του Ανδρέα Μυλαίο 
Πηγή: Forumgeopolitica
Μια συζήτηση μεταξύ ειδικών
Στις 12 Οκτωβρίου 2026, οι Pascal Lottaz και Alex Krainer μίλησαν στο κανάλι YouTube του Pascal Lottaz με τίτλο «Neutrality Studies».
Το ζήτημα ήταν η συνεχιζόμενη επιρροή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, η οποία υποτίθεται ότι θα εξαφανιζόταν. Η θέση του Krainer είναι η εξής: αυτή η Βρετανική Αυτοκρατορία σίγουρα εξαφανίστηκε ως εδαφική αποικιακή αυτοκρατορία. Αλλά η Βρετανία, με επίκεντρο τα χρηματοοικονομικά, το Σίτι του Λονδίνου, δεν θα έχανε ποτέ πραγματικά την δύναμή της. Ως δομή εξουσίας με τις υπερεθνικές ελίτ της, δεν θα εξαφανιζόταν. Αντίθετα, θα μεταμορφωνόταν από μια ανοιχτά αυτοκρατορική μορφή διακυβέρνησης σε ένα σε μεγάλο βαθμό αόρατο σύστημα που αποτελείται από χρηματοοικονομικό κεφάλαιο, πολιτικά δίκτυα, μυστικές υπηρεσίες, στρατηγικά think tanks και διεθνείς θεσμούς, αποκρύπτοντας έξυπνα τον ρόλο του.
Ο Krainer αποκαλεί αυτήν την οντότητα «νεκροθάφτη Βρετανική Αυτοκρατορία». Είναι μια δύναμη που, τυπικά και στα μάτια του ευρύτερου κοινού, δεν υπάρχει πλέον, αλλά της οποίας τα θεμελιώδη συμφέροντα, οι τρόποι σκέψης και οι μέθοδοι κυριαρχίας επιμένουν σαν ένα πολύ ενεργό ζόμπι.
Νεοαποικιοκρατία
Η αποφασιστική αλλαγή έγκειται στο γεγονός ότι αυτή η δύναμη, που εξακολουθεί να είναι αυτοκρατορική, δεν χρειάζεται πλέον να ασκεί την εξουσία της κυρίως μέσω της άμεσης κατοχής ξένων εδαφών. Αρκεί να ελέγχει τις οικονομικές και πολιτικές συνθήκες υπό τις οποίες άλλα κράτη λαμβάνουν τις αποφάσεις τους.
Όποιος παρέχει πίστωση, ορίζει τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, ελέγχει τις παραχωρήσεις σε εμπορεύματα, επηρεάζει τις πολιτικές ελίτ και οργανώνει στρατιωτικές εξαρτήσεις μπορεί να κυριαρχήσει σε κράτη χωρίς να τα αποικίσει επίσημα. Τα έσοδα θα κατέληγαν σε μεγάλο βαθμό στις τσέπες της χρηματοπιστωτικής ολιγαρχίας με τη μορφή άμεσων τόκων και εμπορικών κερδών, ενώ οι εταιρείες που λειτουργούν άμεσα στις πληγείσες χώρες θα λειτουργούσαν ως ιμάντες μετάδοσης, διοχετεύοντας τον πλούτο αυτών των χωρών στα ταμεία του City of London και της Wall Street.
Έθνη-κράτη και εταιρείες, μέσα μεταφοράς πλούτου
Συνεπώς, η Αυτοκρατορία θα ήταν λιγότερο μια εδαφική οντότητα και περισσότερο ένα σύστημα διεθνούς κυριαρχίας που χρησιμοποιεί τα έθνη-κράτη και τις διεθνείς εταιρείες ως εργαλεία για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της. Το Σίτι του Λονδίνου και η Γουόλ Στριτ εμφανίζονται ως οι κεντρικοί κόμβοι ενός ενιαίου παγκόσμιου δικτύου χρηματοδότησης και εξουσίας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα ήταν ο πραγματικός κυρίαρχος διάδοχος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Θα ήταν -όπως και η υπόλοιπη συλλογική Δύση- μάλλον ένα εργαλείο στα χέρια της προαναφερθείσας δομής κυριαρχίας, η οποία χρησιμοποιεί την οικονομική και στρατιωτική ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών για τους δικούς της σκοπούς και αποκλειστικά για τον εαυτό της. Κατά συνέπεια, διαφορετικές δυνάμεις θα ανταγωνίζονταν εντός των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών: αφενός, οι υπερασπιστές της αμερικανικής εθνικής κυριαρχίας· αφετέρου, ενοποιημένα δίκτυα όπως το λεγόμενο «Βαθύ Κράτος», το οποίο ο Krainer συνδέει με μια διεθνική αυτοκρατορική ελίτ.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο όρος «Βρετανοί» δεν αναφέρεται στον βρετανικό πληθυσμό ή στην κυβέρνηση του Λονδίνου — παρόλο που η τελευταία διεκπεραίωνε τις υποθέσεις των κυρίων της με ζήλο και υποταγή, όπως συνέβαινε στην υπόλοιπη Ευρώπη. Αντίθετα, αυτός ο γεωγραφικός προσδιορισμός εκφράζει το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του προαναφερθέντος συστήματος κυριαρχίας έχει τις ρίζες και την έδρα του στη Μεγάλη Βρετανία.
Το αποφασιστικό ερώτημα στην παγκόσμια πολιτική δεν είναι επομένως ποιο κράτος κατέχει επίσημα τη μεγαλύτερη δύναμη, αλλά ποιο, χάρη στην οικονομική του δύναμη, ελέγχει τις πολιτικές, οικονομικές και θεσμικές δομές μέσω των οποίων ασκείται αυτή η δύναμη.
Η σύγχρονη ιστοριογραφία, την οποία όλοι μαθαίνουμε από το σχολείο στη Δύση, παρουσιάζει τα πράγματα αρκετά διαφορετικά: αν αντιλαμβανόμαστε τις αυτοκρατορίες αποκλειστικά ως κράτη με αποικίες, παραμελούμε εκείνες τις δομές εξουσίας που έχουν επιβιώσει από την κατάρρευση της επίσημης αποικιακής κυριαρχίας και συνεχίζουν να λειτουργούν με νέα ονόματα και με παρόμοιες δομές, και οι οποίες καθοδηγούνται σε μεγάλο βαθμό από μια οικονομική αυτοκρατορία που συντονίζεται εδώ και γενιές.
William Lockhart Bogle, Πυλώνες της Πόλης, Σκηνή από την Αγορά, 1891. Δημοσιεύτηκε στο London Illustrated Press. Μεταξύ των μορφών που απεικονίζονται είναι ο Λόρδος Nathaniel Mayer Rothschild (1840–1915), 1ος Βαρόνος Rothschild, καθώς και ο Αξιότιμος Lionel Walter Rothschild (1868–1937), ο γιος του, και ο Carl Ferdinand Meyer, τραπεζίτης κοντά στην οικογένεια Rothschild.
Ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ λαμβάνει αυστηρές οδηγίες από τό αφεντικό του, Evelyn de Rothschild (φωτογραφία: gettyimages )
Και μιας και είμαστε σε αυτό:
ΛΟΝΔΙΝΟ, ΑΓΓΛΙΑ – 11 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ: Ο Πρίγκιπας Κάρολος, Πρίγκιπας της Ουαλίας και προστάτης των Βραβείων Τεχνών και Επιχειρήσεων, απονέμει το Μετάλλιο Φιλανθρωπίας του Πρίγκιπα της Ουαλίας για το 2013 στον Λόρδο Τζέικομπ Ρότσιλντ, 4ο Βαρόνο Ρότσιλντ, έναν από τους πέντε παραλήπτες, σε τελετή που πραγματοποιήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2013 στο Λονδίνο της Αγγλίας. (Φωτογραφία: Alastair Grant – WPA Pool/Getty Images)
Μια πινακίδα αιώνων
Το 1880, ένας διάσημος πόλεμος τιμών πετρελαίου έφερε τους Ροκφέλερ εναντίον της οικογένειας Ρότσιλντ. Η ισχυρή οικογένεια Ρότσιλντ είχε εισέλθει στη ρωσική πετρελαϊκή βιομηχανία και χορήγησε στους αδελφούς Νόμπελ δάνεια για γεωτρήσεις πετρελαίου και κατασκευή υποδομών μεταφορών για την εξαγωγή πετρελαίου στις ευρωπαϊκές και παγκόσμιες αγορές. Ο Τζον Ντ. Ροκφέλερ το είδε αυτό ως σοβαρή απειλή για την παγκόσμια κυριαρχία της εταιρείας του Standard Oil. Το 1892, αυτός ο πόλεμος τιμών ανάγκασε τον Ροκφέλερ να προσκαλέσει τον επικεφαλής του γαλλικού υποκαταστήματος της οικογένειας Ρότσιλντ, Βαρόνο Αλφόνς ντε Ρότσιλντ, σε μια συνάντηση στη Νέα Υόρκη. Οι διαπραγματεύσεις οδήγησαν σε ανακωχή, στην οποία οι αντίπαλες οικογένειες σύναψαν συμμαχία (βλ., για παράδειγμα, Ron Chernow, Titan, John D.'s The Life. Rockefeller, Sr., Νέα Υόρκη 1998, σελ. 556). Αυτές οι στενές σχέσεις συνεχίστηκαν και επηρέασαν σημαντικά την οικονομική και πολιτική ανάπτυξη του 20ού αιώνα.
Δύο φιλάνθρωποι: ο Λόρδος Τζέικομπ Ρότσιλντ, 4ος Βαρώνος Ρότσιλντ, και ο Ντέιβιντ Ροκφέλερ στη βιβλιοθήκη του σπιτιού του Ντέιβιντ Ροκφέλερ στη Νέα Υόρκη, Μάιος 2012 ( φωτογραφία της Άνι Λάιμποβιτς )
Οι βιογραφίες αυτών των οικογενειών έχουν τη θέση τους σε κάθε οικογενειακή βιβλιοθήκη.
Γιουγκοσλαβία: Πώς μια κοινωνία γίνεται θέατρο πολέμου
Ο Κράινερ εξηγεί τι τον ώθησε να αναλύσει αυτές τις συνδέσεις για δεκαετίες. Ως νεαρός άνδρας στα είκοσί του, είχε επανεξετάσει τις υποτιθέμενες αιτίες του πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία και είχε καταταχθεί εθελοντής στον στρατό. Αλλά αργότερα, βρέθηκε βαθιά αποπροσανατολισμένος και αναρωτήθηκε: «Πώς μπόρεσε πραγματικά να ξεσπάσει αυτός ο πόλεμος;» Αυτό το ερώτημα δεν τον άφησε ποτέ.
«Αν, περίπου μια εβδομάδα πριν από την έναρξη του πολέμου, είχατε ρωτήσει οποιονδήποτε στην πρώην Γιουγκοσλαβία, την Κροατία, τη Σερβία ή άλλες δημοκρατίες σχετικά με τον πόλεμο, το 99% των ανθρώπων θα σας είχαν πει ότι ήταν αδύνατο. Ο πόλεμος δεν θα είχε συμβεί ποτέ.»
Άλεξ Κράινερ
Η μητέρα του είναι Σέρβα και ο πατέρας του Κροάτης.
Πολλοί άνθρωποι βρίσκονταν στην ίδια κατάσταση. Ήταν από μικτούς γάμους. Δεν ξέραμε καν ποιος ήταν ποιος, γιατί δεν είχε σημασία. Οι άνθρωποι φαινόντουσαν απολύτως φυσιολογικοί. Ακόμα και η μουσουλμανική μειονότητα - όταν τους μιλούσες, ακουγόταν σαν εμένα. Δεν υπήρχε ουαχαμπισμός. Δεν υπήρχε εξτρεμισμός, κ.λπ.
Άλεξ Κράινερ
Ούτε εθνοτικός πόλεμος ούτε θρησκευτικός πόλεμος
Περιγράφει μια κοινωνία στην οποία άνθρωποι διαφορετικού θρησκευτικού και εθνοτικού υπόβαθρου ζούσαν ειρηνικά μαζί σε όλη τη χώρα, ίδρυσαν οικογένειες και δεν προσδιορίζονταν με κανέναν τρόπο, στην καθημερινή τους ζωή, από την εθνική τους καταγωγή. Πώς θα μπορούσε μια τόσο ειρηνική κοινωνία, σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, να περιέλθει σε βίαιη σύγκρουση;
Επεξηγεί την απάντησή του με τον σύγχρονο μύθο των κόκκινων και μαύρων μυρμηγκιών σε ένα βάζο: όσο τα μυρμήγκια ζουν ειρηνικά στο βάζο, δεν τσακώνονται. Αλλά αν κουνήσετε βίαια το βάζο, πανικοβάλλονται και αρχίζουν να επιτίθενται το ένα στο άλλο. Στη συνέχεια, αντιλαμβάνονται τα άλλα μυρμήγκια ως απειλή, παρόλο που η θεμελιώδης φύση τους δεν έχει αλλάξει. Μια ισχυρή εικόνα που οι βιολόγοι δεν επιβεβαιώνουν απόλυτα.
Αλλά πρέπει να θυμόμαστε ότι οι εθνοτικές και θρησκευτικές διαφορές δεν οδηγούν απαραίτητα σε πόλεμο. Ωστόσο, μπορούν να γίνουν αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης, να επανερμηνευθούν ως υπαρξιακές απειλές και να ενισχυθούν υπερβολικά. Δεδομένου ότι οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η άλλη ομάδα θέλει να τους επιτεθεί ή ακόμα και να τους καταστρέψει, προκύπτει φόβος, δυσπιστία και τελικά βία.
Αιτία του πολέμου: οι γεωπολιτικές φιλοδοξίες της διεθνούς χρηματοπιστωτικής ολιγαρχίας
Αυτός ο πόλεμος δεν ήταν επομένως αποτέλεσμα εσωτερικής κατάρρευσης, προγονικών εχθροτήτων, θρησκευτικών διαφορών ή της λεγόμενης αναπόφευκτης εθνοτικής αποσύνθεσης. Αντίθετα, προέκυψε από πολιτικές αποφάσεις, προπαγάνδα, θεσμικές διαμάχες για την εξουσία και την όξυνση των σκόπιμα παρακινούμενων αντιλήψεων για εξωτερικές απειλές. Ο Krainer είναι πεπεισμένος ότι η «ζόμπι» Βρετανική Αυτοκρατορία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να ωθήσει αυτήν την περιοχή σε πόλεμο εκείνη την εποχή.
Στόχος: η αποδυνάμωση της Ρωσίας
Όπως στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και στον Ψυχρό Πόλεμο, ο στόχος ήταν να αποδυναμωθεί η Ρωσία όσο το δυνατόν περισσότερο. Γι' αυτό επικεντρωθήκαμε στο να μετατρέψουμε τη Γιουγκοσλαβία σε πυριτιδαποθήκη και στη συνέχεια να ανάψουμε το φυτίλι. Ένας παραλληλισμός με τον πόλεμο στην Ουκρανία είναι απαραίτητος. Ένα συγκεντρωτικό κράτος όπως η Ουκρανία ή η Γιουγκοσλαβία ενθαρρύνεται να αγωνιστεί ενάντια στην ανεξαρτησία και τις αποσχιστικές φιλοδοξίες των δημοκρατιών ή των περιοχών που επιθυμούν να αποσχιστούν από το κεντρικό κράτος ή, τουλάχιστον, να μην κυβερνώνται πλέον από αυτό. Το Βελιγράδι, υπό τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, όπως και το Κίεβο, υπό τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, χρησιμοποιήθηκε για να ωθήσει τη Ρωσία σε πόλεμο στην περιοχή και έτσι να την αποδυναμώσει.
Η βρετανική οικονομική ολιγαρχία θα έπαιζε καθοριστικό ρόλο στην επιδείνωση των συγκρούσεων στην πρώην Γιουγκοσλαβία και θα οδηγούσε την αποσύνθεση της χώρας προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Αρχικά θα υποστήριζε μια συγκεντρωτική γιουγκοσλαβική κρατική τάξη υπό την ηγεσία του Βελιγραδίου, παρόλο που αυτή η πολιτική θα μπορούσε μόνο να προκαλέσει αντίσταση από τις δημοκρατίες που επιδιώκουν την ανεξαρτησία. Ταυτόχρονα, τα εμπάργκο όπλων της Δύσης θα δυσκόλευαν τις αντιφρονούσες δημοκρατίες να αμυνθούν στρατιωτικά. Για τη Σοβιετική Ένωση, η αυξανόμενη επιρροή της Δύσης στο Βελιγράδι και η συγκέντρωση της εξουσίας της αποτελούσαν μια συγκεκριμένη απειλή - γνωρίζοντας πολύ καλά ότι το Σίτι του Λονδίνου εργαζόταν εδώ και δεκαετίες για να διαλύσει τη Ρωσία. Επομένως, θα παρέκαμψε το εμπάργκο της Δύσης που είχε επιβληθεί στις δημοκρατίες που αποτελούν τη Γιουγκοσλαβία και θα πουλούσε όπλα, ιδίως στην Κροατία.
Διεφθαρμένοι ηγέτες ως αποδιοπομπαίοι τράγοι
Ο Κράινερ τόνισε ότι δεν θεωρούσε τους Σέρβους ηγέτες της εποχής, υπό τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, ανιδιοτελείς εκπροσώπους του σερβικού λαού. Ο ίδιος ο Μιλόσεβιτς ήταν ένας από εκείνους τους εξαιρετικά αμοραλιστές απαράτσικ που δεν νοιάζονταν πραγματικά για την τύχη του σερβικού λαού. Αντίθετα, ακολουθούσε τις δικές του οδηγίες. Λέγεται ότι στάλθηκε στη Νέα Υόρκη για τέσσερα χρόνια από την οικογενειακή φυλή που τότε διηύθυνε την Εθνική Τράπεζα της Σερβίας, ως εκπρόσωπος μιας από τις μεγαλύτερες τράπεζες της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Με την επιστροφή του από τη Νέα Υόρκη, διορίστηκε ξαφνικά πρόεδρος του Σερβικού Κομμουνιστικού Κόμματος και φέρεται να άρχισε να θέτει τις βάσεις για μια εξαγορά με στόχο την συγκέντρωση της Γιουγκοσλαβίας υπό την κυριαρχία του Βελιγραδίου. Με αυτόν τον τρόπο, φέρεται να έλαβε ακλόνητη υποστήριξη από τις δυτικές δομές εξουσίας. Οι ελευθερίες των διαφόρων δημοκρατιών ήταν περιορισμένες, γεγονός που τρόμαξε το «γυαλί των μυρμηγκιών».
Μια παρερμηνεία της ιστορίας
Ο Krainer αντιτίθεται σε μια ερμηνεία της ιστορίας που εξηγεί τις συγκρούσεις πρωτίστως μέσω των τοπικών εθνοτικών εντάσεων και αντιμετωπίζει τις εξωτερικές επιρροές μόνο ως εκ των υστέρων παρεμβάσεις. Το αντιμοντέλο του έχει ως εξής: οι τοπικοί ανταγωνισμοί σίγουρα παρέχουν την πρώτη ύλη, αλλά τα συμφέροντα των εξωτερικών δυνάμεων είναι αυτά που αποφασίζουν πότε και πώς θα εκραγούν σε μια γενική φλόγα.
Η γεωπολιτική σημασία των Βαλκανίων: μια περιφερειακή σύγκρουση ως πιθανό έναυσμα για έναν μεγάλο πόλεμο
Τα Βαλκάνια έχουν ιδιαίτερη σημασία για μια παγκόσμια στρατηγική ισχύος. Ο Krainer υπογραμμίζει τη στρατηγική θέση της περιοχής, που βρίσκεται ανάμεσα στη Μεσόγειο και την Ανατολική Ευρώπη. Τα Βαλκάνια βρίσκονται στο σταυροδρόμι σημαντικών οδών επικοινωνίας, οικονομικών χώρων και σφαιρών στρατιωτικής επιρροής. Επιπλέον, η περιοχή ιστορικά υπήρξε το σημείο εκκίνησης σημαντικών ευρωπαϊκών συγκρούσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι η άμεση αφορμή για τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο προέκυψε εκεί. Μια νέα κρίση στα Βαλκάνια θα μπορούσε να ακινητοποιήσει και να αποδυναμώσει βιώσιμα τη Ρωσία. Σε αυτό το πλαίσιο, η ίδια η περιοχή δεν είναι ο πραγματικός στόχος, αλλά μάλλον ένας γεωπολιτικός μοχλός εναντίον της Ρωσίας. Όπως καταδεικνύει ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο στόχος είναι να διατηρηθεί η Ρωσία υπό πίεση μέσω μιας αλυσίδας περιφερειακών κρίσεων που εκτείνεται από τη Βαλτική Θάλασσα έως τα Βαλκάνια, και στη συνέχεια στην Ανατολική Μεσόγειο και την Ανατολική Ασία.
Η συνέχεια μιας αυτοκρατορικής στρατηγικής
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Krainer αναφέρεται στον Βρετανό γεωγράφο και γεωπολιτικό Halford Mackinder, ο οποίος, στις αρχές του 20ού αιώνα, τόνισε τη σημασία της ευρασιατικής καρδιάς για την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων.
Οι σκέψεις του Mackinder αποτελούν μέρος των κλασικών θεωριών της γεωπολιτικής και η τρέχουσα πολιτική είναι η έκφραση ενός επίμονου αυτοκρατορικού προγράμματος: οι ναυτικές δυνάμεις έπρεπε να περικυκλώσουν την ευρασιατική καρδιά με στρατηγικές περιοχές επιρροής και σημεία προβλημάτων, έτσι ώστε καμία ηπειρωτική δύναμη να μην μπορεί να αποκτήσει κυρίαρχη θέση.
Ο κύριος στόχος εδώ είναι η Ρωσία, η οποία θεωρείται πιθανός αντίπαλος των δυτικών ναυτικών δυνάμεων λόγω της εδαφικής της επέκτασης, των φυσικών της πόρων και της γεωγραφικής της θέσης.
Από αυτή την οπτική γωνία, η τρέχουσα γεωπολιτική δεν φαίνεται να είναι μια διαδοχή ανεξάρτητων κρίσεων. Αντίθετα, είναι μια σειρά από θέατρα μιας μακροχρόνιας αντιπαλότητας για τον έλεγχο του ευρασιατικού χώρου.
Βοσνία και Ερζεγοβίνη: Η αστάθεια διατηρείται σκόπιμα
Το επιχείρημα του Krainer είναι ιδιαίτερα σαφές μέσω του παραδείγματος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Περιγράφει την πολιτειακή τάξη της χώρας ως ένα πολιτικό κατασκεύασμα που, μετά τη Συμφωνία του Ντέιτον του 1995, τερμάτισε τον πόλεμο, αλλά ταυτόχρονα διατήρησε τις θεσμικές εντάσεις. Η χώρα χαρακτηρίζεται από μια περίπλοκη κατανομή εξουσιών μεταξύ Βοσνίων, Σέρβων και Κροατών, καθώς και μεταξύ διαφορετικών επιπέδων του κράτους. Αυτή η τάξη δεν είναι μόνο ένας δύσκολος συμβιβασμός μεταξύ πληθυσμιακών ομάδων με αποκλίνοντα συμφέροντα, αλλά μια δομή που θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση.
Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στη Δημοκρατία Σέρπσκα, την οντότητα που κυριαρχείται από Σέρβους εντός της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι διεθνείς παρεμβάσεις, τα πολιτικά μέτρα που έλαβαν οι εθνικοί θεσμοί και η πίεση που ασκήθηκε στους ηγέτες της Δημοκρατίας Σέρπσκα έχουν επιδεινώσει σημαντικά τις εντάσεις. Η βρετανική πολιτική έχει προκαλέσει τη σερβική ηγεσία και έχει ενθαρρύνει μια εξέλιξη στην οποία η απόσχιση, τα αντίμετρα από την κεντρική κυβέρνηση και οι ένοπλες συγκρούσεις φαίνονταν ολοένα και πιο πιθανές - με στόχο το άνοιγμα ενός νέου μετώπου στα Βαλκάνια στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης μεταξύ Δύσης και Ρωσίας.
Η ορκωμοσία του Τραμπ, ένα σημείο καμπής: μερική συνεργασία με τη Μόσχα
Σύμφωνα με τον Krainer, η κατάσταση άλλαξε δραματικά στις αρχές του 2025 με την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία. Ο κίνδυνος πολέμου στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη μειώθηκε ξαφνικά δραματικά. Η κυβέρνηση Τραμπ φέρεται να τάχθηκε με τους ηγέτες της Δημοκρατίας Σέρπσκα και συνεργάστηκε με τη Μόσχα για την αναβολή ενός προγραμματισμένου δημοψηφίσματος για την απόσχιση, ενώ παράλληλα ξεκίνησε συνομιλίες μεταξύ των αντιμαχόμενων μερών.
Έτσι, η Ουάσινγκτον ματαίωσε μια βρετανική στρατηγική κλιμάκωσης. Οι Αμερικανοί δεν θα έλεγχαν απλώς την κατάσταση με τη στρατιωτική τους υπεροχή, αλλά αλλάζοντας τις πολιτικές συνθήκες που ευνοούσαν την κλιμάκωση. Το αποφασιστικό μέτρο θα ήταν η εξάλειψη της επικείμενης αφορμής για μια πιθανή αντιπαράθεση.
Αυτή η εξέλιξη θα καταδείκνυε το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Βρετανία δεν επιδιώκουν πάντα τα ίδια συμφέροντα.
Η Δύση δεν είναι ένας ομοιογενής παράγοντας: η σύγκρουση μεταξύ Ουάσινγκτον και Λονδίνου
Ο Krainer δείχνει ότι μια φαινομενικά ενωμένη «Δύση» χαρακτηρίζεται στην πραγματικότητα και από ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας. Μια κυβέρνηση της Ουάσινγκτον μπορεί να ακολουθήσει μια πολιτική που αντιβαίνει στα συμφέροντα κύκλων επιρροής στο Λονδίνο. Και εδώ, είναι απαραίτητο να γίνει διάκριση μεταξύ της αμερικανικής κρατικής εξουσίας και ενός διεθνικού δικτύου χρηματοδότησης και εξουσίας που έχει και παραμένει ιστορικά έντονα επηρεασμένο από τα βρετανικά συμφέροντα.
Ο Krainer επισημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αρχικά προέκυψαν ως εναλλακτική λύση στη Βρετανική Αυτοκρατορία.
Το Boston Tea Party ήταν μια πολιτική διαδήλωση που έλαβε χώρα στις 16 Δεκεμβρίου 1773 στη Βοστώνη, κατά την οποία Αμερικανοί άποικοι πέταξαν στη θάλασσα 342 κιβώτια τσαγιού που ανήκαν στη Βρετανική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών. Αυτό το γεγονός σηματοδότησε ένα σημείο καμπής στην κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ της Μεγάλης Βρετανίας και των βορειοαμερικανικών αποικιών της, στην αυγή της Αμερικανικής Επανάστασης.
Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας του 1776 συμβολίζει το επιτυχές τέλος της επίσημης διακυβέρνησης από το Λονδίνο σε όλη την αμερικανική ήπειρο.
Σύμφωνα με τον Krainer, ωστόσο, αυτή η ισορροπία δυνάμεων αργότερα θα αντιστρεφόταν εν μέρει: ακόμη και αν οι Ηνωμένες Πολιτείες γίνονταν η κορυφαία στρατιωτική δύναμη, θα παρέμεναν, σε ορισμένα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, ιδίως όσον αφορά την κυριαρχία της οικονομικής ολιγαρχίας, υπό την επιρροή δομών που δεν εξυπηρετούσαν πρωτίστως τα αμερικανικά συμφέροντα. Περιγράφει αυτές τις δομές ως ένα δίκτυο πολιτικών, υπηρεσιών πληροφοριών, ομάδων προβληματισμού και κοινωνικών κύκλων με επιρροή. Ορισμένα τμήματα του κρατικού μηχανισμού των ΗΠΑ δεν θα υπόκεινταν επομένως αποκλειστικά στο Σύνταγμα και την εθνική κυριαρχία, αλλά σε μια διεθνική τάξη εξουσίας.
Ο Krainer χρησιμοποιεί τον όρο «βαθύ κράτος». Αυτό δεν σημαίνει απλώς την ύπαρξη μιας συνεχώς λειτουργούσας επαγγελματικής διοίκησης, αλλά μια άτυπη δομή εξουσίας που επηρεάζει τις πολιτικές αποφάσεις, περιορίζει το περιθώριο ελιγμών της δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης και διαθέτει σχεδόν ανεξάντλητους οικονομικούς πόρους. Η άνοδος του Trump στην εξουσία ήταν αρχικά μια έκφραση εσωτερικής αντίστασης στις Ηνωμένες Πολιτείες ενάντια στην κατανομή της εξουσίας που ίσχυε μέχρι τότε. Ο Krainer ερμηνεύει τη μερική αντιπαράθεση μεταξύ της κυβέρνησης Trump και της βρετανικής οικονομικής αυτοκρατορίας, κατά μία έννοια, ως επιδείνωση αυτής της σύγκρουσης.
Η αληθινή δύναμη του χρηματιστικού κεφαλαίου: κυριαρχία μέσω χρέους αντί για κατοχή
Η οικονομική καρδιά της συνέντευξης έγκειται στη θέση του Krainer ότι η σύγχρονη αυτοκρατορική εξουσία ασκείται κυρίως μέσω του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η στρατιωτική ισχύς είναι σημαντική, αλλά δεν είναι η πραγματική κινητήρια δύναμη του συστήματος. Αυτό που είναι κρίσιμο είναι η ικανότητα να βυθίζονται άλλες χώρες σε μακροπρόθεσμη οικονομική εξάρτηση και να ελέγχονται οι ροές πληρωμών που προκύπτουν.
Ο Krainer περιγράφει το οικονομικό μοντέλο της «ζόμπι» Βρετανικής Αυτοκρατορίας ως ένα τρίο χρέους, πρώτων υλών και λεηλασίας του πλούτου.
Le rôle des banques: «Ο διάδρομος της λεηλασίας των πλούτων»
L'entreprise qui extrait αποτελεσματικά la matière première n'est toutefois pas necessairement la principal gagnante. Ένας όμιλος πετρελαίου ως εργοδότης προσωπικού, που κατασκευάζει εγκαταστάσεις, παρέχει ενέργεια, διαχειρίζεται επικίνδυνες τεχνικές και οργανώνει εξόρυξη. Il fait partie de la chain de production de l'économie réelle.
Οι τράπεζες, από την άλλη πλευρά, μπορούν να επωφεληθούν από χρηματοδοτικές διευκολύνσεις χωρίς να χρειάζεται να εξάγουν ή να μεταφέρουν οι ίδιες το πετρέλαιο. Το εισόδημά τους προέρχεται από δάνεια, τόκους, προμήθειες και άλλες χρηματοοικονομικές συναλλαγές.
Ένας διάδρομος: ο πλούτος των χωρών μεταφέρεται στα ταμεία της χρηματοπιστωτικής ολιγαρχίας
Στη συνέχεια, ο Krainer προτείνει τη θέση ότι η πραγματική εξουσία δεν βρίσκεται απαραίτητα σε ορατές βιομηχανικές εταιρείες, αλλά στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που καθορίζουν τους όρους χρηματοδότησής τους.
Η εικόνα του Krainer είναι αυτή ενός κυλιόμενου κυκλώματος: από τη μία πλευρά βρίσκονται οι πρώτες ύλες, η εργασία και η πραγματική οικονομική παραγωγή· από την άλλη, τα δάνεια, οι πληρωμές τόκων και το εισόδημα από κεφάλαιο. Αυτός ο κυλιόμενος κυκλώμας μεταδίδει μέρος της προστιθέμενης αξίας που δημιουργείται στις αναπτυσσόμενες χώρες σε διεθνή χρηματοπιστωτικά κέντρα.
Ενρίκο Ματέι: το αντίθετο μοντέλο μιας εθνικής οικονομικής πολιτικής
Για να δείξει το αντιπαράδειγμα στο μοντέλο του για τον ιμπεριαλισμό που κυριαρχείται από τον χρηματοπιστωτικό τομέα, ο Krainer παραθέτει τον Ιταλό βιομήχανο Enrico Mattei.
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ματέι ίδρυσε τον ιταλικό ενεργειακό όμιλο Eni και επιδίωξε να κάνει την Ιταλία λιγότερο εξαρτημένη από τους καθιερωμένους διεθνείς πετρελαϊκούς κολοσσούς.
Η στρατηγική της ήταν να συνάψει άμεσες και αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες με χώρες πλούσιες σε πρώτες ύλες. Η Ιταλία έπρεπε να προμηθευτεί ενέργεια, ενώ οι χώρες εταίροι επωφελούνταν από επενδύσεις, υποδομές, βιομηχανική ανάπτυξη και ευκαιρίες απασχόλησης.
Σε αυτό το μοντέλο, η οικονομική συνεργασία δεν είχε ως πρωταρχικό στόχο τη συσσώρευση όσο το δυνατόν περισσότερων οικονομικών πιστώσεων για έναν ασθενέστερο εταίρο. Αντιθέτως, και τα δύο μέρη αναμενόταν να επωφεληθούν μέσω συγκεκριμένων οικονομικών υπηρεσιών.
Συνήφθησαν συμφωνίες συνεργασίας μεγάλης κλίμακας με χώρες της Βόρειας Αφρικής και τη Σοβιετική Ένωση. Για παράδειγμα, η Ιταλία θα μπορούσε να είχε προμηθεύσει βιομηχανικά προϊόντα και χαλύβδινους σωλήνες με αντάλλαγμα πετρέλαιο. Αυτές οι συμφωνίες θα της επέτρεπαν να ασκήσει πίεση στις τιμές των μεγάλων πετρελαϊκών εταιρειών. Ο Ματέι δεν θα υπέτασσε την οικονομική ανάπτυξη της χώρας του στα συμφέροντα των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Η Ιταλία έπρεπε να έχει τη δική της βιομηχανική ικανότητα, τις δικές της εταιρείες και τα δικά της μέσα οικονομικής πολιτικής.
Ο Ματέι φέρεται να αποκλείστηκε για λόγους παρόμοιους με αυτούς του Άλφρεντ Χέρχαουζεν, καθώς αμφισβήτησε το γεωπολιτικό μοντέλο άσκησης εξουσίας εντός αυτής της «αυτοκρατορίας» - η οποία στην περίπτωσή του περιελάμβανε μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες και τις χρηματοδοτικές τους δομές. Ο Ματέι πέθανε σε αεροπορικό δυστύχημα το 1962 - μια στοχευμένη δολοφονία που θα ήταν ευθύνη της CIA, η οποία ενεργούσε για λογαριασμό του Βαθύ Κράτους.
Ο Ματέι είναι επομένως ένα από τα πολλά παραδείγματα στα οποία προσωπικότητες με επιρροή έχουν αποκλειστεί επειδή ήθελαν να εφαρμόσουν ένα εναλλακτικό οικονομικό μοντέλο.
Συστημικοί περιορισμοί του καπιταλισμού: Είναι ο ιμπεριαλισμός μια συνειδητή επιλογή ή μια δομική αναγκαιότητα;
Σε αυτή τη συνέντευξη, ο Pascal Lottaz εγείρει μια σημαντική θεωρητική αντίθεση: περιγράφεται το σύστημα ως αποτέλεσμα στοχευμένων αποφάσεων που λαμβάνονται από μεμονωμένους οικονομικούς παράγοντες - είναι επομένως σκόπιμο - ή μήπως είναι αποτέλεσμα των εσωτερικών νόμων του καπιταλισμού - επομένως εγγενών στο σύστημα;
Αυτό το ερώτημα αφορά μια θεμελιώδη συζήτηση μεταξύ διαφορετικών θεωριών της πολιτικής οικονομίας.
Η συστημική εξήγηση του ιμπεριαλισμού που προτάθηκε από τον Καρλ Μαρξ και ιδιαίτερα από τον Βλαντιμίρ Ίλιτς Λένιν («Ιμπεριαλισμός, το Ανώτατο Στάδιο του Καπιταλισμού», 1916) βασίζεται στην αρχή ότι ο καπιταλιστικός ανταγωνισμός και οι περιορισμοί της συσσώρευσης κεφαλαίου δημιουργούν, με την εσωτερική τους λογική, συμφέροντα οικονομικής επέκτασης που πρέπει να εγγυώνται από την κρατική εξουσία - εξ ου και η διαίρεση του κόσμου μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Αυτή η δομική εξήγηση υποστηρίζει ότι, υπό ορισμένες συνθήκες ανταγωνισμού, οι επιχειρήσεις και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει αναπόφευκτα (λόγω του συστήματος) να επιδιώξουν υψηλότερες αποδόσεις, νέες διεξόδους, πιο ευνοϊκές συνθήκες παραγωγής και ασφαλείς επενδύσεις.
Ο Krainer αντιτίθεται σε μια καθαρά συστημική εξήγηση. Τόνισε ότι αυτή η εξέλιξη ήταν σε μεγάλο βαθμό σκόπιμη. Το σύστημα δεν αφορά μόνο ανώνυμες δυνάμεις της αγοράς. Διαμορφώνεται από ανθρώπους που λαμβάνουν αποφάσεις, υπερασπίζονται συμφέροντα, χρηματοδοτούν θεσμούς και επηρεάζουν τις πολιτικές διαδικασίες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι εμπλεκόμενοι παράγοντες έχουν πράγματι ένα περιθώριο εκτίμησης σχετικά με τους στόχους τους. Προσπαθούν να προσαρμόσουν τις οικονομικές και πολιτικές συνθήκες για να διασφαλίσουν με βιώσιμο τρόπο τα συμφέροντά τους. Ο Krainer απηχεί την ιδέα ότι τα συμφέροντα του κεφαλαίου μπορούν να συμβάλουν στην επέκταση των σχέσεων κυριαρχίας και εξάρτησης. Αλλά προχωρά ένα βήμα παραπέρα: πίσω από τα παρατηρούμενα πρότυπα, βλέπει μια σκόπιμα συντονισμένη στρατηγική των διεθνών ελίτ με στόχο τη διατήρηση της δικής τους εξουσίας.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του επιχειρήματος του Krainer είναι ότι δεν θεωρεί αυτές τις πέντε υποθέσεις ως ανεξάρτητα φαινόμενα. Για αυτόν, σχηματίζουν έναν φαύλο κύκλο: τα οικονομικά συμφέροντα επηρεάζουν την πολιτική· η πολιτική εξουσία δημιουργεί οικονομικές εξαρτήσεις· οι γεωπολιτικές συγκρούσεις αλλάζουν τις σχέσεις εξουσίας· οι τεχνολογικές εξελίξεις διευρύνουν τις δυνατότητες ελέγχου· και η δημόσια αντίληψη καθορίζει εν μέρει εάν αυτές οι σχέσεις γίνονται αποδεκτές ή αμφισβητούνται.
Αυτό το μοντέλο αποτελεί ένα πολύ γόνιμο σημείο εκκίνησης για μια συζήτηση σχετικά με την εξουσία, τον καπιταλισμό και την εξωτερική πολιτική. Η αδυναμία του έγκειται στο ότι μερικές φορές συνδέει πολύ διαφορετικές διαδικασίες μέσα σε ένα ενιαίο, συνολικό επεξηγηματικό πλαίσιο. Ελλείψει συγκεκριμένων στοιχείων, μια εύλογη δομική κριτική μπορεί να γίνει μια ερμηνεία που είναι δύσκολο να αντικρουστεί: οποιαδήποτε εξέλιξη, ακόμη και αντιφατική, εμφανίζεται στη συνέχεια ως πρόσθετη απόδειξη της ισχύος του συστήματος.
Προοπτικές
Στο φόρουμ μας για τη Γεωπολιτική, έχουμε ήδη συζητήσει τον τρέχοντα συστημικό ανταγωνισμό μεταξύ της πραγματικής οικονομίας και της χρηματοπιστωτικής οικονομίας σε αρκετές περιπτώσεις. Υπό τον τίτλο «Μια Ιστορική Αναταραχή Είναι Επίκεινται», καταδείξαμε , για παράδειγμα, ότι η διεθνής χρηματοπιστωτική ολιγαρχία εξαρτάται ουσιαστικά από την ικανότητα να βρει κράτη ή τους ηγέτες τους που είναι πρόθυμοι να αναλάβουν μακροπρόθεσμο χρέος στην «αγορά χρήματος» - όπως κάνει αυτή τη στιγμή η Γερμανία με τα λεγόμενα «ειδικά κεφάλαια» της.
Όταν όμως τα μεγάλα κράτη δεσμεύονται να δημιουργήσουν μια πραγματικά κυρίαρχη οικονομία (δηλαδή, μια οικονομία που δεν εξαρτάται από το μακροπρόθεσμο εξωτερικό χρέος) για να καλύψουν τις ανάγκες των αντίστοιχων πληθυσμών τους, κόβουν το χορτάρι κάτω από τα πόδια των τοκογλύφων. Αυτός, κατά την άποψή μας, είναι ίσως ο σημαντικότερος λόγος για τους πολέμους που διεξάγονται τόσο στην Ουκρανία όσο και τώρα εναντίον του Ιράν: η Ρωσία, η Κίνα και το Ιράν είναι απρόσιτες σε αυτές τις βδέλλες. Επομένως, πρέπει να αναγκαστούν να υποταχθούν πρώτα μέσω των πολιτικών τους, που επικεντρώνονται σε μια πραγματικά κυρίαρχη οικονομία, η οποία θα εξαπλωθεί παγκοσμίως. Ή, τουλάχιστον, αυτή η στιγμή πρέπει να μετατεθεί όσο το δυνατόν πιο μακριά στο μέλλον.
Ο Παγκόσμιος Νότος, οι χώρες BRICS και πολλοί άλλοι, ωστόσο, ακολουθούν αποφασιστικά την πορεία τους προς την κυριαρχία. Εάν χρειαστεί σε παγκόσμια κλίμακα, η οικονομική δύναμη του «αθάνατου ζόμπι» που περιγράφει ο Krainer θα φτάσει στο τέλος της. Σε αυτό το πλαίσιο, καταλαβαίνουμε γιατί ο τρέχων παγκόσμιος πόλεμος διεξάγεται τόσο άγρια και αμείλικτα και γιατί οι διπλωματικές λύσεις είναι αδύνατες: αυτή είναι η επιθανάτια αγωνία του νεοαποικιοκρατίας. Το παράσιτο εξαφανίζεται όταν δεν βρίσκει πλέον ξενιστή - και είναι αδύνατο να διαπραγματευτεί κανείς μαζί του.___________________________________________________________________________
Οι ομιλητές:
Ο Alex Krainer είναι αναλυτής αγοράς, συγγραφέας και πρώην διαχειριστής hedge fund γεννημένος στην Κροατία με έδρα το Μονακό, γνωστός για την εμπειρία του στο εμπόριο εμπορευμάτων και την γεωπολιτική οικονομική ανάλυση. Είναι ο ιδρυτής των KRAINER ANALYTICS και I-System Trend Following, και ο συγγραφέας των βιβλίων "The Bible of Trend Following by Alex Krainer", "Mastering Uncertainty" και "Grand Deception". Δημοσιεύει επίσης τακτικά στο Substack του Alex Krainer. Για να μάθετε περισσότερα για το υπόβαθρό του, κάντε κλικ εδώ .
Ο Δρ. Pascal Lottaz είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κιότο, όπου μελετά την ουδετερότητα στις διεθνείς σχέσεις και διευθύνει το ερευνητικό δίκτυο neutralitystudies.com. Απέκτησε το μεταπτυχιακό και το διδακτορικό του δίπλωμα από το Εθνικό Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών (GRIPS) στο Τόκιο και προηγουμένως διεξήγαγε έρευνα και δίδαξε στο Πανεπιστήμιο Waseda και στο Πανεπιστήμιο Temple (πανεπιστημιούπολη της Ιαπωνίας). Τα πιο πρόσφατα βιβλία του περιλαμβάνουν τα Sweden, Japan, and the Long Second World War (Routledge, 2022), Neutral Beyond the Cold: Neutral States and the International System after the Cold War (Lexington Books, 2022) και Notions of Neutralitys (Lexington Books, 2019). Έχει επίσης γράψει άρθρα σχετικά με τις Σπουδές Ουδετερότητας για την Εγκυκλοπαίδεια της Οξφόρδης και σχετικά με την Πολιτική και τη Διπλωματία της Ουδετερότητας για την Βιβλιογραφία της Οξφόρδης.
Ακολουθεί μια λίστα με τα πρόσφατα άρθρα του. Το κανάλι του στο YouTube, Neutrality Studies , παρουσιάζει τακτικά πολύ ενημερωτικές συνεντεύξεις. Αξίζει επίσης να δείτε το Substack του Pascal Lottaz .
Για τους Έλληνες που μελέτησε ο Φουκώ, η θεμελιώδης διάκριση δεν συνέπιπτε με τις σύγχρονες κατηγορίες της ομοφυλοφιλίας και της ετεροφυλοφιλίας. Η ερωτική συμπεριφορά κρινόταν επίσης από τον κοινωνικό ρόλο, τη θέση που αναλάμβανε σε μια σχέση και, πάνω απ' όλα, την ικανότητα του ελεύθερου ανθρώπου να διέπει τις δικές του ορέξεις. Ένας πολίτης μπορούσε να έχει σχέσεις με γυναίκες ή άνδρες χωρίς απαραίτητα να ορίζεται από μια αποκλειστική σεξουαλική ταυτότητα. Αλλά αυτό δεν σήμαινε ότι η ελληνική κοινωνία απολάμβανε αδιάκριτη ελευθερία.
Το Συντακτικό Προσωπικό
.jfif)
