π. Ν. Λουδοβίκος: O αδιανόητος Χριστός των Αποστόλων
Λοιπόν, να αρχίσουμε. Όλα τα μονοπάτια οδηγούν στο θέμα των Αγίων Αποστόλων αυτές τις μέρες.
Παιδιά, πατέρες, αδελφοί και αδελφές, ελάτε λίγο να αρχίσουμε.
Λοιπόν, γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο, ό,τι πούμε θα βασιστεί πάνω στο Ευαγγέλιο, το αυριανό Ευαγγέλιο της Λειτουργίας των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, το οποίο έχω εδώ μπροστά μου. Και θα ξεκινήσουμε να δούμε γιατί η Εκκλησία έβαλε αυτό το Ευαγγέλιο, ακριβώς αυτό, για την ημέρα αυτή τη μεγάλη, όπου γιορτάζει τους δύο πρωτοκορυφαίους, όπως λέμε, Αποστόλους· δηλαδή αυτούς οι οποίοι με έναν κορυφαίο τρόπο αντελήφθησαν το περιεχόμενο του Χριστιανισμού.
Γι’ αυτό μας είναι πολύτιμο. Τίποτα δεν υπάρχει σήμερα πιο άγνωστο —παράξενο θα φανεί αυτό που θα πω— από τον Χριστιανισμό, ακριβώς διότι μιλούμε γι’ αυτόν, ζούμε μέσα σε αυτόν και έχει χάσει για μας τη δύναμη της έκπληξης, της πολύ μεγάλης έκπληξης, την οποία προκάλεσε η έλευση του Χριστού στον κόσμο και της μεγάλης ανατροπής. Τόσο μεγάλη η ανατροπή, που έκοψε την ανθρώπινη ιστορία, όπως ξέρουμε, στα δύο.
Δεν την έκοψε την ανθρώπινη ιστορία στα δύο επειδή το θέλησε ο Χριστός, επειδή το έκανε Αυτός. Το κάναμε εμείς. Είναι συγκλονιστικό το γεγονός, διότι αν είναι αλήθεια το γεγονός του Χριστού, έτσι όπως μας το μεταφέρουν οι Απόστολοι, έτσι όπως μας το μεταφέρει η Εκκλησία, πραγματικά έχουμε μπει σε μια τελείως νέα εποχή, όπου δεν ισχύει σχεδόν τίποτα από ό,τι προηγουμένως ίσχυε, όπως ίσχυε.
Και έχουν ανοιχτεί ορίζοντες, οι οποίοι είναι απείρως μεγαλύτεροι από ό,τι μέχρι τότε μπόρεσε να ανοίξει ο άνθρωπος. Γιατί ο άνθρωπος, όπως είναι ένα θεοειδές ον και είναι εικόνα του Θεού, έχει πάνω του τυπωμένη, όπως έχουμε πει ξανά, την εικόνα του Θεού, δηλαδή τη θεοειδή ζωή. Είναι ένα ον το οποίο είναι βιολογικό πλάσμα, τελείως· και υλικό πλάσμα είναι. Ακόμα και η ψυχή, κατά τους Πατέρες, δεν είναι τελείως άυλη· μόνο σε σχέση με το σώμα λέγεται άυλη.[ΠΩΣ ΕΠΕΣΕ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΧΑΣΕ ΧΡΙΣΤΙΑΝΕ; ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΣΦΡΑΓΙΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΥΛΗ; ΑΝΑΛΛΟΙΩΤΗ; ΥΛΙΚΗ ΘΕΟΕΙΔΗΣ ΖΩΗ; ΥΛΗ ΚΑΙ Ο ΘΕΟΣ;; ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΕ;]
Αλλά λέμε λοιπόν για ένα ον το οποίο μπορεί να ζήσει πραγματικά μόνο ως Θεός. Εδώ είναι το πάρα πολύ παράξενο με τον άνθρωπο: το ότι δεν βολεύεται σε καμία, μα καμία κατάσταση η οποία του εξασφαλίζει απλώς και μόνο μια επίγεια, στοιχειώδη αρμονία.[ΣΑΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΟΥ. ΜΟΝΟ ΣΑΝ ΘΕΟΣ. ΤΟ ΕΙΠΕ ΚΑΙ Ο ΕΩΣΦΟΡΟΣ]
Και που κι αυτή δεν μπορεί να την πετύχει, ειδικά σήμερα, κανένας, όποιον δρόμο και να πάρει. Γιατί οτιδήποτε και αν πετύχει, στο επόμενο δευτερόλεπτο θα έχει καταστραφεί. Κάνετε ψυχανάλυση· αν πετύχει, σε είκοσι χρόνια θα έχετε νέα προβλήματα· σε δέκα χρόνια. Αν κάνετε γιόγκα, μόλις τελειώσει η επίδραση, θα έχετε ακριβώς τα ίδια προβλήματα· δεν θα έχει λυθεί τίποτα.[Η ΑΡΜΟΝΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΕΙΚΟΝΑ; ΜΙΑ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ;]
Αρρωσταίνετε σωματικά, παίρνετε φάρμακα τα οποία αντιμετωπίζουν το σύμπτωμα, αλλά η ρίζα ξαναπαράγει το σύμπτωμα. Αρρωσταίνετε ψυχικά, παίρνετε ψυχιατρικά φάρμακα, τα οποία έχουν να κάνουν πάντα με το σύμπτωμα, και όταν θα σταματήσετε επανέρχεται η κατάσταση.
Λοιπόν, κάνετε διατροφή και αποδεικνύεται ότι η διατροφή που κάνετε, για κάποιον λόγο, ήταν επιστημονικά λάθος. Και πέρυσι ήταν σωστή. Και αύριο θα είναι μια άλλη σωστή.
Μπαίνετε μέσα στις σχέσεις, ακολουθείτε τα patterns, ας πούμε, και το lifestyle· μετά από λίγο η σχέση καταρρέει, χωρίς να ξέρουμε γιατί. Ακόμα και όταν ξέρουμε γιατί, δεν θέλουμε να το παραδεχθούμε.
Κάνουμε σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους· μετά από λίγο διαπιστώνουμε ότι είμαστε ιδιοτελείς. Οι ίδιοι έχουν διαπιστώσει και για εμάς ότι είμαστε ιδιοτελείς.
Προσπαθούμε να τα αποδώσουμε όλα αυτά σε μια βιολογική κατάσταση, να πούμε ότι είμαστε προγραμματισμένοι στην αποτυχία και προγραμματισμένοι στο να μην έχουμε μέσα μας καμία καθαρότητα, να είναι το κακό εγγενές. Και αυτό δεν μας αρέσει, γιατί μας αναιρεί κάθε είδους κοινωνική δράση.[Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΠΟΥ ΠΗΓΕ; ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΤΖΑΚΙ;]
Προσπαθούμε να πούμε ότι είμαστε ελεύθεροι και διαπιστώνουμε ότι σπανιότατα είμαστε ελεύθεροι. Ακόμα και σε καταστάσεις που θα θέλαμε πάρα πολύ να νομίζουμε ότι είμαστε ελεύθεροι, όπως είναι ο έρωτας, για παράδειγμα. Καταδυναστεία φοβερή· όχι μόνο από την τεστοστερόνη, ας πούμε, αλλά και από τα βιώματα της παιδικής ηλικίας, που μας αναγκάζουν να ζητήσουμε τούτο εδώ, το οποίο μας καταστρέφει. Αλλά το θέλουμε αυτό.
Ο έρωτας έγινε και αυτός μια μορφή αυτοκαταστροφής σε πολλούς ανθρώπους. Λοιπόν, άσε που δεν υπάρχει πια σήμερα. Με ρώτησε ένας δημοσιογράφος στο Κρήτη TV. Μου λέει: «Δεν φαντάζομαι να θέλετε να στερήσετε τη χαρά του έρωτα από τα παιδιά». Λέω: «Μπορείτε να μου τα δείξετε αυτά τα παιδιά τα ερωτευμένα;»[ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΕΤΣΙ; ΚΑΡΔΙΟΓΝΩΣΤΗ!]
Τις προάλλες κατέβαινα από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, όπου είμαι καθηγητής. Κατέβαινα από μια γιορτή με το αυτοκίνητο, από το τεράστιο και όμορφο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Με αυτοκίνητο μόνο κινείται κανείς μέσα. Και βλέπω ένα ζευγαράκι πιασμένο χέρι-χέρι και σταμάτησα να τους μιλήσω. Είχα χρόνια. Χρόνια. Και τους είπα πέντε πράγματα και συγκινήθηκαν. Κι εγώ μαζί.
Δεν ζευγαρώνουν τα παιδιά. Να το ξέρετε. Πάει και αυτό. Τελείωσε. Το έχω πει και αυτό δημόσια. Είχα τριακόσια παιδιά κάτω. Τους λέω: «Λοιπόν, πόσοι από εσάς θα παντρευτείτε, ρε; Πόσοι από εσάς θέλετε να παντρευτείτε;» Και σήκωσαν δεκαπέντε χέρια από τα τριακόσια. Καταλάβατε.[ΑΜΑ ΣΗΚΩΝΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΔΕΚΑ ΠΕΝΤΕ ΚΑΛΑ ΕΙΝΑΙ!]
Κατά τα άλλα, έχουμε την καραμέλα αυτή της ελευθερίας, την οποία την καταναλώνουμε όλοι. Αλλά ελευθερία, το έχω πει άπειρες φορές, χωρίς σοφία, είναι απλά καταστροφή. Και η ελευθερία είναι να πάρω ένα αυτοκίνητο μεγάλο και να τρέξω με τριακόσια.
Και μετά από λίγο δεν θα υπάρχει τότε ούτε αυτοκίνητο. Η ελευθερία είναι μέσον, δεν είναι σκοπός.
Λοιπόν, αυτά τα λέω για να σας πω ότι η ευτυχία είναι δύσκολο πράγμα.[ΑΣ ΧΑΡΟΥΜΕ]
Και για τον λόγο αυτό, εάν όντως ο Χριστός είναι αληθινός, αν ο Θεός είναι άνθρωπος, είναι συνταρακτικό αυτό το γεγονός. Συνταρακτικό το γεγονός για έναν λόγο: γιατί μας υποδεικνύει ότι όλα τα ανθρώπινα μπορούν να συμβούν πλέον θεοπρεπώς. Με έναν τρόπο άλλον. Όπως Εκείνος προτείνει ως άνθρωπος.
Είναι το ανθρώπινον του Θεού. Είναι ο Θεός, πώς θα ήταν ως άνθρωπος δηλαδή. Είναι ο Θεός ο οποίος μας έφτιαξε και εμφανίζεται πλέον και ως πρότυπο αυτού που μας έφτιαξε. Μας δείχνει τον δρόμο για να γίνουμε αυτό για το οποίο μας έφτιαξε. Καταλάβατε; Μας δίνει τον δρόμο.[ΤΕΛΕΙΟ. ΕΝΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΛΕΙΠΕΙ ΚΑΙ ΦΥΓΑΜΕ]
Και αν διαβάζει κανείς τα Ευαγγέλια, αρχίζοντας από το κατά Ματθαίον, θα δει πώς οι διδασκαλίες του Χριστού αποσκοπούν ακριβώς στο να μας βγάλουν από την ανθρώπινη, τωρινή, πτωτική μας κατάσταση και να μας οδηγήσουν σε μια άλλη σφαίρα, άλλης ελευθερίας, άλλη ατμόσφαιρα, όπου ισχύουν άλλοι νόμοι. Όχι απλά οι βιολογικοί και οι ψυχολογικοί νόμοι.
Αυτό το ρίγος, αυτό το γεγονός, σώζει αυτό το κείμενο που θα διαβαστεί αύριο. Παρουσιάζει τον Χριστό ως ένα αληθινό γεγονός, στα μέρη της Καισαρείας της Φιλίππου, σε ένα μέρος, μαζί με τους μαθητές Του. Και ρωτάει τους μαθητές Του, λέγοντας: «Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου;» Τι λένε οι άνθρωποι για μένα; Τι λένε οι άνθρωποι για μένα; Έτσι.
Οι άνθρωποι λένε πάντοτε αυτό που καταλαβαίνουν. Κανένας δεν λέει τίποτα παραπάνω από αυτό που καταλαβαίνει. Και η κατανόηση του ανθρώπου συνήθως είναι ιδιοτελής. Όταν κάποιος δίπλα σου έρχεται και σου λέει «σ’ αγαπώ, σε εκτιμώ», εννοεί βασικά ότι σε χρειάζομαι, ότι κάτι θέλω να κάνω μαζί σου, ότι έχω κάτι επενδύσει σε σένα. Μπορεί και ο καημένος να μην ξέρει καν τι έχει επενδύσει αυτός. Αλλά κάποια στιγμή να το μάθεις. Και μπορείς να το μάθεις και όταν είναι αργά.[ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΩΜΩΔΙΑ]
Λοιπόν, τι λένε οι άνθρωποι ότι είμαι; Για να δούμε, τι λένε οι άνθρωποι. «Οἱ δὲ εἶπον· οἱ μὲν Ἰωάννην τὸν Βαπτιστήν». Μα ο Ιωάννης ο Βαπτιστής είναι εκεί παρών; Ξέρω εγώ, πέθανε πριν λίγο· ότι ο Ιωάννης πάλι ξανά είναι. «Ἄλλοι δὲ Ἠλίαν, ἕτεροι δὲ Ἱερεμίαν ἢ ἕνα τῶν προφητῶν». Λένε ότι είναι ένας μετενσαρκωμένος, ένα άβαταρ, ας πούμε, και έχει εμφανιστεί ξανά ο τάδε προφήτης ή ο δείνα προφήτης.
Κοιτάξτε, ο άνθρωπος φτάνει πάντοτε μέχρι εκεί που μπορεί να φτάσει. Η φαντασία του, ακόμα και η μεταφυσική φαντασία, έχει όρια. Έχει όρια, και ευτυχώς που έχει όρια. Δηλαδή, αν κάποιος μας πει ότι... Προσέξτε τώρα ένα λεπτό το σημείο. «Είμαι ο Θεός». Ε, είναι πολλοί. Είναι πάρα πολλοί. Είναι πάρα πολλοί. Δεν φτάνει η μεταφυσική μας φαντασία ως εκεί.[ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΟΥΔΙΣΜΟΥ.ΑΙΣΘΑΝΟΝΤΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ!!]
Λοιπόν, λέγει αὐτοῖς: «Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε εἶναι;» Εσείς που ξέρετε κάτι παραπάνω, εσείς τι μου λέτε; Τι λέτε ότι είμαι εγώ; Και αποκρίνεται φυσικά ποιος; Ο Πέτρος. Πάντοτε ο Πέτρος μιλάει. Αυτός που είναι ο πιο —πώς το λένε— ορμητικός από όλους. Ορμητικός, επιθετικός, δειλός, θρασύς· όλα μαζί. Όπως είναι κάποιοι άνθρωποι.
«Σὺ εἶ ὁ Χριστός, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος».
Λοιπόν, εδώ ο Πέτρος στην κυριολεξία το καίει το μυαλό του. Λέει κάτι που και αυτός ο ίδιος δεν καταλαβαίνει. Δεν το καταλαβαίνει. Προσέξτε. Δεν το καταλαβαίνει. Αυτό του λέει ο Χριστός αμέσως παρακάτω. Αν το καταλάβαινε, στη Γεθσημανή δεν θα Τον πρόδιδε. Προσέξτε. Γιατί, καμιά φορά, οι αποκαλύψεις είναι μεγαλύτερες από την αντοχή μας.
Λοιπόν, «καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς» είπε αυτό: «Μακάριος εἶ, Σίμων Βαριωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέν σοι, ἀλλ’ ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς». Αυτή τη στιγμή δέχτηκες μια αποκάλυψη, σου λέει. Μακάριος. Είπες κάτι που δεν κατάλαβες, αλλά κάτι που είναι αλήθεια.[ΚΑΙ Η ΥΛΗ ΠΟΥ ΠΗΓΕ;]
Προσέξτε, η ενσάρκωση είναι πέρα από την κατανόηση. Είναι πέρα από αυτό που περιμένουμε. Όσο πιο πολύ πλησιάζουν τον Χριστό ως άνθρωπο ή ως Απόστολο ή ως Προφήτη, όπως κάνουν οι Ισλαμιστές, οι Μουσουλμάνοι, για παράδειγμα, δεν μπορούν να καταλάβουν τι είναι.
Εδώ τα λόγια αυτά είναι φοβερά και δεν έχουν ειπωθεί ποτέ για κανέναν άνθρωπο. Δηλαδή: ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος. Ο Χριστός σημαίνει Αυτός ο οποίος χρίει με Άγιο Πνεύμα την ανθρώπινη φύση. Δηλαδή ο Θεός, ο ίδιος ο οποίος κοινωνεί στους ανθρώπους. Είναι Υιός ανθρώπου και Υιός Θεού μαζί.[ΕΝΑΣ ΙΕΡΕΑΣ ΔΗΛ.]
Εντάξει. Τι εντάξει; Όλοι έχουν σταματήσει εδώ. Ακόμα και εμείς. Αυτό το άλμα είναι ένα άλμα το οποίο συμβαίνει με έναν ειδικό τρόπο και δεν συμβαίνει με τις δικές μας δυνάμεις μόνον. Προσέξτε το αυτό. Μπορεί να το ελπίζεις. Μπορεί να σου φαίνεται όμορφο. Μπορεί να το προσδοκάς. Μπορεί να το φαντάζεσαι —με πολύ τρόμο μονάχα, γιατί υπάρχει και παράνοια, σχιζοφρένεια, ας πούμε. Δεν μπορούμε. Δεν μπορούμε να πάμε πέρα από ένα όριο.
Αλλά το να το δεχθείς και να το δεις ως δεδομένο δεν είναι δικό μας. Είναι δοσμένο σε εμάς.
Μας δίδεται, και μας δίδεται εκ του Πατρός, δηλαδή εν Αγίω Πνεύματι. Είναι πάρα πολύ αληθινό. Είναι το πιο αληθινό από όλα τα πράγματα, αν και είναι πέρα από την ανθρώπινη φύση.
Δεν είναι κάτι το οποίο και ο ίδιος ο Χριστός περιμένει να το δεχθούν όλοι. Γι’ αυτό και λέει πολλές φορές ότι θα αμφισβητηθώ. Θα με αμφισβητήσετε. Και το επιτρέπει αυτό.
Και έρχεται ο Θωμάς και δεν του λέει: «Παλιάνθρωπε, δεν με έβλεπες; Δεν σας τα έλεγα; Δεν σας τα είπα όλα; Δεν το βλέπεις; Το είδαμε μπροστά σας τώρα. Έχουν περάσει τρεις μέρες. Από το τίποτα, κομματιασμένος και διαλυμένος...». Δεν του λέει τίποτα από όλα αυτά. Του λέει: «Έλα εδώ πια να με πιάσεις».
Καταλάβατε γιατί είναι πέρα από την ανθρώπινη φύση αυτό; Και αυτή όλη η υπομονή που κάνει ο Χριστός με όλους εμάς έχει αυτή την αιτία ακριβώς. Ξέρει ότι είμαστε πλάσματα με όρια, κτιστά, δημιουργημένα από το μηδέν, και το μέγεθος αυτής της αποκάλυψης δεν μπορούμε να το βαστάσουμε.[Η ΠΝΟΗ ΖΩΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗΔΕΝ. ΜΗΝ ΤΑ ΠΑΡΑΛΕΜΕ]
Όποιος ξέρει φιλοσοφία, αρχαία φιλοσοφία, όποιος ξέρει τις θρησκείες, αμέσως το καταλαβαίνει αυτό πάρα πολύ απλά. Πάρα πολύ απλά. Ο άνθρωπος μπορεί να φτάσει μέχρι εκεί που έφτασε ο Πλάτων: να καταλάβει ότι υπάρχει ο Θεός, το Ένα. Και μετά καταλαβαίνει, όπως το λέει ο Πλάτων, ότι «Θεὸς ἀνθρώπῳ οὐ μίγνυται». Δεν μπορεί να γίνει αυτή η ανάμειξη.[ΤΟ ΕΡΜΗΝΕΥΕΙ Ο ΠΛΩΤΙΝΟΣ ΚΑΛΥΤΕΡΑ. ΕΝΩΝΕΤΑΙ ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΩΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΑ, ΟΧΙ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ ΑΛΛΑ ΑΝΑΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΟΝ ΝΟΥ ΤΟ ΕΝΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΚΤΙΣΤΟ. ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΦΩΣ! ΚΑΙ ΕΓΙΝΕ ΦΩΣ;]
Μπορούμε να το βλέπουμε. Μπορούμε να ξέρουμε ότι υπάρχει. Να λιώνουμε από αγωνία γιατί δεν μπορούμε να το φτάσουμε και γιατί είμαστε φθαρτοί, και να ονειρευόμαστε μονάχα ότι ένα κομμάτι του εαυτού μας, ένα κομμάτι της ψυχής, ένα κομμάτι της ψυχής που είναι ο νους, κάποτε θα αγγίξει το Ένα αυτό και θα διαλυθεί εκεί μέσα. Αλλά να πούμε ότι το Ένα αυτό μπαίνει σε μια ανθρώπινη φύση, στην ιστορία, και εκεί μέσα εμφανίζεται και κάνει τα του Θεού με τρόπο ανθρώπινο, αυτό είναι, σας είπα, υπερβολικό. Δεν θα το βρείτε σε καμία θρησκεία. Δεν μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος εκεί.
Όλες είναι θρησκείες δραπετεύσεως. Ο Ινδουισμός έτσι, ο Βουδισμός πολύ περισσότερο, ο Ταοϊσμός επίσης. Είναι θρησκείες όπου αφήνεις τα πάντα πίσω για να αναχθείς, ελπίζοντας ότι ένα κομμάτι του εαυτού σου, ένα κομμάτι της ύπαρξής σου, ο νους —όχι εσύ— θα διαλυθεί μέσα στο Ένα.[ΓΙΑΤΙ ΕΛΠΙΖΟΝΤΑΣ; ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΕΙΣ ΤΟΝ ΦΩΤΙΣΜΕΝΟ ΑΝ ΔΙΑΛΥΘΕΙΣ; ΔΩΡΟ ΑΔΩΡΟ.]
Το Ισλάμ το ίδιο. Παίρνει όλη τη Βίβλο, αλλά όταν φτάνει στο γεγονός εκείνο, δεν έγινε Ενσάρκωση. Το λέει. Δεν τον σταύρωσαν πράγματι, λέει ο Μωάμεθ. Νόμισαν ότι τον σταύρωσαν. Δεν έγινε η Ανάσταση. Προφήτης είναι. Την ίδια στιγμή που εμφανίζεται ο Χριστός ως ένας προφήτης, ο ίδιος εμφανίζεται να μιλάει με το στόμα του Θεού. Και εδώ είναι η μεγάλη αντίφαση του Ισλάμ. Δεν δέχεται την Ενσάρκωση στα λόγια, στη Γραφή, στο Κοράνι.
Δεν προσπαθώ τώρα να κάνω αυτό, αλλά σας λέω ότι δεν υπάρχει τρόπος να το διανοηθούμε αυτό. Το γεγονός του Χριστού προσεγγίζεται με μεγάλη ταπείνωση, βήμα-βήμα, και με μεγάλη εσωτερική συντριβή. Δηλαδή είναι κάτι που παίρνει χρόνο και είναι κάτι που αποδεικνύεται εμπειρικά, να το ξέρετε αυτό.
Είχα συναντήσει κάποτε έναν Ινδουιστή που έγινε χριστιανός, στο εξωτερικό, και μου λέει: «Πώς έγινες;» Είχε και αξίωμα, ήταν γκουρού, τέτοια πράγματα. Και μου λέει: «Ήμουν στο δάσος και πήγα να κάνω άσκηση, και μου επιτίθεται ένα τεράστιο φίδι, κόμπρα. Πέφτει και ορμάει κατά πάνω μου, και εκείνη τη στιγμή αρχίζω να φωνάζω τους θεούς του Ινδουισμού, και αυτό τίποτα. Και ξαφνικά μου έρχεται, επειδή είχα ακούσει, και λέω: “Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με!” Το φίδι έφυγε. Αυτή ήταν η αρχή», λέει. Και μετά διαπίστωσε τη δύναμη της ευχής και βαπτίστηκε.
Έχω συναντήσει πολλούς τέτοιους. Και να ξέρετε ότι είναι και πιο ένθερμοι αυτοί. Τη δύναμη που έχει το όνομα του Χριστού δεν την ξέρουμε. Τη δύναμη αυτή πώς να την ξέρουμε; Γιατί, αν την ξέραμε, χρειάζεται να τη μάθουμε. Μα δεν υπάρχει τίποτα άλλο το οποίο πρέπει να μάθουμε. Γιατί αν δεν τη μάθουμε, δεν θα καταφέρουμε να περάσουμε από τη σφαίρα της κτιστότητας, του μηδενός όπου βρισκόμαστε, στη σφαίρα του Θεού. Δεν θα μπορέσουμε να περάσουμε. Θα είναι απλώς για εμάς, δεν θα είναι εμπειρική πίστη.[Η ΥΛΗ ΕΙΝΑΙ ΕΚ ΤΟΥ ΜΗΔΕΝΟΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙ. ΛΕΓΕΤΑΙ ΠΗΛΟΣ]
Αυτά είναι τα δύο είδη πίστης: η εξ ακοής πίστη, που μεγαλώσαμε σε αυτήν, που ακούμε να λέμε όλοι, κάπου τη χρειαζόμαστε, κάπου λέμε ένα «Κύριε, ελέησον», κάπου αυτό, κάπου και τα λοιπά· μας χρειάζεται, ζητούμε το ένα και το άλλο. Και υπάρχει και η ἄληστος γνῶσις, η αλησμόνητη γνώση, η οποία είναι η τέλεια πίστη. Είναι η πίστη όπου ο Θεός σου είναι τόσο πραγματικός όσο το ποτήρι με το νερό αυτό.
Ο Άγιος δεν έχει μεταφυσική. Δεν είναι κάτι για το οποίο κάνει σκέψεις για να το βρει. Το έχει και το κρατάει. Έτσι ακριβώς είναι η αίσθηση ότι είναι πραγματικός, όπως είστε πραγματικοί εσείς τώρα και εγώ. Και όπως δεν αμφιβάλλουμε ο ένας για την ύπαρξη του άλλου, έτσι δεν αμφιβάλλουμε για την ύπαρξη του Θεού.
Το έχω ξαναπεί δημόσια. Όταν ρώτησα κάποια στιγμή τον Άγιο Παΐσιο —εγώ τον ρώτησα— «Και λοιπόν, τον Άγιο Αρσένιο τον βλέπετε;» Παιδάκι μου, φανταζόμουν κι εγώ διάφορα πράγματα. Και με πιάνει από τα χέρια και μου λέει: «Όπως κρατάω εσένα», λέει. Καταλάβατε; Όχι, δεν καταλαβαίνουμε. Για να καταλάβουμε, πρέπει να διανύσουμε έναν δρόμο, να τον καταλάβουμε υπαρξιακά.
Και κοιτάξτε πόσο σημαντικό είναι αυτό. Τι λέει αμέσως μετά ο Χριστός; Το αποκάλυψε κάποιος, λέει, αυτό. Ακόμα δεν το έχεις αφομοιώσει. Η αφομοίωση αυτού του γεγονότος είναι το περιεχόμενο όλης της ζωής μας, στην κυριολεξία.
Κοίταξε ότι εγώ σου λέω τώρα ότι «σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς». Αυτό είναι η πέτρα πάνω στην οποία χτίζεται η Εκκλησία: η γνώση αυτή. Καταλάβατε; Η γνώση αυτή, η υπαρξιακή γνώση ότι ο Χριστός είναι ο Θεός. Και αν δεν φτάσουμε σαν αυτόν, τον Ντοστογιέφσκι, να πούμε: αυτό είναι η γνώση του Θεού.
Αυτό που έχετε στον Ντοστογιέφσκι: «Αν μου έλεγαν», λέει, «ότι από εδώ είναι η αλήθεια και από εδώ είναι ο Χριστός, εγώ θα πήγαινα με τον Χριστό και όχι με την αλήθεια». Την αλήθεια την ορίζει ο Θεός· δεν την ορίζουμε εμείς.
Και μιλάω σε μια εποχή όπου το ερώτημα της αλήθειας έχει καταρρεύσει. Τελείωσε το ερώτημα αυτό. Ακόμα και άνθρωποι εκτός Εκκλησίας, κομμουνιστές, διανοούμενοι, ξέρω εγώ, οτιδήποτε, διαμαρτύρονται για αυτό το ερώτημα της αλήθειας. Δηλαδή ο άνθρωπος είναι απλώς ένα υπερπροσδιοριζόμενο βιολογικά τίποτα; Άλλο δεν υπάρχει; Ένας πλήρης βιολογικός ντετερμινισμός, ο οποίος αποφασίζει μέσα μας τι κάνουμε και τι θα κάνουμε; Και ακόμα και το καλό και το κακό είναι διαγραμμένα μέσα μας και δεν υπάρχει τίποτα; Ούτε αλτρουισμός ούτε υπέρβαση; Τίποτα απολύτως;
Θέλουν να μας πείσουν για αυτά σήμερα πάρα πολλοί στον κόσμο. Καταλάβατε; Λοιπόν, το θέμα είναι ότι, αν είναι αυτό αλήθεια, τελειώνουμε με την ελευθερία.
Δεν υπάρχει ιστορική δράση στην πραγματικότητα. Δεν υπάρχει καν ευθύνη. Καμία ευθύνη. Ευθύνη θα υπήρχε αν εγώ ήμουν ελεύθερος. Σήμερα, αν δεν υπάρχει ελευθερία, αν δεν υπάρχει λοιπόν αυτό το πράγμα, αυτή η δυνατότητα να πάμε πέρα —προσέξτε, όχι από τη φύση μας· η φύση του ανθρώπου δεν έχει τίποτα κακό πάνω της.
Πολλοί μίλησαν για υπέρβαση της φύσεως κλπ. και να γίνουμε πρόσωπα και όλα αυτά, αλλά η φύση αυτή δεν είναι κοσμολογικά προσδιορισμένη· μάλλον μπορεί να μην είναι κοσμολογικά προσδιορισμένη, όπως είναι η φύση του σκύλου, η φύση της γάτας. Ο Άγιος Μάξιμος το εξέφρασε αυτό με μια μεγαλοφυή φράση, που δεν έγινε κατανοητή: «οὐκ ἔστιν ἠναγκασμένα τὰ τῶν νοερῶν φυσικά». Τα φυσικά χαρακτηριστικά των νοερών, που έχουν νου δηλαδή, που έχουν ελευθερία, σαν τον άνθρωπο, δεν είναι αναγκασμένα. Δεν είναι η φύση σου μια αναγκαιότητα. Καταλάβατε;
Που σημαίνει ότι η φύση μπορεί να ελευθερωθεί από την ανάγκη. Όλες τις ανάγκες και τον θάνατο. Αλλά αυτό δεν γίνεται ανθρωπίνως. Δεν γίνεται από μένα. Δεν γίνεται από σένα. Γίνεται από τον Χριστό και γίνεται μέσα στην Εκκλησία.
Αυτό λέει ο Χριστός εδώ. Αυτό δεν λέει; «Εσύ είσαι ο Πέτρος», λέει, που δέχεσαι μια υπερφυή γνώση αυτή τη στιγμή. Και αυτή η υπερφυής γνώση ότι εγώ είμαι ο Θεός είναι το έδαφος πάνω στο οποίο οικοδομείται το γεγονός της Εκκλησίας. Η Εκκλησία δηλαδή, της οποίας «πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν», δεν θα πεθάνει ποτέ. Δεν θα πεθάνει ποτέ η Εκκλησία.
Εμείς μπορεί να πεθάνουμε. Και ως εκκλησιαστικές υπάρξεις να πεθάνουμε. Αλλά η Εκκλησία τού Άδου συνεχίζεται στη Βασιλεία του Θεού. Η Εκκλησία δεν τελειώνει. Είναι η Βασιλεία του Θεού. Αυτό που κάναμε σήμερα. Αυτή η σύναξη. Αυτή η Θεία Κοινωνία. Έτσι αρχίζει η Βασιλεία του Θεού.[ΘΑΘΕΛΕΣ ΟΙ ΑΕΡΟΛΟΓΙΕΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ. ΣΤΟ ΟΝΑΜΑ ΜΟΥ ΛΕΕΙ. ΟΧΙ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΣΟΥ!]
«Καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν». Τα κλειδιά της Βασιλείας δεν τα έχει ο Πέτρος. Τα έχω κι εγώ κι εσείς. Όλοι όσοι μετέχουμε στην ομολογία και στη γνώση αυτή έχουμε τα κλειδιά της Βασιλείας. Ξέρουμε πώς να μπούμε στη Βασιλεία του Θεού.
Πόσο απέχουν όλα αυτά που λέμε από την κοινή, χρησιμοθηρική και ιδιοτελή αντίληψη που σχηματίζουμε για τον Θεό και την Εκκλησία. Πόσα έτη φωτός απέχουν αυτά τα πράγματα. Κι όμως, κοιτάξτε ποιο είναι το κλίμα στο οποίο συμβαίνουν όλα αυτά. Ποιο είναι το επίπεδο, θέλω να πω.
«Θα σου δώσω», λέει, «τὰς κλεῖς τῆς Βασιλείας». Το κλειδί. Για να ανοίξεις μια πόρτα θέλει ένα κλειδί. Το κλειδί είναι αυτό. Είναι αυτή η γνώση, αυτή η ομολογία. Αυτή η κατάσταση. Και είναι υπαρξιακή κατάσταση. Είναι αληθινή. Δεν το λέω με τα λόγια. «Ο Χριστός Υιός του Θεού». Κολοκύθια. Αφού δεν το καταλαβαίνω, δεν το ζω. Δεν υπάρχει για μένα αυτό.
«Χριστός Υιός του Θεού» σημαίνει ότι μεταβάλλεται όλη η ύπαρξή μου εδώ και τώρα. Γίνομαι σήμερα, τώρα, εδώ, θεοειδής. Τώρα, αυτή τη στιγμή, δεν είμαι πια ίδιος. Δεν είμαι μόνος. Δεν είμαι, απλώς, κάποιος που φωνάζει από μακριά: «Ε, κανένας;» Μπες στο σπίτι. Το σπίτι έχει ανοίξει, έχω μπει μέσα. Το λέει εδώ. Τα κλειδιά. Έχεις το κλειδί.
Ποιος το έχει το κλειδί; Ο ξένος; Όχι. Ο γιος. Ή ο φίλος του γιου. Ο αδελφός του Χριστού. Εσείς κι εγώ. Έχει το κλειδί και μπαίνει μέσα. Αλλά μη θέλουμε να κάτσουμε απ’ έξω. Νομίζουμε ότι είναι καλά απ’ έξω. Είναι φοβερό το πόσο τιμωρούμαστε που μένουμε απ’ έξω. Ταλαιπωρούμαστε που μένουμε απ’ έξω. Και θέλουμε να μένουμε απ’ έξω.
Θυμάμαι μια Αγγλίδα φίλη. Μια φορά ήθελε να μου ευχηθεί για τη γιορτή μου. Οι Άγγλοι, όπως ξέρετε, έχουν ένα ιδιότυπο χιούμορ. Λοιπόν, είχε γίνει Ορθόδοξη. Και μου λέει: «Σας εύχομαι καλό Παράδεισο». Με κοιτάει, με κοιτάει και μου λέει: «Να αργήσει κάπως όμως». Ναι, να αργήσει. Να αργήσει όσο να αργήσει.
Το θέμα είναι το εξής: ότι καθώς αργοπορούμε, τι κάνουμε; Βλέπουμε YouTube. Τι δεν κάνουμε; Ακούμε διάφορα. Γι’ αυτό λέω κάποια φορά ότι ο άσωτος, η παραβολή του ασώτου, είναι ακριβώς αυτό: το σκόρπισμα. Φιλαυτία και σκόρπισμα. Σκόρπισμα.
Και το YouTube είναι φτιαγμένο να μην μπορείς να ξεκολλήσεις. Έχουν γίνει τρομακτικές μελέτες και έχει χυθεί πολύς ιδρώτας για να βρει πώς θα σε κρατήσει το YouTube μέσα. Να μη βγεις. Είναι δυνατόν ποτέ να πεθάνεις εκεί μέσα. Και σε πηγαίνει όπου θέλει αυτό. Και σε πάει σε μια τελική σύγχυση, όπου όλα συνυπάρχουν με όλα. Και αυτό το πράγμα, ότι όλα είναι όλα και έχουν ίδια αξία όλα, λέγεται μηδενισμός. Το ξέρετε αυτό. Μηδενισμός λέγεται. Ότι όλα περίπου είναι εντάξει. Έχουν... Ναι.
Λοιπόν, το θέμα είναι ποιο; Το θέμα είναι, προτού σερφάρω στο YouTube, να μπορέσω να σερφάρω και λίγο εδώ.
Και να μπορέσω αυτό το σερφάρισμα να δω πόσο σημαντικό είναι. Γιατί μου προσφέρει και κριτήρια για το πότε θα κλείσω το YouTube. Δεν μπορώ να καταλάβω. Δεν μπορώ να καταλάβω. Οι φοιτητές μου μπαίνουν στο YouTube στις 2 το μεσημέρι και βγαίνουν στις 2 το βράδυ. Και πάνε κι αλλού εν τω μεταξύ.
Το θέμα είναι ότι αυτή είναι μια ψεύτικη ζωή. Ναι ή όχι; Είναι φτιαγμένη σαν μια ψευδής ζωή. Αλλά επειδή ο εγκέφαλός μας είναι ανόητος —πολύ ανόητος— πάντα ακολουθεί αυτό που του δίνεις ευκολότερα, να ξέρετε. Είναι σαν το σκυλάκι. Το σκυλάκι, αν του δώσω ένα κομμάτι κρέας, θα έρθει. Δεν υπάρχει περισσότερη ανοησία. Αν του πεις: «Κοίταξε, για να πάρεις το κρέας πρέπει να κάνεις τέσσερα χιλιόμετρα και να πας στο τάδε κρεοπωλείο, που μπορεί να έχει», δεν θα πάει. Θα πάρει αυτό που του δίνεις. Έτσι είναι ο εγκέφαλος φτιαγμένος. Καταλάβατε;
Και βγάζουν τρομερά ποσά οι άλλοι απ’ αυτό. Αλλά εσύ αλλοτριώνεσαι και μετά από λίγο είσαι χιλιομπερδεμένος και δεν έχεις κριτήρια. Καταλάβατε; Το ρωτάω αυτό συνέχεια, και να μη παρεξηγηθεί. Αλλά μου έρχεται.
Δεν είναι εύκολο να τα καταλάβουμε αυτά όμως. Παρ’ όλα αυτά. Είναι μεγάλος αγώνας. Αλλά κοιτάξτε κάτι: δεν είναι αυτό που ζητάς. Αυτό σου λέει εδώ. Αν είχαμε τον Χριστό τώρα αυτή τη στιγμή μπροστά μας, τι θα μας έλεγε; «Πρόσεξε τι είναι αυτό που θέλεις. Τι ζητάς περισσότερο. Τι είναι αυτό που θέλεις περισσότερο». Αυτό είναι το ζήτημα.
Δεν Του ζητάμε να περάσουμε τον καιρό μας. Τον καιρό μας μπορούμε να τον περάσουμε με πολλούς τρόπους. Ευχάριστους, ενώ καμιά φορά και δυσάρεστους.
«Τὰς κλεῖς τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν», λοιπόν. Και προχωρεί παρακάτω, απευθυνόμενος πλέον στη δύναμη που έχει η Ιεροσύνη. Γιατί οι Απόστολοι είναι οι πρεσβύτεροι, οι πρώτοι επίσκοποι της Εκκλησίας, χειροτονημένοι από το Άγιο Πνεύμα την ημέρα της Πεντηκοστής.[ΘΑΘΕΛΕΣ ΠΟΛΥ]
«Καὶ ὃ ἐὰν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς· καὶ ὃ ἐὰν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς».
Φοβερή εξουσία αυτή. Φοβερή εξουσία να την έχει ένας άνθρωπος στο όνομα του Χριστού. Όποιον λύσει —εννοεί την εξομολόγηση εδώ— είναι λελυμένος. Τέρμα. Άμα τον δέσει, είναι δεμένος όμως. Ή αν δέσει ο ίδιος τον εαυτό του. Όπως γίνεται συνήθως. Δένουμε τον εαυτό μας σε αυτόν τον κόσμο, σε αυτή την πραγματικότητα, σε αυτή την εξωτερική απόλαυση της εμφάνειας, της επιφάνειας των πραγμάτων.
Και με τον τρόπο αυτό ζούμε την αγωνία του θανάτου συνεχώς. Μόνο όποιος ποιεί το θέλημα του Κυρίου, αυτός μένει στον αιώνα, να ξέρετε. Αν είσαι μέσα στο θέλημα του Θεού, έχεις επίγνωση της αθανασίας σου. Αν δεν είσαι μέσα στο θέλημα του Θεού, έχεις φόβο του θανάτου. Τρόμο θανάτου. Φόβο θανάτου.
Δεν είναι όμως φρικτό να έχεις φόβο θανάτου τη στιγμή που θα πεθάνεις οπωσδήποτε; Αν ο φόβος θανάτου βοηθούσε στο να μην πεθάνουμε, θα είχε ένα νόημα. Τι είναι αυτό μέσα μας που μας λέει ότι όχι, ειδικά εμείς δεν θα πεθάνουμε; Είμαστε φτιαγμένοι για τη ζωή, γι’ αυτό δεν θέλουμε να πεθάνουμε.
Παρ’ όλα αυτά όμως, η ζωή αυτή εδώ, η τωρινή αυτή ζωή, θα τελειώσει πολύ γρήγορα. Έχω συναντήσει ανθρώπους 90 χρονών που μου λένε: «Εγώ θα ζήσω 30 χρόνια ακόμη». Και έζησε 30 ώρες μόνο. Καταλάβατε;
Και δεν είναι ότι τελειώνει αυτή η ζωή. Είναι ότι μεθιστάμεθα. Είναι ότι μεταβαίνουμε. Ο Θεός δεν αποφάσισε να τελειώνει η ζωή με τον θάνατο. Έτσι, ένα επεισόδιο είναι. Όταν το περάσουμε, θα καταλάβουμε πόσο σημαντικό επεισόδιο ήταν. Σαν να ανοίγεις μια πόρτα και να βρίσκεσαι σε ένα άλλο δωμάτιο. Αυτό είναι όλο.
Ναι, αλλά στο άλλο δωμάτιο θα μιλάνε άλλη γλώσσα. Όχι ό,τι εδώ. Βλέπετε αυτή τη ζωή του σημερινού κόσμου, που σας είπα, μας προξενεί οδύνη, πολλή. Μεγάλη.
Αν ρωτήσετε όλους αυτούς που προβάλλουν τη ζωή: «Πώς νιώθεις;», θα σας πουν: φρίκη. Πόνος. Πόνος. Να ήταν ευτυχισμένοι, να πεις να τους το χαρίσουμε. Δεν είναι. Δεν είναι. Και το ξέρω και προσωπικά από κάποιους που κατά καιρούς μου κάνουν την τιμή. Πόνος. Γιατί λειτουργεί συνέχεια ο φόβος και ο πόνος του θανάτου, μέσα στην αίσθηση ότι φθείρομαι, τελειώνω, σβήνω και ότι δεν έχω αυτό που μου αξίζει. Αυτό που νόμιζα ότι μου άξιζε. Αυτό είναι όλο.
Και όλοι φεύγουν παραπονεμένοι στο τέλος. Ακόμα και αν πουν ότι «κάναμε, κάναμε». Το θέμα είναι ότι αυτό που έκανες, μόνο αν είναι μέσα στο θέλημα του Θεού, τότε έχεις αφοβία του θανάτου. Καταλάβατε; Τότε μόνο.
Γι’ αυτό συναντάει κανείς κάποιους αγίους, κάποιους μοναχούς, και σου λένε: «Να πεθάνω, να πεθάνω τώρα». Δεν έχει κανένα... Δεν τους κάνει τίποτα. Είναι έτοιμοι την ίδια στιγμή, με την επόμενη στιγμή. Εμείς έχουμε εκκρεμότητες.
Λοιπόν, αυτές οι εκκρεμότητες αίρονται αν βρούμε τα κλειδιά της Βασιλείας. Και για να βρούμε τα κλειδιά της Βασιλείας, η προσευχή μας πρέπει να είναι κυρίως αυτή: να μας αποκαλυφθεί η ποιότητα του Χριστού.
Υπάρχουν θεολόγοι, ακαδημαϊκοί επίσης θεολόγοι. Υπάρχουν παπάδες και υπάρχουν και επίσκοποι που δεν συνάντησαν τον Χριστό ακόμη. Αυτόν.
Και δεν Τον ξέρουν υπαρξιακά. Γιατί; Διότι είναι ελεύθερος και είναι γεμάτος αγάπη. Δεν θα αποκαλυφθεί με το ζόρι. Το ξέρουν βέβαια. Μην τους παίρνουμε όλους μαζί. Να ξέρετε, υπάρχουν όλες οι προαιρέσεις.
Μπαίνει κανείς με έναν καλό λογισμό στην Ιεροσύνη. Πέρασαν από τα χέρια μου σχεδόν τετραψήφιος αριθμός ιερέων, λόγω της καθηγητικής μου ιδιότητας. Πέρασε τεράστιος αριθμός πάντως. Είδα όλες τις προαιρέσεις. Όλες τις προθέσεις. Και καλές και λιγότερο καλές. Και μέτριες και μπερδεμένες. Έτσι.
Και με τον τρόπο αυτό βλέπω ότι δεν είναι η αποκάλυψη του Θεού ίδια σε όλους. Καταλάβατε; Κάποιοι δέχονται αποκάλυψη μεγάλη. Γιατί τη δέχονται την αποκάλυψη τη μεγάλη; Γιατί ο Πέτρος δέχεται την αποκάλυψη αυτή; Είναι ο Θεός άδικος; Όχι. Έβλεπε ότι θα την αξιοποιήσει. Αυτή είναι η απάντηση.
Εμείς δεν δεχόμαστε αυτή την αποκάλυψη τη μεγάλη. Γιατί; Βλέπει ο Θεός ότι στο YouTube θα καταλήξουμε πάλι. Καταλάβατε τι λέω; Δεν έχουμε με το YouTube τίποτα. Κύριέ μου, σαν γιος στο YouTube πριν απ’ όλους... Και λέω καμιά φορά... Τέλος πάντων. Καταλαβαίνετε τι λέμε.
Αν ο Θεός δει ότι μπορείς αυτό το πράγμα να το αξιοποιήσεις, επιτρέπει την αποκάλυψη. Αλλά την αποκάλυψη αυτή πρέπει να τη ζητήσεις. Και βλέπετε ότι όλες οι προσευχές που ξέρουμε, οι βασικές, είναι τέτοιες προσευχές.
«Βασιλεῦ οὐράνιε, Παράκλητε, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁ πανταχοῦ παρὼν καὶ τὰ πάντα πληρῶν, ἐλθὲ καὶ σκήνωσον ἐν ἡμῖν καὶ καθάρισον ἡμᾶς ἀπὸ πάσης κηλῖδος καὶ σῶσον...»
Αυτά είναι ριζικές κουβέντες. Δεν λέει: έλα να παντρέψεις τη Βασιλικούλα και μετά να βοηθήσεις να πάρω και εκείνο το επίδομα. Αυτά όλα. Μας λέει ο Χριστός —απαλλάσσοντάς μας και από την ευθύνη έτσι, από τη μέριμνα—: «Ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν». «Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν». Δεν μπορείτε.
Ή θα δουλεύεις με τον διάβολο, που σε παρασέρνει στη μέριμνα, και τα εκατό χιλιάδες στην άκρη, τι είναι; Άμα γίνουν διακόσια; Και τα διακόσια τι είναι στην άκρη που έχω; Αν γίνουν τετρακόσια; Και άσχημα εσύ ο ίδιος πάψεις να υπάρχεις· χάνεις την οικογένειά σου, χάνεις τα πάντα σου.
Η μέριμνα. Η μέριμνα δεν τελειώνει ποτέ. Δεν τελειώνει η μέριμνα. Η μέριμνα τελειώνει μόνο με την πίστη. «Ζητεῖτε τὴν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν». Αυτόματα. Καταλάβαμε;
Έτσι ακριβώς λοιπόν και το «Πάτερ ἡμῶν». «Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά Σου, ἐλθέτω ἡ Βασιλεία Σου, γενηθήτω τὸ θέλημά Σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον». Και ξέρετε, λένε οι Πατέρες ότι λέει «τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον», ενώ εννοεί τη Θεία Κοινωνία, η οποία συντηρεί την ανθρώπινη μας ουσία. «Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν».
Δηλαδή, αυτό το οποίο είμαστε πράγματι: αποδεχόμαστε τη δική μας, ας πούμε, μετριότητα και δεν θεωρούμε ότι είμαστε πάρα πολύ τρομεροί πνευματικά. Αλλά «γενηθήτω τὸ θέλημά Σου». Το θέλημα του Πατρός. Ο Χριστός, όταν μιλάει για τον εαυτό Του, λέει: «Ήρθα εδώ ίνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου». Αυτό είναι η Βασιλεία του Θεού. Δεν είναι τα θελήματα ημών. Γιατί από θελήματα έχουμε γεμίσει.
Και είναι και θεολόγοι τόσο μπερδεμένοι, τόσο μπερδεμένοι, που πιστεύουν ότι μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν μέσα στην Εκκλησία και να θέλουν ό,τι θέλουν, και όλα αυτά ο Θεός θα πει ναι. Δεν θα πει ο Θεός ναι. Ο Θεός θα πει ναι σε αυτά που ο ίδιος έχει φτιάξει, σε αυτά που ο ίδιος επιθυμεί και θέλει. Δεν θα Τον εκβιάσουμε εμείς να δεχτεί τη δικτατορία του Φράνκο, ξέρω εγώ —είπα τώρα ό,τι μου ήρθε στον νου— ως θεοπρεπή και θεοειδή, λέμε τώρα, ή του Στάλιν. Δεν το δέχεται.
«Τίς ἐστιν ἀνάγκη;» Να, αυτό επάγω ξανά, ο ίδιος Μάξιμος. Ποιος Τον αναγκάζει; Ποιος Του επιβάλλει αναγκαιότητα; Ποιος θα Του το επιβάλει; Κι όμως θέλουμε να Του το επιβάλουμε ως αναγκαιότητα. Κάνε εκείνο, φτιάξε το άλλο και μετά κάνε εκείνο. Το έχουμε πρόγραμμα κάθε μέρα τι θα κάνει μαζί μας.
Γι’ αυτόν τον λόγο το ξαναλέω: και η Θεία Λειτουργία αρχίζει έτσι: «Εὐλογημένη ἡ Βασιλεία τοῦ Πατρός...». Δεν λέει: να είμαστε καλά παιδιά που βρεθήκαμε. Όχι. Δεν λέει έτσι. Λέει: «Εὐλογημένη ἡ Βασιλεία τοῦ Πατρός...». Και στο όνομα της Βασιλείας του Πατρός παρουσιάζονται και οι ανάγκες μας στον Θεό. Ναι ή όχι; «Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν». «Ὑπὲρ τῆς ἄνωθεν εἰρήνης...» Πρώτα αυτό είναι. Και μετά «ὑπὲρ εὐκρασίας ἀέρων», «ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ...» Αλλά αυτά όλα για να οδηγηθούμε στη Βασιλεία. Αυτός είναι ο σκοπός και κανένας άλλος.
Και όλη η ζωή αυτή μάς έχει δοθεί ακριβώς για αυτόν τον σκοπό. Η ιστορία έχει αξία. Η ιστορία έχει νόημα. Τα έργα μας μέσα στην ιστορία, είτε είναι πολιτισμός είτε είναι επιστήμη είτε είναι οτιδήποτε, έχουν αξία. Αλλά αξία αποκτούν στην αναφορά αυτή. Χωρίς την αναφορά αυτή μπορούν να γίνουν μικροί Άδηδες, γκρεμοί, πράγματα στα οποία θα αφανιστούμε.
Δεν το ζούμε αυτό σήμερα; Μιλάμε για τεχνητή νοημοσύνη. Ναι ή όχι; Αν αυτό το πράγμα λειτουργήσει στην προοπτική των κλειδιών της Βασιλείας, αυτό το πράγμα θα είναι ένα ακόμη δώρο. Αν αυτονομηθεί, έτσι δεν είναι, και πάει στα χέρια κάποιων διαστραμμένων τύπων —θα πάει σίγουρα— θα τραβήξουμε όλοι τα φοβερά και τρομερά που δεν έχουμε καν φανταστεί ακόμα.
Λοιπόν, για να ανακεφαλαιώνω, γιατί το εσωτερικό καμπανάκι μου λέει ότι πέρασε η ώρα —και όντως— έχουμε μπροστά μας μια αποκάλυψη η οποία είναι υπερφυσική, όμως είναι πραγματική μέσα στην Εκκλησία. Με τα μυστήρια και την προσευχή μας, με την εξομολόγηση οπωσδήποτε, με τη Θεία Ευχαριστία και με τη χάρη του Βαπτίσματος, γνωρίζουμε ξαφνικά τον Χριστό ως Θεό.
Εντάξει. Αν μου επιτρέπετε μια προσωπική εξομολόγηση: όταν ήμουν εκτός Εκκλησίας, είχα τρομερό πρόβλημα να δεχθώ τον Χριστό, τη θεότητα του Χριστού. Έλεγα: αμάν, αν με ζορίσετε πολύ, να σας δώσω την πιθανότητα να υπάρχει ένας Θεός· να είναι κάτι, ξέρω εγώ, και την πλατωνική μεταφυσική και τα λοιπά· να είναι ένα κέντρο νοήματος έξω από τα όντα. Αλλά ο Χριστός; Ποτέ, ποτέ, ποτέ.
Και όταν πήγα στον πατέρα Πορφύριο, μου λέει: «Ο Θεός είναι παντοδύναμος». Έλεγα: ξέρω κι εγώ; Μου λέει: «Άκου να δεις, ο Θεός των φιλοσόφων είναι πολύ ανίκανος. Δεν μπορεί να μπει στα πράγματα». Και μου πήρε χρόνια να αποδεχθώ τη θεότητα του Χριστού.
Να το ξαναπώ αυτό. Διότι ακριβώς —ευτυχώς όμως μετά μπήκε η ζωή αλλού— αυτό που σας λέω είναι δωρεά. Είναι χάρις. Είναι από τα μυστήρια. Δεν έρχεται με τη δική σου σοφία. Αντίθετα, η δική σου σοφία το αποκλείει. Η δική σου σοφία το αποκλείει.
Υπάρχει ένα βιβλίο μου που είναι η ιστορία της αρχαίας μεταφυσικής, έχει τίτλο Αρχαιοελληνική Μεταφυσική, και εκεί θα δείτε —αν ενδιαφέρεται κανείς— αυτό το όριο που σας λέω. Μπορούμε να φανταστούμε τα πάντα. Μπορούμε να έχουμε τις ευγενέστερες ονειροπολήσεις για την αρχή του κόσμου. Άνθρωποι σαν τον Ηράκλειτο, τον Αναξαγόρα ή τον Πλάτωνα έφτασαν στην κορυφή της ανθρώπινης εμπειρίας. Αλλά να φανταστούμε ότι τούτο το εκείνο, το μακρινό, μπορεί να μπει στην ιστορία και να αρχίσει να τη μεταβάλλει από μέσα και να τη μεταμορφώνει και να την ανασταίνει, αυτό δεν είναι ανθρώπινο.
Είναι όμως η εμπειρία της Εκκλησίας και είναι ακριβώς χορηγία του Αγίου Πνεύματος. Και είναι πραγματικά προσφορά του Θεού σε εμάς, η οποία μας απευθύνεται σε όλους που είμαστε βαπτισμένοι. Και πρέπει να το ζητούμε. Να το ζητούμε στην προσευχή μας αυτό. Και θα βρει ο Θεός χίλιους ανθρώπινους τρόπους να μας το φανερώσει, να μας φανερώσει τον εαυτό Του όπως είναι: τον Χριστό ως Θεό, τον Χριστό μετά την Ανάσταση, τον Χριστό της Πεντηκοστής, αυτόν τον Χριστό του Σταυρού.
Εντάξει. Εύκολο πράγμα; Σταματάω εδώ.
Λοιπόν, να αρχίσουμε. Όλα τα μονοπάτια οδηγούν στο θέμα των Αγίων Αποστόλων αυτές τις μέρες.
Παιδιά, πατέρες, αδελφοί και αδελφές, ελάτε λίγο να αρχίσουμε.
Λοιπόν, γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο, ό,τι πούμε θα βασιστεί πάνω στο Ευαγγέλιο, το αυριανό Ευαγγέλιο της Λειτουργίας των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, το οποίο έχω εδώ μπροστά μου. Και θα ξεκινήσουμε να δούμε γιατί η Εκκλησία έβαλε αυτό το Ευαγγέλιο, ακριβώς αυτό, για την ημέρα αυτή τη μεγάλη, όπου γιορτάζει τους δύο πρωτοκορυφαίους, όπως λέμε, Αποστόλους· δηλαδή αυτούς οι οποίοι με έναν κορυφαίο τρόπο αντελήφθησαν το περιεχόμενο του Χριστιανισμού.
Γι’ αυτό μας είναι πολύτιμο. Τίποτα δεν υπάρχει σήμερα πιο άγνωστο —παράξενο θα φανεί αυτό που θα πω— από τον Χριστιανισμό, ακριβώς διότι μιλούμε γι’ αυτόν, ζούμε μέσα σε αυτόν και έχει χάσει για μας τη δύναμη της έκπληξης, της πολύ μεγάλης έκπληξης, την οποία προκάλεσε η έλευση του Χριστού στον κόσμο και της μεγάλης ανατροπής. Τόσο μεγάλη η ανατροπή, που έκοψε την ανθρώπινη ιστορία, όπως ξέρουμε, στα δύο.
Δεν την έκοψε την ανθρώπινη ιστορία στα δύο επειδή το θέλησε ο Χριστός, επειδή το έκανε Αυτός. Το κάναμε εμείς. Είναι συγκλονιστικό το γεγονός, διότι αν είναι αλήθεια το γεγονός του Χριστού, έτσι όπως μας το μεταφέρουν οι Απόστολοι, έτσι όπως μας το μεταφέρει η Εκκλησία, πραγματικά έχουμε μπει σε μια τελείως νέα εποχή, όπου δεν ισχύει σχεδόν τίποτα από ό,τι προηγουμένως ίσχυε, όπως ίσχυε.
Και έχουν ανοιχτεί ορίζοντες, οι οποίοι είναι απείρως μεγαλύτεροι από ό,τι μέχρι τότε μπόρεσε να ανοίξει ο άνθρωπος. Γιατί ο άνθρωπος, όπως είναι ένα θεοειδές ον και είναι εικόνα του Θεού, έχει πάνω του τυπωμένη, όπως έχουμε πει ξανά, την εικόνα του Θεού, δηλαδή τη θεοειδή ζωή. Είναι ένα ον το οποίο είναι βιολογικό πλάσμα, τελείως· και υλικό πλάσμα είναι. Ακόμα και η ψυχή, κατά τους Πατέρες, δεν είναι τελείως άυλη· μόνο σε σχέση με το σώμα λέγεται άυλη.[ΠΩΣ ΕΠΕΣΕ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΧΑΣΕ ΧΡΙΣΤΙΑΝΕ; ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΣΦΡΑΓΙΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΥΛΗ; ΑΝΑΛΛΟΙΩΤΗ; ΥΛΙΚΗ ΘΕΟΕΙΔΗΣ ΖΩΗ; ΥΛΗ ΚΑΙ Ο ΘΕΟΣ;; ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΕ;]
Αλλά λέμε λοιπόν για ένα ον το οποίο μπορεί να ζήσει πραγματικά μόνο ως Θεός. Εδώ είναι το πάρα πολύ παράξενο με τον άνθρωπο: το ότι δεν βολεύεται σε καμία, μα καμία κατάσταση η οποία του εξασφαλίζει απλώς και μόνο μια επίγεια, στοιχειώδη αρμονία.[ΣΑΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΟΥ. ΜΟΝΟ ΣΑΝ ΘΕΟΣ. ΤΟ ΕΙΠΕ ΚΑΙ Ο ΕΩΣΦΟΡΟΣ]
Και που κι αυτή δεν μπορεί να την πετύχει, ειδικά σήμερα, κανένας, όποιον δρόμο και να πάρει. Γιατί οτιδήποτε και αν πετύχει, στο επόμενο δευτερόλεπτο θα έχει καταστραφεί. Κάνετε ψυχανάλυση· αν πετύχει, σε είκοσι χρόνια θα έχετε νέα προβλήματα· σε δέκα χρόνια. Αν κάνετε γιόγκα, μόλις τελειώσει η επίδραση, θα έχετε ακριβώς τα ίδια προβλήματα· δεν θα έχει λυθεί τίποτα.[Η ΑΡΜΟΝΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΕΙΚΟΝΑ; ΜΙΑ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ;]
Αρρωσταίνετε σωματικά, παίρνετε φάρμακα τα οποία αντιμετωπίζουν το σύμπτωμα, αλλά η ρίζα ξαναπαράγει το σύμπτωμα. Αρρωσταίνετε ψυχικά, παίρνετε ψυχιατρικά φάρμακα, τα οποία έχουν να κάνουν πάντα με το σύμπτωμα, και όταν θα σταματήσετε επανέρχεται η κατάσταση.
Λοιπόν, κάνετε διατροφή και αποδεικνύεται ότι η διατροφή που κάνετε, για κάποιον λόγο, ήταν επιστημονικά λάθος. Και πέρυσι ήταν σωστή. Και αύριο θα είναι μια άλλη σωστή.
Μπαίνετε μέσα στις σχέσεις, ακολουθείτε τα patterns, ας πούμε, και το lifestyle· μετά από λίγο η σχέση καταρρέει, χωρίς να ξέρουμε γιατί. Ακόμα και όταν ξέρουμε γιατί, δεν θέλουμε να το παραδεχθούμε.
Κάνουμε σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους· μετά από λίγο διαπιστώνουμε ότι είμαστε ιδιοτελείς. Οι ίδιοι έχουν διαπιστώσει και για εμάς ότι είμαστε ιδιοτελείς.
Προσπαθούμε να τα αποδώσουμε όλα αυτά σε μια βιολογική κατάσταση, να πούμε ότι είμαστε προγραμματισμένοι στην αποτυχία και προγραμματισμένοι στο να μην έχουμε μέσα μας καμία καθαρότητα, να είναι το κακό εγγενές. Και αυτό δεν μας αρέσει, γιατί μας αναιρεί κάθε είδους κοινωνική δράση.[Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΠΟΥ ΠΗΓΕ; ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΤΖΑΚΙ;]
Προσπαθούμε να πούμε ότι είμαστε ελεύθεροι και διαπιστώνουμε ότι σπανιότατα είμαστε ελεύθεροι. Ακόμα και σε καταστάσεις που θα θέλαμε πάρα πολύ να νομίζουμε ότι είμαστε ελεύθεροι, όπως είναι ο έρωτας, για παράδειγμα. Καταδυναστεία φοβερή· όχι μόνο από την τεστοστερόνη, ας πούμε, αλλά και από τα βιώματα της παιδικής ηλικίας, που μας αναγκάζουν να ζητήσουμε τούτο εδώ, το οποίο μας καταστρέφει. Αλλά το θέλουμε αυτό.
Ο έρωτας έγινε και αυτός μια μορφή αυτοκαταστροφής σε πολλούς ανθρώπους. Λοιπόν, άσε που δεν υπάρχει πια σήμερα. Με ρώτησε ένας δημοσιογράφος στο Κρήτη TV. Μου λέει: «Δεν φαντάζομαι να θέλετε να στερήσετε τη χαρά του έρωτα από τα παιδιά». Λέω: «Μπορείτε να μου τα δείξετε αυτά τα παιδιά τα ερωτευμένα;»[ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΕΤΣΙ; ΚΑΡΔΙΟΓΝΩΣΤΗ!]
Τις προάλλες κατέβαινα από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, όπου είμαι καθηγητής. Κατέβαινα από μια γιορτή με το αυτοκίνητο, από το τεράστιο και όμορφο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Με αυτοκίνητο μόνο κινείται κανείς μέσα. Και βλέπω ένα ζευγαράκι πιασμένο χέρι-χέρι και σταμάτησα να τους μιλήσω. Είχα χρόνια. Χρόνια. Και τους είπα πέντε πράγματα και συγκινήθηκαν. Κι εγώ μαζί.
Δεν ζευγαρώνουν τα παιδιά. Να το ξέρετε. Πάει και αυτό. Τελείωσε. Το έχω πει και αυτό δημόσια. Είχα τριακόσια παιδιά κάτω. Τους λέω: «Λοιπόν, πόσοι από εσάς θα παντρευτείτε, ρε; Πόσοι από εσάς θέλετε να παντρευτείτε;» Και σήκωσαν δεκαπέντε χέρια από τα τριακόσια. Καταλάβατε.[ΑΜΑ ΣΗΚΩΝΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΔΕΚΑ ΠΕΝΤΕ ΚΑΛΑ ΕΙΝΑΙ!]
Κατά τα άλλα, έχουμε την καραμέλα αυτή της ελευθερίας, την οποία την καταναλώνουμε όλοι. Αλλά ελευθερία, το έχω πει άπειρες φορές, χωρίς σοφία, είναι απλά καταστροφή. Και η ελευθερία είναι να πάρω ένα αυτοκίνητο μεγάλο και να τρέξω με τριακόσια.
Και μετά από λίγο δεν θα υπάρχει τότε ούτε αυτοκίνητο. Η ελευθερία είναι μέσον, δεν είναι σκοπός.
Λοιπόν, αυτά τα λέω για να σας πω ότι η ευτυχία είναι δύσκολο πράγμα.[ΑΣ ΧΑΡΟΥΜΕ]
Και για τον λόγο αυτό, εάν όντως ο Χριστός είναι αληθινός, αν ο Θεός είναι άνθρωπος, είναι συνταρακτικό αυτό το γεγονός. Συνταρακτικό το γεγονός για έναν λόγο: γιατί μας υποδεικνύει ότι όλα τα ανθρώπινα μπορούν να συμβούν πλέον θεοπρεπώς. Με έναν τρόπο άλλον. Όπως Εκείνος προτείνει ως άνθρωπος.
Είναι το ανθρώπινον του Θεού. Είναι ο Θεός, πώς θα ήταν ως άνθρωπος δηλαδή. Είναι ο Θεός ο οποίος μας έφτιαξε και εμφανίζεται πλέον και ως πρότυπο αυτού που μας έφτιαξε. Μας δείχνει τον δρόμο για να γίνουμε αυτό για το οποίο μας έφτιαξε. Καταλάβατε; Μας δίνει τον δρόμο.[ΤΕΛΕΙΟ. ΕΝΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΛΕΙΠΕΙ ΚΑΙ ΦΥΓΑΜΕ]
Και αν διαβάζει κανείς τα Ευαγγέλια, αρχίζοντας από το κατά Ματθαίον, θα δει πώς οι διδασκαλίες του Χριστού αποσκοπούν ακριβώς στο να μας βγάλουν από την ανθρώπινη, τωρινή, πτωτική μας κατάσταση και να μας οδηγήσουν σε μια άλλη σφαίρα, άλλης ελευθερίας, άλλη ατμόσφαιρα, όπου ισχύουν άλλοι νόμοι. Όχι απλά οι βιολογικοί και οι ψυχολογικοί νόμοι.
Αυτό το ρίγος, αυτό το γεγονός, σώζει αυτό το κείμενο που θα διαβαστεί αύριο. Παρουσιάζει τον Χριστό ως ένα αληθινό γεγονός, στα μέρη της Καισαρείας της Φιλίππου, σε ένα μέρος, μαζί με τους μαθητές Του. Και ρωτάει τους μαθητές Του, λέγοντας: «Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου;» Τι λένε οι άνθρωποι για μένα; Τι λένε οι άνθρωποι για μένα; Έτσι.
Οι άνθρωποι λένε πάντοτε αυτό που καταλαβαίνουν. Κανένας δεν λέει τίποτα παραπάνω από αυτό που καταλαβαίνει. Και η κατανόηση του ανθρώπου συνήθως είναι ιδιοτελής. Όταν κάποιος δίπλα σου έρχεται και σου λέει «σ’ αγαπώ, σε εκτιμώ», εννοεί βασικά ότι σε χρειάζομαι, ότι κάτι θέλω να κάνω μαζί σου, ότι έχω κάτι επενδύσει σε σένα. Μπορεί και ο καημένος να μην ξέρει καν τι έχει επενδύσει αυτός. Αλλά κάποια στιγμή να το μάθεις. Και μπορείς να το μάθεις και όταν είναι αργά.[ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΩΜΩΔΙΑ]
Λοιπόν, τι λένε οι άνθρωποι ότι είμαι; Για να δούμε, τι λένε οι άνθρωποι. «Οἱ δὲ εἶπον· οἱ μὲν Ἰωάννην τὸν Βαπτιστήν». Μα ο Ιωάννης ο Βαπτιστής είναι εκεί παρών; Ξέρω εγώ, πέθανε πριν λίγο· ότι ο Ιωάννης πάλι ξανά είναι. «Ἄλλοι δὲ Ἠλίαν, ἕτεροι δὲ Ἱερεμίαν ἢ ἕνα τῶν προφητῶν». Λένε ότι είναι ένας μετενσαρκωμένος, ένα άβαταρ, ας πούμε, και έχει εμφανιστεί ξανά ο τάδε προφήτης ή ο δείνα προφήτης.
Κοιτάξτε, ο άνθρωπος φτάνει πάντοτε μέχρι εκεί που μπορεί να φτάσει. Η φαντασία του, ακόμα και η μεταφυσική φαντασία, έχει όρια. Έχει όρια, και ευτυχώς που έχει όρια. Δηλαδή, αν κάποιος μας πει ότι... Προσέξτε τώρα ένα λεπτό το σημείο. «Είμαι ο Θεός». Ε, είναι πολλοί. Είναι πάρα πολλοί. Είναι πάρα πολλοί. Δεν φτάνει η μεταφυσική μας φαντασία ως εκεί.[ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΟΥΔΙΣΜΟΥ.ΑΙΣΘΑΝΟΝΤΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ!!]
Λοιπόν, λέγει αὐτοῖς: «Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε εἶναι;» Εσείς που ξέρετε κάτι παραπάνω, εσείς τι μου λέτε; Τι λέτε ότι είμαι εγώ; Και αποκρίνεται φυσικά ποιος; Ο Πέτρος. Πάντοτε ο Πέτρος μιλάει. Αυτός που είναι ο πιο —πώς το λένε— ορμητικός από όλους. Ορμητικός, επιθετικός, δειλός, θρασύς· όλα μαζί. Όπως είναι κάποιοι άνθρωποι.
«Σὺ εἶ ὁ Χριστός, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος».
Λοιπόν, εδώ ο Πέτρος στην κυριολεξία το καίει το μυαλό του. Λέει κάτι που και αυτός ο ίδιος δεν καταλαβαίνει. Δεν το καταλαβαίνει. Προσέξτε. Δεν το καταλαβαίνει. Αυτό του λέει ο Χριστός αμέσως παρακάτω. Αν το καταλάβαινε, στη Γεθσημανή δεν θα Τον πρόδιδε. Προσέξτε. Γιατί, καμιά φορά, οι αποκαλύψεις είναι μεγαλύτερες από την αντοχή μας.
Λοιπόν, «καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς» είπε αυτό: «Μακάριος εἶ, Σίμων Βαριωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέν σοι, ἀλλ’ ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς». Αυτή τη στιγμή δέχτηκες μια αποκάλυψη, σου λέει. Μακάριος. Είπες κάτι που δεν κατάλαβες, αλλά κάτι που είναι αλήθεια.[ΚΑΙ Η ΥΛΗ ΠΟΥ ΠΗΓΕ;]
Προσέξτε, η ενσάρκωση είναι πέρα από την κατανόηση. Είναι πέρα από αυτό που περιμένουμε. Όσο πιο πολύ πλησιάζουν τον Χριστό ως άνθρωπο ή ως Απόστολο ή ως Προφήτη, όπως κάνουν οι Ισλαμιστές, οι Μουσουλμάνοι, για παράδειγμα, δεν μπορούν να καταλάβουν τι είναι.
Εδώ τα λόγια αυτά είναι φοβερά και δεν έχουν ειπωθεί ποτέ για κανέναν άνθρωπο. Δηλαδή: ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος. Ο Χριστός σημαίνει Αυτός ο οποίος χρίει με Άγιο Πνεύμα την ανθρώπινη φύση. Δηλαδή ο Θεός, ο ίδιος ο οποίος κοινωνεί στους ανθρώπους. Είναι Υιός ανθρώπου και Υιός Θεού μαζί.[ΕΝΑΣ ΙΕΡΕΑΣ ΔΗΛ.]
Εντάξει. Τι εντάξει; Όλοι έχουν σταματήσει εδώ. Ακόμα και εμείς. Αυτό το άλμα είναι ένα άλμα το οποίο συμβαίνει με έναν ειδικό τρόπο και δεν συμβαίνει με τις δικές μας δυνάμεις μόνον. Προσέξτε το αυτό. Μπορεί να το ελπίζεις. Μπορεί να σου φαίνεται όμορφο. Μπορεί να το προσδοκάς. Μπορεί να το φαντάζεσαι —με πολύ τρόμο μονάχα, γιατί υπάρχει και παράνοια, σχιζοφρένεια, ας πούμε. Δεν μπορούμε. Δεν μπορούμε να πάμε πέρα από ένα όριο.
Αλλά το να το δεχθείς και να το δεις ως δεδομένο δεν είναι δικό μας. Είναι δοσμένο σε εμάς.
Μας δίδεται, και μας δίδεται εκ του Πατρός, δηλαδή εν Αγίω Πνεύματι. Είναι πάρα πολύ αληθινό. Είναι το πιο αληθινό από όλα τα πράγματα, αν και είναι πέρα από την ανθρώπινη φύση.
Δεν είναι κάτι το οποίο και ο ίδιος ο Χριστός περιμένει να το δεχθούν όλοι. Γι’ αυτό και λέει πολλές φορές ότι θα αμφισβητηθώ. Θα με αμφισβητήσετε. Και το επιτρέπει αυτό.
Και έρχεται ο Θωμάς και δεν του λέει: «Παλιάνθρωπε, δεν με έβλεπες; Δεν σας τα έλεγα; Δεν σας τα είπα όλα; Δεν το βλέπεις; Το είδαμε μπροστά σας τώρα. Έχουν περάσει τρεις μέρες. Από το τίποτα, κομματιασμένος και διαλυμένος...». Δεν του λέει τίποτα από όλα αυτά. Του λέει: «Έλα εδώ πια να με πιάσεις».
Καταλάβατε γιατί είναι πέρα από την ανθρώπινη φύση αυτό; Και αυτή όλη η υπομονή που κάνει ο Χριστός με όλους εμάς έχει αυτή την αιτία ακριβώς. Ξέρει ότι είμαστε πλάσματα με όρια, κτιστά, δημιουργημένα από το μηδέν, και το μέγεθος αυτής της αποκάλυψης δεν μπορούμε να το βαστάσουμε.[Η ΠΝΟΗ ΖΩΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗΔΕΝ. ΜΗΝ ΤΑ ΠΑΡΑΛΕΜΕ]
Όποιος ξέρει φιλοσοφία, αρχαία φιλοσοφία, όποιος ξέρει τις θρησκείες, αμέσως το καταλαβαίνει αυτό πάρα πολύ απλά. Πάρα πολύ απλά. Ο άνθρωπος μπορεί να φτάσει μέχρι εκεί που έφτασε ο Πλάτων: να καταλάβει ότι υπάρχει ο Θεός, το Ένα. Και μετά καταλαβαίνει, όπως το λέει ο Πλάτων, ότι «Θεὸς ἀνθρώπῳ οὐ μίγνυται». Δεν μπορεί να γίνει αυτή η ανάμειξη.[ΤΟ ΕΡΜΗΝΕΥΕΙ Ο ΠΛΩΤΙΝΟΣ ΚΑΛΥΤΕΡΑ. ΕΝΩΝΕΤΑΙ ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΩΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΑ, ΟΧΙ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ ΑΛΛΑ ΑΝΑΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΟΝ ΝΟΥ ΤΟ ΕΝΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΚΤΙΣΤΟ. ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΦΩΣ! ΚΑΙ ΕΓΙΝΕ ΦΩΣ;]
Μπορούμε να το βλέπουμε. Μπορούμε να ξέρουμε ότι υπάρχει. Να λιώνουμε από αγωνία γιατί δεν μπορούμε να το φτάσουμε και γιατί είμαστε φθαρτοί, και να ονειρευόμαστε μονάχα ότι ένα κομμάτι του εαυτού μας, ένα κομμάτι της ψυχής, ένα κομμάτι της ψυχής που είναι ο νους, κάποτε θα αγγίξει το Ένα αυτό και θα διαλυθεί εκεί μέσα. Αλλά να πούμε ότι το Ένα αυτό μπαίνει σε μια ανθρώπινη φύση, στην ιστορία, και εκεί μέσα εμφανίζεται και κάνει τα του Θεού με τρόπο ανθρώπινο, αυτό είναι, σας είπα, υπερβολικό. Δεν θα το βρείτε σε καμία θρησκεία. Δεν μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος εκεί.
Όλες είναι θρησκείες δραπετεύσεως. Ο Ινδουισμός έτσι, ο Βουδισμός πολύ περισσότερο, ο Ταοϊσμός επίσης. Είναι θρησκείες όπου αφήνεις τα πάντα πίσω για να αναχθείς, ελπίζοντας ότι ένα κομμάτι του εαυτού σου, ένα κομμάτι της ύπαρξής σου, ο νους —όχι εσύ— θα διαλυθεί μέσα στο Ένα.[ΓΙΑΤΙ ΕΛΠΙΖΟΝΤΑΣ; ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΕΙΣ ΤΟΝ ΦΩΤΙΣΜΕΝΟ ΑΝ ΔΙΑΛΥΘΕΙΣ; ΔΩΡΟ ΑΔΩΡΟ.]
Το Ισλάμ το ίδιο. Παίρνει όλη τη Βίβλο, αλλά όταν φτάνει στο γεγονός εκείνο, δεν έγινε Ενσάρκωση. Το λέει. Δεν τον σταύρωσαν πράγματι, λέει ο Μωάμεθ. Νόμισαν ότι τον σταύρωσαν. Δεν έγινε η Ανάσταση. Προφήτης είναι. Την ίδια στιγμή που εμφανίζεται ο Χριστός ως ένας προφήτης, ο ίδιος εμφανίζεται να μιλάει με το στόμα του Θεού. Και εδώ είναι η μεγάλη αντίφαση του Ισλάμ. Δεν δέχεται την Ενσάρκωση στα λόγια, στη Γραφή, στο Κοράνι.
Δεν προσπαθώ τώρα να κάνω αυτό, αλλά σας λέω ότι δεν υπάρχει τρόπος να το διανοηθούμε αυτό. Το γεγονός του Χριστού προσεγγίζεται με μεγάλη ταπείνωση, βήμα-βήμα, και με μεγάλη εσωτερική συντριβή. Δηλαδή είναι κάτι που παίρνει χρόνο και είναι κάτι που αποδεικνύεται εμπειρικά, να το ξέρετε αυτό.
Είχα συναντήσει κάποτε έναν Ινδουιστή που έγινε χριστιανός, στο εξωτερικό, και μου λέει: «Πώς έγινες;» Είχε και αξίωμα, ήταν γκουρού, τέτοια πράγματα. Και μου λέει: «Ήμουν στο δάσος και πήγα να κάνω άσκηση, και μου επιτίθεται ένα τεράστιο φίδι, κόμπρα. Πέφτει και ορμάει κατά πάνω μου, και εκείνη τη στιγμή αρχίζω να φωνάζω τους θεούς του Ινδουισμού, και αυτό τίποτα. Και ξαφνικά μου έρχεται, επειδή είχα ακούσει, και λέω: “Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με!” Το φίδι έφυγε. Αυτή ήταν η αρχή», λέει. Και μετά διαπίστωσε τη δύναμη της ευχής και βαπτίστηκε.
Έχω συναντήσει πολλούς τέτοιους. Και να ξέρετε ότι είναι και πιο ένθερμοι αυτοί. Τη δύναμη που έχει το όνομα του Χριστού δεν την ξέρουμε. Τη δύναμη αυτή πώς να την ξέρουμε; Γιατί, αν την ξέραμε, χρειάζεται να τη μάθουμε. Μα δεν υπάρχει τίποτα άλλο το οποίο πρέπει να μάθουμε. Γιατί αν δεν τη μάθουμε, δεν θα καταφέρουμε να περάσουμε από τη σφαίρα της κτιστότητας, του μηδενός όπου βρισκόμαστε, στη σφαίρα του Θεού. Δεν θα μπορέσουμε να περάσουμε. Θα είναι απλώς για εμάς, δεν θα είναι εμπειρική πίστη.[Η ΥΛΗ ΕΙΝΑΙ ΕΚ ΤΟΥ ΜΗΔΕΝΟΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙ. ΛΕΓΕΤΑΙ ΠΗΛΟΣ]
Αυτά είναι τα δύο είδη πίστης: η εξ ακοής πίστη, που μεγαλώσαμε σε αυτήν, που ακούμε να λέμε όλοι, κάπου τη χρειαζόμαστε, κάπου λέμε ένα «Κύριε, ελέησον», κάπου αυτό, κάπου και τα λοιπά· μας χρειάζεται, ζητούμε το ένα και το άλλο. Και υπάρχει και η ἄληστος γνῶσις, η αλησμόνητη γνώση, η οποία είναι η τέλεια πίστη. Είναι η πίστη όπου ο Θεός σου είναι τόσο πραγματικός όσο το ποτήρι με το νερό αυτό.
Ο Άγιος δεν έχει μεταφυσική. Δεν είναι κάτι για το οποίο κάνει σκέψεις για να το βρει. Το έχει και το κρατάει. Έτσι ακριβώς είναι η αίσθηση ότι είναι πραγματικός, όπως είστε πραγματικοί εσείς τώρα και εγώ. Και όπως δεν αμφιβάλλουμε ο ένας για την ύπαρξη του άλλου, έτσι δεν αμφιβάλλουμε για την ύπαρξη του Θεού.
Το έχω ξαναπεί δημόσια. Όταν ρώτησα κάποια στιγμή τον Άγιο Παΐσιο —εγώ τον ρώτησα— «Και λοιπόν, τον Άγιο Αρσένιο τον βλέπετε;» Παιδάκι μου, φανταζόμουν κι εγώ διάφορα πράγματα. Και με πιάνει από τα χέρια και μου λέει: «Όπως κρατάω εσένα», λέει. Καταλάβατε; Όχι, δεν καταλαβαίνουμε. Για να καταλάβουμε, πρέπει να διανύσουμε έναν δρόμο, να τον καταλάβουμε υπαρξιακά.
Και κοιτάξτε πόσο σημαντικό είναι αυτό. Τι λέει αμέσως μετά ο Χριστός; Το αποκάλυψε κάποιος, λέει, αυτό. Ακόμα δεν το έχεις αφομοιώσει. Η αφομοίωση αυτού του γεγονότος είναι το περιεχόμενο όλης της ζωής μας, στην κυριολεξία.
Κοίταξε ότι εγώ σου λέω τώρα ότι «σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς». Αυτό είναι η πέτρα πάνω στην οποία χτίζεται η Εκκλησία: η γνώση αυτή. Καταλάβατε; Η γνώση αυτή, η υπαρξιακή γνώση ότι ο Χριστός είναι ο Θεός. Και αν δεν φτάσουμε σαν αυτόν, τον Ντοστογιέφσκι, να πούμε: αυτό είναι η γνώση του Θεού.
Αυτό που έχετε στον Ντοστογιέφσκι: «Αν μου έλεγαν», λέει, «ότι από εδώ είναι η αλήθεια και από εδώ είναι ο Χριστός, εγώ θα πήγαινα με τον Χριστό και όχι με την αλήθεια». Την αλήθεια την ορίζει ο Θεός· δεν την ορίζουμε εμείς.
Και μιλάω σε μια εποχή όπου το ερώτημα της αλήθειας έχει καταρρεύσει. Τελείωσε το ερώτημα αυτό. Ακόμα και άνθρωποι εκτός Εκκλησίας, κομμουνιστές, διανοούμενοι, ξέρω εγώ, οτιδήποτε, διαμαρτύρονται για αυτό το ερώτημα της αλήθειας. Δηλαδή ο άνθρωπος είναι απλώς ένα υπερπροσδιοριζόμενο βιολογικά τίποτα; Άλλο δεν υπάρχει; Ένας πλήρης βιολογικός ντετερμινισμός, ο οποίος αποφασίζει μέσα μας τι κάνουμε και τι θα κάνουμε; Και ακόμα και το καλό και το κακό είναι διαγραμμένα μέσα μας και δεν υπάρχει τίποτα; Ούτε αλτρουισμός ούτε υπέρβαση; Τίποτα απολύτως;
Θέλουν να μας πείσουν για αυτά σήμερα πάρα πολλοί στον κόσμο. Καταλάβατε; Λοιπόν, το θέμα είναι ότι, αν είναι αυτό αλήθεια, τελειώνουμε με την ελευθερία.
Δεν υπάρχει ιστορική δράση στην πραγματικότητα. Δεν υπάρχει καν ευθύνη. Καμία ευθύνη. Ευθύνη θα υπήρχε αν εγώ ήμουν ελεύθερος. Σήμερα, αν δεν υπάρχει ελευθερία, αν δεν υπάρχει λοιπόν αυτό το πράγμα, αυτή η δυνατότητα να πάμε πέρα —προσέξτε, όχι από τη φύση μας· η φύση του ανθρώπου δεν έχει τίποτα κακό πάνω της.
Πολλοί μίλησαν για υπέρβαση της φύσεως κλπ. και να γίνουμε πρόσωπα και όλα αυτά, αλλά η φύση αυτή δεν είναι κοσμολογικά προσδιορισμένη· μάλλον μπορεί να μην είναι κοσμολογικά προσδιορισμένη, όπως είναι η φύση του σκύλου, η φύση της γάτας. Ο Άγιος Μάξιμος το εξέφρασε αυτό με μια μεγαλοφυή φράση, που δεν έγινε κατανοητή: «οὐκ ἔστιν ἠναγκασμένα τὰ τῶν νοερῶν φυσικά». Τα φυσικά χαρακτηριστικά των νοερών, που έχουν νου δηλαδή, που έχουν ελευθερία, σαν τον άνθρωπο, δεν είναι αναγκασμένα. Δεν είναι η φύση σου μια αναγκαιότητα. Καταλάβατε;
Που σημαίνει ότι η φύση μπορεί να ελευθερωθεί από την ανάγκη. Όλες τις ανάγκες και τον θάνατο. Αλλά αυτό δεν γίνεται ανθρωπίνως. Δεν γίνεται από μένα. Δεν γίνεται από σένα. Γίνεται από τον Χριστό και γίνεται μέσα στην Εκκλησία.
Αυτό λέει ο Χριστός εδώ. Αυτό δεν λέει; «Εσύ είσαι ο Πέτρος», λέει, που δέχεσαι μια υπερφυή γνώση αυτή τη στιγμή. Και αυτή η υπερφυής γνώση ότι εγώ είμαι ο Θεός είναι το έδαφος πάνω στο οποίο οικοδομείται το γεγονός της Εκκλησίας. Η Εκκλησία δηλαδή, της οποίας «πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν», δεν θα πεθάνει ποτέ. Δεν θα πεθάνει ποτέ η Εκκλησία.
Εμείς μπορεί να πεθάνουμε. Και ως εκκλησιαστικές υπάρξεις να πεθάνουμε. Αλλά η Εκκλησία τού Άδου συνεχίζεται στη Βασιλεία του Θεού. Η Εκκλησία δεν τελειώνει. Είναι η Βασιλεία του Θεού. Αυτό που κάναμε σήμερα. Αυτή η σύναξη. Αυτή η Θεία Κοινωνία. Έτσι αρχίζει η Βασιλεία του Θεού.[ΘΑΘΕΛΕΣ ΟΙ ΑΕΡΟΛΟΓΙΕΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ. ΣΤΟ ΟΝΑΜΑ ΜΟΥ ΛΕΕΙ. ΟΧΙ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΣΟΥ!]
«Καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν». Τα κλειδιά της Βασιλείας δεν τα έχει ο Πέτρος. Τα έχω κι εγώ κι εσείς. Όλοι όσοι μετέχουμε στην ομολογία και στη γνώση αυτή έχουμε τα κλειδιά της Βασιλείας. Ξέρουμε πώς να μπούμε στη Βασιλεία του Θεού.
Πόσο απέχουν όλα αυτά που λέμε από την κοινή, χρησιμοθηρική και ιδιοτελή αντίληψη που σχηματίζουμε για τον Θεό και την Εκκλησία. Πόσα έτη φωτός απέχουν αυτά τα πράγματα. Κι όμως, κοιτάξτε ποιο είναι το κλίμα στο οποίο συμβαίνουν όλα αυτά. Ποιο είναι το επίπεδο, θέλω να πω.
«Θα σου δώσω», λέει, «τὰς κλεῖς τῆς Βασιλείας». Το κλειδί. Για να ανοίξεις μια πόρτα θέλει ένα κλειδί. Το κλειδί είναι αυτό. Είναι αυτή η γνώση, αυτή η ομολογία. Αυτή η κατάσταση. Και είναι υπαρξιακή κατάσταση. Είναι αληθινή. Δεν το λέω με τα λόγια. «Ο Χριστός Υιός του Θεού». Κολοκύθια. Αφού δεν το καταλαβαίνω, δεν το ζω. Δεν υπάρχει για μένα αυτό.
«Χριστός Υιός του Θεού» σημαίνει ότι μεταβάλλεται όλη η ύπαρξή μου εδώ και τώρα. Γίνομαι σήμερα, τώρα, εδώ, θεοειδής. Τώρα, αυτή τη στιγμή, δεν είμαι πια ίδιος. Δεν είμαι μόνος. Δεν είμαι, απλώς, κάποιος που φωνάζει από μακριά: «Ε, κανένας;» Μπες στο σπίτι. Το σπίτι έχει ανοίξει, έχω μπει μέσα. Το λέει εδώ. Τα κλειδιά. Έχεις το κλειδί.
Ποιος το έχει το κλειδί; Ο ξένος; Όχι. Ο γιος. Ή ο φίλος του γιου. Ο αδελφός του Χριστού. Εσείς κι εγώ. Έχει το κλειδί και μπαίνει μέσα. Αλλά μη θέλουμε να κάτσουμε απ’ έξω. Νομίζουμε ότι είναι καλά απ’ έξω. Είναι φοβερό το πόσο τιμωρούμαστε που μένουμε απ’ έξω. Ταλαιπωρούμαστε που μένουμε απ’ έξω. Και θέλουμε να μένουμε απ’ έξω.
Θυμάμαι μια Αγγλίδα φίλη. Μια φορά ήθελε να μου ευχηθεί για τη γιορτή μου. Οι Άγγλοι, όπως ξέρετε, έχουν ένα ιδιότυπο χιούμορ. Λοιπόν, είχε γίνει Ορθόδοξη. Και μου λέει: «Σας εύχομαι καλό Παράδεισο». Με κοιτάει, με κοιτάει και μου λέει: «Να αργήσει κάπως όμως». Ναι, να αργήσει. Να αργήσει όσο να αργήσει.
Το θέμα είναι το εξής: ότι καθώς αργοπορούμε, τι κάνουμε; Βλέπουμε YouTube. Τι δεν κάνουμε; Ακούμε διάφορα. Γι’ αυτό λέω κάποια φορά ότι ο άσωτος, η παραβολή του ασώτου, είναι ακριβώς αυτό: το σκόρπισμα. Φιλαυτία και σκόρπισμα. Σκόρπισμα.
Και το YouTube είναι φτιαγμένο να μην μπορείς να ξεκολλήσεις. Έχουν γίνει τρομακτικές μελέτες και έχει χυθεί πολύς ιδρώτας για να βρει πώς θα σε κρατήσει το YouTube μέσα. Να μη βγεις. Είναι δυνατόν ποτέ να πεθάνεις εκεί μέσα. Και σε πηγαίνει όπου θέλει αυτό. Και σε πάει σε μια τελική σύγχυση, όπου όλα συνυπάρχουν με όλα. Και αυτό το πράγμα, ότι όλα είναι όλα και έχουν ίδια αξία όλα, λέγεται μηδενισμός. Το ξέρετε αυτό. Μηδενισμός λέγεται. Ότι όλα περίπου είναι εντάξει. Έχουν... Ναι.
Λοιπόν, το θέμα είναι ποιο; Το θέμα είναι, προτού σερφάρω στο YouTube, να μπορέσω να σερφάρω και λίγο εδώ.
Και να μπορέσω αυτό το σερφάρισμα να δω πόσο σημαντικό είναι. Γιατί μου προσφέρει και κριτήρια για το πότε θα κλείσω το YouTube. Δεν μπορώ να καταλάβω. Δεν μπορώ να καταλάβω. Οι φοιτητές μου μπαίνουν στο YouTube στις 2 το μεσημέρι και βγαίνουν στις 2 το βράδυ. Και πάνε κι αλλού εν τω μεταξύ.
Το θέμα είναι ότι αυτή είναι μια ψεύτικη ζωή. Ναι ή όχι; Είναι φτιαγμένη σαν μια ψευδής ζωή. Αλλά επειδή ο εγκέφαλός μας είναι ανόητος —πολύ ανόητος— πάντα ακολουθεί αυτό που του δίνεις ευκολότερα, να ξέρετε. Είναι σαν το σκυλάκι. Το σκυλάκι, αν του δώσω ένα κομμάτι κρέας, θα έρθει. Δεν υπάρχει περισσότερη ανοησία. Αν του πεις: «Κοίταξε, για να πάρεις το κρέας πρέπει να κάνεις τέσσερα χιλιόμετρα και να πας στο τάδε κρεοπωλείο, που μπορεί να έχει», δεν θα πάει. Θα πάρει αυτό που του δίνεις. Έτσι είναι ο εγκέφαλος φτιαγμένος. Καταλάβατε;
Και βγάζουν τρομερά ποσά οι άλλοι απ’ αυτό. Αλλά εσύ αλλοτριώνεσαι και μετά από λίγο είσαι χιλιομπερδεμένος και δεν έχεις κριτήρια. Καταλάβατε; Το ρωτάω αυτό συνέχεια, και να μη παρεξηγηθεί. Αλλά μου έρχεται.
Δεν είναι εύκολο να τα καταλάβουμε αυτά όμως. Παρ’ όλα αυτά. Είναι μεγάλος αγώνας. Αλλά κοιτάξτε κάτι: δεν είναι αυτό που ζητάς. Αυτό σου λέει εδώ. Αν είχαμε τον Χριστό τώρα αυτή τη στιγμή μπροστά μας, τι θα μας έλεγε; «Πρόσεξε τι είναι αυτό που θέλεις. Τι ζητάς περισσότερο. Τι είναι αυτό που θέλεις περισσότερο». Αυτό είναι το ζήτημα.
Δεν Του ζητάμε να περάσουμε τον καιρό μας. Τον καιρό μας μπορούμε να τον περάσουμε με πολλούς τρόπους. Ευχάριστους, ενώ καμιά φορά και δυσάρεστους.
«Τὰς κλεῖς τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν», λοιπόν. Και προχωρεί παρακάτω, απευθυνόμενος πλέον στη δύναμη που έχει η Ιεροσύνη. Γιατί οι Απόστολοι είναι οι πρεσβύτεροι, οι πρώτοι επίσκοποι της Εκκλησίας, χειροτονημένοι από το Άγιο Πνεύμα την ημέρα της Πεντηκοστής.[ΘΑΘΕΛΕΣ ΠΟΛΥ]
«Καὶ ὃ ἐὰν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς· καὶ ὃ ἐὰν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς».
Φοβερή εξουσία αυτή. Φοβερή εξουσία να την έχει ένας άνθρωπος στο όνομα του Χριστού. Όποιον λύσει —εννοεί την εξομολόγηση εδώ— είναι λελυμένος. Τέρμα. Άμα τον δέσει, είναι δεμένος όμως. Ή αν δέσει ο ίδιος τον εαυτό του. Όπως γίνεται συνήθως. Δένουμε τον εαυτό μας σε αυτόν τον κόσμο, σε αυτή την πραγματικότητα, σε αυτή την εξωτερική απόλαυση της εμφάνειας, της επιφάνειας των πραγμάτων.
Και με τον τρόπο αυτό ζούμε την αγωνία του θανάτου συνεχώς. Μόνο όποιος ποιεί το θέλημα του Κυρίου, αυτός μένει στον αιώνα, να ξέρετε. Αν είσαι μέσα στο θέλημα του Θεού, έχεις επίγνωση της αθανασίας σου. Αν δεν είσαι μέσα στο θέλημα του Θεού, έχεις φόβο του θανάτου. Τρόμο θανάτου. Φόβο θανάτου.
Δεν είναι όμως φρικτό να έχεις φόβο θανάτου τη στιγμή που θα πεθάνεις οπωσδήποτε; Αν ο φόβος θανάτου βοηθούσε στο να μην πεθάνουμε, θα είχε ένα νόημα. Τι είναι αυτό μέσα μας που μας λέει ότι όχι, ειδικά εμείς δεν θα πεθάνουμε; Είμαστε φτιαγμένοι για τη ζωή, γι’ αυτό δεν θέλουμε να πεθάνουμε.
Παρ’ όλα αυτά όμως, η ζωή αυτή εδώ, η τωρινή αυτή ζωή, θα τελειώσει πολύ γρήγορα. Έχω συναντήσει ανθρώπους 90 χρονών που μου λένε: «Εγώ θα ζήσω 30 χρόνια ακόμη». Και έζησε 30 ώρες μόνο. Καταλάβατε;
Και δεν είναι ότι τελειώνει αυτή η ζωή. Είναι ότι μεθιστάμεθα. Είναι ότι μεταβαίνουμε. Ο Θεός δεν αποφάσισε να τελειώνει η ζωή με τον θάνατο. Έτσι, ένα επεισόδιο είναι. Όταν το περάσουμε, θα καταλάβουμε πόσο σημαντικό επεισόδιο ήταν. Σαν να ανοίγεις μια πόρτα και να βρίσκεσαι σε ένα άλλο δωμάτιο. Αυτό είναι όλο.
Ναι, αλλά στο άλλο δωμάτιο θα μιλάνε άλλη γλώσσα. Όχι ό,τι εδώ. Βλέπετε αυτή τη ζωή του σημερινού κόσμου, που σας είπα, μας προξενεί οδύνη, πολλή. Μεγάλη.
Αν ρωτήσετε όλους αυτούς που προβάλλουν τη ζωή: «Πώς νιώθεις;», θα σας πουν: φρίκη. Πόνος. Πόνος. Να ήταν ευτυχισμένοι, να πεις να τους το χαρίσουμε. Δεν είναι. Δεν είναι. Και το ξέρω και προσωπικά από κάποιους που κατά καιρούς μου κάνουν την τιμή. Πόνος. Γιατί λειτουργεί συνέχεια ο φόβος και ο πόνος του θανάτου, μέσα στην αίσθηση ότι φθείρομαι, τελειώνω, σβήνω και ότι δεν έχω αυτό που μου αξίζει. Αυτό που νόμιζα ότι μου άξιζε. Αυτό είναι όλο.
Και όλοι φεύγουν παραπονεμένοι στο τέλος. Ακόμα και αν πουν ότι «κάναμε, κάναμε». Το θέμα είναι ότι αυτό που έκανες, μόνο αν είναι μέσα στο θέλημα του Θεού, τότε έχεις αφοβία του θανάτου. Καταλάβατε; Τότε μόνο.
Γι’ αυτό συναντάει κανείς κάποιους αγίους, κάποιους μοναχούς, και σου λένε: «Να πεθάνω, να πεθάνω τώρα». Δεν έχει κανένα... Δεν τους κάνει τίποτα. Είναι έτοιμοι την ίδια στιγμή, με την επόμενη στιγμή. Εμείς έχουμε εκκρεμότητες.
Λοιπόν, αυτές οι εκκρεμότητες αίρονται αν βρούμε τα κλειδιά της Βασιλείας. Και για να βρούμε τα κλειδιά της Βασιλείας, η προσευχή μας πρέπει να είναι κυρίως αυτή: να μας αποκαλυφθεί η ποιότητα του Χριστού.
Υπάρχουν θεολόγοι, ακαδημαϊκοί επίσης θεολόγοι. Υπάρχουν παπάδες και υπάρχουν και επίσκοποι που δεν συνάντησαν τον Χριστό ακόμη. Αυτόν.
Και δεν Τον ξέρουν υπαρξιακά. Γιατί; Διότι είναι ελεύθερος και είναι γεμάτος αγάπη. Δεν θα αποκαλυφθεί με το ζόρι. Το ξέρουν βέβαια. Μην τους παίρνουμε όλους μαζί. Να ξέρετε, υπάρχουν όλες οι προαιρέσεις.
Μπαίνει κανείς με έναν καλό λογισμό στην Ιεροσύνη. Πέρασαν από τα χέρια μου σχεδόν τετραψήφιος αριθμός ιερέων, λόγω της καθηγητικής μου ιδιότητας. Πέρασε τεράστιος αριθμός πάντως. Είδα όλες τις προαιρέσεις. Όλες τις προθέσεις. Και καλές και λιγότερο καλές. Και μέτριες και μπερδεμένες. Έτσι.
Και με τον τρόπο αυτό βλέπω ότι δεν είναι η αποκάλυψη του Θεού ίδια σε όλους. Καταλάβατε; Κάποιοι δέχονται αποκάλυψη μεγάλη. Γιατί τη δέχονται την αποκάλυψη τη μεγάλη; Γιατί ο Πέτρος δέχεται την αποκάλυψη αυτή; Είναι ο Θεός άδικος; Όχι. Έβλεπε ότι θα την αξιοποιήσει. Αυτή είναι η απάντηση.
Εμείς δεν δεχόμαστε αυτή την αποκάλυψη τη μεγάλη. Γιατί; Βλέπει ο Θεός ότι στο YouTube θα καταλήξουμε πάλι. Καταλάβατε τι λέω; Δεν έχουμε με το YouTube τίποτα. Κύριέ μου, σαν γιος στο YouTube πριν απ’ όλους... Και λέω καμιά φορά... Τέλος πάντων. Καταλαβαίνετε τι λέμε.
Αν ο Θεός δει ότι μπορείς αυτό το πράγμα να το αξιοποιήσεις, επιτρέπει την αποκάλυψη. Αλλά την αποκάλυψη αυτή πρέπει να τη ζητήσεις. Και βλέπετε ότι όλες οι προσευχές που ξέρουμε, οι βασικές, είναι τέτοιες προσευχές.
«Βασιλεῦ οὐράνιε, Παράκλητε, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁ πανταχοῦ παρὼν καὶ τὰ πάντα πληρῶν, ἐλθὲ καὶ σκήνωσον ἐν ἡμῖν καὶ καθάρισον ἡμᾶς ἀπὸ πάσης κηλῖδος καὶ σῶσον...»
Αυτά είναι ριζικές κουβέντες. Δεν λέει: έλα να παντρέψεις τη Βασιλικούλα και μετά να βοηθήσεις να πάρω και εκείνο το επίδομα. Αυτά όλα. Μας λέει ο Χριστός —απαλλάσσοντάς μας και από την ευθύνη έτσι, από τη μέριμνα—: «Ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν». «Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν». Δεν μπορείτε.
Ή θα δουλεύεις με τον διάβολο, που σε παρασέρνει στη μέριμνα, και τα εκατό χιλιάδες στην άκρη, τι είναι; Άμα γίνουν διακόσια; Και τα διακόσια τι είναι στην άκρη που έχω; Αν γίνουν τετρακόσια; Και άσχημα εσύ ο ίδιος πάψεις να υπάρχεις· χάνεις την οικογένειά σου, χάνεις τα πάντα σου.
Η μέριμνα. Η μέριμνα δεν τελειώνει ποτέ. Δεν τελειώνει η μέριμνα. Η μέριμνα τελειώνει μόνο με την πίστη. «Ζητεῖτε τὴν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν». Αυτόματα. Καταλάβαμε;
Έτσι ακριβώς λοιπόν και το «Πάτερ ἡμῶν». «Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά Σου, ἐλθέτω ἡ Βασιλεία Σου, γενηθήτω τὸ θέλημά Σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον». Και ξέρετε, λένε οι Πατέρες ότι λέει «τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον», ενώ εννοεί τη Θεία Κοινωνία, η οποία συντηρεί την ανθρώπινη μας ουσία. «Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν».
Δηλαδή, αυτό το οποίο είμαστε πράγματι: αποδεχόμαστε τη δική μας, ας πούμε, μετριότητα και δεν θεωρούμε ότι είμαστε πάρα πολύ τρομεροί πνευματικά. Αλλά «γενηθήτω τὸ θέλημά Σου». Το θέλημα του Πατρός. Ο Χριστός, όταν μιλάει για τον εαυτό Του, λέει: «Ήρθα εδώ ίνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου». Αυτό είναι η Βασιλεία του Θεού. Δεν είναι τα θελήματα ημών. Γιατί από θελήματα έχουμε γεμίσει.
Και είναι και θεολόγοι τόσο μπερδεμένοι, τόσο μπερδεμένοι, που πιστεύουν ότι μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν μέσα στην Εκκλησία και να θέλουν ό,τι θέλουν, και όλα αυτά ο Θεός θα πει ναι. Δεν θα πει ο Θεός ναι. Ο Θεός θα πει ναι σε αυτά που ο ίδιος έχει φτιάξει, σε αυτά που ο ίδιος επιθυμεί και θέλει. Δεν θα Τον εκβιάσουμε εμείς να δεχτεί τη δικτατορία του Φράνκο, ξέρω εγώ —είπα τώρα ό,τι μου ήρθε στον νου— ως θεοπρεπή και θεοειδή, λέμε τώρα, ή του Στάλιν. Δεν το δέχεται.
«Τίς ἐστιν ἀνάγκη;» Να, αυτό επάγω ξανά, ο ίδιος Μάξιμος. Ποιος Τον αναγκάζει; Ποιος Του επιβάλλει αναγκαιότητα; Ποιος θα Του το επιβάλει; Κι όμως θέλουμε να Του το επιβάλουμε ως αναγκαιότητα. Κάνε εκείνο, φτιάξε το άλλο και μετά κάνε εκείνο. Το έχουμε πρόγραμμα κάθε μέρα τι θα κάνει μαζί μας.
Γι’ αυτόν τον λόγο το ξαναλέω: και η Θεία Λειτουργία αρχίζει έτσι: «Εὐλογημένη ἡ Βασιλεία τοῦ Πατρός...». Δεν λέει: να είμαστε καλά παιδιά που βρεθήκαμε. Όχι. Δεν λέει έτσι. Λέει: «Εὐλογημένη ἡ Βασιλεία τοῦ Πατρός...». Και στο όνομα της Βασιλείας του Πατρός παρουσιάζονται και οι ανάγκες μας στον Θεό. Ναι ή όχι; «Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν». «Ὑπὲρ τῆς ἄνωθεν εἰρήνης...» Πρώτα αυτό είναι. Και μετά «ὑπὲρ εὐκρασίας ἀέρων», «ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ...» Αλλά αυτά όλα για να οδηγηθούμε στη Βασιλεία. Αυτός είναι ο σκοπός και κανένας άλλος.
Και όλη η ζωή αυτή μάς έχει δοθεί ακριβώς για αυτόν τον σκοπό. Η ιστορία έχει αξία. Η ιστορία έχει νόημα. Τα έργα μας μέσα στην ιστορία, είτε είναι πολιτισμός είτε είναι επιστήμη είτε είναι οτιδήποτε, έχουν αξία. Αλλά αξία αποκτούν στην αναφορά αυτή. Χωρίς την αναφορά αυτή μπορούν να γίνουν μικροί Άδηδες, γκρεμοί, πράγματα στα οποία θα αφανιστούμε.
Δεν το ζούμε αυτό σήμερα; Μιλάμε για τεχνητή νοημοσύνη. Ναι ή όχι; Αν αυτό το πράγμα λειτουργήσει στην προοπτική των κλειδιών της Βασιλείας, αυτό το πράγμα θα είναι ένα ακόμη δώρο. Αν αυτονομηθεί, έτσι δεν είναι, και πάει στα χέρια κάποιων διαστραμμένων τύπων —θα πάει σίγουρα— θα τραβήξουμε όλοι τα φοβερά και τρομερά που δεν έχουμε καν φανταστεί ακόμα.
Λοιπόν, για να ανακεφαλαιώνω, γιατί το εσωτερικό καμπανάκι μου λέει ότι πέρασε η ώρα —και όντως— έχουμε μπροστά μας μια αποκάλυψη η οποία είναι υπερφυσική, όμως είναι πραγματική μέσα στην Εκκλησία. Με τα μυστήρια και την προσευχή μας, με την εξομολόγηση οπωσδήποτε, με τη Θεία Ευχαριστία και με τη χάρη του Βαπτίσματος, γνωρίζουμε ξαφνικά τον Χριστό ως Θεό.
Εντάξει. Αν μου επιτρέπετε μια προσωπική εξομολόγηση: όταν ήμουν εκτός Εκκλησίας, είχα τρομερό πρόβλημα να δεχθώ τον Χριστό, τη θεότητα του Χριστού. Έλεγα: αμάν, αν με ζορίσετε πολύ, να σας δώσω την πιθανότητα να υπάρχει ένας Θεός· να είναι κάτι, ξέρω εγώ, και την πλατωνική μεταφυσική και τα λοιπά· να είναι ένα κέντρο νοήματος έξω από τα όντα. Αλλά ο Χριστός; Ποτέ, ποτέ, ποτέ.
Και όταν πήγα στον πατέρα Πορφύριο, μου λέει: «Ο Θεός είναι παντοδύναμος». Έλεγα: ξέρω κι εγώ; Μου λέει: «Άκου να δεις, ο Θεός των φιλοσόφων είναι πολύ ανίκανος. Δεν μπορεί να μπει στα πράγματα». Και μου πήρε χρόνια να αποδεχθώ τη θεότητα του Χριστού.
Να το ξαναπώ αυτό. Διότι ακριβώς —ευτυχώς όμως μετά μπήκε η ζωή αλλού— αυτό που σας λέω είναι δωρεά. Είναι χάρις. Είναι από τα μυστήρια. Δεν έρχεται με τη δική σου σοφία. Αντίθετα, η δική σου σοφία το αποκλείει. Η δική σου σοφία το αποκλείει.
Υπάρχει ένα βιβλίο μου που είναι η ιστορία της αρχαίας μεταφυσικής, έχει τίτλο Αρχαιοελληνική Μεταφυσική, και εκεί θα δείτε —αν ενδιαφέρεται κανείς— αυτό το όριο που σας λέω. Μπορούμε να φανταστούμε τα πάντα. Μπορούμε να έχουμε τις ευγενέστερες ονειροπολήσεις για την αρχή του κόσμου. Άνθρωποι σαν τον Ηράκλειτο, τον Αναξαγόρα ή τον Πλάτωνα έφτασαν στην κορυφή της ανθρώπινης εμπειρίας. Αλλά να φανταστούμε ότι τούτο το εκείνο, το μακρινό, μπορεί να μπει στην ιστορία και να αρχίσει να τη μεταβάλλει από μέσα και να τη μεταμορφώνει και να την ανασταίνει, αυτό δεν είναι ανθρώπινο.
Είναι όμως η εμπειρία της Εκκλησίας και είναι ακριβώς χορηγία του Αγίου Πνεύματος. Και είναι πραγματικά προσφορά του Θεού σε εμάς, η οποία μας απευθύνεται σε όλους που είμαστε βαπτισμένοι. Και πρέπει να το ζητούμε. Να το ζητούμε στην προσευχή μας αυτό. Και θα βρει ο Θεός χίλιους ανθρώπινους τρόπους να μας το φανερώσει, να μας φανερώσει τον εαυτό Του όπως είναι: τον Χριστό ως Θεό, τον Χριστό μετά την Ανάσταση, τον Χριστό της Πεντηκοστής, αυτόν τον Χριστό του Σταυρού.
Εντάξει. Εύκολο πράγμα; Σταματάω εδώ.
ΣΤΑΜΑΤΑΕΙ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ ΔΙΑΚΙΝΔΥΝΕΥΟΝΤΑΣ Ο ΧΑΡΙ ΠΟΤΤΕΡ.
ΟΣΟ ΠΕΡΝΑΕΙ Ο ΚΑΙΡΟΣ ΤΟΣΟ ΚΕΝΟΣ ΓΙΝΕΤΑΙ.
