Η αλήθεια αποκαλύπτεται μέσα στην ηλεκτρονική(2)

 Συνέχεια από: Σάββατο 6 Μαρτίου 2021

Η αλήθεια αποκαλύπτεται μέσα στην ηλεκτρονική

Το παρόν κείμενο είναι κεφάλαιο της ενότητας «Σκέψεις περί της Silicon Valley» και περιλαμβάνεται στον τόμο:

Weltgeist im Silicon Valley

Το πνεύμα τού κόσμου στην Silicon Valley

Ζωή και στοχασμός με αναφορά στο μέλλον

Υπεύθυνοι έκδοσης Rene Scheu και Manuel Müller, NZZ Libro, 2018

Περιέχει κείμενα του Hans Ulrich Gumbrecht και συνεντεύξεις του Rene Scheu

Όποιος μπήκε μια φορά στον κόπο, του πέφτει ιδιαίτερα δύσκολο στο πρόσφατο παρόν, να αποστασιοποιηθεί από τον Heidegger-το ίδιο ισχύει και για εκείνους τους αναγνώστες που τους απωθεί η μπόχα της καλύβας στον Μέλανα Δρυμό, η ιστορία της ζωής του και το άτσαλο βάρος της γλώσσας του. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως για τους διανοούμενους του 21^ου αιώνα, οι οποίοι δε θέλουν να περνούν την καθημερινότητα τους μέσα σε μια προς τα πίσω στραμμένη σφαίρα τέχνης μιας επαρχιώτικης νοσταλγίας. Γιατί ακριβώς ο Heidegger, περισσότερο από κάθε άλλο φιλόσοφο της εποχής του, διατράνωσε με ένταση και επιμονή, πως η τεχνική (σε αντίθεση προς τις φυσικές επιστήμες και την φύση) περιέχει την μια εκείνη ευκαιρία που μας δόθηκε, προς γνώση της αλήθειας.

Από το 1935, από την εποχή των διαλέξεων του με τον τίτλο «Εισαγωγή στη Μεταφυσική», ο τεχνοφοβικός Heidegger (που φωτογραφιζόταν ευχαρίστως μπροστά στην καλύβα του, να αντλεί νερό σε μια πέτρινη στάμνα) αντέδρασε στα ιδιαίτερα ερεθίσματα ενός περιβάλλοντος όπου τα αυτοκίνητα, τα αεροπλάνα και τα ραδιόφωνα ήταν σύμβολα καινοτομίας, με μια διαίσθηση, πως η αποκάλυψη της αλήθειας και η τεχνική συγκλίνουν.

Ο Martin Heidegger πέθανε το 1976, όντας πεπεισμένος πως ο κόσμος της διανόησης της εποχής του, δεν έχει ξεπληρώσει το ιστορικό του χρέος (δεν εκπλήρωσε μια υποχρέωση) που έγκειται στην ανάδειξη της ευκαιρίας προς γνώση της αλήθειας που βρίσκεται μέσα στην τεχνική. Την αποτυχία αυτή εξηγεί με την μονόπλευρη εστίασή μας στις εργαλειακές δυνατότητες της τεχνικής, στην πρακτική χρήση της, που ανακόπτει την δυνατότητά της προς συμβάντα της αλήθειας, προς συμβάντα τής αυτό-αποκάλυψης του Είναι. Ως κάτοικος (μάλλον τεχνοφοβικός) της Silicon Valley, είμαι σε θέση να συναισθανθώ και να κατανοήσω την διάισθηση του Heidegger που διέβλεπε μια σύγκλιση τεχνικής και αυτό-αποκάλυψης του Είναι μέσα σ' ένα ιδιαίτερο περιβάλλον, που στην εποχή του ακόμα δεν υπήρχε. Και είμαι σε θέση προς αυτό, καθώς βιώνω την παραγωγή ηλεκτρονικών στο περιβάλλον μου, που μέσα σέ φιλικά, επίπεδα κτίρια, σχεδόν δεν φαίνεται να λαμβάνει χώρα, ως μια διανοητική έμπνευση και πρόκληση, αν και μου είναι εντελώς ξένη μέσα στην αποτελεσματικότητα τής λειτουργικής της πραγματικότητας. Δεν εννοώ δηλαδή πως πρέπει (ή ότι μπορώ) να αποκτήσω τις γνώσεις κλάδων όπως Computer Science ή Electrical Engineering, αλλά πως έχω ένα θολό αίσθημα, που δεν μπορεί να εκφραστεί με έννοιες ενός διανοητικού κινήματος ή «διάθεσης» (όπως το περιέγραψε μια φορά ο Heidegger), που έχει να κάνει με το γεγονός πως ζω πλησίον μιας ευκαιρίας για την γνώση της αλήθειας. Μέσα σε αυτό το αίσθημα βρίσκεται μια συνάφεια προς την σύλληψη της «ιστορίας του Είναι» και της «αυτό-αποκάλυψης του Είναι» ως «συμβάν της αλήθειας», όπως αναπτύσσεται στην ύστερη φιλοσοφία του Martin Heidegger. Το Είναι, το οποίο αποκαλύπτεται μέσα στο συμβάν της αλήθειας, είναι και ένα υλικό Είναι (όχι αποκλειστικά νοητό ή πνευματικό), και είναι ένα ατομικό (όχι γενικό) Είναι. Και η «πρωτοβουλία» να φανερωθεί, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, πηγάζει από το Είναι, και όχι από την περιέργεια ή το ενδιαφέρον του ανθρώπινου Dasein (χωρίς την παρουσία βέβαια του Dasein το Είναι δε θα αποκαλυφθεί, έστω και αν το αποκεκαλυμμένο Είναι δεν μπορεί να κατανοηθεί ως ένα μήνυμα προς το Dasein).

Όσο μυστήριες και από πολλές απόψεις ενάντια στην διαίσθηση μπορεί να είναι αυτές οι πολλαπλά συγκλίνουσες ενδείξεις, προκαλούν ένα διανοητικό και υπαρξιακό αίσθημα, το υλικό αντίστοιχο του οποίου θα μπορούσε να υπάρχει στο ηλεκτρονικό περιβάλλον τους (των ενδείξεων αυτών). Ο μεγάλος στοχαστής των Μέσων (επικοινωνίας και ενημέρωσης), ο Friedrich Kittler, προσπάθησε για παράδειγμα-με όλο και μεγαλύτερη σαφήνεια τις τελευταίες δυο δεκαετίες-να βρει μια οπτική γωνία, από την οποία, θα μπορούσε να εκπληρωθεί η ευκαιρία της αυτοφανέρωσης του Είναι, η οποία (ευκαιρία) ενυπάρχει μέσα στην ηλεκτρονική. Υπογράμμισε μάλιστα το γεγονός, πως η τελευταία φάση του τεχνολογικού δρόμου προς τους υπολογιστές της εποχής μας, ξεκίνησε στα πλαίσια του β’ Παγκόσμιου Πολέμου, με την μαθηματική αποκρυπτογράφηση του μυστικού κώδικα του γερμανικού στρατού από τον Alan Turing. Ξεκινώντας από αυτό το σημείο, εκπτύχθηκε σύμφωνα με τον Kittler ένα δίκτυο άλλων διαισθήσεων (υποθέσεων), πάνω στις οποίες, ως αρχές, αποκαλύφθηκε το Είναι της ηλεκτρονικής  ως «νύχτα της ουσίας» (αυτός είναι ο τίτλος μιας δημοσιευμένης διάλεξης του): όχι μόνο μέσα από την εξαπολυμένη καταστροφική δύναμη των νέων οπλικών συστημάτων, αλλά κυρίως μέσω της μείωσης τής ανθρώπινης δυνατότητας αυτοδιάθεσης δια της λογικής των μηχανών, και τέλος μέσω της απορρόφησης (και της προς τα μέσα κατάρρευσης: Implosion) όλων των επιπέδων αναπαράστασης και στοχασμού μέσα στην υλικότητα του Hardware. Η μεταφορά «νύχτα της ουσίας» (Nacht der Substanz) κατέστη το κοινό σημείο σύγκλισης των πολλαπλώς εκπτυσσόμενων οραμάτων.

Κάνοντας ανασκόπηση, το σκοτάδι αυτό μου θυμίζει την ατμόσφαιρα που περιέβαλλε των κόσμο των υπολογιστών στις αρχές της δεκαετίας 1990, για τον οποίο (κόσμο) όλα τα οράματα του κόσμου του Steve Jobs, οι διαστάσεις της Apple-Screen και του Mouse, ήταν γελοία μπερδέματα. Έχουμε όμως λόγο να υποθέσουμε, πως το όραμα-θεώρηση της «νύχτας της ουσίας» είχε γίνει σε κάποιο σημείο ανυπόφορο για τον Kittler—και αυτή πρέπει να ήταν η στιγμή κατά την οποία στράφηκε (σχεδόν απότομα) με όλη του την διανοητική δύναμη στον κόσμο της αρχαίας Ελλάδας, όπου τώρα διέβλεπε την -παρελθούσα ή ακόμα υπάρχουσα;-ευκαιρία αυτό-αποκάλυψης του έρωτα, της μουσικής και της γεωμετρίας. Στα χρόνια πριν από τον θάνατο του είχε συνδυάσει στενά αυτή την ευκαιρία (Chance) με την ηλεκτρονική, επιχειρηματολογώντας μάλλον με μυθογραφική δύναμη παρά «επιστημονικά». Στο τέλος είχε στηθεί μια υβριδική ιδέα, ενός αλλιώς δομημένου υπολογιστή, ο οποίο υλοποιείται μέσα σε ένα ανθρώπινο σώμα.

Η σημασία τέτοιων υποθέσεων δεν εκτιμάται με την αταίριαστη ή για τα σημερινά δεδομένα πρόωρη ερώτηση, αν οι υποθέσεις αυτές ισχύουν. Θεωρώ πως το έργο του Kittler είναι σημαντικό κυρίως λόγω της διανοητικής ενέργειας την οποία μπορεί να απελευθερώσει. Αν η «νύχτα της ουσίας» σηματοδοτεί το καταληκτικό σημείο μιας πρώιμης φιλοσοφικής αντίδρασης στην ηλεκτρονική, οι αφορμές προς στοχασμό που προέκυπταν από την ηλεκτρονική γύρω στο 2000, έδειχναν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ο κόσμος της ηλεκτρονικής υπέρ-επικοινωνίας, λόγω της οποίας οι περισσότερες ώρες της ξυπνητής ζωής μας περνάνε σαν μια σύντηξη Software και συνείδησης, φάνηκε τότε να είναι εκείνος ο κόσμος, μέσα στον οποίο είχε πραγματοποιηθεί η θεώρηση του Descartes περί του ανθρώπου, ο οποίος «υπάρχει, επειδή σκέφτεται». Τίποτα όμως δεν είναι πιο απομακρυσμένο από την «νύχτα της ουσίας», όσο ο εγκλωβισμός των χώρων και των σωμάτων μέσα σε μια μορφή αλληλεπίδρασης (ηλεκτρονικής), για την οποία η γεωγραφική απόσταση και οι ατομικές φωνές δεν παίζουν πια κανένα ρόλο.

Αυτό όμως θα ήταν μόνο το άλλο- καρτεσιανό-άκρο. Εγώ όμως διερωτώμαι, εάν υπάρχει μια κάποια σύγκλιση, την οποία θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε φιλοσοφικά, μεταξύ του ύστερου Kittler και του Steve Jobs (που για τον Kittler ήταν, αυτό μου είναι σαφές, «ο Θεός να βάλει το χέρι του»). Η ιδιοφυία του Jobs βρισκόταν στην επινόηση «ηλεκτρονικών αντικειμένων» που λόγω της μορφής, λειτουργίας και ομορφιάς τους, έχουν καταστεί για δισεκατομμύρια χρήστες (σχεδόν) όργανα του σώματος τους, ή μήπως δεν είναι έτσι; Δεν είναι τα iPods μια πραγματικότητα, σύμφωνα με την ιδέα του Kittler, τού υλοποιούμενου υπολογιστή μέσα σε ένα σώμα ; Μήπως τα iPods δεν είναι εμβλήματα (ή ίσως «το Είναι») τής αδυναμίας πραγματοποίησης εκείνου του οράματος του Διαφωτισμού, να εγκαταλείψουμε υπαρξιακά και υλικά, τα σώματά μας, δηλαδή την ουσία μας και την Γη;

Αυτά μου ήρθαν στη σκέψη τις πρώτες (ευρωπαϊκές) πρωινές ώρες της 18^ης Οκτωβρίου του 2012, ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Friedrich Kittler, κάτω από τον φθινοπωρινό απογευματινό ήλιο της Silicon Valley. Την τεχνολογική μου αφέλεια σε αυτή την προσπάθεια, δε θα την έπαιρνε στραβά.

Συνεχίζεται με επόμενο κεφάλαιο

Έτσι λειτουργεί η διάνοια του μέλλοντος (1)

Έτσι λειτουργεί η διάνοια του μέλλοντος

Το παρόν κείμενο είναι κεφάλαιο της ενότητας «Σκέψεις περί της Silicon Valley» και περιλαμβάνεται στον τόμο:

Weltgeist im Silicon Valley

Το πνεύμα τού κόσμου στην Silicon Valley

Ζωή και στοχασμός με αναφορά στο μέλλον

Υπεύθυνοι έκδοσης Rene Scheu και Manuel Müller, NZZ Libro, 2018

Περιέχει κείμενα του Hans Ulrich Gumbrecht και συνεντεύξεις του Rene Scheu

Μετά από δυο αιώνες καρποφόρων και συχνά παραγνωρισμένων διαφορών, η ευρωπαϊκή διανόηση και το αντίστοιχό της στην αμερικάνικη ανατολική ακτή, έχουν επιτέλους πλησιάσει η μια την άλλη. Το μέσο της νέας ενότητας μεταξύ του New York Review of Books και του Merkur για παράδειγμα, μεταξύ του από τον Jean-Paul Sartre ιδρυμένου Temps Modernes και του New Republic, δεν είναι οι σχεδόν μηδαμινοί αριθμοί πωλήσεων τους (πράγμα που φυσικά δεν αναφέρεται), αλλά ένας τόνος ειρωνικής υποτίμησης, με τον οποίο αναφέρονται στην Silicon Valley και στις δυο πλευρές του Ατλαντικού, ως ενός κόσμου στην ακτή του Ειρηνικού. Η κριτική καταπιάνεται κυρίως με τον πραγματικά άτσαλο στοχασμό περί της ουτοπικής αυτό-παρουσίασης, που συνοδεύει εδώ και πολύ καιρό την βιομηχανία ηλεκτρονικών. Η έννοια της «μοναδικότητας» (singularity) την οποία εισήγαγε ο Ray Kurzweil, και η οποία προσανατολίζει το μέλλον μας προς ένα τελικό σημείο, στο οποίο η ανθρώπινη και η νοημοσύνη της μηχανής είναι ίδιες, αποδομείται κάθε λίγο και λιγάκι. Ακόμα πιο κυνική είναι η ανάλυση των τελευταίων διαφημιστικών σλόγκαν της Apple, Google ή Oracle. Από την άλλη όμως, κανένας από τους κλασικούς διανοούμενους δεν θεωρεί πως αξίζει τον κόπο να περιγραφεί επακριβώς εκείνη η πνευματική εργασία, η οποία, μέσα από το γράψιμο των προγραμμάτων, επεκτείνει καθημερινά την εμβέλεια της τεχνητής νοημοσύνης.

Στο Πανεπιστήμιο του Stanford, από το οποίο προέκυψε η Silicon Valley, έχω την ανέλπιστη τύχη για ένα καθηγητή θεωρητικών επιστημών, να συνεργάζομαι με φοιτητές σε προχωρημένη εφηβεία, στην ιδιοφυία των οποίων στηρίζεται σήμερα η βιομηχανία των ηλεκτρονικών. Πλαίσιο τής συνάντησης ήταν για παράδειγμα ένα σεμινάριο με τον τίτλο «Αισθητική», και μια ομάδα ανάγνωσης που συναντιόταν κάθε Πέμπτη, αποτελούμενη από Undergraduates, διδακτορικούς φοιτητές και καθηγητές, που είχε ως αντικείμενο τον Ζαρατούστρα του Nietzsche. Ακόμα και από τις λίστες των συμμετεχόντων μπορούσαν να βγουν συμπεράσματα. Και στις δυο περιπτώσεις, η πλειονότητα των φοιτητών ανήκε σε μια ποικιλία κατευθύνσεων, κάθε μια όμως εστίαζε, από διαφορετική προοπτική στην ηλεκτρονική τεχνολογία: computer science, electrical engineering, symbolic systems- και Μαθηματικά. Όλοι τους είχαν επιλέξει, χωρίς το ενδιαφέρον αυτό να προκύπτει από το πρόγραμμα σπουδών τους, να ασχοληθούν κάπου 50 ώρες με φιλοσοφική εργασία. Οι στατιστικές του πανεπιστημίου κατοχυρώνουν, πως η τάση αυτή έχει σταθερά αυξηθεί τα τελευταία χρόνια.

Η πρώτη συζήτηση στο σεμινάριο Αισθητικής είχε κιόλας μια αναπάντεχη ένταση. Με την εναρκτήρια ερώτηση είχα ζητήσει παραδείγματα χρήσης των εννοιών «όμορφο» και «μεγαλειώδες», που δεν αναφέρονται στα έργα τέχνης-και αμέσως μια φοιτήτρια κατονόμασε την «κομψότητα των μαθηματικών εξισώσεων», προκαλώντας μια συζήτηση μεταξύ των συμφοιτητών της, η πολυπλοκότητα της οποίας με ξεπερνούσε. Αλλά και στις συζητήσεις με βάση τον Ζαρατούστρα, στην ομάδα ανάγνωσης φιλοσοφικών κειμένων, μερικοί φοιτητές της κατεύθυνσης Computer Science ενέπνεαν εβδομάδα προς εβδομάδα τις συζητήσεις μας, με τις μη συμβατικές φόρμες και ρυθμούς της σκέψης τους, ενώ στην αρχή του τριμήνου, το όνομα Nietzsche δεν τους ήταν καν γνωστό.

Ένα διανοητικό όριο χωρίζει ξεκάθαρα την ελίτ της νέας, με την ηλεκτρονική τεχνολογία μεγαλωμένης γενιάς, από το υπόλοιπο πανεπιστήμιο. Οι φοιτητές αυτοί ξεχωρίζουν από τους διδακτορικούς, αλλά και από εμάς τους καθηγητές, με την ταχύτητα με την οποία εντοπίζουν τα φιλοσοφικά προβλήματα, και την συνάμα πειραματικά ελεύθερη, αλλά και λογικά αυστηρή αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών. Η απόσταση αυτή γίνεται ακόμα πιο σαφής από το γεγονός, πως οι νεότεροι συμμετέχοντες στα βασικά μαθήματα του τμήματος Computer Science αφιερώνουν μια με δυο ώρες την εβδομάδα για τις ασκήσεις προγραμματισμού, ενώ παλαιότεροι φοιτητές χρειάζονται τον δεκαπλάσιο (στα σοβαρά) χρόνο για τις ίδιες ασκήσεις.

Μια προσπάθεια κατανόησης αυτής της διαφοράς προέκυψε από ένα «independent reading» κειμένων της ύστερης φάσης του Martin Heidegger. Κατά τη διάρκεια των σπουδών στο κολέγιο, οι φοιτητές έχουν τη δυνατότητα, αντί των συλλογικών διαλέξεων, να επιλέξουν ατομική επίβλεψη και συζήτηση (independent readings) με εμάς τους καθηγητές, βασιζόμενη σε καθορισμένη βιβλιογραφία. Στα πλαίσια ενός τέτοιου προγράμματος, τά κείμενα αφορούσαν τον ύστερο Heidegger. Η επιλογή των συγκεκριμένων κειμένων οφείλεται σε μια πρακτική, αλλά στην αρχή μη αποδεδειγμένη υπόθεση του φοιτητή μου (λέγεται Σαμ), πως η ενασχόληση με τον ύστερο Heidegger θα είχε θετική επίδραση στη σύνταξη των προγραμμάτων. Στην αρχή είχα τις αμφιβολίες μου-και άρχισα να υποψιάζομαι από που αντλούσε ο Σαμ την υπόθεση του, όταν είδα πόσο τον εντυπωσίαζε η έννοια «συμβάν της αλήθειας» (Wahrheitsereignis) ως «αυτοφανέρωση του Είναι». Γιατί η έννοια αυτή υποδεικνύει κατ’ αρχάς διαπιστώσεις, η πηγή των οποίων δεν βρίσκεται στην ανθρώπινη βούληση για γνώση (το Είναι από μόνο του αποκαλύπτεται), και κατά δεύτερον, προωθεί το ερώτημα για τις προϋποθέσεις της μη ανθρώπινης πηγής της αλήθειας-με τρόπο προγραμματικό. Με άλλα λόγια: η φιλοσοφία του Heidegger παρουσιάζεται ως εργασία πάνω σε ένα απόσπασμα ενός συμβάντος αληθείας, η πολυπλοκότητα του οποίου παραμένει κλειστή για την ανθρώπινη διάνοια.

Πάνω απ΄όλα έμαθα, πως η προϋπόθεση αυτή του Heidegger αντιστοιχεί ακριβώς στην εμπειρία που είχε ο Σαμ με τον προγραμματισμό. Στην διαδικασία του προγραμματισμού (writing code), μου εξήγησε, ότι το κάθε μαθηματικό βήμα που πρέπει να διεκπεραιωθεί, βρίσκεται πάντα πριν από την δυνατότητα σύλληψης του από την συνείδηση (το βήμα συμβαίνει, ας το πούμε έτσι, στα τυφλά). Ακόμα και στην ανασκόπηση, οι «λύσεις προβλημάτων» ή οι «εξελίξεις» στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, δεν μπορούν να περιγραφούν ως προσχεδιασμένες επιδόσεις του προγραμματισμού. Αποφασιστική για την επιτυχία είναι επομένως μια θεμελιώδης στάση «αταραξίας» (Gelassenheit, μια ακόμα έννοια του Heidegger), η ετοιμότητα δηλαδή, να αφήσεις να συμβεί το εκάστοτε επόμενο βήμα, στα πλαίσια ενός ρυθμού σκέψης, χωρίς να θέλεις να δώσεις στο βήμα αυτό μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Και αφού ο Σαμ μια Πέμπτη βράδυ είχε ανοίξει τη συζήτηση μας για τον Nietzsche, με μια ερμηνεία που κόβει την ανάσα, είχε παρεμπιπτόντως αναφέρει, πως αυτή ήταν η δεύτερη παρουσίαση θέματος που έκανε εκείνη την ημέρα, μέσα σε δέκα ώρες. Το πρωί είχε παρουσιάσει στα κεντρικά γραφεία της Google το τελευταίο του πρόγραμμα για την ανάπτυξη της ευαισθησίας της τεχνητής νοημοσύνης προς τη γλώσσα (με πρωτοβουλία του τμήματος Computer Science του πανεπιστήμιου).

Αργότερα έμαθε από συναδέλφους, πως αυτό έγινε (η πρωτοβουλία για την παρουσίαση στη Google), προς αποφυγή της εντύπωσης, ότι το πανεπιστήμιο αρνείται την ανταλλαγή των αποφασιστικών εξελίξεων στο πεδίο του προγραμματισμού. Και επειδή ο Σαμ είναι ενθουσιασμένος με την ευρωπαϊκή κουλτούρα (όπως οι περισσότεροι Αμερικανοί φοιτητές), του είχα υποσχεθεί, ότι θα του βρω για το καλοκαίρι μια θέση πρακτικής σε μια ελβετική εφημερίδα. Η προσφορά όμως ήρθε δυστυχώς πολύ αργά. Μια ομάδα επενδυτών είχε στο μεταξύ προσφέρει σε αυτόν και στον φίλο του ένα ποσό εκατομμυρίων, διψήφιο, ώστε το καλοκαίρι να εργαστούν σε μια Start-up. Ήθελε πάντως να αναλάβει αυτή την πρόκληση, και θα πρέπει να περιμένει ακόμα δυο καλοκαίρια, μέχρι να πιει την πρώτη του μπύρα.

Με την Start-up ο Σαμ θα υπερβεί ένα όριο, γεγονός που θα τον αποκλείσει από την προοπτική των αριστερών-συντηρητικών διανοουμένων-προ πάντων στην περίπτωση που η εργασία του εξελιχθεί με οικονομική επιτυχία. Ο ίδιος ενδιαφέρεται κυρίως για την ένταση της ζωής, η οποία αυξάνεται, σε πολλές διαστάσεις, καθώς παίζει με το ρίσκο της αποτυχίας. Δεν τον ενδιαφέρει σχεδόν καθόλου η σύγκλιση μεταξύ τεχνητής και ανθρώπινης νοημοσύνης. Τον ενδιαφέρει πάνω απ’ όλα το ερώτημα, πως μπορεί να εξελιχθεί η τεχνητή νοημοσύνη προς άλλες κατευθύνσεις, όταν για μοναδικό της μοντέλο έχει την ανθρώπινη νοημοσύνη. Ο Σαμ επιδεικνύει όχι μόνο επιχειρηματική, αλλά και διανοητική τόλμη, η οποία συνδυάζεται με μια εκπληκτική ψυχραιμία. «Τίποτα δεν είναι πια αδύνατο, από τη στιγμή που ανέτειλε η εποχή της τεχνητής νοημοσύνης», είχε πει σε μια συζήτηση, με μεγάλη ηρεμία στους παριστάμενους. «Η φτώχεια θα εξαφανιστεί σε κάποια στιγμή, και ο θάνατος θα καταστεί αρρώστια, η οποία θα είναι θεραπεύσιμη». Στα πρόσωπα των περισσότερων ακροατών ήταν ζωγραφισμένες αντιδράσεις αμφιβολίας και θυμού. Αυτό δεν ήταν αναπάντεχο. Είναι μια αναμενόμενη αντίδραση των εκπροσώπων των «humanities». Ο Σαμ απολάμβανε την όλη κατάσταση, και πρόσθεσε σαρκαστικά, όπως μόνο κάποιος στην ηλικία του θα μπορούσε να το κάνει: «Και τότε, χωρίς τον θάνατο, αρχίζουν τα πραγματικά προβλήματα για την ανθρωπότητα». Και τότε κυριάρχησε μια σιωπή.

Η ενόχληση μεταξύ των παρισταμένων των θεωρητικών επιστημών είχε διάρκεια. Αισθάνθηκαν, χωρίς να μπορούν να το κατανοήσουν ή να το εκφράσουν, ένα επίπεδο απειλής, το οποίο τους πλήγωνε πολύ πιο βαθιά από τα αισθήματα κατωτερότητας που κυριαρχούν στις θεωρητικές επιστήμες. Η συγκεκριμένη απειλή, πιστεύω πως θεμελιώνεται στο γεγονός, πως η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, έχει ξεφύγει πια από την κατάσταση προγνωστικών υποθέσεων, στην οποία βρισκόταν τις τελευταίες δεκαετίες. Με μια επιταχύνουσα ενέργεια παίρνει δρόμο προς ανάπτυξη ακριβώς εκείνης της «μοναδικότητας» (Singularity), με την οποία οι εκπρόσωποι των «humanities» για πολύ καιρό γελούσαν. Η δυνατότητα αλλαγής, που υπερβαίνει «το ανθρωπίνως δυνατό», καθίσταται ξαφνικά μια πραγματική πιθανότητα. Αυτό που ανησυχεί τους μεν, εντυπωσιάζει τους δε.

Όταν ο Σαμ δεν μιλά περί προγραμματισμού ή φιλοσοφίας, δίνει την εντύπωση ενός νεαρού, εικοσάχρονου. Από την άλλη, γνωρίζει πολύ καλά, πόσο ασυνήθιστες είναι οι διανοητικές του επιδόσεις. Μαζί με κάποιες εκατοντάδες προγραμματιστές της γενιάς του, θεωρώ πως μας δείχνει-με την έννοια της ερμηνείας του παρόντος από την προοπτική της φιλοσοφίας του Hegel-που κατέληξε σήμερα το πνεύμα του κόσμου (Weltgeist). Το ότι δεν πρόκειται πια περί ενός φιλοσοφικά και καλλιτεχνικά διαποτισμένου πνεύματος, δε θα έπρεπε να ενοχλεί τους κλασικούς διανοούμενους. Ακριβώς επειδή τα νεαρά πνεύματα της Silicon Valley είναι πεπεισμένα, πως εμείς, οι των θεωρητικών επιστημών (επιστήμες του πνεύματος), έχουμε κάτι να τους πούμε.

Συνεχίζεται με επόμενο κεφάλαιο