Ο Γιώργος Κοντογιώρης , ομότιμος Καθηγητής της Πολιτικής Επιστήμης και πολυγραφότατος διανοητής, μιλάει στον 98.4 για το τι σημαίνει πρακτικά η ψήφος μας στην εκλογική διαδικασία ενός πολιτικού συστήματος που έχει μετατραπεί δεκαετίες τώρα σε σύστημα "εκλόγιμης μοναρχίας" και μάλιστα εκφυλισμένης πλέον, τονίζοντας ότι η αποχή είναι πολιτική στάση και επιλογή για την οικοδόμηση ενός άλλου πολιτικού συστήματος, μόνο αν ο πολίτης αντιληφθεί ότι αυτή δεν αφορά την απουσία από την κάλπη κάθε φορά που καλείται να επιλέξει, αλλά την καθημερινή απουσία από την συστημική χειραγώγηση του , με την δημιουργία νέων κοινωνικών συλλογικοτήτων που με την χρήση και της τεχνολογίας, θα εγκαταστήσουν του πολίτες ως πραγματικούς εντολείς με δυνατότητα ακόμη και ανάκλησης του εντολοδόχου τους.
Ο Γιώργος Κοντογιώργης, αναλύει με την οπτική του το πώς το πολιτικό σύστημα που υπηρετεί σε παγκόσμιο επίπεδο την διεθνή των αγορών και την οικονομική εξουσία που το χειραγωγεί, επιχειρεί να ολοκληρώσει την ποδηγέτηση των κοινωνιών μετατρέποντας τον δημόσιο χώρο τελικά σε ιδιωτική υπόθεση. Μιλάει ακόμη για το υπαρξιακό ζήτημα της χώρας και την διαρκή ολίσθησης της σε χώρο, όπου η οικονομική και πολιτική ελίτ απλά διαπραγματεύεται την εκχώρηση κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων στο όνομα της δικής της επιβίωσης.
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κοντογιώργης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κοντογιώργης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Σάββατο 18 Μαΐου 2024
Σάββατο 29 Ιουλίου 2023
«Η ιδεολογία της υποτέλειας» και η ανάγκη «ανάκτησης της ιστορίας μας»-Γιώργος Κοντογιώργης
Ο καθηγητής κ.Γιώργος Κοντογιώργης μιλά για την Ελλάδα μετά από τις εκλογές. ΄Οχι με τη ξύλινη κομματική γλώσσα που ακούμε στις καθημερινές αναλύσεις από τα συμβατικά μέσα ενημέρωσης. Η οπτική γωνία με την οποία ο κ.Κοντογιώργης προσεγγίζει όλα τα θέματα δεν έχει καμία σχέση με τα τετριμμένα.
Ο κ.Κοντογιώργης μιλά για τα κόμματα που θέλουν «την ψήφο της ελληνικής κοινωνίας αλλά όχι τη βούληση της». Μιλά για την «ιδεολογία της υποτέλειας» που αφορά στο σύνολο του πολιτικού φάσματος. Έχουμε αρχίσει κι εμείς οι πολίτες να «ασπαζόμαστε» αυτή την «ιδεολογία της υποτέλειας»; Η αλλοτρίωση μας είναι ένα θέμα που πρέπει να μας απασχολήσει, αλλά ο κ.Κοντογιώργης θεωρεί ότι στα εθνικά θέματα δεν πρόκειται οι πολίτες να δεχτούν εκπτώσεις. Ειδικά στο θέμα του Αιγαίου.
«Από την Αριστερά μέχρι τη Δεξιά είναι όλοι σύμφωνοι ότι η ατζέντα που θα συζητηθεί με την Τουρκία είναι αυτή της Γαλάζιας Πατρίδας», λέει ο κ.Κοντογιώργης απαντώντας σε ερώτηση για την διακομματική σιωπή στο ζήτημα των ελληνοτουρκικών.
Μιλά για την ανάγκη «να ανακτήσουμε την ιστορία μας», όχι με την έννοια της επιστροφής στο παρελθόν, αλλά της διδαχής μας απ΄ αυτό.
Μιλά για τη «διεθνή των αγορών» την οποία μόνο «η εθνική συλλογικότητα μπορεί να αντιμετωπίσει», την ελευθερία, τα δικαιώματα και το τέλος του διαχωρισμού «δεξιά-αριστερά».
Ο Ομότιμος Καθηγητής Γιώργος Κοντογιώργης χρημάτισε Πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου. Μέλος διεθνών επιστημονικών ενώσεων και επιστημονικών περιοδικών, έχει διδάξει σε πλήθος ξένων πανεπιστημίων και επί σειρά ετών στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού. Έχει δημοσιεύσει 47 βιβλία και περισσότερα από 500 επιστημονικά άρθρα στην Ελλάδα και σε πολλές άλλες χώρες, ενώ αρθρογραφεί τακτικά σε έντυπα/ιστολόγια γνώμης με παρεμβάσεις του στα δημόσια πράγματα. Ο ερευνητικός προσανατολισμός του εστιάζεται στην οικοδόμηση της κοσμοσυστημικής γνωσιολογίας και στη διαμόρφωση μιας εκ βάθρων νέας κοινωνικής επιστήμης που καλύπτει τα θεμέλια πεδία του κοινωνικού βίου: από την εννοιολογία και την τυπολογία των κοινωνικών φαινομένων έως την εξελικτική βιολογία του σύνολου κοινωνικού γίγνεσθαι.
Κυριακή 26 Φεβρουαρίου 2023
Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΟΜΜΑΤΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΑΘΗΝΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ
Από την στιγμή που η Ελλάδα έγινε ανεξάρτητο κράτος προέκυψε η ανάγκη ελέγχου της πολιτικής οργάνωσης καθώς πολλοί όπως κοτζαμπάσηδες-προεστοί, οπλαρχηγοί, κληρικοί και άλλοι, θέλαν να έχουν ένα μερίδιο σε αυτή την ελευθερία στην χώρα. Αυτό όμως μάλλον δεν ήταν αυτό που είχαν στο μυαλό τους οι «Μεγάλες Δυνάμεις» της εποχής που είχαν διορίσει ως βασιλιά και απόλυτο άρχοντα τον Otto von Wittelsbach της Βαυαρίας (Όθωνα).
Η Βασιλική Ηγεμονία τα πρώτα χρόνια του Ελληνικού κράτους
Οι Βαυαροί, μια μικρή ή ασήμαντη ευρωπαϊκή δύναμη τότε, ανέλαβαν τις τύχες της Ελλάδας, ως μια κοινά αποδεκτή λύση από τις Μεγάλες Δυνάμεις αφού δεν μπορούσαν να προωθήσουν δικούς τους γαλαζοαίματους με βάση το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1832. Για τον ίδιο λόγο μετά την εκδίωξη του Όθωνα ανέλαβαν οι Δανοί Γλύξμπουργκ αφού απορρίφθηκε η πρόταση του Αλφρέδου, γιού της Βασίλισσας Βικτωρίας της Αγγλίας.
Οι συντεχνίες και οι κοινότητες της χώρας ήταν ενδεχομένως ανταγωνιστικές ή διαλυτικές προς της εξουσία του νέου καθεστώτος των Βαυαρών του Όθωνα που δεν είχε και σε μεγάλη υπόληψη την ντόπια κοινωνία όπως λέγεται. Έτσι με έναν από τους πρώτους νόμους των Βαυαρών (Νόμο Περί Συστάσεως των Δήμων 27.12.1833 (ΦΕΚ 3/10-1-1834 (πηγή)) ελέγχονται οι κοινότητες και οι κοινοτικές συνελεύσεις κεντρικά και απαγορεύονται οι τοπικές συναθροίσεις!
Αυτή η αρνητική προκατάλλειψη για τον κοινοτισμό έχει διατηρηθεί και διαχρονικά στην Ελλάδα. Για πολλά χρόνια οι νομάρχες και οι δήμαρχοι διορίζονταν από το κράτος. Ακόμα και σήμερα δήμαρχοι και περιφερειάρχες στηρίζονται από τα κόμματα, δηλαδή είναι μέρος της κομματοκρατίας. Η εκλογή τους αποτελεί (όταν δεν συμπίπτει με τις εκλογές) και ένδειξη δημοφιλίας των κομμάτων και αναλόγως υποστηρίζονται από αυτή.
Αθηνοκεντρισμός
Εκτός από τον έλεγχο της επαρχίας, οι Βαυαροί άρχισαν να συγκεντρώνουν τον κρατικό μηχανισμό στην Αθήνα, μια μικρή πόλη με αρχαιοελληνικό συμβολισμό τον οποίον και θαύμαζε ο πατέρας του Όθωνα, Λουδοβίκος ο Α’. Υλοποιούσαν έτσι ηθελημένα ή όχι μια Γερμανική ιδέα του Ελληνισμού (Deutsches Hellinismus) γύρω από την Αθήνα και την Σπάρτη. Ένα νεοελληνικό κράτος με μικρότερη έκταση από του Ελληνισμού και με κατώτερες επιδόσεις των προγόνων του που όπως ο Φαλμεράιερ αμφισβητούσε την γενετική σχέση.
Αποσιωπώταν η ανατολή, η αυτοκρατορία του Βυζάντιου και οι πληθυσμοί στην Μακεδονία και Μικρά Ασία για την επέκταση του κράτους. Ήταν μια εποχή εξάλλου που οι πολυεθνοτικές αυτοκρατορίες όπως η Αυστροουγγρική δεν θέλαν αλλαγές του status quo όπως αν προχωρούσε η αποσύνθεση της Οθωμανικής. Τα ίδια με σήμερα που οι γκλομπαλιστές δεν ευνοούν τα εθνικά σύνορα και οι στρατευμένοι αναθεωρητές-ειδικοί συνδέουν τη δημιουργία του έθνος με αυτήν του κράτος. Κατά το σκεπτικό τους, το Ελληνικό έθνος δημιουργήθηκε με την σύσταση του νεοελληνικού κράτους άρα δεν υπάρχει αναφορά πιο πίσω ή εκτός των συνόρων του…! Δηλαδή η γενετική ασυνέχεια του Φαλμεράιερ (που στην εποχή της παγκοσμιοποίησης είναι ανούσια ή απαγορευμένη έννοια) αντικαθίσταται από την κρατική ασυνέχεια.
Ο αθηνοκεντρισμός απαιτούσε και ένα ανασχεδιασμό της οικονομίας και της κοινωνίας τόσο στην πρωτεύουσα αλλά και ανά την επικράτεια. Το 1834 η Αθήνα είχε μόνο 12.000 πληθυσμό από τους οποίους οι μισοί μόνο γηγενείς που αυξήθηκε σημαντικά μετά την εγκατάσταση του Όθωνα και την μεταφορά της πρωτεύουσας εκεί. Η συσσώρευση του πληθυσμού στην Αθήνα δημιουργούσε την ανάγκη κάπου να απορροφηθεί. Από την άλλη ίσως και η δημιουργία της αυλή του Όθωνα και η απασχόληση πέριξ αυτής προσέλκυσε πληθυσμό στην Αθήνα.
Έτσι τα πρώτα χρόνια του Ελληνικού κράτους μόνο το 25% των οικογενειών στην Αθήνα σχετίζονταν με παραγωγή (15% τεχνίτες και 10% εργάτες). Η άρχουσα τάξη της ήταν οι γαιοκτήμονες, επιστήμονες, ελεύθεροι επαγγελματίες, (δικηγόροι, γιατροί), αξιωματικοί, διοικητές εταιριών κατά τον δυτικοστροφο αστισμό (Μάρτος, Σελ. 164-166). Αυτοί προέρχονταν ή συντηρούνταν σε μεγάλο βαθμό από τον κρατικό μηχανισμό άμεσα ή έμμεσα. Αντίθετα στην Ερμούπολη της Σύρου, την μεγαλύτερη τότε πόλη, το ποσοστό των παραγωγικών επαγγελμάτων ήταν 58% (48% τεχνίτες και 10% ναύτες). Όχι τυχαία λοιπόν στην Ερμούπολη εμφανίστηκαν και τα πρώτα συνδικάτα και απεργίες, το 1879.
Παράλληλα στην Αθήνα σχηματίστηκαν τα πρώτα κόμματα στην βουλή το Ρωσικό, το Αγγλικό και το Γαλλικό, τα λεγόμενα «ξενικά». Τα ξενικά αυτά πρώτα κόμματα αν δεν ήταν σε ευθεία σχέση με τις μεγάλες δυνάμεις ήταν τουλάχιστον φιλικά διακείμενα προς αυτές ή υιοθετούσαν τις κατευθύνσεις της κοινωνίας τους πχ το Ρωσικό προς την Ορθοδοξία και τον κλήρο υπό τον αγωνιστή Ανδρέα Μεταξά, το Αγγλικό προς τις επιχειρήσεις, έμποροι, ναυτιλία υπό τον αμφιλεγόμενο Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, το Γαλλικό υπό τον Κωλέττη με ιδεαλισμό για την επέκταση της Ελλάδας (πηγή).
Αυτή η διαμόρφωση κομμάτων γύρω από ξένα συμφέροντα αντί ιδεολογίες είναι τελικά πιο λογικό και τίμιο καθώς αυτή είναι στην πραγματικότητα η βάση που ασκείται η πολιτική στην Ελλάδα. Θα αποφεύγονταν έτσι η προσχηματικότητα της εξήγησης κάποιων πολιτικών στην βάση της λογικής, της ηθικής ή της ιδεολογίας. Εξάλλου και σε διεθνές επίπεδο οι γεωπολιτικές προτεραιότητες προηγούνται της ιδεολογίας (για παράδειγμα στην κατοχή οι Άγγλοι βοηθούσαν αριστερούς αντιστασιακούς). Η ύπαρξη ισχύος είναι που επιβάλλει το Διεθνές Δίκαιο και όχι κάποια ηθική.
Από την άλλη οι γεωπολιτικοί υπολογισμοί καθορίζουν τις κινήσεις της Ελληνικής πολιτικής ηγεσίας. Η ελίτ της νεότερης Ελλάδας κατά βάση είναι παραδοσιακά παρασιτική μεσαζοντική (βλέπε και (πηγή)) Αυτή η μεταπρατική ελίτ λογικό είναι να συντάσσεται με ξένα συμφέροντα αφού από εκεί εξαρτάται ο πλούτος της πχ είναι αντιπρόσωποι ξένων παραγωγών, καταθέτες σε τράπεζες εξωτερικού και έτσι να είναι υποκείμενοι σε εκβιασμούς και κυρώσεις από το εξωτερικό.
Το Κράτος ως βιοπορισμός και η πάλη των Συμμοριών
Η κεντρική διοίκηση με την τεχνητή αστικοποίηση που προκάλεσε από τα πρώτα χρόνια του νεοελληνικού κράτους έγινε μεν μοχλός οικονομικής ανάπτυξης αλλά από την άλλη και μοχλός ελέγχου των αντιδράσεων της κοινωνίας. Η κομματοκρατία μπορεί να πει κανείς ως μια εξήγηση, ότι προέκυψε με βάση τα δεδομένα της «απελευθερωμένης Ελλάδας» και την πρόθεση για κεντρικό έλεγχο της κοινωνίας, των συμμοριών της επανάστασης και της οικονομίας, συγκεντρώνοντας τις γύρω από τον Όθωνα και τις Μεγάλες Δυνάμεις.
Αυτό κατέστησε το κράτος (δημόσιο και βασιλική αυλή) πρόσοδο για τις ελίτ και για τους ακολούθους τους (ή οπαδούς τους) με μέσο ανταλλαγής ρουσφέτια, εργολαβίες έργων, αντιπροσωπείες κ.α. Ο έλεγχος του κράτους είναι κρίσιμος για τον έλεγχο των προσόδων και έτσι το κράτος κατέστη λάφυρο των συμμοριών έστω και αν ο μεγάλο μέρος του ελέγχου ήταν αλλού, εκτός της χώρας και με τους οποίους έπρεπε να συνεργάζονται. Στα χρόνια δε των μνημονίων η συνεργασία ήταν εμφανής, εντατική και εν τέλει ωφέλιμη για τις ελίτ καθώς μετέθετε τις ευθύνες αλλού και παραμερίζοντας τις αντιδράσεις.
Για όσους δεν είχαν πρόσβαση στο δημόσιο μια επιλογή ήταν η βιομηχανία-βιοτεχνία. Ίσως για αυτό δημιουργήθηκε εν μέρει και η αντίληψη ότι ήταν οι αδικημένοι του συστήματος. Ειδικά μετά την Μικρασιατική Καταστροφή που προστέθηκαν στην χώρα οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας κάτι που δημιούργησε εντάσεις, δημιουργήθηκε η ανάγκη να αποροφηθούν. Αυτό έγινε μέσα από την οικοδομή και την βιοτεχνία. Αργότερα προστέθηκε και άλλος πληθυσμός στην Αθήνα από την επαρχία με εσωτερική μετανάστευση λόγω του εμφύλιου και της αστικοποίησης. Έτσι η Αθήνα από το 10% του πληθυσμού της Ελλάδας το 1941 έφτασε το 2001 να αντιπροσωπεύει το 35-40% (πηγή).
Με την αποβιομηχάνιση της μεταπολίτευσης μεγαλύτερο ρόλο απέκτησαν οι υπηρεσίες (εισαγωγές, εμπόριο, κατανάλωση), ο τουρισμός (που το λένε λαϊκή οικονομία ή βαριά βιομηχανία …). Επίσης σημαντικός διαχρονικά είναι ο κλάδος της οικοδομής για την τοποθέτηση και διαχείριση του πλούτου. Πρόσφατα ο κλάδος ακινήτων έχει φτάσει να αποτελεί το 14,5% του ΑΕΠ, το υψηλότερο της ΕΕ, δείγμα οικονομικής ανωμαλίας (πηγή)! Ελλείψει αναπτυξιακών προοπτικών τα νοικοκυριά επένδυαν στο σπίτι και στις σπουδές…. Μια οικονομία αυξανόμενης εξάρτησης χωρίς αυτοδύναμη προοπτική.
Το Δημόσιο ήταν και είναι η πιο περιζήτητη επιλογή σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού λόγω της μονιμότητας, απολαβών και συνθηκών εργασίας ή μη εργασίας.. Περιλαμβάνει από υπαλλήλους, στρατιωτικούς, ως διορισμένους διανοούμενος και κρατικές ή κρατικοδίαιτες επιχειρήσεις. Χρόνια πριν ο επικεφαλής της αποστολής του σχεδίου Μάρσαλ, Αμερικάνος Πωλ Πόρτερ αναφέρει ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι ήταν κακοπληρωμένοι “campfollowers”, δηλ. ακόλουθοι των πολιτικών (Πηγή: “Wanted: A Miracle in Greece”, Collier’s magazine, Sep 20, 1947) Paul A. Porter, Chief of the American Economic Mission to Greece (1/18-3/22/1947) (πηγή)
Αυτή η πελατοκεντρική φύση του δημοσίου αποτελεί και βαθιά ριζωμένη πεποίθηση στην πλειοψηφία. Σε δημοσκόπηση της ΔΙΑΝΕΣΟΣ το πολιτικό μέσο θεωρείται ως ο δεύτερος ή τρίτος σημαντικότερος παράγοντας εύρεσης εργασίας για το 20-30% του πληθυσμού (πηγή) , πίσω από αυτό των ικανοτήτων και παρόλο που υπάρχει το ΑΣΕΠ το οποίο όμως σε μεγάλο βαθμό παρακάμφθηκε και με την υπαγωγή εταιριών στο Υπερταμείο και με κατά παρέκκλιση διαδικασίες επιλογής και πληρωμής.
Από την άλλη οι ηγεσίες των κομμάτων σχεδόν καυχιούνται ότι οι οπαδοί τους που διορίζονται στο δημόσιο δεν είναι ικανοί για κάτι καλύτερο κάτι που ίσως και να θέλουν να διαιωνίσουν περιορίζοντας τις ευκαιρίες εκπαίδευσης και παραγωγικής ανάπτυξης ώστε να έχουν και άλλες επιλογές. Έτσι οι οπαδοί είναι υπόχρεοι και δέσμιοι του κόμματος. Αυτή η εξάρτηση είναι εντονότερη στην επαρχία που ο κόσμος είναι γνωστός και πιο εύκολο να ελεγχθεί. Ένα καθεστώς φεουδαρχικό ή μοναρχικό.
Για πολλά χρόνια τον έλεγχο του κράτους μοιράζονταν ως λάφυρο και μέσο προσπορισμού, συγκεκριμένες ομάδες, ας πούμε συντηρητικές, απόγονοι αυτών των πρώτων αυλικών. Οι αποκλεισμένοι από το κράτος αφού δεν είχαν και το πιστοποιητικό φρονημάτων, οι αριστεροί ή απλά αντιφρονούντες γίνονταν εργάτες και μικροεπιχειρηματίες ή μετανάστευαν. Εξού και πολλοί επιχειρηματίες σήμερα είναι «σοσιαλιστικών αντιλήψεων» (στην θεωρία).
Η περίφημη αλλαγή του Ανδρέα Παπανδρέου με το ΠΑΣΟΚ σηματοδότηση την κατάκτηση αυτή του κράτους-λάφυρο από ένα μέρος της κοινωνίας που είχε αποκλειστεί από αυτό για πολλά χρόνια. Κάποιοι λένε ότι κοινωνική αλλαγή ήταν και η Χούντα αφού ανέδειξε τα μικροαστικά στρώματα της επαρχίας που συμμετείχαν μεν στο κράτος μέσα από τον στρατό αλλά ως υποδεέστεροι αφού η εξουσία ασκούνταν αλλού, στην Αθήνα (πηγή) Όπως έλεγε ο Μαρκεζίνης 300 οικογένειες κυβερνάγαν την Ελλάδα. Αργότερα στην μεταπολίτευση του μεταπρατισμού έγιναν 10 κατά τον Χαρδούβελη και με τα μνημόνια ίσως 5, περίπου όσοι ελέγχουν τα ΜΜΕ και την ενέργεια (πηγή) (μιας που οι τράπεζες χάθηκαν στους ξένους) ..
Όμως τα πράγματα δεν είναι και πολύ διαφορετικά στο ιδιωτικό τομέα των παρασιτικών ολιγαρχών που επίσης λειτουργούν σε ένα ελεγχόμενο επιχειρηματικά περιβάλλον σαν ένα κρατικοδίαιτο-«ιδιωτικό» δημόσιο. Έτσι δεν υπάρχουν μεγάλες απαιτήσεις από τους παρατρεχάμενους τους εκτός από το να υπακούουν.. Δεν είναι τυχαίο ότι από τις αιτίες που δίνονται για το brain drain είναι οι συνθήκες που υπάρχουν στον ιδιωτικό τομέα όπως αναξιοκρατία, νεποτισμός, τρόπος συμπεριφοράς, δυνατότητες εξέλιξης κ.α. και με την κρίση αυτά τα προβλήματα οξύνθηκαν λόγω και των λιγότερων επιλογών και μικρότερων απολαβών, που όμως δεν είναι ο κύριος καθοριστικός παράγοντας (πηγή)
Σε αυτές τις συμμορίες, γύρω από το δημόσιο, τα κόμματα και τους ολιγάρχες θα έπρεπε κανείς να προσθέσει και τα ξένα συμφέροντα (πχ πρεσβείες, αντιπροσωπείες-εισαγωγείς) που επίσης ανταγωνίζονται για την εξουσία. Αυτά βεβαία ίσως είναι και πιο ισχυρά. Θα έλεγε έτσι κανείς ότι συνεχίζουν να υπάρχουν ξενικά κόμματα και σήμερα. Τα περισσότερα κόμματα εξουσίας εξάλλου (ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ) υπηρετούν την ίδια ευρωπαϊκή κατεύθυνση απαρέγκλιτα και με κάθε κόστος είτε με μνημόνια είτε όχι. Θα λέγαμε ότι αυτά τα κόμματα μαζί αποτελούν το Ευρωπαϊκό Κόμμα (εξυπηρετούν το Ευρωπαϊκή κεκτημένο-πορεία).
Για τους περισσότερους από αυτούς Ευρώπη σημαίνει Γερμανία. Οι Γερμανοί έχουν ηγετική θέση στην Ευρώπη λόγω μεγέθους και καθώς ελέγχουν την γραφειοκρατία των Βρυξελλών (αυτό που λέγεται Ευρωπαϊκή Ένωση). Τελευταία όμως με τον πόλεμο στην Ουκρανία αρχίζει να διαφαίνεται μια υποβάθμιση τους έναντι των Αμερικανών. Η ΕΕ εξάλλου δημιουργήθηκε με Αμερικανική πρωτοβουλία μετά τον Β’ΠΠ, ενώ οι ΗΠΑ που αποτελούν τον ηγέτη της Δύσης, ελέγχει και το ΝΑΤΟ. Το ενδιαφέρον λοιπόν είναι με ποιον θα συντάσσονται οι -Δυτικοστραφείς της Ελλάδας στο μέλλον (Ευρώπη/Γερμανία ή ΗΠΑ) όπως και στα άλλα κράτη της Ευρώπης.
Από εκεί και πέρα Άγγλοι, Γάλλοι αποτελούν περιφερειακές οντότητες για τους ευρωπαϊστές ενώ για τις λοιπές χώρες (Ιταλία, Ισπανία, Ανατολική Ευρώπη) ούτε νύξη βέβαια αν και είναι σημαντικές και με αξιόλογες επιδόσεις και ανερχόμενες (πχ η Πολωνία με τον πόλεμο στην Ουκρανία).
Από τα λεγόμενα Ευρωσκεπικιστικά, το ΚΚΕ που ήταν το Ρωσόφιλο κόμμα μέχρι της διάλυσης της ΕΣΣΔ, πλέον έχει πάρει αποστάσεις. Δεν έγινε Ευρωκομμουνιστικό αλλά έχει μετριάσει την αντίθεση όπως φάνηκε και στο δημοψήφισμα για το Ευρώ που απείχε. Ίσως και μεταπολιτευτικά να μην ήταν στην πραγματικότητα σοβιετόφιλο ή ρωσόφιλο αλλά πιστό στην κρατική δομή της χώρας και για αυτό εξάλλου νομιμοποιήθηκε σε ένα περιβάλλον ψυχρού πολέμου.
Επίλογος
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο το πολίτευμα της χώρας παραμένει ένας ανταγωνισμός συμμοριών γύρω από το κράτος λάφυρο. Μπορεί να μην υπάρχει βασιλιάς αλλά αντικαταστάθηκε από πολιτικές δυναστείες (οικογένεια Μητσοτάκη που εντάχθηκε και ο Βενιζέλος, οικογένεια Καραμανλή, οικογένεια Παπανδρέου και άλλες μικρότερες) και μια εξίσου προσωποκεντρική εξουσία. Μια δυναστεία έχει ενδιαφέρον να επιτελέσει τόσο έργο ώστε να μην διακινδυνεύσει η υπόστασή της. Πάντως δεν το έχουν πετύχει τουλάχιστον στην μεταπολίτευση.
Τελικά άλλαξαν τα πρόσωπα με τόσες εξεγέρσεις αλλά όχι ο τρόπος διακυβέρνησης στην ουσία. Ίσως αυτή η απολυταρχική διοίκηση να είναι που ταιριάζει στους Έλληνες,. Ίσως έτσι να συνήθισαν. Εξάλλου δεν είχαν όλες οι αρχαίες πόλεις δημοκρατία ούτε το Βυζάντιο, ούτε και η δημοκρατία της Αθήνας είναι η ίδια με την σημερινή.
Αν θέλουμε όμως να δουλέψει πιο δημοκρατικά η πολιτεία κάτι που θα μπορούσε να γίνει είναι να υπάρχουν μηχανισμοί κατακερματισμού της εξουσίας ώστε να διασπάται η επιρροή των δυναστειών και των συμμοριών. Τέτοιο παράδειγμα είναι τα ο διαμοιρασμός της εξουσίας (Checks & Balances) των ΗΠΑ (Βουλή και Γερουσία, τμηματικές εκλογές κάθε 2 χρόνια, ανώτατο δικαστήριο, αιρετοί εισαγγελείς και αρχηγοί αστυνομίας κα). Μάλιστα υπήρξε από την επανάσταση αλληλογραφία του Τζέφερσον προς τον Κοραή που του πρότεινε αυτόν τον τρόπο διακυβέρνησης με αιρετούς ανώτατους εκτελεστικούς άρχοντες και Σύνταγμα (πηγή)) Τελικά επιλέχθηκε ο συγκεντρωτικός τρόπος διακυβέρνησης υπό την βασιλεία και μόνο σταδιακά και με αγώνες ο λαός ξέκλεψε κάποιες εξουσίες (πχ με την επανάσταση της 3η Σεπτεμβρίου του 1843 πήρε το Σύνταγμα).
Δεν θέλει όμως ίσως το πολιτικό κατεστημένο στην Ελλάδα την ανάπτυξη γνήσιας συνταγματικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, ίσως ούτε οι «σύμμαχοι» της Ελλάδα. Η διάσπαση των θεσμών, η πολυσυλλεκτικότητα στις κυβερνήσεις θεωρείται ότι θα φέρει αναρχία. Ίσως και να την φέρει κατά μια έννοια αφού δεν θα αποφασίζει ένας πρωθυπουργός παντοκράτορας με το γραφείο του και όποιος συνδιαλέγεται προνομιακά μαζί του στο εσωτερικό και το εξωτερικό. Είναι ίσως καλύτερη η αναρχία από μια κεντρική εξουσία που ελέγχει όλους τους θεσμούς προς όφελός της. Μέσα από αυτή την αναρχία μπορεί να αναδειχθεί μια άλλη διακυβέρνηση με καλύτερες λύσεις μέσα από διάλογο.
Ενδεχομένως αν δεν μπορεί να υπάρξουν διάσπαση θεσμών για την βελτίωση του πολιτεύματος θα μπορούσε να υπάρχει διάσπαση του αθηνοκεντρισμού. Αυτό μπορεί να γίνει με μετακίνηση εξουσίας και κλάδων της οικονομίας στην υπόλοιπη Ελλάδα. Έτσι πάλι θα είναι πιο δύσκολη η επιρροή στην διακυβέρνηση αφού θα διασπώνταν τα κέντρα αποφάσεων και θα απογαλακτίζονταν από το κράτος των Αθηνών
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο το πολίτευμα της χώρας παραμένει ένας ανταγωνισμός συμμοριών γύρω από το κράτος λάφυρο. Μπορεί να μην υπάρχει βασιλιάς αλλά αντικαταστάθηκε από πολιτικές δυναστείες (οικογένεια Μητσοτάκη που εντάχθηκε και ο Βενιζέλος, οικογένεια Καραμανλή, οικογένεια Παπανδρέου και άλλες μικρότερες) και μια εξίσου προσωποκεντρική εξουσία. Μια δυναστεία έχει ενδιαφέρον να επιτελέσει τόσο έργο ώστε να μην διακινδυνεύσει η υπόστασή της. Πάντως δεν το έχουν πετύχει τουλάχιστον στην μεταπολίτευση.
Τελικά άλλαξαν τα πρόσωπα με τόσες εξεγέρσεις αλλά όχι ο τρόπος διακυβέρνησης στην ουσία. Ίσως αυτή η απολυταρχική διοίκηση να είναι που ταιριάζει στους Έλληνες,. Ίσως έτσι να συνήθισαν. Εξάλλου δεν είχαν όλες οι αρχαίες πόλεις δημοκρατία ούτε το Βυζάντιο, ούτε και η δημοκρατία της Αθήνας είναι η ίδια με την σημερινή.
Αν θέλουμε όμως να δουλέψει πιο δημοκρατικά η πολιτεία κάτι που θα μπορούσε να γίνει είναι να υπάρχουν μηχανισμοί κατακερματισμού της εξουσίας ώστε να διασπάται η επιρροή των δυναστειών και των συμμοριών. Τέτοιο παράδειγμα είναι τα ο διαμοιρασμός της εξουσίας (Checks & Balances) των ΗΠΑ (Βουλή και Γερουσία, τμηματικές εκλογές κάθε 2 χρόνια, ανώτατο δικαστήριο, αιρετοί εισαγγελείς και αρχηγοί αστυνομίας κα). Μάλιστα υπήρξε από την επανάσταση αλληλογραφία του Τζέφερσον προς τον Κοραή που του πρότεινε αυτόν τον τρόπο διακυβέρνησης με αιρετούς ανώτατους εκτελεστικούς άρχοντες και Σύνταγμα (πηγή)) Τελικά επιλέχθηκε ο συγκεντρωτικός τρόπος διακυβέρνησης υπό την βασιλεία και μόνο σταδιακά και με αγώνες ο λαός ξέκλεψε κάποιες εξουσίες (πχ με την επανάσταση της 3η Σεπτεμβρίου του 1843 πήρε το Σύνταγμα).
Δεν θέλει όμως ίσως το πολιτικό κατεστημένο στην Ελλάδα την ανάπτυξη γνήσιας συνταγματικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, ίσως ούτε οι «σύμμαχοι» της Ελλάδα. Η διάσπαση των θεσμών, η πολυσυλλεκτικότητα στις κυβερνήσεις θεωρείται ότι θα φέρει αναρχία. Ίσως και να την φέρει κατά μια έννοια αφού δεν θα αποφασίζει ένας πρωθυπουργός παντοκράτορας με το γραφείο του και όποιος συνδιαλέγεται προνομιακά μαζί του στο εσωτερικό και το εξωτερικό. Είναι ίσως καλύτερη η αναρχία από μια κεντρική εξουσία που ελέγχει όλους τους θεσμούς προς όφελός της. Μέσα από αυτή την αναρχία μπορεί να αναδειχθεί μια άλλη διακυβέρνηση με καλύτερες λύσεις μέσα από διάλογο.
Ενδεχομένως αν δεν μπορεί να υπάρξουν διάσπαση θεσμών για την βελτίωση του πολιτεύματος θα μπορούσε να υπάρχει διάσπαση του αθηνοκεντρισμού. Αυτό μπορεί να γίνει με μετακίνηση εξουσίας και κλάδων της οικονομίας στην υπόλοιπη Ελλάδα. Έτσι πάλι θα είναι πιο δύσκολη η επιρροή στην διακυβέρνηση αφού θα διασπώνταν τα κέντρα αποφάσεων και θα απογαλακτίζονταν από το κράτος των Αθηνών
Η Βασιλική προέλευση της κομματοκρατίας και ο Αθηνοκεντρισμός – The Analyst
Τετάρτη 25 Ιανουαρίου 2023
Γ. Κοντογιώργης : Η κομματοκρατία της "εκλόγιμης μοναρχίας" αναπαράγεται στη σήψη της
Ο ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Γιώργος Κοντογιώργης σε μια συνέντευξη εφ όλης της ύλης, με αφορμή τις υποκλοπές, τα σκάνδαλα, τις προτάσεις για νομοθετικές ρυθμίσεις αποκλεισμού κινήσεων στην εκλογική διαδικασία, αλλά και τα εθνικά θέματα, αναφέρεται στο πως η λεγόμενη "εκλόγιμη μοναρχία" που έχει εγκαταστήσει η κομματοκρατία στην Ελλάδα, έχοντας υπερβεί και αυτονομηθεί και από το ίδιο το πολιτικό σύστημα, επιχειρεί να αναπαραχθεί και να επιβιώσει μέσα σε συνθήκες σήψης και κρίσης που ίδια έχει προκαλέσει. Όπως επισημαίνει, οι πολίτες μέσα σε ένα πνιγηρό σύστημα επιβολής από την κομματοκρατία, οι πολίτες το έλασσον που πρέπει να απαιτήσουν και να επιβάλουν αλλάζοντας τον δικό τους πρώτα τρόπο σκέψης, είναι αυτή η "εκλόγιμη μοναρχία" να υποχρεωθεί να κινηθεί προς την αντιπροσωπευτικότητα, με τον απευθείας έλεγχο και λογοδοσία των πράξεων της, έως την ανακλητότητα, από την ίδια την κοινωνία των πολιτών.
Τετάρτη 16 Νοεμβρίου 2022
Μικρασιατική Καταστροφή - Γ. Κοντογιώργης
#ομιλία του #Ομότιμου #καθηγητήσ #Πολιτικής_Επιστήμης και πρώην #Πρύτανης του #Παντείου_Πανεπιστημίου κ. #Γιώργος_Κοντογιώργης με θέμα «Ελληνισμός και Μικρασιατική Καταστροφή», η οποία πραγματοποιήθηκε στις 5.11.2022 στα Χανιά, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Συνεταιριστικής Τράπεζας Χανίων, στο πλαίσιο Επιστημονικού Συνεδρίου με θέμα «Το 1922 και η Μικρασιατική καταστροφή με τη σημερινή προοπτική», το οποίο διοργάνωσε η Εταιρεία Κρητικών Σπουδών-Ίδρυμα Καψωμένου, συμμετέχοντας στις επετειακές εκδηλώσεις για τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.
Κυριακή 6 Νοεμβρίου 2022
Παγκόσμιοι Συσχετισμοί - Κρίσεις - Αιτιολογία και που οδεύει ο Κόσμος μας
Ρεσιτάλ !: Γιώργος Κοντογιώργης, Παγκόσμιοι Συσχετισμοί- Κρίσεις - Αιτιολογία και που οδεύει ο Κόσμος μας.
ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ" με τον Γιώργο Σαχίνη
Στην ΚΡΗΤΗ TV Ο ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Γιώργος Κοντογιώργης, ο εμβληματικός πρώην Πρύτανης για το Πάντειο Πανεπιστήμιο με την καθοριστική συμβολή του στην πλήρη μετεξέλιξη του σε πλήρες Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, σε μια συνέντευξη στην εκπομπή «Αντιθέσεις» που θα προκαλέσει αίσθηση.
Που βρίσκεται και που οδεύει ο σύγχρονος κόσμος μας αναφορικά με τις πολύ-επίπεδες κρίσεις, τους εν εξελίξει παγκόσμιους συσχετισμούς και την αιτιολογία τους.
Είναι εφικτή η παραγωγή πολιτικής υπέρ της κοινωνίας μέσα στο περιβάλλον που ζούμε, με τις ιδεολογίες, τις αξίες και τους θεσμούς που βρίσκονται ήδη στο «μαυσωλείο»;
Μπορεί να χτυπηθεί η διαφθορά σε ένα σύστημα που υπάρχει κατά βάση επειδή παράγει διαφθορά;
Γιατί ο πόλεμος και ποια η σχέση του με τα πολιτικά συστήματα;
Γιατί η Δημοκρατία και ο Πόλεμος στον Θουκυδίδη, είναι η ευκαιρία αναστοχασμού της φάσης από την οποία διέρχεται η εποχή μας και η ανάγκη αλλαγής επιστημονικού παραδείγματος και κοινωνικού υποδείγματος ;
Οι παγκόσμιες γεωπολιτικές ανακατανομές και η προβολή τους στην Ανατολική Μεσόγειο και τα Ελληνοτουρκικά, τι συμβαίνει στο εσωτερικό μέτωπο των δύο χωρών;
Ο κόσμος της Δύσης είναι σε κρίση μετάβασης ή σε διαδικασία παρακμής .
Τι συμβαίνει στον Ευρωπαϊκό χώρο;
Πώς θα αντιμετωπισθεί η «έκρηξη» της τεχνολογίας ; Θα οδεύσουμε προς τον μετάνθρωπο/τεχνο-ζόμπι ή θα αποτελέσει το έδαφος για την ανασύνταξη του κόσμου, δηλαδή της σχέσης κοινωνίας και πολιτικής;
Πως συνδέεται με την πλανητική κινητικότητα της ισχύος; Τι σημαίνει για την περιοχή μας η αφροασιατική μετατόπιση της Τουρκίας και η συμμαχία της με την Ρωσία;
Είναι το πολιτικό σύστημα διεφθαρμένο και «ξένο σώμα» προς την χώρα;
-Τι ρόλο έπαιξε διαχρονικά η σχέση Ελληνισμού και Ελλαδικού κράτους;
Δευτέρα 17 Οκτωβρίου 2022
Τετάρτη 6 Ιουλίου 2022
Η ήττα της επανάστασης του ’21 προδίκασε το Μικρασιατικό εγχείρημα του 1922 | Γιώργος Κοντογιώργης
Ο πανεπιστημιακός Γιώργος Κοντογιώργης αναπτύσσει την ρηξικέλευθη σκέψη του στην ομιλία με θέμα: Η ήττα της επανάστασης του ’21 προδίκασε το Μικρασιατικό εγχείρημα του 1922. Ο Γιώργος Κοντογιώργης μετέχει στην διημερίδα της Ανοιχτής Τέχνης: ''Η Σμύρνη δεν καίγεται στην καρδιά μας'', τον Φεβρουάριο του 1922.
Κυριακή 26 Ιουνίου 2022
Γ. Κοντογιώργης : Αποτροπή σημαίνει 12 ν.μ. Αιγιαλίτιδα Ζώνη παντού, τώρα
Ο άλλοτε πρύτανης στο Πάντειο και ομότιμος καθηγητής, Γιώργος Κοντογιώργης, μιλώντας στον 98.4 , υποστήριξε ότι όλοι οι δρώντες μεγάλης ισχύος , πατώντας στην έλλειψη συνεκτικής εθνικής στρατηγικής βάθους, επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα κλίμα , με το δίλλημα « αν θέλετε να αγοράσετε χρόνο ηρεμίας με την αναθεωρητική Τουρκία, τότε πρέπει να προσέλθετε σε διαπραγματεύσεις, που θα περιλαμβάνουν και παραχωρήσεις». Δυστυχώς, όπως λέει, το ελληνικό πολιτικό σύστημα δεν αντιλαμβάνεται ότι αν δεν υπάρχει στρατηγική αποτροπής όχι μόνο στις δηλώσεις και τον στρατιωτικό εξοπλισμό, αλλά και βούλησης για άσκηση αποτροπής με ενέργειες όπως η άμεση επέκταση παντού της Αιγιαλίτιδας ζώνης σου στα 12 ν.μ. , πολύ γρήγορα δεν θα «φινλανδοποιηθείς» απλά , αλλά θα μετατρέψεις όλο το Αιγαίο σε Ίμια και θα χάσεις και το γεωπολιτικό βάθος που προσδίδει στον Ελληνισμό, η Κύπρος. Η Τουρκία σε απειλεί με πόλεμο αν πας στα 12 ν.μ. και την ίδια ώρα όχι απλά παραβιάζει τα 6 ναυτικά σου μίλια, αλλά κάνει υπερπτήσεις πάνω από νησιά και ηπειρωτικό έδαφος. Ας πας λοιπόν στα 12 ν.μ. που είναι δικαίωμα σου από το Δίκαιο της Θάλασσας, ας ανακηρύξεις ΑΟΖ κι ας καλέσεις όποιον νομίζει ότι θίγεται με την ΑΟΖ σου σε διαπραγμάτευση και μόνο για αυτό. Ακόμη κι αν δεν έχεις βούληση να υπερασπιστείς τα 12 ν.μ. , τουλάχιστον θα καταγράφεις την παραβίαση της Τουρκίας επί αυτών , αφού ήδη το κάνεις με τις παραβιάσεις της κυριαρχίας σου πάνω από τα νησιά σου ή την ηπειρωτική σου χώρα.
Κυριακή 11 Απριλίου 2021
Σάββατο 20 Μαρτίου 2021
Τρίτη 19 Ιανουαρίου 2021
Ο ελληνισμός και το ελλαδικό κράτος. 1821-2021
Ο δημοσιογράφος Παντελής Σαββίδης συζητά με τον Ομότιμο Καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου Γιώργο Κοντογιώργη με αφορμή το βιβλίο του κ. Κοντογιώργη ο ελληνισμός και το ελλαδικό κράτος 1821-2021
Δευτέρα 5 Ιανουαρίου 2015
Γ.Κοντογιώργης, Ας μην απορούμε εάν….
Ας
μην απορούμε εάν….
Άλλοτε η ισοβιότητα, η
κληρονομικότητα στις αρχές, η ασυλία και η εξαίρεση από τη δικαιοσύνη των
φορέων της πολιτικής διασφαλίζονταν δια της μοναρχίας. Τώρα πια το έργο αυτό το
έχει αναλάβει η ολιγαρχική κομματοκρατία. Άλλοτε η ολοκληρωτική νομή της πολιτικής
εξουσίας ονομαζόταν απολυταρχία. Τώρα απλώς πολιτική κυριαρχία του "κράτους"!..
Στην απόλυτη μοναρχία η νομή του κοινού αγαθού γινόταν ιδίω ονόματι. Τώρα ιδίω
δικαιώματι… Στην μία περίπτωση, γίνεται λόγος για το συμφέρον του μονάρχη, στην
άλλη, για το "γενικό" συμφέρον. Και στις δύο περιπτώσεις, απουσιάζει
το κοινό συμφέρον, δηλαδή το συμφέρον της κοινωνίας των πολιτών. Η τελευταία
προσλαμβάνεται ως υποζύγιο προς διάσωση, η πολιτική τάξη έχει
"σωτηριακό" ή "καθοδηγητικό" προορισμό, όχι όμως ως εταίρος
της πολιτείας. Το κράτος της νεοτερικότητας είναι όλα: το πολιτικό σύστημα, το
δημόσιο, το έθνος, το γενικό συμφέρον, η δικαιοσύνη, η διοίκηση, ο στρατός, η
αστυνομία…. Η κοινωνία των πολιτών είναι το υποκείμενο της κυριαρχίας, που
αθροίζει τους πολίτες ως ιδιωτικές ατομικότητες, όχι ως συντεταγμένη σε σώμα πολιτική
οντότητα. Ενόσω ο πολίτης παραμένει υπήκοος του κράτους και όχι πολίτης της πολιτείας
και η σχέση μεταξύ κοινωνίας και πολιτικής θα είναι θεσμικά ανύπαρκτη. Ας μην
απορούμε επομένως εάν το εμπόριο ελπίδας που πωλούν οι κομματικοί "εναλλάκτες"
της εξουσίας προσφέρει απολογιστικά στην κοινωνία των πολιτών, μόνο "αίμα
και δάκρυα".
Άλλοτε η ισοβιότητα, η
κληρονομικότητα στις αρχές, η ασυλία και η εξαίρεση από τη δικαιοσύνη των
φορέων της πολιτικής διασφαλίζονταν δια της μοναρχίας. Τώρα πια το έργο αυτό το
έχει αναλάβει η ολιγαρχική κομματοκρατία. Άλλοτε η ολοκληρωτική νομή της πολιτικής
εξουσίας ονομαζόταν απολυταρχία. Τώρα απλώς πολιτική κυριαρχία του "κράτους"!..
Στην απόλυτη μοναρχία η νομή του κοινού αγαθού γινόταν ιδίω ονόματι. Τώρα ιδίω
δικαιώματι… Στην μία περίπτωση, γίνεται λόγος για το συμφέρον του μονάρχη, στην
άλλη, για το "γενικό" συμφέρον. Και στις δύο περιπτώσεις, απουσιάζει
το κοινό συμφέρον, δηλαδή το συμφέρον της κοινωνίας των πολιτών. Η τελευταία
προσλαμβάνεται ως υποζύγιο προς διάσωση, η πολιτική τάξη έχει
"σωτηριακό" ή "καθοδηγητικό" προορισμό, όχι όμως ως εταίρος
της πολιτείας. Το κράτος της νεοτερικότητας είναι όλα: το πολιτικό σύστημα, το
δημόσιο, το έθνος, το γενικό συμφέρον, η δικαιοσύνη, η διοίκηση, ο στρατός, η
αστυνομία…. Η κοινωνία των πολιτών είναι το υποκείμενο της κυριαρχίας, που
αθροίζει τους πολίτες ως ιδιωτικές ατομικότητες, όχι ως συντεταγμένη σε σώμα πολιτική
οντότητα. Ενόσω ο πολίτης παραμένει υπήκοος του κράτους και όχι πολίτης της πολιτείας
και η σχέση μεταξύ κοινωνίας και πολιτικής θα είναι θεσμικά ανύπαρκτη. Ας μην
απορούμε επομένως εάν το εμπόριο ελπίδας που πωλούν οι κομματικοί "εναλλάκτες"
της εξουσίας προσφέρει απολογιστικά στην κοινωνία των πολιτών, μόνο "αίμα
και δάκρυα". Τρίτη 14 Οκτωβρίου 2014
Γ.Κοντογιώργης, Οι Ολιγάρχες. Με τον συγγραφέα συνομιλεί ο φιλόλογος και συγγραφέας Λαοκράτης Βάσσης.
.
Γιώργος Κοντογιώργης - Οι Ολιγάρχες
Δημοσιεύτηκε στις 13 Οκτ 2014
"Τι είναι αυτό που κάνει τους ολιγάρχες της εποχής µας να µην αποδέχονται τον ολιγαρχικό χαρακτήρα του πολιτεύματός τους;" Ο Γιώργος Κοντογιώργης παρουσιάζει στον ΙΑΝΟ το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο Οι ολιγάρχες. Η δυναμική της υπέρβασης και η αντίσταση των συγκατανευσιφάγων, των εκδόσεων Πατάκη.
Με τον συγγραφέα θα συνομιλήσει ο φιλόλογος και συγγραφέας Λαοκράτης Βάσσης.
Τι είναι αυτό που κάνει τους ολιγάρχες της εποχής µας να µην αποδέχονται τον ολιγαρχικό χαρακτήρα του πολιτεύματός τους; Αγνοούν άραγε τις στοιχειώδεις έννοιες; Αισχύνονται να συνομολογήσουν ότι διαπνέονται από μια βαθιά ολιγαρχική ιδεολογία; Μήπως µε τον τρόπο αυτόν επιδιώκουν να απαγορεύσουν την εξέλιξη, προκειμένου να διατηρήσουν την πραγματική ιδιοκτησία της πολιτείας και, συνακόλουθα, να υποτάξουν τον σκοπό της πολιτικής στο συμφέρον των ιδίων και των συγκατανευσιφάγων;
Από την άλλη, τι κάνει τις κοινωνίες να εκχωρούν τη διακυβέρνηση στους ολιγάρχες και στη συνέχεια να διαμαρτύρονται επειδή αυτοί τις αγνοούν και ιδιοποιούνται τον δημόσιο σκοπό της πολιτικής; Γιατί, αντί να διαδηλώνουν, δεν αξιώνουν τη συμμετοχή τους στις πολιτικές αποφάσεις, ώστε να κρίνουν αυτές εν µέρει (η αντιπροσώπευση) ή εν όλω (η δηµοκρατία) τι είναι ορθό και τι όχι για τη χώρα;
Η νεοτερική διανόηση, για να αποτρέψει την κοινωνία των πολιτών να αναδιατυπώσει το πρόταγμά της, την έχει εγκιβωτίσει στο δίλημμα της (δήθεν) «πολυπλοκότητας», σε συνδυασμό µε το επιχείρημα ότι δεν είναι παραδεκτό να κυβερνά ο αδαής και απαίδευτος όχλος, επειδή η σκέψη του αγγίζει το επίπεδο των ταπεινών συναισθηµάτων και της ιδιοτέλειας, και, προφανώς, δεν έχει τη (διανοητική και πραγματική) δυνατότητα να αποκτήσει την αναγκαία, ακριβή και εκ βάθρων γνώση για τα ζητήματα της πολιτικής! Εντούτοις, στη διερώτηση αυτή ο Αριστοτέλης θα αντιτείνει: «Ο καθένας εκ των πολλών µόνος του είναι κατώτερος από τους ειδικούς, αλλά όλοι μαζί είναι πολύ καλύτεροι ή, πάντως, όχι χειρότεροι από τους ειδικούς». Επιπλέον, η κοινωνία των πολιτών θα πολιτευθεί κατά το συμφέρον της, οι ολίγοι κατά το ίδιον αυτών συμφέρον.
Ο συγγραφέας θεωρεί ότι η ανάσχεση της πορείας της Ελλάδας, αλλά και της ανθρωπότητας, προς τον όλεθρο θα επέλθει μόνον µε την υπέρβαση του ολιγαρχικού καθεστώτος και την αντιπροσωπευτική μετάλλαξη της πολιτείας.
contogeorgis
Με τον συγγραφέα θα συνομιλήσει ο φιλόλογος και συγγραφέας Λαοκράτης Βάσσης.
Τι είναι αυτό που κάνει τους ολιγάρχες της εποχής µας να µην αποδέχονται τον ολιγαρχικό χαρακτήρα του πολιτεύματός τους; Αγνοούν άραγε τις στοιχειώδεις έννοιες; Αισχύνονται να συνομολογήσουν ότι διαπνέονται από μια βαθιά ολιγαρχική ιδεολογία; Μήπως µε τον τρόπο αυτόν επιδιώκουν να απαγορεύσουν την εξέλιξη, προκειμένου να διατηρήσουν την πραγματική ιδιοκτησία της πολιτείας και, συνακόλουθα, να υποτάξουν τον σκοπό της πολιτικής στο συμφέρον των ιδίων και των συγκατανευσιφάγων;
Από την άλλη, τι κάνει τις κοινωνίες να εκχωρούν τη διακυβέρνηση στους ολιγάρχες και στη συνέχεια να διαμαρτύρονται επειδή αυτοί τις αγνοούν και ιδιοποιούνται τον δημόσιο σκοπό της πολιτικής; Γιατί, αντί να διαδηλώνουν, δεν αξιώνουν τη συμμετοχή τους στις πολιτικές αποφάσεις, ώστε να κρίνουν αυτές εν µέρει (η αντιπροσώπευση) ή εν όλω (η δηµοκρατία) τι είναι ορθό και τι όχι για τη χώρα;
Η νεοτερική διανόηση, για να αποτρέψει την κοινωνία των πολιτών να αναδιατυπώσει το πρόταγμά της, την έχει εγκιβωτίσει στο δίλημμα της (δήθεν) «πολυπλοκότητας», σε συνδυασμό µε το επιχείρημα ότι δεν είναι παραδεκτό να κυβερνά ο αδαής και απαίδευτος όχλος, επειδή η σκέψη του αγγίζει το επίπεδο των ταπεινών συναισθηµάτων και της ιδιοτέλειας, και, προφανώς, δεν έχει τη (διανοητική και πραγματική) δυνατότητα να αποκτήσει την αναγκαία, ακριβή και εκ βάθρων γνώση για τα ζητήματα της πολιτικής! Εντούτοις, στη διερώτηση αυτή ο Αριστοτέλης θα αντιτείνει: «Ο καθένας εκ των πολλών µόνος του είναι κατώτερος από τους ειδικούς, αλλά όλοι μαζί είναι πολύ καλύτεροι ή, πάντως, όχι χειρότεροι από τους ειδικούς». Επιπλέον, η κοινωνία των πολιτών θα πολιτευθεί κατά το συμφέρον της, οι ολίγοι κατά το ίδιον αυτών συμφέρον.
Ο συγγραφέας θεωρεί ότι η ανάσχεση της πορείας της Ελλάδας, αλλά και της ανθρωπότητας, προς τον όλεθρο θα επέλθει μόνον µε την υπέρβαση του ολιγαρχικού καθεστώτος και την αντιπροσωπευτική μετάλλαξη της πολιτείας.
contogeorgis
Κυριακή 22 Ιουνίου 2014
Παρασκευή 1 Νοεμβρίου 2013
Γιώργος Κοντογιώργης, Το κράτος του Καποδίστρια
ΠΗΓΗ: Ramnousia
Το κράτος του Καποδίστρια [1]
1. Από τις πρώτες ενέργειες του Καποδίστρια μόλις ήρθε στην Ελλάδα, στις 8.1.1828, ήταν να ζητήσει από τη Βουλή -που προήλθε από την Γ' Εθνοσυνέλευση της Τροιζίνας (19.3-5.5. 1827) και η οποία τον εξέλεξε με επταετή θητεία-, την αναστολή του Πολιτικού Συντάγματος, επειδή "αι δειναί της πατρίδος περιστάσεις και η διάρκεια του πολέμου δεν εσυγχώρησαν ούτε συγχωρούσι την ενέργειαν" αυτού, ως περιέχοντος, όπως θα πει σε άλλη περίσταση, "απάσας τας δημοκρατικάς αρχάς των επαναστατών του 1793".
Στην πραγματικότητα το Σύνταγμα της Τροιζίνας ελάχιστη σχέση είχε με το Σύνταγμα των Γάλλων επαναστατών, υπό την έννοια ότι εδραζόταν στην πολιτική κυριαρχία των πόλεων/κοινών (προνοούσε μόνον για μια σκιώδη κεντρική κυβέρνηση, η οποία επιπλέον τελούσε υπό την πλήρη εξουσία της βουλής), και όχι στο πολιτικά κυρίαρχο κεντρικό κράτος του Συντάγματος του 1793. Σημασία έχει, εντούτοις, να συγκρατήσουμε εξαρχής ότι ο Καποδίστριας δεν δηλώνει αντίθετος επί της αρχής στα συντάγματα αυτά, αλλά στην εφαρμογή τους, σε μια στιγμή που η επανάσταση διαρκεί ακόμη, που ούτε κράτος υπάρχει ούτε και η ελληνική υπόθεση της ανεξαρτησίας έχει κριθεί και οι Δυνάμεις της εποχής εχθρεύονται απολύτως τις ιδέες τους. Σημειώνουμε, επίσης, ότι η αντίρρηση του Καποδίστρια συνοδεύεται από την επισήμανση πως η ενέργειά του αυτή είναι προσωρινή, "έως της συγκροτήσεως της (νέας) Εθνικής Συνελεύσεως" που ορίσθηκε να συνέλθει 2,5 μήνες αργότερα, τον Απρίλιο 1828.
Το προσωρινό πολιτειακό σχήμα που ενέκρινε η Βουλή, με εισήγηση του Καποδίστρια, προέβλεπε την κατάργησή της και την σύσταση ενός κεντρικού εξουσιαστικού συμβουλίου από 27 μέλη, του Πανελληνίου, που θα συμπαρίσταται στον Κυβερνήτη, με γνωμοδοτική βασικά και νομοπαρασκευαστική αρμοδιότητα. Οι πράξεις του Κυβερνήτη για να είναι έγκυρες, έπρεπε να είναι "θεμελιωμένες επάνω εις τας εγγράφους αναφοράς του Πανελληνίου ή των τμημάτων του".
Παράλληλα ο Καποδίστριας οργάνωσε διοικητικά την χώρα σε (επάλληλα) τμήματα, που εδραζόταν στο σύστημα των κοινών: Κάθε τμήμα διαιρείται "εις τας εξ ων σύγκειται επαρχίας και αύται πάλιν εις πόλεις, κώμας και χωρία".
Τούτο δηλώνει ότι επιλέγεται η αρχή της τοπικής και περιφερειακής πολιτειακής αυτονομίας, που ανάγεται στο ελληνικό παρελθόν της κοσμόπολης, όχι της διοικητικής αποκέντρωσης ή αυτοδιοίκησης, που αναπέμπει στο εξερχόμενο από τη φεουδαρχία πολιτικά κυρίαρχο κεντρικό κράτος. Καθεμία από τις βαθμίδες αυτές της πολεοτικής αυτονομίας διαθέτει ίδιον σύστημα διακυβέρνησης: οι δημογέροντες, στα πρωτοβάθμια κοινά, εκλέγονται με καθολική ψήφο, από τους πολίτες άνω των 25 ετών, ενώ στο επίπεδο της επαρχίας, η διοίκηση ασκείται από συλλογικό σώμα αντιπροσώπων των κοινών. Τα κοινά, "εξακολουθούν την ενέργειαν των χρεών των, ως και πρότερον" -διαθέτουν τις ίδιες αρμοδιότητες όπως πριν, τις οποίες ασκούν σύμφωνα με τους "άχρι τούδε κανόνας".
Στις αρμοδιότητες αυτές, επομένως, περιλαμβάνονται αφενός οι εσωτερικές υποθέσεις του κοινού και αφετέρου, η άσκηση των αρμοδιοτήτων που συνάδουν με την κεντρική εξουσία. Ανάμεσα σ'αυτές, η πλέον συμβολική, για την αναγωγή τους στο σύστημα των κοινών, αλλά και ουσιώδης, η οποία κρίνει την φύση του (προσωρινού) πολιτειακού συστήματος που επέλεξε ο Κυβερνήτης, είναι η άσκηση της δημοσιονομικής και, γενικότερα, της δημοσιο-οικονομικής αρμοδιότητας, η οποία δηλώνεται ρητώς ότι ανήκει στα κοινά. Τα κοινά, θα πει, είναι οι φορείς "δι'ών γίνεται η ενέργεια της δημοσίου οικονομίας", υπό την εποπτεία της επαρχιακής δημογεροντίας.
Η κεντρική κυβέρνηση παρίσταται στην επαρχιακή "δημογεροντία" δια του "εκτάκτου επιτρόπου", ο οποίος, στο μεταβατικό στάδιο, είναι επιφορτισμένος με την υποβοήθηση του έργου της ανασυγκρότησης του συστήματος των κοινών και, περαιτέρω, με την άσκηση αρμοδιοτήτων "έννομης επιστασίας" κατά τη λειτουργία τους και την εφαρμογή της νομιμότητας. Στις ειδικότερες πρόνοιες, που θα εισαγάγει ο Καποδίστριας, είναι προφανής η μέριμνά του να επαναφέρει την πολιτειακή ισορροπία στο εσωτερικό των κοινών, που ανέτρεψαν οι συνθήκες της επανάστασης, υπέρ της προεστικής τάξης. Μέριμνα, που κατέτεινε ουσιαστικά, στην επαναφορά του λαού στα πράγματα των κοινών και στην εγγραφή των τελευταίων στο γενικότερο πολιτειακό γίγνεσθαι του κράτους. Και τούτο διότι, σε αντίθεση με ότι συνέβαινε ως επί το πλείστον κατά την προ-επαναστατική περίοδο, η αυτονόμηση της προεστικής τάξης και η ιδιοποίηση της εξουσίας των κοινών από αυτήν, στη διάρκεια επανάστασης, εκδηλώθηκε εφεξής με την άρνησή της να εναρμονισθεί με το διατακτικό της εθνικής πολιτείας. Ακραίες εκδηλώσεις του φαινομένου αυτού αποτελούν οι περιπτώσεις των Υδραίων και των Μανιατών. Η προεστική τάξη θα αντιταχθεί στην απόφαση του Κυβερνήτη να αναλάβει το κέντρο μέρος των δημοσίων προσόδων ή να ελέγξει τον τρόπο της διαχείρισής τους από αυτήν. Ορισμένοι μάλιστα θα φθάσουν μέχρι του σημείου να αξιώσουν αποζημίωση για τις απώλειες που υπέστησαν λόγω της συμμετοχής τους στην επανάσταση.
Έχει ενδιαφέρον, μάλιστα, ότι η μερίδα της προεστικής αυτής τάξης, που εκπροσωπείτο στο Πανελλήνιο, προκειμένου να εμποδίσει την επανείσοδο του λαού στην πολιτεία των κοινών, θα επικαλεσθεί το επιχείρημα του "εξευρωπαϊσμού" της χώρας, αξιώνοντας από τον Καποδίστρια να καταργήσει την καθολική ψήφο (στην Αγγλία τότε κατείχε το δικαίωμα ψήφου μόλις το 7% των ανδρών). Στην αξίωση αυτή ο Κυβερνήτης θα διακρίνει "μιαν ανίκητον δυσκολίαν", η οποία συνίσταται "εις το ότι δεν έχω την δύναμιν να κάμω ένα νόμον, ο οποίος θέτει όρους εις το δικαίωμα της ψήφου. Δικαίωμα, το οποίον ο ελληνικός λαός δοξάζει, ότι μετεχειρίσθη έως σήμερον χωρίς περιορισμόν".
Όπως θα επισημάνει ο τότε αντι-πρέσβης της Ρωσίας στην Ελλάδα, "οι κοτζαμπάσηδες αυτοί "χρησιμοποιούντες τα φιλελευθέρας αρχάς ως μέσον διαιωνίσεως της επιρροής των", εστράφησαν με μίσος κατά του Κυβερνήτη, "καθόσον απαγορεύει τας αρπαγάς, τιμωρεί τους ενόχους και προστατεύει τους καταπιεζομένους…".
Η αποτυχία του Καποδίστρια να αντιμετωπίσει τη στασιαστική, συχνά, αντιπολίτευση της προεστικής τάξης, θα τον οδηγήσει στην επιλογή της καθαρής διοικητικής αποκέντρωσης. Μέσω της Δ' Εθνικής Συνέλευσης και στη συνέχεια με Ψήφισμα του 1830, θα αποφασισθεί όπως "μέχρι την έκδοση του (νέου) εκλογικού νόμου, το συμβούλιο των δημογερόντων "θέλει διορίζεσθαι από την κυβέρνησιν εκλεγόμενο από τον κατάλογο πολιτών, τον οποίον θέλει προβάλει εις αυτήν αι τοπικαί αρχαί, και των οποίων τον αριθμόν θέλει διπλασιάσει η Γερουσία". Συγχρόνως, επιχειρεί να οργανώσει και να ελέγξει τα δημόσια οικονομικά από το κέντρο, πράγμα που έθιγε καταφανώς τα αυθαίρετα ή μη προνόμια της προεστικής τάξης. Εφεξής οι τοπικοί πόροι αποφασίζεται να εισάγονται "εις το εθνικόν ταμείον… και η κυβέρνησις (να) τους δαπανά όταν και όπως εγκρίνει εις τας ανάγκας εκάστης των επαρχιών, χρείας δε τυχούσης, (να) έχει το δικαίωμα να τους εξοδεύει και εις τας κοινάς του έθνους ανάγκας".
Αξίζει να προσεχθεί η διαδρομή της προεστικής τάξης: από τα συντάγματα που αναπαρήγαν αυθεντικά το σύστημα των κοινών, την πολιτεία των οποίων είχαν οικειοποιηθεί, στη διάρκεια της επανάστασης, θα οδηγηθεί στην άκαμπτη υπεράσπιση μιας εκδοχής τους, αυτής που προέκυψε από την ανατροπή των εσωτερικών τους ισορροπιών στη διάρκεια της επανάστασης. Συγχρόνως, θα θεωρήσει απολύτως συμβατό με τα συμφέροντά της το "συνταγματικό" επιχείρημα της ευρωπαϊκής μετα-φεουδαλικής ορθοταξίας, πριν προσχωρήσει εξολοκλήρου, στο τέλος, στη βαυαρική απολυταρχία. Η τελευταία, ως κρατική δεσποτεία, προέκρινε τον ολοσχερή εγκιβωτισμό της κοινωνίας των πολιτών στην ιδιωτική σφαίρα και την αποκλειστική ιδιοποίηση της πολιτικής από τη νέα, καταφανώς χειρότερη, εκδοχή του "κοτζαμπασιδισμού", τη βουλευτοκρατία.
2. Από τα ανωτέρω ολίγα προκύπτει νομίζω αβίαστα ότι ο Καποδίστριας είχε κατά νουν ένα κράτος, το οποίο εγγραφόταν στο ιστορικό κεκτημένο της ελληνικής οικουμενικής κοσμόπολης, που συγκέντρωνε άλλωστε την ομοθυμία των προεπαναστατικών Ελλήνων. Ένα κράτος που δεν ενσάρκωνε μονοσήμαντα το πολιτειακό σύστημα, αλλά το επιμέριζε ανάμεσα στην κεντρική κυβέρνηση και στα κοινά, αφενός και αφετέρου ανάμεσα στην κοινωνία των πολιτών, συγκροτημένη σε δήμο, στο πλαίσιο των κοινών, και στην αναφορική στο κοινό συμφέρον κεντρική πολιτική εξουσία. Στο πρόσωπο του Καποδίστρια παίχθηκε η τελευταία πράξη του διακυβεύματος της οικουμενικής κοσμόπολης, δηλαδή της προοπτικής ενός κράτους που θα ήταν ικανό να ενσαρκώσει το ανθρωποκεντρικό κεκτημένο του ελληνισμού και να το αντιτείνει στην ανερχόμενη ευρωπαϊκή απολυταρχία και, αργότερα, στο πρωτο-ανθρωποκεντρικό κράτος έθνος.
Τις ιδέες αυτές ο Καποδίστριας, που είδαμε να επιχειρεί να εφαρμόσει κατά μικρόν ως υπουργός εξωτερικών της Ρωσίας και στο επίπεδο της ευρωπαϊκής Ηπείρου, γνώριζε καλώς ότι όφειλε να τις συγκεράσει με το κυρίαρχο ρεύμα της κρατικής δεσποτείας ή απολυταρχίας της εποχής. Γι' αυτό και στα έγγραφά του προς τη Βουλή, το Πανελλήνιο και τους λοιπούς παράγοντες του τόπου, δεν έπαυε να επισημαίνει τους κινδύνους που εγκυμονούσε για την Ελλάδα η πρόωρη προώθηση μιας οριστικής πολιτειακής ρύθμισης πριν αποφασισθεί η ανεξαρτησία της από τις Δυνάμεις της ευρωπαϊκής δεσποτείας: "…χρεωστείτε να θεωρήσετε σπουδαίως την εσωτερικήν διοίκησιν…. ότι αυτή δεν… είναι δυνατόν να κανονισθεί δια συνταγματικών και μονίμων νόμων, ειμή όταν η τύχη της Ελλάδος αποφασισθεί οριστικώς…". Ο Ν.Σπηλιάδης στα Απομνημονεύματά του γίνεται σαφέστερος όταν λέει ότι "ο Καποδίστριας γνωρίζων τους βασιλείς [της απολυταρχικής Ευρώπης], εξεύρει ότι δεν εμπορεί η Ελλάς να κυβερνάται δημοκρατικώς, ότε [όταν] από αυτούς περιμένει την σωτηρίαν της. Εξεύρει ότι αυτοί δεν θέλουν να υπάρξει εις κανέν μέρος του κόσμου δημοκρατία, και μ'όλον ότι δημοκρατικότατος και τον νουν και την καρδίαν, νομίζει χρέος του ιερόν να δείξει εις τους βασιλείς, …. ότι οι Έλληνες δεν θέλουν κυβερνάσθαι δημοκρατικώς….".
Μια άλλη διάσταση του ελληνικού ζητήματος, που συνέχεται άρρηκτα με το εσωτερικό σύστημα της χώρας, και μαζί με τη μοίρα του Καποδίστρια, συνδέεται με το μέγεθος και, συγκεκριμένα, με τη δυνατότητά του να ανταποκριθεί και να διαχειρισθεί τη φιλοδοξία του ελληνισμού της εποχής. Ήδη, από πολύ νωρίς, αλλά και μέχρι τέλους η υπόθεση του ελληνισμού συνδέθηκε άρρηκτα με την επίλυση του Ανατολικού ζητήματος. Η απόρριψη της ελληνικής επανάστασης αρχικά και στη συνέχεια η επιλογή του μικρού, μη αυτάρκους και θεσμικά εξαρτημένου κράτους, από τις Δυνάμεις, ήταν απολύτως συνυφασμένο με τις βλέψεις τους στην Ανατολή. Με πολλή αγωνία οι τοπικοί απεσταλμένοι των Δυνάμεων διέκριναν, ακόμη και στο δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα, τον κίνδυνο ο ελληνισμός να οικειοποιηθεί την οθωμανική αυτοκρατορία και να αποτελέσει ανάχωμα στις επεκτατικές τους βλέψεις. Όπως γράφει ένα από αυτούς, "Ο καταμερισμός της απεράντου [οθωμανικής] αυτοκρατορίας εις πολλά ανεξάρτητα κράτη, θα ήτο προτιμότερον δια την Ευρώπην παρά να αφεθεί η ελληνική φυλή να επεκταθεί, να κυριαρχήσει παντού, και να αποτελέσει απέραντον ελληνικήν αυτοκρατορίαν, πολύ μεγάλην εν σχέσει με τα Δυνάμεις της Ευρώπης.
Είναι το όνειρον της φυλής αυτής. [Και] θα το επιτύχωσιν με τον καιρόν διότι μεταξύ αυτών και των τούρκων το μέλλον δεν είναι αμφίβολον. Θα είναι ανυπόμονοι αφότου δεν θα έχωσιν ανάγκην της υποστηρίξεως των Ευρωπαίων…." (Derrasse, Λάρνακα, 1859).
Στην οπτική αυτή της επίλυσης του Ανατολικού ζητήματος θα προσχωρήσει το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα και η Ρωσία, η οποία μάλιστα, αργότερα, υπό το σοσιαλιστικό της καθεστώς, θα υπονομεύσει ακόμη και το εγχείρημα που προέκυψε από τη συνθήκη των Σεβρών. Την περίοδο αυτή, που η Ρωσία θα εγκαταλείψει το ελληνικό σχέδιο για την επίλυση του Ανατολικού ζητήματος και θα στραφεί στον Πανσλαβισμό -υποστηρίζοντας τους βαλκανικούς εθνικισμούς-, ο Ντοστογέφσκυ, σε άρθρο του, αφού διαλογίζεται για το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει η Ρωσία για τον εκσυγχρονισμό της -τον γερμανικό ή τον ελληνικό- αποφαίνεται ότι αυτός που της αρμόζει είναι ο από κάθε άποψη ανώτερος ελληνικός δρόμος. Όμως θα υπογραμμίσει με έμφαση ότι "αργά ή γρήγορα η Κωνσταντινούπολη πρέπει να γίνει δική μας [της Ρωσίας], αφού πέρασε πια ο καιρός όπου οι Γραικοί, λαός απείρως λεπτότερος από τους χοντροκομένους Γερμανούς, λαός με ασυγκρίτως περισσότερα κοινά στοιχεία από ό,τι οι εντελώς ανόμιοί μας Γερμανοί, λαός πολυπληθής και αφοσιωμένος, [….θα μπορούσαν να έχουν] επικρατήσει στα πολιτικά πράγματα της Ρωσίας". Το να αφήσουμε…. ένα τόσο σημαντικό σημείο της οικουμένης [στους Έλληνες]…είναι πλέον αδύνατον".
Κλείνω με μια μόνο διαπίστωση: η στροφή αυτή της ρωσικής πολιτικής και η απομάκρυνσή της από την Ελλάδα, δεν κόστισε απλώς στην ελληνική χώρα. Την πλήρωσε με ασύμμετρο κόστος και η Ρωσία, η οποία όχι μόνον δεν κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη, όπως σχεδίαζε ακόμη στο τέλος του 19ου αιώνα, αλλά συνέβαλε τα μέγιστα στη δημιουργία ενός μείζονος αντιπάλου στο ζωτικό μαλακό της υπογάστριο.
Με την επισήμανση της ιστορικής αυτής μαρτυρίας, που αναδεικνύει το εσωτερικό και το εξωτερικό περιβάλλον, με το οποίο είχε να αντιπαλέψει ο Καποδίστριας, ως κυβερνήτης της Ελλάδας, θέλω να υπαινιχθώ, επ'ευκαιρία, μια εξόχως σημαντική γεωπολιτική παράμετρο της σχέσης μεταξύ Ρωσίας και Ελλάδας, εξίσου επίκαιρη στις ημέρες μας. Η επιλογή ή μη της Ελλάδας από τη Ρωσία ως στρατηγικού εταίρου, εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμης σημασίας διακύβευμα για το μέλλον και των δύο χωρών. Όσες φορές η Ρωσία αποφάσισε να απομακρυνθεί από την Ελλάδα έβλαψε επίσης τα συμφέροντα της. Η Ρωσία, με την Τουρκία ως μεγάλη δύναμη στο μαλακό της υπογάστριο και ουσιαστικά χωρίς την αξιωματική παρουσία της Ελλάδας, θα αναγκασθεί να σμικρύνει σημαντικά τη γεωπολιτική της φιλοδοξία και, ενδεχομένως, θα επανέλθει στην εσωστρέφειά της.
[1] Ανακοίνωση στη Συνδιάσκεψη με θέμα: "Ι.Καποδίστριας και σύγχρονες ρωσοελληνικές σχέσεις". Με την ευκαιρία της επίσκεψης στην Ελλάδα της ρωσικής αντιπροσωπείας, με τον ΥΠΕΞ Σ.Λαβρόφ. 30/10/2013, στο Ξεν. Κάραβελ
Στην πραγματικότητα το Σύνταγμα της Τροιζίνας ελάχιστη σχέση είχε με το Σύνταγμα των Γάλλων επαναστατών, υπό την έννοια ότι εδραζόταν στην πολιτική κυριαρχία των πόλεων/κοινών (προνοούσε μόνον για μια σκιώδη κεντρική κυβέρνηση, η οποία επιπλέον τελούσε υπό την πλήρη εξουσία της βουλής), και όχι στο πολιτικά κυρίαρχο κεντρικό κράτος του Συντάγματος του 1793. Σημασία έχει, εντούτοις, να συγκρατήσουμε εξαρχής ότι ο Καποδίστριας δεν δηλώνει αντίθετος επί της αρχής στα συντάγματα αυτά, αλλά στην εφαρμογή τους, σε μια στιγμή που η επανάσταση διαρκεί ακόμη, που ούτε κράτος υπάρχει ούτε και η ελληνική υπόθεση της ανεξαρτησίας έχει κριθεί και οι Δυνάμεις της εποχής εχθρεύονται απολύτως τις ιδέες τους. Σημειώνουμε, επίσης, ότι η αντίρρηση του Καποδίστρια συνοδεύεται από την επισήμανση πως η ενέργειά του αυτή είναι προσωρινή, "έως της συγκροτήσεως της (νέας) Εθνικής Συνελεύσεως" που ορίσθηκε να συνέλθει 2,5 μήνες αργότερα, τον Απρίλιο 1828.
Το προσωρινό πολιτειακό σχήμα που ενέκρινε η Βουλή, με εισήγηση του Καποδίστρια, προέβλεπε την κατάργησή της και την σύσταση ενός κεντρικού εξουσιαστικού συμβουλίου από 27 μέλη, του Πανελληνίου, που θα συμπαρίσταται στον Κυβερνήτη, με γνωμοδοτική βασικά και νομοπαρασκευαστική αρμοδιότητα. Οι πράξεις του Κυβερνήτη για να είναι έγκυρες, έπρεπε να είναι "θεμελιωμένες επάνω εις τας εγγράφους αναφοράς του Πανελληνίου ή των τμημάτων του".
Παράλληλα ο Καποδίστριας οργάνωσε διοικητικά την χώρα σε (επάλληλα) τμήματα, που εδραζόταν στο σύστημα των κοινών: Κάθε τμήμα διαιρείται "εις τας εξ ων σύγκειται επαρχίας και αύται πάλιν εις πόλεις, κώμας και χωρία".
Τούτο δηλώνει ότι επιλέγεται η αρχή της τοπικής και περιφερειακής πολιτειακής αυτονομίας, που ανάγεται στο ελληνικό παρελθόν της κοσμόπολης, όχι της διοικητικής αποκέντρωσης ή αυτοδιοίκησης, που αναπέμπει στο εξερχόμενο από τη φεουδαρχία πολιτικά κυρίαρχο κεντρικό κράτος. Καθεμία από τις βαθμίδες αυτές της πολεοτικής αυτονομίας διαθέτει ίδιον σύστημα διακυβέρνησης: οι δημογέροντες, στα πρωτοβάθμια κοινά, εκλέγονται με καθολική ψήφο, από τους πολίτες άνω των 25 ετών, ενώ στο επίπεδο της επαρχίας, η διοίκηση ασκείται από συλλογικό σώμα αντιπροσώπων των κοινών. Τα κοινά, "εξακολουθούν την ενέργειαν των χρεών των, ως και πρότερον" -διαθέτουν τις ίδιες αρμοδιότητες όπως πριν, τις οποίες ασκούν σύμφωνα με τους "άχρι τούδε κανόνας".
Στις αρμοδιότητες αυτές, επομένως, περιλαμβάνονται αφενός οι εσωτερικές υποθέσεις του κοινού και αφετέρου, η άσκηση των αρμοδιοτήτων που συνάδουν με την κεντρική εξουσία. Ανάμεσα σ'αυτές, η πλέον συμβολική, για την αναγωγή τους στο σύστημα των κοινών, αλλά και ουσιώδης, η οποία κρίνει την φύση του (προσωρινού) πολιτειακού συστήματος που επέλεξε ο Κυβερνήτης, είναι η άσκηση της δημοσιονομικής και, γενικότερα, της δημοσιο-οικονομικής αρμοδιότητας, η οποία δηλώνεται ρητώς ότι ανήκει στα κοινά. Τα κοινά, θα πει, είναι οι φορείς "δι'ών γίνεται η ενέργεια της δημοσίου οικονομίας", υπό την εποπτεία της επαρχιακής δημογεροντίας.
Η κεντρική κυβέρνηση παρίσταται στην επαρχιακή "δημογεροντία" δια του "εκτάκτου επιτρόπου", ο οποίος, στο μεταβατικό στάδιο, είναι επιφορτισμένος με την υποβοήθηση του έργου της ανασυγκρότησης του συστήματος των κοινών και, περαιτέρω, με την άσκηση αρμοδιοτήτων "έννομης επιστασίας" κατά τη λειτουργία τους και την εφαρμογή της νομιμότητας. Στις ειδικότερες πρόνοιες, που θα εισαγάγει ο Καποδίστριας, είναι προφανής η μέριμνά του να επαναφέρει την πολιτειακή ισορροπία στο εσωτερικό των κοινών, που ανέτρεψαν οι συνθήκες της επανάστασης, υπέρ της προεστικής τάξης. Μέριμνα, που κατέτεινε ουσιαστικά, στην επαναφορά του λαού στα πράγματα των κοινών και στην εγγραφή των τελευταίων στο γενικότερο πολιτειακό γίγνεσθαι του κράτους. Και τούτο διότι, σε αντίθεση με ότι συνέβαινε ως επί το πλείστον κατά την προ-επαναστατική περίοδο, η αυτονόμηση της προεστικής τάξης και η ιδιοποίηση της εξουσίας των κοινών από αυτήν, στη διάρκεια επανάστασης, εκδηλώθηκε εφεξής με την άρνησή της να εναρμονισθεί με το διατακτικό της εθνικής πολιτείας. Ακραίες εκδηλώσεις του φαινομένου αυτού αποτελούν οι περιπτώσεις των Υδραίων και των Μανιατών. Η προεστική τάξη θα αντιταχθεί στην απόφαση του Κυβερνήτη να αναλάβει το κέντρο μέρος των δημοσίων προσόδων ή να ελέγξει τον τρόπο της διαχείρισής τους από αυτήν. Ορισμένοι μάλιστα θα φθάσουν μέχρι του σημείου να αξιώσουν αποζημίωση για τις απώλειες που υπέστησαν λόγω της συμμετοχής τους στην επανάσταση.
Έχει ενδιαφέρον, μάλιστα, ότι η μερίδα της προεστικής αυτής τάξης, που εκπροσωπείτο στο Πανελλήνιο, προκειμένου να εμποδίσει την επανείσοδο του λαού στην πολιτεία των κοινών, θα επικαλεσθεί το επιχείρημα του "εξευρωπαϊσμού" της χώρας, αξιώνοντας από τον Καποδίστρια να καταργήσει την καθολική ψήφο (στην Αγγλία τότε κατείχε το δικαίωμα ψήφου μόλις το 7% των ανδρών). Στην αξίωση αυτή ο Κυβερνήτης θα διακρίνει "μιαν ανίκητον δυσκολίαν", η οποία συνίσταται "εις το ότι δεν έχω την δύναμιν να κάμω ένα νόμον, ο οποίος θέτει όρους εις το δικαίωμα της ψήφου. Δικαίωμα, το οποίον ο ελληνικός λαός δοξάζει, ότι μετεχειρίσθη έως σήμερον χωρίς περιορισμόν".
Όπως θα επισημάνει ο τότε αντι-πρέσβης της Ρωσίας στην Ελλάδα, "οι κοτζαμπάσηδες αυτοί "χρησιμοποιούντες τα φιλελευθέρας αρχάς ως μέσον διαιωνίσεως της επιρροής των", εστράφησαν με μίσος κατά του Κυβερνήτη, "καθόσον απαγορεύει τας αρπαγάς, τιμωρεί τους ενόχους και προστατεύει τους καταπιεζομένους…".
Η αποτυχία του Καποδίστρια να αντιμετωπίσει τη στασιαστική, συχνά, αντιπολίτευση της προεστικής τάξης, θα τον οδηγήσει στην επιλογή της καθαρής διοικητικής αποκέντρωσης. Μέσω της Δ' Εθνικής Συνέλευσης και στη συνέχεια με Ψήφισμα του 1830, θα αποφασισθεί όπως "μέχρι την έκδοση του (νέου) εκλογικού νόμου, το συμβούλιο των δημογερόντων "θέλει διορίζεσθαι από την κυβέρνησιν εκλεγόμενο από τον κατάλογο πολιτών, τον οποίον θέλει προβάλει εις αυτήν αι τοπικαί αρχαί, και των οποίων τον αριθμόν θέλει διπλασιάσει η Γερουσία". Συγχρόνως, επιχειρεί να οργανώσει και να ελέγξει τα δημόσια οικονομικά από το κέντρο, πράγμα που έθιγε καταφανώς τα αυθαίρετα ή μη προνόμια της προεστικής τάξης. Εφεξής οι τοπικοί πόροι αποφασίζεται να εισάγονται "εις το εθνικόν ταμείον… και η κυβέρνησις (να) τους δαπανά όταν και όπως εγκρίνει εις τας ανάγκας εκάστης των επαρχιών, χρείας δε τυχούσης, (να) έχει το δικαίωμα να τους εξοδεύει και εις τας κοινάς του έθνους ανάγκας".
Αξίζει να προσεχθεί η διαδρομή της προεστικής τάξης: από τα συντάγματα που αναπαρήγαν αυθεντικά το σύστημα των κοινών, την πολιτεία των οποίων είχαν οικειοποιηθεί, στη διάρκεια της επανάστασης, θα οδηγηθεί στην άκαμπτη υπεράσπιση μιας εκδοχής τους, αυτής που προέκυψε από την ανατροπή των εσωτερικών τους ισορροπιών στη διάρκεια της επανάστασης. Συγχρόνως, θα θεωρήσει απολύτως συμβατό με τα συμφέροντά της το "συνταγματικό" επιχείρημα της ευρωπαϊκής μετα-φεουδαλικής ορθοταξίας, πριν προσχωρήσει εξολοκλήρου, στο τέλος, στη βαυαρική απολυταρχία. Η τελευταία, ως κρατική δεσποτεία, προέκρινε τον ολοσχερή εγκιβωτισμό της κοινωνίας των πολιτών στην ιδιωτική σφαίρα και την αποκλειστική ιδιοποίηση της πολιτικής από τη νέα, καταφανώς χειρότερη, εκδοχή του "κοτζαμπασιδισμού", τη βουλευτοκρατία.
2. Από τα ανωτέρω ολίγα προκύπτει νομίζω αβίαστα ότι ο Καποδίστριας είχε κατά νουν ένα κράτος, το οποίο εγγραφόταν στο ιστορικό κεκτημένο της ελληνικής οικουμενικής κοσμόπολης, που συγκέντρωνε άλλωστε την ομοθυμία των προεπαναστατικών Ελλήνων. Ένα κράτος που δεν ενσάρκωνε μονοσήμαντα το πολιτειακό σύστημα, αλλά το επιμέριζε ανάμεσα στην κεντρική κυβέρνηση και στα κοινά, αφενός και αφετέρου ανάμεσα στην κοινωνία των πολιτών, συγκροτημένη σε δήμο, στο πλαίσιο των κοινών, και στην αναφορική στο κοινό συμφέρον κεντρική πολιτική εξουσία. Στο πρόσωπο του Καποδίστρια παίχθηκε η τελευταία πράξη του διακυβεύματος της οικουμενικής κοσμόπολης, δηλαδή της προοπτικής ενός κράτους που θα ήταν ικανό να ενσαρκώσει το ανθρωποκεντρικό κεκτημένο του ελληνισμού και να το αντιτείνει στην ανερχόμενη ευρωπαϊκή απολυταρχία και, αργότερα, στο πρωτο-ανθρωποκεντρικό κράτος έθνος.
Τις ιδέες αυτές ο Καποδίστριας, που είδαμε να επιχειρεί να εφαρμόσει κατά μικρόν ως υπουργός εξωτερικών της Ρωσίας και στο επίπεδο της ευρωπαϊκής Ηπείρου, γνώριζε καλώς ότι όφειλε να τις συγκεράσει με το κυρίαρχο ρεύμα της κρατικής δεσποτείας ή απολυταρχίας της εποχής. Γι' αυτό και στα έγγραφά του προς τη Βουλή, το Πανελλήνιο και τους λοιπούς παράγοντες του τόπου, δεν έπαυε να επισημαίνει τους κινδύνους που εγκυμονούσε για την Ελλάδα η πρόωρη προώθηση μιας οριστικής πολιτειακής ρύθμισης πριν αποφασισθεί η ανεξαρτησία της από τις Δυνάμεις της ευρωπαϊκής δεσποτείας: "…χρεωστείτε να θεωρήσετε σπουδαίως την εσωτερικήν διοίκησιν…. ότι αυτή δεν… είναι δυνατόν να κανονισθεί δια συνταγματικών και μονίμων νόμων, ειμή όταν η τύχη της Ελλάδος αποφασισθεί οριστικώς…". Ο Ν.Σπηλιάδης στα Απομνημονεύματά του γίνεται σαφέστερος όταν λέει ότι "ο Καποδίστριας γνωρίζων τους βασιλείς [της απολυταρχικής Ευρώπης], εξεύρει ότι δεν εμπορεί η Ελλάς να κυβερνάται δημοκρατικώς, ότε [όταν] από αυτούς περιμένει την σωτηρίαν της. Εξεύρει ότι αυτοί δεν θέλουν να υπάρξει εις κανέν μέρος του κόσμου δημοκρατία, και μ'όλον ότι δημοκρατικότατος και τον νουν και την καρδίαν, νομίζει χρέος του ιερόν να δείξει εις τους βασιλείς, …. ότι οι Έλληνες δεν θέλουν κυβερνάσθαι δημοκρατικώς….".
Μια άλλη διάσταση του ελληνικού ζητήματος, που συνέχεται άρρηκτα με το εσωτερικό σύστημα της χώρας, και μαζί με τη μοίρα του Καποδίστρια, συνδέεται με το μέγεθος και, συγκεκριμένα, με τη δυνατότητά του να ανταποκριθεί και να διαχειρισθεί τη φιλοδοξία του ελληνισμού της εποχής. Ήδη, από πολύ νωρίς, αλλά και μέχρι τέλους η υπόθεση του ελληνισμού συνδέθηκε άρρηκτα με την επίλυση του Ανατολικού ζητήματος. Η απόρριψη της ελληνικής επανάστασης αρχικά και στη συνέχεια η επιλογή του μικρού, μη αυτάρκους και θεσμικά εξαρτημένου κράτους, από τις Δυνάμεις, ήταν απολύτως συνυφασμένο με τις βλέψεις τους στην Ανατολή. Με πολλή αγωνία οι τοπικοί απεσταλμένοι των Δυνάμεων διέκριναν, ακόμη και στο δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα, τον κίνδυνο ο ελληνισμός να οικειοποιηθεί την οθωμανική αυτοκρατορία και να αποτελέσει ανάχωμα στις επεκτατικές τους βλέψεις. Όπως γράφει ένα από αυτούς, "Ο καταμερισμός της απεράντου [οθωμανικής] αυτοκρατορίας εις πολλά ανεξάρτητα κράτη, θα ήτο προτιμότερον δια την Ευρώπην παρά να αφεθεί η ελληνική φυλή να επεκταθεί, να κυριαρχήσει παντού, και να αποτελέσει απέραντον ελληνικήν αυτοκρατορίαν, πολύ μεγάλην εν σχέσει με τα Δυνάμεις της Ευρώπης.
Είναι το όνειρον της φυλής αυτής. [Και] θα το επιτύχωσιν με τον καιρόν διότι μεταξύ αυτών και των τούρκων το μέλλον δεν είναι αμφίβολον. Θα είναι ανυπόμονοι αφότου δεν θα έχωσιν ανάγκην της υποστηρίξεως των Ευρωπαίων…." (Derrasse, Λάρνακα, 1859).
Στην οπτική αυτή της επίλυσης του Ανατολικού ζητήματος θα προσχωρήσει το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα και η Ρωσία, η οποία μάλιστα, αργότερα, υπό το σοσιαλιστικό της καθεστώς, θα υπονομεύσει ακόμη και το εγχείρημα που προέκυψε από τη συνθήκη των Σεβρών. Την περίοδο αυτή, που η Ρωσία θα εγκαταλείψει το ελληνικό σχέδιο για την επίλυση του Ανατολικού ζητήματος και θα στραφεί στον Πανσλαβισμό -υποστηρίζοντας τους βαλκανικούς εθνικισμούς-, ο Ντοστογέφσκυ, σε άρθρο του, αφού διαλογίζεται για το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει η Ρωσία για τον εκσυγχρονισμό της -τον γερμανικό ή τον ελληνικό- αποφαίνεται ότι αυτός που της αρμόζει είναι ο από κάθε άποψη ανώτερος ελληνικός δρόμος. Όμως θα υπογραμμίσει με έμφαση ότι "αργά ή γρήγορα η Κωνσταντινούπολη πρέπει να γίνει δική μας [της Ρωσίας], αφού πέρασε πια ο καιρός όπου οι Γραικοί, λαός απείρως λεπτότερος από τους χοντροκομένους Γερμανούς, λαός με ασυγκρίτως περισσότερα κοινά στοιχεία από ό,τι οι εντελώς ανόμιοί μας Γερμανοί, λαός πολυπληθής και αφοσιωμένος, [….θα μπορούσαν να έχουν] επικρατήσει στα πολιτικά πράγματα της Ρωσίας". Το να αφήσουμε…. ένα τόσο σημαντικό σημείο της οικουμένης [στους Έλληνες]…είναι πλέον αδύνατον".
Κλείνω με μια μόνο διαπίστωση: η στροφή αυτή της ρωσικής πολιτικής και η απομάκρυνσή της από την Ελλάδα, δεν κόστισε απλώς στην ελληνική χώρα. Την πλήρωσε με ασύμμετρο κόστος και η Ρωσία, η οποία όχι μόνον δεν κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη, όπως σχεδίαζε ακόμη στο τέλος του 19ου αιώνα, αλλά συνέβαλε τα μέγιστα στη δημιουργία ενός μείζονος αντιπάλου στο ζωτικό μαλακό της υπογάστριο.
Με την επισήμανση της ιστορικής αυτής μαρτυρίας, που αναδεικνύει το εσωτερικό και το εξωτερικό περιβάλλον, με το οποίο είχε να αντιπαλέψει ο Καποδίστριας, ως κυβερνήτης της Ελλάδας, θέλω να υπαινιχθώ, επ'ευκαιρία, μια εξόχως σημαντική γεωπολιτική παράμετρο της σχέσης μεταξύ Ρωσίας και Ελλάδας, εξίσου επίκαιρη στις ημέρες μας. Η επιλογή ή μη της Ελλάδας από τη Ρωσία ως στρατηγικού εταίρου, εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμης σημασίας διακύβευμα για το μέλλον και των δύο χωρών. Όσες φορές η Ρωσία αποφάσισε να απομακρυνθεί από την Ελλάδα έβλαψε επίσης τα συμφέροντα της. Η Ρωσία, με την Τουρκία ως μεγάλη δύναμη στο μαλακό της υπογάστριο και ουσιαστικά χωρίς την αξιωματική παρουσία της Ελλάδας, θα αναγκασθεί να σμικρύνει σημαντικά τη γεωπολιτική της φιλοδοξία και, ενδεχομένως, θα επανέλθει στην εσωστρέφειά της.
[1] Ανακοίνωση στη Συνδιάσκεψη με θέμα: "Ι.Καποδίστριας και σύγχρονες ρωσοελληνικές σχέσεις". Με την ευκαιρία της επίσκεψης στην Ελλάδα της ρωσικής αντιπροσωπείας, με τον ΥΠΕΞ Σ.Λαβρόφ. 30/10/2013, στο Ξεν. Κάραβελ
Κυριακή 13 Οκτωβρίου 2013
Ο αποκλεισμός της κοινωνίας από το πολιτικό σύστημα
Του Γιώργου Κοντογιώργη
Η στροφή μέρους του εκλογικού σώματος προς τη Χ.Α. έγινε μετά από τριάμισι χρόνια, αφότου εισήλθε η χώρα στην κρίση, και αφού η ελληνική κοινωνία δοκίμασε όλους τους τρόπους (μαζικές διαδηλώσεις, κίνημα αγανακτισμένων, ατομικές αυτοδικίες, κλπ) για να συνετίσει την πολιτική τάξη, να αποκηρύξει το απεχθές παρελθόν της, και να την εξαναγκάσει να εναρμονισθεί με το συμφέρον του τόπου.
Σήμερα, η πολιτική τάξη χρησιμοποιεί το επιχείρημα “Χρυσή Αυγή” για να ανακτήσει νομιμοποίηση και όχι γιατί κόπτεται για τη “δημοκρατία”.
Απόδειξη, ότι ούτε άλλαξε στο παραμικρό ούτε και προτίθεται να αλλάξει τα διεθνώς προκλητικά προνόμια ασυλίας που έχει οικοδομήσει και προφανώς τις λεηλατικές “πολιτικές” της.
Είναι εμφανές ότι η επιλογή της Χ.Α. από μέρος του εκλογικού σώματος δεν συμβαδίζει με την ιδεολογία του.
Συνομολογεί, όμως, ότι η κοινωνία στο σύνολό της δεν έχει ακόμη αντιληφθεί ότι το πρόβλημα είναι ο ολοκληρωτικός αποκλεισμός της από το πολιτικό σύστημα -από τη διαδικασία λήψεως των αποφάσεων- που αφήνει στους πολιτικούς το έδαφος ελεύθερο να ποδοπατούν και να καταστρέφουν τη χώρα.
Διότι εντέλει η Χ.Α. είναι αυτάδελφο κόμμα, δηλαδή παράγωγο της κομματοκρατίας, που χρησιμοποιεί άλλωστε τα όπλα που η ίδια έχει θεσμοθετήσει. Εάν οι μεν τα χρησιμοποιούν για να αυτοδικούν επί των πολιτών, οι δε για να λεηλατούν και να υποτάσσουν τη χώρα δεν τους κάνει διαφορετικούς.
Η κοινωνία των πολιτών ένα μόνο δρόμο έχει να επιλέξει: να υπερβεί το παρόν πολιτικό σύστημα και να αξιώσει την επέκταση της πολιτείας δικαίου στην πολιτική τάξη και την ανάκτηση μέρους (του αντιπροσωπευτικού μέρους) της πολιτικής της κυριαρχίας.
Να γίνει θεσμός της πολιτείας και όχι παράκλητος της κομματοκρατίας και δρομο-διαδηλωτής.
kostasxan
Δευτέρα 20 Μαΐου 2013
«Η σημερινή κρίση είναι προάγγελος του τέλους της ελληνικής κοινωνίας»
Στις κορυφαίες πολιτειακές θέσεις αναδεικνύονται είτε πολιτικά νεκροί είτε παραταξιακά σκουπίδια… – Σήμερα τα σημεία σύγκλισης της Αριστεράς και της Δεξιάς είναι πολύ περισσότερα από αυτά που τις χωρίζουν.
Ο γνωστός πανεπιστημιακός και συγγραφέας μιλάει για την εγκλωβισμένη Αριστερά και τη σύγκλισή της με τη Δεξιά, για το «νεκρόφιλο» πολιτικό σύστημα και το κράτος, με τα αστικά παράσιτα που σιτίζει, ως υπαιτίους λόγους της ελληνικής κακοδαιμονίας.
«Η Αριστερά βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Εχασε το παλαιό ιδεολογικό της στίγμα, που αναγόταν στη διαχείριση της μετάβασης από τη δεσποτεία στον ανθρωποκεντρισμό, και παλινδρομεί ανάμεσα σε ένα παρελθόν που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί και στο διαγκωνισμό της με τις δυνάμεις του κρατικού ή του πλανητικού φιλελευθερισμού, ως προς το ποιος είναι ο πιο αποτελεσματικός διαχειριστής του συστήματος. Εάν θέλει να επανέλθει στο πολιτικό προσκήνιο, μία επιλογή έχει μόνο. Να προτάξει τη ριζική μεταβολή της σχέσης μεταξύ κοινωνίας και πολιτικής με τη μεταβολή της κοινωνίας των πολιτών σε πολιτειακό εταίρο, αντί να επιδιώκει το ρόλο του καθοδηγητή της. Να υπερβεί τη λογική της διαμεσολάβησης και να εναγκαλιστεί το πολιτικό πρόταγμα της αντιπροσώπευσης». Για το ρόλο της Αριστεράς, το «νεκρόφιλο» πολιτικό σύστημα, το κράτος ως υπαίτιο της ελληνικής κακοδαιμονίας, μιλάει στην «Κ.Ε.» ο Γιώργος Κοντογιώργης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
* «Των Ελλήνων οι κοινότητες», για να θυμηθούμε και το σχολικό εγχειρίδιο της Ιστορίας μας…
- Η ερώτηση, όπως διατυπώνεται, αγγίζει την καρδιά του ελληνικού προβλήματος. Τι ήταν ο ελληνικός κόσμος πριν από τη συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους; Οι καθεστωτικοί διανοούμενοι, που διακινούν μηρυκαστικά τη δυτικοευρωπαϊκή δικαιοταξία, διδάσκουν ότι ο ελληνισμός ήταν ένα απλό προσάρτημά της, μια περιφέρεια, κάτι σαν τις τριτοκοσμικές χώρες σήμερα σε σχέση με τη δυτική πρωτοπορία. Η προσέγγιση αυτή, πέραν του ότι είναι ανιστορική και στρεβλωτική του ιστορικού γεγονότος, περιέχει εντέλει μια βαθιά ιδεολογική στόχευση: τη δικαιολόγηση της μετέπειτα ηγεμονίας της δυτικής Ευρώπης, τον θεμελιωδώς μη δημοκρατικό χαρακτήρα της νεοτερικής πολιτείας και, για τα καθ’ ημάς, την απόκρυψη του γεγονότος ότι στο όνομα του εξευρωπαϊσμού κληθήκαμε να οπισθοδρομήσουμε ολοκληρωτικά, στις απαρχές της ελληνικής ιστορίας, στην προ-σολώνεια εποχή.
Πριν από την Επανάσταση
* Θέλετε να γίνετε πιο συγκεκριμένος;
- Ο ελληνισμός πριν από την Επανάσταση εξακολουθούσε να είναι δομημένος με όρους κοσμοσυστήματος, του οποίου η ιδιοσυστασία αναγόταν στην ιστορική του μήτρα, δηλαδή στη σταθερά της ανθρωποκεντρικής οικουμένης, που είχε ως θεμέλια κοινωνία την πόλη/κοινό. Αυτό που αποκαλούμε κοινότητες σήμερα είναι η μεθερμήνευση της εφαρμογής του κοινού στην πέραν των Αλπεων Εσπερία, δηλαδή στο φεουδαλικό πεδίο, όπου μετακενώθηκε ολόκληρο το θεσμικό και πραγματολογικό περιβάλλον του ελληνικού κοσμοσυστήματος. Με αυτό ως όχημα ξεκίνησε η Αναγέννηση και με αυτό πορεύτηκε η δυτική Ευρώπη έως το τέλος περίπου του 19ου αιώνα. Στην ιταλική χερσόνησο, όπου η μετακένωση αυτή υπήρξε άμεση, δημιουργήθηκαν οι πόλεις κατά το παράδειγμα των ελληνικών πόλεων/κοινών της βυζαντινής εποχής. Το ενδιαφέρον της επισήμανσης αυτής έγκειται στο ότι ο ελληνικός κόσμος όχι μόνο δεν διήλθε από τη φεουδαρχία, αλλά ότι βίωνε κατά τρόπο αδιάλειπτο, μέχρι τέλους, στο εσωτερικό των κοινών, πολιτειακά συστήματα που ανάγονται στις ιστορικές τους καταβολές: τη δημοκρατική αυτοκυβέρνηση κ.λπ. Ακόμη και η οθωμανική δεσποτεία σεβάστηκε την ανθρωποκεντρική ιδιαιτερότητα του ελληνικού κόσμου, διότι είχε συμφέρον γι’ αυτό. Ωστε η μετάβαση της ελληνικής κοινωνίας δεν έγινε, όπως στη Δύση -και στον κόσμο-, από τη φεουδαρχία στον ανθρωποκεντρισμό, αλλά από το ανθρωποκεντρικό κοσμοσύστημα μικρής κλίμακας σε εκείνο της μεγάλης κλίμακας.
* Τι σημαίνει αυτό για την εξέλιξη του ελληνικού κόσμου; Και ποιος το κατήργησε;
- Η κατάργησή του σήμανε την ολοκληρωτική επάνοδο της ελληνικής κοινωνίας στις ανθρωποκεντρικές απαρχές του ελληνικού κόσμου. Ο εξευρωπαϊσμός σήμανε την αναγκαστική εναρμόνιση της ελληνικής κοινωνίας με το βηματισμό της υπόλοιπης Ευρώπης. Ετσι, από το Σύνταγμα της δημοκρατικής αυτοκυβέρνησης του Ρήγα και εκείνα της Επανάστασης, ή την προεδρική διακυβέρνηση του Καποδίστρια, οδηγηθήκαμε στη βαυαρική απολυταρχία. Η μοίρα του προ-εθνοκρατικού ελληνικού κόσμου διαγράφηκε με την αποτυχία της Επανάστασης και την ολοκληρωτική εξάρτησή του από τις δυνάμεις της ευρωπαϊκής απολυταρχίας. Την κατάργηση πάντως του συστήματος των κοινών την επέβαλαν οι Βαυαροί στο όνομα του εξευρωπαϊσμού. Οπως διατείνονται οι ίδιοι στο σκεπτικό τους, η δημοκρατία καλλιεργεί τα ταπεινά ένστικτα της κοινωνίας, δεν είναι συμβατή με την έννοια της προόδου που διδάσκει η ευρωπαϊκή νεοτερικότητα. Η μετα-φεουδαλική Ευρώπη δεν μπορούσε να διανοηθεί τη μεταφορά στο επίπεδο της νέας θεμέλιας κοινωνίας -του κράτους-έθνους- του πολιτειακού παραδείγματος της πόλης/κοινού.
* Ορισμένα παραδείγματα αυτής της εξέλιξης;
- Εχει ενδιαφέρον να προσέξουμε πως ό,τι θεωρήθηκε έκτοτε ως μη προσήκον με την έννοια της προόδου, και απερρίφθη ή συνοδεύτηκε με τη μομφή του οπισθοδρομικού, ήρθε η Ευρώπη να το υιοθετήσει έναν έως ενάμιση αιώνα αργότερα. Ιδού ορισμένα παραδείγματα: αξιώθηκε από τον Καποδίστρια να εισαχθεί η τιμοκρατική ψήφος, για να προσομοιάσουμε στην Ευρώπη. Ο κυβερνήτης αντέτεινε ότι η καθολική ψήφος αποτελεί ιστορικό κεκτημένο του Ελληνα. Η καθολική ψήφος καθιερώθηκε στην Ευρώπη μόλις την παραμονή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ελληνική κοινωνία γνώρισε εξαρχής τα διαστρωματικά και όχι τα ταξικά κόμματα. Τα ταξικά κόμματα εμφανίζονται σε περιόδους μετάβασης, όπως από τη φεουδαλική στην ανθρωποκεντρική κοινωνία. Η ελληνική κοινωνία βίωνε ακόμη τότε το σύστημα της εταιρικής οικονομίας, που προσεγγίζει την εργασία όχι ως μια εξωθεσμική παράμετρο, αλλά ως συμμέτοχο του οικονομικού συστήματος.
Πολιτική ατομικότητα
* Η κοινωνία της μη εξαρτημένης εργασίας;
- Αποτελεί άγνωστο τόπο και σήμερα στον κόσμο της νεοτερικότητας. Τέλος, η ελληνική κοινωνία διέθετε μια εξαιρετική πολιτική ανάπτυξη, που αναγόταν στο γεγονός της θεσμισμένης παρουσίας της στην πολιτεία, μέσα στα κοινά. Η ανάπτυξη αυτή υποδεικνύει μια συμπεριφορά πολιτικής ατομικότητας, εν αντιθέσει προς τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, που βίωναν την πολιτική συμπεριφορά ως άμορφη μάζα. Η πολιτική ατομικότητα λειτουργεί θεσμικά μέσα στην αντιπροσωπευτική ή τη δημοκρατική πολιτεία. Η πολιτική μάζα κατηχείται και καθοδηγείται από δυνάμεις που λειτουργούν ως ενδιάμεσοι μεταξύ ιδιωτικής κοινωνίας και πολιτείας. Περιττεύει να πω ότι τα προτάγματα της προεπαναστατικής περιόδου, που ήταν αυτοφυή, θα χρειαστούν πολλές δεκαετίες ακόμη για να τα προσεγγίσει ο νεοτερικός άνθρωπος.
* Αυτό τι σημαίνει για την ελληνική κοινωνία του κράτους-έθνους;
- Εδώ βρίσκεται η βάση του νεοελληνικού προβλήματος. Πρώτον, το νεοελληνικό κράτος συγκροτήθηκε σε μια από τις πιο καθυστερημένες, την εποχή εκείνη, περιοχές του ελληνισμού και εντελώς κατεστραμμένη από τον πόλεμο. Δεύτερον, το κράτος αυτό δεσμεύτηκε από τις Δυνάμεις δίκην προτεκτοράτου. Τρίτον, καταργώντας τη θεσμισμένη συλλογικότητα της ελληνικής κοινωνίας, ξέμεινε στον Ελληνα η νοοτροπία της πολιτικής ατομικότητας. Ετσι, ενώ πριν το πρόβλημά του επιδίωκε να το επιλύσει στη «μάζωξη» του κοινού, τώρα όφειλε να προστρέξει στον πολιτικό, που οικειοποιήθηκε την πολιτική αρμοδιότητα. Εφεξής εκαλείτο να διαπραγματευτεί την ψήφο του. Η πολιτική ανάπτυξη λειτούργησε στο νέο περιβάλλον ως εφαλτήριο για να μεταβληθεί ο πολίτης σε πελάτη, το πολιτικό σύστημα σε ακραιφνώς πελατειακό. Οι πολιτικές, με τη σειρά τους, έπαψαν να αναφέρονται στη συλλογικότητα, έγιναν όχημα αποδόμησης της κοινωνικής συλλογικότητας. Τέταρτον, η πολιτική τάξη χρησιμοποίησε το πρόταγμα της εθνικής ολοκλήρωσης ως πρόσχημα για εσωτερικούς λόγους.
* Τη θέλησε πραγματικά;
- Ποτέ. Γι’ αυτό και την υπονόμευσε συστηματικά. Και τούτο διότι γνώριζε καλά ότι εάν το ελληνικό κράτος περιελάμβανε στο έδαφός του μείζονες αστικές περιοχές, άρα και την ελληνική αστική τάξη, η θέση της θα άρμοζε σ’ εκείνη του προέδρου ορεινής κοινότητας. Στην καλύτερη περίπτωση, η πολιτική εξουσία θα αποκτούσε έναν ισχυρό συνέταιρο στην άσκηση της εξουσίας. Στο όνομα της Μεγάλης Ιδέας, η «αυτόχθων» πολιτική τάξη κατέστρεψε τον ελληνισμό. Η κοινωνία που διέθετε αστική τάξη αδιάλειπτα, από την αρχαιότητα, κατέληξε να επιτρέψει στους κόλπους της μόνο ορισμένα αστικά παράσιτα, που σιτίζονταν βασικά από το κράτος. Η δαιμονοποίηση της όποιας αυτόνομης επιχειρηματικότητας εγγράφεται στη λογική αυτή. Αρκεί να αναλογιστούμε τι ήταν τότε ο ελληνισμός, υπό συνθήκες εθνικής κατοχής, και τι αντιπροσωπεύει σήμερα. Η σημερινή κρίση είναι η τελευταία μιας αλυσίδας καταστροφών, που προαναγγέλλει το τέλος της ελληνικής κοινωνίας.
Οι καθεστωτικές ελίτ
* Να συναγάγουμε ότι το κράτος και όχι η κοινωνία είναι υπαίτιο της ελληνικής κακοδαιμονίας;
- Προφανώς δεν άλλαξε το DNA του Ελληνα με την είσοδό του στο κράτος-έθνος. Το κράτος που εννοεί να ενσαρκώνει το πολιτικό σύστημα, προσιδιάζει σε μια κοινωνία που μόλις εξέρχεται από τη φεουδαρχία. Οχι όμως σε μια βαθιά ανθρωποκεντρική κοινωνία. Οι στρεβλώσεις που επισημαίνονται οφείλονται ακριβώς στο αναντίστοιχο του προ-πολιτικού (προ-αντιπροσωπευτικού και προ-δημοκρατικού) κράτους με την προσιδιάζουσα στη δημοκρατία ή, κατ’ ελάχιστον, στην αντιπροσώπευση πολιτική ανάπτυξη της ελληνικής κοινωνίας. Παρ’ όλα αυτά, οι καθεστωτικές και βαθιά αντιδραστικές ελίτ, με προέχουσα τη διανόηση, προκειμένου να υποστηρίξουν το διακύβευμα του κράτους, έριξαν όλο τους το βάρος στην ενοχοποίηση της κοινωνίας και του παρελθόντος της. Η άποψη αυτή, όπως προείπα, είναι εξ ολοκλήρου ανιστορική και περιέχει ιδεολογικό δόλο, αν όχι βαθιά άγνοια.
* Υστερα από περίπου δύο αιώνες, πώς γίνεται να εξακολουθεί να επηρεάζει τα πράγματα το κληρονομημένο παρελθόν;
- Μα διότι τίποτε δεν άλλαξε στο μεταξύ. Το πολιτικό σύστημα εξακολουθεί να είναι δομημένο έτσι ώστε να υπηρετεί αποκλειστικά την πελατειακή αποδόμηση της κοινωνικής συλλογικότητας, να δίνει προτεραιότητα στην ιδιοποίηση του δημόσιου αγαθού, να είναι ολοσχερώς αποκομμένο από το εθνικό γίγνεσθαι. Η περίοδος της μεταπολίτευσης μπορεί να οριστεί ως η ολοκληρωτική επαναφορά στο πλέον απεχθές καθεστώς της φαυλοκρατίας του 19ου αιώνα. Η συμπεριφορά της πολιτικής τάξης, το κράτος στο σύνολό του, λειτουργεί στη λογική των επάλληλων κύκλων ολιγαρχικών συμμοριών που λυμαίνονται το δημόσιο αγαθό, με κορυφαίο ενορχηστρωτή τη Βουλή, δηλαδή τους φορείς της κομματοκρατίας.
* Η ελληνική κρίση δεν είναι απλώς πολιτική…
- Εχει αποκλειστικά εσωτερικά αίτια. Η δυτική κρίση εξέθεσε την κομματοκρατία, η οποία, όπως γνωρίζουμε, προτίμησε να θέσει τη χώρα σε καθεστώς εξωτερικής κατοχής, προκειμένου να διατηρήσει τα κεκτημένα της. Εχει ενδιαφέρον να προσεχθεί ότι μέχρι σήμερα δεν άγγιξε καν τους πυλώνες της καταστροφής, δηλαδή τον εαυτό της, ως πολιτικό σύστημα, τη δημόσια διοίκηση και τη νομοθεσία, που οικοδομεί τη διαπλοκή και τη διαφθορά. Εννοεί να διαχειριστεί την κρίση χωρίς να επιδείξει καν την ελάχιστη αλληλεγγύη προς τη χειμαζόμενη κοινωνία.
* Το διακύβευμα επομένως είναι η υπέρβαση της κομματοκρατίας;
- Σαφώς ναι. Ομως η υπέρβασή της δεν θα γίνει διατηρώντας ανάλλακτο το παρόν πολιτικό σύστημα. Και τούτο διότι το πολιτικό σύστημα αποτελεί την πρωτογενή αιτία της κομματοκρατίας. Θέλω να πω ότι το τέλος της κομματοκρατίας θα επέλθει με την αντιπροσωπευτική μετεξέλιξη του πολιτικού συστήματος. Με τη θεσμισμένη επανείσοδο της κοινωνίας των πολιτών στην πολιτεία.
* Εχετε ισχυριστεί ότι το πολιτικό σύστημα είναι «νεκρόφιλο»…
- Βεβαίως, για να αναδείξω το γεγονός ότι στις κορυφαίες θέσεις αναδεικνύονται είτε οι πολιτικά νεκροί (λ.χ. στην προεδρία) είτε τα παραταξιακά σκουπίδια. Είναι τυχαίο ότι όλες σχεδόν οι ηγεσίες και οι κορυφαίοι των κομμάτων προέρχονται από την πλέον απεχθή πλευρά της λεηλατικής κομματοκρατίας, τις φοιτητικές παρατάξεις; Αναλογιζόμαστε άραγε τι διδάχτηκαν εκεί οι άνθρωποι αυτοί; Αν όχι, ας διερωτηθούμε γιατί το πολιτικό αυτό σύστημα δεν παράγει ουδέ καν φιλοδοξία υστεροφημίας.
* Και ο ρόλος της Αριστεράς;
- Η Αριστερά βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Εχασε το παλαιό ιδεολογικό της στίγμα, που αναγόταν στη διαχείριση της μετάβασης από τη δεσποτεία στον ανθρωποκεντρισμό, και παλινδρομεί ανάμεσα σε ένα παρελθόν που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί και στο διαγκωνισμό της με τις δυνάμεις του κρατικού ή του πλανητικού φιλελευθερισμού, ως προς το ποιος είναι ο πιο αποτελεσματικός διαχειριστής του συστήματος. Ποτέ στο παρελθόν η Αριστερά δεν είχε τόσο λίγα να πει για το παρόν και το μέλλον του κοινωνικού ανθρώπου. Δεν εξέπεσε στα μάτια της κοινωνίας επειδή η τελευταία έγινε συντηρητική, όπως λέγεται συχνά, αλλά διότι δεν αναγνωρίζει καμία διαφορά στον πολιτικό της λόγο ή στις συμπεριφορές της. Σήμερα τα σημεία της σύγκλισης της Αριστεράς και της Δεξιάς είναι πολύ περισσότερα από αυτά που τις χωρίζουν.
Η Αριστερά σε σταυροδρόμι
* Τι επιλογές έχει;
- Εάν η Αριστερά θέλει να επανέλθει στο πολιτικό προσκήνιο, μία επιλογή έχει μόνο. Να προτάξει τη ριζική μεταβολή της σχέσης μεταξύ κοινωνίας και πολιτικής με τη μεταβολή της κοινωνίας των πολιτών σε πολιτειακό εταίρο, αντί να επιδιώκει το ρόλο του καθοδηγητή της. Να υπερβεί τη λογική της διαμεσολάβησης και να εναγκαλιστεί το πολιτικό πρόταγμα της αντιπροσώπευσης. Να αξιώσει την πολιτειακή θέσμιση και, συνακόλουθα, τη χειραφέτηση, αντί για τη χειραγώγηση της κοινωνίας.
πηγη
Πηγή : UDemand
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)