είναι καλό να υπακούς στον Πατέρα. Ακόμη κι αν δεν ήλπιζες να λάβεις τίποτε, το να ευαρεστήσεις τον Πατέρα είναι από μόνο του ανταμοιβή» [76]. «Τελειότητα», σύμφωνα με τα λόγια του άλλου Γρηγορίου, του Νύσσης, «είναι να απομακρύνεται κανείς από την κακή ζωή όχι δουλοπρεπώς, όχι από φόβο τιμωρίας, και να πράττει το αγαθό όχι με την ελπίδα ανταμοιβών, εμπορευόμενος την ενάρετη ζωή με κάποιους όρους και συμφωνίες· αλλά, παραμερίζοντας τα πάντα, ακόμη και όσα, σύμφωνα με την υπόσχεση, επιφυλάσσονται ως αντικείμενο ελπίδας, να θεωρεί ένα μόνο πράγμα φοβερό —να στερηθεί τη φιλία του Θεού— και ένα μόνο να αναγνωρίζει ως πολύτιμο και επιθυμητό —να γίνει φίλος του Θεού· αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι η τελειότητα στη ζωή» [77].

Αλλά τον κυριότερο, θα λέγαμε, αδιάλλακτο επικριτή της η αγαθοπραξία με μισθωτό φρόνημα τον βρίσκει στο πρόσωπο του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, τον οποίο μερικές φορές μπορεί κανείς να παρουσιάσει ως υπερασπιστή της. Εκείνος αποκαλύπτει ευθέως την πραγματική πηγή αυτής της αγαθοπραξίας στη φιλαυτία, στην απουσία αγάπης προς τον Θεό και τον Χριστό. «Τι λες, μικρόψυχε, αξιολύπητε άνθρωπε;» αναφωνεί ο Ιεράρχης. «Έχεις μπροστά σου να κάνεις κάτι ευάρεστο στον Θεό και στέκεσαι συλλογιζόμενος την ανταμοιβή; Ακόμη κι αν, κάνοντάς το, επρόκειτο να πέσεις στη γέεννα, θα έπρεπε άραγε και τότε να το αναβάλεις; Αντίθετα, δεν θα έπρεπε να επιδοθείς στο καλό έργο με μεγαλύτερο ζήλο; Κάνεις κάτι ευχάριστο στον Θεό και αναζητείς ακόμη άλλη ανταμοιβή; Πραγματικά δεν γνωρίζεις πόσο μεγάλο αγαθό είναι να ευαρεστείς τον Θεό· διότι, αν το γνώριζες, δεν θα θεωρούσες καμία άλλη ανταμοιβή ισάξια με αυτό το αγαθό. Δεν γνωρίζεις ότι η ανταμοιβή σου θα είναι μεγαλύτερη όταν κάνεις το καθήκον σου χωρίς να ελπίζεις σε ανταμοιβή;» [78].

«Εμείς», λέει ο Ιεράρχης σε άλλο έργο του, «βρισκόμαστε σε τόσο αξιολύπητη ψυχική κατάσταση, ώστε, αν δεν υπήρχε ο φόβος της γέεννας, ίσως ούτε θα σκεφτόμασταν να κάνουμε κάτι καλό. Γι’ αυτό και είμαστε άξιοι της γέεννας, αν όχι για άλλα παραπτώματα, τουλάχιστον ακριβώς επειδή τη φοβόμαστε περισσότερο από τον Χριστό. Δεν ήταν τέτοια, αλλά εντελώς αντίθετα, τα αισθήματα του μακάριου Παύλου. Γι’ αυτό ακριβώς καταδικαζόμαστε στη γέεννα, επειδή οι διαθέσεις μας είναι διαφορετικές. Αν αγαπούσαμε τον Χριστό όπως πρέπει να τον αγαπούμε, θα γνωρίζαμε ότι το να προσβάλουμε εκείνον που αγαπούμε είναι βαρύτερο από τη γέεννα. Αλλά δεν αγαπούμε, γι’ αυτό και δεν γνωρίζουμε το μέγεθος αυτής της τιμωρίας… Μολονότι ζούμε διαρκώς μέσα στις αμαρτίες και στις κακίες, μόλις κάνουμε κάποιο μικρό καλό, αρκεί να αξίζει κάποια ανταμοιβή, ακολουθώντας το παράδειγμα των κακότροπων δούλων, υπολογίζουμε και ζυγίζουμε μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια ποιος μισθός μάς αναλογεί γι’ αυτό. Αλλά θα λάβεις μεγαλύτερη ανταμοιβή αν ενεργείς χωρίς την ελπίδα ανταμοιβής. Το να μιλά κανείς για ανταμοιβές και να τις υπολογίζει προκαταβολικά χαρακτηρίζει περισσότερο έναν μισθωτό παρά έναν πιστό υπηρέτη. Πρέπει να κάνουμε τα πάντα για τον Χριστό και όχι για την ανταμοιβή. Γι’ αυτό και απειλεί με τη γέεννα, γι’ αυτό και υπόσχεται τη βασιλεία, για να τον αγαπήσουμε. Ας αγαπήσουμε λοιπόν τον Χριστό όσο πρέπει να τον αγαπούμε· ιδού η υψηλή ανταμοιβή, ιδού η βασιλεία και η απόλαυση» [79].

Ορισμένοι προσπαθούν, αντίθετα προς τη φωνή των Πατέρων της Εκκλησίας, να δικαιολογήσουν την αγαθοπραξία για χάρη ανταμοιβής με το επιχείρημα ότι, μολονότι μπορεί να μην είναι απολύτως ηθική, είναι ωστόσο χρήσιμη. Πρέπει, λένε, να εξετάζουμε ποια ανταμοιβή εννοείται στη συγκεκριμένη περίπτωση· οι χριστιανοί έχουν κατά νου μια ανταμοιβή που υπερβαίνει τα πάντα· επιπλέον, η προσδοκία αυτής της ανταμοιβής κάνει τους χριστιανούς να προσκολλώνται στον Θεό, να είναι ηθικοί κ.λπ. Αλλά με αυτό το επιχείρημα μπορεί να αποδειχτεί, το πολύ, η λογικότητα και ο υπολογιστικός χαρακτήρας μιας τέτοιας αγαθοπραξίας, όχι όμως η καθαρότητα των κινήτρων της. Επιπλέον, ακόμη και η ποιότητα αυτής της αγαθοπραξίας, το βάθος και η σταθερότητά της, είναι εξαιρετικά αμφίβολα.

«Το άλογο», λέει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, «πρέπει να το θαυμάζουμε ιδιαίτερα όταν μπορεί να βαδίζει ομαλά χωρίς χαλινάρι· αν όμως βαδίζει ίσια επειδή συγκρατείται από τα ηνία και το χαλινάρι, δεν υπάρχει σε αυτό τίποτε αξιοθαύμαστο· τότε αυτή η ευταξία πρέπει να αποδοθεί όχι στην ευγένεια του ζώου, αλλά στη δύναμη του χαλιναριού. Το ίδιο πρέπει να πούμε και για την ψυχή: δεν είναι αξιοθαύμαστο αν συμπεριφέρεται με σεμνότητα όταν την καταπιέζει ο φόβος· όχι, τότε να μου δείξεις την ψυχική φιλοσοφία και την τέλεια χρηστότητα, όταν περάσουν οι πειρασμοί και αφαιρεθεί το χαλινάρι του φόβου» [80]. Και αυτό είναι απολύτως κατανοητό. Αν ο άνθρωπος κάνει το καλό μόνο για χάρη ανταμοιβής ή από φόβο τιμωρίας, τότε ολόκληρη η ηθική του ανάπτυξη μπορεί να τεθεί υπό πολύ σοβαρή αμφισβήτηση. Ας δεχτούμε ότι τώρα κάνει το καλό· η ψυχή του όμως δεν συμμετέχει σε αυτό το καλό ούτε το θεωρεί πολύτιμο· το νόημα της ζωής του βρίσκεται στην προσωπική του απόλαυση. Αρκεί μόνο να υποθέσουμε ότι οι συνθήκες άλλαξαν, ότι για τον άνθρωπο έγινε πιο συμφέρον να πράττει το κακό αντί για το καλό, και τότε ολόκληρη η αρετή του, σαν φυτό χωρίς ρίζα, θα χαθεί αμέσως· τότε θα φανεί ότι η καρδιά του ανθρώπου δεν είναι καθόλου με τον Θεό, μολονότι τον τιμούσε με τη γλώσσα του.

«Κανείς σας ας μην προσέρχεται στην αρετή», έλεγε ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σε όσους δεν είχαν ακόμη δεχτεί το βάπτισμα, «σαν μισθωτός, σαν αχάριστος, σαν να επρόκειτο για κάτι βαρύ και ανυπόφορο· αντίθετα, ας προσερχόμαστε σε αυτήν με ζήλο και χαρά. Αν δεν είχε υποσχεθεί ανταμοιβή, άραγε ούτε τότε θα έπρεπε να είμαστε ενάρετοι; Αλλά ας είμαστε ενάρετοι τουλάχιστον για χάρη της ανταμοιβής. Δεν είναι ντροπή, δεν είναι άκρα αναισχυντία να λες: αν δεν μου δώσεις ανταμοιβή, ούτε εγώ θα είμαι σώφρων; Σε αυτό μπορεί να ειπωθεί το εξής: ακόμη κι αν διατηρούσες τη σωφροσύνη, ποτέ δεν θα είσαι σώφρων αν το κάνεις για χάρη ανταμοιβής· διότι δεν εκτιμάς καθόλου την αρετή, αν δεν την αγαπάς γι’ αυτή την ίδια» [81].

Όπως ο Φαρισαίος και γενικά κάθε νομικιστής, ένας τέτοιος άνθρωπος θα είναι συνεπής, ακόμη και άμεμπτος, αλλά η καρδιά του θα παραμένει αμαρτωλή, ξένη προς τον Θεό, ακριβώς επειδή η αρετή και η ευαρέστηση του Θεού αποτελούν γι’ αυτόν μόνο μέσα για την εξασφάλιση της προσωπικής του ευημερίας και καθόλου αυτοσκοπό που θα έδινε νόημα σε ολόκληρη τη ζωή του. «Η αρετή», λέει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, «πρέπει να είναι ανιδιοτελής, αν θέλει να είναι αρετή· να αποβλέπει μόνο στο αγαθό» [82], δηλαδή να είναι αρετή με την κυριολεκτική σημασία του όρου. «Όσοι αγάπησαν αληθινά τον Θεό», λέει ο όσιος Μακάριος ο Αιγύπτιος, «αποφάσισαν να τον υπηρετούν όχι για χάρη της βασιλείας, σαν να επρόκειτο για εμπόριο και κέρδος, ούτε εξαιτίας της τιμωρίας που έχει ετοιμαστεί για τους αμαρτωλούς, αλλά ως αφοσιωμένοι στον μόνο Θεό και συνάμα Δημιουργό τους, έχοντας κατά τη φυσική τάξη συνείδηση ότι οι δούλοι οφείλουν να ευαρεστούν τον Δεσπότη και Δημιουργό» [83].

Αυτή την ανελεύθερη αγαθοπραξία την περιγράφει θαυμάσια ο άγιος Τύχων του Ζαντόνσκ. «Πολλοί χριστιανοί», λέει, «όταν συναισθανθούν τις αμαρτίες τους, με τις οποίες προκάλεσαν την οργή της θείας μεγαλειότητας, λυπούνται και συντρίβονται όχι για κάποια άλλη αιτία, αλλά μόνο επειδή τους αναμένουν τα βάσανα που έχουν ετοιμαστεί για τους αμαρτωλούς. Αυτή η λύπη πηγάζει από τη φιλαυτία, όπως μπορεί να δει ο καθένας· διότι λυπούνται για τη δική τους επερχόμενη απώλεια και όχι για τον Θεό, τον οποίο εξόργισαν και πρόσβαλαν με τις αμαρτίες τους. Αν αυτοί δεν περίμεναν τις τιμωρίες που ακολουθούν τις αμαρτίες και αν ήταν δυνατό να ζουν αιώνια στον κόσμο και να αμαρτάνουν πάντοτε, δεν θα έπαυαν ποτέ να αμαρτάνουν. Διότι απομακρύνονται από τις αμαρτίες όχι για χάρη του Θεού, αλλά από φόβο για τη δική τους απώλεια. Και έτσι φανερώνονται η στραβότητα της καρδιάς, η φιλαυτία και η πονηρία της. Διότι οφείλουμε να κάνουμε τα πάντα για χάρη του Θεού, να αποφεύγουμε τα κακά και να πράττουμε τα αγαθά. Όπως ο Θεός κάνει τα πάντα προς όφελός μας, έτσι κι εμείς οφείλουμε να κάνουμε τα πάντα προς δόξαν του. Αυτή είναι η ευθύτητα της καρδιάς. Δεν είναι λοιπόν αληθινή και ορθή μεταμέλεια το να λυπάται κανείς και να συντρίβεται από τον φόβο της γέεννας· από τον χριστιανό απαιτείται κάτι καλύτερο και τελειότερο. Μπορεί και αυτή η λύπη να γίνει αρχή της αληθινής κατά Θεόν λύπης, καθώς με έναν τέτοιο φόβο μπορεί ο άνθρωπος να αφυπνιστεί και να αναγνωρίσει την πλάνη του και έτσι να φτάσει στην κατά Θεόν λύπη, όπως διαβάζουμε αρκετά τέτοια παραδείγματα στην εκκλησιαστική ιστορία· αλλά είναι αδύνατο να ονομάσουμε αυτή τη λύπη αληθινή κατά Θεόν λύπη… Η αληθινή μεταμέλεια και η κατά Θεόν λύπη συνίστανται στο να συντρίβεται και να λυπάται ο χριστιανός όχι επειδή στερείται την αιώνια ζωή και τον αναμένουν οι τιμωρίες στον άδη, αλλά επειδή δεν τίμησε, δεν αγάπησε και δεν υπάκουσε στον Θεό, τον Δημιουργό, Λυτρωτή και Προνοητή του, τον οποίο όφειλε περισσότερο από καθετί να τιμά, να αγαπά και να υπακούει. Αυτή είναι η αληθινή κατά Θεόν λύπη. Γι’ αυτό πρέπει να λυπάται ο χριστιανός: επειδή δεν απέδιδε στον Θεό όσα του οφείλονται. Όποιος έχει τέτοια λύπη, ακόμη κι αν δεν υπήρχαν η αιώνια ζωή και η γέεννα, θα λυπάται, θα κλαίει και θα ντρέπεται· και θα οικτίρει τον ίδιο του τον εαυτό… Μια τέτοια λύπη πηγάζει από την αγάπη και είναι η αληθινή, χριστιανική, δίκαιη κατά Θεόν λύπη» [84].

Έτσι, με τη δικανική αντίληψη της ζωής αποδεικνύεται ότι παραμορφώνεται η ίδια η ουσία του Χριστιανισμού: χάνεται ο υψηλός και πνευματικός χαρακτήρας της αντίληψης για τον Θεό, ενώ ο άνθρωπος αφήνεται στην προηγούμενη, προχριστιανική, φίλαυτη διάθεσή του.

Αλλά, αν είναι έτσι, αν αυτή η αντίληψη της ζωής είναι από την ίδια της την ουσία αντίθετη προς τη χριστιανική και αν απορριπτόταν ομόφωνα από τον λόγο του Θεού και τους Πατέρες της Εκκλησίας, τότε πώς πρέπει να κατανοήσουμε τα αποφθέγματα που παρατέθηκαν παραπάνω, στα οποία αυτή η αντίληψη φαίνεται σαν να αναγνωρίζεται; Πρώτα απ’ όλα, σε πάρα πολλές περιπτώσεις, ο λόγος του Θεού και οι Πατέρες της Εκκλησίας, υποδεικνύοντας στον άνθρωπο την αιώνια μακαριότητα των δικαίων και τα αιώνια βάσανα των αμαρτωλών, θέλουν να εκφράσουν μόνο τη σκέψη ότι η αγιότητα είναι αλήθεια και η αμαρτία ψεύδος· γι’ αυτό η πρώτη έχει μέσα της την εγγύηση του θριάμβου και είναι αιώνια, ενώ η δεύτερη πρέπει αναγκαστικά να οδηγήσει στην απώλεια και στην καταισχύνη. «Κανείς δεν θα στερεώσει τη ζωή του με την ανομία του» (Ιεζ. 7:13). Με άλλα λόγια, πρόκειται για την πεποίθηση ότι ο άγιος Θεός μας είναι ο μόνος αληθινός Θεός και ότι ο νόμος του είναι η μόνη αληθινή τάξη της ζωής, ο μόνος αληθινός νόμος της ύπαρξης.

Αν πέρα από τον τάφο δεν υπάρχει τίποτε ή αν πέρα από τον τάφο περιμένει η ίδια μοίρα τόσο τους δικαίους όσο και τους αμαρτωλούς, τότε το καλό και το κακό είναι ίσα ως προς την αξία τους, είναι και τα δύο εξίσου σχετικά και πρόσκαιρα. Το καλό δεν έχει κανένα πλεονέκτημα έναντι της αμαρτίας· εμφανίζεται μάλιστα ασθενέστερο από αυτήν, επειδή σε αυτή τη ζωή η αμαρτία συχνά θριαμβεύει. Αυτό όμως οδηγεί ήδη στη σκέψη ότι και ο Θεός, ο οποίος προστάζει να πράττουμε το καλό και είναι ο ίδιος άγιος, δεν είναι στην πραγματικότητα ο Κύριος των πάντων· επομένως, η διδασκαλία του δεν είναι απόλυτη αλήθεια κ.ο.κ., κ.ο.κ. Γι’ αυτό ακριβώς πρέπει να διατηρούμε πάντοτε στον νου μας την «προσδοκία της ζωής του μέλλοντος αιώνος», ώστε να έχει νόημα η ζωή μας σύμφωνα με την πίστη. Αν δεν υπάρξει εκείνη η ημέρα κατά την οποία θα μπορεί κανείς να «δει τη διαφορά ανάμεσα στον δίκαιο και στον ασεβή, ανάμεσα σε εκείνον που υπηρετεί τον Θεό και σε εκείνον που δεν τον υπηρετεί» (Μαλ. 3:18), τότε έχουν δίκιο όσοι λένε: «Μάταιη είναι η υπηρεσία προς τον Θεό και ποια η ωφέλεια που τηρήσαμε τις εντολές του;… Διότι σε αυτόν τον κόσμο ευημερούν περισσότερο όσοι διαπράττουν ανομίες» (στ. 14–15).

«Κάθε αληθινά έλλογος άνθρωπος, που φέρει την εικόνα του Θεού και αισθάνεται συγγένεια με το υψηλό και το ουράνιο, δεν θα ήθελε ούτε να ζει ούτε να αναστηθεί μαζί με τους υπόλοιπους ανθρώπους που πρόκειται να ζήσουν, αν δεν ήλπιζε να αξιωθεί επαίνου από τον Θεό ως καλός δούλος και να κριθεί άξιος κάποιων τιμών», λέει απολύτως ορθά ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης (τόμ. VII, σ. 447). Αυτό δεν είναι η απροθυμία ενός μισθωτού να πράξει το καλό παρά μόνο έναντι της αντίστοιχης αμοιβής, αλλά άμεση απαίτηση της κοινής λογικής· διότι, διαφορετικά, η αρετή δεν έχει κανένα επαρκές θεμέλιο και ο ενάρετος άνθρωπος δεν μπορεί να δώσει λόγο για την ελπίδα του. Αντίθετα, πιστεύοντας ότι ο Κύριος υπάρχει και ότι είναι Θεός της αλήθειας και της αγιότητας και ότι, επομένως, δεν θα επιτρέψει στο κακό να θριαμβεύει αιώνια, ο δίκαιος «δεν ντρέπεται» για την ελπίδα του· «κάνει το πρόσωπό του σαν πυρόλιθο» και «γνωρίζει ότι δεν θα καταισχυνθεί», διότι «είναι κοντά εκείνος που τον δικαιώνει» (Ησ. 50:7–8), διότι «η σωτηρία του Θεού θα παραμείνει αιώνια και η δικαιοσύνη του δεν θα εκλείψει» (51:6).

Με αυτή την έννοια πρέπει να κατανοηθούν και τα πάρα πολλά χωρία της Αγίας Γραφής όπου οι δίκαιοι απορούν επειδή «ευοδώνεται ο δρόμος των ασεβών» ή επειδή οι δίκαιοι ταπεινώνονται και ο νόμος του Θεού χλευάζεται. Θα απέχουμε πολύ από το πνεύμα του λόγου του Θεού αν κατανοήσουμε όλες αυτές τις απορίες ως φίλαυτη δυσαρέσκεια, ως γογγυσμό εναντίον του Θεού· ως απαίτηση αμοιβής για την τήρηση του νόμου. Αυτές οι απορίες προέρχονταν από το ότι η ταπείνωση των δικαίων και γενικά της αληθινής πίστης και της ευσέβειας φαινόταν σαν να μη συμφωνεί με την αλήθεια του Θεού. Αν το κακό θριαμβεύει και δεν διαφαίνεται τέλος στον θρίαμβό του, μήπως αυτό είναι ο αληθινός νόμος της ύπαρξης; Μήπως δεν κυβερνά ο Θεός τον κόσμο; Μήπως το να ακολουθεί κανείς τον νόμο του Θεού δεν είναι παρά πλάνη; Η δυνατότητα μιας τέτοιας σκέψης —όχι για τους ίδιους, αλλά για όσους δεν γνωρίζουν τον Θεό— βασάνιζε τη συνείδηση των δικαίων της Παλαιάς Διαθήκης: ο θρίαμβος του κακού έδινε αφορμή στους εχθρούς να χλευάζουν τον νόμο του Θεού. «Στα καθαρά σου μάτια δεν αρμόζει να βλέπουν κακουργίες και δεν μπορείς να αντικρίζεις την καταπίεση. Γιατί λοιπόν κοιτάζεις τους κακούργους και σιωπάς, όταν ο ασεβής καταβροχθίζει εκείνον που είναι δικαιότερός του;» (Αββ. 1:13).

Τα προσωπικά τους βάσανα δεν βρίσκονται εδώ καθόλου στην πρώτη θέση· εκείνο που βασανίζει τον δίκαιο είναι η στρεβλότητα, η αφύσικη κατάσταση της τάξης των πραγμάτων. Γι’ αυτό, αν πρόκειται μόνο για προσωπικά βάσανα, αν έχει αποδειχτεί στον δίκαιο ότι ο Θεός του είναι ο αληθινός Θεός και κυριαρχεί οπωσδήποτε πάνω στο κακό, τότε ο δίκαιος μπορεί ούτε να θυμηθεί τα βάσανά του ούτε να φροντίσει για την προσωπική του μοίρα: ας υποφέρει ο ίδιος, ακόμη κι αν πρόκειται να υποφέρει αιώνια· εξακολουθεί πάντως να γνωρίζει ότι πιστεύει στην αλήθεια και ότι η αλήθεια θα νικήσει. Αυτή η σκέψη αναπτύσσεται με ιδιαίτερη σαφήνεια στο βιβλίο του Ιώβ. Ο Ιώβ υπομένει καρτερικά τις συμφορές του και δεν απομακρύνεται από τον Θεό όχι επειδή σκέφτεται την ανταμοιβή, αλλά απλώς επειδή πιστεύει στον Θεό. Γι’ αυτό, απαντώντας στην προτροπή της γυναίκας του που τον θέτει σε πειρασμό, ο Ιώβ ούτε καν αναφέρει τη μελλοντική ανταπόδοση, αλλά απλώς ομολογεί για μία ακόμη φορά την πίστη του στον Θεό: «Αν λάβαμε από αυτόν τα αγαθά, τι σημασία έχει αν τώρα λάβουμε τα κακά;» Ό,τι κι αν μας συμβεί, είτε μας ωφελεί να τηρούμε τον νόμο του Θεού είτε όχι, τίποτε δεν αλλάζει εξαιτίας αυτού· η αλήθεια παραμένει αλήθεια, ο Θεός εξακολουθεί να είναι Θεός.

............«Τι είναι ο άνθρωπος;» ρωτά ο άγιος Τύχων του Ζαντόνσκ. «Χώμα και κοπριά. Και τι είναι ο Θεός; Είναι ο Δημιουργός ολόκληρης της κτίσεως, της ορατής και της αόρατης» [33].
 ΜΠΟΡΕΙ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΟΠΟΙΟΣ ΚΙ' ΑΝ ΕΝΑΙ ΝΑ ΟΝΟΜΑΣΘΕΙ ΜΕΓΑΣ;
ΙΣΩΣ ΜΕΓΑΣ ΚΟΠΡΙΤΗΣ.

Σημειώσεις:

[73] Τόμ. III, σ. 292. Λόγος στο άγιο Βάπτισμα.
[74] Στρωματείς, βιβλ. IV, κεφ. 6. Library του Clark, τόμ. XII, σ. 152.
[75] Στρωματείς, IV, XXII. Στο ίδιο, σ. 203.
[76] Τόμ. III, σ. 283. Ο ίδιος λόγος.
[77] Περί του βίου Μωυσέως (ερμηνεία). Migne, τόμ. XLIV, στ. 429. Μετάφραση, τόμ. I, σ. 378.
[78] Προς Αντιοχ., τόμ. III, σ. 63. Περί κατανύξεως, λόγος II, 13. Αγία Πετρούπολη, 1848.
[79] Στην προς Ρωμαίους επιστολή, ομιλία V, 7. Migne, τόμ. LX, στ. 431. Μετάφραση, σ. 95–98.
[80] Προς Αντιοχ., τόμ. II, σ. 327–328. Περί μετανοίας, ομιλία IV, 3.
[81] Ομιλία XIII, 4, Στην προς Εβραίους επιστολή, σ. 233.
[82] Τόμ. IV, σ. 36. Λόγος 42, αποχαιρετιστήριος.
[83] Ομιλία XX, σ. 610.
[84] Τόμ. III, σ. 312. Περί αληθινού Χριστιανισμού, §434.

Συνεχίζεται

ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΟΛΟΓΙΑΣ-Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΙΡΕΣΗ (11)

   Συνέχεια από:Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026

Ο ΘΩΜΑΣ ΑΚΙΝΑΤΗΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ
Του Jean Pierre Torrell

         Ο Δεσμός της αγάπης (συνέχεια)

Το πλεονέκτημα αυτού του τρόπου εξήγησης των πραγμάτων κατανοείται εύκολα. Από το ένα μέρος επιτρέπει την συγκέντρωση γύρω από το ίδιο αντικείμενο, που είναι η Θεία αγαθότης, γύρω από την κοινή αγάπη των τριών προσώπων (την ουσιώδη αγάπη) και την κοινή αγάπη με την οποία ο Πατήρ και ο Υιός πνέουν το Άγιο Πνεύμα (την ιδέα της αγάπης, σήμερα την έννοια). Από το άλλο φανερώνει με επάρκεια την σχέση η οποία συστήνει το πρόσωπο τού Αγίου Πνεύματος στην πρόοδό του σαν αγάπη. Η έμπνευση του Αυγουστίνου βεβαίως δέν ξεχνιέται καθότι σ'αυτή την βάση ο Ακινάτης δέν έχει καμμία δυσκολία να την ξαναπροσλάβει και νά την συγχωνεύσει.
          "Πρέπει να δηλώσουμε ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο δεσμός (nexus) του Πατρός και του Υιού  καθότι είναι η Αγάπη. Και πράγματι, μέσω μίας μοναδικής στοργής ο Πατήρ αγαπά τόσο τον εαυτό του όσο και τον Υιό-και αμοιβαίως. Στην συνέχεια καθότι Αγάπη, το Άγιο Πνεύμα ανακαλεί μία αμοιβαία σχέση ανάμεσα στον Πατέρα και τον Υιό, εκείνη του αγαπώντος και του αγαπώμενου. Αλλά ακριβώς για αυτό το ίδιο το γεγονός της αγάπης του Πατρός και του Υιού, επιβάλλεται αυτή η αμοιβαία τους αγάπη, η οποία ονομάζεται αλλοιώς Άγιο Πνεύμα, να προοδεύει και απο το Ένα και απο το άλλο (πρόσωπο). Εάν λοιπόν υπολογίσουμε την καταγωγή, το Άγιο Πνεύμα δέν βρίσκεται στο κέντρο, είναι το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. Εάν υπολογίσουμε όμως την αμοιβαία σχέση για την οποία μιλήσαμε ήδη, τότε ναί, αυτό βρίσκεται ανάμεσα στα δύο άλλα πρόσωπα, σαν ο δεσμός που τα ενώνει, παρότι προοδεύει απο καθένα απο αυτά!" (Ι q. 37, a 1 εώς 3). [Αλλοίμονό μας]
          Αυτό το κείμενο είναι θεμελιώδες και βλέπουμε αμέσως πού βρίσκεται η μετριοπαθής αλλά αποφασιστική διόρθωση. Χωρίς να παραιτείται από την ιδιοφυή έμπνευση του Αυγουστίνου, τής οποίας οι πνευματικές προεκτάσεις είναι τόσο πλούσιες, ο Ακινάτης την εισάγει στην εξήγησή του σε μία δεύτερη στιγμή, αφού την είχε προηγουμένως συστηματοποιήσει σε μία μεταφυσική βάση, εννοιολογικώς πιό σταθερή και δυνατή. Στήν αγάπη που έχει ο Θεός για την αγαθότητά του. Μέσω αυτής λοιπόν και μόνον, της μοναδικής στοργής του Θεού για την αγαθότητα του, ο Πατήρ και ο Υιός αγαπώνται αμοιβαίως και γι'αυτό το Άγιο Πνεύμα καθότι Αγάπη προϋποθέτει αυτή την αμοιβαία σχέση ανάμεσα στον Εραστή και τον Ερωμένο. Και επιπλέον αυτή η ίδια αγάπη επεκτείνεται σε όλη την κτίση!
          Αλλά οφείλουμε επίσης σ'αυτό το σημείο να δηλώσουμε ότι εάν αυτό το θέμα του πνεύματος σαν δεσμού αγάπης στην εξηγητική του Ακινάτη εμφανίστηκε μόνον σ'έναν δεύτερο χρόνο, δέν εγκατελείφθη όμως ποτέ. Αντιθέτως χρησιμοποιείται με μία σταθερότητα γεμάτη σημασία στα σχόλια στις επιστολές του Απ. Παύλου, παρότι μερικές φορές αναφέρεται απλώς, σαν ένα δόγμα το οποίο έχει κατοχυρωθεί ήδη. Έτσι στην πρός Ρωμαίους π.χ. όπου ο Απόστολος χαιρετά τους Χριστιανούς ή στην πρός Κορινθίους Β' όπου εύχεται "χάρις υμίν και ειρήνη από Θεού πατρός ημών και Κυρίου Ιησού Χριστού" και δέν αναφέρεται το Άγιο Πνεύμα, ο Ακινάτης προσθέτει σχεδόν πάντοτε: "το πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος δέν αναφέρεται καθότι περιέχεται στα δώρα του που είναι η χάρις και η Ειρήνη, ή περιλαμβάνεται στα δύο πρόσωπα του Πατρός και του Υιού των οποίων είναι η ένωση και ο δεσμός".[Είναι μεγάλος κωμικός, αλλοίμονο]. 
Έχει μεγάλο ενδιαφέρον επίσης να δούμε πόσο αδιαχώριστη είναι η ποιότητα του Αγίου Πνεύματος από τον ορισμό του, για παράδειγμα σε μία απο τις "Questioni disputate" (λογομαχίες), όπου ο Ακινάτης συζητά μία αντίρρηση λίγο εξειδικευμένη η οποία θέλει να διαχωρίσει την έννοια τής ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ απο την πρόοδο του Αγίου Πνεύματος. Ταυτοχρόνως προσπαθούσε να αποδείξει ότι μπορούμε να σκεφθούμε την πρόοδο του Αγίου Πνεύματος χωρίς να υπολογίσουμε την κοινωνία ή το Φιλιόκβε (το οποίο συνεπάγεται απο την ιδιότητα της ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ). Φαινομενικώς πολύ απλή αντίρρηση, καί το επιχείρημα σημειώνει ότι είναι εννοιολογικώς δυνατόν να διακρίνουμε αυτό που προηγείται από αυτό που έπεται και ότι μπορούμε να αρνηθούμε αυτό που είναι ύστερο χωρίς να προσβάλλουμε αυτό που προηγείται. Έτσι, ακόμη και χωρίς την κοινωνία, θα μπορούσαμε να σκεφθούμε τα Θεία πρόσωπα χωρίς να καταλήξουμε στην πολλαπλότητά τους, δεδομένου ότι μ'αυτό δέν θα θίγουμε τις προόδους καταγωγής οι οποίες θεμελιώνουν αυτή την πολλαπλότητα. Και ο Ακινάτης απαντά:
"Είναι αλήθεια ότι εννοιολογικώς (per intellectum), ή πρόοδος προηγείται της κοινωνίας, όπως ακριβώς αυτό που είναι κοινό προηγείται αυτού που είναι ιδιαίτερο, παρ'όλα αυτά αυτή η πρόοδος, του Αγίου Πνεύματος, η οποία προοδεύει σαν αγάπη και κοινωνία και δεσμός αγάπης του Πατρός και του Υιού, δέν είναι και εννοιολογικώς προηγούμενη της κοινωνίας. (Συνεπάγεται πώς εάν διαγράψουμε την κοινωνία δέν θα υπήρχε πλέον η πρόοδος του Αγίου Πνεύματος, διότι πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Ένα παράδειγμα θα μας το φανερώσει εύκολα; Εννοιολογικώς [επινοία], "ζώον" έρχεται πρό του "ανθρώπου", αλλά δέν ισχύει αναφορικώς με το "ζώον λόγον έχων", καθότι αυτός είναι ο ίδιος ο ορισμός του ανθρώπου)". [Είναι μεγάλος κωμικός, αλλοίμονό μας, διότι είναι ο δάσκαλος του Ζηζιούλα, ο νέος και μοναδικός Θεολόγος του Οικουμενισμού].
          Φαίνεται λίγο λεπτός ο καθορισμός αυτός, αλλά είναι πολύ σημαντικός για την σκέψη τού Ακινάτη! Η αντίρρηση οφείλετο στην σύγχυση ανάμεσα στην γενική σημασία της "προόδου" και το ιδιαίτερο νόημα του ονόματος όταν διαγράφει την πρόοδο του Αγίου Πνεύματος. [Από εδώ ξεκίνησε η διαμάχη της ονοματολογίας και η νίκη της διότι η λατινική θεολογία ταυτίζει την οικονομική Τριάδα με την Θεολογική, την καθαυτή, την προαιώνιο. Την οποία ονομάζει ενυπάρχουσα, με έναν διφορούμενο φιλοσοφικό όρο].
          Έτσι λοιπόν πρόοδος δέν σημαίνει τίποτε άλλο για το Άγιο Πνεύμα παρά πρόοδος σαν αγάπη και κοινωνία του Πατρός και του Υιού. [ΜΙΑ ΓΕΦΥΡΑ. ΠΟΝΤΙΦΗΞ. PONTEFICE. ENAΣ ΠΑΠΑΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ]. Εάν μέσα στον νού μας διαγράψουμε αυτή την κοινωνία του Πατρός και του Υιού, διαγράφουμε και την πρόοδο του Αγίου Πνεύματος καθότι αυτά τα δύο πράγματα, αυτές οι δύο πραγματικότητες, γεγονότα, είναι αλληλέγγυα. Επομένως δέν θα μπορούμε πλέον να σκεφθούμε ούτε την διάκριση του Τρίτου προσώπου, ούτε να υπολογίσουμε το έργο που πραγματοποιεί στην Εκκλησιαστική κοινωνία.
[ΓΕΓΟΝΟΣ ΛΟΙΠΟΝ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ. ΣΥΜΒΑΝ ΟΠΩΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑΖΕΙ ΣΗΜΕΡΑ Ο ΧΑΙΝΤΕΓΚΕΡ]

Συνεχίζεται

Τρίτη 12 Ιουλίου 2022 - ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΟΛΟΓΙΑΣ-Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΙΡΕΣΗ (9)

«Είναι αναγκαίο να υπάρχει σ' εμάς μία ποιότητα ελέους η οποία θα είναι η τυπική αρχή τής πράξης της αγάπης. Παρ' όλα αυτά δέν αποκλείεται το Άγιο Πνεύμα, που είναι η άκτιστη αγάπη, να είναι παρόν στον άνθρωπο που κατέχει την αγάπη. Αυτό σπρώχνει την ψυχή στην πράξη τής αγάπης, έτσι όπως ο Θεός καλεί όλα τα πράγματα στην πράξη τους, στην οποία όμως είναι προορισμένα ένεκεν της μορφής τους. Από εδώ προκύπτει και το γεγονός ότι Αυτό διαθέτει τα πάντα με γλυκύτητα, καθόσον δίνει σε όλα τα πράγματα τις μορφές και τις αρετές που τα κατευθύνουν πρός αυτό που τα κινεί μ' έναν τέτοιο τρόπο ώστε να τείνουν όχι από κάποια ανάγκη αλλά αυθόρμητα».

Ας δούμε όμως καί μία άλλη πλευρά της συζητήσεως που προέκυψε από την θέση του Πέτρου Λομβάρδου. Διότι αυτή η θέση φαίνεται να ζεί στην Ορθόδοξη Θεολογία, όπως το επισημαίνει και ο Μέγιεντορφ, στην εισαγωγή στην μελέτη του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά. Δηλαδή η θέση: "ότι καθώς το Άγιο Πνεύμα είναι η αγάπη του πατρός και του Υιού, μέσω αυτής της αγάπης αυτοί αγαπώνται μεταξύ τους και μας αγαπούν". [Αυτή την Ορθοδοξία διδάσκουν οι Ρώσοι. Το Φιλιόκβε].

Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο λοιπόν, ο Ακινάτης υπογραμμίζει ένα άλλο σημείο που δέν κατανοείται σωστά: σε σχέση με την φύση του ανθρώπου, η χάρις προσδιορίζει και προκρίνει την ψυχή σαν μία τυχαία ποιότητα, συμπτωματική. Εκ' πρώτης όψεως αυτή η θέση δέν μπορεί παρά να εκπλήξει, παρ' όλα αυτά όμως δέν είναι γι' αυτόν τον λόγο λιγότερο θεμελιώδης. Αυτή η θέση δέν σημαίνει πώς είναι ένα τυχαίο συμβάν για τον άνθρωπο να διαθέτει την χάρη -στην οικονομία τής σωτηρίας δέν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί οτιδήποτε χωρίς αυτή- αλλά σημαίνει απλώς ότι η χάρις δέν αποτελεί μέρος του ορισμού της ανθρωπότητος. [Αυτή είναι μία τραγική συνέπεια της αρνήσεως τής υπάρξεως των άκτιστων ενεργειών]. Διότι διαφορετικά, χάνοντας την χάρη θα παύαμε να είμαστε άνθρωποι [δέν υπολογίζεται ήδη η πτώση]. Ή ακόμη, όποιος δέν διαθέτει την χάρη δέν μπορεί να είναι αληθινά ένα ανθρώπινο όν. Εάν όμως υποκύψουμε στον πειρασμό να σκεφθούμε διαφορετικά, λέγοντας πώς ο δίκαιος Θεός δέν μπορεί παρά να δώσει την χάρη, αρκεί να φέρουμε στον νού μας ότι σ' αυτές τις συνθήκες, ο ίδιος ο Θεός θα είναι υποχρεωμένος να ενεργήσει τοιουτοτρόπως και επομένως η ίδια η χάρις δέν θα ήταν ένα δώρο!
          Αυτός ο τρόπος ομιλίας περί της χάριτος σαν συμπτωματική τυχαιότητα, σαν συμβάν (συμβεβηκός) μάς επιτρέπει έναν σπουδαίο καθορισμό. Και πράγματι το καθ' αυτό συμβεβηκός δέν είναι δημιουργημένο, καθότι δέν διαθέτει το Είναι για τον εαυτό του, αφ' εαυτού, αλλά το προσλαμβάνει απο την πραγματικότητα που προσδιορίζει και προκρίνει, αναβαθμίζει.
«Η Χάρις μπορεί να ονομασθεί κτιστή λόγω του γεγονότος ότι οι άνθρωποι, σε σχέση με αυτή, είναι κτιστοί, δηλαδή είναι δομημένοι σ' ένα νέο Είναι, και είναι εκ' του μηδενός δημιουργημένοι, δηλαδή χωρίς καμμία αξία εκ μέρους τους, σύμφωνα και με τον λόγο του Παύλου (Εφεσίους 2,10): "κτισθέντες εν Χριστώ Ιησού επί έργοις αγαθοίς"»(ST Ia IIae q. 110 a. 2 ad 3).[Η ΠΝΟΗ ΖΩΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΚ ΤΟΥ ΜΗΔΕΝΟΣ, ΚΤΙΣΤΗ. ΑΥΤΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΙΗΣΟΥ.. ΤΗΝ ΧΑΣΑΜΕ !]
          Ο τεχνικός χαρακτήρας αυτής της συζητήσεως δέν πρέπει να μας οδηγήσει σε λάθος συμπεράσματα. Εδώ βρισκόμαστε στην καρδιά των διαφόρων κεντρικών θέσεων της σκέψεως τού Ακινάτη και της Χριστιανικής σκέψης κατ' επέκτασιν. Εάν ο Ακινάτης απορρίπτει την λύση τού Λομβάρδου το κάνει επειδή αυτή οδηγεί σε κάτι παράλογο. Προκειμένου να ενεργήσει σε εμάς το Άγιο Πνεύμα την δική μας ενέργεια της αγάπης, είναι απαραίτητο η θέλησή μας να είναι ενωμένη με την δική Του με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο η ανθρώπινη θέληση του Χριστού ήταν ενωμένη με την Θεία θέληση του Λόγου. Με άλλα λόγια, θα έπρεπε να είμαστε ενωμένοι μ' αυτό με μία ένωση προσωπική, μία υποστατική ένωση.
          Ο Ακινάτης δέν το λέει σ' αυτό το σημείο, αλλά αυτό είναι ξεκάθαρο σ'αυτή την προοπτική: Εάν το Άγιο Πνεύμα ενεργεί στην θέση μας, δέν είμαστε πλέον εμείς που ενεργούμε. Το ανθρώπινο υποκείμενο εξαφανίζεται. Δέν θα έχουμε πλέον ούτε τον έλεγχο της πράξεως τής αγάπης μας, ούτε την ελευθερία της, ούτε την επιβράβευσή της. Θα έχουμε αποκλειστεί από αυτή την πράξη της αγάπης του Θεού και του πλησίον και δέν θα είμαστε παρά το θέατρό της. Εφόσον λαμβάνουμε αληθινά μέρος και είμαστε, στο δικό μας ταπεινό επίπεδο, η ελεύθερη και επάξια αιτία, είναι αναγκαίο να μας δίνει ο Θεός την δυνατότητα, να μας προσφέρει δηλαδή μία αρχή πράξεως σύμφυτης με μας και με τις δυνάμεις μας γνώσεως, να ενεργήσουμε και να αγαπήσουμε. Σ' αυτό απαντά η κτιστή χάρις και οι αρετές που την συνοδεύουν. [Τό πρόσωπο τής νεοορθοδοξίας].
          Χωρίς να επιμείνουμε περισσότερο για την ώρα, αυτή η θέση γύρω από τον κτιστό χαρακτήρα της χάρις θα έχει μεγάλον αντίκτυπο όταν μιλήσουμε για την ευθύνη του Χριστιανού σ' ετούτον τον κόσμο. Η διαμεσολάβηση τής κτιστής χάριτος είναι το μέσον που βρήκε ο Θεός για να σεβαστεί την αυτονομία τής φύσεώς μας και την σύσταση τών πραγμάτων αυτού εδώ του κόσμου. [Δέν υφίσταται η Ενσάρκωση του Κυρίου. Δέν υπάρχει ήδη ο Ιησούς Χριστός]. Και πράγματι ο "τυχαίος" χαρακτήρας της χάριτος δέν αλλοιώνει την δομή του πραγματικού στην ιδιαίτερη τάξη του. Η πραγματικότης αυτού του κόσμου παραμένει αυτή που είναι και διατηρεί τον ιδιαίτερο σκοπό της. Από το άλλο μέρος όμως, η χάρις δέν προσκολλάται απλώς στο λογικό πλάσμα. Ενσαρκώνεται σαν ένα συμβεβηκός στο υποκείμενο στο οποίο υπεισέρχεται, το μεταμορφώνει και το ανυψώνει. Και τοιουτοτρόπως σ'αυτούς τους άνδρες και σ'αυτές τις γυναίκες, τους μεταμορφωμένους από την χάρη γεννιέται ο Νέος κόσμος, του οποίου η ανθρωπότης του Χριστού είναι η πηγή, και τον οποίο ονομάζουμε Εκκλησία. Και τοιουτοτρόπως επίσης, στην πρόθεση αυτών και εκείνων που χρησιμοποιούν τα πράγματα αυτής της γής, αυτός ο κόσμος αποκτά μία νέα σκοπιμότητα, πραγματοποιώντας μ'αυτόν τον τρόπο την νέα κατεύθυνση πρός τον Θεό Δημιουργό, η οποία λόγω της αμαρτίας είχε χαθεί από την ζωή (Ρωμ. 8,19-21). Στον Ακινάτη θα είχε αρέσει αυτός ο βαθύς λόγος του Κλήμη Αλεξανδρείας: "Όπως η θέληση Του (του Θεού) είναι ένα έργο ολοκληρωμένο και φέρει το όνομα του κόσμου, έτσι η αγάπη του είναι σωτηρία για τους ανθρώπους και ονομάζεται Εκκλησία".
          Η Εκκλησιαστική κοινωνία είναι ένα ξεχωριστό έργο του Αγίου Πνεύματος, καθότι αυτό εξασφαλίζει την ενότητα στον χρόνο και στην ιστορία, όπως ακριβώς η αμοιβαία αγάπη του Πατρός και του Υιού στην αιωνιότητα της Τριαδικής κοινωνίας.

ΑΥΤΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΛΟΙΠΟΝ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΝΕΟΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΟΤΙ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΡΟΠΑΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΠΤΩΣΗ ΑΛΛΑ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΑΣ ΟΦΕΙΛΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΤΙΣΤΟΤΗΤΑ. ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΨΥΧΗ ΑΛΛΑ ΑΝΑΛΟΓΙΑ. ΔΙΟΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΟΡΜΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΝΑ ΧΑΘΕΙ  ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ, ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Ο ΗΣΥΧΑΣΜΟΣ ΛΟΙΠΟΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ.
Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ, Η ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ, Η ΝΟΕΡΗ ΠΡΟΣΕΥΧΗ, Η ΜΕΤΑΝΟΙΑ ΠΟΥ ΚΑΤΑΡΓΕΙ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ.

ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ, ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ, ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ, ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ, ΞΙΩΝΗΣ ΤΑ ΟΜΟΛΟΓΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟΦΩΝΩΣ ΔΙΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΙΓΟΥΡΟΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΠΙΑΝΟΥΜΕ ΤΙΣ ΠΑΓΙΔΕΣ ΠΟΥ ΣΤΗΝΟΥΝ ΣΤΗΝ ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΑΣ.

ΟΙ ΘΩΜΑΙΔΕΣ ΤΗΣ ΑΙΡΕΣΕΩΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ.

Αμέθυστος.

ΑΠΟΚΤΑ ΝΟΗΜΑ ΛΟΙΠΟΝ ΚΑΙ ΣΤΕΨΗ ΤΟΥ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ ΣΤΟΝ ΘΡΟΝΟ ΤΗΣ ΕΠΙΓΕΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΤΟΥ. ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ Ο ΜΕΓΑΣ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΚΩΝ/ΝΟ. Ο ΠΟΝΗΡΟΣ ΚΑΝΕΙ ΤΟΝ ΑΝΔΡΑ ΓΥΝΑΙΚΑ Ο ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ ΜΕΤΑΛΛΑΣΣΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΝΕΙ ΤΑ ΑΚΤΙΣΤΑ ΚΤΙΣΤΑ. ΣΤΑ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ.