Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Γκουαταρί. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Γκουαταρί. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου 2026

Η πολιτική σημασία του 20ού αιώνα

από Aleksandr Dugin - 14/09/2026

Η πολιτική σημασία του 20ού αιώνα


Πηγή: Euro-synergies

Η Τέταρτη Πολιτική Θεωρία είναι ένα εννοιολογικό πλαίσιο που περιγράφει την πιθανότητα μιας εναλλακτικής λύσης στην πολιτική τάση που έχει κυριαρχήσει στη σύγχρονη εποχή. Αναδύεται όταν η μεταμοντερνικότητα εδραιώνεται πλήρως στον τομέα της πολιτικής φιλοσοφίας. Τότε αποκαλύπτεται η αλήθεια της νεωτερικότητας, δηλαδή η φύση του Σκοτεινού Διαφωτισμού, με την οποία ασχολείται άμεσα η Τέταρτη Πολιτική Θεωρία. Όσο η ουσία της νεωτερικότητας ήταν κρυμμένη και η θεμελιώδης οντολογική και ανθρωπολογική της στρατηγική χωριζόταν σε τρία σκέλη, η Τέταρτη Πολιτική Θεωρία δεν μπορούσε να υπάρξει, επειδή το αποτέλεσμα της πάλης μεταξύ των τριών πολιτικών θεωριών της νεωτερικότητας εξαρτιόταν από την αποσαφήνιση της βαθύτερης ουσίας της. Τώρα, η Τέταρτη Πολιτική Θεωρία αντιστοιχεί ακριβώς σε αυτήν την ουσία - σε αυτήν την αλήθεια στην άβυσσο (ύλη) για την οποία μίλησε ο Δημόκριτος. Επομένως, για να περιγραφεί πλήρως η Τέταρτη Πολιτική Θεωρία, είναι απαραίτητο να επανεξετάσουμε τη νεωτερικότητα και τη διαλεκτική τής αντιπαράθεσης μεταξύ των τριών κύριων πολιτικών θεωριών που είναι εγγενείς σε αυτήν.
Ας το επαναλάβουμε: οι τρεις μεγάλες πολιτικές ιδεολογίες της σύγχρονης εποχής - ο φιλελευθερισμός, ως η Πρώτη Πολιτική Θεωρία· ο κομμουνισμός, ως η Δεύτερη Πολιτική Θεωρία· και ο εθνικισμός, ως η Τρίτη Πολιτική Θεωρία—εκφράζουν και ενσωματώνουν, ως επί το πλείστον, όλες τις πτυχές του παραδείγματος της σύγχρονης πολιτικής φιλοσοφίας. Όπως έχουμε υποδείξει προηγουμένως, το φιλοσοφικό υποκείμενο της νεωτερικότητας γίνεται αντιληπτό διαφορετικά σε καθεμία από τις τρεις πολιτικές θεωρίες: ως άτομο στον φιλελευθερισμό, ως τάξη στον κομμουνισμό και ως κράτος και φυλή, αντίστοιχα, στον φασισμό και τον Εθνικοσοσιαλισμό.
Αυτές οι πολιτικές αντιλήψεις συγκρούστηκαν τον 20ό αιώνα και προκαθόρισαν τη δομή των παγκόσμιων πολέμων, του Ψυχρού Πολέμου, των συμμαχιών, των ενώσεων και των μπλοκ. Αν ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν μια αντιπαράθεση μεταξύ αρκετών μεγάλων ευρωπαϊκών εθνικών δυνάμεων, ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν ήδη μια αντιπαράθεση μεταξύ τριών ιδεολογικών δυνάμεων: των φιλελεύθερων, που εκπροσωπούνταν από τη Δύση—των Ηνωμένων Πολιτειών και της Βρετανίας—των κομμουνιστών, που εκπροσωπούνταν από την ΕΣΣΔ, και των Ναζί και Φασιστών, που εκπροσωπούνταν από την Ιταλία του Μουσολίνι και τη Γερμανία του Χίτλερ, καθώς και άλλα κινήματα κοντά σε αυτές.
Έτσι, μετά την ήττα της Τρίτης Πολιτικής Θεωρίας—του Φασισμού και του Εθνικοσοσιαλισμού—απέμειναν μόνο δύο πολιτικές θεωρίες, η Πρώτη και η Δεύτερη. Ένας ψυχρός πόλεμος αναπτύχθηκε μεταξύ τους, μέχρι που η Πρώτη Πολιτική Θεωρία - ο φιλελευθερισμός - ξεπέρασε  τη Δεύτερη - τον κομμουνισμό - το 1989 και τελικά το 1991.
Ολόκληρη η ιστορία της νεωτερικότητας σημαδεύτηκε από αυτές τις τρεις πολιτικές θεωρίες, οι οποίες ενσάρκωσαν την ίδια τη μήτρα της σύγχρονης πολιτικής φιλοσοφίας. Όλες υπάκουαν στη λογική της πολιτικής φιλοσοφίας της Μητέρας: ήταν όλες υλιστικές, εξελικτικές και προοδευτικές. Όλες οραματίζονταν τη δομή του κόσμου από κάτω προς τα πάνω, αντί από πάνω προς τα κάτω. Με άλλα λόγια, αναπτύχθηκαν με βάση ένα έμφυτο υλιστικό δόγμα.
Επομένως, η σειρά με την οποία εμφανίστηκαν και η σειρά με την οποία εξαφανίστηκαν -ή περιθωριοποιήθηκαν- αντανακλούσαν επίσης μια συγκεκριμένη λογική, επειδή η πάλη μεταξύ των τριών πολιτικών ιδεολογιών στόχευε στον προσδιορισμό ποια από αυτές αντιστοιχούσε περισσότερο στο παράδειγμα της νεωτερικότητας, στην αλήθεια της. Ο κομμουνισμός ισχυριζόταν ότι περιείχε αυτή την αλήθεια, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως τη σοσιαλιστική και κομμουνιστική κοινωνία που καλούνταν να οικοδομηθεί μετά την ολοκλήρωση του ιστορικού κύκλου του καπιταλισμού. Ο φιλελευθερισμός επίσης θεωρούσε τον εαυτό του ως έκφραση της νεωτερικότητας ως τέτοιας. Αλλά -και αυτό είναι λιγότερο προφανές- ο φασισμός θεωρούσε επίσης τον εαυτό του ένα επαναστατικό δόγμα που αντανακλούσε το πνεύμα της νεωτερικότητας, αν και σε διαφορετικό πλαίσιο, σε διαφορετικές κλίμακες και με διαφορετικές αξίες από τον φιλελευθερισμό και τον κομμουνισμό.
Σε κάθε περίπτωση, οι τρεις ιδεολογίες αγωνίζονταν να είναι αυτή που θα ενσάρκωνε το πνεύμα της νεωτερικότητας. Κάθε μία θεωρούσε τον εαυτό της νεωτερικότητα. Μετά την ήττα του Ναζισμού, μόνο δύο ιδεολογίες - ο φιλελευθερισμός και ο κομμουνισμός - είχαν αυτό το δικαίωμα. Μετά το 1989-1991, έγινε σαφές ότι ο φιλελευθερισμός είχε κερδίσει αυτή τη μακρά μάχη.
Με άλλα λόγια, από τις τρεις πολιτικές θεωρίες του σύγχρονου παραδείγματος, μόνο μία αποδείχθηκε πραγματικά παραδειγματική. Αυτό είναι που συνδέεται με τη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης και της καθολίκευσης της φιλελεύθερης ιδεολογίας, τώρα της παγκόσμιας ιδεολογίας και της μόνης που έχει θριαμβεύσει σε όλη την πορεία της πολιτικής ιστορίας. Με άλλα λόγια, κέρδισε στη Δύση και, λόγω της θεμελιώδους επιρροής της, εξαπλώθηκε ευρέως σε όλο τον κόσμο.
Υπάρχει άμεση σύνδεση εδώ με τη δήλωση του Φράνσις Φουκουγιάμα για το «τέλος της ιστορίας». «Το τέλος της ιστορίας» αναφέρεται στην τελική και μη αναστρέψιμη νίκη του φιλελευθερισμού έναντι των αντιπάλων του. Μετά το 1991, ο φιλελευθερισμός δεν ήταν πλέον μία από τις τρεις ιδεολογίες: έγινε η ιδεολογία της ίδιας της νεωτερικότητας.
Αρχικά, ο καπιταλισμός - ο φιλελευθερισμός - θεωρούσε τον εαυτό του ως την ενσάρκωση του πνεύματος της νεωτερικότητας, αλλά αυτό δεν ήταν προφανές σε κανέναν εκτός από τους ίδιους τους εκπροσώπους του φιλελευθερισμού. Αυτός ο ισχυρισμός αμφισβητήθηκε από κομμουνιστές και φασίστες και, κατ' αρχήν, η διαμάχη μεταξύ των τριών πολιτικών θεωριών δεν επιλύθηκε παρά μερικούς αιώνες αργότερα. Σε κάθε στάδιο, παρέμενε η πιθανότητα τα πολιτικά γεγονότα να πάρουν μια διαφορετική τροπή - και ο κομμουνισμός διεκδίκησε σοβαρά την ιδιότητα της ενσάρκωσης της νεωτερικότητας και μιας ιδεολογικής φόρμουλας για το «τέλος της ιστορίας». Σε ένα συγκεκριμένο σημείο, οι επιτυχίες του Χίτλερ ήταν τόσο εντυπωσιακές που θα μπορούσε κάλλιστα να φανεί ότι ο ναζισμός θα καθόριζε την ιδεολογική βάση του μέλλοντος.

Μόνο στα τέλη του 20ού αιώνα το άνευ όρων σχέδιο της παγκόσμιας πολιτικής ιστορίας υλοποιήθηκε πλήρως, όταν το πνεύμα της νεωτερικότητας θριάμβευσε με τη μορφή του φιλελευθερισμού. Ο φιλελευθερισμός υπερασπίστηκε το δικαίωμά του να μην είναι απλώς μια ιδεολογία, αλλά η ιδεολογία με ένα μεγάλο «εγώ». Έτσι, η Πρώτη Πολιτική Θεωρία της Νεωτερικότητας έγινε επίσης η τελευταία, οριστική θεωρία. Η πολιτική φιλοσοφία της μετανεωτερικότητας γεννήθηκε από τη νίκη του φιλελευθερισμού. Αντίστοιχα, ο θρίαμβος του ατόμου ως ατόμου μας επέτρεψε να το ανάγουμε στο υποατομικό επίπεδο.
Έτσι, ορίστηκε ο νικητής της αντιπαλότητας μεταξύ των τριών ιδεολογικών εκδοχών της νεωτερικότητας. Και πρακτικά ταυτόχρονα, ο φιλελευθερισμός, που είχε γίνει κυρίαρχος και ασυναγώνιστος, άρχισε να αποκαλύπτει γρήγορα την ολοκληρωτική του φύση. Ταυτόχρονα, η παραδειγματική μετατόπιση προς τη μετανεωτερικότητα - της οποίας οι φιλοσοφικές προϋποθέσεις είχαν αναπτυχθεί αρκετές δεκαετίες νωρίτερα, αλλά η οποία άρχισε να αποκτά μια πρακτική διάσταση στον πολιτικό τομέα κατά τη δεκαετία του 1990 - επιταχύνθηκε συνεχώς. Ταυτόχρονα, αναπτυσσόταν επίσης ένα κύμα πολιτικής φύλου και οικολογικής πολιτικής, προαναγγέλλοντας την άνοδο του «σκοτεινού φιλελευθερισμού».
Η νεωτερικότητα, νικηφόρα με τη μορφή του φιλελευθερισμού, εισήλθε σε μια νέα φάση εντός της μετανεωτερικότητας: το μεταφιλελεύθερο στάδιο. Αλλά αυτό ήταν δυνατό μόνο επειδή όλες οι μορφές συλλογικής ταυτότητας - υπό το παράδειγμα της Παράδοσης - καθώς και οι εναλλακτικοί τεχνητοί ορισμοί του πολιτικού υποκειμένου που προτάθηκαν από τη Δεύτερη Πολιτική Θεωρία - τάξη - και την Τρίτη Πολιτική Θεωρία - το Κράτος και η Φυλή - είχαν καταργηθεί.

Οι φιλελεύθεροι επιβεβαιώνουν το άτομο ως την οριστική εκδοχή του πιο αυθεντικού ανθρώπινου ατόμου και, ως εκ τούτου, ως το φιλοσοφικό θεμέλιο και το πολιτικό υποκείμενο. Μόνο μετά τη νίκη αυτής της ιδεολογίας και τον θρίαμβο του ανθρώπινου ατόμου - όπως εκφράζεται στην ιδεολογία της κοινωνίας των πολιτών, στην ιδεολογία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην ιδεολογία της παγκοσμιοποίησης και σε αυτήν της φιλελεύθερης καπιταλιστικής παγκόσμιας αγοράς, με τη μετάβαση από την παγκόσμια πολιτική στην παγκόσμια οικονομία και την κατάργηση της ιστορίας, όπως έγραψε ο Φουκουγιάμα - ανοίγει πραγματικά η πόρτα προς τη μεταμοντερνικότητα. Είναι οι φιλελεύθεροι που την άνοιξαν, και έτσι, στο παράδειγμα του παραδείγματος των «Σκοτεινών Φώτων», στον «σκοτεινό φιλελευθερισμό» επιστρέφει η δογματική και επιστημολογική πρωτοκαθεδρία.
Μόλις το άτομο επιβεβαιώθηκε ως η θεμελιώδης στιγμή της ύπαρξης, κάθε μεταγενέστερη κίνηση στράφηκε στο υποατομικό επίπεδο. Με αυτό συνδέεται η φαινομενολογία της πολιτικής μεταφιλοσοφίας, με άλλα λόγια, η πολιτική φιλοσοφία της μεταμοντερνικότητας.
Έτσι, χωρίς τη νίκη του φιλελευθερισμού, η νίκη της μεταμοντερνικότητας δεν θα ήταν δυνατή. Για να είμαστε πιο ακριβείς, η μεταμοντερνικότητα θα μπορούσε θεωρητικά να είχε λάβει μια άλλη μορφή - κομμουνιστική, πιο πιθανή, ή φασιστική, λιγότερο πιθανή. Ωστόσο, το ιδεολογικό ιστορικό του εικοστού αιώνα είναι σαφές: η πολιτική μεταμοντερνικότητα βασίζεται στην απόλυτη κυριαρχία που πέτυχε η φιλελεύθερη ιδεολογία, η Πρώτη Πολιτική Θεωρία, η οποία νίκησε πλήρως τη Δεύτερη και την Τρίτη.

Αυτό είναι, σε γενικές γραμμές, το πλαίσιο στο οποίο κατασκευάζεται η παγκόσμια κοινωνία. Η παγκόσμια κοινωνία δεν είναι ακόμη πραγματικότητα: είναι ένα έργο. Ωστόσο, υπάρχει ως «έννοια» και αντιστοιχεί σε μια παρόμοια έννοια, αυτή της «παγκόσμιας Δύσης». Όταν μιλάμε για «Δύση», εννοούμε όχι μόνο τη γεωγραφική Δύση, αλλά και, για παράδειγμα, την Ιαπωνία και ακόμη και την ακτή του Ειρηνικού στην Κίνα, όπου κυριαρχούν τα δυτικά μοντέλα στον οικονομικό, πολιτιστικό και κοινωνικό τομέα, καθώς και ορισμένες χώρες στην περιοχή του Ειρηνικού που ακολουθούν τη δυτική πορεία ανάπτυξης - Σιγκαπούρη, Ταϊβάν κ.λπ. «Η Δύση» είναι τόσο παγκόσμια όσο και ιδεολογική.
Φυσικά, η Δύση δεν έχει ακόμη διεισδύσει πλήρως στη σάρκα και το αίμα όλων των κοινωνιών, των λαών και των πολιτισμών. Ωστόσο, αυτή η διείσδυση προχωρά με γοργούς ρυθμούς, μέσω των αγορών, των τεχνολογιών, του πολιτισμού, της πληροφορίας, της οικονομίας, της πολιτικής και ούτω καθεξής. Η Δύση δεν είναι απλώς ένα σύνολο ευρωπαϊκών και βορειοαμερικανικών δυνάμεων και κοινωνιών. Είναι η ίδια η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης, του «μεταμοντερνισμού» και η προοδευτική επέκταση, σε όλο τον πλανήτη, κωδίκων - και διαστρωματώσεων, για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο των Ντελέζ και Γκουαταρί - που είναι ειδικοί για την ευρωαμερικανική ή ευρωατλαντική κουλτούρα. Μετά την αποφασιστική νίκη του φιλελευθερισμού στον Ψυχρό Πόλεμο, ολόκληρος ο κόσμος έχει γίνει, κατά μία έννοια, η «Δύση», δηλαδή, ένας χώρος στον οποίο συμβαίνει μια εδαφικοποίηση/απεδιοποίηση που αντιστοιχεί ακριβώς στον φιλελεύθερο κώδικα του «να τα καταφέρουμε». Επομένως, το πρόγραμμα που καθοδηγεί τις παγκόσμιες διαδικασίες στην παγκόσμια πολιτική σήμερα είναι η κυριαρχία του φιλελευθερισμού και η επιβεβαίωση της νίκης του σε πλανητική κλίμακα, η εξάλειψη των εθνών-κρατών - όπως βλέπουμε στην Ευρώπη - και η καταστροφή κάθε μορφής συλλογικής ταυτότητας - έθνους, θρησκείας, φύλου κ.λπ.

Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, η νεωτερικότητα ολοκληρώνει την καταστροφή των κάθετων συμμετριών και των οργανικών συλλογικών ταυτοτήτων που είχε αναλάβει όταν άρχισε να αναδύεται η μετάβαση από την παραδοσιακή κοινωνία - τον Πλατωνισμό, τον Αριστοτελισμό και τη θρησκεία - στη σύγχρονη κοινωνία.

Τετάρτη 28 Ιανουαρίου 2026

Φιλελευθερισμός σύμφωνα με τους Nick Land και Alexander Dughin

Umberto Bianchi - 28 Ιανουαρίου 2026

Φιλελευθερισμός σύμφωνα με τους Nick Land και Alexander Dughin


Πηγή: Ουμπέρτο ​​Μπιάνκι

Πρόσφατα παρακολούθησα τη διαδικτυακή συζήτηση μεταξύ του Nick Land,
ενός αγγλοσάξονα θεωρητικού του δεξιού επιταχυνσισμού, και του Ρώσου συντηρητικού θεωρητικού Alexander Dughin.
 Ήταν μια ενδιαφέρουσα, ευρεία σκέψη σχετικά με τα θεμέλια και
τα πεπρωμένα της Δύσης και του κόσμου. Υποστηρίχτηκε μια ανάλυση της
βασικής ιδεολογίας της τρέχουσας φάσης του πολιτισμού μας, δηλαδή του φιλελευθερισμού, η οποία, κατά τη γνώμη μου, χάνει εντελώς τήν ουσία τού θέματος.
Αλλά πριν προχωρήσουμε περαιτέρω, ας διευκρινίσουμε τις ιδεολογικές θέσεις και των δύο πρωταγωνιστών σε αυτή τη συζήτηση. Η πρώτη από τις δύο θέσεις, η επιταχυνσιολογική, βρίσκει τη βάση της στα γραπτά του Karl Marx και στη συνέχεια στις αναλύσεις των Gilles Deleuze και Felix Guattari, σχετικά με την ελπίδα να οδηγηθεί ο καπιταλισμός στην αυτοκατανάλωση, επιτρέποντας στις συστημικές και εσωτερικές του αντιφάσεις να αναπτυχθούν και να εκραγούν. 
Αλλά ο πραγματικός επιταχυνσισμός άρχισε να συζητείται μόνο στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στο Πανεπιστήμιο του Warwick (Ηνωμένο Βασίλειο), με την ίδρυση, ακριβώς στην αυγή της ψηφιοποίησης, της CCRU ( Μονάδα Έρευνας Κυβερνοπολιτισμού). Αυτό ιδρύθηκε από μια ομάδα νέων ερευνητών οι οποίοι, υιοθετώντας τις γραμμές σκέψης των Ντελέζ και Γκουαταρί, άρχισαν να διερευνούν τη σχέση μεταξύ ανθρώπων και κυβερνοκουλτούρας, προβλέποντας έτσι μια πραγματική σχέση όσμωσης και αλληλεπίδρασης μεταξύ των δύο σφαιρών.
Από αυτήν την εξαιρετικά ποικιλόμορφη και ετερόδοξη ομάδα μελετητών,
αναδύθηκε η χαρισματική φιγούρα του Νικ Λαντ. Ήταν ένας καθηγητής φιλοσοφίας που θα εμποτίσει την CCRU με τον αναμφισβήτητα «επιταχυντικό» χαρακτήρα της, οδηγώντας τις θέσεις των Ντελέζ και Γκουαταρί στα άκρα, προβλέποντας έναν καπιταλισμό που, απαλλαγμένος από οποιεσδήποτε αναστολές, που αντιπροσωπεύονται από την ηθική ή την πολιτική, θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε μια «κυβερνοεπανάσταση» μηχανών εναντίον ανθρώπων. Η φιλοσοφική κόλλα που
θα ενώσει όλα τα μέλη της εξαιρετικά ποικιλόμορφης και ανοργάνωτης
κοινότητας της CCRU θα είναι η λεγόμενη «Λιώσιμο/Κατάρρευση», που είναι ο τίτλος του φιλοσοφικού τους μανιφέστου, όπου, χρησιμοποιώντας μια γλώσσα που βρίσκεται στα μισά του δρόμου μεταξύ αφήγησης και εικασίας,
φαντάζονται ένα μέλλον που κυριαρχείται από την ασυμβίβαστη σύγκρουση μεταξύ μιας υπερτεχνολογικής παγκόσμιας δικτατορίας και ενός συνεχούς ανταρτοπόλεμου.

Αλλά, σύντομα, οι θέσεις των μελών της CCRU θα χωριστούν σε δύο παραλλαγές: μία σέ Ένα «αριστερό» στρατόπεδο, με την υποστήριξη των Fisher και Smiceck, το οποίο ασκεί μια ανελέητη κριτική στον καπιταλισμό και ζητά την έλευση μιας υπερ διαδεδομένης τεχνολογίας που θα απελευθέρωνε την ανθρωπότητα από την εργασία και θα αναδιανέμει το εισόδημα παγκοσμίως· και ένα «δεξιό» στρατόπεδο,
που εκπροσωπείται από τον Nick Land, ο οποίος αντίθετα βλέπει τον καπιταλισμό ως ένα επαναστατικό εργαλείο ικανό να ξεπεράσει το περιοριστικό ανθρώπινο στοιχείο
μέσω της λεγόμενης «τεχνολογικής μοναδικότητας», δηλαδή εκείνου του σημείου στην
επιστημονική πρόοδο όπου η καινοτομία είναι εκθετική και αυτοδημιουργείται από τις
ίδιες τις τεχνολογικές εξελίξεις. Αυτό οδηγεί τον Nick Land να μεταβεί στην υπερ-τεχνολογική και αυταρχική Κίνα, υποστηρίζοντας έτσι τον λεγόμενο « Σκοτεινό Διαφωτισμό», που αποτελείται από ένα δίκτυο πόλεων-κρατών που κυβερνώνται ως
αυταρχικά εταιρικά κράτη, κατά το πρότυπο του μοντέλου της Σιγκαπούρης. Η ίδια η δημοκρατία, που τώρα αποτελεί εμπόδιο στην ανάπτυξη αυτών των πραγματικοτήτων, έχει αντικατασταθεί από διοικητικά συμβούλια, τα οποία με τη σειρά τους κυβερνώνται από διοικητές, τοποθετημένα στη μέση μεταξύ επιστημόνων υπολογιστών και «βασιλιάδων lucumoni», στην προκειμένη περίπτωση μιας τεχνολογικής θεοκρατίας.

Ο Αλεξάντερ Ντούγκιν, από την άλλη πλευρά, είναι ένας από τους Ρώσους θεωρητικούς του λεγόμενου Εθνικομπολσεβικισμού, μιας πολιτικής φόρμουλας που, πέρα ​​από τη Ρωσία, έχει τις ευγενείς ρίζες της στη Γερμανία της Συντηρητικής Επανάστασης της δεκαετίας του 1920, με τις μορφές του Ερνστ Νίκις και του Καρλ Πάτελ. Στην καρδιά αυτού του πρωτότυπου πολιτικού οράματος βρίσκεται μια άνευ προηγουμένου σύνθεση μεταξύ ενός εθνικισμού που χαρακτηρίζεται από βαθιές θρησκευτικές και βασισμένες στην ταυτότητα υπονοούμενα και μιας μορφής ετερόδοξου Μπολσεβικισμού. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο Αλεξάντερ Ντούγκιν, μαζί με τον Έντουαρντ Λιμόνοφ, ίδρυσαν το Εθνικό Μπολσεβίκικο Κόμμα. Η κατηγορηματική ανεπάρκεια των πολιτικών σχηματισμών θα ωθούσε αργότερα τον Ντούγκιν να αναπτύξει την πολιτική θεωρία που ονόμασε «Τέταρτο Δρόμο», η οποία, υπό τη σημαία ενός ανανεωμένου συντηρητισμού, επικεντρώθηκε στην υπερνίκηση και των τριών μεγάλων αφηγήσεων της δυτικής σκέψης του 20ού αιώνα: φιλελευθερισμός, μαρξισμός και φασισμός. Δύο διαφορετικές και σχεδόν αποκλίνουσες ιδεολογικές οδοί, για δύο συγγραφείς από εξίσου διαφορετικά υπόβαθρα, αλλά και τους δύο ενωμένους από μια βαθιά αποστροφή προς τον φιλελευθερισμό. Και εδώ φτάνουμε στην ουσία του ζητήματος. Είναι πλέον καθιερωμένο ότι η φιλελεύθερη ιδεολογία βρίσκεται στην προέλευση της τρέχουσας μορφής της παγκοσμιοποίησης.
 

Σάββατο 24 Ιανουαρίου 2026

Η αφυπνισμένη ιδεολογία ως παρωδία της αφύπνισης της σοφίας

Luca Negri - 24 Ιανουαρίου 2026

Η αφυπνισμένη ιδεολογία ως παρωδία της αφύπνισης της σοφίας


Πηγή: GRECE Ιταλίας

Η υπόθεση, όχι ως αντικείμενο πίστης αλλά ως εσωτερική και πολιτική υπόθεση εργασίας, ότι υπάρχουν παραδοσιακές, κάθετες, μεταϊστορικές γνώσεις και πρακτικές επειδή είναι τόσο αιώνιες όσο και οι πλατωνικές ιδέες, μας οδηγεί να αποδεχτούμε τις θέσεις που διατύπωσαν ο René Guénon (στο The Crisis of the Modern World/Η Κρίση του σύγχρονου κόσμου και στο The Reign of Quantity and the Sign of the Times/Το βασίλειο της ποσότητας και το σημείο των καιρών) και ο Julius Evola (Revolt Against the Modern World/Εξέγερση ενάντια στον σύγχρονο κόσμο): η νεωτερικότητα, που ανατέλλει στον μεσαιωνικό νομιναλισμό και στη συνέχεια εκτυλίσσεται ξεκινώντας από την Προτεσταντική Μεταρρύθμιση και τον Ιακωβίνικο Διαφωτισμό, πήρε τη μορφή ριζικής αντίθεσης στην Παράδοση, την αντιστροφή της, μια αντιστροφή που αντιπροσωπεύεται καλά από τη φιλοσοφία του Καρλ Μαρξ στην αντιστροφή της σκέψης του Χέγκελ. Ωστόσο, η νεωτερικότητα έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της, έχει εξαντλήσει όλες τις δυνατότητές της, ιστορικά οδηγώντας στις διάφορες μορφές ολοκληρωτισμού του εικοστού αιώνα. Το 1922, ο Νικολάι Μπερντιάγιεφ έγραψε το πρωτοποριακό του δοκίμιο «Ο Νέος Μεσαίωνας», χαιρετίζοντας το τέλος του Διαφωτισμού και τη σύγχρονη αφήγηση του κόσμου και της ύπαρξης. Η μεταπολεμική περίοδος, και ιδιαίτερα ο πολιτιστικός ορίζοντας που δημιουργήθηκε από τη σκόνη που σήκωσε η πτώση του Τείχους του Βερολίνου, σηματοδότησε σαφώς την παραδειγματική μετατόπιση προς το λεγόμενο «μεταμοντέρνο». Στοχαστές με ποικίλα ιδεολογικά υπόβαθρα, από τον Jean Baudrillard μέχρι τον Guillaume Faye, τον θεωρητικό του Αρχαιοφουτουρισμού, το σημείωσαν αυτό.

Αντί να καταπολεμά και να αρνείται τον κόσμο της Παράδοσης, όπως έκανε η νεωτερικότητα, η τυπική φύση του μεταμοντερνισμού είναι να τον παρωδεί (όπως εύστοχα το καταδεικνύει ο Αλεξάντερ Ντούγκιν στο «Το Ριζοσπαστικό Υποκείμενο»). Ο μεταμοντερνισμός ανακυκλώνει τα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της νεωτερικότητας, αλλά η λειτουργία γίνεται ακόμη πιο ανεπαίσθητη όταν η ασυνείδητη παρωδία στοχεύει στο παραδοσιακό περιεχόμενο. Αυτή η παρωδιακή φύση φαίνεται εμφανής όταν εξετάζεται η αφυπνισμένη (woke) ιδεολογία.

Το «αφυπνισμένο» άτομο («woke» υποκείμενο), ετυμολογικά μιλώντας, θέλει να είναι «αφυπνισμένο», επομένως πλήρως συνειδητό, διαρκώς σε εγρήγορση και συναγερμό, έτοιμο να εντοπίσει και να καταγγείλει τις εθνοτικές και έμφυλες διακρίσεις (οι κοινωνικές και οικονομικές διακρίσεις είναι λιγότερο σημαντικές, πιθανώς λόγω μιας μαρξιστικής ψευδούς συνείδησης). Έτσι, ο σωστός σεβασμός, η αναγνώριση και η προστασία της ανθρώπινης ποικιλομορφίας υπερβάλλονται. Πρώτα απ' όλα, η ποικιλομορφία/διαφορετικότητα γίνεται αποδεκτή και υπερασπίζεται μόνο εάν αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη κοσμοθεωρία, σε σημείο που να αρνείται αξία σε αυτήν που αντιπροσωπεύει ο λευκός καυκάσιος άνδρας. Επιπλέον, η άγρυπνη παρακολούθηση εντοπίζει διακρίσεις και αδικίες εκεί που μπορεί να μην υπάρχουν υπό μια πιο αντικειμενική, μη στρατευμένη και όχι ιδεολογικά τυφλή εξέταση..

Εν ολίγοις, είναι σωστό να είμαστε όσο το δυνατόν πιο συνειδητοί για το τι λέμε και τι κάνουμε, να απέχουμε από τις προσβολές, να γνωρίζουμε την ιστορία μας και να μην ξεχνάμε τις αδικίες που διέπραξε ο Ευρωπαίος άνθρωπος και η πατριαρχική κουλτούρα. Ωστόσο, γίνεται ανησυχητικό όταν η νόμιμη καταγγελία και η επανεξέταση του παρελθόντος μας αποκτούν τα χαρακτηριστικά που προκαλούν ενοχές μιας θρησκευτικής και ολοκληρωτικής Ιεράς Εξέτασης.

Σαν θρησκευτικός ιεροεξεταστής, σχεδόν εξορκιστής ή σταλινικός πράκτορας, το αφυπνισμένο (woke) υποκείμενο τείνει προς την παράνοια, μέσω της υπερβολικής ανάλυσης. Στην περίπτωσή του, δεν είναι ο ύπνος της λογικής που γεννά τέρατα, αλλά η αφυπνισμένη και άυπνη λογική, πολύ πιο παραγωγική σε τερατουργήματα, όπως προειδοποίησαν οι Ζιλ Ντελέζ και Φέλιξ Γκουαταρί στο «Αντί-Οιδίποδα», το οποίο μπορούμε να θεωρήσουμε ένα από τα ιδρυτικά κείμενα της ίδιας της μεταμοντέρνας κουλτούρας.

Παραδόξως, το αφυπνισμένο (woke) υποκείμενο είναι αυτό που γίνεται μισαλλόδοξο και επικριτικό ακριβώς λόγω του θρησκευτικού του ζήλου και της παρανοϊκής του ιδεολογίας. Επομένως, δεν πρόκειται για «αφύπνιση», όπως υποδηλώνει το όνομα, αλλά για παρωδία της. Και σύμφωνα με τη μεταμοντέρνα παρωδία των παραδοσιακών αληθειών και πρακτικών, μπορούμε επομένως να μιλήσουμε για παρωδία της αφύπνισης στη σοφία.

Στην αυγή του ευρωπαϊκού πολιτισμού, ο Ηράκλειτος της Εφέσου πρότεινε μια διάκριση μεταξύ «ξύπνιων» και «κοιμισμένων» ανθρώπων. Οι πρώτοι βρίσκονται σε επαφή με τον Λόγο. Είναι κάθετοι, όχι οριζόντια τεντωμένοι όπως οι κοιμισμένοι. Η αφύπνιση (εγρήγορση) είναι, στην πραγματικότητα, η κατοχή της σοφίας, ή τουλάχιστον η επιδίωξή της, που επιτυγχάνεται όχι μόνο με τη δύναμη της συλλογιστικής αλλά μέσω μυητικών πρακτικών. Η φιλοσοφία, στην πραγματικότητα, θα ήταν ο κληρονόμος των Μυστηρίων, μιας ιδρυτικής τελετουργίας, όπως η Βεδική, σύμφωνα με τον Τζόρτζιο Κόλι.

Με την έλλειψη της αφυπνιστικής δύναμης του μυστηρίου, η μαιευτική διαλεκτική που άσκησε ο Σωκράτης αντιπροσωπεύει μια προσπάθεια αφύπνισης των συνομιλητών του, μέσω συνεχούς αμφισβήτησης που πηγάζει από την επίγνωση της άγνοιας, του ύπνου. Ο ύπνος είναι στην πραγματικότητα δόξα, παθητικά αποδεκτή γνώμη, το εργαλείο των σοφιστών, των προγραμματιστών νομιναλιστών που αρνούνται την υπερβατική αλήθεια.

Είναι ενδιαφέρον να βρούμε μια παραλληλία με την τρέχουσα κατάστασή μας, αν σκεφτούμε πώς ο μεταμοντερνισμός είναι ένα είδος νεοσοφιστικού κινήματος και πώς η ιδεολογία της αφύπνισης έχει καταστεί με τη σειρά της δόξα, ως η κυρίαρχη δυτική ιδεολογία.

Δεν είναι άραγε η κατάσταση των κρατουμένων στον μύθο του Πλάτωνα για το σπήλαιο μια κατάσταση ύπνου και ονείρου; Θα είναι τότε στο χέρι του φιλοσόφου, που έχει φτάσει στον έξω κόσμο, μια εικόνα της αρχετυπικής διάστασης, να ρισκάρει να ξαναμπεί στο σπήλαιο για να ξυπνήσει τους κρατούμενους;

Το θέμα της αφύπνισης είναι, στην πραγματικότητα, τυπικό του Νεοπλατωνισμού. Ο Πλωτίνος μιλάει για μια αυτοαφύπνιση, για να υποδείξει την ενατένιση (τη θεωρία) που υπερνικά τον σωματικό ύπνο.

Εν μέρει επισκιασμένη από την ευλαβική και δογματική πορεία του μεσαιωνικού Χριστιανισμού, η μυητική αφύπνιση επανεμφανίζεται στη σύγχρονη εποχή στις τελετουργίες του Τεκτονισμού και στις διδασκαλίες σημαντικών εσωτεριστών. Ο Ρούντολφ Στάινερ, ιδρυτής της Ανθρωποσοφίας, μιας κοσμοθεωρίας που αντλεί από θέματα του γερμανικού ιδεαλισμού και διορθώνει τον υπερβολικό οριενταλισμό των θεοσοφιστών με ευρωπαϊκή και χριστιανική έννοια, ονόμασε ένα από τα μυστηριώδη δράματά του «Η Αφύπνιση των Ψυχών»: ένα επεισόδιο από έναν θεατρικό κύκλο που είχε ως στόχο να προσφέρει στους άνδρες της εποχής του ένα αντίστοιχο των αρχαίων ελληνικών τελετουργικών δραμάτων. Στη συνέχεια, επικοινωνεί μέσω των σοφών ασκήσεών του στην εκπαίδευση της ψυχής, τον διαλογισμό, την ανάπτυξη των ικανοτήτων και την αφύπνιση λανθάνουσων δυνατοτήτων που μπορούν να οδηγήσουν σε μια συνεχώς αυξανόμενη συνείδηση ​​ή σύνδεση με τα αρχέτυπα.

Ο Αρμένιος μυστικιστής Ζωρζ Γκουρτζίεφ δήλωσε απερίφραστα ότι τα ανθρώπινα όντα ουσιαστικά κοιμούνται πάντα, λειτουργώντας σε έναν καθαρά υπνωτικό ύπνο, σαν αυτόματα. Έδωσε επίσης συγκεκριμένες ψυχοφυσικές ασκήσεις, συχνά απότομες και σοκαριστικές, για να αφυπνίσει τους μαθητές του στη συνείδηση.

Την ίδια περίπου εποχή, ο Βοημός συγγραφέας και αποκρυφιστής Γκούσταβ Μάιρινκ έγραψε ότι «το να είσαι ξύπνιος είναι το παν», επειδή ο άνθρωπος είναι ένας κοιμισμένος θεός που μπορεί να κάνει ένα ταξίδι «από αφύπνιση σε αφύπνιση» για να ανακτήσει την αρχετυπική και επομένως πλήρως συνειδητή διάσταση.

Αυτή η αφύπνιση από μια κατάσταση ψευδαίσθησης είναι ήδη ένα θέμα του Βουδισμού, σημαντικά σύγχρονο με τη χρυσή εποχή της ελληνικής φιλοσοφίας. Το δοκίμιο που αφιέρωσε ο Ιούλιος Έβολα στο μήνυμα του Γκαουτάμα και στις αφυπνιστικές γιόγκικες πρακτικές έχει στην πραγματικότητα τον τίτλο «Η Διδασκαλία της Αφύπνισης».

Δεν υπάρχει έλλειψη άλλων παραδειγμάτων, αλλά από αυτά που έχουν ήδη παρουσιαστεί θα πρέπει να είναι σαφές πώς η εγρήγορση του Γουοκισμού αντιπροσωπεύει μια αχνή παρωδία της μυητικής αφύπνισης, στο ολοένα και πιο παρωδικό μεταμοντέρνο πανόραμα.


ΓΡΗΓΟΡΕΙΤΕ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΕΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ. ΜΕ ΑΔΙΑΛΕΙΠΤΗ ΕΓΡΗΓΟΡΣΗ. ΚΑΙ ΜΟΝΟΝ Η ΚΑΡΔΙΑ ΚΑΙ Ο ΝΟΥΣ ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΑΔΙΑΛΕΙΠΤΗ ΕΓΡΗΓΟΡΣΗ ΔΙΑΚΡΙΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΚΑΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΚΟ, ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΤΑΥΤΙΣΑΜΕ.

Πέμπτη 24 Απριλίου 2025

Χάιντεγγερ καὶ ᾿Αρεοπαγίτης - Χρήστος Γιανναράς (1)

Χάιντεγγερ καὶ ᾿Αρεοπαγίτης
ή, Περί απουσίας και αγνωσίας του Θεού


ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τὸ βιβλίο αὐτὸ πρωτοδημοσιεύτηκε πρὶν εἴκοσι χρόνια. Ήταν ἡ πρώτη μου μελέτη ποὺ ἔφτανε στὸ τυπογραφεῖο – πρῶτος ἐλάχιστος καρπὸς στὴ μέχρι τώρα μακρὰ πορεία σπουδῆς καὶ ἔρευνας. Ἡ ἔρευνα ἀφοροῦσε στὴ διασάφηση τῶν διαφορῶν τῆς ἑλληνικῆς φιλοσοφίας καὶ Παράδοσης ἀπὸ τὴ δυτικοευρωπαϊκή. Διαφορῶν ποὺ δὲν ἐξαντλοῦνται στατικὰ στὸν τόπο τῆς θεωρίας, ἀλλὰ καθορίζουν τὸν τρόπο ἢ τὴν πρακτικὴ τοῦ βίου, δηλαδὴ ὅ,τι ὀνομάζουμε πολιτισμό.

Μὲ τὴ συγγραφὴ τῶν σελίδων ποὺ ἀκολουθοῦν ξεκίνησα σπουδάζοντας τὶς διαφορὲς ἀνάμεσα στὴν ἑλληνικὴ καὶ δυτική κατανόηση τοῦ ἀποφατισμοῦ τῆς γνώσης. Σήμερα - εἴκοσι χρόνια μετὰ θὰ μποροῦσα νὰ ἀξιολογήσω σαφέστερα αὐτὴ τὴν πρώτη ἐπιλογή: Εἶναι, σίγουρα, τὸ καίριο καὶ ἀφετηριακό θέμα ποὺ κρίνει κάθε ἄλλη διαφορὰ τῶν δυὸ παραδόσεων ἢ πολιτισμῶν. Οἱ διαφορές τόσο στὸ ἐπίπεδο τῆς ὀντολογίας (ποὺ ἀναλύθηκαν στὸ βιβλίο Τὸ Πρόσωπο καὶ ὁ Ἔρως, 1976) ὅσο καὶ στὸ ἐπίπεδο τῆς ἠθικῆς (ποὺ ἀναλύθηκαν στὸ βιβλίο Ἡ ἐλευθερία τοῦ ἤθους, 1979) πιστεύω ὅτι προκύπτουν -τουλάχιστον μὲ τὴ λογικὴ τῆς ἔρευνας- ἀπὸ τὴν ἀνατροπὴ τῶν ὅρων τῆς ἑλληνικῆς γνωσιοθεωρίας, ποὺ συντελέστηκε στη Δύση, κυρίως ἀπὸ τὸν 9ο αἰώνα καὶ μετά. Στὰ μεταγενέστερα βιβλία μου: Σχεδίασμα Εἰσαγωγῆς στὴ Φιλοσοφία (1980-81), ᾿Ορθὸς λόγος καὶ κοινωνική πρακτική (1984), Προτάσεις κριτικῆς ἐντολογίας (1985), ἡ προτεραιότητα τῆς γνωσιοθεωρητικῆς ἀντίθεσης, σὲ σχέση μὲ τὶς ὀντολογικὲς καὶ ἠθικὲς ἢ κοινωνικοπολιτικές διαφορές, θέλω νὰ πιστεύω ὅτι δείχνεται πιὸ συστηματικὰ καὶ ὁλοκληρωμένα. Ξέρω ὅτι τὰ βιβλία αὐτὰ εἶναι δύσκολα καὶ κουραστικά, τὸ ἀναγνωστικό τους κοινό ἐξαιρετικά περιορισμένο, καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσω ἕνα αἴσθημα ἀνέλπιδου μόχθου σὲ πολλὲς στιγμὲς αὐτῆς τῆς μακρόχρονης διερευνητικῆς πορείας.

Κάποτε, βέβαια, ἐμφανίζονται καὶ παρήγορα σημάδια κάποιας άλλαγῆς ποὺ μοιάζει νὰ συντελεῖται μὲ τὴ συμβολή πολλῶν παρόμοιων ἀνέλπίδων μόχθων. Όταν πρωτοκυκλοφόρησε αὐτὸ τὸ βιβλίο, πρὶν εἴκοσι χρόνια, ἀκόμα καὶ ἡ λέξη ἀποφατισμὸς ἠχοῦσε στὰ φιλοσοφικά περιβάλλοντα σὰν παραδοξολόγημα, καὶ στὴν ἀκαδημαϊκὴ θεολογία τῆς ἐποχῆς προκαλοῦσε τὴν ὑποψία τοῦ ἀγνωστικισμοῦ. «Ὁ ἀποφατισμός, καὶ ὡς ὅρος σημαίνων ἄρνησιν», έγραφε τότε ὁ πανεπιστημιακός καθηγητής Κωνσταντίνος Μουρατίδης, «εἶναι ἀπαράδεκτος ὡς προϋπόθεσις καὶ ἀφετηρία τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας, ἥτις ἐρείδεται οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ἀκαταλήπτου, ἀλλὰ ἐπὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἀποκαλύψεως, δι' ἧς προσδιορίζεται το τε καταληπτὸν καὶ τὸ ἀκατάληπτον τῶν ἀποκαλυφθεισῶν ἀληθειῶν καὶ ἡ μέθοδος προσεγγίσεως αὐτῶν».

Τέτοιες ἀποφάνσεις διατυπώνονταν δίχως «αἰδὼ ἢ λύπην» γιὰ τὴν παιδαριώδη ἄγνοια τῶν θεμελιωδών διαφορῶν τῆς ἑλληνικῆς ᾿Ανατολῆς ἀπὸ τὴν εὐρωπαϊκὴ Δύση. Ἡ ἀντικειμενοποιημένη σὲ κωδικὰ ἰδεολογήματα «ἀποκάλυψη» προσδιόριζε «τό τε καταληπτὸν καὶ τὸ ἀκατάληπτον» κάθε ἀλήθειας, ἀφοῦ ἡ ἀλήθεια ταυτιζόταν μὲ τὸ ἐννόημα – μὲ ἀναχρονισμὸ καθυστέρησης ὀκτὼ αἰώνων ἀπὸ τὸν «ὑψηλὸ σχολαστικισμό». Καὶ κάθε ἀπόκλιση ἀπὸ τὴν κυρίαρχη νοησιαρχία σήμαινε ροπή πρὸς τὸν ἀγνωστικισμό.

Γι' αὐτὸ καὶ σὲ δραματικότερους τόνους ὁ Π. Ν. Τρεμπέλας μοῦ ἔγραφε τότε ὡς –«εἰς ἡγαπημένον μαθητὴν»– μὲ ἀφορμὴ τὴν ἔκδοση αὐτοῦ ἐδῶ τοῦ βιβλίου: «Φοβοῦμαι ὅτι ἐξελίσσεσαι εἰς ἀγνωστικὸν τῶν ἄκρων... Σὲ βλέπω κινδυνεύοντα νὰ πνιγεῖς εἰς τὸ σκότος καὶ τὴν ἀμφιβολίαν τοῦ ᾿Αγνωστικισμοῦ». Καὶ κατέστεφε ὁ ἴδιος τὴν πελώρια συγγραφική προσπάθεια τῆς ζωῆς του μὲ τὴν τραγικὰ ἀφελή, ἀλλὰ φανατισμένη κατασυκοφάντηση τοῦ ἀποφατισμοῦ, στὴ μελέτη του Μυστικισμὸς - ἀποφατισμός - καταφατική θεολογία (1974-75).[ΜΗΔΕΝΑ ΠΡΟ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ ΜΑΚΑΡΙΖΕ]

Μερικά χρόνια ἀργότερα, μὲ τὴν ἴδια λογικὴ τῶν ἀπαιτήσεων θετικισμοῦ τῆς γνώσης (ἀκριβῶς στὰ χνάρια τοῦ Μουρατίδη καὶ τοῦ Τρεμπέλα – καὶ δὲν εἶναι τυχαῖο) θὰ καταπολεμοῦσε τὸν «μυστικισμό» στὸ πρόσωπό μου, ἐξίσου φανατισμένα, καὶ ἡ «ἐπιστημονική» πρωτοπορεία τῆς ὀρθόδοξης μαρξιστικῆς ἀριστερᾶς...

Νομίζω ὅτι σήμερα πιὰ αὐτὲς οἱ γρανιτώδεις σκληρύνσεις τοῦ ἐκδυτικισμοῦ καὶ τῆς ἀλλοτρίωσης τοῦ νεοελληνικοῦ πνευματικοῦ βίου ἔχουν ὑποστεῖ κρίσιμες ρωγμές. ᾿Ακόμα καὶ ὁ μέσος μορφωμένος Ἕλληνας, ποὺ διαθέτει ἔστω καὶ ἐλάχιστη φιλοσοφικὴ ἢ θεολογική παιδεία, ὑποψιάζεται ἢ ξέρει ὅτι τὴν πολιτιστική του ἰδιαιτερότητα τὴν προσδιορίζει ἀποφασιστικὰ ἡ ἀποφατικὴ ἐκδοχὴ τῆς ἀλήθειας – ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Ἡράκλειτου ὡς τὴν ἐποχὴ τοῦ Γρηγορίου Παλαμᾶ. Εἶναι σίγουρα μιὰ πρόοδος, ὅσο κι ἂν δὲν ἀρκεῖ νὰ «ξέρεις» τί εἶναι ὁ ἀποφατισμὸς καὶ νὰ τὸν ἐκλαμβάνεις ὡς μέθοδο. Γιατὶ ὁ ἀποφατισμός συνιστᾶ πρωταρχικά μιὰ στάση ἀπέναντι στὴ γνώση καὶ στὴν ἐπαλήθευση τῆς γνώσης. Εἶναι ἄρνηση τῶν ανοητῶν εἰδώλων», ἄρνηση τῶν ψυχολογικῶν στηριγμάτων ἐγωκεντρικῆς ἐξασφάλισης καὶ συναισθηματικῆς προστασίας ποὺ παρέχουν οἱ νοητικές βεβαιότητες.

Καὶ τὴ δυναμικὴ αὐτῆς τῆς ἀποκαλυπτικῆς ἄρνησης θέλει νὰ ὑπηρετήσει μὲ τὴν ἐπανέκδοσή του τὸ μικρό μου βιβλίο.

᾿Αθήνα, Δεκέμβριος 1986

Χρ. Γιανν.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
A' - Ο ΜΗΔΕΝΙΣΜΟΣ ΩΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ
1. Ἡ μεταφυσικὴ ἄρνηση τῆς θεϊκότητας τοῦ Θεοῦ
2. Τὸ ἱστορικὸ κήρυγμα τοῦ «θανάτου τοῦ Θεοῦ»
3. Ὁ μηδενισμὸς ὡς προϋπόθεση τῆς ἀπουσίας καὶ τῆς ἀγνωσίας τοῦ Θεοῦ
B' - Ο ΑΠΟΦΑΤΙΣΜΟΣ ΩΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΓΝΩΣΙΑΣ
1. Ἡ ἀπόφαση ὡς ἄρνηση καὶ ὡς παραίτηση
2. Ὁ «μηδενισμός» τοῦ θεολογικοῦ ἀποφατισμοῦ
3. Ἡ ἀποφατικὴ γνώση ὡς προσωπική μετοχή
4. Ἡ ἀποφατικὴ γνώση ὡς ἐρωτικὴ κοινωνία

Ρωμαϊκός βωμός του 100 π.Χ. αφιερωμένος «Τω αγνώστω Θεώ», στον Παλατίνο λόφο της Ρώμης.

 Ἀθηναῖοι δὲ πάντες καὶ οἱ ἐπιδημοῦντες ξένοι εἰς οὐδὲν ἕτερον εὐκαίρουν ἢ λέγειν τι καὶ ἀκούειν καινότερον.

Πραξ. 17,22       Σταθεὶς δὲ ὁ Παῦλος ἐν μέσῳ τοῦ Ἀρείου πάγου ἔφη· ἄνδρες Ἀθηναῖοι, κατὰ πάντα ὡς δεισιδαιμονεστέρους ὑμᾶς θεωρῶ.

Πραξ. 17,23       διερχόμενος γὰρ καὶ ἀναθεωρῶν τὰ σεβάσματα ὑμῶν εὗρον καὶ βωμὸν ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο, ἀγνώστῳ Θεῷ. ὃν οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγὼ καταγγέλλω ὑμῖν.

Πραξ. 17,24       ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ, οὗτος οὐρανοῦ καὶ γῆς Κύριος ὑπάρχων οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ,

Πραξ. 17,25       οὐδὲ ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων θεραπεύεται προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα·

Πραξ. 17,26       ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προστεταγμένους καιροὺς καὶ τὰς ὁροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν,

Πραξ. 17,27       ζητεῖν τὸν Κύριον, εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν καὶ εὕροιεν, καί γε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν ὑπάρχοντα.

Πραξ. 17,28       ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν, ὡς καί τινες τῶν καθ᾿ ὑμᾶς ποιητῶν εἰρήκασι· τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐσμέν.

Πραξ. 17,29       γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυσῷ ἢ ἀργύρῳ ἢ λίθῳ, χαράγματι τέχνης καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώπου, τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον.

Πραξ. 17,30       τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς τανῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώποις πᾶσι πανταχοῦ μετανοεῖν,

Πραξ. 17,31       διότι ἔστησεν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχὼν πᾶσιν ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν.

Πραξ. 17,32       ἀκούσαντες δὲ ἀνάστασιν νεκρῶν οἱ μὲν ἐχλεύαζον, οἱ δὲ εἶπον· ἀκουσόμεθά σου πάλιν περὶ τούτου.

Πραξ. 17,33       καὶ οὕτως ὁ Παῦλος ἐξῆλθεν ἐκ μέσου αὐτῶν.



Β Κορ. 6,16        τίς δὲ συγκατάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων; ὑμεῖς γὰρ ναὸς Θεοῦ ἐστε ζῶντος, καθὼς εἶπεν ὁ Θεὸς ὅτι ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν Θεός, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι λαός.


" Σ' αυτό το πλαίσιο οι "νόμοι της λογικής" είναι και νόμοι της πραγματικότητος, δηλαδή της φύσεως, και επομένως έχουν ένα απόλυτο κύρος. Ολόκληρη η πραγματικότης είναι δομημένη σύμφωνα με μία λογική οργάνωση ήδη δοσμένη, που την αγκαλιάζει στην ολότητα της, διαμορφώνοντας την σε ένα μοναδικό μέγιστο σύστημα, στο οποίο όλα συνδέονται με το όλον και το όλον αυτό εξηγείται στο Φώς του όλου (σχέσεις). Ο σκοπός αυτού του συστήματος είναι η κυριαρχία της πραγματικότητος, των πραγμάτων και των ανθρώπινων συμπεριφορών και εκφράζεται με τον διαχωρισμό της κοινωνίας σε τάξεις.
          Αλλά αυτή ακριβώς η νοησιαρχία εισήλθε σε κρίση και η κρίση αυτή καθορίστηκε, στην Φυσική, απο την θεωρία της σχετικότητος, η οποία κατέστρεψε την απολυτότητα όλων των εννοιών πάνω στις οποίες η κλασσική φυσική, με τους δικούς της "νόμους της Φύσεως" στηριζόταν (χώρος, χρόνος, ταχύτης, επιτάχυνση κ.τ.λ.) και στα μαθηματικά απο την λογική τού Brower, μία λογική που στηρίζεται στην έμπνευση και στην δομή, η οποία έθεσε σε αμφιβολία την αξία των νόμων τής "νοήσεως", δηλαδή τις ίδιες τις αρχές της λογικής και ιδιαιτέρως την αρχή της, τού "τρίτου αποκλείσεως". (Το Α οφείλει να είναι Β ή όχι Β).
          Μετά την εμφάνιση αυτών των θεωριών, η κλασσική νοησιαρχία κατέληξε όχι μόνον ανασκευασμένη, αλλά και τετριμμένη, στάσιμη, βαρετή. Και σ'αυτή την έννοια της κούρασης και της φθοράς προστέθηκε η αντίδραση για κάθε προκατασκευασμένο κώδικα, τόσο στο διανοητικό επίπεδο όσο και της πράξης και γεννήθηκε ταυτόχρονα η ανάγκη για πρωτοτυπία, για δημιουργικότητα, για κατασκευή νέου κώδικα συμπεριφοράς και τρόπου ζωής, νέεας αξίες, πιό ταιριαστές στην ζωή, στην προσωπική εμπειρία, στην καθημερινή πραγματικότητα.
          Στην λογική, η οποία ήταν το ζητούμενο της νοησιαρχίας, εισήλθε σαν αλλαγή, η "απόφαση" ή "ενέργεια" ή κάτι παρόμοιο."

.........Υπάρχει επίσης και μία πιό "νεωτερική" περιγραφή της κρίσεως. Στην "κλασσική νοησιαρχία", η οποία ταυτίζεται αυτή την φορά με την Εγελιανή διαλεκτική, και με την προσπάθειά της να κατανοήσει και να κυριαρχήσει μία πραγματικότητα η οποία παρουσιάζεται ιδιαιτέρως σύνθετη και αντιφατική, αντιτίθεται μία "νεοκλασσική νοησιαρχία", η οποία απεικονίζεται στα ονόματα του Βέμπερ, του Βιτγκενστάιν, αλλά και σ' εκείνα του Φουκώ, του Ντελέζ και Γκουαταρί και απο την "αρνητική σκέψη". Αυτή η τελευταία έχει υποτίθεται το προσόν τής επανανακάλυψης, ενάντια στην ολοκληρωτική διαλεκτική, τών ιδιαίτερων γνώσεων, τών ειδικών, οι οποίες δέν μπορούν να αναχθούν σε ενότητα. Παρ'όλα αυτά ενάντια στις υπερβολές του "ριζωματικού παραδείγματος" του Ντελέζ και Γκουαταρί, που θέτει τις διαφορές στην θέση της ταυτότητος και της αντιφάσεως, σημειώθηκε και μία προσπάθεια σύνθεσης, η οποία συμβουλεύει να μήν εγκαταλείψουμε την λογική, τον έλεγχο, την επικοινωνία, τα οποία αποτελούν το αναγκαίο διαλεκτικό υπόλοιπο, και ταυτοχρόνως να μήν εγκαταλείψουμε ούτε την πολλαπλότητα των τεχνολογιών, των γνώσεων, των εμπειριών.
          Κοινός παρονομαστής όλων αυτών των θέσεων είναι το γεγονός πώς δέν γνωρίζουν άλλη κλασσική νόηση εκτός απο την μοντέρνα. Είτε πρόκειται για την μαθηματική τής περιόδου Καρτέσιου-Νεύτωνος ή για την διαλεκτική τής περιόδου Χέγκελ-Μάρξ και το γεγονός πώς δέν δέχονται άλλη εναλλακτική νόηση σ'αυτή παρά μόνον μορφές νοήσεως καθαρά "επιστημονικές", με την επιστημονική σημασία του όρου. Αυτό που λείπει σ'αυτές λοιπόν, είναι απο το ένα μέρος η γνώση της νοήσεως που κατέχει η αρχαία φιλοσοφία, η οποία είναι βαθύτατα διαφορετική απο εκείνη της επιστήμης και της μοντέρνας διαλεκτικής, και απο το άλλο η διάθεση να δεχθούν ανάμεσα στις νέες φόρμες νοήσεως και λογικής, και μία νόηση αποκλειστικά φιλοσοφική, όπως ήταν ακριβώς η αρχαία. [το αρχαίο όνομα της φιλοσοφικής νοήσεως ήταν ο "ΝΟΥΣ" και σήμαινε ακριβώς αυτή την ιδιαίτερη φιλοσοφική νόηση]!!

Δευτέρα 14 Απριλίου 2025

ΥΠΕΡΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ; (2)

 Συνεχίζεται από: Πέμπτη 10 Απριλίου 2025

ΥΠΕΡΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ 
Του Enrico Berti.
     
  Μία εργασία η οποία ερευνά τις κυριότερες κατευθύνσεις της σύγχρονης φιλοσοφικής σκέψης, η οποία προσκολλημένη στήν φυσική επιστήμη απο την εποχή του Γαλιλαίου, ακολουθεί τις περιπέτειές της και τις εναλλαγές της. Αναγκάζοντάς την να δημιουργήσει μία νοοτροπία η οποία έγινε γνωστή σαν "αδύναμη σκέψη". Και εξελίχθηκε σαν αδυναμία του Λόγου.

Η κρίση της λογικής (και της σκέψης).
 
.........Υπάρχει επίσης και μία πιό "νεωτερική" περιγραφή της κρίσεως. Στην "κλασσική νοησιαρχία", η οποία ταυτίζεται αυτή την φορά με την Εγελιανή διαλεκτική, και με την προσπάθειά της να κατανοήσει και να κυριαρχήσει μία πραγματικότητα η οποία παρουσιάζεται ιδιαιτέρως σύνθετη και αντιφατική, αντιτίθεται μία "νεοκλασσική νοησιαρχία", η οποία απεικονίζεται στα ονόματα του Βέμπερ, του Βιτγκενστάιν, αλλά και σ' εκείνα του Φουκώ, του Ντελέζ και Γκουαταρί και απο την "αρνητική σκέψη". Αυτή η τελευταία έχει υποτίθεται το προσόν τής επανανακάλυψης, ενάντια στην ολοκληρωτική διαλεκτική, τών ιδιαίτερων γνώσεων, τών ειδικών, οι οποίες δέν μπορούν να αναχθούν σε ενότητα. Παρ'όλα αυτά ενάντια στις υπερβολές του "ριζωματικού παραδείγματος" του Ντελέζ και Γκουαταρί, που θέτει τις διαφορές στην θέση της ταυτότητος και της αντιφάσεως, σημειώθηκε και μία προσπάθεια σύνθεσης, η οποία συμβουλεύει να μήν εγκαταλείψουμε την λογική, τον έλεγχο, την επικοινωνία, τα οποία αποτελούν το αναγκαίο διαλεκτικό υπόλοιπο, και ταυτοχρόνως να μήν εγκαταλείψουμε ούτε την πολλαπλότητα των τεχνολογιών, των γνώσεων, των εμπειριών.
          Κοινός παρονομαστής όλων αυτών των θέσεων είναι το γεγονός πώς δέν γνωρίζουν άλλη κλασσική νόηση εκτός απο την μοντέρνα. Είτε πρόκειται για την μαθηματική τής περιόδου Καρτέσιου-Νεύτωνος ή για την διαλεκτική τής περιόδου Χέγκελ-Μάρξ και το γεγονός πώς δέν δέχονται άλλη εναλλακτική νόηση σ'αυτή παρά μόνον μορφές νοήσεως καθαρά "επιστημονικές", με την επιστημονική σημασία του όρου. Αυτό που λείπει σ'αυτές λοιπόν, είναι απο το ένα μέρος η γνώση της νοήσεως που κατέχει η αρχαία φιλοσοφία, η οποία είναι βαθύτατα διαφορετική απο εκείνη της επιστήμης και της μοντέρνας διαλεκτικής, και απο το άλλο η διάθεση να δεχθούν ανάμεσα στις νέες φόρμες νοήσεως και λογικής, και μία νόηση αποκλειστικά φιλοσοφική, όπως ήταν ακριβώς η αρχαία. [το αρχαίο όνομα της φιλοσοφικής νοήσεως ήταν ο "ΝΟΥΣ" και σήμαινε ακριβώς αυτή την ιδιαίτερη φιλοσοφική νόηση]!!

Ακόμη πιο αρνητικά εμφανίζεται ο Gianni Vattimo στον τόμο γύρω απο "τις περιπέτειες της διαφοράς", όπου στηριζόμενος στον Χάιντεγκερ και στον Νίτσε τού Χάιντεγκερ, αλλά δίνοντας και των δύο πηγών του μία καθαρά αντι-οντολογική και αντι-λογική ερμηνεία, διεκδικεί πάνω απ'όλα την διάλυση, του υποκειμένου, το οποίο κατανοεί σαν συνείδηση η οποία αντιτίθεται στο αντικείμενο, και επομένως την διάλυση τής νοήσεως, τής λογικής, στο όνομα του φαινομένου, τής διαφοράς, τής πολλαπλότητος, τού πεπερασμένου. Στην ερμηνεία, με το κλειδί της "ερμηνευτικής", της Χαϊντεγκεριανής οντολογίας, την οποία προσέφερε ο Γκάνταμερ, την οποία θεωρεί ο Vattimo ακόμη δεμένη στην μεταφυσική και ανίκανη να ξεπεράσει το παραδοσιακό σχίσμα ανάμεσα στην θεωρία και την πράξη, αντιπαραθέτει την "διαλεκτική" ερμηνεία του Σαρτρ, στην οποία υποτίθεται ότι κατεκτήθη η ενότης θεωρίας και πράξης.
Ένα χωρίο της εισαγωγής του βιβλίου του Σάρτρ "κριτική της διαλεκτικής νοήσεως" προσφέρει την ιδέα τής ενότητος αυτής σε άμεση αντιπαράθεση με την "ερμηνευτική νόηση" και με την διαβεβαίωση τής απειρίας της ερμηνευτικής προόδου! "Ο μαρξισμός του ΧΙΧ αιώνος, είναι μία γιγαντιαία προσπάθεια όχι μόνον της δημιουργίας της ιστορίας, αλλά τής κατακυριεύσεως τής ιστορίας, πρακτικά και θεωρητικά. Η πολλαπλότης των σημασιών τής ιστορίας μπορεί να φανερωθεί και να επιβληθεί μόνον στην προοπτική μίας μελλοντικής τελειότητος, ολοκληρώσεως. Ο ιστορικός μας σκοπός, μέσα σ'αυτόν τον πολυσθενή κόσμο, είναι να πλησιάσουμε την στιγμή κατά την οποία η ιστορία δέν θα διαθέτει παρά μόνον μία και μοναδική σημασία και κατά την οποία θα τείνει να διαλυθεί στους συγκεκριμένους ανθρώπους οι οποίοι θα την πραγματοποιήσουν εν κοινωνία". (Οι περιπέτειες της διαφοράς, μέρος Ι σ. 41).
Στην "κλασσική-Χριστιανική" έννοια του προσώπου, που ταυτίζεται με το "αστο-Χριστιανικό άτομο", δηλαδή με το υποκείμενο, με την συνείδηση, αυτός αντιθέτει τον άνθρωπο σαν τμητό (όχι άτμητο), σαν ένα σύνολο δηλαδή ορμών ή παθών που βρίσκονται πάντοτε σε διαμάχη μεταξύ τους και μπορούν να ισορροπήσουν μόνον πρόσκαιρα. Εκείνο όμως το θέμα που επαναφέρει είναι η Χαϊντεγκεριανή οντολογική διαφορά, με την διαφορά όμως πώς η διαφορά παύει να είναι "οντολογική", δηλαδή ανάμεσα στο Είναι και στο όν για να γίνει νιτσεϊκά απλή διαφορά ανάμεσα σε όν και όν, το καθένα απο τα οποία γίνεται κατανοητό σαν απλό γεγονός. Το είναι λοιπόν εγκαταλείπεται πλήρως, σαν το τελευταίο υπόλειμα της μεταφυσικής, διότι θεωρείται, μαζί με τον Χάιντεγκερ, άρρητο. Η διαφορά δέν πρέπει κάν να δικαιολογηθεί, διότι ακόμη και να ρωτήσουμε "γιατί η διαφορά", παραμένουμε ακόμη στην λογική της μεταφυσικής. Στην θέση κάθε υπολείμματος της μεταφυσικής, το οποίο ταυτίζεται Χαιντεγκεριανά με την τεχνική, πρέπει να παραμείνει μόνον η "αναμνηστική σκέψη", η οποία ερμηνεύεται σαν "σκέψη χωρίς θεμέλιο". Ο Χάιντεγκερ μ'αυτόν τον τρόπο οδηγείται ολοκληρωτικώς στον Νίτσε, του οποίου η "Βούληση για δύναμη" ερμηνεύεται απο τον Vattimo ουσιωδώς σαν τέχνη. Έτσι λοιπόν η φιλοσοφία διαλύεται στην τέχνη.
Στην "σκέψη της διαφοράς" του Derrida και του Deleuze, θεωρημένη ακόμη πολύ μεταφυσική, διότι λαμβάνει την διαφορά σαν δομή, αντί για γεγονός, ο Vattimo προτιμά μία νέα ερμηνευτική, η οποία συνίσταται σε μία άπειρη ανάλυση των διαφορών. Η μεταφυσική, η οποία κατηγορήθηκε απο τον Χάιντεγκερ ότι συγχέει το Είναι με το όν, δέν μπορεί πλέον να μεταφέρει αυτό το λάθος, δεδομένου μάλιστα ότι οι νέοι της κατήγοροι παραιτήθηκαν ολοκληρωτικώς απο το Είναι: το λάθος της λοιπόν γίνεται για τον Vattimo, όπως και για τον Νίτσε, η ίδια η λογική, δηλαδή το γεγονός ότι παραχώρησαν όλα τα προνόμια σε μία σκέψη η οποία αναζητά ένα θεμέλιο, μία νόηση, έναν λόγο. Το σημαντικό λοιπόν τώρα είναι η παραίτηση απο το θεμέλιο, το σημαντικό λοιπόν είναι η εκθεμελίωση. Και σ'αυτή την προοπτική επαναξιολογείται ακόμη και η τεχνολογία, η οποία είναι κατεξοχήν αντιμεταφυσική.
Έτσι λοιπόν καταργείται και η διαφορά ανάμεσα στην θέση αυτή και σε άλλες θέσεις, όπως του Massimo Cacciari, ο οποίος πέραν της επιμονής του στην ομοιότητα ανάμεσα στον Χάιντεγκερ και τον Βιτγκενστάιν, τους οποίους βλέπει σαν τους στοχαστές οι οποίοι εξαφάνισαν οριστικά την έννοια και το ίδιο το πρόβλημα του θεμελίου, απο την φιλοσοφία, "καταργώντας μ'αυτόν τον τρόπο την φιλοσοφία, και προωθώντας μία νέα σκέψη η οποία σκηνώνει στην καθαρή έλλειψη θεμελίου" [ίσως εδώ να υπάρχει μία πολεμική εναντίον του πάπα, ο οποίος σαν διάδοχος του Πέτρου, που αντιπροσωπεύει το θεμέλιο της Εκκλησίας, επέβαλλε το θεμέλιο στην φιλοσοφία έναντι της Αρχής των αρχαίων φιλοσόφων], μειώνει όλη την λογική χωρίς καμμία διάκριση ανάμεσα στην επιστήμη και την φιλοσοφία, σε άσκηση κυριαρχίας στον κόσμο, απο την επιστήμη και την τεχνολογία, βλέποντας σ'αυτή την κυριαρχία το πιό αυθεντικό νόημα της νιτσεϊκής "βουλήσεως για δύναμη" και την οποία αποδέχεται μαζί με τον Νίτσε.
"Η μοναδική μέριμνα -γράφει ο Vattimo σχετικά μ'αυτή την θέση- συνίσταται στην απόκτηση συνειδήσεως ότι ο κόσμος δέν είναι τίποτε άλλο απο ένα σύστημα ολοκληρωτικώς διοικούμενο, με μία στάση δυνατών πνευμάτων (
esprits forts) που γνωρίζουν να απελευθερώνονται απο κάθε ψευδαίσθηση" [Το όραμα του Διαφωτισμού, η ενηλικίωση του ανθρώπου ανεξάρτητα απο την αγκαλιά της θρησκείας].
Είναι περίεργο το γεγονός ότι αυτές οι θέσεις, δέν δέχονται να θεωρηθούν άλογες, ανορθολογικές, πολύ πιθανόν όμως για να γλιτώσουν απο την χονδροειδή σχηματοποίηση που εισήγαγε ο Λούκατς στην "καταστροφή της λογικής", όπου όλες οι φιλοσοφίες μετά τον Έγελο, απο τον Σέλλινγκ στον Νίτσε και στον ναζισμό, με μεγάλη προχειρότητα αντιπαρατέθηκαν στην Εγελιανή "λογική" και θεωρήθηκαν επομένως ανορθολογικές. 
Αλλά εάν η αιτία της προχειρότητος τού σχήματος του Λούκατς ήταν η αδιάκριτη αποθέωση της "νοήσεως", χωρίς την απαραίτητη διάκριση, την οποία εισήγαγε μάλιστα ο ίδιος ο Χέγκελ, ανάμεσα σε "νόηση" και "διάνοια", που ισοδυναμεί με εκείνη ανάμεσα στην φιλοσοφία και την επιστήμη, πρέπει να πούμε ότι θέσεις όπως αυτές που αναφέραμε (του Βαττιμο) προσφέρονται για μία τέτοια σχηματοποίηση, καθότι επιμένουν να μήν υπολογίζουν την διαφορά της φιλοσοφίας απο την επιστήμη, ανάμεσα στην μεταφυσική και την τεχνολογία. 
Και όμως η προσοχή στις διαφορές θα μπορούσε να ανακαλέσει τις διακρίσεις που πραγματοποίησε η κλασσική φιλοσοφία και θα μπορούσε να ικανοποιήσει στο επίπεδο του Είναι, ακόμη και του όντος, το ενδιαφέρον για την "απειροστή ανάλυση" των διαφορών, και στο επίπεδο της γνώσης την σωστή επιμονή (των Γκαργκάνι, Βέκα και Μποντέι) στην πολλαπλότητα των μεθόδων και των τεχνικών της έρευνας.

Συνεχίζεται
Αμέθυστος.

Πέμπτη 10 Απριλίου 2025

ΥΠΕΡΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ (1)

  ΥΠΕΡΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ 

Του Enrico Berti.
        
  Μία εργασία η οποία ερευνά τις κυριότερες κατευθύνσεις της σύγχρονης φιλοσοφικής σκέψης, η οποία προσκολλημένη στήν φυσική επιστήμη απο την εποχή του Γαλιλαίου, ακολουθεί τις περιπέτειές της και τις εναλλαγές της.  Αναγκάζοντάς την να δημιουργήσει μία νοοτροπία η οποία έγινε γνωστή σαν "αδύναμη σκέψη". Και εξελίχθηκε σαν αδυναμία του Λόγου.
         
 Η κρίση της λογικής (και της σκέψης).
        
  Μ'αυτή την έκφραση εννοείται ουσιαστικώς ότι η "κλασσική λογική", δηλαδή το γενικό όραμα της πραγματικότητος, το οποίο επεξεργάστηκε ο Ευρωπαίος άνθρωπος στο ξεκίνημα της μοντέρνας εποχής και το οποίο παραμένει στην βάση του κοινού τρόπου σκέψης μέχρι των ημερών μας, έχει χάσει την σταθερότητά της. Αυτή η κλασσική λογική συνίσταται στην πρόσληψη των μαθηματικών, ιδιαιτέρως της γεωμετρίας του Ευκλείδη και των προόδων τής αναλύσεως και συνθέσεως που την χαρακτηρίζουν, σαν μοναδικό μοντέλο, σαν αποκλειστικό μοντέλο της γνώσεως. Κάτι που επεβλήθη απο τον Καρτέσιο και είχε σαν συνέπεια την κατασκευή μίας μηχανιστικής φυσικής που ονομάστηκε στην συνέχεια, "κλασσική φυσική", διά των εργασιών του Γαλιλαίου του ιδίου και του Νεύτωνος. Τέλος είχε σαν συνέπειεα επίσης και την κατασκευή μίας μεταφυσικής συνεπούς με την εν λόγω κλασσική φυσική, σύμφωνα με την οποία η μαθηματικο-μηχανική τάξη του σύμπαντος είναι έργο ενός δημιουργού Θεού, ο οποίος εξασφαλίζει με το αμετάβλητο διάταγμα της Βουλήσεως του, την σταθερότητα της κοσμικής τάξεως, (Ενός γεωμέτρη Θεού ή ωρολογοποιού, που επινόησαν ο Καρτέσιος, ο Νεύτων και ο Λάιμπνιτς). Σ' αυτό το πλαίσιο οι "νόμοι της λογικής" είναι και νόμοι της πραγματικότητος, δηλαδή της φύσεως, και επομένως έχουν ένα απόλυτο κύρος. Ολόκληρη η πραγματικότης είναι δομημένη σύμφωνα με μία λογική οργάνωση ήδη δοσμένη, που την αγκαλιάζει στην ολότητά της, διαμορφώνοντας την σε ένα μοναδικό μέγιστο σύστημα, στο οποίο όλα συνδέονται με το όλον και το όλον αυτό εξηγείται στο Φώς του όλου (σχέσεις). Ο σκοπός αυτού του συστήματος είναι η κυριαρχία της πραγματικότητος, των πραγμάτων και των ανθρώπινων συμπεριφορών και εκφράζεται με τον διαχωρισμό της κοινωνίας σε τάξεις.
          Αλλά αυτή ακριβώς η νοησιαρχία εισήλθε σε κρίση και η κρίση αυτή καθορίστηκε, στην Φυσική, από την θεωρία της σχετικότητος, η οποία κατέστρεψε την απολυτότητα όλων των εννοιών πάνω στις οποίες η κλασσική φυσική, με τους δικούς της "νόμους της Φύσεως" στηριζόταν (χώρος, χρόνος, ταχύτης, επιτάχυνση κ.τ.λ.) και στα μαθηματικά απο την λογική τού Brouwer, μία λογική που στηρίζεται στην έμπνευση και στην δομή, η οποία έθεσε σε αμφιβολία την αξία των νόμων τής "νοήσεως", δηλαδή τις ίδιες τις αρχές της λογικής και ιδιαιτέρως την αρχή της, τού "τρίτου αποκλειομένου". (Το Α οφείλει να είναι Β ή όχι Β).
          Μετά την εμφάνιση αυτών των θεωριών, η κλασσική νοησιαρχία κατέληξε όχι μόνον ανασκευασμένη, αλλά και τετριμμένη, στάσιμη, βαρετή. Και σ'αυτή την έννοια της κούρασης και της φθοράς προστέθηκε η αντίδραση για κάθε προκατασκευασμένο κώδικα, τόσο στο διανοητικό επίπεδο όσο και της πράξης και γεννήθηκε ταυτόχρονα η ανάγκη για πρωτοτυπία, για δημιουργικότητα, για κατασκευή νέου κώδικα συμπεριφοράς και τρόπου ζωής, νέεας αξίες, πιό ταιριαστές στην ζωή, στην προσωπική εμπειρία, στην καθημερινή πραγματικότητα.
          Στην λογική, η οποία ήταν το ζητούμενο της νοησιαρχίας, εισήλθε σαν αλλαγή, η "απόφαση" ή "ενέργεια" ή κάτι παρόμοιο.
          Μία άλλη περιγραφή της κρίσεως έρχεται απο τις περιπέτειες τής ψυχαναλύσεως. Όπου στην ερμηνεία του Φρόυντ που επέβαλλε ο Λακάν, σύμφωνα με την οποία η μοναδική αλήθεια είναι το ασυνείδητο, το οποίο πρέπει να επιβεβαιωθεί στην αβεβαιότητα της λογικής, αντιτίθεται ένας Φροϋδισμός πιό αυθεντικός, ο οποίος παραιτείται απο την αλήθεια, χωρίς όμως να παραιτείται απο την λογική, δηλαδή απο την επιστήμη, έχοντας συνείδηση ότι η επιστήμη καθοδηγείται απο πρακτικά ενδιαφέροντα, τα οποία και υπηρετεί. Μία άλλη ακόμη εκδοχή αντιπαραθέτει στην μονιστική εννοιολόγηση της λογικής σύμφωνα με την οποία υπάρχει μόνον μία μορφή νοήσεως, την πλουραλιστική εκδοχή, την πολλαπλή. Σύμφωνα με την οποία υπάρχουν πολλοί "τρόποι λογικής", οι οποίοι είναι κάτι σαν τα γλωσσικά παιχνίδια του Βιτγκενστάιν, καθένα με δικούς του κανόνες, με μία δική του αυτονομία και αξία. Έφτασαν να παρομοιάσουν αυτή την εκδοχή με τις εννέα υποθέσεις του Πλατωνικού Παρμενίδη οι οποίες ερμηνεύονται σαν ισάξιες μεταξύ τους.
          Υπάρχει επίσης και μία πιό "νεωτερική" περιγραφή της κρίσεως. Στην "κλασσική νοησιαρχία", η οποία ταυτίζεται αυτή την φορά με την Εγελιανή διαλεκτική, και με την προσπάθειά της να κατανοήσει και να κυριαρχήσει μία πραγματικότητα η οποία παρουσιάζεται ιδιαιτέρως σύνθετη και αντιφατική, αντιτίθεται μία "νεοκλασσική νοησιαρχία", η οποία απεικονίζεται στα ονόματα του Βέμπερ, του Βιτγκενστάιν, αλλά και σ' εκείνα του Φουκώ, του Ντελέζ και Γκουαταρί και απο την "αρνητική σκέψη". Αυτή η τελευταία έχει υποτίθεται το προσόν τής επανανακάλυψης, ενάντια στην ολοκληρωτική διαλεκτική, τών ιδιαίτερων γνώσεων, τών ειδικών, οι οποίες δέν μπορούν να αναχθούν σε ενότητα. Παρ'όλα αυτά ενάντια στις υπερβολές του "ριζωματικού παραδείγματος" του Ντελέζ και Γκουαταρί, που θέτει τις διαφορές στην θέση της ταυτότητος και της αντιφάσεως, σημειώθηκε και μία προσπάθεια σύνθεσης, η οποία συμβουλεύει να μήν εγκαταλείψουμε την λογική, τον έλεγχο, την επικοινωνία, τα οποία αποτελούν το αναγκαίο διαλεκτικό υπόλοιπο, και ταυτοχρόνως να μήν εγκαταλείψουμε ούτε την πολλαπλότητα των τεχνολογιών, των γνώσεων, των εμπειριών.
          Κοινός παρονομαστής όλων αυτών των θέσεων είναι το γεγονός πώς δέν γνωρίζουν άλλη κλασσική νόηση εκτός απο την μοντέρνα. Είτε πρόκειται για την μαθηματική τής περιόδου Καρτέσιου-Νεύτωνος ή για την διαλεκτική τής περιόδου Χέγκελ-Μάρξ και το γεγονός πώς δέν δέχονται άλλη εναλλακτική νόηση σ'αυτή παρά μόνον μορφές νοήσεως καθαρά "επιστημονικές", με την επιστημονική σημασία του όρου. Αυτό που λείπει σ'αυτές λοιπόν, είναι απο το ένα μέρος η γνώση της νοήσεως που κατέχει η αρχαία φιλοσοφία, η οποία είναι βαθύτατα διαφορετική απο εκείνη της επιστήμης και της μοντέρνας διαλεκτικής, και απο το άλλο η διάθεση να δεχθούν ανάμεσα στις νέες φόρμες νοήσεως και λογικής, και μία νόηση αποκλειστικά φιλοσοφική, όπως ήταν ακριβώς η αρχαία. [Το αρχαίο όνομα της φιλοσοφικής νοήσεως ήταν ο "ΝΟΥΣ" και σήμαινε ακριβώς αυτή την ιδιαίτερη φιλοσοφική νόηση].

Συνεχίζεται
Αμέθυστος.