Βαθύτερα διδάγματα με τον Ρενέ Ζιράρ

 Πηγή: Αντίφωνο

Το Μυστήριο του Ιούδα

από τον Μαρτσέλο Βενετσιάνι

Αλλά ποιος είναι ο Ιούδας; Είναι η ενσάρκωση του διαβόλου, του κακού, της προδοσίας ή μήπως είναι μια βασική προσωπικότητα στην ιστορία του Χριστιανισμού και της σωτηρίας της ανθρωπότητας; Δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα, ο Ιούδας παραμένει το ανεστραμμένο μυστήριο της χριστιανικής πίστης και του πολιτισμού. Η ιστορία του, όπως γνωρίζουμε, είναι αυτή ενός προδότη μαθητή που πουλάει τον Ιησού για τριάντα ασημένια νομίσματα. Αλλά η προσωπικότητά του είναι, όπως γνωρίζουμε, απαραίτητη στη χριστιανική εσχατολογία, επειδή πυροδοτεί την καταδίκη του Ιησού σε θάνατο, τον Γολγοθά του και την Ανάστασή του, άρα τη θυσία του για τη λύτρωση της ανθρωπότητας. Υποκειμενικά, ένας διαβολικός προδότης. Αντικειμενικά, ένα πιόνι στα χέρια της θείας Πρόνοιας. Είδα μια προεπισκόπηση της ταινίας του Giulio Base , Ιούδας , η οποία αφηγείται την ιστορία του μαθητή του Ιησού, με αφηγητή τον Giancarlo Giannini. Η ταινία ξεκινά με την εικόνα του Χριστού στο σταυρό, ακολουθούμενη αμέσως από αυτήν του Ιούδα που κρεμιέται. Και τελειώνει με τα λόγια του Ιούδα πριν πνιγεί από το σχοινί, τα οποία δεν αφήνουν περιθώρια αμφιβολίας: Ο Ιούδας απορρίπτει την ήττα του θανάτου που ανακοίνωσε ο Χριστός ως ψέμα και προσθέτει ένα σχόλιο αργότερα που αντικρούεται κατηγορηματικά από την ιστορία: «Ιησού από τη Ναζαρέτ, κανείς δεν θα σε θυμάται πια». Μια δυνατή, χριστιανική ταινία με ένα κρίσιμο θέμα που βρίσκεται στις απαρχές του Χριστιανισμού και επιστρέφει δυναμικά κατά τη διάρκεια των διακοπών του Πάσχα.

Επιστρέφω στο αρχικό ερώτημα: ποιος ήταν πραγματικά ο Ιούδας ο Ισκαριώτης, ο πιο διαβόητος ή ο πιο πολύτιμος μαθητής για τον θάνατο και την ανάσταση του Χριστού; Ο Ιούδας είναι ο σταυρός της ανθρώπινης φυλής, σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση. Η προδοσία του βρίσκεται στην αρχή του διαζυγίου μεταξύ του ανθρώπινου και του θείου, μεταξύ του κόσμου και του Ιησού. Είναι η μεταφορά της ανθρωπότητας, η οποία σε αντάλλαγμα για άμεσο και γήινο πλεονέκτημα, όπως τα τριάντα αργύρια, πουλάει την ψυχή της, την πίστη της στον Θεό, τον Φίλο και Δάσκαλό της. Κι όμως, από θεολογική και εσχατολογική άποψη, ο Ιούδας είναι απαραίτητος για τη σωτηρία της ανθρωπότητας μέσω της θυσίας και της ανάστασης του Χριστού. Ίχνη αυτής της ερμηνείας βρέθηκαν σε ένα χειρόγραφο του 300 μ.Χ., έναν πάπυρο γραμμένο στα Κοπτικά, που ονομαζόταν Ευαγγέλιο του Ιούδα: η θέση ήταν ότι ο Ιούδας δεν ήταν ο προδότης αλλά ο πιο πιστός μαθητής, που θυσιάστηκε για τη δόξα του Ιησού, καθιστώντας έτσι το μέσο της σταύρωσής του και επομένως της Σωτηρίας. Αυτή η θέση εμφανιζόταν επανειλημμένα, συχνά καλυμμένη με σύνεση, στη φιλοσοφική και θρησκευτική σκέψη, ιδιαίτερα της Γνωστικής έμπνευσης, και εκφράστηκε πληρέστερα τον εικοστό αιώνα από τον Μπέρτραντ Ράσελ, όταν ασχολήθηκε με το πρόβλημα του φυσικού κακού, θυμίζοντας το παράδειγμα του Ιούδα.

Σε λογοτεχνικό επίπεδο, ο Μπόρχες ήταν αυτός που αφιέρωσε μια ιστορία στις Τρεις Εκδοχές του Ιούδα, στην οποία ο απόστολος καταδικάζει τον εαυτό του για τη σωτηρία. Το 1978, ο Τζουζέπε Μπέρτο ​​δημοσίευσε το μυθιστόρημα La gloria, αφιερωμένο στην ιστορία του Ιούδα: ο απόστολος λυτρώθηκε ακριβώς με αυτό το κλειδί. Ο Ιούδας είχε θυσιαστεί για τη δόξα του Χριστού και τη σωτηρία της ανθρωπότητας. Μια παρόμοια θέση διατυπώθηκε σε ένα από τα δοκίμιά του από τον Καθολικό συγγραφέα Φραντσέσκο Γκρίζι. Υπήρχε όμως και μια επαναστατική εκδοχή του Ιούδα. Γράφτηκε τον 19ο αιώνα από έναν μεγάλο άθεο, αντικληρικό και ριζοσπαστικό δημοσιογράφο, έναν αριστερό βουλευτή στην Ιταλία μετά το Ριζόρτζιμεντο. Αυτός ήταν ο Φερνάντο Πετρουτσέλι της Γκάτινα, τον οποίο ο Ίντρο Μοντανέλι αποκάλεσε τον μεγαλύτερο Ιταλό δημοσιογράφο του αιώνα του. Το 1870, καθώς η ιταλική Ριζόρτζιμεντο λάμβανε χώρα με την παραβίαση της Πόρτα Πία, ο Πετρουτσέλι έγραψε ένα πολιτικοθρησκευτικό βιβλίο, ένα μυθιστόρημα, τα Απομνημονεύματα του Ιούδα, το οποίο απεικόνιζε τον Ιησού ως έναν ισότιμο επαναστάτη και έναν αποτυχημένο επαναστάτη που απογοητεύει τους οπαδούς του. Το βιβλίο του αντιστρέφει την ιστορική και ευαγγελική προοπτική: δεν είναι ο Ιούδας που προδίδει τον Ιησού, αλλά ο Χριστός που προδίδει την επανάσταση. Είναι μια εξεγερσιακή και συνωμοτική πολιτική ανάγνωση. Σύμφωνα με τον Petruccelli, ο Ιούδας ήταν ένα είδος υποστηρικτή του Risorgimento ante litteram, ένας οπαδός του Mazzini, ένας Γαριβαλδιανός ή ένας Καρμπονάρος της εποχής του. Ανήκε στους Σαδδουκαίους, τους οποίους ο Petruccelli θεωρούσε ως τους ριζοσπάστες της εποχής, αντίθετους στους υποκριτές Φαρισαίους, υποταγμένους στην κληρική εξουσία. Ο Ιούδας ήθελε οι Εβραίοι να ξεσηκωθούν ενάντια στη ρωμαϊκή εξουσία και εναντίον του, αλλά και ενάντια στο Σανχεντρίν. Έψαχναν έναν νεαρό και χαρισματικό Ραβίνο για να ηγηθεί της εξέγερσης. Και νομίζουν ότι η σωστή φιγούρα είναι ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ. Φαίνεται σαν ο σωστός ηγέτης. Αλλά ο Ιησούς έχει μια πνευματική και θρησκευτική «απόκλιση». Ο Ιησούς θεωρείται ένας αποτυχημένος Γαριβάλντι ή Σπάρτακος. Ή ακόμα και ένας αποτυχημένος Μαρξ. Σύμφωνα με τον Petruccelli, ο Ιούδας δεν είναι προδότης αλλά προδομένος: ονειρευόταν ένα εβραϊκό Risorgimento, ιστορικό και γήινο. Ο Ιησούς, από την άλλη πλευρά, «χάνεται» στο αιώνιο και απόκοσμο Risorgimento, που ονομάζεται Ανάσταση.

Ωστόσο, το μυστήριο του Ιούδα παραμένει, το οποίο είναι επίσης το μυστήριο του κακού, του θανάτου και της παρουσίας του διαβόλου στην παγκόσμια ιστορία. Ένα άρρηκτο θεολογικό μυστήριο: είναι το κακό απαραίτητο στο δρόμο προς τη σωτηρία ή μήπως είναι ο απόλυτος εχθρός του καλού, της δικαιοσύνης και της αλήθειας; Στο πρώτο, υπάρχει ο κίνδυνος να νομιμοποιηθεί το κακό και να δικαιολογηθεί ως προϋπόθεση του καλού, ως ευεργετικός παράγοντας· στο δεύτερο, υπάρχει ο κίνδυνος να πέσει κανείς στον Μανιχαϊσμό και στην ανταγωνιστική παρουσία δύο αυτόνομων αρχών, του Καλού και του Κακού. Η τραγωδία παραμένει ενός ανθρώπου που γύρισε την πλάτη στον Δάσκαλό του και ίσως δεν γνώριζε -όπως φαίνεται να καταλήγει η ταινία του Giulio Base- ότι αντιμετώπιζε τον Υιό του Θεού. Ο πρώτος Αντίχριστος ήταν φίλος του Χριστού, του Υιού του Θεού. Σε σύγκριση με το Πασχαλινό Αρνί που αφαιρεί τις αμαρτίες του κόσμου, ο Ιούδας είναι ο αποδιοπομπαίος τράγος. Και ο τράγος είναι ταυτόχρονα μια αναπαράσταση του διαβόλου και ένα σύμβολο θυσίας, όπως δίδαξε ο René Girard.

Il mistero di Giuda - Marcello Veneziani

Κόκκινο Κοράκι, δεν θα έχεις το τριχωτό της κεφαλής μου

Mario Cecere - 17 Σεπτεμβρίου 2025

Πηγή: Μάριο Σεσέρε

Για μένα, η καλύτερη ταινία του Ρόμπερτ Ρέντφορντ ήταν το «Κόκκινο Κοράκι»: πέρα ​​από το Γουέστερν, ένα ομηρικό έπος ή μια σκανδιναβική σάγκα, ένα μυθιστόρημα του Στάινμπεκ - του οποίου ο πρωταγωνιστής είναι το Πεπρωμένο, που αποκαλύπτεται με ηρακλείτια δύναμη μέσα από δυνάμεις που υπερβαίνουν τον άνθρωπο και παραμένουν άγνωστες σε αυτόν· είναι το τοπίο, η φύση, η καταγωγή: είναι η «βία και το ιερό» του Ρενέ Ζιράρ.
Ο Ζιράρ περιγράφει την ανθρωπότητα ως σημαδεμένη από μια αρχέγονη σύγκρουση, από μια αμοιβαία βία που απειλεί πάντα να διαλύσει την κοινότητα. Στην ταινία, ο άνθρωπος (Ρέντφορντ) βρίσκεται βυθισμένος σε έναν κόσμο όπου κάθε χειρονομία, κάθε πράξη είναι ένας αγώνας: ενάντια στη φύση, ενάντια σε άλλους ανθρώπους, ενάντια στο ίδιο το πεπρωμένο. Είναι η βία των συνόρων, η οποία είναι επίσης αρχαϊκή, «ιερή» βία κατά την έννοια του Ζιράρ. Ο μηχανισμός θυσίας είναι ακριβώς αυτός που τονίζει ο Ζιράρ: οι αρχαίες κοινωνίες βρίσκουν ισορροπία διοχετεύοντας τη βία στον αποδιοπομπαίο τράγο. Δεν υπάρχει πραγματικός αποδιοπομπαίος τράγος στην ταινία, αλλά υπάρχει η επίγνωση ότι η επιβίωση του ενός απαιτεί τον θάνατο των άλλων: κυνηγημένα ζώα, άντρες που αντιμετωπίζονται, εχθροί που μεταμορφώνονται σε σύμβολα. 

Η τελευταία σκηνή, με τον αμοιβαίο χαιρετισμό μεταξύ του Ρέντφορντ και του αρχηγού των Ινδιάνων, έχει σχεδόν τον χαρακτήρα μιας εξιδανικευμένης θυσιαστικής τελετουργίας: η βία υποχωρεί, ο άλλος αναγνωρίζεται ως παρόμοιος και ο πόλεμος τελειώνει σε μια στιγμή που έχει την ποιότητα του ιερού. Σε αυτό το απέραντο και ισχυρό, πρωτόγονο περιβάλλον, τα πλάσματα των συνόρων κινούνται, όπως ακριβώς το ίδιο το Σύνορο είναι ο πρωταγωνιστής μιας ιστορίας Αρχέγονων Δυνάμεων, όπου φαίνεται επίσης δυνατό να ξετυλιχθεί το αίνιγμα ότι η Αμερική θα παραμείνει πάντα για εμάς. Η ταινία είναι θαυμάσια, τόσο στην ερμηνεία όσο και στη σκηνοθεσία, αλλά αυτός ο χαιρετισμός σε ένα χιονισμένο δάσος που αντάλλαξαν οι δύο εχθρικοί αρχηγοί θα παραμείνει πάντα συγκινητικός, ο ένας χωρίς καταγωγή - αλλά με τη βεβαιότητα ότι θα χτίσει μία, στη δύναμη της φυλής του· ο άλλος, τραγικά στερημένος από την οργή των καιρών - αλλά αρχέγονος Μάρτυρας και πιστός Φύλακας των μυστηρίων, της γυμνής ομορφιάς και των ωδινών (των δοκιμασιών) μιας άγριας γης.

Corvo Rosso, non avrai il mio scalpo

Τζερεμάια Τζόνσον (1972) (Ελληνικοί Υπότιτλοι)

https://m.ok.ru/video/7731285002828

Η ψευδής εναλλακτική λύση μεταξύ δύο επιταχυντικών οραμάτων, την οποία πρέπει να εγκαταλείψουμε

Riccardo Paccosi - 21 Αυγούστου 2025

Πηγή: Ρικάρντο Πακόσι

Αξίζει να ακούσετε την πλήρη συνέντευξη με τον Peter Thiel στη διεύθυνση https://www.youtube.com/watch?v=vV7YgnPUxcU&t=1445s.

Ο Thiel ήταν μέλος της «Μαφίας του Paypal» μαζί με τον Elon Musk, ίδρυσε το σύστημα προγνωστικής επεξεργασίας δεδομένων Palantir και ήταν ο κύριος αρχιτέκτονας της πολιτικής μετατόπισης των ηγετών της Silicon Valley από τους Δημοκρατικούς στον Trump.
Αλλά πάνω απ' όλα, ο Thiel, σε αντίθεση με τον Musk και τους ομοίους του, διαθέτει γνήσιες θεωρητικές και πνευματικές δεξιότητες: μπορεί εύκολα να μεταβεί από την κοινωνιολογία στη θεολογία και ήταν μαθητής του φιλοσόφου René Girard στο πανεπιστήμιο.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Thiel υποστηρίζει ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ανθρωπότητα δεν έγκειται σε ένα γεγονός σε επίπεδο εξαφάνισης όπως ο πυρηνικός πόλεμος, αλλά μάλλον στην έλευση μιας ολοκληρωτικής παγκόσμιας κυβέρνησης ως τη μόνη και αποφασιστική απάντηση σε διάφορες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Επομένως - συνεχίζει ο επιχειρηματίας - παγιδευμένοι ανάμεσα στην εναλλακτική του Αρμαγεδδώνα και της βασιλείας του Αντίχριστου, οι άνθρωποι μπορεί να επιλέξουν το δεύτερο.
Το σημερινό πρόσωπο του Αντίχριστου, καταλήγει ο Thiel, δεν μοιάζει τόσο με αυτό του Dr. Strangelove όσο με αυτό της Greta Thunberg.

Όσοι ανήκουν στην αντιπολίτευση κατά της παγκοσμιοποίησης μπορούν εύκολα να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους σε αυτά τα λόγια. Σε τέτοιο βαθμό που, αν κάποιος σκεφτεί μόνο το περιεχόμενο αυτής της συνέντευξης, θα μπορούσε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο Peter Thiel είναι «ένας από εμάς».
Αυτό δεν ισχύει, για τον απλό λόγο ότι, παράλληλα με αυτές τις λίγο-πολύ συναρπαστικές δηλώσεις κριτικής σκέψης, πρέπει επίσης να λάβουμε υπόψη τα pars construens του τομέα σκέψης στον οποίο ανήκει ο ιδρυτής του Palantir.
Αυτός ο τομέας μπορεί να εντοπιστεί στον φιλοσοφικό αστερισμό που είναι γνωστός ως Σκοτεινός Διαφωτισμός. Ο τελευταίος - μέσω του θεωρητικού του Curtis Yarvin και του έργου του Βρετανού φιλοσόφου Nick Land - υποστηρίζει έναν κόσμο που βασίζεται στην κυριαρχία των ιδιωτικών εταιρειών, οι οποίες θα πρέπει να αντικαταστήσουν πλήρως τα κράτη.
Σε αυτόν τον πλήρως ιδιωτικοποιημένο κόσμο, δεν θα μπορούσε να υπάρξει δημοκρατία επειδή η τελευταία - όπως δήλωσε αλλού ο Thiel - είναι ασύμβατη με την ελευθερία.

Και εδώ φτάνουμε σε ένα θεμελιώδες εννοιολογικό κρίσιμο σημείο: πρέπει να κατανοήσουμε τι είναι ο αμερικανικός φιλελευθερισμός σήμερα και την έννοια της λέξης «ελευθερία» που μεταφέρει.
Εμείς οι Ευρωπαίοι μεγαλώσαμε με την ιδέα ότι η ελευθερία είναι ένας συλλογικός καθορισμός και ότι, για να παραφράσουμε τον Μπακούνιν, δεν μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι ως άτομα αν ο υπόλοιπος κόσμος αποτελείται από σκλάβους.
Ο σύγχρονος αμερικανικός φιλελευθερισμός διασπά αυτή τη συσχέτιση -που είναι ειδική για τον 19ο και 20ό αιώνα- μεταξύ ελευθερίας και ισότητας, υποστηρίζοντας ότι μόνο όσοι έχουν τη δημιουργική δύναμη να καινοτομούν, να επιβάλλονται και να πλουτίζουν είναι ελεύθεροι.
Σύμφωνα με αυτό το όραμα, οι φτωχοί μπορούν να βρουν σε αυτό το όραμα της τεχνολογικής Άγριας Δύσης ένα μοντέλο φιλοδοξίας, προτιμότερο από τον μισητό κρατικό ρυθμιστισμό που, σύμφωνα με τον Thiel, παράγει στασιμότητα και επιβραδύνει τον τεχνολογικό μετασχηματισμό.

Βραδύτητα: εδώ, λοιπόν, αναδύεται μια άλλη εννοιολογική ουσία.
Τόσο το δεξιό εθνικιστικό και αναρχοκαπιταλιστικό όραμα του Thiel όσο και ο «βιώσιμος» ολοκληρωτισμός των αριστερών υπερπαγκοσμιοποιητών μοιράζονται την πίστη σε ένα ενιαίο παράδειγμα σχετικά με τη φιλοσοφία του χρόνου: τον επιταχυντή.
Σύμφωνα και με τα δύο οράματα, ο μη ανθρώπινος χρόνος των μηχανών πρέπει να προσαρμοστεί και οι βιολογικοί και κοινωνικοί ρυθμοί δεν έχουν άλλη επιλογή από το να προσαρμοστούν. Δηλαδή, τα σώματα και οι συνειδήσεις πρέπει να μετασχηματιστούν για να αποκτήσουν μόνιμα μια διάσταση ζωής όπου δεν υπάρχει ανάπαυση, διαλογισμός, κατάσταση ησυχίας.
Βεβαίως, αντιμέτωποι με ένα αριστερό όραμα που διακηρύσσει μόνο lockdown, κοινωνική αποστασιοποίηση και εξάλειψη του έρωτα, το «δυτικό» όραμα της δεξιάς φαίνεται πιο σαγηνευτικό αυτή τη στιγμή. Το τελευταίο, στην πραγματικότητα, αντιπαραβάλλει την εξαφάνιση της ζωής που υποστηρίζουν οι υπερ-παγκοσμιοποιητές με τον βιταλιστικό ανταγωνισμό. Αλλά αυτό το όραμα είναι με τη σειρά του αντι-ανθρώπινο επειδή αρνείται θεμελιώδεις πτυχές της φύσης του είδους μας, όπως η συνεργασία και η αναγνώριση μιας κοινής-συλλογικής σφαίρας.

Το θέμα, επομένως, δεν είναι να επιλέξουμε μεταξύ δεξιού και αριστερού επιταχυντή, μεταξύ της αναγωγής της ζωής σε ψηφιακό και του νεοβάρβαρου βιταλισμού.
Το θέμα, αντίθετα, είναι να απορρίψουμε εντελώς την επιτάχυνση, να αντιπαραβάλουμε τον κυκλικό χρόνο με τη «χρονοκρατία», να αντιπαραβάλουμε το αρχαίο βραδινό
τέλος των τηλεοπτικών προγραμμάτων με τη ροή των 24 ωρών.
Τέλος, αν ο επιταχυντής ευδοκιμεί στον φόβο του μέλλοντος, το κλειδί είναι να αντιταχθούμε σε αυτήν την ένωση με αγάπη. Όπως το έθεσε ο Σαίξπηρ: «Ο χρόνος κουρεύει τα ροδαλά μάγουλα και χείλη, αλλά η αγάπη δεν φοβάται τον χρόνο· ούτε μια σύντομη ώρα ή μέρα δεν την αλλάζει, και διαρκεί μέχρι την Ημέρα της Κρίσης».

La falsa alternativa tra due visioni accelerazioniste, da cui bisogna uscire

ΜΑ ΠΩΣ!! Ο ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ ΜΑΣ ΔΙΑΒΕΒΑΙΩΣΕ ΟΤΙ Ο ΖΙΡΑΡ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ. ΔΕΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΑΥΤΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Thiel ;

Ρενέ Ζιράρ, Ο αποδιοπομπαίος τράγος όπλο της εξουσίας (II)

 

Roberto Pecchioli - 29 Ιουλίου 2025

Πηγή: EreticaMente

Αν η μίμηση και η μιμητική επιθυμία εξηγούν —με τους όρους που εκτίθενται στο πρώτο μέρος αυτής της εργασίας— τα βαθιά κίνητρα πίσω από πολλές ατομικές συμπεριφορές, οι οποίες αποκαλύπτονται ως διακριτά στοιχεία της ψυχής, η κατηγορία του αποδιοπομπαίου τράγου που περιγράφει ο René Girard παρέχει μια ερμηνεία της ανθρώπινης τάσης προς τον αποκλεισμό, προς την αναγνώριση ενός κοινού εχθρού και τη συλλογική επιθυμία να τον τιμωρήσει μέσω της εξάλειψής του, χωρίς να επιδιώκει να κατανοήσει τους λόγους. «Είναι εγκληματικό να σκοτώνεις το θύμα επειδή είναι ιερό, αλλά το θύμα δεν θα ήταν ιερό αν δεν σκοτωνόταν», παρατηρεί ο Girard. Αυτός ο φαύλος κύκλος αναδύεται όταν εξετάζεται η πραγματικότητα της θυσίας, η σύνδεσή της με τη βία και η καταπιεσμένη κατηγορία του ιερού. Η εξουσία χειραγωγεί το μυαλό των υποκειμένων της επειδή κατανοεί τους μηχανισμούς του και προετοιμάζει την κρυφή επιστροφή του ιερού με τη μορφή βίας που ασκείται στον αθώο, τον αποδιοπομπαίο τράγο. Αυτός μπορεί να είναι ο αποκλίνων, ο διαφορετικός σε φυλή, πίστη ή όραμα για τη ζωή. Κάθε εποχή ή κατάσταση έχει τον δικό της: στην εποχή της πανδημίας ήταν ο αντιεμβολιαστικός ή ο αρνητής, στην πολεμική αφήγηση είναι ο υποστηρικτής του Πούτιν, ενώ ο τέλειος ένοχος, πολυχρηστικός λόγω της αοριστίας της κατηγορίας, είναι ο φασίστας χωρίς φασισμό, αλλά και ο κομμουνιστής απουσία κομμουνισμού.

Εν ολίγοις, ένας αποδιοπομπαίος τράγος είναι οποιοσδήποτε στον οποίο, σε περιόδους κρίσης ή αναταραχής, μπορεί να εφαρμοστεί η ετικέτα του θύματος του αποδιοπομπαίου τράγου, του ενόχου ανεξαρτήτως, του δημόσιου εχθρού που πρέπει να εξοντωθεί για την επίλυση των κοινωνικών εντάσεων, τη μετατόπιση των ευθυνών και τη διοχέτευση της λανθάνουσας βίας. Είπαμε ότι το θύμα δεν χρειάζεται να είναι πραγματικά ένοχο: αρκεί η αναγνώριση και η εξάλειψή του να οδηγούν σε συλλογική ειρήνευση. «Ο αποδιοπομπαίος τράγος είναι αθώος και η θυσία του έχει ως αποτέλεσμα την αποκατάσταση της κοινωνικής ενότητας. Εξ ου και η αποτελεσματικότητα του μηχανισμού: επιτρέπει στην εσωτερική βία να μετατραπεί σε εξωτερικευμένη και ελεγχόμενη βία». Το θύμα αντιπροσωπεύει μια ετερότητα: κάτι που σπάει τη συμβολική ηγεμονία, που δεν ταιριάζει απόλυτα, που αμφισβητεί -με την απλή ύπαρξή του- την κυρίαρχη αφήγηση. Είναι η διαφορά του, όχι η ευθύνη του, που τον καθιστά στόχο. Όσο πιο αθώος είναι, τόσο πιο χρήσιμος είναι για την αποτελεσματικότητα της τελετουργίας της συλλογικής συμφιλίωσης.

Σε σύγκριση με το παρελθόν, σήμερα υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά: παλαιότερα, η διαδικασία ήταν ασυνείδητη ή ενστικτώδης, υποστηριζόμενη από μια γνήσια πίστη στην ενοχή του θύματος. Η κοινότητα δεν προσποιούνταν. Ήταν πεπεισμένη ότι η θυσία του ήταν απαραίτητη για την αποκατάσταση της τάξης. Αυτή η θυσία δεν ανταποκρινόταν σε μια ιδεολογική ιδιοτροπία, αλλά στην αναγκαιότητα: ο μηχανισμός ενεργοποιούνταν σε καταστάσεις κρίσης, όταν διακυβεύονταν η συνοχή της ομάδας και ακόμη και η φυσική της επιβίωση. Ήταν ακριβώς αυτή η κοινή πεποίθηση, που τροφοδοτούνταν από το επείγον της κατάστασης, που επέτρεψε στον ψυχοκοινωνικό μηχανισμό να εκτελέσει τη λειτουργία του, τη διατήρηση ή την αποκατάσταση της ειρήνης και της συνοχής. Σήμερα, η ίδια παρόρμηση επαναχρησιμοποιείται ως πολιτικός πόρος, απαλλαγμένος από την πρωτόγονη αφέλειά της και τη σύνδεσή της με την αναγκαιότητα. Η διαδικασία έχει γίνει συνειδητή: όσοι την ενεργοποιούν - κυβερνήτες, επικοινωνιολόγοι, ακτιβιστές - το κάνουν από υπολογισμό, σίγουροι για την αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητά της με την πάροδο του χρόνου.

Ωστόσο, σήμερα, για να συνεχίσει να λειτουργεί το παιχνίδι, χρειάζονται περισσότερα από ένα θύμα: χρειάζεται μια αφήγηση που να δικαιολογεί τον χαρακτηρισμό και να του δίνει ηθική νομιμοποίηση. Όσοι την ακολουθούν, την επικυρώνουν και την αναπαράγουν το κάνουν από πίστη και παρόρμηση, αλλά η πίστη δεν προκύπτει από μόνη της: πρέπει να τροφοδοτείται από έναν λόγο που καλύπτει την άσκηση εξουσίας με τη μορφή της θυματοποίησης υπό το πρόσχημα μιας δίκαιης αιτίας. Αυτό το σημείο είναι κρίσιμο: η διαδικασία αναγνώρισης, στιγματισμού, αποβολής και τιμωρίας του αποδιοπομπαίου τράγου δεν μπορεί πλέον να υποστηριχθεί από την αφελή πεποίθηση του χθες, ούτε από μια πιεστική ανάγκη. Ο μηχανισμός του αποδιοπομπαίου τράγου δεν λειτουργεί μόνος του. Δεν αρκεί να δείχνεις με το δάχτυλο τους λειτουργικούς ενόχους. Χρειάζεται μια αφήγηση που να δίνει νόημα στις κατηγορίες, να τις συνδέει με ένα ηθικό όραμα του κοινού καλού και να επιτρέπει στην πλειοψηφία, της οποίας η συμβολική υποστήριξη είναι απαραίτητη, να αποδεχτεί και να υποστηρίξει την επιλογή όσων βρίσκονται στην εξουσία.

Η νομιμότητα δεν επιβάλλεται πλέον: κατασκευάζεται. Η εξουσία ενεργεί πάντα από ιδιοτέλεια ή υπολογισμό, αλλά απαιτεί ένα αφηγηματικό πλαίσιο (το πλαίσιο, όπως θα έλεγε ο Marcello Foa) που απαλλάσσει τις πράξεις της και τις εμποτίζει με έναν ηθικό σκοπό. Δηλαδή, πρέπει να εφεύρει μια δομή νοήματος που μετατρέπει τη χειραγώγηση σε δικαιοσύνη και το ιδιοτέλεια σε κοινή λύτρωση. Εδώ ακριβώς έρχεται στο προσκήνιο η εκκοσμίκευση της θρησκείας. Όπως τόνισε ο Alexandre Kojève, ο Χριστιανισμός δεν έχει εξαφανιστεί εντελώς: έχει μετατραπεί σε μια έμφυτη ιδεολογία. Αυτό που κάποτε προβαλλόταν στη μετά θάνατον ζωή - η λύτρωση, η βασιλεία του Θεού, η Τελική Κρίση - μεταφέρεται στην ιστορία. Η επανάσταση είναι η προσπάθεια να πραγματοποιηθεί στη γη αυτό που κάποτε αναμενόταν στον παράδεισο: μια μετάβαση από το υπερβατικό στο έμφυτο (στο ενυπάρχον), από την εσχατολογική ελπίδα στην πολιτική υπόσχεση. Δεν πρόκειται πλέον για τη σωτηρία των ψυχών, αλλά για την απελευθέρωση των λαών. Όχι για την υπακοή στον θεϊκό νόμο, αλλά για την επανεγγραφή-αναδιατύπωση του ανθρώπινου νόμου στο όνομα της μελλοντικής δικαιοσύνης. Η αριστερά, με αυτή τη λογική, κληρονομεί τον χριστιανικό μεσσιανισμό και τον μετατρέπει σε ένα πρόγραμμα ιστορικής δράσης που δικαιολογεί κάθε κακοποίηση, ξεκινώντας από την καταστολή του Άλλου. Στη Γενεαλογία των Ηθών, ο Νίτσε κατήγγειλε ότι τα σύγχρονα ιδανικά της ισότητας είναι τελικά μια υποβαθμισμένη συνέχεια του Χριστιανισμού, όπου η δυσαρέσκεια/μνησικακία μεταμφιέζεται σε συμπόνια και δικαιοσύνη. Ο σοσιαλισμός, υποστήριξε, είναι μια δουλοπρεπής ηθική που εξυμνεί την αδυναμία, καταδικάζει την αριστεία και ονειρεύεται μια έμφυτη αναγέννηση, μεταμορφώνοντας τον πολιτικό αγώνα σε μια κοσμική θρησκεία. Η επιμονή του αποδιοπομπαίου τράγου καταδεικνύει ότι η νεωτερικότητα έχει δημιουργήσει μια υποβαθμισμένη μορφή θρησκείας. Η υπόσχεση της σωτηρίας δεν έχει εξαφανιστεί: έχει εκτοπιστεί, εκκοσμικευτεί και πολιτικοποιηθεί. Συνεχίζει να λειτουργεί ως ο απόλυτος ορίζοντας και η ηθική δικαίωση. Ο Έρικ Βόγκελιν (Eric Voegelin) μιλά για την εμμονή(εμμένεια) του εσχάτου (τό τέλος τού χρόνου), δηλαδή, η μετατόπιση του τέλους του χρόνου στην ιστορία, [ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ, ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ] από τη θεία κρίση στην επαναστατική ετυμηγορία. Το υπερβατικό αντικαθίσταται από ένα ανθρώπινο απόλυτο, η σωτηρία από την πρόοδο, η πίστη από την ιδεολογία. Τελικά, πρόκειται για έναν πολιτικό Γνωστικισμό που αντικαθιστά την υπερβατική τάξη με την έμφυτη σωτηρία. Η πολιτική υιοθετεί μια κρυφή θρησκευτική λογική, στην οποία όλα υποτάσσονται σε έναν τελικό σκοπό που δεν δέχεται όρια ή αντιρρήσεις. Ο Ντονόσο Κορτές (Donoso Cortés) και ο Καρλ Σμιτ (Carl Schmitt) το κατάλαβαν αυτό: κάθε πολιτική κατηγορία είναι μια εκκοσμικευμένη θεολογική έννοια. Η λογική του αποδιοπομπαίου τράγου -δηλαδή, η διαγραφή του αποκλίνοντος μετά τον χαρακτηρισμό του ως εχθρού- έχει περάσει από μια ασυνείδητη πράξη σε μια συνειδητή και εκμεταλλευόμενη τακτική εξουσίας. Το συμβολικό πλαίσιο που το νομιμοποίησε -ο μεσσιανισμός που κληρονομήθηκε από τον Χριστιανισμό- έχει ακολουθήσει την αντίθετη πορεία: έχει χάσει τον θρησκευτικό του χαρακτήρα, αλλά συνεχίζει να λειτουργεί σε λανθάνουσα μορφή. Ωστόσο, αυτό το υπόλειμμα (κατάλοιπο) δεν βασίζεται σε μια υπερβατική μεταφυσική, αλλά μάλλον σε μια κοινή (ή επιβεβλημένη) ηθική ευαισθησία, έναν συλλογικό συναισθηματικισμό, ένα Παβλοφικό αντανακλαστικό καταστολής, που αντικαθιστά την παλιά θεολογική δομή. Το θρησκευτικό διαλύεται στο κοσμικό, διατηρώντας τη λογική του δόγματος. Αυτό μας επιτρέπει να κατανοήσουμε τον μεσσιανικό τόνο της σύγχρονης πολιτικής και ορισμένες από τις ενοχλητικές επιπτώσεις της: την άκριτη υπεράσπιση των αντιφατικών αφηγήσεων -όπου η συναισθηματική αφοσίωση αντικαθιστά την αλήθεια- και την σχετικιστική παρέκκλιση που, στο όνομα μιας αφηρημένης ισότητας, εξαλείφει κάθε ιεραρχία μεταξύ πολιτισμών, αξιών ή θεσμών. Αυτός ο απόλυτος σχετικισμός, αντί να προωθεί την ελευθερία, δημιουργεί ένα κλίμα στο οποίο όλα επιτρέπονται εφόσον επιβεβαιώνουν την κυρίαρχη αφήγηση. Τα κραυγαλέα ψέματα, οι απίθανες δικαιολογίες και οι κραυγαλέες ασυνέπειες όχι μόνο γίνονται ανεκτά αλλά και υπερασπίζονται σθεναρά, αφού αυτό που διακυβεύεται δεν είναι η αλήθεια, αλλά η συμβολική ένταξη σε μια κοινότητα νοήματος. Το θύμα εξιλεώνεται για την ενοχή ότι δεν είναι όπως όλοι οι άλλοι, ότι αμφισβητεί την κυρίαρχη αφήγηση με την ύπαρξή του. Είναι ο αιρετικός που αρνείται το δόγμα που επιβάλλεται από πάνω. Η πυρά γίνεται αναπόφευκτη, εν μέσω των χειροκροτημάτων των πιστών και της αδιαφορίας των νέων πλεκτριών, οι γυναίκες που έπλεξαν απαθώς κατά τη διάρκεια των δημόσιων εκτελέσεων της Γαλλικής Επανάστασης. Είναι επείγον να αποκαλύψουμε αυτόν τον μηχανισμό -την ιστορική αξία του Ζιράρ- απαιτώντας το δικαίωμα να αντιμετωπίζονται ως ενήλικες στη δημόσια σφαίρα. Αυτό συνεπάγεται την ευθύνη να ακούμε τι δεν μας αρέσει, καθώς και την ικανότητα -και το δικαίωμα- να αντιμετωπίζουμε άβολες ή αμφιλεγόμενες ιδέες με ορθά επιχειρήματα, συμμετέχοντας σε συζήτηση/διάλογο χωρίς λογοκρισία ή δαιμονοποίηση. Πρέπει να απαιτήσουμε να αναγνωριστούμε ως ικανοί για ανεξάρτητη κρίση, ικανοί να διακρίνουμε μεταξύ λογικής και συναισθήματος, γεγονότων και χειραγώγησης, καθιστώντας τον μηχανισμό του αποδιοπομπαίου τράγου άχρηστο. Η ύπαρξή του είναι επίσης μια βολική απλοποίηση για να αποσπάσει την προσοχή από την ουσία των προβλημάτων, από την πολυπλοκότητα και τη σύγκρουση. Σήμερα, η παράλογη οικοφοβία -η απόρριψη και η αποστροφή προς το πολιτιστικό μας κληροδότημα- είναι διαδεδομένη και κυριαρχεί, η οποία δεν είναι απλώς μια μορφή αυτομίσους αλλά μια αυτοκαταστροφική παρόρμηση που στοχεύει στην αποσυναρμολόγηση των θεμελίων της κοινωνίας. Ο ψεύτικος αποδιοπομπαίος τράγος του παρόντος -ο ένοχος που πρέπει να σβηστεί- γίνεται ο πολιτισμός μας ως τέτοιος. Αλλά ποια ενότητα ή νομιμότητα αποκαθιστά τον αποδιοπομπαίο τράγο που καταστρέφει τα πάντα, πιστευτός (όταν είναι) από κούραση, συνήθεια ή άρνηση αντιπαράθεσης; Ο ιδανικός μεταμοντέρνος αποδιοπομπαίος τράγος είναι κάποιος που αρνείται την αφηρημένη ισότητα, την ισοδυναμία αρχών και αξιών, κάποιος που παραβιάζει την απαγόρευση της κρίσης και της διαφωνίας. Με αυτόν τον τρόπο, δεν εκπληρώνει πλέον καμία λειτουργία. Αν μη τι άλλο, προαναγγέλλει το τέλος της ίδιας της κοινωνίας που ο μηχανισμός είχε σκοπό να διατηρήσει. Δεν αξίζουν όλες οι αρχές τον ίδιο σεβασμό, δεν στηρίζεται κάθε οργή σε δίκαια θεμέλια. Ο αποδιοπομπαίος τράγος, το προορισμένο θύμα, είναι μια μόνιμη κατηγορία εξαπάτησης της εξουσίας. Σήμερα, ο δημόσιος εχθρός είναι όποιος δεν συμμερίζεται την ειδωλολατρία του παρόντος, τη δεισιδαιμονία της προόδου, την τυφλή πίστη στην τεχνολογία και τις υπέροχες και προοδευτικές της τύχες. Παραδόξως, τίποτα δεν είναι πιο αντιδραστικό από τη χρήση αποδιοπομπαίων τράγων, τίποτα πιο φωτισμένο από την αποκάλυψη του μηχανισμού της. 

(Τέλος)

René Girard, il capro espiatorio arma del potere (II)

ΟΧΙ ΜΟΝΟ Ο ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΑΚΤΟΡΑΣ ΤΟΥ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΥ ΤΑΥΤΙΣΕ ΤΟΝ ΑΠΟΔΙΟΠΟΜΠΑΙΟ ΤΡΑΓΟ ΜΕ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΑΛΛΑ ΙΣΧΥΡΙΖΕΤΑΙ ΟΤΙ Ο ΖΙΡΑΡ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΕΣΕ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ. ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΠΟΡΕΙ Ο ΙΕΡΕΑΣ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΤΑΖΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΝΑ ΥΠΑΚΟΥΕΙ ΘΕΛΕΙ ΔΕΝ ΘΕΛΕΙ. ΕΥΤΥΧΩΣ ΠΟΥ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΘΑ ΜΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕΙ.  ΣΕ ΛΙΓΟ Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΙΔΑ ΚΟΥΤΟΧΟΡΤΟΥ ΑΘΑΝΑΤΟΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΕΣ.

Ρενέ Ζιράρ, η μιμητική επιθυμία και ο αποδιοπομπαίος τράγος.

 

...που ενέπνευσε τον Peter Thiel και τον JD Vance...

Ρομπέρτο ΠΕΚΙΟΛΙ

Ένας πολιτισμός που ζει και πεθαίνει με ψέματα γίνεται ο ίδιος ψέμα. Οι απαίσιοι δάσκαλοί του -τους οποίους ο Paul Ricoeur αποκαλούσε άρχοντες της καχυποψίας- μας έχουν κάνει να πιστεύουμε ότι ζούμε μόνο με κατώτερα πάθη, ποταπές απολαύσεις και εργαλειακά συμφέροντα. Βομβαρδισμένοι, αποδομημένοι, η φύση και η πραγματικότητα αμφισβητούνται, η αισθητική ανατρέπεται, το οικοδόμημα του πολιτισμού έχει καταρρεύσει μπροστά στα μάτια μας. Κι όμως, υπήρξαν και υπάρχουν πολλοί αληθινοί δάσκαλοι, που έμειναν χωρίς ακροατήριο, συχνά χλευασμένοι. Πιθανώς πολύ αργά για να εφαρμόσουν τα μαθήματά τους σε έναν ετοιμοθάνατο πολιτισμό όπου το "ανθρωπόμορφο ανθρωπάριο (homunculus)" περιπλανιέται, μπερδεύοντας τα ερείπια με μνημεία και κοιτάζοντας τον εαυτό του στην άβυσσο.

Δεν είναι πολύ αργά για να επανεκτιμήσουμε, για παράδειγμα, τις διδασκαλίες του René Girard, ενός Γάλλου ανθρωπολόγου, ιστορικού και στοχαστή που διερεύνησε μερικές από τις πιο σημαντικές έννοιες του τελευταίου μισού αιώνα: την ιδέα της «μιμητικής» επιθυμίας, δηλαδή της μίμησης ως θεμέλιο της ανθρώπινης εμπειρίας, και τη θεωρία του αποδιοπομπαίου τράγου (του εξιλαστήριου θύματος), του εχθρού - πραγματικού και, πιο συχνά, φανταστικού - που βοηθά τις κοινότητες να συσπειρωθούν σε περιόδους κρίσης. Γεννημένος το 1923 και αποθανών το 2015, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της μακράς ζωής του στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου δίδαξε στο Στάνφορντ, δημοσιεύοντας όλα τα έργα του στη μητρική του γλώσσα, μια αξία στα μάτια μας. Ο Heidegger έλεγε ότι, τελικά, κάθε φιλόσοφος σκέφτεται μόνο μία σκέψη. Στην περίπτωση του Girard, οι βασικές έννοιες είναι τουλάχιστον δύο: η κατηγορία της μιμητικής επιθυμίας και η καθολική έννοια του αποδιοπομπαίου τράγου, η οποία εξηγεί τον μηχανισμό του διωγμού και της τελετουργικής θυσίας.

Ο Ζιράρ θίγει εξαιρετικά επίκαιρα ανθρωπολογικά θέματα: την εξάπλωση της προσωπικής διαταραχής, τους εθισμούς, την αγωνία της μοναξιάς, τον φθόνο, το μίσος, την αγανάκτηση, την ανθρώπινη ανάγκη να εγκαθιδρύσει μια κοινωνική τάξη, τις πολιτισμικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις μέσω του αποκλεισμού ορισμένων ατόμων, των αποδιοπομπαίων τράγων της συλλογικής δυσφορίας, των συλλογικών κακών. Οι άνθρωποι ενεργούν με μίμηση, επιθυμώντας να είναι κάποιος άλλος, ταυτόχρονα πρότυπο και αντίπαλος: εξ ου και ο φθόνος και η αγανάκτηση, οι σπίθες βίας και αποκλεισμού. Σήμερα, μια μόνο ανάρτηση μπορεί να καταστρέψει μια καριέρα ή να οδηγήσει σε κατηγορίες για εγκλήματα μίσους. Άγρια πλήθη συγκεντρώνονται στο διαδίκτυο· η κουλτούρα της ακύρωσης τιμωρεί τη διαφωνία. Ένας επισφαλής και επικίνδυνος κόσμος για τον οποίο ο Ζιράρ προειδοποίησε πριν από δεκαετίες. «Όταν ολόκληρος ο κόσμος είναι παγκοσμιοποιημένος, μπορείς να βάλεις φωτιά στα πάντα με ένα σπίρτο». Το φαινόμενο της πεταλούδας της θεωρίας του χάους (Έντουαρντ Λόρεντζ) που μπορεί να προκαλέσει έναν ανεμοστρόβιλο.

Το φτερούγισμα των φτερών αυτής της πεταλούδας, μέσα στη δυτική μαζική κουλτούρα, ξεκίνησε με το ταξίδι του Φρόιντ στην Αμερική, που έθεσε τις βάσεις για τους ψυχαναλυτικούς μύθους (που εισήγαγε τα παραμύθια της ψυχανάλυσης), και συνεχίστηκε με τις θεωρίες της Φρανκφούρτης και μ' ένα άλλο ταξίδι στις ΗΠΑ, αυτό του νεαρού Ζακ Ντεριντά, που σηματοδότησε την αρχή του μεταδομισμού (μεταστρουκτουραλισμού) και της αποδόμησης, της «γαλλικής θεωρίας». Τα μοτίβα σκέψης έγιναν απλές αφηγηματικές δημιουργίες απογυμνωμένες από αναλυτική βάση. Ο Ζιράρ το ονόμασε πανούκλα, αυτό που ο ίδιος ο Φρόιντ είπε για τις θεωρίες του: «Δεν ξέρουν ότι τους φέρνουμε την πανούκλα», και ώθησε προς την αντίθετη κατεύθυνση, χτίζοντας ένα θεωρητικό μηχανισμό ικανό να αντικαταστήσει, να υπερκεράσει τον Μαρξ και τον Φρόιντ.

Σήμερα, η επιρροή του (Ρενέ Ζιράρ) αυξάνεται στις ΗΠΑ: την κληρονομιά του διεκδικούν ο δισεκατομμυριούχος τεχνοκράτης Peter Thiel, ιδρυτής του PayPal και του τεχνολογικού γίγαντα Palantir, καθώς και ο αντιπρόεδρος JD Vance. Η δύναμη του René Girard έγκειται στο ότι απέδειξε ότι το μυστικό της βίας δεν βρίσκεται ούτε στις κοινωνικές σχέσεις (Μαρξ), ούτε στη θέληση για εξουσία (Νίτσε), ούτε στο ασυνείδητο (Φρόιντ), αλλά στην καρδιά των ανθρώπινων σχέσεων. Αποκάλυψε τα ψέματα που κρύβονται πίσω από τις κυρίαρχες μόδες και τάσεις.

Ο Πίτερ Θιλ αποφοίτησε με τον Ζιράρ στο απόγειο της κουλτούρας της ακύρωσης, ξεκινώντας με κλασικά κείμενα που επανερμηνεύτηκαν με τις εμμονές του Ντεριντά και των συνεργατών του. Ο νεαρός Θιλ, ακολουθώντας τα βήματα του δασκάλου του, έγραψε το "Ο Μύθος της Ποικιλομορφίας" (The Diversity Myth), στο οποίο ερμήνευσε την πολυπολιτισμικότητα, την ουτοπία της ποικιλομορφίας και την πολιτική ορθότητα ως νέους κομφορμισμούς. Οι πνευματικές επαναστάσεις του 1968 είχαν δημιουργήσει μια νέα ορθοδοξία που κήρυξε τον πόλεμο σε κάθε αποδεκτή ιδέα. Ο Ζιράρ ήταν ένας ερημίτης αντιφρονών του οποίου η επιστροφή στην παράδοση τον μετέτρεψε σε αντίδοτο στο παρόν (ακριβώς επειδή επέστρεφε στην παράδοση). "Περισσότερο από ποτέ, είμαι πεπεισμένος ότι η ιστορία έχει νόημα και ότι το νόημά της είναι τρομακτικό". Η μιμητική θεωρία του Ζιράρ αντικατόπτριζε την αλήθεια του επικρατούντος κομφορμισμού.

Οι φοιτητές του μαθήματος «Κυριαρχία και τα Όρια της Παγκοσμιοποίησης και της Τεχνολογίας» που προωθούσε ο Thiel διάβασαν τον Girard μαζί με τον Carl Schmitt - τον μεγάλο μελετητή των πολιτικών κατηγοριών - και την αριστοτεχνική ομιλία του Βενέδικτου ΙΣΤ΄ στο Ρέγκενσμπουργκ. Ο ίδιος ο Thiel ίδρυσε στη συνέχεια το Imitatio, ένα ίδρυμα που προωθεί διεπιστημονικές μελέτες και έρευνες σχετικά με τη μιμητική επιθυμία. Ο Girard αφηγήθηκε ότι οι πρώτες του σκέψεις σχετικά με την έννοια του αποδιοπομπαίου τράγου έλαβαν χώρα στη μεταπολεμική Γαλλία, όπου ο δημόσιος εχθρός που έπρεπε να καταστραφεί ήταν η μορφή του συνεργάτη (των Ναζί), στην πραγματικότητα η κακή συνείδηση ενός μεγάλου μέρους των Γάλλων. Ο René Girard ήταν από τους πρώτους που διαισθάνθηκαν τις αφυπνισμένες αυταπάτες, τους παραλογισμούς της woke ιδεολογίας: «Η μέριμνα για τα θύματα κυριαρχεί σε ολόκληρο τον πλανητικό πολιτισμό στον οποίο ζούμε. Ζούμε υπό την κυριαρχία της θυματοποίησης, η οποία χρησιμοποιεί την ιδεολογία της φροντίδας των θυμάτων για να συσσωρεύσει εξουσία». Σε αυτό προέβλεψε τον Robert Hughes και τον συναγερμό του ενάντια στην «κουλτούρα της γκρίνιας/κουλτούρα του θρήνου» (1994). Ο Peter Thiel εξήγησε ότι οι ιδέες του Girard έπαιξαν ρόλο στην επιτυχία του: «Το Facebook (του οποίου ήταν ένας από τους αρχικούς χρηματοδότες, σημείωση του συντάκτη) διαδόθηκε από στόμα σε στόμα και βασίζεται σε αυτή, επομένως είναι διπλά μιμητικό. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αποδειχθεί πιο σημαντικά από ό,τι φαινόταν, επειδή αγγίζουν τη φύση μας». Και παγκοσμιοποιούν τη μίμηση της επιθυμίας. [Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ, ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ, ΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΩΣΗ, Η ΟΠΟΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΣΑΝ ΘΕΟ ΑΝΘΡΩΠΟ]

Ο Thiel έδωσε μια διάλεξη για τη μιμητική επιθυμία στο Πανεπιστήμιο Yale το 2011, η οποία γοήτευσε τον πολύ νεαρό James D. Vance, εισάγοντάς τον στη σκέψη του Girard, η οποία, όπως φαίνεται, ώθησε τη μεταστροφή του στον Καθολικισμό. Ήταν ακριβώς η περιθωριοποίηση των πιο γόνιμων πνευματικά χρόνων του που έκανε τον Girard ενδιαφέροντα, μια φωνή που έψαχνε τον δρόμο της στην ερημιά, μια σκέψη που ταίριαζε στους συντηρητικούς: σε αυτήν βρίσκουμε απαισιοδοξία για την ανθρώπινη φύση, δυσπιστία στις επαναστάσεις, τη σημασία της παράδοσης, μια κριτική του σχετικισμού, πάνω απ' όλα την ιδέα ότι ο παγκόσμιος νόμος της ανθρώπινης συμπεριφοράς συνίσταται στη μιμητική φύση της επιθυμίας. Τίποτα που ο Αριστοτέλης δεν είχε ήδη καταλάβει: ο Σταγειρίτης θεωρούσε την ικανότητα μίμησης ως κρίσιμο στοιχείο της διάκρισης μεταξύ ανθρώπων και ζώων, στη βάση της κοινωνικότητας του Homo sapiens.

Μιμούμαστε τις επιθυμίες, τις απόψεις και τον τρόπο ζωής των άλλων. Μιμούμαστε ανθρώπους που θαυμάζουμε και σεβόμαστε, ενώ προσπαθούμε να κάνουμε το αντίθετο από αυτούς που περιφρονούμε, αναπτύσσοντας αντίθετες απόψεις. Η συμπεριφορά μας είναι μιμητική επειδή είναι πάντα σε συνάρτηση με τους άλλους. Τα πρότυπα προς μίμηση είναι οι γονείς, τα μεγαλύτερα αδέλφια, οι φίλοι, ένα αγαπημένο πρόσωπο, ένας πολιτικός, ένας πνευματικός ηγέτης, οι μάζες. Η μίμηση είναι η βάση της ικανότητας μάθησης. Χωρίς αυτήν, η μετάδοση του πολιτισμού ή η εκμάθηση της γλώσσας δεν θα ήταν δυνατή. Ο άνθρωπος είναι αυτό που είναι επειδή μιμείται έντονα τους συνομηλίκους του. Η σχέση μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου δεν είναι άμεση και γραμμική, αλλά τριγωνική: υποκείμενο, μοντέλο, επιθυμητό αντικείμενο. Πέρα από το αντικείμενο, είναι το μοντέλο (το οποίο ο Ζιράρ αποκαλεί μεσολαβητή) που προσελκύει και εδραιώνει τη μεταφυσική επιθυμία, αφού «κάθε επιθυμία είναι μια επιθυμία να είσαι». Τίποτα δεν θα μπορούσε να απέχει περισσότερο από την κουλτούρα της ακύρωσης, από τον ανθρωπολογικό σχετικισμό ενός Λεβί-Στρος, και από τα παραμύθια που έχουν γίνει μαγική σκέψη, όπως το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα του Φρόιντ, το οποίο βασίζει την επιθυμία στην αξία του αντικειμένου, της μητέρας, και πρέπει να προϋποθέτει μια επίγνωση της αντιπαλότητας/αντιζηλίας και των καταστροφικών συνεπειών της. Η απίθανη επιθυμία να κατέχει κανείς τη μητέρα του με το κόστος της δολοφονίας του πατέρα αναγκάζει τον Φρόιντ να εισαγάγει όλα τα ποικίλα ένστικτα, τις ορμές και τις ψυχικές δομές της θεωρίας του ως αποφασιστικές ανακαλύψεις. Πιο απλά (ένα είδος σύγχρονου ξυραφιού του Όκαμ), η θεωρία της μιμητικής επιθυμίας θα θεωρούσε την Οιδιπόδεια ένταση ως μια μίμηση του πατέρα.

Η μιμητική αντιπαλότητα είναι μεταδοτική και απειλεί με εκτεταμένη βία. Ο Ζιράρ ανακαλύπτει το αντίδοτο μελετώντας τη συγκριτική εθνολογία και διατυπώνει τη δεύτερη ανθρωπολογική του υπόθεση: τον μηχανισμό του αποδιοπομπαίου τράγου. Η μιμητική επιθυμία γίνεται αντιπαλότητα, μια δυνητικά ανεξέλεγκτη σύγκρουση, καθώς και η βία είναι μιμητική. Όταν η βία δεν μπορεί να εξαπολυθεί/ξεσπάσει στον εχθρό που την υποκίνησε και την προκάλεσε, στρέφεται σε έναν υποκατάστατο στόχο. Το πλήθος συγκεντρώνεται ομόφωνα γύρω από το καθορισμένο θύμα και το καταστρέφει. Η εξάλειψή του απελευθερώνει τη βίαιη φρενίτιδα σε μια ισχυρή συναισθηματική απελευθέρωση, παρόμοια με τον μηχανισμό αποδέσμευσης που μας απελευθερώνει από το τραύμα. Ο αποδιοπομπαίος τράγος, το εξιλαστήριο θύμα - το θύμα της προγονικής τελετουργικής θυσίας - θεωρείται η πηγή (η αιτία) της κρίσης, αλλά και το μέσο του θαύματος της ανανεωμένης ειρήνης. Γίνεται ιερός επειδή είναι ικανός να πυροδοτήσει την κρίση καθώς και να αποκαταστήσει την αρμονία. Δηλαδή, έχει τη δύναμη της ζωής και του θανάτου πάνω στην κοινότητα.

Για τον Ζιράρ, οι άνθρωποι τείνουν να εξηγούν τις κρίσεις μέσω κοινωνικών και ηθικών αιτιών, κατηγορώντας λίγα μεμονωμένα αποκλίνοντα άτομα. Αυτά τα άτομα γίνονται η αιτία όλων των δεινών: δεν έχει σημασία αν οι κατηγορίες είναι αληθινές, αυτό που έχει σημασία είναι αν η ενοχή γίνεται πιστευτή. Το θύμα-αποδιοπομπαίος τράγος πρέπει να ανήκει σε μια κατηγορία που θεωρείται αποκλίνουσα ή αρνητική. «Οι εθνοτικές ή θρησκευτικές μειονότητες», γράφει, «τείνουν να πολώνουν εναντίον τους την πλειοψηφία. Δεν υπάρχει σχεδόν καμία κοινωνία που να μην υποβάλλει τις μειονότητές της, τις ελάχιστα ενσωματωμένες ή απλώς διακριτές ομάδες της, σε ορισμένες μορφές διακρίσεων, αν όχι διώξεων». Αυτό ισχύει και για τις πολιτικές και πολιτισμικές διαφορές. «Δεν υπάρχει πολιτισμός μέσα στον οποίο ο καθένας δεν αισθάνεται διαφορετικός από τους άλλους και δεν κρίνει τις διαφορές ως θεμιτές και απαραίτητες». Η σύγχρονη εξύμνηση της ποικιλομορφίας και η επιδεικτική θυματοποίησή της είναι εκφράσεις μιας ομοιομορφίας σκέψης που υπάρχει σε όλους τους πολιτισμούς. «Δεν είναι ποτέ η συγκεκριμένη διαφορά για την οποία κατηγορούνται οι θρησκευτικές, εθνοτικές ή εθνικές μειονότητες. Κατηγορούνται ότι δεν διαφοροποιούνται κατάλληλα, τους προσάπτουν το ότι δεν διαφέρουν με τον κατάλληλο τρόπο».

Για τον Ζιράρ, η προέλευση του πολιτισμού δεν καθορίζεται από τη δομή (Μαρξ), ούτε μπορεί να εντοπιστεί στη σφαίρα της σεξουαλικότητας (Φρόιντ), αλλά είναι θρησκευτική, όπως είχε φανταστεί ο Εμίλ Ντυρκέμ (Emile Durkheim), ο πατέρας της κοινωνιολογίας. Η μιμητική υπόθεση του Ζιράρ έλαβε έμμεση υποστήριξη από τη βιολογία με την ανακάλυψη κατοπτρικών νευρώνων, νευρικών κυττάρων που ενεργοποιούνται τόσο όταν το υποκείμενο εκτελεί μια ενέργεια όσο και όταν παρατηρεί την ίδια ενέργεια να εκτελείται από ένα άλλο. Η ανακάλυψη έχει σημαντικές συνέπειες για την κατανόηση των μηχανισμών της μάθησης, της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της ενσυναίσθησης. Σύμφωνα με τον νευροεπιστήμονα Βιτόριο Γκαλέζε, «από νευροεπιστημονική άποψη, οι επιπτώσεις της μίμησης στην κοινωνική νόηση στο πλαίσιο της Μιμητικής Θεωρίας του Ζιράρ [αποτελεί] ένα ιδανικό πλαίσιο εκκίνησης για την προώθηση μιας διεπιστημονικής προσέγγισης στη μελέτη της ανθρώπινης διυποκειμενικότητας». 

(συνέχεια)

René Girard, il desiderio mimetico e il capro espiatorio. 

ΣΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΜΕΝΟΥΣ ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ Η ΜΙΜΗΣΙΣ ΑΓΙΟΥ. ΤΟ ΜΟΝΟ ΑΝΕΦΙΚΤΟ. 

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΟΥΜΕ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΛΟΥΒΟΒΙΚΟΥ. ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΣΟΡΟΣ ΜΕ ΑΛΑΘΗΤΟ ΕΝΣΤΙΚΤΟ ΑΓΚΑΛΙΑΖΕΙ ΤΟΝ ΕΠΟΜΕΝΟ ΠΡΟΔΡΟΜΟ ΤΟΥ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΥ ΤΟΝ Peter Thiel 

Βάζουμε στὴ θέση τοῦ Θεοῦ φαντασιώσεις π.Λουδοβῖκος Νικόλαος

 

Συνέντευξη στὸ Γιῶργο Κιούση 
«Τὸ πραγματικὸ πρόβλημα τῶν καιρῶν μας δὲν εἶναι ἡ ἀθεΐα, ἀλλὰ ἡ πολυθεΐα καὶ μάλιστα μὲ τὴ μορφὴ τῆς εἰδωλολατρίας. Δημιουργεῖται κίνδυνος ἐπειδὴ τοποθετοῦμε στὴ θέση τοῦ ἀγαπητικοῦ καὶ θυσιαζόμενου ταπεινοῦ Θεοῦ τοῦ Χριστοῦ τὰ ἀλαλάζοντα Τέρατα τῶν ναρκισσιστικῶν μας φαντασιώσεων γιὰ Ἰσχὺ καὶ Κυριαρχία». Μιλᾶμε μὲ τὸν π. Νικόλαο Λουδοβίκο, ὁ ὁποῖος διδάσκει Θεολογία καὶ Φιλοσοφία στὸ Ὀρθόδοξο Ἰνστιτοῦτο τοῦ Κέμπριτζ καὶ στὴν Ἀνωτάτη Ἐκκλησιαστικὴ Ἀκαδημία Θεσσαλονίκης. Βαθὺς γνώστης τῆς εὐρωπαϊκῆς σκέψης, ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους Ἕλληνες θεολόγους.

Πῶς βιώνει ὁ σημερινὸς ἄνθρωπος τὸ γεγονὸς τοῦ Πάσχα; 
«Πέρα ἀπὸ τὸ συγκινησιακὸ καὶ ἑορταστικὸ διάκοσμο, συντελεῖται στὶς μέρες αὐτὲς μία συγκλονιστικὴ ὑπαρξιακὴ ἀποκάλυψη: πῶς ὁ Θεὸς κατέρχεται στὴ συνθήκη τοῦ χάους καὶ τοῦ παραλογισμοῦ μου, ἀγαπώντας με, μὲ τίμημα τὴ σταύρωσή του ἀπὸ μένα. Ὁ Θεὸς μὲ νοιάζεται καὶ αὐτὸ τοῦ στοιχίζει -ὅταν ὅλοι θέλουν νὰ μοῦ ἐπιβληθοῦν, αὐτὸς ἀσκεῖ τὴν ἐλευθερία του γιὰ σχέση μαζί μου ὄχι ὡς θέληση γιὰ δύναμη ἀλλὰ ὡς ἀγάπη, θυσιάζεται, ταπεινώνεται, γίνεται ὁ μεγάλος χαμένος, γιὰ μένα. Ὁ Χριστὸς σταυρώνεται γιατί μόνον ἔτσι ἀγαπᾶς πραγματικὰ τὸν πραγματικό, θρυμματισμένο ἄνθρωπο. Ἡ Ἀνάσταση εἶναι ἔτσι ὁ τελικὸς προσωπικός του θρίαμβος τῆς ἐπώδυνης περιχώρησης ὅλων: τῶν Ἰουδαίων, τῶν Ρωμαίων, τῶν Ἑλλήνων, καθὼς φυσικὰ καὶ τῶν τρομαγμένων καὶ μπερδεμένων μαθητῶν. Ὁ θάνατος καὶ τὸ κακὸ νικιοῦνται ταυτόχρονα μέσα στὸν ἀγαπητικὸ ἐναγκαλισμὸ τοῦ Γολγοθᾶ: "ἤπλωσας τὰς παλάμας καὶ ἥνωσας τὰ τὸ πρὶν διεστῶτα"».

Τί θὰ λέγατε σ' ἕναν συνάνθρωπο ποὺ αὐτὲς τὶς μέρες ζεῖ τὸ δικό του Γολγοθᾶ (ἄστεγος, ἄνεργος, ἄρρωστος); 
«Βρισκόμαστε ὅλοι σταυρωμένοι στὸν Γολγοθᾶ τῆς ἱστορίας. Νὰ κάνουμε τὸν προσωπικό μας σταυρὸ ἀναζήτηση τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ. Ὁ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ εἶναι ὁ μόνος μὴ τραγικὸς σταυρός, διότι εἶναι ὁ Ἀναστάσιμος σταυρὸς τῆς αὐτοπροσφορᾶς στὸν Θεὸ καὶ στοὺς ἄλλους. Δὲν τρομάζει τὸν ἄνθρωπο ὁ πόνος ἀλλὰ ἡ ἔλλειψη νοήματος, ἔλεγε ὁ Ἐπίκτητος. Νὰ γίνουν οἱ συμφορὲς ἀναζήτηση βαθιά τοῦ Θεοῦ, γιατί αὐτὸς εἶναι τὸ πραγματικὸ ἀντικείμενο τῆς ἐπιθυμίας τοῦ ἀνθρώπου, πέρα ἀπὸ τὰ ποικιλώνυμα αἰτήματα, τὸ βαθὺ νόημα ποὺ θεραπεύει ὅλες τὶς ἐλλείψεις».

Πρὶν ἀπὸ λίγες ἡμέρες ὁ π. Φιλόθεος Φάρος εἶπε ὅτι «οἱ περισσότεροι ἱερωμένοι εἶναι ποιμαντικὰ ἀνύπαρκτοι, δὲν ἔχουν σταθεῖ στὸ πλευρὸ ἑνὸς ἀνθρώπου ποὺ ἔχει ἀνάγκη». Συμφωνεῖτε; 
«Ἡ συνεχὴς διατυμπάνιση τοῦ κακοῦ προκαλεῖ ἀνασφάλεια, βία, ἐπιθετικότητα, καθὼς καὶ ἀντίρροπες τάσεις αὐτοπροβολῆς. Νὰ δείξουμε καὶ λίγο τὸ καλό; Συνάντησα προσωπικὰ σειρὰ ὁλόκληρη ἁγίων κληρικῶν καὶ μοναχῶν ποὺ κατόρθωσαν νὰ μεταβάλουν τὸν ἄσχετο πρὸς τὴν ἐκκλησία μαθητὴ τοῦ Φρόιντ καὶ τοῦ Χάιντεγκερ σὲ θεολόγο καὶ κληρικό. Αἰσθάνομαι δραματικὰ ἐλλιπὴς ἀπέναντί τους».

«Νὰ μὴ χάσουμε τὰ πάθη. Νὰ τὰ μεταβάλλουμε», ἔχετε πεῖ. Πῶς τὸ ἐννοεῖτε;

«Ὁ χριστιανισμὸς εὐτυχῶς δὲν εἶναι οὔτε πλατωνισμὸς οὔτε στωικισμός. Τὸ καθετὶ πάνω στὸ σῶμα μας καὶ τὴν ψυχὴ μας εἶναι θεόπλαστο καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀπολύτως ἱερό. Ἀπομένει στὴν ἐλευθερία μου νὰ θυμώνω, νὰ ἐρωτεύομαι, νὰ παίζω, νὰ δημιουργῶ, νὰ τρώγω, νὰ χαίρομαι καὶ νὰ λυπᾶμαι μ' ἕναν τρόπο ποὺ μὲ φέρνει ὅλο καὶ πιὸ κοντὰ στὴ θεία πηγὴ τοῦ εἶναι μου: αὐτὸ σημαίνει ἡ Ἐνσάρκωση. Ὁ Θεὸς δὲν μὲ καλεῖ νὰ δραπετεύσω ἀπὸ τὸν κόσμο του ἀλλὰ νὰ τὸν μεταβάλλω σὲ τόπο φανέρωσής του».

«Ἑορτῶν ἑορτὴ καὶ πανήγυρις πανηγύρεων», ἡ Ἀνάσταση; 
«Ὁ χριστιανισμὸς εἶναι βαθὺς ἐχθρὸς κάθε εἴδους ἰδεαλισμοῦ, ἐπειδὴ ὁ ἴδιος δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἱερὸς ὑλισμός. Ἡ Ἐνσάρκωση δὲν εἶναι παρὰ ἡ καταξίωση τῆς ὕλης καὶ τῆς ἱστορίας ὅταν αὐτὰ προσφέρονται στὸν Θεὸ καὶ στοὺς ἄλλους. Ὕλη (ἀκόμα καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τοὺς Πατέρες, εἶναι λεπτότατης ὑλικῆς ὑφῆς!), ἱστορία καί, ἐν τέλει, ὑπαρξιακὴ κοινότητα ἐν τῷ Θεῷ (ὡς Σῶμα Χριστοῦ, θεολογικότερα) συναποτελοῦν τὸ ὑπαρξιακὸ καὶ ὀντολογικὸ γεγονὸς τῆς Ἐκκλησίας».

Σᾶς ἐνοχλεῖ ποὺ πολλὲς φορὲς κοσμικὲς ἀκρότητες καὶ ἀνέσεις «ποιμεναρχῶν» γίνονται στὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ; 
«Πράγματι, ὁ Ἰούδας ὑπῆρξε ἕνας ἀπὸ τοὺς μαθητὲς τοῦ Χριστοῦ. Πολὺ περισσότερο προσωπικὰ ἐνοχλοῦμαι ὅταν στὴ θέση τῆς παραπάνω ἀντίληψης γιὰ τὴν Ἐκκλησία ἐγκαθίσταται μία τελείως ἀνόητη θεώρησή της ὡς κοσμικοῦ Ἱδρύματος, ποὺ εἴτε δῆθεν ἐθναρχεύει εἴτε ἀσχολεῖται νευρωτικὰ μὲ τὴν ἀστυνόμευση τῶν ἠθῶν τῶν ἄλλων: αὐτὴ εἶναι μία Ἐκκλησία χωρὶς καμιὰ πρόταση ζωῆς».

Τελικὰ πῶς θὰ καταφέρουμε τὴν Ἀνάσταση νὰ τὴ βιώσουμε κάθε στιγμὴ ὡς κατάσταση αἰωνιότητας, ὡς ἡ αἰωνιότητα τῆς κάθε στιγμῆς μας; 
«Ἀνάσταση εἶναι τὸ ἄνοιγμα στὴν περιχώρηση (τὴ συν-χώρηση), ἡ ἐλευθερία ποὺ γίνεται ἀγάπη μέσω τοῦ σταυροῦ: νὰ ἡ αἰωνιότητα. Πρόκειται γιὰ τὸ τέλος τῆς βασιλείας τοῦ μαρκησίου Ντὲ Σάντ: οἱ ἄλλοι παύουν νὰ εἶναι "ἀντικείμενα τοῦ ἑαυτοῦ" μου (γιὰ νὰ θυμηθοῦμε τὸν Κόχουτ) καὶ εἰσερχόμαστε στὴν ὑπαρξιακὴ αὐθεντικότητα μέσω τῆς ἀνακάλυψης τῶν ἄλλων μέσα στὸν ἑαυτὸ καὶ τοῦ ἑαυτοῦ μέσα στοὺς ἄλλους».

πηγή   Ελληνικά καί Οορθόδοξα

ΣΧΟΛΙΟ : Πρέπει νά τού αναγνωρίσουμε πώς ξέφυγε από τήν προσοχή τών ορθοδόξων καί πουλάει πίστη. Συμμετέχει στούς διαλόγους, αλλά τόσα χρόνια τώρα δέν μάς έχει ενημερώσει γιά τά σκοτεινά παρασκήνια καί τή δικτατορία τού Ζηζιούλα, στά οποία συμμετέχει. Εκμεταλλέυτηκε τό όνομα Καίμπριτζ, όπως ο Παπανδρέου τό όνομά του.
Εργάζεται σέ μιά εκκλησιαστική σχολή πού διευθύνεται από τόν Κάλλιστο Γουέαρ καί χρηματοδοτήθηκε από τόν Σόρος, η οποία βρίσκεται στήν πόλη τού Καίμπριτζ.

Άς δούμε όμως τί σόϊ θεολόγος είναι μέ τά δεδομένα πού μάς έδωσε :
«Ὁ Χριστὸς σταυρώνεται γιατί μόνον ἔτσι ἀγαπᾶς πραγματικὰ τὸν πραγματικό, θρυμματισμένο ἄνθρωπο.
Τὸ καθετὶ πάνω στὸ σῶμα μας καὶ τὴν ψυχὴ μας εἶναι θεόπλαστο καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀπολύτως ἱερό. Ἀπομένει στὴν ἐλευθερία μου νὰ θυμώνω, νὰ ἐρωτεύομαι, νὰ παίζω, νὰ δημιουργῶ, νὰ τρώγω, νὰ χαίρομαι καὶ νὰ λυπᾶμαι μ' ἕναν τρόπο ποὺ μὲ φέρνει ὅλο καὶ πιὸ κοντὰ στὴ θεία πηγὴ τοῦ εἶναι μου: αὐτὸ σημαίνει ἡ Ἐνσάρκωση.
Ὁ Θεὸς κατέρχεται στὴ συνθήκη τοῦ χάους καὶ τοῦ παραλογισμοῦ μου, ἀγαπώντας με, μὲ τίμημα τὴ σταύρωσή του ἀπὸ μένα.
Ὁ Θεὸς δὲν μὲ καλεῖ νὰ δραπετεύσω ἀπὸ τὸν κόσμο του ἀλλὰ νὰ τὸν μεταβάλλω σὲ τόπο φανέρωσής του.
Ὁ χριστιανισμὸς εἶναι βαθὺς ἐχθρὸς κάθε εἴδους ἰδεαλισμοῦ, ἐπειδὴ ὁ ἴδιος δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἱερὸς ὑλισμός.»

Πώς αρμόζουν όλα αυτά μαζί καί οι χριστιανοί συμπεραίνουν ότι ο άνθρωπος αυτός είναι ορθόδοξος; Πώς φαίνεται ότι είναι ιερεύς; ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ; Χωρίς τήν οποία δέν υφίσταται ενσάρκωση; Δέν προηγείται η πίστη τής αγάπης; ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΒΑΠΤΙΣΜΑ; Δέν υποτίθεται ότι είναι ιερεύς;
Είμαστε θρυμματισμένοι ή ελεύθεροι; Η ιστορία καί ο κόσμος τών ανθρώπων είναι ιερά ή προϊόντα τής υπερηφανείας μας;
Εάν είναι ιερά, καί τά πάθη ανήκουν στήν ελευθερία, τότε ποιός είναι ο σταυρός; Τά πάθη τής ψυχής στήν αρχαία φιλοσοφία μεταμορφώνονται μέ τήν γνώση σέ αρετές καί αποκτούν τό μέτρο τού αρχαίου εαυτού.
Τί σχέση έχουν τά πάθη καί οι αρετές μέ τίς εντολές τού Κυρίου;
Τό είναι μας, η ουσία μας, είναι ο τόπος Θεού; Αυτή δέν είναι η διδασκαλία τού Ακινάτη;
ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΠΤΩΣΗ; Η ΜΕΤΑΝΟΙΑ;
Νά προσφέρω τόν κόσμο στόν Θεό, είναι τό νόημα τής εκκλησιαστικής ζωής; Αυτό δέν έκανε ο Φαρισαίος;
Πώς είναι υλισμός η χριστιανική ζωή; Ο ιδεαλισμός καί ο υλισμός δέν ταυτίζονται στήν φιλοσοφία; Τί σχέση έχει ο γερμανικός ιδεαλισμός μέ τόν Νού;
Ο εαυτός καί ο άλλος δέν είναι απόηχος τής διδασκαλίας τού Αυγουστίνου; Δέν πήρε τή θέση τού όλου η σχέση τού Αυγουστίνου;
Υλιστής είναι ο Χάϊντεγκερ καί ο Φρόϋντ. Πώς σέ βοήθησαν οι γέροντες νά γίνεις χριστιανός αφού συνεχίζεις νά είσαι υλιστής;
Ο Πορφύριος φεύγοντας μάς προειδοποίησε : κανένας δέν μέ ρώτησε γιά τόν Χριστό. Δεν σέ εξαίρεσε Λουδοβίκο.
Παραμένουμε στήν απορία μας : Γιατί αυτός ο άνθρωπος θεωρείται ορθόδοξος;
ΠΡΟΟΔΕΥΣΕ ΟΜΩΣ ΤΟ ΠΑΛΛΗΚΑΡΙ. ΤΑΥΤΙΖΕΙ ΤΟ ΕΞΙΛΑΣΤΗΡΙΟ ΘΥΜΑ ΜΕ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΑΡΝΕΙΤΑΙ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΣΕΛΜΟΥ. ΠΩΣ ΤΑ ΒΟΛΕΥΕΙ Ο ΜΑΓΚΑΣ. ΜΠΡΑΒΟ ΤΟΥ.

Αμέθυστος

Η Θεολογική ανακάλυψη του Ζιράρ: Χριστιανισμός, Σταυρός και τέλος της θυματοποίησης (ελλ. υπότιλοι)

Η Θεολογική ανακάλυψη του Ζιράρ: Χριστιανισμός, Σταυρός και τέλος της θυματοποίησης (ελλ. υπότιλοι) Μόνο συνδρομητές

https://www.youtube.com/watch?v=XjYx9ER4FR4&t=570s

Μπορούμε να κάνουμε ένα είδος ανακεφαλαίωσης, ελάχιστες παρατηρήσεις προσανατολιστικές, Εκείνο που θέλω να πω κατ’ αρχήν, είναι ότι ο Ζιράρ είναι γόνος όλης αυτής της διαδικασίας αυτοταπεινώσεως, η οποία ξεκίνησε από το 19ο αιώνα, για το φιλοσοφικό μεταφυσικό υποκείμενο της Δύσης, με μια τεράστια κλιμάκωση εξαιρετικών δράσεων, οι οποίες ουσιαστικά το αποσάρθρωσαν και το άφησαν στο έλεος των φαντασιώσεων του, από πολλές κατευθύνσεις.

Να πούμε ότι πρέπει να προσθέσουμε την βασική φροϋδική κατεύθυνση της ανακάλυψης του ασυνειδήτου, στην οποία προσωπικά εντάσσω λίγο ως πολύ τον Ζιράρ, όχι μόνο σε αυτή βέβαια. Να προσθέσουμε την μαρξιστική ανακάλυψη της κοινωνικής διάστασης, το απομονωμένο εγώ, και να προσθέσω επίσης, τη συλλογική ας πούμε πλευρά, η οποία έρχεται με τον Δαρβίνο, αυτό το υπερβατικό ον, το οποίο είναι υποτίθεται ελεύθερο από κάθε είδους συνάρτηση και εξάρτηση η οποία μπορεί να το προσδιορίσει καταγωγικά, ή να του θέσει όρια στην ελευθερία. Ο καθαρός αυτός νους, η καθαρή αυτή βούληση αν το θέλετε, αποδεικνύεται παγιδευμένη βούληση. Παγιδευμένη, όταν μιλάμε τη φροϋδική γλώσσα, στον χώρο των ενορμήσεων. Όλη αυτή η περιπλοκότητα της επιθυμίας, όταν μιλάμε για καθαρή βούληση, είναι εύκολο να δώσουμε απάντηση στο τι επιθυμούμε.

Ο Νίτσε απάντησε, ο Heidegger εξήγησε την απάντηση του Νίτσε. Βούλομαι, ή βούλομαι το είναι πλείον, το να είμαι περισσότερο συνέχεια από ότι είμαι. Θέλω την κυριαρχία, θέλω την κατοχή, είναι η ουσία της πνευματικότητας, θέλω να δώσω νόημα, το δικό μου νόημα.

Αυτό το πράγμα, η εύκολη λύση στο θέμα της επιθυμίας και βουλήσεως, υπονομεύεται από τον Φρόϋδ, έτσι, όταν δείχνει ότι υπάρχει ένα σκοτεινό υπόγειο, το οποίο ουσιαστικά, διαδραματίζονται μάλιστα απολύτως ριζωμένα στο σωματικό, δράματα των οποίων δεν έχεις την κυριότητα. Η μόνη τους κυριότητα, από το πεπρωμένο, ακόμα και των κατευθύνσεων της καθαρής βούλησης. Εάν αυτή δεν στραφεί να αναμετρηθεί με αυτά. Και αν δεν θελήσει να τα προσλάβει, να δικαιώνουν την ύπαρξη τους. Η έννοια του ασυνειδήτου είναι μια φοβερή σε πλόυτο έννοια. Και μόνο η ανασκόπηση των θεμελιωδών ψυχαναλυτικών κατευθύνσεων, αποδεικνύει αυτό. Μια τεράστια χωρητικότητα. Σε κάθε περίπτωση η κυριαρχία του ergo cogito έχει τελειώσει. Ομοίως διασυνδέεται αυτό με τη δαρβινική πρόταση, η οποια δείχνει, και ο νεοδαρβινισμός, έχουμε μια πολύ μεγάλη περιεκτικότητα μέσα μας. Σε φυσική κατάσταση, το ον, φυσικό ον, το οποίο είμαστε μέσα μας, ξεκινώντας από πάρα πολύ βαθιά. …μετά η μαρξιστική διάνοιξη, η οποία και αυτή είναι οριακή, υπό την έννοια ότι ο κοινωνικός προσδιορισμός επίσης μου διαφεύγει.

Στη συνέχεια, βέβαια, θα πάμε μαζί με την μετά-αξίωση των αξιών του Νίτσε, μια επανεστροφή στις αξίες της γης, η οποία είναι ενεργεί ως μια ταπείνωση, θα λέγαμε, κοσμολογική του υπερεξηρμένου υποκειμένου. Και κατάφερε ο δυτικός άνθρωπος να είναι ολόκληρος ένα πρόβλημα. Δεν είναι τυχαίο ότι η μόνη φιλοσοφία που επέζησε μέχρι τις μέρες μας είναι η φαινομενολογία. Που είναι ουσιαστικά ένας συλλαβισμός. Συλλαβίζουμε τις πρωταρχικές μας εμπειρίες της αμεσότητας. Χωρίς να μπορουμε να δημιουργήσουμε συστήματα πλέον. Έχουμε να κάνουμε με ένα ισχυρό πλήγμα στη βαθιά πίστη του δυτικού ανθρώπου στην υπερβατικότητα του.

Γόνος αυτής της παράδοσης είναι και Ζιράρ, και άλλοι στρουκτουραλιστές. Και έρχονται να ανάγουν αυτοί οι άνθρωποι ηρωικά τον άνθρωπο στο στοιχειώδες του. Αυτό το πράγμα, για να το καταλάβει κανείς, την τόλμη και το πάθος με το οποίο το επιχείρησαν, πρέπει να καταλάβει το γερμανικό ιδεαλισμό για παράδειγμα. Να διαβάσει τι τρομερά πράγματα είπαν αυτοί οι γερμανοί ιδεαλιστές. Τόλμησαν, πόσο βαθιά νόμισαν ότι μπήκαν στη σφαίρα του Θεού. Πόσο ταυτίστηκαν, πόσο μίλησαν, πόσο ταυτίστηκαν με το Θεό οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι. Ο Hegel είναι ένα κρινόμενος με συνήθη ψυχιατρικά κριτήρια, ένας παρανοϊκός, αλλά αυτού του είδους η παράνοια είναι απολύτως βολική για τον πολιτισμό που δημιούργησε η δύση. Και τον οποίο ασθμαίνοντας ακολουθουμε και εμείς, προσπαθώντας με μερικούς φίλους που δεν είναι εδώ, να κόψουμε δρόμο.

Το θέμα είναι ότι η φύση στην πραγματικότητα έκοψε δρόμο. Είναι γοητευτικό, γιατί είναι πολύ ταπεινωτικό. Όποιος έχει διαβάσει Χέγκελ ή Φίχτε, θα διαβάσει τον Ζιράρ μετά από λίγο. Όχι γιατί δεν έχουν αξία τα ανθρώπινα πράγματα, όχι γιατί ο Ζιράρ είναι όλη η αλήθεια, ούτε ο Φρόυδ είναι όλη η αλήθεια, το ξέρουμε αυτό. Αλλά χωρίς αυτή την ένσταση, δεν μπορούμε το γιατί απέτυχε το πλάνο το κοινωνικό και οντολογικό του δυτικού πολιτισμού.

Η ψυχολογία έχει αρκετά προχωρήσει, ώστε να έχει ανακαλύψει και την απώθηση του πνευματικού. Το συμβολικό πεδίο της επιθυμίας ο Ζιράρ δεν το αγγίζει. Δεν πειράζει. Το σημαντικό για μένα, μέσα από όλη αυτή την περιπέτεια, η οποία σας είπα πόσο βαθιά σε περιεχόμενο είναι, είναι ότι φτάνει σε μια καταπληκτική κατανόηση του χριστιανισμού.

Μια κατανόηση του Χριστιανισμού η οποία κάνει το έργο του να έχει τεράστια θεολογική αξία. Εγώ νομίζω, και έχοντας μια μακρά επαφή με τη θεολογία τη δυτική, ότι είναι από τα σημαντικότερα θεολογικά έργα της εποχής μας, το έργο του Ζιράρ. Διότι ανακαλύπτει τη δύναμη και την αξία του Χριστιανισμού μέσα στο στοιχειώδες του, όχι στον χώρο των ιδεών, όχι σε μια αναγωγή, όχι σε μια έξοδο, έκσταση, αλλά την ανακαλύπτει μέσα στην πτώση. Σαν μια αδίρητη αναγκαιότητα, για να μη γίνει η απόλυτη πτώση ένα απόλυτο γεγονός. Ένα αίωνιο γεγονός που μας εγκλωβίζει για πάντα. Και συλλαβίζει το Χριστιανισμό βήμα προς βήμα. Είναι φοβερά αυτά που λέει για το Σταυρό. Μερικές φορές είναι σαν να διαβάζει κανείς μερικούς προχωρημένους πατέρες της εκκλησίας, που δεν τους ήξερε. Για παράδειγμα, το πως ξαφνικά, μέσα από την απόλυτη θυματοποίηση ξαφνικά κάποιος βρίσκεται και αναλαμβάνει την ευθύνη, και από θυματοποίηση γίνεται βασιλεία. Γίνεται απόλυτη ευθύνη. Αν εκλέξουμε κάποιον από εδώ ως θύμα για να λύσουμε τις ασυνείδητες συγκρούσεις μας, τις επιθυμίες μας, για να το χωνέψουμε, θα αναγκαστούμε να το μεταβάλουμε σε μηχανισμό άμυνας συλλογικό σε όλους. Όμως, αν αυτός ο ίδιος δεχθεί να αναλάβει την ευθύνη, αυτό είναι τελείως διαφορετικό. Είναι η ανάληψη της ευθύνης του Θεού μέσα στη δημιουργία του. Αποδεικνύει ο Θεός ότι είναι δημιουργός. Αναλαμβάνοιντας την ευθύνη της δημιουργίας Του. Αναλαμβάνει την ευθύνη της τρέλας που προέκυψε από την ελευθερία του. Της τρέλας που προέκυψε από την λειτουργία της επιθυμίας. Η οποία ήταν και αυτή μέσα στην ελευθερία του ανθρώπου. Αναλάμβάνει την ευθύνη της, και να την παιδαγωγίσει. Και ξαφνικά γίνεται φως. Αντί για σκοτεινό θυματοποιητικό μηχανισμό, γίνεται μια φωτεινή διδασκαλία. Αναλαμβάνω την ευθύνη για όλους και ξαφνκά τελειώνει όλη αυτή η διαδικασία της επιθυμίας. Και έρχεται αυτό που λέω εγώ, στο βιβλίο μου, θέληση για το ομοούσιο. Υπάρχει θεληση για δύναμη, και θέληση για το ομοούσιο. Υπάρχει η θέληση για την περιχώρηση. Ξαφνικά αρχίζω να θέλω την πληρότητα όλων των όντων μέσα μου. Και με τον τρόπο αυτό να θέλω να συναντήσω οντολογικά την αγάπη. Όχι ηθικά, αλλά οντολογικά, ως νόμο του Είναι.

Νομίζω ότι ο Ζιράρ προχώρησε πιο μακριά. Αυτό μπορώ εγώ να ψυχανενμιστώ ως θεολόγος, μπορώ να φανταστώ δηλαδή ότι κατάλαβε περισσότερα πράγματα από αυτά που είπε. Είναι μεγάλη κουβέντα, ότι αυτό που έρχεται στο μέλλον είναι μια παγκοσμιοποίηση χωρίς θυσιαστική κουλτούρα. Φοβερή κουβέντα. Είναι φοβερή ανακάλυψη, ότι ο Χριστιανισμός είναι η μόνη θρησκεία που σήμερα διώκεται. Είναι ο αποδιοπομπαίος τράγος, ακριβώς διότι σταματά όλη την χρήσιμη αυτή διαδικασία, χρήσιμη σε πολλούς. Δεν μπορεί να έχει ελεύθερη οικονομία, δεν μπορεί να έχει καπιταλισμό, χωρίς να διαγράφει το σταυρό. Αν μπει ο σταυρός στη μέση. Ο σταυρός σημαίνει να σηκώνω εγώ την ευθύνη όλων. Αντί να σταυρώνω εκείνους. Σκεφτείτε λίγο. Αυτό το θύμα που πετροβολάω. Το θύμα που διαλέγω και λέω, αυτός είναι ο διάβολος. Χτυπάτε τον. Τι αισθάνεται μέσα του; Αισθάνεται την επιθυμία να πετροβολήσει όλους αυτούς. Η διαφορά με τον Χριστό είναι ότι εκείνη την στιγμή λέει, ου γαρ οίδασι, άφες αυτοίς, ήπλωσας τα παλάμας, και κάνει μια κίνηση εναγκαλισμού, και ταυτίζεται μάλιστα τόσο πολύ με τους διώκτες του, ώστε φτάνει να πει αυτή τη φοβερή ακατανόητη κουβέντα, Θεέ μου, Θεέ μου γιατί με εγκατέλειψες; Ουσιαστικά ταυτίζεται με την εγκατάλειψη αυτή με τους διώκτες του. Ταυτίζεται με τους φονείς απόλυτα. Είναι το τέλος πραγματικά μιας ιστορίας, και αρχή μιας άλλης. Είναι τόσο τέλειο σε σύλληψη και εκτέλεση, που δεν μπορούμε να το βρούμε πουθενά αλλού εκτός από τον Χριστιανισμό.

Μιλάμε για μια αποκάλυψη. Ο Ζιράρ μιλά για αποκάλυψη, ξεκάθαρα. Μιλάει επίσης για το Άγιο Πνεύμα. Δεν μπορεί λέει να σπάσει ο μυθικός κύκλος, και όλα αυτά τα τρομαγμένα ανθρωπάκια, οι μαθητές, να γίνουν ξαφνικά ηρωικά όντα, τα οποία τρέχουν την οικουμένη, και λένε όχι, τα πράγματα έγινα αλλιώς, και θα σας πούμε εμείς πως γράφτηκαν. Και αυτοί οι απλοί άνθρωποι, δεν είναι φιλόσοφοι. Αναλαμβάνουν ουσιαστικά το μαρτύριο μιας κατάθεσης η οποία πάει αντίθετα με τις ρίζες του πολιτισμού της εποχής. Και βεβαίως πεθαίνουν. Αυτό το πράγμα είναι η παρουσία του Αγίου Πνεύματος. Υπάρχουν μεγάλες ανακαλύψεις. Και νομίζω, ότι αν ο Χριστιανισμός είναι να ανακαλυφθεί ξανά, ο Ζιράρ λέει ότι πλησιάζει για κάθε εποχή, δεν υπάρχει τόπος να ξεφύγει από τον Χριστιανισμό, θα ανακαλυφθεί με τέτοιο τρόπο. Αυτοί είναι οι καινούργιοι δρόμοι. Θα ανακαλυφθεί μέσα στην αγριότητα της αδυσώπητης επιθυμίας. Θα ανακαλυφθεί μέσα στην απόλυτη ερημιά του ναρκισσισμού, στην αδυσώπητη ερημιά του. Δεν μπορεί σήμερα η ψυχανάλυση να μας απαντήσει, γιατί ο άνθρωπος βρίσκεται στον ναρκισσισμό. Δεν υπάρχει απάντηση, όυτε υπάρχει τρόπος να το απαντήσουμε μόνοι μας. Δεν υπάρχει ψυχολογικός τόπος μέσα στον άνθρωπο να σταθεί, ενώ καταλαβαίνει τα πάντα. Δεν υπάρχει τρόπος να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της θανατηκότητας που είναι ο ναρκισσισμός του. Δεν υπάρχει. Αυτός σημαίνει ότι τρόπος υπάρχει, αλλά είναι απ’ έξω. Δεν είναι ανθρώπινο, …

Νομίζω είναι σημαντικό, δυο λόγια για τον Πλάτωνα. Γιατί πρέπει να διαβάζουμε αυτούς τους διανοητές πάντοτε, τους μεγάλους, και τον Πλάτωνα, και τον Ζιράρ, με ένα τρόπο, κριτικό, στοχαστικό. Το σημαντικό είναι, ότι ο Πλάτων είπε αυτά που είπε, αλλά άφησε κάποια πράγματα απ’ έξω. Δηλαδή όταν διαβάζουμε για παράδειγμα το Συμπόσιο, θαυμάζουμε όλη αυτή την υπεροχη προσπάθεια να θεμελιωθεί η αιώνια (υποκείμενο;). Πλήν όμως με τι τίμημα. Το παρακολουθούμε βήμα βήμα. Ένα τίμημα που εγκαταλείπει ουσιαστικά ένα μέρος του φυσικού εαυτού του. Ουσιαστικά μια ριζική ασκητική. Ο Πλάτων δεν μεταμορφώνει. Ως μεταφυσικός ήταν ριζικός. Γι’ αυτό και όταν έφτασε στην κορυφή της μεταφυσικής, που συμπυκνώνεται στη φοβερή φράση, όταν τελειώσει η διαδικασία, και φτάσουμε στο Εν…ανακαλύπτουμε βλέποντας το Εν, ότι θεός ανθρώπω ου μείγνυται. Ο Σολοβιώφ έχει γράψει ένα ωραίο βιβλίο γι’ αυτό. Για να δείξει τη συντριβή του. Συντρίβει με αυτά ως μεταφυσικός. Και επανέρχεται στην πολιτική θεωρία, η οποία είναι διαδικασία μίμησης, η οποία είναι ένα άλλο βιβλίο και μια άλλη πλατωνική φιλοσοφία ουσιαστικά.

Θελω να πω, ότι όλα αυτά που είπε ο Φρόυδ, ξέχασα να πω τον Λακάν, που είναι πολύ κοντά στο Ζιράρ στο θέμα της επιθυμίας. Πρέπει να το διαβάσουμε ως ένα σχόλιο σ’ όλα αυτά τα οποία χάνουμε ανεβαίνοντας πάρα πολύ ψηλά, με ένα τρόπο που ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς το περιέγραψε με τη λεξούλα «φανταστικός». Υπάρχουν δυο είδη ανόδου στο Θεό, λέει σε μια μεγαλοφυή φράση του, την οποία έχω σχολιάσει πολλές φορές. Το ένα είναι δια της θεωρίας. Και αυτό είναι φανταστικό. Υπάρχει και ένα άλλο είδος, το οποίο είναι πραγματικό. Ποιο είναι αυτό; Μετά παντός είδους κτήσεως. Έλεος. Κουβαλάς όλη την οικουμένη μαζί σου. Τα τραβολογάς όλα. Αυτά δεν μπορεί να τα φανταστεί. Ο Φρόυδ όμως, ο Λακάν, ο Ζιράρ, σχολιάζουν ακριβώς αυτό το πράγμα.

Πολύ ψηλά ανέβηκες, λένε στον Πλάτωνα. Το καταλαβαίνει και ο ίδιος στη δεύτερη φάση της φιλοσοφίας του, φαίνεται καθαρά ότι διχάστηκε εσωτερικά. Και αυτά που άφησες πίσω, είναι ένα μεγάλο μέρος της φυσικής πραγματικότητας, της ιστορίας του εαυτού σου. Εδώ είναι το όλο θέμα. Γι΄αυτό το λόγο τα διαβάζουμε αυτά τα κείμενα ως ένα ειρωνικό μύθο. Ένα μεγάλο ειρωνικό σχόλιο στα δράματα που δημιούργησε ο υπέροχος ιδεαλισμός. Τα δράματα που είναι ανθρώπινα και κοινωνικά. Έτσι θα διαβάσουμε τον Κίρκεγκωρ αργότερα, τον Νίτσε. Όχι ότι θα πετάξουμε τον Πλάτωνα, αλίμονο! Ο Πλάτων είναι πραγματικά η κορυφή αυτής της νοσταλγίας του ενός, η οποία μας συνιστά στον πυρήνα. Το θέμα είναι πως θα γίνει αυτή η οικείωση. Ξανά λέω, έχω στο μυαλό μου την ενσάρκωση, αλλά αυτό το πράγμα είναι βέβαια μια άλλη ιστορία. Από τον Χριστιανισμό που ξέρει ο Ζιράρ, ξέρει ένα ορισμένο είδος, τον Άνσελμο, η θεωρία της ικανοποίησης. Αν πάτε τα Χριστούγεννα στις εκκλησίες, θα ακούσετε τους παπάδες να λένε αυτό το παραμύθι. Έχουμε τις τελείως αντίθετες απαντήσεις, οι οποίες θα ικανοποιούσαν τον Ζιράρ, αν τις ήξερε. Αλλά και με τέτοιο υλικό, φτάνει να κάνει τέτοιες συνειδητοποιήσεις

ΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΕ ΤΟ ΜΠΑΣΤΟΥΝΙ ΤΟΥ ΟΙΔΙΠΟΔΑ, ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΟΣ. Η ΦΥΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΝΑ ΔΕΧΘΕΙ ΕΝΑ ΕΙΔΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ, ΒΑΠΤΙΣΤΗΚΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. ΕΙΝΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ ΟΤΙ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΗ-ΑΝΤΙΦΑΣΕΩΣ ΔΕΝ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ Η ΕΚΦΡΑΣΗ ΔΕΝ ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΝΟΗΜΑ. 

Η ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΞ'ΑΡΧΗΣ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ, ΕΚΚΟΣΜΙΚΕΥΣΗ:Σταμάτησε την ορμή τής εξωτερικεύσεως τού πόθου για δράση ή πραγματοποίηση, και την ορμή αυτή εσωτερίκευσέ την. Εκεί θα διυλιστεί και θα γίνει στοχασμός, το θεμέλιο της αυτοκυριαρχίας, της ατομικότητος, του προσώπου (ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ).

ΑΣ ΠΡΟΣΘΕΣΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΚΑΙΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΟΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΟΤΙ Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΟΤΙ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΘΡΩΠΩ ΟΥ ΜΕΙΓΝΥΤΑΙ. Η ΝΕΟΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΣΩΣΕΙ ΤΟΝ ΠΑΛΑΙΟ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΙΣΤΕΥΟΝΤΑΣ ΟΤΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΣΤΟ ΣΤΑΥΡΟ ΜΑΣ ΣΥΓΧΩΡΕΣΕ ΟΛΟΥΣ.
ΑΡΝΕΙΤΑΙ ΛΟΙΠΟΝ ΤΗΝ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤ' ΕΙΚΟΝΑ ΣΑΝ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΣΑΡΚΩΣΕΩΣ. Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗ ΕΙΝΑΙ ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΟΤΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕΝ ΧΩΡΑ ΤΟΝ ΘΕΟ ΠΑΡΑ ΜΟΝΟ ΜΕ ΘΑΥΜΑ. ΟΠΩΣ ΕΓΙΝΕ. ΕΝΑΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΨΥΧΗ. Ο ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΣΩΣΕΙ ΤΟΝ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟ ΤΟΥ. ΑΣ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕΙ, ΤΙ ΝΑ ΠΟΥΜΕ. ΤΟ ΕΞΙΛΑΣΤΗΡΙΟ ΘΥΜΑ ΠΟΥ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕ Ο ΖΙΡΑΡ ΕΙΝΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΚΑΘΑΡΜΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΟΣ. Ο ΠΑΛΑΙΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕΝ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΜΟΝΟ ΣΤΟΝ ΠΑΠΙΣΜΟ. Ο ΠΛΑΤΩΝ ΔΕΝ ΛΥΤΡΩΣΕ ΤΟΝ ΑΛΚΙΒΙΑΔΗ.
ΕΜΕΙΣ ΜΕΝΟΥΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΣΥΜΕΩΝ ΤΟΝ ΝΕΟ ΘΕΟΛΟΓΟ.

Νίκος Δεληνικόλας 6 Σεπτεμβρίου 2020 στο 6:13 ΜΜ

Πράγματι δεν υπάρχουν αυθεντίες, όπως πειστικά εξηγεί ο κ. Γιανναράς. Μπορεί κανείς να γράψει ένα βιβλίο και μετά να το αποσύρει, αναγνωρίζοντας ότι κάτι τούρθε και έγραψε ανοησίες. Αυτό θάπρεπε να συμβεί με το βιβλίο αυτό. Υπήρξε μία προθεσμία τριών χρόνων, αλλά δεν συνέβηκε. Και τώρα πρέπει να πάρουμε θέση για το αν αποδεχόμαστε να γίνει μία Σύνοδος της Ορθόδοξης Εκκλησίας για να αποφασίσει ότι οι Άγγελοι δεν υπάρχουν, ποτέ δεν υπήρξαν. Μία τέτοια συνοδική απόφαση θα μετέτρεπε αυτομάτως την Καινή Διαθήκη, τα Πατερικά κείμενα και όλη την γραπτή παράδοση της Ορθοδοξίας σε θρίλλερ του Χόλλυγουντ. Και τα κοινά βιώματα της αλήθειας, σε ομαδική παράκρουση δύο χιλιάδων χρόνων. Οι Άγγελοι ακόμη γελούν με αυτό το τεράστιο καλαμπούρι του διάσημου θεολόγου μας.

Ρενέ Ζιράρ, Ο αποδιοπομπαίος τράγος όπλο της εξουσίας (II)

Συνέχεια από: Κυριακή 20 Ιουλίου 2025

Roberto Pecchioli - 29 Ιουλίου 2025

Πηγή: EreticaMente

Αν η μίμηση και η μιμητική επιθυμία εξηγούν —με τους όρους που εκτίθενται στο πρώτο μέρος αυτής της εργασίας— τα βαθιά κίνητρα πίσω από πολλές ατομικές συμπεριφορές, οι οποίες αποκαλύπτονται ως διακριτά στοιχεία της ψυχής, η κατηγορία του αποδιοπομπαίου τράγου που περιγράφει ο René Girard παρέχει μια ερμηνεία της ανθρώπινης τάσης προς τον αποκλεισμό, προς την αναγνώριση ενός κοινού εχθρού και τη συλλογική επιθυμία να τον τιμωρήσει μέσω της εξάλειψής του, χωρίς να επιδιώκει να κατανοήσει τους λόγους. «Είναι εγκληματικό να σκοτώνεις το θύμα επειδή είναι ιερό, αλλά το θύμα δεν θα ήταν ιερό αν δεν σκοτωνόταν», παρατηρεί ο Girard. Αυτός ο φαύλος κύκλος αναδύεται όταν εξετάζεται η πραγματικότητα της θυσίας, η σύνδεσή της με τη βία και η καταπιεσμένη κατηγορία του ιερού. Η εξουσία χειραγωγεί το μυαλό των υποκειμένων της επειδή κατανοεί τους μηχανισμούς του και προετοιμάζει την κρυφή επιστροφή του ιερού με τη μορφή βίας που ασκείται στον αθώο, τον αποδιοπομπαίο τράγο. Αυτός μπορεί να είναι ο αποκλίνων, ο διαφορετικός σε φυλή, πίστη ή όραμα για τη ζωή. Κάθε εποχή ή κατάσταση έχει τον δικό της: στην εποχή της πανδημίας ήταν ο αντιεμβολιαστικός ή ο αρνητής, στην πολεμική αφήγηση είναι ο υποστηρικτής του Πούτιν, ενώ ο τέλειος ένοχος, πολυχρηστικός λόγω της αοριστίας της κατηγορίας, είναι ο φασίστας χωρίς φασισμό, αλλά και ο κομμουνιστής απουσία κομμουνισμού.

Εν ολίγοις, ένας αποδιοπομπαίος τράγος είναι οποιοσδήποτε στον οποίο, σε περιόδους κρίσης ή αναταραχής, μπορεί να εφαρμοστεί η ετικέτα του θύματος του αποδιοπομπαίου τράγου, του ενόχου ανεξαρτήτως, του δημόσιου εχθρού που πρέπει να εξοντωθεί για την επίλυση των κοινωνικών εντάσεων, τη μετατόπιση των ευθυνών και τη διοχέτευση της λανθάνουσας βίας. Είπαμε ότι το θύμα δεν χρειάζεται να είναι πραγματικά ένοχο: αρκεί η αναγνώριση και η εξάλειψή του να οδηγούν σε συλλογική ειρήνευση. «Ο αποδιοπομπαίος τράγος είναι αθώος και η θυσία του έχει ως αποτέλεσμα την αποκατάσταση της κοινωνικής ενότητας. Εξ ου και η αποτελεσματικότητα του μηχανισμού: επιτρέπει στην εσωτερική βία να μετατραπεί σε εξωτερικευμένη και ελεγχόμενη βία». Το θύμα αντιπροσωπεύει μια ετερότητα: κάτι που σπάει τη συμβολική ηγεμονία, που δεν ταιριάζει απόλυτα, που αμφισβητεί -με την απλή ύπαρξή του- την κυρίαρχη αφήγηση. Είναι η διαφορά του, όχι η ευθύνη του, που τον καθιστά στόχο. Όσο πιο αθώος είναι, τόσο πιο χρήσιμος είναι για την αποτελεσματικότητα της τελετουργίας της συλλογικής συμφιλίωσης.

Σε σύγκριση με το παρελθόν, σήμερα υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά: παλαιότερα, η διαδικασία ήταν ασυνείδητη ή ενστικτώδης, υποστηριζόμενη από μια γνήσια πίστη στην ενοχή του θύματος. Η κοινότητα δεν προσποιούνταν. Ήταν πεπεισμένη ότι η θυσία του ήταν απαραίτητη για την αποκατάσταση της τάξης. Αυτή η θυσία δεν ανταποκρινόταν σε μια ιδεολογική ιδιοτροπία, αλλά στην αναγκαιότητα: ο μηχανισμός ενεργοποιούνταν σε καταστάσεις κρίσης, όταν διακυβεύονταν η συνοχή της ομάδας και ακόμη και η φυσική της επιβίωση. Ήταν ακριβώς αυτή η κοινή πεποίθηση, που τροφοδοτούνταν από το επείγον της κατάστασης, που επέτρεψε στον ψυχοκοινωνικό μηχανισμό να εκτελέσει τη λειτουργία του, τη διατήρηση ή την αποκατάσταση της ειρήνης και της συνοχής. Σήμερα, η ίδια παρόρμηση επαναχρησιμοποιείται ως πολιτικός πόρος, απαλλαγμένος από την πρωτόγονη αφέλειά της και τη σύνδεσή της με την αναγκαιότητα. Η διαδικασία έχει γίνει συνειδητή: όσοι την ενεργοποιούν - κυβερνήτες, επικοινωνιολόγοι, ακτιβιστές - το κάνουν από υπολογισμό, σίγουροι για την αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητά της με την πάροδο του χρόνου.

Ωστόσο, σήμερα, για να συνεχίσει να λειτουργεί το παιχνίδι, χρειάζονται περισσότερα από ένα θύμα: χρειάζεται μια αφήγηση που να δικαιολογεί τον χαρακτηρισμό και να του δίνει ηθική νομιμοποίηση. Όσοι την ακολουθούν, την επικυρώνουν και την αναπαράγουν το κάνουν από πίστη και παρόρμηση, αλλά η πίστη δεν προκύπτει από μόνη της: πρέπει να τροφοδοτείται από έναν λόγο που καλύπτει την άσκηση εξουσίας με τη μορφή της θυματοποίησης υπό το πρόσχημα μιας δίκαιης αιτίας. Αυτό το σημείο είναι κρίσιμο: η διαδικασία αναγνώρισης, στιγματισμού, αποβολής και τιμωρίας του αποδιοπομπαίου τράγου δεν μπορεί πλέον να υποστηριχθεί από την αφελή πεποίθηση του χθες, ούτε από μια πιεστική ανάγκη. Ο μηχανισμός του αποδιοπομπαίου τράγου δεν λειτουργεί μόνος του. Δεν αρκεί να δείχνεις με το δάχτυλο τους λειτουργικούς ενόχους. Χρειάζεται μια αφήγηση που να δίνει νόημα στις κατηγορίες, να τις συνδέει με ένα ηθικό όραμα του κοινού καλού και να επιτρέπει στην πλειοψηφία, της οποίας η συμβολική υποστήριξη είναι απαραίτητη, να αποδεχτεί και να υποστηρίξει την επιλογή όσων βρίσκονται στην εξουσία.

Η νομιμότητα δεν επιβάλλεται πλέον: κατασκευάζεται. Η εξουσία ενεργεί πάντα από ιδιοτέλεια ή υπολογισμό, αλλά απαιτεί ένα αφηγηματικό πλαίσιο (το πλαίσιο, όπως θα έλεγε ο Marcello Foa) που απαλλάσσει τις πράξεις της και τις εμποτίζει με έναν ηθικό σκοπό. Δηλαδή, πρέπει να εφεύρει μια δομή νοήματος που μετατρέπει τη χειραγώγηση σε δικαιοσύνη και το ιδιοτέλεια σε κοινή λύτρωση. Εδώ ακριβώς έρχεται στο προσκήνιο η εκκοσμίκευση της θρησκείας. Όπως τόνισε ο Alexandre Kojève, ο Χριστιανισμός δεν έχει εξαφανιστεί εντελώς: έχει μετατραπεί σε μια έμφυτη ιδεολογία. Αυτό που κάποτε προβαλλόταν στη μετά θάνατον ζωή - η λύτρωση, η βασιλεία του Θεού, η Τελική Κρίση - μεταφέρεται στην ιστορία. Η επανάσταση είναι η προσπάθεια να πραγματοποιηθεί στη γη αυτό που κάποτε αναμενόταν στον παράδεισο: μια μετάβαση από το υπερβατικό στο έμφυτο (στο ενυπάρχον), από την εσχατολογική ελπίδα στην πολιτική υπόσχεση. Δεν πρόκειται πλέον για τη σωτηρία των ψυχών, αλλά για την απελευθέρωση των λαών. Όχι για την υπακοή στον θεϊκό νόμο, αλλά για την επανεγγραφή-αναδιατύπωση του ανθρώπινου νόμου στο όνομα της μελλοντικής δικαιοσύνης. Η αριστερά, με αυτή τη λογική, κληρονομεί τον χριστιανικό μεσσιανισμό και τον μετατρέπει σε ένα πρόγραμμα ιστορικής δράσης που δικαιολογεί κάθε κακοποίηση, ξεκινώντας από την καταστολή του Άλλου. Στη Γενεαλογία των Ηθών, ο Νίτσε κατήγγειλε ότι τα σύγχρονα ιδανικά της ισότητας είναι τελικά μια υποβαθμισμένη συνέχεια του Χριστιανισμού, όπου η δυσαρέσκεια/μνησικακία μεταμφιέζεται σε συμπόνια και δικαιοσύνη. Ο σοσιαλισμός, υποστήριξε, είναι μια δουλοπρεπής ηθική που εξυμνεί την αδυναμία, καταδικάζει την αριστεία και ονειρεύεται μια έμφυτη αναγέννηση, μεταμορφώνοντας τον πολιτικό αγώνα σε μια κοσμική θρησκεία. Η επιμονή του αποδιοπομπαίου τράγου καταδεικνύει ότι η νεωτερικότητα έχει δημιουργήσει μια υποβαθμισμένη μορφή θρησκείας. Η υπόσχεση της σωτηρίας δεν έχει εξαφανιστεί: έχει εκτοπιστεί, εκκοσμικευτεί και πολιτικοποιηθεί. Συνεχίζει να λειτουργεί ως ο απόλυτος ορίζοντας και η ηθική δικαίωση. Ο Έρικ Βόγκελιν (Eric Voegelin) μιλά για την εμμονή(εμμένεια) του εσχάτου (τό τέλος τού χρόνου), δηλαδή, η μετατόπιση του τέλους του χρόνου στην ιστορία, [ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ, ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ] από τη θεία κρίση στην επαναστατική ετυμηγορία. Το υπερβατικό αντικαθίσταται από ένα ανθρώπινο απόλυτο, η σωτηρία από την πρόοδο, η πίστη από την ιδεολογία. Τελικά, πρόκειται για έναν πολιτικό Γνωστικισμό που αντικαθιστά την υπερβατική τάξη με την έμφυτη σωτηρία. Η πολιτική υιοθετεί μια κρυφή θρησκευτική λογική, στην οποία όλα υποτάσσονται σε έναν τελικό σκοπό που δεν δέχεται όρια ή αντιρρήσεις. Ο Ντονόσο Κορτές (Donoso Cortés) και ο Καρλ Σμιτ (Carl Schmitt) το κατάλαβαν αυτό: κάθε πολιτική κατηγορία είναι μια εκκοσμικευμένη θεολογική έννοια. Η λογική του αποδιοπομπαίου τράγου -δηλαδή, η διαγραφή του αποκλίνοντος μετά τον χαρακτηρισμό του ως εχθρού- έχει περάσει από μια ασυνείδητη πράξη σε μια συνειδητή και εκμεταλλευόμενη τακτική εξουσίας. Το συμβολικό πλαίσιο που το νομιμοποίησε -ο μεσσιανισμός που κληρονομήθηκε από τον Χριστιανισμό- έχει ακολουθήσει την αντίθετη πορεία: έχει χάσει τον θρησκευτικό του χαρακτήρα, αλλά συνεχίζει να λειτουργεί σε λανθάνουσα μορφή. Ωστόσο, αυτό το υπόλειμμα (κατάλοιπο) δεν βασίζεται σε μια υπερβατική μεταφυσική, αλλά μάλλον σε μια κοινή (ή επιβεβλημένη) ηθική ευαισθησία, έναν συλλογικό συναισθηματικισμό, ένα Παβλοφικό αντανακλαστικό καταστολής, που αντικαθιστά την παλιά θεολογική δομή. Το θρησκευτικό διαλύεται στο κοσμικό, διατηρώντας τη λογική του δόγματος. Αυτό μας επιτρέπει να κατανοήσουμε τον μεσσιανικό τόνο της σύγχρονης πολιτικής και ορισμένες από τις ενοχλητικές επιπτώσεις της: την άκριτη υπεράσπιση των αντιφατικών αφηγήσεων -όπου η συναισθηματική αφοσίωση αντικαθιστά την αλήθεια- και την σχετικιστική παρέκκλιση που, στο όνομα μιας αφηρημένης ισότητας, εξαλείφει κάθε ιεραρχία μεταξύ πολιτισμών, αξιών ή θεσμών. Αυτός ο απόλυτος σχετικισμός, αντί να προωθεί την ελευθερία, δημιουργεί ένα κλίμα στο οποίο όλα επιτρέπονται εφόσον επιβεβαιώνουν την κυρίαρχη αφήγηση. Τα κραυγαλέα ψέματα, οι απίθανες δικαιολογίες και οι κραυγαλέες ασυνέπειες όχι μόνο γίνονται ανεκτά αλλά και υπερασπίζονται σθεναρά, αφού αυτό που διακυβεύεται δεν είναι η αλήθεια, αλλά η συμβολική ένταξη σε μια κοινότητα νοήματος. Το θύμα εξιλεώνεται για την ενοχή ότι δεν είναι όπως όλοι οι άλλοι, ότι αμφισβητεί την κυρίαρχη αφήγηση με την ύπαρξή του. Είναι ο αιρετικός που αρνείται το δόγμα που επιβάλλεται από πάνω. Η πυρά γίνεται αναπόφευκτη, εν μέσω των χειροκροτημάτων των πιστών και της αδιαφορίας των νέων πλεκτριών, οι γυναίκες που έπλεξαν απαθώς κατά τη διάρκεια των δημόσιων εκτελέσεων της Γαλλικής Επανάστασης. Είναι επείγον να αποκαλύψουμε αυτόν τον μηχανισμό -την ιστορική αξία του Ζιράρ- απαιτώντας το δικαίωμα να αντιμετωπίζονται ως ενήλικες στη δημόσια σφαίρα. Αυτό συνεπάγεται την ευθύνη να ακούμε τι δεν μας αρέσει, καθώς και την ικανότητα -και το δικαίωμα- να αντιμετωπίζουμε άβολες ή αμφιλεγόμενες ιδέες με ορθά επιχειρήματα, συμμετέχοντας σε συζήτηση/διάλογο χωρίς λογοκρισία ή δαιμονοποίηση. Πρέπει να απαιτήσουμε να αναγνωριστούμε ως ικανοί για ανεξάρτητη κρίση, ικανοί να διακρίνουμε μεταξύ λογικής και συναισθήματος, γεγονότων και χειραγώγησης, καθιστώντας τον μηχανισμό του αποδιοπομπαίου τράγου άχρηστο. Η ύπαρξή του είναι επίσης μια βολική απλοποίηση για να αποσπάσει την προσοχή από την ουσία των προβλημάτων, από την πολυπλοκότητα και τη σύγκρουση. Σήμερα, η παράλογη οικοφοβία -η απόρριψη και η αποστροφή προς το πολιτιστικό μας κληροδότημα- είναι διαδεδομένη και κυριαρχεί, η οποία δεν είναι απλώς μια μορφή αυτομίσους αλλά μια αυτοκαταστροφική παρόρμηση που στοχεύει στην αποσυναρμολόγηση των θεμελίων της κοινωνίας. Ο ψεύτικος αποδιοπομπαίος τράγος του παρόντος -ο ένοχος που πρέπει να σβηστεί- γίνεται ο πολιτισμός μας ως τέτοιος. Αλλά ποια ενότητα ή νομιμότητα αποκαθιστά τον αποδιοπομπαίο τράγο που καταστρέφει τα πάντα, πιστευτός (όταν είναι) από κούραση, συνήθεια ή άρνηση αντιπαράθεσης; Ο ιδανικός μεταμοντέρνος αποδιοπομπαίος τράγος είναι κάποιος που αρνείται την αφηρημένη ισότητα, την ισοδυναμία αρχών και αξιών, κάποιος που παραβιάζει την απαγόρευση της κρίσης και της διαφωνίας. Με αυτόν τον τρόπο, δεν εκπληρώνει πλέον καμία λειτουργία. Αν μη τι άλλο, προαναγγέλλει το τέλος της ίδιας της κοινωνίας που ο μηχανισμός είχε σκοπό να διατηρήσει. Δεν αξίζουν όλες οι αρχές τον ίδιο σεβασμό, δεν στηρίζεται κάθε οργή σε δίκαια θεμέλια. Ο αποδιοπομπαίος τράγος, το προορισμένο θύμα, είναι μια μόνιμη κατηγορία εξαπάτησης της εξουσίας. Σήμερα, ο δημόσιος εχθρός είναι όποιος δεν συμμερίζεται την ειδωλολατρία του παρόντος, τη δεισιδαιμονία της προόδου, την τυφλή πίστη στην τεχνολογία και τις υπέροχες και προοδευτικές της τύχες. Παραδόξως, τίποτα δεν είναι πιο αντιδραστικό από τη χρήση αποδιοπομπαίων τράγων, τίποτα πιο φωτισμένο από την αποκάλυψη του μηχανισμού της. 

(Τέλος)

René Girard, il capro espiatorio arma del potere (II)