Σάββατο 7 Νοεμβρίου 2026

Βαθύ Κράτος, η μόνιμη δύναμη

Roberto Pecchioli


Το δοκίμιο του πρώην αναλυτή του Αμερικανικού Κογκρέσου, Μάικ Λόφγκρεν, που δημοσιεύεται στην Ιταλία από τον εκδοτικό οίκο Imprimere, εστιάζει στη συνέχεια της εξουσίας και στη σχέση της με την εκλογική πολιτική.

Συχνά μιλάμε για τους πραγματικούς πρωταγωνιστές των γεγονότων και στα παρασκήνια του Βαθέος Κράτους .

Ο όρος αναφέρεται, εκτός από τους μυστικούς μηχανισμούς, τις υψηλές δημόσιες γραφειοκρατίες και τη στρατιωτική δομή των κρατών, σε μια μόνιμη, κυρίαρχη δύναμη, που αποτελείται από αλληλένδετα ιδιωτικά συμφέροντα, κρατικούς φορείς και διεθνικούς οργανισμούς.

Αυτό αναφέρεται γενικά στον κυβερνητικό μηχανισμό, τη διοίκηση, την ανώτερη διοίκηση και τις μυστικές υπηρεσίες των Ηνωμένων Πολιτειών. Επομένως, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε περισσότερα για την αδιαφανή αλλά ολοένα και λιγότερο κρυφή δομή εξουσίας που κατευθύνει τη ζωή μας και καθοδηγεί τις ενέργειες των ορατών δυνάμεων και κυβερνήσεων, περιφρονώντας τη λαϊκή βούληση και τις διαδικασίες της επίσημης δημοκρατίας.
Για να δούμε τα πράγματα πιο καθαρά, για να αναγνωρίσουμε τις μάσκες και το πρόσωπο της εξουσίας, η πρόσφατη δημοσίευση του Deep State - Anatomy of the invisible American power είναι πολύ χρήσιμη .
Τα εύσημα ανήκουν στον νεαρό, δυναμικό εκδοτικό οίκο Imprimere· ο συγγραφέας είναι ένας άνθρωπος των μυστικοπαθών κύκλων της Αμερικής, ο Μάικ Λόφγκρεν, ένας μακροχρόνιος ανώτερος αξιωματούχος στο κοινοβούλιο της Ουάσινγκτον.
Το βιβλίο περιλαμβάνει έναν έγκριτο πρόλογο του Lucio Caracciolo, γεωπολιτικού εμπειρογνώμονα και διευθυντή του Limes, του πιο έγκυρου περιοδικού στον τομέα, και μια εξαιρετική μετάφραση από την Giorgia Durigon.


Ο Λόφγκρεν είναι ένας φιλελεύθερος που αντιτίθεται στην αμερικανική δεξιά, αλλά δεν είναι εξοικειωμένος με τις αριστερές ιδεολογίες. Μας οδηγεί με επιδεξιότητα στα μυστικά της αυτοκρατορίας και στις περιπλοκές της Ουάσινγκτον, στα οποία οι Αμερικανοί αναπόφευκτα προσθέτουν το ακρωνύμιο DC (Περιφέρεια της Κολούμπια) ή απλώς την αποκαλούν The District.
Η πρωτεύουσα όπου συγκεντρώνεται το κυβερνητικό Βαθύ Κράτος, όχι ολόκληρη η αμερικανική ολιγαρχική δομή. Μια δύναμη που είναι ουσιαστικά ακίνητη, ανεπηρέαστη από αλλαγές στην κυβέρνηση - ο Λόφγκρεν παραδέχεται ότι οι ΗΠΑ κυριαρχούνται από ένα μονοκομματικό σύστημα ουσιαστικά διαιρεμένο σε παρατάξεις - που είναι εξαιρετικά συντηρητικό, προσβάσιμο μέσω της αφομοίωσης ή του κληρονομικού διορισμού.
Η σύγκριση του βιβλίου γίνεται με το σιδερένιο κλουβί που περιγράφει ο Μαξ Βέμπερ, τη δομή με την οποία η σύγχρονη κοινωνία οργανώνεται σύμφωνα με κριτήρια αποτελεσματικότητας, υπολογισιμότητας και τεχνικού ελέγχου, μια αυτοαναφορική δομή που αποτελείται από καπιταλιστικές αγορές, επίσημους νόμους και άκαμπτους γραφειοκρατικούς μηχανισμούς.
Περιλαμβάνει τους ηγέτες του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος που ο Πρόεδρος Αϊζενχάουερ είχε ήδη επισημάνει ως απειλή για τη δημοκρατία το 1960, εκπροσώπους των μεγάλων ομοσπονδιακών υπηρεσιών ασφαλείας - της CIA, της Εθνικής Υπηρεσίας Ασφαλείας, του ισχυρού Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας, του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας που είναι υπεύθυνο για τη δημόσια ασφάλεια, την εσωτερική ασφάλεια, τη μετανάστευση και την κυβερνοασφάλεια - καθώς και τους επικεφαλής του Υπουργείου Εξωτερικών - του Υπουργείου Εξωτερικών - και του Υπουργείου Άμυνας.

Οι γίγαντες της Σίλικον Βάλεϊ - Google, Facebook, Apple, Microsoft, Starlink, Palantir - είναι πλήρη μέλη του Βαθέος Κράτους, όπως και η Γουόλ Στριτ, η παγκόσμια οικονομική δύναμη, σε θέσεις-κλειδιά. Σε αυτές τις ισχυρές δυνάμεις, ο Λόφγκρεν, με αναμφισβήτητο θάρρος, προσθέτει το δικαστικό σύστημα των ΗΠΑ και τους τομείς του οργανωμένου εγκλήματος.
Το Βαθύ Κράτος δεν είναι τίποτα λιγότερο από «τη μεγάλη ιστορία της εποχής μας». Είναι το κοινό νήμα που συνδέει τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και τη στρατιωτικοποίηση στην εξωτερική πολιτική, τη χρηματιστικοποίηση και την αποβιομηχάνιση της αμερικανικής οικονομίας, την άνοδο μιας πλουτοκρατικής κοινωνικής δομής που μας έχει δώσει την πιο άνιση κοινωνία του περασμένου αιώνα και την πολιτική δυσλειτουργία που έχει παραλύσει την καθημερινή διακυβέρνηση » .

Μεγάλο μέρος του επίσημου Βαθέος Κράτους έχει φυσική έδρα στη Λεωφόρο Μασαχουσέτης στην Ουάσινγκτον, τον δρόμο των μεγάλων λομπίστας, και στη Λεωφόρο Μάντισον, το βασίλειο των εμπόρων όπλων και της πολεμικής βιομηχανίας.
Ένας κόσμος που είναι πολύ περισσότερο από ένα κατεστημένο.
Αντίθετα, είναι μια ολοκληρωμένη κουλτούρα, ένα «αυτοκρατορικό» περιβάλλον που ανταποκρίνεται σε λογικές, γλώσσες και τελετουργίες που ο Λόφγκρεν αναγνωρίζει και κρίνει μέσα από το Beltway, τον αυτοκινητόδρομο που περικυκλώνει την Ουάσινγκτον και περιλαμβάνει τον πυρήνα αυτής της παγκόσμιας, μυστικοπαθούς και εγκάρσιας δύναμης που ονομάζουμε Βαθύ Κράτος.
Γεννημένη στην μεταπολεμική περίοδο, αποτελεί την τέλεια έκφραση του «αμερικανικού αιώνα», της αλαζονείας του αλλά και των φόβων του. Αναπτύχθηκε ιδιαίτερα από τη δεκαετία του 1970 με την επέκταση ορισμένων εξωτερικών παρακλαδιών του, όπως οι ΜΚΟ (Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις) και τα ιδρύματα δισεκατομμυριούχων, τα οποία απολαμβάνουν σημαντικά δημοσιονομικά πλεονεκτήματα και αποτελούν άμεσες εκφράσεις κυβερνητικών υπηρεσιών, μυστικών υπηρεσιών και μεγάλων βιομηχανικών και οικονομικών δυναστειών.

Το Βαθύ Κράτος διασφαλίζει τη συνέχεια μεταξύ διαφόρων πολιτικών κυβερνήσεων, ακόμη και μεταξύ Μπους και Ομπάμα, αρχικά απρόθυμου αλλά αργότερα πιστού εκτελεστή της ατζέντας του Βαθύ Κράτους.
Οικονομικά, το Βαθύ Κράτος ελέγχει τεράστια ποσά του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού, τα οποία είναι δύσκολο ακόμη και να ποσοτικοποιηθούν, είναι σε μεγάλο βαθμό αδιαφανή και δεν λαμβάνονται υπόψη, εκτός από τις ανυπολόγιστες συνεισφορές του ιδιωτικού τομέα.

Χρησιμεύει για να κρατά τα πάντα και τους πάντες υπό έλεγχο, για να οργανώνει μυστικές επιχειρήσεις κάθε είδους σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων πραξικοπημάτων και πολέμων, υποστηριζόμενες από τις εξακόσιες στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ, από την υποταγή ξένων κυβερνήσεων, από την τεράστια επιρροή χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, των οποίων η ισχύς έχει επεκταθεί από τη δεκαετία του 1990 μετά το τέλος του σοβιετικού κομμουνισμού και την αίσθηση παντοδυναμίας που διαπερνούσε τις ΗΠΑ, την μόνη εναπομείνασα υπερδύναμη.


Οι άρρηκτοι δεσμοί του βαθέος κράτους με το Πεντάγωνο, την έδρα του Υπουργείου Άμυνας, είναι προφανείς, όπως και η ακούραστη άσκηση πίεσης σε βουλευτές και γερουσιαστές, για τους οποίους συχνά οργανώνει κοινοβουλευτικές ομιλίες και δημόσιες παρεμβάσεις. Το καύσιμο είναι το χρήμα, σε συνδυασμό με εκβιασμό. Γνωρίζουν, παρακολουθούν, βιντεοσκοπούν και παρουσιάζουν το νομοσχέδιο.
Το Βαθύ Κράτος βρίσκεται στο επίκεντρο όλων των έργων ελέγχου και επιτήρησης των τελευταίων δεκαετιών, σε συμμαχία με τη Σίλικον Βάλεϊ. Ελέγχει σε μεγάλο βαθμό το διαδίκτυο και κρατά τα κλειδιά για την παγκόσμια ροή πληροφοριών. Το Βαθύ Κράτος είναι η συγκεκριμένη ενσάρκωση του Πανοπτικού του Τζέρεμι Μπένθαμ, του ραδιοκεντρικού συστήματος ελέγχου που, όπως υποδηλώνει το όνομά του, βλέπει τα πάντα. Προβλέπει, οργανώνει και καθορίζει.

Η μυστικότητα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος αυτού του υπερκράτους που επιδιώκει να είναι αόρατο. Όχι και τόσο εύκολο σε ένα σύστημα του οποίου ο στόχος είναι να παρακολουθεί και να κυβερνά ολόκληρο τον κόσμο, που περιλαμβάνει εξακόσιες έως οκτακόσιες χιλιάδες άτομα με άδεια TS/SCI, «Άκρως Απόρρητες/Ευαίσθητες Διαμερισμένες Πληροφορίες, το προσόν που παρέχει πρόσβαση σε διαμερισμένες και άκρως απόρρητες πληροφορίες».

Η αξιοπιστία των πληροφοριών στο βιβλίο εγγυάται το γεγονός ότι ο ίδιος ο Lofgren κατέχει τον τίτλο υψηλού επιπέδου TS/SCI.
Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το Βαθύ Κράτος ελέγχει επίσης το σύστημα SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication), το παγκόσμιο δίκτυο κρυπτογραφημένων μηνυμάτων που επιτρέπει—ή αποτρέπει!— τις μεταφορές χρημάτων.


Ακόμη και η επιχείρηση που οδήγησε στη δολοφονία του Καντάφι το 2011, επιβεβαιώνει ο Λόφγκρεν, αν και ανατέθηκε στους Γάλλους και τους Βρετανούς, ήταν δημιούργημα του αμερικανικού Βαθέος Κράτους, που ανυπομονούσε να σταματήσει εν τη γενέσει του το σχέδιο ενός αφρικανικού νομίσματος για τη ρύθμιση των πληρωμών πετρελαϊκών προϊόντων - μια προσπάθεια που είχε ήδη οδηγήσει στην πτώση του Σαντάμ.
Θυμόμαστε τον δοκιμαστικό σωλήνα που κραδαίνει ο Κόλιν Πάουελ στον ΟΗΕ, γεμάτο, όπως ισχυρίστηκε, με θανατηφόρες χημικές ουσίες που βρίσκονταν στην κατοχή του Ιράκ. Η ενσωμάτωση των ηγετών της τεχνολογίας στο Βαθύ Κράτος - ο Πίτερ Θιλ, ο υποτιθέμενος ανθρωπιστής, θαυμαστής του υπερφιλελεύθερου Άιν Ρέιν, του Μασκ και του Γκέιτς - είναι κρίσιμης σημασίας.

Η λατρεία του πλούτου είναι κατεξοχήν αμερικανική: το Βαθύ Κράτος είναι ο απόλυτος θεματοφύλακας της πλουτοκρατίας. Το βιβλίο προσφέρει άφθονα παραδείγματα της συνενοχής του Ανώτατου Δικαστηρίου με μεγάλες εταιρείες, πολυεθνικές, επενδυτικά κεφάλαια και τη στρατιωτική βιομηχανία. Μια εκτεταμένη υποταγή αφορά το Κογκρέσο και τη Γερουσία, τα οποία συχνά αγνοούν τα συμφέροντα του Βαθέος Κράτους και του «εταιρικού» συστήματος που χρηματοδοτεί τις προεκλογικές εκστρατείες.

Όπου επικρατεί μια μόνιμη δύναμη βασισμένη σε στρατιωτικά, χρηματοοικονομικά και οικονομικά συμφέροντα, στην οποία οι μεγαλύτεροι ιδιωτικοί ισχυροί χρηματοδοτούν την πολιτική, υλοποιώντας έτσι τον «εταιρικό καπιταλισμό», η λαϊκή βούληση, που θεωρητικά εκπροσωπείται στο Κογκρέσο, έχει μικρή σημασία.

Όπως το θέτει ο Λόφγκρεν: «Ενώ οι πολιτικοί εκφωνούν μεγαλόστομες ομιλίες για την εργασία, την πίστη, την οικογένεια και ούτω καθεξής, από την άλλη πλευρά, όταν τα ζητήματα μετατοπίζονται από αιθέρια συνθήματα σε πιο συγκεκριμένες πολιτικές, δεν επιδιώκουν να ταυτιστούν με τις ανάγκες της πλειοψηφίας, εκτός από εκείνες τις επιθυμίες που τυχαίνει να συμπίπτουν με τις προτιμήσεις εκείνων που καλύπτουν τον λογαριασμό με τα οικονομικά τους. Έτσι, κάθε φορά, η θέση που ευνοείται από τις ελίτ τελικά υπερισχύει » .


Οι πολιτικοί δεν παύουν να είναι πράκτορες του Βαθέος Κράτους όταν λήγει η θητεία τους: άνθρωποι όπως η Χίλαρι Κλίντον κερδίζουν 200.000 δολάρια για κάθε δημόσια ομιλία ή συνέδριο. Μπορούν να αντισταθούν στους χρηματοδότες;

Οι εμμονές του Βαθέος Κράτους είναι ο έλεγχος της κοινωνίας και των ατόμων, καθώς και η μυστικότητα - γνήσιες συλλογικές ψυχοπάθειες ενός συχνά δυσλειτουργικού συστήματος γεμάτου εσωτερικές συγκρούσεις, καριερισμό και εκβιασμό. Ενώ η διάγνωση του βιβλίου είναι ταυτόχρονα ακριβής και ανελέητη, η προτεινόμενη λύση του συγγραφέα είναι λιγότερο πειστική.

Ένα σύστημα όπως το Βαθύ Κράτος, που υπερασπίζεται κανείς χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις δολοφονίες και τον πόλεμο, δεν μπορεί να ηττηθεί με ήπια ιατρική ή να ζητά καλύτερες πολιτικές. Ο Λόφγκρεν ζητά την εξάλειψη του ιδιωτικού χρήματος από τις εκλογές: μια ψευδαίσθηση, καθώς το Βαθύ Κράτος λειτουργεί επίσης ως λόμπι, ασκώντας επιρροή στα υψηλότερα πολιτικά επίπεδα. Ακόμα λιγότερο ρεαλιστική είναι η πρόταση για μείωση του αριθμού των μυστικών υπηρεσιών.


Το βιβλίο «Βαθύ Κράτος – Ανατομία της Αόρατης Δύναμης της Αμερικής» αξίζει να διαβαστεί για τον πλούτο των πληροφοριών, την ιστορική ανάλυση, ακόμη και τις ιστορίες που αφηγείται για τις ολιγαρχίες των ΗΠΑ. Ρίχνει φως στην αορατότητα με την οποία η αληθινή εξουσία λατρεύει να περιβάλλεται, αποκαλύπτοντας τους πρωταγωνιστές της, την ιδεολογία της, τις σχέσεις της και το δίκτυο που εκτείνεται από την Ουάσινγκτον μέχρι τις πολυάριθμες επαρχίες της γεμάτης αστέρια αυτοκρατορίας.
Με στόχο την κυριαρχία, τον έλεγχο και την επιτήρηση των πάντων και των πάντων. Και να επιβιώσει έτσι ώστε η αστραφτερή αυτοκρατορία να επιβιώσει: η επιμονή των αδρανών στοιχείων που περιγράφει ο Βιλφρέντο Παρέτο

Χρηματιστηριακό κραχ: Τοξικό αέριο απληστίας σπάει τη φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης

 

Χρηματιστηριακό κραχ: Τοξικό αέριο απληστίας σπάει τη φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης

Ελευθέριος Ανδρώνης

Όλοι οι ειδικοί το έβλεπαν να έρχεται, όλοι οι εμπλεκόμενοι το έβλεπαν να καταφθάνει αλλά κανείς δεν έκανε τίποτα για να το αποτρέψει. Το γιγαντιαίο χρηματιστηριακό κραχ της Τεχνητής Νοημοσύνης μοιάζει να είναι ένας προδιαγεγραμμένος μεγασεισμός στην παγκόσμια οικονομία που μόλις τώρα ξεκίνησε να σείει τον πλανήτη με τα πρώτα «ρίχτερ» του.
Τρισεκατομμύρια δολάρια ρευστοποιήθηκαν σε χρόνο ρεκόρ στις διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές, από μετοχές τεχνολογίας και τεχνητής νοημοσύνης που σκάνε σαν μια πελώρια φούσκα. Εταιρείες ανάπτυξης ΑΙ, κατασκευαστές ημιαγωγών και ηλεκτρονικών κυκλωμάτων (τσιπ), εταιρείες λειτουργίας data centers και τεχνολογικοί όμιλοι είδαν τις μετοχές τους να βρίσκονται σε ελεύθερη πτώση σε μια από τις πιο σοβαρές χρηματιστηριακές κρίσεις των τελευταίων ετών.

Οι ενδιάμεσες εκλογές

Η νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, εμφανίζεται ως η κύρια αιτία αυτής της κρίσης. Η μονοκρατορία του Τραμπ κλονίστηκε σημαντικά και νέοι παίκτες από το αντίπαλο στρατόπεδο ετοιμάζονται να ταρακουνήσουν το μονοπωλιακό τοπίο που ο Τραμπ είχε επιβάλει στον τομέα της τεχνολογίας. Οι Δημοκρατικοί εξακολουθούν να κρατούν ψηλά στην ατζέντα την (υποτιθέμενη) πράσινη πολιτική, πράγμα που σημαίνει ότι θα προβάλλουν περιβαλλοντικά και ενεργειακά εμπόδια στην ανάπτυξη των data centers, όχι φυσικά για να σώσουν το περιβάλλον, αλλά για να προωθήσουν την ίδια ψηφιακή αποικιοκρατία μέσω του δικού τους νεοταξικού δόγματος, του οικοφασισμού.

Με την αλλαγή ισορροπιών στο Κογκρέσο, οι Δημοκρατικοί θα μπορούν πλέον να καθυστερήσουν ή και να μπλοκάρουν περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις για την ανάπτυξη της AI, κάτι που φαίνεται ότι δεν άρεσε καθόλου στην αγορά που κινούνταν στους φρενήρεις ρυθμούς της «τραμπικής» λογικής (drill baby drill, build baby build κ.ο.κ). Επιπλέον, οι Ρεπουμπλικάνοι με τους Δημοκρατικούς διαφοροποιούνται και στην εξαγωγική πολιτική προς την Κίνα, μια τεράστια αγορά που αφορά άμεσα τις αμερικανικές πολυεθνικές παραγωγής τσιπ (Nvidia, AMD κλπ).

Το κάρο μπροστά από το άλογο

Ωστόσο αυτές οι ερμηνείες μπορεί να εξηγούν κάποια πράγματα, αλλά είναι εντελώς επιδερμικές. Η βαθύτερη αιτία της χρηματιστηριακής φούσκας (της οποίας είδαμε μόνο ένα απειροελάχιστο δείγμα σήμερα) είναι η ίδια η μανία της ελίτ (πολιτικής και ιδιωτικής) να σπρώξει το «κάρο» της Τεχνητής Νοημοσύνης πολύ πιο μπροστά από το «άλογο» της πραγματικής οικονομίας και των δυνατοτήτων της.

Οι τεχνολογικοί κολοσσοί (σέρνοντας μαζί τους ολόκληρα κράτη που έχουν παραδοθεί σε εκείνους) ρίχτηκαν σε έναν ανελέητο πόλεμο κυριαρχίας, εξαπολύοντας ψηφιακό επεκτατισμό σε όλη την υφήλιο, με τα data centers να αποτελούν τους «πολιορκητικούς κριούς» της νεοταξικής ανάπτυξης. Σε αυτόν τον αγώνα μέχρις εσχάτων, οι εταιρείες συγκέντρωσαν έναν κολοσσιαίο όγκο χρηματιστηριακού ρίσκου, επενδύοντας ταυτόχρονα δισεκατομμύρια δολάρια στο marketing για να υπόσχονται τη γη της ψηφιακής επαγγελίας και να κρατούν ψηλά τη ζήτηση.

Έχτισαν ένα μέλλον με επενδυτικό αέρα άπειρων προσδοκιών, πολύ πριν φανεί αν μπορεί να εφαρμοστεί στην έκταση που του αποδίδεται. Κρατικές οντότητες, εθνικές οικονομίες, υπηρεσίες, πολυεθνικές αλυσίδες, επιχειρήσεις, μεταφορές, αμυντικοί εξοπλισμοί, τα πάντα ξεκίνησαν σε διάστημα λίγων χρόνων να προσαρμόζουν τη λειτουργία τους στις απαιτήσεις (και τις υποσχόμενες δυνατότητες) της ΤΝ. Παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία βρίσκεται ακόμη σε «νηπιακή» ηλικία, υποτάχτηκαν αμέσως στο θέλημα της άρχουσας τεχνοκρατίας.

Έτσι η χρηματιστηριακή αξία της ΤΝ εκτοξεύτηκε σε αστρονομικά επίπεδα, ακολουθώντας τα εωσφορικά μέτρα αρχομανίας των χειριστών της. Κανείς από αυτούς δεν ενδιαφέρθηκε για τους ατελείωτους φυσικούς πόρους που χρειάζεται αυτό το τρομακτικό παγκόσμιο δίκτυο. Παίρνοντας το πράσινο φως από τα υπόδουλα κράτη, οι εταιρείες ρίχτηκαν στην καταβρόχθισή των πόρων χωρίς κανένα ρεαλιστικό σχέδιο βιωσιμότητας.

Επιπλέον, κανένας τους δεν λογάριασε τις εφιαλτικές συνέπειες της ΤΝ στις θέσεις εργασίας. Παίζοντας τη μοίρα ολόκληρης της ανθρωπότητας στα «ζάρια», οι τεχνολογικοί κροίσοι (Γκέιτς, Μασκ κλπ) απλά ξεκίνησαν να υπόσχονται το «παγκόσμιο εγγυημένο εισόδημα» ως αντίβαρο, δηλαδή το επίδομα ολοκληρωτικής δουλείας που θα μοιράζει η Νέα Τάξη στους άνεργους υποτακτικούς της. Οι μαζικές κυβερνοεπιθέσεις που το τελευταίο διάστημα σημειώνονται διεθνώς με τη βοήθεια της ΑΙ, κάνουν σαφές ότι το επενδυτικό μοντέλο της ΤΝ είναι καπιταλιστικό φαινόμενο αυτοφαγίας: ένα σύστημα που υπόσχεται ουτοπική ανάπτυξη κατατρώγοντας τον ίδιο τον εαυτό του.

Πιθανότατα είμαστε στα πρόθυρα ενός γιγαντιαίου χρηματοπιστωτικού ξεκαθαρίσματος, όπου θα εξαϋλωθούν οι εταιρείες τεχνολογίας που πουλούσαν αναπτυξιακό «αέρα» χωρίς να μπορούν να υποστηρίξουν τις απαιτήσεις της ΤΝ, και θα μείνουν στη σκακιέρα μόνο οι μεγάλοι παίκτες. Η κρίση θα μπορούσε να σταθεροποιηθεί όπως και άλλες χρηματιστηριακές αναταραχές της ιστορίας, αν η ΤΝ δεν εξαρτιόταν τόσο άμεσα από τη παγκόσμια γεωπολιτική σύγκρουση των ημερών μας. Καμία υπερδύναμη δεν φαίνεται πρόθυμη να υποχωρήσει στον αγώνα ταχύτητας για ψηφιακή κυριαρχία και ακριβώς αυτό το στοιχείο θα συντηρήσει την αστάθεια στις αγορές.

Η φούσκα της ΤΝ θα συνεχίσει να γιγαντώνεται με τοξικό αέριο απληστίας, σε μια εποχή που η οικονομία χάνει τη δυνατότητά της να αυτοδιορθώνεται. Και όσο οι ΗΠΑ βυθίζονται σε κρίση διχόνοιας, τόσο το τεχνολογικό «κραχ» θα υπερβαίνει τη δυνατότητα ελιγμών των χρηματαγορών…

sportime.gr· 6 Νοεμβρίου 2026

ΑΚΤΙΝΕΣ: Χρηματιστηριακό κραχ: Τοξικό αέριο απληστίας σπάει τη φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης

Παρασκευή 6 Νοεμβρίου 2026

Ο πόλεμος εναντίον του παρελθόντος 11

Συνέχεια από Σάββατο 3. Οκτωβρίου 2026

Ο πόλεμος εναντίον του παρελθόντος 11

Γιατί η Δύση πρέπει να αγωνιστεί για την ιστορία της

Frank Furedi

Polity Press, 2024

Κεφάλαιο 2: Η μακρά κυοφορία του πολέμου

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και η ρήξη της πολιτισμικής συνέχειας

Τρίτη φάση: Το παρελθόν ως κατ’ αρχήν ολέθριο

Ήδη τη δεκαετία του 1880, ο Γερμανός κοινωνιολόγος Ferdinand Tönnies επισήμανε την τάση των νεωτερικών τεχνοκρατικών θεσμών να αντιδρούν στα ήθη και στις παραδόσεις της κοινοτικής ζωής με «συγκαλυμμένο μίσος και περιφρόνηση».²⁸ Την παρατήρηση αυτή επιβεβαίωσε το 1972 ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας C. J. Friedrich, ο οποίος, σε μια ενδιαφέρουσα επισκόπηση αυτής της εξέλιξης, σημείωσε ότι «τον εικοστό αιώνα η παράδοση έγινε όρος μειωτικός».²⁹ Από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, και ιδίως από τη δεκαετία του 1960, αυτή η περιφρονητική, μισαλλόδοξη στάση απέναντι στην παράδοση στρέφεται ολοένα περισσότερο εναντίον όσων αρνούνται να συμβαδίσουν με την εποχή τους και να υιοθετήσουν μια μεταπαραδοσιακή ταυτότητα. Η στάση αυτή επιδίωκε ρητά να πάρει ηθικές αποστάσεις από το παρελθόν και να διαρρήξει τους δεσμούς που συνδέουν την κοινωνία με τις ιστορικές της παραδόσεις.

Επειδή το κύρος των ενηλίκων συνδέεται τόσο στενά με το κύρος του παρελθόντος, δεν προκαλεί έκπληξη το ότι η θέση τους φαίνεται πλέον να φθίνει συνεχώς. Στην κλασική κοινωνιολογική μελέτη τους The Lonely Crowd («Το μοναχικό πλήθος»), που εκδόθηκε αρχικά το 1950, οι κοινωνικοί επιστήμονες David Riesman, Nathan Glazer και Reuel Denney επέστησαν την προσοχή στην αποδυνάμωση του κύρους των ενηλίκων στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και στη δεκαετία του 1950. Στον πρόλογο της έκδοσης του 1969 σημείωναν ότι «από το 1950 η μείωση της βαρύτητας και του κύρους των ενηλίκων, την οποία κατέγραψε το The Lonely Crowd, έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο». Έγραφαν για την «απώλεια εσωτερικής αυτοπεποίθησης μεταξύ των ενηλίκων», την οποία θεωρούσαν «παγκόσμιο φαινόμενο». Παρατηρούσαν επίσης ότι «οι νέοι αντιδρούν στην απώλεια της νομιμοποίησης των ενηλίκων με ακόμη μεγαλύτερη δυσπιστία, σύγχυση και εξέγερση».³⁰ Η δυσπιστία προς το παρελθόν είχε σχεδόν αβίαστα στραφεί και προς τη θέση των ενηλίκων.

Κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, η απώλεια της πολιτισμικής συνέχειας είχε τον μεγαλύτερο αντίκτυπό της στα ήθη και στις συμβάσεις που καθοδηγούσαν τις καθημερινές διαπροσωπικές σχέσεις, καθώς και στην προσωπική και ιδιωτική ζωή των ανθρώπων. Ο μαρξιστής ιστορικός Eric Hobsbawm περιέγραψε αυτή τη διαδικασία ως πραγματική «πολιτισμική επανάσταση». Έγραψε για «το σπάσιμο των νημάτων που στο παρελθόν είχαν υφάνει τους ανθρώπους μέσα σε κοινωνικούς ιστούς». Κατά τον Hobsbawm, «ήταν λιγότερο προφανές τι μπορούσαν να μάθουν τα παιδιά από τους γονείς τους απ’ ό,τι τι δεν γνώριζαν οι γονείς και γνώριζαν τα παιδιά».³¹ Δεν προκαλεί έκπληξη ότι τη σύγχυση γύρω από τις σχέσεις μεταξύ των γενεών συνόδευσε μια έκρηξη ενασχόλησης με τις ταυτότητες των ανθρώπων. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ένας σχολιαστής μπορούσε ήδη να γράψει ότι οι όροι «ταυτότητα» και «κρίση ταυτότητας» είχαν γίνει «τα πιο κοινότοπα κλισέ».³²

Τέταρτη φάση: Το παρελθόν ως σαφής και άμεσος κίνδυνος!

Τα τελευταία χρόνια, η αντιμετώπιση του παρελθόντος ως παθολογικού φαινομένου έχει αποκτήσει τόσο ισχυρή παρουσία, ώστε να θεωρείται αυτονόητη οπτική που διαπερνά την εκπαιδευτική και πολιτισμική ζωή της δυτικής κοινωνίας. Το παρελθόν παρουσιάζεται συχνά όχι μόνο ως εμπόδιο στην πρόοδο, αλλά κυρίως ως απειλητική επιρροή στο παρόν. Η ιστορική συνέχεια παρουσιάζεται συχνά από τους επικριτές της ως κατάρα. Πολλοί δυτικοί θεσμοί θεωρούν τη ρήξη με το παρελθόν πολιτισμική επιταγή. Αυτό το αίσθημα κυριαρχεί ακόμη και στη διδασκαλία της ιστορίας, όπου οτιδήποτε προηγείται του τέλους του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου παρουσιάζεται συχνά ως «οι κακές παλιές μέρες». Από αυτή την οπτική, το 1945 είναι το Έτος Μηδέν, και οτιδήποτε προηγήθηκε ερμηνεύεται μέσα από το πρίσμα του κυνισμού και της κακοβουλίας.

Συχνά υποστηρίζεται ότι οι αδικίες και οι επιλήψιμες πράξεις του παρελθόντος εξακολουθούν να μολύνουν τον σύγχρονο κόσμο. Οργανώσεις υπεράσπισης συμφερόντων που επιδιώκουν να προσδώσουν πολιτικό χαρακτήρα στην ταυτότητά τους ισχυρίζονται συχνά ότι οι αδικίες του παρελθόντος εξακολουθούν να βλάπτουν τους ανθρώπους που εκπροσωπούν. Οι διεκδικήσεις ομάδων δικαιολογούνται συχνά με το επιχείρημα ότι ορισμένες ιστορικές εμπειρίες έχουν προκαλέσει ψυχική βλάβη στα μέλη τους. Επιλήψιμες πράξεις του παρελθόντος θεωρούνται υπεύθυνες για τη βλάβη που υφίσταται σήμερα ο εαυτός.

Συχνά διατυπώνεται η άποψη ότι εμπειρίες όπως η δουλεία ή ο Μεγάλος Λιμός της Ιρλανδίας προκάλεσαν τραύμα στις επόμενες γενιές. Προβάλλεται επίσης συχνά ο ισχυρισμός ότι, εξαιτίας αυτών των εμπειριών, άνθρωποι που ανήκουν σε ομάδες οι οποίες υπήρξαν ιστορικά θύματα αδικίας πάσχουν συχνά από χαμηλή αυτοεκτίμηση. Το επιχείρημα αυτό προβάλλεται τακτικά από την εθνική εκστρατεία που επιδιώκει αποζημίωση για τους Αφροαμερικανούς για όσα αναγκάστηκαν να υποστούν οι πρόγονοί τους. Σύμφωνα με έναν υποστηρικτή αυτής της εκστρατείας, «η δουλεία καλλιέργησε στους μαύρους χαμηλή αυτοεκτίμηση, η οποία οδήγησε στα σημερινά υψηλά ποσοστά εφηβικής εγκυμοσύνης και εγκληματικότητας».³³

Η μετατροπή των βλαβών του παρελθόντος σε επίκαιρο ζήτημα έχει οδηγήσει, στην πράξη, στη διάβρωση του χρονικού ορίου που χωρίζει το παρόν από το παρελθόν. Στην ουσία, τα δεινά του παρελθόντος παρουσιάζονται συχνά ως σημερινά και γίνονται αντικείμενο πολιτικής δράσης. Το παρελθόν έχει γίνει πεδίο στο οποίο διεξάγονται ολοένα περισσότερο οι πολιτικές συγκρούσεις. Οι διαδηλωτές που ζητούν την απομάκρυνση παλιών αγαλμάτων, με το επιχείρημα ότι αυτά τα σύμβολα ιστορικών αδικιών βλάπτουν την ψυχική τους υγεία, δείχνουν πόσο εύκολα μπορούν να παραβιαστούν τα νοητά όρια ανάμεσα στις εποχές.

Η επιδίωξη εκδίκησης από το παρελθόν έχει αποκτήσει αδιάκοπη ορμή. Ως αποτέλεσμα, σχεδόν κάθε σύμβολο που συνδέεται με αυτό μπορεί να γίνει πιθανός στόχος διαμαρτυρίας. Εκείνο που παρουσιάζει ενδιαφέρον στο κίνημα της αποαποικιοποίησης είναι ότι στόχος του συχνά δεν είναι απλώς ένα συγκεκριμένο άγαλμα, αλλά οποιοδήποτε παλιό μνημείο. Γι’ αυτό, λόγου χάρη, υποστηρικτές του Black Lives Matter έχουν βανδαλίσει αγάλματα που δεν έχουν άμεση σχέση με τη φυλετική καταπίεση. Το «αμάρτημα» αυτών των ιστορικών αντικειμένων είναι ότι συμβολίζουν το παρελθόν.

Η παρόρμηση άρνησης του παρελθόντος συνέβαλε στη μετατροπή του μίσους προς αυτό σε πολιτισμικό πόρο, τον οποίο μπορούν να χρησιμοποιούν κινήματα που δηλώνουν ότι υπήρξαν ιστορικά θύματά του. Ως αποτέλεσμα, η εχθρότητα προς το παρελθόν έχει λάβει μια σχεδόν ιδεολογική μορφή. Του αποδίδεται συχνά η ευθύνη για πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι άνθρωποι. Αυτή η χρήση της ιδέας ενός κακόβουλου παρελθόντος ως όπλου έχει οδηγήσει στο να διεξάγονται οι συγκρούσεις του παρόντος μέσα από το πρίσμα του παρελθόντος. Κινήματα διαμαρτυρίας έχουν στρέψει την οργή τους εναντίον συμβόλων του παρελθόντος, όπως τα αγάλματα και η φήμη ιστορικών προσώπων που ενσαρκώνουν αξίες στις οποίες αντιτίθενται. Το αδήλωτο, και συχνά ασυνείδητο, κίνητρο αυτών των διαμαρτυριών είναι να φέρουν το παρελθόν στα μέτρα του παρόντος!

Σε αντίθεση με τις νεωτερικές στάσεις που εκφράστηκαν κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα, η σημερινή αντίδραση στο παρελθόν δεν καθοδηγείται από μια θετική προσήλωση στην πρόοδο, στραμμένη προς το μέλλον. Κατά καιρούς φαίνεται μάλιστα ότι η σημερινή εξέγερση εναντίον του παρελθόντος επηρεάζεται από παρορμήσεις σαφώς στραμμένες προς τα πίσω. Ωστόσο, η επιδίωξή της να απαλλάξει τον κόσμο από τα σύμβολα και τις αξίες του παρελθόντος υποδηλώνει ότι προσπαθεί να διαμορφώσει μια κουλτούρα του Έτους Μηδέν, στην οποία οι νέες ταυτότητες που δημιουργούνται και κυκλοφορούν είναι εντελώς αποκομμένες από τις αρνητικές επιρροές του παρελθόντος.


Τελικές σκέψεις: Η αναπροσαρμογή του παρελθόντος

Για περισσότερο από έναν αιώνα, ισχυρές σύγχρονες φωνές και ομάδες συμφερόντων επιδιώκουν να αποσυνδέσουν την κοινωνία από το παρελθόν. Σε πολλές περιστάσεις το παρελθόν έχει χαρακτηριστεί άσχετο με το παρόν ή εμπόδιο στην αλλαγή. Κι όμως, παρά την ενέργεια που έχει αφιερωθεί στην εξουδετέρωση της επιρροής του —ιδίως στους νέους—, εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα, ενώ «οι κακές παλιές μέρες» καταγγέλλονται συχνά ως πηγή ολέθριας επιρροής στη σύγχρονη κοινωνία. Παραδόξως, οι αναφορές στο παρελθόν και η απαίτηση να λογαριαστούμε μαζί του έχουν αποκτήσει πρωτοφανή παρουσία στη δημόσια ζωή του δυτικού κόσμου.

Ποτέ, όσο φθάνει η μνήμη των ζώντων, δεν έχει αφιερωθεί τόση ενέργεια στην προσπάθεια αναπροσαρμογής του παρελθόντος, στην αμφισβήτηση και στην κριτική ιστορικών προσώπων και θεσμών.

Υπάρχει μάλιστα μια πολιτισμική τάση να ζητείται εκδίκηση από το παρελθόν για αδικήματα που διαπράχθηκαν πριν από αιώνες.

Κατά καιρούς φαίνεται σαν να έχει εξαφανιστεί το όριο ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν, καθώς τμήματα της κοινωνίας το διασχίζουν χωρίς δυσκολία και επιδιώκουν να λύσουν σημερινά προβλήματα αναπροσαρμόζοντας το παρελθόν.


Η παρόρμηση να εκδικηθούν το παρελθόν σαν να ήταν ζωντανή πραγματικότητα φάνηκε έντονα στις διαμαρτυρίες που συνδέθηκαν με το Black Lives Matter το 2020. Οι διαδηλωτές έθεσαν συνειδητά στο στόχαστρο ιστορικά σύμβολα του δυτικού πολιτισμού, σαν να αποτελούσαν αυτά τα αγάλματα σαφή και άμεσο κίνδυνο για την ευημερία τους. Τα κατήγγειλαν σαν να ήταν ζωντανά πρόσωπα υπεύθυνα για τα πολλά δεινά που έχουν προκληθεί στον κόσμο. Σε πολλές περιπτώσεις, σύμφωνα με δηλώσεις που παρατέθηκαν, διαδηλωτές έλεγαν ότι και μόνο η θέα ενός αγάλματος που τους προκαλούσε αποστροφή απειλούσε την ψυχική τους υγεία. Στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπως σημειώθηκε στο πρώτο κεφάλαιο, πολλοί υποστηρικτές της εκστρατείας Rhodes Must Fall δήλωναν ότι το να περνούν μπροστά από το άγαλμα του Rhodes ήταν τραυματική εμπειρία.³⁴

Ενώ γκρέμιζαν αγάλματα, πολλοί διαδηλωτές ενεργούσαν σαν να κατάφερναν πλήγμα σε ζωντανό άνθρωπο. Αυτή η νοοτροπία της εκδίκησης εκδηλώθηκε κατά την απομάκρυνση του αγάλματος του Edward Colston στο Μπρίστολ, τον Ιούνιο του 2020. Οι διαδηλωτές δεν ενδιαφέρθηκαν απλώς να ρίξουν το μνημείο, αλλά επιδίωξαν και να το ταπεινώσουν. Κύλησαν το άγαλμα ως το λιμάνι και ύστερα το πέταξαν στο νερό. Ήταν σχεδόν σαν να έπνιγαν ένα πτώμα και όχι ένα άγαλμα.³⁵

Το παράδοξο στη σχέση με το παρελθόν —η απόρριψή του και η εμμονική προσκόλληση σε αυτό— είναι κατανοητό, αφού, όσο κι αν προσπαθήσει κανείς, είναι αδύνατον να το καταργήσει και να το αφήσει ολοκληρωτικά πίσω του.

Το παρελθόν δεν είναι ένα φαινόμενο εξωτερικό προς τα άτομα ή την κοινότητα στην οποία ζουν. Τα παιδιά εξανθρωπίζονται και κοινωνικοποιούνται από τη στιγμή που συνειδητοποιούν ότι όσα προηγήθηκαν έχουν σημαντική επίδραση στο ποιοι είναι. Το παρελθόν αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ανθρώπινης συνείδησης, και η στάση της κοινωνίας απέναντί του μεταδίδεται μέσω του τρόπου με τον οποίο προσδίδει νόημα στην εμπειρία.

Παρά τις προσπάθειές τους, όσοι επιχειρούν να ξεκινήσουν από το μηδέν και να ξαναφτιάξουν τον κόσμο σύντομα αντιλαμβάνονται τη ματαιότητα του εγχειρήματός τους. Δεν κατανοούν ότι, καθώς στοχάζονται το παρελθόν και αντιδρούν σε αυτό, στην πραγματικότητα προσδιορίζουν τη θέση τους απέναντί του. Όπως διατύπωσε η Dorothy Ross, «Δεν δημιουργούμε τον κόσμο· τον βρίσκουμε και τον ξαναφτιάχνουμε».³⁶

Σημειώσεις

28 Tönnies (1955 [1887]), p. 263.
29 Friedrich (1972), σ. 33.
30 Riesman, με τους Glazer και Denny (1981 [1950]), σ. xiv.
31 Hobsbawm (2020 [1994]), σ. 327 και 334.
32 Βλ. Coles (1974), σ. 23.
33 https://www.orlandosentinel.com/2002/07/21/orlando-group-hoping-to-pique-concern-for-slavery-reparations/
34 https://www.thetimes.co.uk/article/oxford-is-tying-itself-in-knots-over-racism-85lm7ztq7
35 https://www.spiked-online.com/2020/06/09/why-did-the-protests-over-george-floyd-turn-into-mass-hysteria/
36 Ross (1991), σ. 475.

Η ιδεολογία του Έτους Μηδέν

Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ 20

Συνέχεια από Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026

Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ 20
Να γεμίσουμε το κενό στον καιρό του μηδενισμού

ROBERTO PECCHIOLI

Εκδόσεις IMPRIMERE, 2026

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VIII

ΤΥΧΕΡΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ, ΑΓΟΡΕΣ, ΤΡΟΦΗ, ΦΑΡΜΑΚΑ.
ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΞΑΡΤΗΣΕΙΣ


§ 3 Διατροφικές διαταραχές· εξάρτηση από φάρμακα: οι κατά φαντασίαν υγιείς

Και το φαγητό μπορεί να μετατραπεί σε εξάρτηση. Δεν πρόκειται μόνο για τη λαιμαργία, ένα από τα θανάσιμα αμαρτήματα της θρησκευτικής παράδοσης, σημάδι υλισμού και αδυναμίας αναγνώρισης των φυσιολογικών ορίων στη διατροφή. Σήμερα ονομάζεται βουλιμία, υπερβολική κατανάλωση τροφής, μια κοινωνική ασθένεια που πλήττει κυρίως τους νεότερους, ιδιαίτερα τα κορίτσια στην εφηβεία, όπως και το αντίθετό της, η ανορεξία, η άρνηση της τροφής. Πρόκειται για σοβαρές διατροφικές διαταραχές, που χαρακτηρίζονται από δυσλειτουργική σχέση με την τροφή και διαστρεβλωμένη εικόνα του σώματος. Η νευρική ανορεξία χαρακτηρίζεται από τον εκούσιο περιορισμό της πρόσληψης τροφής, ο οποίος οδηγεί σε προοδευτική απώλεια βάρους. Οι άνθρωποι που πάσχουν από ανορεξία έχουν έντονο φόβο αύξησης του βάρους τους και διαστρεβλωμένη αντίληψη του εαυτού τους. Η νευρική βουλιμία εκδηλώνεται με επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας, ακόμη και τη νύχτα, κατά τα οποία το άτομο καταναλώνει μεγάλες ποσότητες τροφής μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, με την απώλεια αυτοελέγχου που χαρακτηρίζει τις εξαρτήσεις. Τα βουλιμικά επεισόδια ακολουθούνται συχνά από αντισταθμιστικές συμπεριφορές αντίθετης κατεύθυνσης. Η μετάβαση από την ανορεξία στη βουλιμία δεν είναι ασυνήθιστη· σπανιότερη είναι η αντίστροφη.

Οι αιτίες είναι κοινές: εμμονή με το βάρος και τη σωματική διάπλαση· αξιολόγηση του εαυτού με βάση τη σωματική εμφάνιση· κρυφές διατροφικές συμπεριφορές· κοινωνική και οικογενειακή απομόνωση. Οι ψυχολογικοί και κοινωνικοπολιτισμικοί παράγοντες είναι η τελειομανία, με μη ρεαλιστικά πρότυπα και υπερβολική αυτοκριτική· τα αισθήματα ανεπάρκειας και έλλειψης ελέγχου· προηγούμενα τραύματα, όπως κακοποίηση ή μια σημαντική απώλεια· η κοινωνική πίεση αισθητικών προτύπων που δίνουν έμφαση στην ισχνότητα· η επιρροή των μέσων ενημέρωσης, με αναπαραστάσεις ανταγωνιστικών περιβαλλόντων, επαγγελμάτων ή δραστηριοτήτων που αναδεικνύουν τη σωματική εμφάνιση και την επίδοση. [243] Αυτές οι διαταραχές συμπεριφοράς, περισσότερο παρά εξαρτήσεις με τη στενή έννοια, αποτελούν συνέπεια της επιβολής άφταστων προτύπων, επικεντρωμένων αποκλειστικά στο φαίνεσθαι. Οι κυρίαρχοι δεν ενεργούν άμεσα για να προκαλέσουν διατροφικές διαταραχές και να μετατρέψουν την τροφή ή τη νηστεία σε εξάρτηση· η κοινωνία όμως που διαμορφώνουν είναι εκείνη που γεννά στρεβλώσεις, σύγχυση, γνωστικές μεροληψίες, [244] ιδιαίτερα στους νεότερους, και φόβο μήπως δεν συμμορφωθούν με τα πρότυπα και τους σωματικούς ιδεότυπους που προτείνει η κυρίαρχη κουλτούρα, η οποία μεταδίδεται μέσω της διαφήμισης και τώρα μέσω των νέων μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ασθένειες του ναρκισσισμού και του κομφορμισμού.

Η κοινωνία του φαίνεσθαι γέννησε τη λατρεία της «εικόνας». Δεν μετρά πια αυτό που πραγματικά είμαστε, ψυχή, σώμα και πνεύμα, αλλά η εξωτερική εμφάνιση, η παράσταση του εαυτού μας προς τους άλλους. Οι ηθικές και πνευματικές αρετές ξεθωριάζουν, ενώ δίνεται έμφαση στην εμφάνιση, στη μορφή, στην επιτελεστικότητα και στην αποτελεσματικότητα που πρέπει να προβάλλουμε, δηλαδή να προσποιούμαστε.

Μέσα στο κενό της οικογένειας και στη διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής, τα κυριότερα θύματα είναι οι νέοι, στόχοι της τυραννίας του look, της εξωτερικής εμφάνισης που καθορίζεται από τον τρόπο ντυσίματος, χτενίσματος και μακιγιάζ που επιβάλλουν οι μόδες. Επιβαρυντικός παράγοντας είναι η πανταχού παρουσία των κοινωνικών δικτύων, όπου εξαπλώνονται η βιαστική κρίση, ο χλευασμός, η προσωπική επίθεση, που εξαπολύεται συχνά κατά αγέλες, με υπολογισμένη κακοήθεια και λεκτική βία εναντίον όσων δεν συμμορφώνονται με τα κυρίαρχα πρότυπα, όσων δεν είναι όπως όλοι οι άλλοι. Ζούμε τη δικτατορία του σηκωμένου αντίχειρα —«μου αρέσει»— και την ανέκκλητη καταδίκη του κατεβασμένου —«δεν μου αρέσει»— στην αρένα των κοινωνικών δικτύων, η οποία έχει μεταμορφώσει βαθιά τις τελευταίες γενιές, στην κρεατομηχανή όπου πέφτει η μάσκα της ελεύθερης και ανεκτικής κοινωνίας. Για πάρα πολλούς πρόκειται για καταδίκες στον χλευασμό, στον αποκλεισμό, στην κατάθλιψη. Οι συνέπειες αυτής της χαοτικής ψυχικής κατάστασης είναι ποικίλες. Η συχνότερη —που συνδέεται με την κοινωνική δυσφορία της ρευστής, ατομικιστικής, ανταγωνιστικής νεωτερικότητας— είναι η ιατρικοποίηση της ζωής, η εξάρτηση από φάρμακα.

Ευλογημένη να είναι η φαρμακευτική χημεία που επέτρεψε την παραγωγή σκευασμάτων που σώζουν ζωές και ειδικών φαρμάκων ικανών να βοηθήσουν τον οργανισμό να ανακτήσει την υγεία του, να καταπολεμήσει τις ασθένειες, να ανακουφίσει τον πόνο. Ευλογημένη, αλλά όχι μέχρι του σημείου να μετατρέπεται σε εξάρτηση. Αμέτρητοι άνθρωποι, με το παραμικρό πρόβλημα, καταπίνουν χάπια και σταγόνες, κάνουν ενέσεις ουσιών. Ιδιαίτερα παυσίπονα, αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά, υπνωτικά. Η εξάρτηση αρχίζει ήδη από την παιδική ηλικία: στις ΗΠΑ εκατομμύρια παιδιά «ηρεμούν» με το Ritalin, ένα φάρμακο που μειώνει την υπερκινητική συμπεριφορά που χαρακτηρίζει την παιδική ηλικία. Πασίγνωστο και συνταγογραφούμενο σε ολόκληρο τον κόσμο είναι το Prozac, ένα αντικαταθλιπτικό. Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί πραγματική έκρηξη στη χρήση οπιοειδών, τα οποία αρχικά συνταγογραφούνταν ως παυσίπονα και προκαλούν γρήγορα εξάρτηση. Εξίσου συνηθισμένη είναι η χρήση διεγερτικών για τη βελτίωση της απόδοσης μέσα στη θύελλα του ανταγωνισμού.

Η εξάρτηση από φάρμακα χαρακτηρίζεται από την καταναγκαστική ανάγκη λήψης τους, προκειμένου να αποφευχθεί η δυσφορία που προκύπτει από την έλλειψή τους. Αυτή η κατάσταση μεταφράζεται σε απώλεια ελέγχου, κατά την οποία το άτομο δεν μπορεί να διαχειριστεί τη σχέση του με τη χημική ουσία. Πέρα από την κατάχρηση, η εξάρτηση προκαλεί ανοχή, το βιολογικό φαινόμενο κατά το οποίο ο οργανισμός ανταποκρίνεται όλο και λιγότερο στο φάρμακο ύστερα από συνεχή χρήση. Αυτό ωθεί στην αναζήτηση ολοένα μεγαλύτερων δόσεων, έως το craving, τη λαχτάρα, την ακατανίκητη επιθυμία για το φάρμακο. Η σοβαρότερη εξάρτηση είναι εκείνη από τα οπιοειδή, που δρουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Χρησιμοποιούνται για οξείς και χρόνιους πόνους, αλλά η κατάχρηση και η υπερδοσολογία είναι συχνές, με σοβαρά συμπτώματα στέρησης. Και τα κατασταλτικά και τα ηρεμιστικά —βενζοδιαζεπίνες και φάρμακα τύπου Ζ για την αϋπνία— ενέχουν πολύ υψηλό κίνδυνο εξάρτησης και χαρακτηρίζονται από ταχεία ανάπτυξη ανοχής, μερικές φορές ήδη ύστερα από δύο εβδομάδες χρήσης. Η χρόνια χρήση μπορεί να προκαλέσει γνωστική έκπτωση. Χαρακτηριστικό της εξάρτησης από φάρμακα είναι το φαινόμενο rebound —αναπήδησης—: αν διακοπούν απότομα, μπορούν να προκαλέσουν την επανεμφάνιση των αρχικών συμπτωμάτων με μεγαλύτερη ένταση. Μια άλλη κατηγορία φαρμάκων που προκαλούν εξάρτηση είναι οι αμφεταμίνες, οι οποίες χρησιμοποιούνται για την επίτευξη ευφορίας, την ενίσχυση της προσοχής και τη μείωση της αίσθησης κόπωσης. Η κατάχρηση οδηγεί σε άγχος, παράνοια και κρίσεις πανικού. [245]

Η τριετία της πανδημίας διεύρυνε την εξάρτηση από φάρμακα εξαιτίας του φόβου, του περιορισμού των μετακινήσεων, της δραστικής μείωσης των σχέσεων. Βαρύτερες ήταν οι συνέπειες για τα παιδιά και τους εφήβους, που εξαναγκάστηκαν να διακόψουν τη φυσική κοινωνικότητά τους. Η απάντηση ήταν η αύξηση των συνταγογραφήσεων φαρμάκων. Όχι λίγοι, ωθούμενοι από την παράφρονα προπαγάνδα που υπέστησαν, ζήτησαν επιτακτικά το εμβόλιο κατά της Covid-19, μαζί με τις συχνές αναμνηστικές δόσεις. Δεν παίρνουμε θέση για τη γιγαντιαία επιχείρηση εξουσίας και ιδεολογικής κατήχησης που διεξήχθη πάνω στον πληθυσμό· περιοριζόμαστε στην επισήμανση των τεράστιων κερδών που αποκόμισε η Big Pharma, το καρτέλ των πολυεθνικών χημικών και φαρμακευτικών εταιρειών, της εξουσίας που απέκτησε και του τεράστιου βήματος προς την ολοκληρωτική ιατρικοποίηση της ζωής.

Μπορούμε να μιλήσουμε για «παρηγορητική κοινωνία». Το έκανε ο Byung-Chul Han στο έργο του Η κοινωνία χωρίς πόνο. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η πλειονότητα δεν δίστασε να αποδεχτεί βαρείς περιορισμούς της ελευθερίας με αντάλλαγμα την υπόσχεση της επιβίωσης. Η παρηγορητική κοινωνία υπόσχεται να εξορίσει τον πόνο από τη ζωή μας, όχι μόνο τον πόνο που συνδέεται με την ασθένεια αλλά και τον ψυχολογικό πόνο, τον πόνο της ματαίωσης, της κόπωσης, της απογοήτευσης και της κατάθλιψης. Μας διατηρεί σε μια τεχνητή κατάσταση αναισθησίας, μακριά από κινδύνους και συγκρούσεις. Ο κοινωνιολόγος David B. Morris μίλησε για «συνταγματικό δικαίωμα να μην αισθάνεται κανείς πόνο». Πράγματι, «μόνο μια ιδεολογία διαρκούς ευεξίας μπορεί να οδηγήσει στη μαζική χρήση, σε υγιείς ανθρώπους, φαρμάκων που αρχικά χρησιμοποιούνταν στην παρηγορητική ιατρική». [246] Δηλαδή, μας αντιμετωπίζουν ως ασθενείς που δεν το γνωρίζουν ή ως κατά φαντασίαν υγιείς. Τα αναλγητικά που συνταγογραφούνται σε τεράστιες δόσεις εμποδίζουν τη δυσφορία που έχει γίνει πόνος να μετατραπεί σε γλώσσα, σε κοινωνική κριτική. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργώντας μια ακόμη εξάρτηση, το σύστημα αποκτά ανοσία στην κριτική. Η ιατρικοποίηση είναι επίσης μια μορφή πολιτικής αναισθησίας. Η ίδια η ευτυχία γίνεται ένα ζήτημα που πρέπει να επιλυθεί με τη λήψη φαρμάκων. Η παρηγορητική κοινωνία αποπολιτικοποιεί τον πόνο, ιατρικοποιώντας και ιδιωτικοποιώντας τον. Η επιταγή της επίδοσης δημιουργεί ένα εξαντλημένο και ναρκισσιστικό, αγχώδες και μοναχικό υποκείμενο.

Η κόπωσή του έχει μία και μοναδική θεραπεία: τη λήψη προϊόντων που κατευνάζουν το υπαρξιακό άγχος, την υποβαλλόμενη ανάγκη για «όλα κι αμέσως», την απουσία του Άλλου. Αναισθησία σε χάπια.

Μια ανησυχητική περίπτωση αφορά τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας —ADHD, attention deficit hyperactivity disorder—, που ανακαλύφθηκε το 2012 και χαρακτηρίζεται από δυσκολία στη διατήρηση επιλεκτικής προσοχής, υπερβολική δραστηριότητα, δυσκολία στην αυτορρύθμιση της συμπεριφοράς, κινητική υπερδραστηριότητα. Εκείνος που την ανακάλυψε, ο Αμερικανός ψυχίατρος Leon Eisenberg, δήλωσε το 2012 στο γερμανικό εβδομαδιαίο περιοδικό Der Spiegel [247] ότι η πάθηση υπερεκτιμούνταν από τους ψυχιάτρους. Η υποψία είναι ότι συνταγογραφούνται ψυχοφάρμακα χωρίς επαρκή αιτιολόγηση. Προκάλεσαν εξάρτηση; Βλάπτουν την υγεία; Σίγουρα ωφέλησαν τους ισολογισμούς της Big Pharma και τα συμφέροντα των κυρίαρχων. Η ADHD είναι μια πάθηση δύσκολα αποδείξιμη, στην οποία εκδηλώνεται στον μέγιστο βαθμό η εξουσία της ιατρικής τάξης και της φαρμακοβιομηχανίας, η οποία με τη σειρά της ανήκει στα μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια. Επιδιώκουν να μπουκώσουν τον πληθυσμό με ψυχοφάρμακα; Σε μια ιδιωτική συζήτηση, ένας λαμπρός ψυχοθεραπευτής μάς εκμυστηρεύτηκε ότι, αν είχε την εξουσία, θα φρόντιζε να διοχετευτούν ορισμένες ουσίες στα δίκτυα ύδρευσης. Για καλό σκοπό, για να ηρεμήσει ο κόσμος, έλεγε. Δεν θα μας εξέπληττε αν οι σκέψεις του Aldous Huxley, αυθεντικής «φωνής του αφεντικού» πίσω από τη λογοτεχνική όψη, ήταν ήδη πραγματικότητα. «Η διάδοση ναρκωτικών και ψυχοφαρμάκων προφυλάσσει την εξουσία από την πολιτική αναταραχή, μεταβάλλοντας τη χημεία του εγκεφάλου των υποκειμένων, που καθίστανται ικανοποιημένα με τη δουλική τους κατάσταση. Θα κατέφευγε στα ηρεμιστικά για να ησυχάσει τους ταραγμένους, στα διεγερτικά για να ξυπνήσει τον ενθουσιασμό στους αδιάφορους, στα παραισθησιογόνα για να αποσπάσει την προσοχή των φτωχών από τις δυστυχίες τους». [248]

Η ανάλυση των επαγόμενων εξαρτήσεων —που παρουσίασαν εκρηκτική αύξηση κατά τον τελευταίο μισό αιώνα— σκιαγραφεί ολέθρια σενάρια: οι παγκόσμιοι αφέντες έχουν στην ατζέντα τους έναν βαθύ ανθρωπολογικό μετασχηματισμό, μέσα στον οποίο ο άνθρωπος μεταβάλλει όχι μόνο τον εαυτό του αλλά και τη γενική θεώρηση της ύπαρξης, του καλού και του κακού. Οι ανάγκες και οι επιθυμίες του απομονωμένου ατόμου, συναισθηματικά στείρου και χωρίς ταυτότητα, πλασάρονται ως δικαιώματα, ενώ διακηρύσσεται το πρωτείο του συναισθήματος έναντι της λογικής, της παρόρμησης έναντι του στοχασμού. Μόνος και χωρίς στήριξη, ασταθής, εξαιρετικά εύθραυστος και εξαντλημένος, ο homo dependens βιώνει την οδύνη της ύπαρξης, στην οποία απαντά καταφεύγοντας στη μαύρη τρύπα των εξαρτήσεων που του παρέχονται με υψηλό οικονομικό και υπαρξιακό τίμημα από όσους σχεδιάζουν ένα ανθρώπινο είδος βαθιά διαφορετικό από τον homo sapiens sapiens.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IX

Η ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΤΕΧΝΗΤΟΥΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥΣ

Κι όμως, αυτόν τον τύραννο δεν χρειάζεται να τον πολεμήσει κανείς ούτε καν να αμυνθεί απέναντί του. Το ζήτημα δεν είναι να του αποσπάσουμε τίποτε, αλλά μόνο να μην του προσφέρουμε τίποτε.
Etienne de la Boétie


§ 1 Το είπε η επιστήμη

Σημειώσεις:

243 Centro Lilac, Anoressia e bulimia: differenze, sintomi e trattamenti efficaci, Centro Lilac, 2026.
244 Οι γνωστικές μεροληψίες είναι παραπλανητικές στρεβλώσεις στην αξιολόγηση γεγονότων και συμβάντων, βασισμένες στην προκατάληψη ή στην έλλειψη γνώσης, συχνά προϊόντα της κοινωνικής πίεσης.
245 Οι πληροφορίες αντλούνται από: istitutoeuropeodipendenze.it/magazine/articoli-news/dipendenza-da-farmaci-rischi-sintomi-cura.
246 B.C. Han, La società senza dolore, Einaudi, 2020, σ. 7.
247 Der Spiegel (αρ. 6, 6.2.2012, σσ. 122–131), Joerg Blech, Schwermut ohne Scham.
248 A. Huxley, Ritorno al mondo nuovo, Arnoldo Mondadori Editore, 1961.

Πόλεμος και Ειρήνη


Φαίνεται επιτέλους να υπάρχει κάποια ελπίδα για μια εκκαθάριση στον πόλεμο στο Ιράν, χάρη σε μια σειρά από αλληλένδετα γεγονότα που καθιστούν την αποχώρηση του Νετανιάχου από την πρωθυπουργία πιθανή, αν όχι πραγματική. Ο Μπίμπι, μια συντομευμένη εκδοχή ενός εγκληματικού εγκεφάλου, έπρεπε να υπομείνει την αποστασία μιας από τις υπερορθόδοξες ομάδες που τον υποστήριζαν, του United Torah Judaism, και την αραβική ψήφο υπέρ του Eisenkot, ο οποίος τώρα έχει 67 ψήφους έναντι 46 του πρωθυπουργού: ο πρόεδρος αναμένεται να του εμπιστευτεί το έργο του σχηματισμού νέας κυβέρνησης. Και ο φίλος του Τραμπ δεν τα πάει και πολύ καλά, δεδομένου ότι η προεδρική εκστρατεία έχει ήδη ξεκινήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και ξεκίνησε με ένα χτύπημα: ο JD Vance κατηγόρησε δημόσια τον πόλεμο κατά του Ιράν για την ήττα των Ρεπουμπλικανών, αποκηρύσσοντας τον Τραμπ, ο οποίος είναι πλέον πρακτικά ήδη πρώην πρόεδρος. Το σημαντικό είναι να αποτραπεί η ανατροπή του τραπεζιού με κάποια απεγνωσμένη κίνηση της τελευταίας στιγμής από αυτούς τους δύο πρώην προέδρους.

Δεν υπάρχουν ίχνη ελπίδας για την Ουκρανία, ωστόσο, επειδή η αποφασιστικότητα των Βρυξελλών να συνεχίσουν τον πόλεμο έχει ενισχυθεί κάπως από την ήττα του Τραμπ. Και ενώ ο Ζελένσκι εξετάζει το ενδεχόμενο μεταφοράς της πρωτεύουσας στο Λβιβ, δεδομένου ότι το Κίεβο κινδυνεύει να καταστεί μη βιώσιμο χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και θέρμανση, τα τύμπανα από δέρμα γαϊδουριού της φιλοευρωπαϊκής ορχήστρας χτυπούν, και υπάρχει ανανεωμένη αναφορά στο σχέδιο απομόνωσης του ρωσικού θύλακα του Καλίνινγκραντ, παρά το γεγονός ότι έχει ενισχυθεί σταθερά τα τελευταία χρόνια και αποτελεί ένα πεισματάρικο οστό για το ΝΑΤΟ. Όχι μόνο αυτό, αλλά στη Βαυαρία, οι εργαζόμενοι των αυτοκινητοβιομηχανιών που βρίσκονται σε δεινή θέση δεν απολύονται, για να αποφευχθεί μια κοινωνική έκρηξη, αλλά μεταφέρονται στη βιομηχανία όπλων, η οποία έτσι γίνεται και μια βαλβίδα ασφαλείας για τις κυβερνήσεις. Αυτά είναι όνειρα, ή μάλλον, στενόμυαλες ονειροπολήσεις, που επιπλέουν όχι μόνο στις κατευθυντήριες γραμμές του παγκοσμιισμού, αλλά και σε μια βαθιά υποτίμηση της Ρωσίας. Ο Ναπολέων νόμιζε ότι μπορούσε να τους νικήσει σε μια μονομαχία, χωρίς καν να λαμβάνει υπόψη ότι η τεράστια επικράτεια της Ρωσίας προσέφερε άφθονο περιθώριο για τακτικές καμένης γης. Και είχε το θράσος να γράψει στον Τσάρο παραπονούμενος ότι ο στρατάρχης Κουτούζοφ δεν είχε πέσει στην παγίδα του.

Αλλά και ο Χίτλερ υποτίμησε την ίδια εκτίμηση: σύμφωνα με τα σχέδια που είχε καταρτίσει η Ανώτερη Διοίκηση της Βέρμαχτ, θα ήταν δυνατό να καταστραφεί ο στρατός της Σοβιετικής Ένωσης τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, αιχμαλωτίζοντας τις 170 κακώς οπλισμένες και ακόμη χειρότερα διοικούμενες ρωσικές μεραρχίες δυτικά των ποταμών Ντβίνα και Ντνπερ. Αυτό ήταν επιτακτικό επειδή η διοικητική μέριμνα του γερμανικού στρατού, παρά την προσεκτική προετοιμασία και τη διαίρεση των μεταγωγικών σε δύο τμήματα, δεν θα μπορούσε να υποστηρίξει έναν τόσο μεγάλο αριθμό μαχητικών στρατευμάτων σε τόσο μεγάλες αποστάσεις. Οι μελέτες ουσιαστικά έλεγαν ότι εάν ο Κόκκινος Στρατός δεν μπορούσε να καταστραφεί τους πρώτους μήνες, η σύγκρουση θα εισερχόταν σε μια φάση φθοράς που ήταν «πέρα από τις δυνατότητες του γερμανικού στρατού ». Σημαντικό είναι ότι τα σχέδια της Βέρμαχτ δεν επεκτάθηκαν πέρα ​​από τον Σεπτέμβριο, δηλαδή πέρα ​​από τρεισήμισι μήνες σύγκρουσης υψηλής έντασης (η εισβολή ξεκίνησε στις 22 Ιουνίου 1941). Αλλά η εξόντωση του Κόκκινου Στρατού δεν υλοποιήθηκε: ναι, εκατομμύρια αιχμαλώτοι συνελήφθησαν, αλλά ο ρωσικός στρατός εμπλουτίστηκε με νέους νεοσύλλεκτους, τα πολεμικά υλικά ήταν κάθε άλλο παρά στοιχειώδη όπως είχε υποτεθεί στο Βερολίνο, τα άρματα μάχης ήταν λιγότερο εξελιγμένα από τα γερμανικά, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις, αναφέρομαι στα βαριά, ήταν ακόμη και ανώτερα, η αεροπορία αποδείχθηκε ισχυρότερη από ό,τι είχε υποτεθεί, και η ρωσική πολεμική παραγωγή γρήγορα ισοφάρισε και ξεπέρασε αυτή της Γερμανίας, όντας σε θέση να έχει όλα τα απαραίτητα υλικά χωρίς να χρειάζεται να τα εισάγει. Επιπλέον, ορισμένοι κρίσιμοι παράγοντες δεν είχαν ληφθεί υπόψη, για παράδειγμα το γεγονός ότι η σκόνη του δρόμου κατέστρεψε τους κινητήρες και τα κιβώτια ταχυτήτων των άρμάτων μάχης, τα οποία δεν είχαν σχεδιαστεί για τέτοια περιβάλλοντα, και ως εκ τούτου έπρεπε να αντικαθίστανται συνεχώς, αφαιρώντας ένα σημαντικό ποσοστό αρμάτων μάχης από τις τεθωρακισμένες μεραρχίες.

Επιπλέον, εκτιμήθηκε ότι μόνο με την κατάσχεση των ρωσικών (και ιδιαίτερα των ουκρανικών) γεωργικών πόρων θα μπορούσε η Γερμανία να αποκτήσει σιτηρά και κρέας για να θρέψει τους κατοίκους της: τα εδάφη που κατελήφθησαν κατά το πρώτο έτος της σύγκρουσης ήταν όλα εισαγωγείς τροφίμων και μόνο η Ρωσία μπορούσε να εξάγει ένα πλεόνασμα, δεδομένου ότι η εγχώρια γεωργική παραγωγή εξαρτιόταν από το γεγονός ότι πολλοί αγρότες και χωρικοί είχαν κληθεί να καταταγούν στις ένοπλες δυνάμεις. Επιπλέον, η Γερμανία θα έπρεπε να οικειοποιηθεί τα ορυχεία μαγγανίου (απαραίτητα για όπλα και μη διαθέσιμα αλλού λόγω του βρετανικού ναυτικού αποκλεισμού) και τα πετρελαιοπηγεία του Καυκάσου. Με λίγα λόγια, κάτι παρόμοιο συνέβη με αυτό που συμβαίνει σήμερα με την ενέργεια. Τον Δεκέμβριο του 1941, μετά από μια επίσκεψη Γερμανών βιομηχάνων στις κατεχόμενες ζώνες, ήταν σαφές σε όλους ότι «αυτός ο πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί με στρατιωτικά μέσα» και ένας από τους άνδρες της Vereinigte Stahlwerke, της ένωσης βιομηχάνων χάλυβα, ο Walter Rohland, εξέφρασε αυτή την εκτίμηση στον ίδιο τον Φύρερ. Και ο Χίτλερ απάντησε: «Αλλά τότε πώς μπορώ να τερματίσω αυτόν τον πόλεμο;»

Θα ήταν καλό αν οι άνθρωποι στις Βρυξέλλες γνώριζαν λίγα πράγματα για αυτή την άγνωστη ιστορία και άρχιζαν να σκέφτονται πώς να την τερματίσουν, όχι πώς να τη συνεχίσουν.

Πόλεμος, Προδοσία και ο Θάνατος τής Πρωτοπόρου Αμερικής

Constantin von Hoffmeister - 05/11/2026

Πόλεμος, Προδοσία και ο Θάνατος της Ρεκόρ Ισχύος της Αμερικής


Πηγή: Euro-synergies

Η Χρυσή Εποχή που Δεν Ήρθε Ποτέ: Η Κατάρρευση των Ρεπουμπλικανών του Τραμπ

Ο αμερικανικός λαός εξέδωσε την ετυμηγορία του, και είναι συντριπτική. Στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, οι Ρεπουμπλικάνοι συντρίφθηκαν, χάνοντας τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας, ενώ η χρυσή εποχή που υποσχέθηκε ο Ντόναλντ Τραμπ κατέρρευσε σε πολιτική ταπείνωση. Ο Τραμπ ουσιαστικά ικέτευσε τους Ρεπουμπλικάνους ψηφοφόρους να ενεργήσουν σαν το όνομά του να ήταν στο ψηφοδέλτιο. Ακολούθησαν τη συμβουλή του και ψήφισαν ανάλογα. Το αποτέλεσμα ήταν μια εθνική απόρριψη μιας κυβέρνησης που είχε υποσχεθεί να αποκαταστήσει την Αμερική στο μεγαλείο της, αλλά η οποία ανέστηνε το ίδιο το κατεστημένο που υποτίθεται ότι θα κατέστρεφε. Δύο χρόνια μετά την θριαμβευτική επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ έσυρε το κόμμα του στην άβυσσο. Οι Δημοκρατικοί δεν κέρδισαν επειδή προσέφεραν μια υπέροχη εναλλακτική λύση. Κέρδισαν επειδή εκατομμύρια Αμερικανοί είχαν κουραστεί να εξαπατώνται.

Στην καρδιά αυτής της καταστροφής βρίσκεται ο μάταιος πόλεμος του Τραμπ εναντίον του Ιράν, μια σύγκρουση που υπαγορεύεται από τα ισραηλινά συμφέροντα και υποστηρίζεται ένθερμα από σιωνιστές παρεμβατιστές που έχουν ανακτήσει επιρροή στην Ουάσιγκτον. Ο Τραμπ υποσχέθηκε να κρατήσει την Αμερική μακριά από ξένους πολέμους. Αντ' αυτού, επέτρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες να βυθιστούν σε μια νέα καταστροφή στη Μέση Ανατολή, θυσιάζοντας την αμερικανική ευημερία στις γεωπολιτικές φιλοδοξίες του Μπέντζαμιν Νετανιάχου.

Οι συνέπειες έγιναν αισθητές πολύ πέρα ​​από το πεδίο της μάχης. Οι τιμές της βενζίνης και του ντίζελ εκτοξεύτηκαν, το κόστος των μεταφορών εκτοξεύτηκε στα ύψη και οι απλοί Αμερικανοί βρέθηκαν να πληρώνουν για έναν πόλεμο που ούτε ήθελαν ούτε χρειάζονταν. Δρόμοι, αγρότες, βιομηχανικοί εργαζόμενοι και οικογένειες αναγκάστηκαν να χρηματοδοτήσουν μια νέα επιχείρηση από το κατεστημένο της εξωτερικής πολιτικής. Ο πρόεδρος που υποσχέθηκε να προχωρήσει την Αμερική είχε για άλλη μια φορά θέσει τα ξένα συμφέροντα πάνω από αυτά του ίδιου του λαού του. Οι οικονομικές συνέπειες ήταν ιδιαίτερα καταστροφικές επειδή ο Τραμπ είχε χτίσει την πολιτική του επιστροφή σε μια απλή υπόσχεση: όλα θα γίνονταν φθηνότερα. Το φυσικό αέριο, τα τρόφιμα, η στέγαση, το ηλεκτρικό ρεύμα και οι βασικές ανάγκες υποτίθεται ότι ήταν ξανά προσιτά. Αντ' αυτού, ο Αμερικανός καταναλωτής βρέθηκε αντιμέτωπος με το αυξανόμενο κόστος, την οικονομική αβεβαιότητα και το θέαμα ενός προέδρου που ασπαζόταν τις πράξεις του, ενώ οι απλές οικογένειες αγωνίζονταν να τα βγάλουν πέρα.

Ο πόλεμος κατά του Ιράν επιδείνωσε την ενεργειακή κρίση, ενώ οι δασμοί και τα οικονομικά πειράματα της Ουάσιγκτον πρόσθεσαν περαιτέρω πίεση. Οι Ρεπουμπλικάνοι ηγέτες περίμεναν ότι οι ψηφοφόροι θα χειροκροτούσαν πατριωτικά συνθήματα ενώ θα πλήρωναν περισσότερα στο βενζινάδικο. Αλλά τα συνθήματα δεν γεμίζουν μια δεξαμενή και οι συζητήσεις για το μεγαλείο της Αμερικής δεν πληρώνουν για ψώνια στο σούπερ μάρκετ. Οι Αμερικανοί εργάτες που επανέφεραν τον Τραμπ στην εξουσία ανακάλυψαν ότι η χρυσή εποχή υπάρχει κυρίως στις προεδρικές ομιλίες. Η προδοσία εξαπλώθηκε στη μετανάστευση. Ο Τραμπ είχε υποσχεθεί μαζικές απελάσεις, την αποκατάσταση της κυριαρχίας των συνόρων και μια αποφασιστική ρήξη με τις μεταναστευτικές πολιτικές των προκατόχων του. Ωστόσο, η τεράστια εκστρατεία απελάσεων που περίμεναν οι υποστηρικτές του δεν υλοποιήθηκε ποτέ στην υποσχεμένη κλίμακα. Υπήρξαν επιχειρήσεις ασφαλείας, συγκρούσεις και ατελείωτες δηλώσεις «σταθερότητας», αλλά τίποτα δεν έμοιαζε με τον ολοκληρωμένο μετασχηματισμό που ανακοινώθηκε κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας. Η κυβέρνηση προτίμησε θεαματικές ανακοινώσεις και προσεκτικά σκηνοθετημένες επιδείξεις εξουσίας από το δύσκολο έργο της ριζικής αναδιάρθρωσης του μεταναστευτικού συστήματος. Για άλλη μια φορά, το χάσμα μεταξύ της ρητορικής του Τραμπ και των αποτελεσμάτων του έγινε αδύνατο να κρυφτεί. Εκατομμύρια είχαν ψηφίσει για μια εθνική αναγέννηση, όχι για μια νέα θεατρική παραγωγή που αναπαρήγαγε τα ίδια προβλήματα κάτω από ένα νέο σύνολο συνθημάτων.


Η Αμερική δεν συμμετείχε στη μεγάλη και μανιώδη βιομηχανική αναγέννηση που είχε υποσχεθεί ο Τραμπ. Πού ήταν τα όμορφα νέα εργοστάσια, οι ανακατασκευασμένες γέφυρες, οι μετασχηματισμένοι σιδηρόδρομοι και οι βιομηχανικές πόλεις που αναγεννήθηκαν μετά από δεκαετίες παραμέλησης; Πού ήταν το πρόγραμμα οικοδόμησης έθνους που θα είχε καταδείξει μια πραγματική ρήξη με τις άτονες οικονομικές πολιτικές του παρελθόντος; Όποιες επενδύσεις και μεμονωμένα έργα κι αν είχε επωφεληθεί η κυβέρνηση, κανένας ολοκληρωμένος μετασχηματισμός υποδομών δεν έχει φτάσει την ιστορική μεγαλοπρέπεια του Τραμπ. Η Αμερική ως έθνος έχει κατακλυστεί από την παρακμή των πόλεων και των κοινοτήτων της, την ερείπωση των δημόσιων εγκαταστάσεών της και τις διαρκείς συνέπειες της αποβιομηχάνισης. Αντί να κατευθύνει τους εγχώριους πόρους προς την ανοικοδόμηση, η Ουάσιγκτον επέστρεψε στις συνήθεις προτεραιότητές της: στρατιωτική ισχύ, γεωπολιτική αντιπαράθεση και τις απαιτήσεις ισχυρών οικονομικών συμφερόντων. Στην Αμερική είχε υποσχεθεί μια αναγέννηση. Δικαιούταν μια νέα επιχείρηση για τη διατήρηση του ιμπεριαλισμού. Ίσως η μεγαλύτερη απάτη ήταν η υποτιθέμενη εξέγερση του Τραμπ ενάντια στο νεοσυντηρητικό κατεστημένο. Για χρόνια, οι υποστηρικτές της MAGA κατήγγειλαν τους αρχιτέκτονες των καταστροφικών παρεμβάσεων της Αμερικής στο εξωτερικό, τη μόνιμη γραφειοκρατία της Ουάσιγκτον και την πολιτική τάξη που αντιμετώπιζε το αμερικανικό έθνος ως όργανο παγκόσμιας κυριαρχίας. Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι ενσαρκώνει την καταστροφή αυτού του συστήματος. Ωστόσο, η δεύτερη κυβέρνησή του έχει υιοθετήσει ολοένα και περισσότερο τις ίδιες προτεραιότητες. Η γλώσσα έχει αλλάξει, οι άνθρωποι έχουν αλλάξει και τα πατριωτικά στολίδια έχουν γίνει πιο υπερβολικά, αλλά το υποκείμενο θέμα έχει παραμείνει οδυνηρά οικείο: στρατιωτικές επεμβάσεις στο εξωτερικό, άνευ όρων υποστήριξη στο Ισραήλ, αντιπαράθεση με κυρίαρχες δυνάμεις όπως η Ρωσία και η Κίνα και υποταγή της εγχώριας ευημερίας σε στρατηγικές φιλοδοξίες στο εξωτερικό. Η υποσχεμένη επανάσταση έχει καταλήξει στις ίδιες νεοσυντηρητικές ανοησίες, που τώρα πωλούνται με την ετικέτα «Πρώτα η Αμερική». Το κίνημα που υποσχέθηκε να ανατρέψει το κατεστημένο έχει γίνει η τελευταία του μεταμφίεση.

Η ήττα των Ρεπουμπλικανών αποκαλύπτει επίσης την αδυναμία ενός πολιτικού κινήματος που οργανώθηκε γύρω από την προσωπικότητα ενός μόνο ανθρώπου και όχι από ένα συνεκτικό πρόγραμμα εθνικής ανανέωσης. Ο Τραμπ απαίτησε πίστη, απέρριψε την κριτική και αντιμετώπισε οποιαδήποτε διαφωνία εντός του κινήματός του ως προδοσία. Αλλά η προσωπική πίστη δεν μπορεί να αντισταθμίσει την πολιτική αποτυχία. Οι υποστηρικτές του αναμενόταν να δικαιολογήσουν κάθε αθετημένη υπόσχεση με το σκεπτικό ότι η άλλη επιλογή ήταν υποτίθεται χειρότερη. Αυτό το επιχείρημα έχει χάσει κάθε αποτελεσματικότητα. Ψηφίζοντας κατά των Ρεπουμπλικανών, οι Αμερικανοί δεν εντάχθηκαν απαραίτητα στο Δημοκρατικό κατεστημένο, του οποίου το ιστορικό παγκοσμιοποίησης, παρεμβατισμού και οικονομικής κακοδιαχείρισης παραμένει εξίσου καταστροφικό. Πολλοί απλώς αρνήθηκαν να ανταμείψουν έναν πρόεδρο που είχε προδώσει τις προσδοκίες που τον έφεραν στην εξουσία. Οι ενδιάμεσες εκλογές απέδειξαν ότι μια λαϊκιστική εξέγερση δεν μπορεί να επιβιώσει επ' αόριστον μέσα από τη νοσταλγία, το πολιτικό θέατρο και την επανάληψη των αθετημένων υποσχέσεων.

Η κατάρρευση των Ρεπουμπλικανών σηματοδοτεί κάτι πιο σημαντικό από μια νέα αλλαγή στην πλειοψηφία του Κογκρέσου. Αντιπροσωπεύει την καταστροφή μιας πολιτικής ψευδαίσθησης που είχε γοητεύσει εκατομμύρια Αμερικανούς και είχε εμπνεύσει εθνικιστικά κινήματα σε όλο τον δυτικό κόσμο.


Ο Τραμπ υποσχέθηκε ειρήνη και έφερε πόλεμο. Υποσχέθηκε ευημερία και έφερε αυξήσεις τιμών. Υποσχέθηκε μαζικές απελάσεις και δεν κατάφερε να πραγματοποιήσει τον μετασχηματισμό που περίμεναν οι υποστηρικτές του. Υποσχέθηκε βιομηχανική αναγέννηση και δεν πρότεινε καμία σημαντική εθνική ανασυγκρότηση. Πάνω απ 'όλα, υποσχέθηκε να νικήσει το νεοσυντηρητικό κατεστημένο και τελικά υιοθέτησε το πρόγραμμά του.

Η τραγωδία είναι ότι οι Δημοκρατικοί, ωφελημένοι από αυτή την θεαματική αποτυχία, αντιπροσωπεύουν σε μεγάλο βαθμό την ίδια παρακμάζουσα πολιτική τάξη. Η Αμερική βρίσκεται τώρα παγιδευμένη ανάμεσα σε δύο κόμματα που αντιτίθενται στον λόγο τους, διατηρώντας παράλληλα τις βασικές δομές της ιμπεριαλιστικής εξουσίας. Η χρυσή εποχή δεν έφτασε ποτέ. Ο αμερικανικός λαός είχε λάβει μια επανάσταση. Έλαβε μια νέα κυβέρνηση παρόμοια με αυτή του παλιού καθεστώτος. Το μεγαλύτερο πολιτικό επίτευγμα του Τραμπ μπορεί τελικά να ήταν η καταστροφή του κινήματος που νόμιζε ότι τον έσωζε.

H πνευματική σωματικότης (2) - Friedrich Christoph Oetinger

   Συνέχεια από:Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026

 Friedrich Christoph Oetinger 

 Και η πνευματική σωματικότης.
3. Βιβλικός ρεαλισμός.   
 Διαφωτιστική είναι όμως και η γενεαλογία τής σκέψης τού Oetinger η οποία περιλαμβάνει-περιληπτικά-την προσωκρατική φιλοσοφία και την Γραφή, την Kabbalah και τον Μπαίμε, την πρώτη πατριστική, δεμένη ακόμη στην προ-Κωσταντίνειο αποστολική κοινότητα και στην κεντρικότητα τής Θεολογίας του Σώματος και η αλχημεία, ο μυστικισμός, ιδιαιτέρως οι καθαροί, ένας κάποιος υλισμός θεραπευτικός και ο βιβλικός ρεαλισμός του Bengef, ο οραματικός προφητισμός τού Σβέντενμποργκ και άλλα πολλά ακόμη! Πρόκειται για έναν στοχαστικό εκλεκτισμό ακατανόητο σχεδόν για τους συγχρόνους του, αλλά τον οποίο θεωρεί απαραίτητο για όποιον προσπαθεί έναν πανσοφισμό, έξω απο τον απονευρωμένο εσωτερισμό τών καθαρών στην αφηρημένη και συστηματοποιημένη λογικο-απαγωγική όπως επίσης και στις λεπτότητες τών εμπειριών πέρα απο το κοινό αίσθημα και απο την κοινή ζωή.
          Είναι μία έρευνα τής "βεβαιότητος" (συνειδήσεως) βασισμένης σε μία εμπειρική διατύπωση που βρίσκεται κατ'αρχάς στον Παύλο-πρός Θεσ. Ι, πάντα δέ δοκιμάζετε, το καλόν κατέχετε-πρίν γίνει όμως η διατύπωση-οδηγός τού αντιδογματικού εκλεκτισμού ανάμεσα στην Μεταρρύθμιση και τον Διαφωτισμό. Μία διατύπωση η οποία δέν αποκλείει την αξιολόγηση τών δικών μας και των άλλων πνευματικών βιογραφικών, αλλά μόνον στο μέτρο κατά το οποίο αυτά χρειάζονται για να γίνει κατανοητή ποιά ακριβώς σωματικότης αντιστοιχεί στο βασίλειο του Θεού (υπολογίζοντας το "γράμμα" της Αποκαλύψεως) και η οποία βρίσκεται σήμερα εν δυνάμει! Εάν ολόκληρος ο γήϊνος κόσμος είναι μία εικόνα τού κόσμου τών πνευμάτων" τόσο περισσότερο θα είναι όμως-εξαιρώντας μία Θεοδικία σαν μία εξαιρετική επέμβαση, κάτι που θα επέφερε και προϋποθέτει ένα κενό ανάμεσα στον Θεό και στον κόσμο), στην εποχή τού χρυσού, η οποία θα προηγηθεί τής Κρίσεως και η οποία, όπως ισχύει ήδη στην παράδοση τού Παράκελσου, ταυτίζεται με την αλχημικο-μεσσιανική φιγούρα ενός τεχνίτη Ηλία, ο οποίος καλείται να ανανεώσει όλες τις γνώσεις. Ένας Χιλιασμός βιβλικά νομιμοποιημένος, τού οποίου ο κριτικο-ουτοπικός χαρακτήρας επιβάλλεται εύκολα με μία έννοια εξ ορισμού κριτικής τού Status quo όπως είναι η έννοια της ζωής και απο την βεβαιότητα ότι θα πραγματοποιηθεί οπωσδήποτε στον γήϊνο κόσμο η τοσο αναμενόμενη με περισσή αγωνία εποχή της ειρήνης, της επιστημονικής και οντολογικής τελειότητος.
          Παρά το γεγονός ότι αναφέρεται σε διάφορες πηγές, το δόγμα της πνευματικής σωματικότητος αποτελεί στον Oetinger πάνω απ'όλα την αντίδραση στην Θεολογική είσοδο τουWolf, στην τυπική και μηχανική εννοιολόγηση της φιλοσοφίας  τής εποχής του, την οποία υπολόγιζε σαν πολύ λιγότερο ρεαλιστική απο εκείνη των αποστόλων και των προφητών και τυφλή γενικώς απέναντι στο γεγονός τής Γραφής, η οποία προσφέρει έννοιες πολύ σωματικές  καθορισμένες καί ακριβέστατες, ενώ οι σημερινοί φιλόσοφοι, ποταπώς, τις καθιστούν ασώματες! Αλλά την μεγάλη ώθηση αυτής τής θεωρίας την έδωσε η συνάντηση με τον Μπαίμε, στην οποία μυήθηκε πολύ νωρίς (1725) σαν την Ορθή Θεολογία απο διάφορους Καμπαλιστές και εκστασιακούς. Οι συνέπειες υπήρξαν τεράστιες: μετά απο ένα πρώτο διάστημα το οποίο σημαδεύτηκε απο την προκατάληψη πρός ο,τιδήποτε φαινόταν βάρβαρο, ο Oetinger εγκαταλείπει τον προμορφισμό στο όνομα μίας πιο επικίνδυνης μεταφυσικής "βουλησιαρχίας" τύπου Μπαίμε, στην οποία δέν είναι ξένα ούτε ο ενδοθεϊκός δυναμισμός, ούτε-και για μας πολύ πιό σημαντικό -η αξιοποίηση των σωματικών συνεπειών της Θεοφανούς βουλήσεως (θελήσεως). Μία αξιολόγηση που ισχύει και σαν το βασικό κλειδί ερμηνείας "καθότι στον Χριστό η Θεότης κατοικεί με σωματικό τρόπο, ο Θεός θέλει όλο αυτό που είναι πνευματικό να υφίσταται στο σωματικό, και πάνω σ'αυτή την βάση χρειάζεται να εξηγήσουμε τις μεγαλύτερες ιδέες της Π. και της Κ.Δ". Ακριβώς επειδή η σωματικότης δέν είναι "κάτι αταίριαστο" στον Θεό, αντιθέτως είναι η πιό υψηλή ιδιότητα, το "γράμμα", καθότι η σωματικότης τής Γραφής  δέν μπορεί με την σειρά του να είναι μία παραπλανητική εκδοχή του πνεύματος.Ερμηνευτικά και οντολογικά οργανική, καθαρή και σωματική, η Γραφή θα απέκλειε λοιπόν κάθε σχίσμα (αριστοτελικό) ανάμεσα στην μορφή και την ύλη, καί είναι ο λόγος για τον οποίο είναι σωστό να την διαβάζουμε βασισμένοι στο νόημα (ακόμη και κάτω απο το υλικό-φυσιολογικό προφίλ) και τις αποδείξεις που υποχρεωτικώς συνεπάγεται απωθώντας έτσι απο το ένα μέρος την ιστορικο-κριτική μέθοδο της Θεολογίας του Διαφωτισμού και απο το άλλο την Ιερογλυφική ερμηνεία (δηλαδή την ενθουσιαστική-εικονική) του Σβέντενμποργκ. Τον σοβαρό επιστήμονα και τον ειλικρινή οραματιστή του οποίου τα δόγματα θα'πρεπε να ελευθερωθούν απο τις διακοσμητικές σκουριές και πάνω απ'όλα απο την τυφλότητα πρός το υλιστικό πνεύμα της Γραφής. Πιό μηχανικός παρά χημικός, ο Σβέντενποργκ τείνει να θέτει σε αμφιβολία τα σταθερά όντα τής πόλης του Θεού και να το εξηγεί μ'έναν καθαρά μεταφορικό τρόπο, καθιστώντας έτσι μπερδεμένη την ξεκάθαρη σημασία των λόγων τού Θεού. Πρέπει όμως να ελπίσουμε ότι θα αντισταθμιστούν αυτά τα λάθη με άλλον τρόπο, δεδομένου ότι δέν γνωρίζουμε εάν είναι δυνατόν να συμπεριληφθεί σ'αυτές τις οραματικές επιδόσεις η ακριβής μέθοδος ερμηνείας της λέξης κατά το γράμμα!
          Λόγω του υλοφοβικού αλληγορισμού του ο Σβέντενμποργκ θα κατέληγε να προσφέρει βοήθεια στον τρελλό ιδεαλισμό ο οποίος βαδίζει εναντίον τής αλήθειας των ουσιών όπως φιγουράρουν με προφανή τρόπο στην Αγία Γραφή και μόνον η Θεία οργή είναι σε θέση να μετακινήσει αυτό το κολασμένο εμπόδιο. Η αλήθεια του Ιησού Χριστού, αντί να ανυψωθεί γίνεται σαν κάθε άλλο σωματικό πράγμα, πρέπει να προσφερθεί, ξεκινώντας απο τον Θεό, στο εξωτερικό, χάρη στον Λόγο που έγινε σάρκα! 
Ο Σβέντενμποργκ ήταν ένας απο εκείνους τους σοφούς οι οποίοι "διαθέτουν μία μεταφυσική πολύ αφηρημένη και εστιάζουν τα σαλιγγάρια μέχρι του σημείου να μήν μένει πιά τίποτα, πεπεισμένοι ότι μπορούν να παρακάμψουν τον καθαρό λόγο, τον οποίο μειώνουν σε ένα απλό τσόφλι του καρπού, δηλαδή σε ιδιαίτερες αρετές και πάντως σε ακροάσεις και οράμαατα που δέν είναι δυνατόν να επαληθευθούν. Και όμως ο "σπόρος", δέν είναι κάτι "απλό", όπως απαιτούν οι μαθηματικοί, καθότι αποδεικνύεται σύνθετο απο 1) ένα χονδροϊδές σώμα το οποίο είναι το γήϊνο όχημα, απο 2) μία σπερματική αρχή η οποία σαν ένας ατμός νερού πεθαίνει και γεννιέται στην σπορά και τέλος, 3) απο το στήριγμα του πνεύματος ή απο το λεπτό έλαιο το οποίο στην απόσταξη ξαναδημιουργεί με ρευστότητα μέν αλλά με μεγάλη ακρίβεια την μορφή τής καταγωγής του σώματος στο οποίό περιείχετο! Με άλλους όρους, εάν το περιτύλιγμα φθίνει και η σπερματική αρχή μπορεί να χαθεί σε ένα μεγάλο μέρος, η εικόνα η οποία καθοδηγεί το σημείωμα, το σφράγισμα, παραμένει. Γι'αυτό το  νόημα του γράμματος και η εσωτερική σημασία δέν μπορούν παρά να είναι άλλο τόσο ίσα μεταξύ τους όσο είναι το λάδι μου τού μελισσόχορτου και το φυτό. Η αρχή η αλχημικο-εσχατολογική-παλιγγενέσεως τής "αναστάσεως της μορφής" μεταναστεύει εδώ στο ερμηνευτικό επίπεδο, διαγράφοντας την ύπαρξη μίας σωματικότητος λεπτής, αόρατης, εσωτερικής στην σωματικότητα τής λέξης (και του πράγματος) αλλά άγνωστης, μαζί με την αρχιερωσύνη του Χριστού η οποία εγγυάται στο Θεολογικό-αλχημικό επίπεδο την επεξήγηση και την επανενεργοποίηση απο τον αλληγορισμό και την υλοφοβία του Σβέντενμποργκ. Ο οποίος δέχεται την κριτική αυτή  όχι επειδή ξανάδωσε πραγματικότητα στις φιγούρες του κόσμου των πνευμάτων, μιάς και "η πνευματική ουσία" πρέπει να ενδυθεί μία βασική σωματικότητα και κάθε πράγμα είναι υποχρεωμένο να διαθέτει μία φιγούρα, όπως πρέπει να την έχει και στο επέκεινα, αλλά ο Σβέντενμποργκ παρουσιάζεται στα μάτια του Oetinger,στην ώριμη ηλικία του, ένα παράδειγμα ενάντιο στον Μπαίμε, ενός πνευματισμού που φεύγει απο τον κόσμο.
          Εξηγεί πολύ καλύτερα τον οντολογικό χαρακτήρα και τον ερμηνευτικό-επιστημονικό τής πνευματικής σωματικότητος το γεγονός ότι τα ίχνη του είναι προσβάσιμα σε όποιον διαθέτει την Κεντρική-Γνώση, αλλά πάνω απ'όλα δέν μπορούν νά υπερβούν τον ατελή βαθμό της γνώσεως που μας επιτρέπεται απο τον Θεία οικονομία. Συμπεραίνεται ότι πρόκειται για μία κατάσταση πρό ή έξτρα δυαλιστική, ενότητος αντιστοίχως πνεύματος και σώματος και διάνοιας και αισθήσεως, η οποία προοδεύει-το πνεύμα γίνεται σώμα και το σώμα γίνεται πνεύμα-στον Χριστό και στην συνέχεια σ'ολόκληρη την πραγματικότητα!

Συνεχίζεται

Ο ΠΟΘΟΣ ΤΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΆΚΗ ΝΆ ΚΆΝΕΙ ΤΉΝ ΎΛΗ ΠΝΕΎΜΑ. ΕΙΝΑΙ Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΣΑΝ ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΕΙΣΗΓΑΓΑΝ ΟΙ ΡΩΣΟΙ, Ο ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ, Ο ΑΓΟΥΡΙΔΗΣ, Ο ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ ΚΑΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ Ο ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ.
ΚΑΜΠΑΛΑ ΜΑΣ ΠΑΝ ΣΤΗΝ ΚΟΛΑΣΗ. ΚΑΜΠΑΛΑ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΚΥΝΑΜΕ.

Οι μυστικιστικές πηγές της γερμανικής ρομαντικής φιλοσοφίας 3

Συνέχεια από Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026

Οι μυστικιστικές πηγές της γερμανικής ρομαντικής φιλοσοφίας 3
Του Ernst Benz, Pickwick Publications 1983

Franz Von Baader.

Κεφάλαιο Πρώτο

Η ΕΠΑΝΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΥ (συνέχεια)

......Είναι προφανές ότι ο Hegel ανακάλυψε τη βάση για την ιδεαλιστική του ερμηνεία της πραγματικότητας στους στοχασμούς του Meister Eckhart, στους οποίους τον εισήγαγε ο φίλος του, ο Baader.....

3. 

Με παρόμοιο τρόπο, οι ιδεαλιστές φιλόσοφοι ανακάλυψαν και υιοθέτησαν το έργο του Emmanuel Swedenborg, του Σουηδού επιστήμονα και οραματιστή. Το έργο του Swedenborg συνδεόταν στενά με το έργο του Jacob Boehme και του Saint-Martin, τόσο μέσα στη θεοσοφική παράδοση του γερμανικού πιετισμού όσο και μέσα στην παράδοση του χριστιανικού τεκτονισμού στη Γερμανία και στη Ρωσία. Η οραματική θεολογία του Swedenborg εισήχθη στη Γερμανία κατά το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα από τον θεμελιωτή της γερμανικής θεοσοφίας, τον οποίο μόλις αναφέραμε ως τον κυριότερο διαδοτή των ιδεών του Jacob Boehme στους πιετιστικούς κύκλους της Βυρτεμβέργης, τον Friedrich Christoph Oetinger. Ο Oetinger αλληλογραφούσε με τον Swedenborg, μετέφρασε πρώτος ορισμένα έργα του από τα λατινικά στα γερμανικά και συνέβαλε σημαντικά με τα γραπτά του στη διάλυση της υποψίας περί αιρέσεως που διατύπωναν οι θεολόγοι της λουθηρανικής ορθοδοξίας εναντίον των ιδεών και των οραματικών εμπειριών του Swedenborg.

Ο Oetinger θεωρούσε τις αποκαλύψεις του Σουηδού οραματιστή πραγματική συνέχεια και διεύρυνση της βιβλικής αποκάλυψης, που πρόσθεταν σε αυτήν συγκεκριμένες ιδέες για τον πνευματικό και τον ουράνιο κόσμο. Ήδη ο Oetinger είχε αντιπαραβάλει το σύστημα του Swedenborg, αφενός με τη μυστική θεολογία του Jacob Boehme και αφετέρου με τα συστήματα φιλοσοφίας της φύσης μεγάλων φυσικών επιστημόνων, όπως ο Newton, ο Baglive και ο Cluver. Επειδή οι ιδεαλιστές φιλόσοφοι έθεταν με τόση έμφαση το κεντρικό πρόβλημα της φύσης και της αξίας της ανθρώπινης προσωπικότητας, ήταν υποχρεωμένοι να ασχοληθούν επίσης με το πρόβλημα της επιβίωσης, της συνέχισης της προσωπικής ζωής μετά τον θάνατο και της μελλοντικής της εξέλιξης, και κυρίως με το πρόβλημα του μέλλοντος των προσωπικών σχέσεων φιλίας, αγάπης και γάμου πέρα από τον τάφο. Τα μεγάλα δράματα φιλίας, έρωτα και γάμου στους κύκλους των ιδεαλιστών φιλοσόφων και των ποιητών του γερμανικού ρομαντισμού γίνονται κατανοητά μόνο με φόντο αυτή τη φιλοσοφική και ποιητική συζήτηση, εμπνευσμένη από τον Swedenborg, η οποία παρουσιάζει όλα τα συμπτώματα μιας παθιασμένης συγκίνησης.

Το σημαντικότερο γεγονός που έθεσε το θέμα της επιβίωσης της αγάπης μετά τον θάνατο στο κέντρο της φιλοσοφικής και θεολογικής συζήτησης και ενέτεινε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον για τον Swedenborg ήταν ο απροσδόκητος θάνατος της Karoline, της συζύγου του Schelling, το 1811. Αυτός ο θάνατος, που στέρησε από τον φιλόσοφο τη σύζυγο και έμπιστή του, διέρρηξε έναν ερωτικό δεσμό του οποίου τη δραματική και ενίοτε σκανδαλώδη ιστορία είχαν παρακολουθήσει με τη μεγαλύτερη προσοχή όλοι οι διανοητικοί, λογοτεχνικοί και πανεπιστημιακοί κύκλοι της τότε Γερμανίας. Η Karoline είχε συμμετάσχει με ενθουσιασμό στα γεγονότα της Γαλλικής Επανάστασης στο Μάιντς· επέστρεψε από το Μάιντς με μια ζωντανή απόδειξη του ενθουσιασμού της, την κόρη της, της οποίας ο πατέρας ήταν αξιωματικός του γαλλικού επαναστατικού στρατού. Ο August Schlegel τη διέσωσε προσφέροντάς της γάμο, αλλά αυτό κράτησε μόνο μέχρι τη στιγμή που ο Schelling μπήκε στη ζωή της.

Πρέπει να προστεθεί ότι το επίσημο διαζύγιο της Karoline από τον προηγούμενο σύζυγό της, τον August Schlegel, υπήρξε η πρώτη και, εκείνη τη στιγμή, σχεδόν η μοναδική συνέπεια της Γαλλικής Επανάστασης στο γερμανικό έδαφος. Ο δούκας της Βαϊμάρης ήταν ο πρώτος Γερμανός ηγεμόνας που εισήγαγε στη χώρα του τον πολιτικό γάμο και το πολιτικό διαζύγιο, παρά τη σφοδρή αντίθεση του κλήρου· και ήταν ο περίφημος υπουργός του, ο Goethe, εκείνος που, χάρη στο κύρος του, μεσολάβησε υπέρ της Karoline, του August Schlegel και του Schelling, επικυρώνοντας ως αρμόδιος υπουργός, με την άδεια του δούκα του, για πρώτη φορά σε γερμανική χώρα, το περίφημο διαζύγιο. Είναι πολύ παράξενο να βλέπει κανείς τον Goethe να ενεργεί ως υπουργός σε μια υπόθεση στην οποία διακυβευόταν το πνεύμα της επανάστασης. Με αυτή την πράξη, ο Goethe υπήρξε κατά κάποιον τρόπο η υλική και πνευματική αιτία της άνθησης της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας, αφού η Karoline έγινε η εμπνεύστρια των μεγάλων οραμάτων και θεωρητικών στοχασμών του Schelling και το κέντρο του κύκλου των συγγραφέων και φιλοσόφων που συγκεντρώνονταν γύρω από εκείνον και εκείνη. (45)

Μετά τον αιφνίδιο και απροσδόκητο θάνατο της Karoline από προσβολή χολέρας, κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψής της στους γονείς του Schelling στο Maulbronn, μακριά του, ο Schelling επιδόθηκε σε αδιάκοπους στοχασμούς για τη δυνατότητα να συνεχίσει την επικοινωνία του με την αγαπημένη νεκρή. Μέσα σε αυτή την κατάσταση, αρνούμενος τον χωρισμό που επέβαλλε ο θάνατος, βρήκε τη μοναδική του παρηγοριά, μέσα στον φρικτό πόνο του αποχωρισμού, στις ιδέες του Swedenborg, ο οποίος επέμενε στη συνέχιση του αληθινού γάμου μετά τον θάνατο και στην τελειοποίηση των συζυγικών και φιλικών μας σχέσεων στην ουράνια βασιλεία. Ο Schelling εξέφρασε τις ιδέες του για την επιβίωση των ερώτων και των φιλιών μας πέρα από τον τάφο σε έναν φιλοσοφικό διάλογο, την Clara ή Για τις σχέσεις μεταξύ του φυσικού και του πνευματικού κόσμου, έναν διάλογο γραμμένο σε πολύ ποιητική γλώσσα και γεμάτο ενοράσεις εμπνευσμένες από μια οδυνηρή, εντελώς πρόσφατη εμπειρία.

Τις ίδιες ιδέες τις ξαναβρίσκουμε και στο βιβλίο του γηραιού Schelling Über die Weltalter, Για τις εποχές του κόσμου, και μέχρι το τέλος της ζωής του παρέμεινε δεκτικός στις ιδέες του Swedenborg για τον πνευματικό κόσμο και για την οργάνωση της πνευματικής ζωής στον ουράνιο κόσμο και στους άλλους κόσμους.

Υπάρχει μια επιστολή του Schelling, γραμμένη στις 19 Μαρτίου 1811 προς τον φίλο του Georgii, ο οποίος είχε και ο ίδιος χάσει πρόσφατα τη γυναίκα του. Σε αυτόν ο Schelling, ακόμη συντετριμμένος από την απώλεια της Karoline, γράφει τα ακόλουθα λόγια:
«Οι συνεχείς στοχασμοί και οι αδιάκοπες έρευνές μου δεν έκαναν άλλο παρά να επιβεβαιώσουν την πεποίθηση ότι ο θάνατος, αντί να αποδυναμώνει την προσωπικότητα, μάλλον την ανυψώνει, απελευθερώνοντάς την από πολλές ενδεχομενικότητες· και ότι η λέξη “ανάμνηση” είναι υπερβολικά αδύναμη για να δηλώσει την τρυφερή, ενδόμυχη επίγνωση που διατηρεί ο νεκρός για την περασμένη ζωή του και για εκείνους που άφησε πίσω του… Και ότι παραμένουμε ενωμένοι μαζί τους στο πιο εσωτερικό βάθος της ύπαρξής μας, αφού, κατά το καλύτερο μέρος μας, δεν είμαστε τίποτε άλλο από αυτό που είναι και εκείνοι: πνεύματα· και ότι για τις ψυχές που ενώνονται με μια συγγένεια αισθήματος και πνεύματος, ψυχές που είχαν σε ολόκληρη τη ζωή τους μία αγάπη, μία πίστη, μία ελπίδα, μια μελλοντική επανένωση είναι βέβαιη· και κυρίως ότι δεν υπάρχει καμία από τις υποσχέσεις της χριστιανικής μας θρησκείας που δεν θα εκπληρωθεί, όσο δυσνόητες κι αν είναι για έναν λόγο που χρησιμοποιεί μόνο αφηρημένους όρους. Αναγνωρίζω μέρα με τη μέρα όλο και περισσότερο ότι τα πάντα συνδέονται μεταξύ τους, και μάλιστα με τρόπο απείρως πιο προσωπικό, πιο ζωντανό απ’ όσο μπορούσαμε να φανταστούμε. Αν έλειπε ακόμη κάτι από τη βεβαιότητα αυτών των πεποιθήσεων, θα αρκούσε ο θάνατος ενός προσώπου βαθιά αγαπημένου και ενωμένου μαζί μας, για να της δώσει τη μεγαλύτερη δυνατή ζωντάνια».

Τέλος, λίγα λόγια για την ανακάλυψη του ινδικού μυστικισμού. Υπάρχει το εξαιρετικό βιβλίο του πατρός de Lubac για τη συνάντηση του βουδισμού και της Δύσης, του 1952, (48) ένα βιβλίο που ασχολείται κυρίως με τις αντιδράσεις της γαλλικής φιλοσοφίας και λογοτεχνίας απέναντι σε αυτό το γεγονός. Υπάρχει και ένα άλλο, γερμανικό βιβλίο, του Hellmut von Glasenapp, το Das Indienbild deutscher Denker — Η εικόνα της Ινδίας στους Γερμανούς στοχαστές —, του 1960, το οποίο περιγράφει την επίδραση της λογοτεχνίας και κυρίως της θρησκευτικής φιλοσοφίας της Ινδίας στη γερμανική φιλοσοφία και λογοτεχνία. Μπορώ λοιπόν να περιοριστώ σε μερικές παρατηρήσεις για τη συνάντηση με την πνευματική παράδοση της Ινδίας κατά την εποχή της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας, η οποία συμπίπτει με την εποχή των πρώτων ανακαλύψεων αυτής της παράδοσης στη Γερμανία.

Γενικά, μπορούμε να πούμε ότι η πραγματική γνώση των κειμένων της βεδικής ή της βουδιστικής γραμματείας ήταν τότε πολύ περιορισμένη στη Γερμανία· ωστόσο, από τα λίγα που γνώριζαν, ήταν πρόθυμοι να αντλήσουν τις πιο τολμηρές εμπνεύσεις και ενοράσεις. Στη Γερμανία, πρώτος ο Herder διαισθάνθηκε τη σημασία αυτής της μέχρι τότε άγνωστης ινδικής πνευματικότητας, η οποία άρχιζε να αποκαλύπτεται στην Ευρώπη. Μετά από αυτόν, ο Friedrich Schlegel ήταν εκείνος που διατύπωσε την αποφασιστική θέση στο βιβλίο του Για τη γλώσσα και τη σοφία των Ινδών. Ο Schlegel ήταν πεπεισμένος ότι η ανακάλυψη της ινδικής γραμματείας θα αποτελούσε πηγή εξαιρετικής έμπνευσης και γονιμοποίησης της γερμανικής φιλοσοφίας, παρόμοιας με εκείνη που είχε προκαλέσει η εκ νέου ανακάλυψη της κλασικής αρχαιότητας κατά την Αναγέννηση.

Η απήχηση αυτού του έργου υπήρξε εξαιρετικά ισχυρή και ευνοϊκή. Στον Novalis συναντούμε τους στίχους:
«Μακριά στην Ανατολή φέγγει,
οι γκρίζοι καιροί ξανανιώνουν».


Ο Schelling αναφώνησε θριαμβευτικά:
«Ο αρχέγονος χρόνος ανοίχτηκε ξανά» — «η αρχαιότητα αποκαλύφθηκε για άλλη μια φορά» — και θεώρησε τον ινδικό μυστικισμό ουσιώδη επιβεβαίωση του δικού του θαυμασμού για τον μυστικισμό. Ο μυστικισμός εμφανίστηκε τότε ως η καθολική θεολογία, η αρχέγονη θεολογία, η θεολογία του Αδάμ, ως η κοινή πνευματική βάση όλων των θρησκειών. Αυτή η ανακάλυψη ενθάρρυνε τους φιλοσόφους και τους ποιητές, από την εποχή του Herder και του Hamann μέχρι τον Schlegel, τον Schelling και τον Baader, να διακηρύξουν εκ νέου την ιδέα μιας αρχέγονης και καθολικής αποκάλυψης, δοσμένης στην αρχή της ιστορίας σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Φαινόταν τότε αδύνατον να απορρίψει κανείς όλα όσα προσφέρονταν μέσα από αυτά τα ινδικά έργα στο βλέμμα της Ευρώπης, καταγγέλλοντάς τα απλώς ως παγανισμό. (54)

Ο ίδιος ο Friedrich Schlegel επανήλθε στην ιδέα μιας καθολικής αποκάλυψης για να εξηγήσει την ινδική φιλοσοφία. Λέει:
«Αν θεωρηθεί ως φυσική εξέλιξη του λόγου… το ινδικό σύστημα είναι εντελώς ανεξήγητο. Υπάρχουν σε αυτό μεγάλες πλάνες, αλλά παντού βρίσκονται ίχνη της θείας αλήθειας. Δεν επιθυμούμε να αμφισβητήσουμε ότι οι αρχαίοι Ινδοί γνώριζαν τον αληθινό Θεό. Εκείνο που πρέπει να προκαλέσει ακόμη περισσότερο τον θαυμασμό και την έκπληξή μας είναι η πίστη στην αθανασία της ψυχής και, έπειτα, η υψηλή ιδέα της ενανθρώπησης, μια ακόμη απόδειξη του βάθους του ινδικού πνεύματος και του υψηλού βαθμού της σοφίας του».


Οι ιδεαλιστές φιλόσοφοι ξαναβρήκαν μέσα σε αυτή την ινδική φιλοσοφία τη δική τους ιδεαλιστική ερμηνεία της πραγματικότητας και διαπίστωσαν με έκπληξη «ότι ολόκληρη η ανατολική φιλοσοφία», όπως λέει ο Schlegel, «θα μπορούσε να ονομαστεί ιδεαλισμός». «Εξάλλου, η πραγματική συμφωνία με εκείνο που στην ευρωπαϊκή φιλοσοφία ονομάζεται ιδεαλισμός συνίσταται στο ότι, μέσα σε αυτή τη θεώρηση, μόνο η δραστηριότητα, η ζωή και η ελευθερία αναγνωρίζονται ως το αληθινά πραγματικό… ενώ η νεκρή ακινησία και η αδρανής παραμονή απορρίπτονται ως κενές και μάταιες».

Μέχρι τότε ήταν πεπεισμένοι ότι είχαν βρει το πρότυπο της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας στους Έλληνες· τώρα όμως ανακάλυπταν στην αρχαία Ανατολή μια πολύ παλαιότερη και σφριγηλότερη μορφή ιδεαλισμού, για την οποία ο Schlegel λέει: «Ακόμη και η ανώτατη φιλοσοφία των Ευρωπαίων, ο ιδεαλισμός του λόγου — der Idealismus der Vernunft —, όπως τον οικοδόμησαν οι Έλληνες φιλόσοφοι, συγκρινόμενη με την αφθονία δύναμης και φωτός του ανατολικού ιδεαλισμού, θα φαινόταν μόνο μια αδύναμη προμηθεϊκή σπίθα δίπλα στην πλήρη ουράνια θέρμη του ήλιου». Ωστόσο, αυτή η ιδεαλιστική θρησκεία της Ινδίας ήταν μυστική, αφού σκοπός της ήταν η ένωση ή η επανένωση με τον Θεό. Έτσι, με την ανακάλυψη του ινδικού μυστικισμού, ο γερμανικός ιδεαλισμός είδε να επιβεβαιώνεται σε απροσδόκητο βαθμό η δική του εσωτερική ροπή προς τον μυστικισμό.

Οι Γερμανοί ιδεαλιστές φιλόσοφοι ανακάλυψαν μια ακόμη επιβεβαίωση της ερμηνείας τους για τον ινδικό μυστικισμό στον Saint-Martin, ο οποίος υπήρξε και ο ίδιος ένας από τους πρώτους που απέδωσαν σημασία εποχής στην πρόσφατη ανακάλυψη της ινδικής φιλοσοφίας. Στο έργο του Η διακονία του ανθρώπου-πνεύματος βρίσκουμε τις ακόλουθες γραμμές, τις οποίες επιτρέπω στον εαυτό μου να παραθέσω επειδή ο «Άγνωστος Φιλόσοφος» παρέμεινε άγνωστος ακόμη και στον πατέρα de Lubac:

«Ίσως μάλιστα δεν είναι μακριά η εποχή κατά την οποία οι Ευρωπαίοι θα στρέψουν με προθυμία το βλέμμα τους σε ζητήματα που οι περισσότεροι από αυτούς αντιμετωπίζουν μόνο με δυσπιστία, ακόμη και με περιφρόνηση. Το επιστημονικό τους οικοδόμημα δεν είναι αρκετά στέρεο ώστε να μη χρειαστεί σύντομα να υποστεί ορισμένες ανατροπές… Ο γραμματειακός πλούτος της Ασίας θα έρθει επίσης σε βοήθειά τους. Όταν δουν τους πολυάριθμους θησαυρούς που αρχίζει να μας προσφέρει η ινδική γραμματεία, όταν εξετάσουν όλα όσα μας υπόσχονται οι ασιατικές έρευνες της Εταιρείας της Καλκούτας, τη Mahabharat, συλλογή δεκαέξι επικών ποιημάτων που περιέχουν 100.000 στροφές για τη μυθολογία, τη θρησκεία και την ηθική των Ινδών, καθώς και για την ιστορία τους, το Oupnek’hat, μεταφρασμένο από τον κύριο Anquetil, που περιέχει αποσπάσματα από τις Βέδες κ.λπ., θα μπορέσουν να εντυπωσιαστούν από τις σχέσεις που θα διακρίνουν μεταξύ των ανατολικών και των δυτικών αντιλήψεων στα σημαντικότερα ζητήματα.

»Ορισμένοι θα μπορέσουν να αναζητήσουν σε αυτό το ορυχείο τις αντιστοιχίες των γλωσσών μέσω των αλφαβήτων, των επιγραφών και των μνημείων. Άλλοι θα μπορέσουν να διακρίνουν εκεί τις βάσεις ολόκληρης της μυθολογικής θεολογίας των Αιγυπτίων, των Ελλήνων και των Ρωμαίων. Άλλοι, τέλος, θα βρουν κυρίως εντυπωσιακές ομοιότητες με όλα τα δόγματα που δημοσιεύθηκαν εδώ και μερικούς αιώνες από τους διάφορους πνευματοκράτες της Ευρώπης, για τους οποίους δεν θα υποπτεύονταν ότι είχαν πάει να τα μάθουν στην Ινδία».


II
ΟΙ ΜΥΣΤΙΚΙΣΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΙΔΕΩΝ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΥ

ΤΙ ΝΑ ΠΟΥΜΕ! ΜΕΓΑΛΑ ΠΝΕΥΜΑΤΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΑΝΑΞΙΑ ΚΑΙ ΑΘΟΡΥΒΑ ΠΗΡΑΝ ΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΘΕΟΛΟΓΩΝ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΜΑΣ. 
ΑΣ ΧΑΡΟΥΜΕ! Ο ΕΩΣΦΟΡΟΣ ΖΕΙ (ΑΚΟΜΗ)