Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα «Περί Εικόνος». Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα «Περί Εικόνος». Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 3 Ιουνίου 2026

«Η Νόρμα Τζιν αγνοείται» Από Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Εκατονταετηρίδα της Μέριλιν Μονρόε

                                                       «Η Νόρμα Τζιν αγνοείται »

Εκατό χρόνια μετά τη γέννηση της Μέριλιν Μονρόε, μια αναδρομή στη στιγμή που ένα άτομο αντικαταστάθηκε από την ίδια του την εικόνα.

                                               Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Συντακτικό σημείωμα


Με αφορμή την εκατονταετηρίδα της γέννησης της Μέριλιν Μονρόε, αυτό το δοκίμιο προσφέρει μια ασυνήθιστη ανάγνωση μιας από τις πιο διάσημες προσωπικότητες του εικοστού αιώνα. Πέρα από τη βιογραφία, τον μύθο του Χόλιγουντ και τις ψυχολογικές ερμηνείες, το άρθρο διερευνά τη μεταμόρφωση της Μέριλιν σε ένα πρωτοφανές πολιτιστικό φαινόμενο: τη μετάβαση από τον άνθρωπο στην εικόνα. Αυτή η σκέψη εκτείνεται στον κινηματογράφο, τη φιλοσοφία, την κοινωνιολογία των μέσων ενημέρωσης και τη σύγχρονη κουλτούρα, διερευνώντας την ολοένα και πιο περίπλοκη σχέση μεταξύ ταυτότητας και αναπαράστασης στην εποχή της μόνιμης ορατότητας.

Όταν μιλάμε για τη Μέριλιν Μονρόε, η ίδια ιστορία σχεδόν πάντα επαναλαμβάνεται. Το καημένο κορίτσι που έγινε ντίβα. Η γυναίκα που ποθούν εκατομμύρια. Η εύθραυστη ηθοποιός που κρύβεται πίσω από το χαμόγελό της. Το θύμα του Χόλιγουντ. Ο μυστηριώδης θάνατος. Ο αθάνατος μύθος. Όλα αυτά είναι αλήθεια, αλλά ίσως δεν είναι πλέον αρκετά. Εκατό χρόνια μετά τη γέννησή της, το θέμα δεν είναι τόσο η ανασύνθεση της βιογραφίας της όσο η κατανόηση της ιστορικής σημασίας της ύπαρξής της.

Αυτό που κάνει τη Μέριλιν Μονρόε μοναδική δεν είναι η επιτυχία της, επειδή ο εικοστός αιώνας ήταν γεμάτος διασημότητες. Ούτε είναι η ομορφιά της, επειδή ο κινηματογράφος έχει γνωρίσει εξίσου συναρπαστικές γυναίκες. Η μοναδικότητά της έγκειται σε κάτι βαθύτερο: η Μέριλιν ήταν ίσως ο πρώτος σύγχρονος άνθρωπος που απορροφήθηκε πλήρως στη δημόσια εικόνα της.

Σήμερα, αυτή η δήλωση μπορεί να φαίνεται προφανής. Ζούμε βυθισμένοι σε ένα σύμπαν φωτογραφιών, βίντεο, ψηφιακών προφίλ, κατασκευασμένων ταυτοτήτων και μόνιμων αναπαραστάσεων του εαυτού μας. Αλλά τη δεκαετία του 1950, όλα αυτά ήταν ακόμα στα σπάργανα. Η τηλεόραση εισχωρούσε στα σπίτια, η διαφήμιση αναλάμβανε κεντρικό ρόλο στην καθημερινή ζωή και ο κινηματογράφος του Χόλιγουντ γινόταν μια παγκόσμια μηχανή δημιουργίας ονείρων. Σε εκείνη την ιστορική συγκυρία, αναδύθηκε μια προσωπικότητα που θα άλλαζε τη σχέση μεταξύ πραγματικότητας και αναπαράστασης.

Το κοριτσάκι που ονομαζόταν Νόρμα Τζιν Μόρτενσον είχε γνωρίσει την αστάθεια, την εγκατάλειψη και την επισφάλεια. Η γυναίκα που ο κόσμος θα γνώριζε ως Μέριλιν Μονρόε, ωστόσο, γεννήθηκε μέσα από μια προσεκτική, σχεδόν βιομηχανική διαδικασία κατασκευής. Το όνομά της άλλαξε. Το χρώμα των μαλλιών της άλλαξε. Η φωνή της άλλαξε. Οι χειρονομίες της άλλαξαν. Ακόμα και το χαμόγελό της άλλαξαν. Η μεταμόρφωση ήταν τόσο ριζική που, καθώς περνούσαν τα χρόνια, ο χαρακτήρας άρχισε να υπερισχύει του ατόμου.

«Ο άνθρωπος είναι λιγότερο ο εαυτός του όταν μιλάει σε πρώτο πρόσωπο. Δώστε του μια μάσκα και θα σας πει την αλήθεια.»
- Όσκαρ Ουάιλντ

Η ιστορία του πολιτισμού είναι γεμάτη μάσκες. Οι αρχαίοι Έλληνες τις χρησιμοποιούσαν στο θέατρο. Οι ηγεμόνες τις φορούσαν ως σύμβολα εξουσίας. Οι καλλιτέχνες δημιούργησαν δημόσιες περσόνες με σκοπό να τις διακρίνουν από την ιδιωτική τους ζωή. Αλλά στην περίπτωση της Μέριλιν, συνέβη κάτι διαφορετικό. Η μάσκα έπαψε να είναι ένα απλό εργαλείο και έγινε η πραγματικότητα που αντιλαμβάνεται ο κόσμος.

Εκατομμύρια άνθρωποι δεν γνώρισαν ποτέ τη Νόρμα Τζιν. Γνώριζαν μόνο τη Μέριλιν.

Ωστόσο, αυτή η γνώση ήταν παράδοξη. Όσο πιο διάσημο γινόταν το πρόσωπό της, τόσο λιγότερο προσβάσιμο φαινόταν το πραγματικό πρόσωπο. Κάθε νέα φωτογραφία αύξανε την απόσταση. Κάθε εξώφυλλο συνέβαλε στη μεταμόρφωσή της σε σύμβολο. Κάθε δημόσια εμφάνιση εδραίωνε μια εικόνα που φαινόταν να υπάρχει ανεξάρτητα από τον άνθρωπο που την είχε δημιουργήσει.

Υπό αυτή την έννοια, η ιστορία της Μέριλιν προαναγγέλλει πολλές από τις ιδέες που θα διατυπώνονταν χρόνια αργότερα από τους μεγάλους ερμηνευτές της νεωτερικότητας. Όταν ο Γκι Ντεμπόρ έγραψε ότι «όλα όσα βιώνονται άμεσα έχουν αποστασιοποιηθεί σε μια αναπαράσταση», περιέγραψε μια διαδικασία που η ζωή της Αμερικανίδας ντίβας είχε ήδη καταδείξει με σχεδόν υποδειγματικό τρόπο.

Η Μέριλιν δεν ήταν απλώς μια αναπαράσταση. Η Μέριλιν έγινε αναπαράσταση.

«Ό,τι βιώθηκε άμεσα έχει μετατραπεί σε μια αναπαράσταση.»
— Γκι Ντεμπόρ, Η Κοινωνία του Θεάματος (1967)

Η διαφορά είναι κρίσιμη.

Ένα άτομο που απεικονίζεται διατηρεί μια απόσταση μεταξύ του εαυτού του και της εικόνας. Ένα άτομο που μεταμορφώνεται σε αναπαράσταση, ωστόσο, καταλήγει να συμπίπτει με αυτήν στα μάτια του κοινού. Από εκείνη τη στιγμή, κάθε χειρονομία ερμηνεύεται μέσα από τον χαρακτήρα, κάθε λέξη φιλτράρεται από τον μύθο, κάθε βάσανο γίνεται θέαμα.

Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς το ψυχολογικό κόστος μιας τέτοιας κατάστασης. Ο κόσμος απαιτούσε από τη Μέριλιν μια συνεχή παρουσία. Δεν της ζητούσε να είναι ευτυχισμένη, έξυπνη ή αυθεντική. Της ζητούσε να είναι η Μέριλιν. Πάντα. Παντού. Κάτω από κάθε περίσταση.

Αυτή είναι ίσως μια από τις πιο εξελιγμένες μορφές φυλάκισης που έχει επινοήσει η νεωτερικότητα.

Το άτομο αγαπιέται με την προϋπόθεση ότι συμπίπτει με την εικόνα που θέλουν να δουν οι άλλοι.

Η βιομηχανία του θεάματος κατάλαβε γρήγορα την οικονομική αξία αυτού του μηχανισμού. Οι φωτογραφίες της Μέριλιν κυκλοφορούσαν παντού: αφίσες, εφημερίδες, περιοδικά, διαφημίσεις. Το πρόσωπό της έγινε εμπορικό σήμα πριν καν ο όρος «branding» εισέλθει στην κοινή γλώσσα. Δεν πουλούσαν απλώς ταινίες. Πουλούσαν μια συμβολική παρουσία.

Για αυτόν τον λόγο, η εικόνα της έζησε εύκολα περισσότερο από τα έργα που την είχαν δημιουργήσει.

Πολλοί θυμούνται το διάσημο λευκό φόρεμα που κυμάτιζε στον άνεμο. Πολλοί αναγνωρίζουν αμέσως το χαμόγελο και τα ξανθά μαλλιά. Πολλοί θα μπορούσαν να αναγνωρίσουν μια φωτογραφία σε δευτερόλεπτα. Πόσοι όμως θυμούνται πραγματικά την πλοκή των ταινιών της; Πόσοι θα μπορούσαν να αναπαραστήσουν την καλλιτεχνική της καριέρα με ακρίβεια;

Η εικόνα αποδείχθηκε πιο ανθεκτική από το έργο.

Εδώ αναδύεται μια δεύτερη κρίσιμη πτυχή της ιστορίας της. Με τη Μέριλιν, γινόμαστε μάρτυρες της γέννησης ενός φαινομένου που πλέον θεωρούμε φυσιολογικό: της προοδευτικής αυτονομίας της εικόνας από την πραγματικότητα.


Ο Γάλλος φιλόσοφος Ζαν Μποντριγιάρ θα μιλούσε για ένα ομοίωμα. Μια αναπαράσταση που δεν αναφέρεται πλέον σε ένα αναγνωρίσιμο πρωτότυπο, αλλά αποκτά τη δική της ζωή. Το ομοίωμα δεν αντικαθιστά απλώς την πραγματικότητα· καταλήγει να γίνεται πιο σημαντικό από την ίδια την πραγματικότητα.

Κάτι παρόμοιο συνέβη και με τη Μέριλιν Μονρόε.

Το πρόσωπό της άρχισε να κυκλοφορεί ως ανεξάρτητη οντότητα. Συνέχισε να αναπαράγεται, να επανερμηνεύεται, να χρωματίζεται, να στυλιζάρεται και να πολλαπλασιάζεται. Η πιο διάσημη επέμβαση ήταν πιθανώς αυτή που πραγματοποίησε ο Άντι Γουόρχολ, ο οποίος μετέτρεψε το πρόσωπο της ηθοποιού σε μια σχεδόν ατελείωτη σειρά από σειριοποιημένες εικόνες.

«Το μέσο είναι το μήνυμα.»
— Μάρσαλ ΜακΛούαν

Ήταν μια λαμπρή ιδέα.
Ο Γουόρχολ κατάλαβε ότι η Μέριλιν δεν ήταν πλέον γυναίκα. Είχε ήδη γίνει είδωλο.
Η εικόνα δεν ανήκει στη βιογραφία. Ανήκει στη συλλογική φαντασία.
Η διασημότητα μπορεί να ξεχαστεί. Το είδωλο ζει.
«Στο μέλλον, όλοι θα είναι διάσημοι για δεκαπέντε λεπτά.»
- Άντι Γουόρχολ


Γι' αυτό η περίπτωση της Μέριλιν έχει μια σημασία που υπερβαίνει κατά πολύ τον κόσμο του κινηματογράφου. Σε αυτήν, μπορούμε να παρατηρήσουμε την ιστορική στιγμή που ο δυτικός πολιτισμός άρχισε συστηματικά να δίνει προτεραιότητα στην ορατότητα έναντι της παρουσίας, στην αναπαράσταση έναντι της εμπειρίας, στην εικόνα έναντι του ατόμου.

Ο Μάρσαλ ΜακΛούαν θα συνόψιζε αυτόν τον μετασχηματισμό με μια φόρμουλα που προοριζόταν να γίνει διάσημη: «Το μέσο είναι το μήνυμα». Δεν είναι μόνο το περιεχόμενο που έχει σημασία. Αυτό που έχει πάνω απ' όλα σημασία είναι το μέσο που το μεταδίδει. Και η Μέριλιν ήταν ένα από τα πρώτα μεγάλα μηνύματα που παρήγαγε ο νέος πολιτισμός των μέσων ενημέρωσης.

Η ύπαρξή του συμπίπτει με την επιβεβαίωση μιας κοινωνίας που θα μάθαινε προοδευτικά να ζει μέσα από εικόνες.

Σήμερα, αυτή η διαδικασία έχει φτάσει σε μια κλίμακα αδιανόητη για τη δεκαετία του 1950. Κάθε άτομο διαθέτει δυνητικά μια μόνιμη δημόσια βιτρίνα. Ο καθένας μπορεί να κατασκευάσει μια επιλεγμένη εκδοχή του εαυτού του. Ο καθένας μπορεί να γίνει ο δημιουργός, ο σκηνοθέτης και ο υποστηρικτής της δικής του εικόνας.

Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν εκδημοκρατικοποιήσει αυτό που πρωτοστάτησε το Χόλιγουντ.

Φυσικά, οι διαφορές παραμένουν τεράστιες. Κανένα προσωπικό προφίλ δεν διαθέτει τη συμβολική δύναμη της Μέριλιν Μονρόε. Ωστόσο, ο υποκείμενος μηχανισμός είναι εκπληκτικά παρόμοιος. Ακόμα και σήμερα, εκατομμύρια άνθρωποι βιώνουν μια συνεχή ένταση μεταξύ του ποιοι είναι και αυτού που δείχνουν. Μεταξύ της πραγματικής ζωής και της ζωής που αναπαριστάται. Μεταξύ της βιωμένης ταυτότητας και της εκτιθέμενης ταυτότητας.

Για αυτόν τον λόγο, η Μέριλιν εμφανίζεται ξαφνικά σύγχρονη.

Όχι επειδή συνεχίζει να ενσαρκώνει ένα ιδανικό ομορφιάς, αλλά επειδή προαναγγέλλει μια υπαρξιακή συνθήκη που πλέον επηρεάζει τους πάντες.
Το ερώτημα που εγείρει η ιστορία του δεν αφορά τον κινηματογράφο. Αφορά εμάς.

Πόσος χώρος χωρίζει ακόμα το άτομο από την εικόνα του;
Πόσο μέρος της ταυτότητάς μας βιώνεται και πόσο εκπροσωπείται;
Πόσο από τον χρόνο μας αφιερώνεται στην εμπειρία και πόσο στην δημόσια προβολή της;


Αυτά είναι ερωτήματα που διαπερνούν ολόκληρο τον σύγχρονο πολιτισμό. Η αναζήτηση της ορατότητας έχει γίνει μια από τις κύριες μορφές κοινωνικής αναγνώρισης. Το να σε βλέπουν συχνά φαίνεται πιο σημαντικό από το να είσαι. Η εμφάνιση κινδυνεύει να επικρατήσει έναντι της ύπαρξης.

Ο Όσκαρ Ουάιλντ παρατήρησε προκλητικά ότι «μόνο οι επιφανειακοί κρίνουν, όχι από την εμφάνιση ». Η νεωτερικότητα έχει μετατρέψει αυτή την πρόκληση σε καθημερινή πρακτική. Οι εικόνες έχουν γίνει το κύριο εργαλείο μέσω του οποίου ερμηνεύουμε τον κόσμο και τους άλλους.
Η Μέριλιν Μονρόε βρίσκεται ακριβώς στην αρχή αυτού του μονοπατιού.
Όχι ως μία μόνο αιτία, φυσικά, αλλά ως ένα τέλειο σύμβολο.

Η ζωή του δείχνει τη στιγμή που ένα άτομο αρχίζει να καταναλώνεται από την ίδια του την αναπαράσταση. Ο θάνατός του δείχνει πόσο εύθραυστο μπορεί να γίνει το άτομο όταν ο χαρακτήρας παίρνει τον έλεγχο. Η πολιτισμική του επιβίωση καταδεικνύει την εξαιρετική δύναμη των σύγχρονων εικόνων.

Εκατό χρόνια μετά τη γέννησή της, το πραγματικό μυστήριο της Μέριλιν δεν είναι αυτό που συνέβη τον Αύγουστο του 1962. Το πραγματικό μυστήριο είναι αυτό που συνέβη στη συνέχεια.
«Η Νόρμα Τζιν πέθανε μια φορά. Η Μέριλιν συνεχίζει να ξαναγεννιέται κάθε φορά που κάποιος κοιτάζει μια φωτογραφία της.»
Η γυναίκα εξαφανίστηκε. Η εικόνα παρέμεινε.
Και συνεχίζει να παραμένει.

Ίσως καμία μορφή του εικοστού αιώνα δεν εκφράζει καλύτερα αυτή τη μεταμόρφωση. Η φωτογραφία της Μέριλιν δεν ανήκει πλέον σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Έχει γίνει ένα παγκόσμιο σύμβολο. Ένα μόνιμο θραύσμα της δυτικής φαντασίας. Ένα πρόσωπο που διατρέχει γενιές χωρίς να γερνάει.

Υπό αυτή την έννοια, η Μέριλιν Μονρόε δεν αντιπροσωπεύει μόνο το παρελθόν. Αντιπροσωπεύει το παρόν μας και ίσως ακόμη και το μέλλον μας.

Η ιστορία του σηματοδοτεί τη μετάβαση από μια εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι παρήγαγαν εικόνες σε μια εποχή κατά την οποία οι εικόνες παράγουν ανθρώπους.

Και ίσως αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που, εκατό χρόνια μετά τη γέννησή της, συνεχίζουμε να την κοιτάμε. Όχι για να καταλάβουμε ποια ήταν η Μέριλιν Μονρόε, αλλά για να καταλάβουμε τι έχουμε γίνει εμείς.

«Ο εικοστός αιώνας εφηύρε τις μαζικές εικόνες. Ο εικοστός πρώτος αιώνας έμαθε να τις ενσαρκώνει.»
Το Συντακτικό Προσωπικό

 

«Η Norma Jeane λείπει» - Inchiostronero

Μια αναδρομή στη στιγμή που ένα άτομο αντικαταστάθηκε από την ίδια του την εικόνα.

Στον Αθανάσιο αποδίδει σε μεγάλο βαθμό ο Zizioulas την πρώτη ζύμωση της ελληνικής οντολογίας.
«[Ο] Υιός είναι η εἰκών [εικόνα] του Πατρός ακριβώς επειδή σε Αυτόν ο Πατήρ βλέπει τον εαυτό Του ως “αλήθεια”».

3. Ο Επίσκοπος εικονίζει, ως προεστώς της Εκκλησίας, «τον Βασιλέα Χριστόν όπως θα έλθει στη Βασιλεία του», με λαμπρότητα και ακτινοβολία!

4. Η Θεία Λειτουργία είναι εντελώς αδιανόητος χωρίς την έννοια του εικονισμού. Αλλά όταν λέμε ότι ο Επίσκοπος στη Θεία Ευχαριστία είναι εικών του Χριστού, «δεν μπορούμε να το κατανοήσουμε αυτό, διότι χάσαμε πλέον τη γλώσσα της εικόνος της εκκλησιαστικής ζωής» (σ. 7).

5. Πάντως, εφ’ όσον «ο Επίσκοπος είναι εικών του Χριστού, δεν μπορούμε να παρακάμψουμε την εικόνα του και να πάμε απευθείας στο πρωτότυπο … Με άλλα λόγια, δεν μπορούμε να προσευχόμαστε στον Χριστό (σημείωση: απ’ ευθείας), αλλά πρέπει να παρεμβάλλεται η εικόνα του Επισκόπου» (σ. 7). «Υπάρχουν βέβαια ακόμη πολλοί που βλέπουν στο πρόσωπο του Επισκόπου τον ίδιο τον Χριστό, αλλά ο αριθμός τους μειώνεται διαρκώς και χάνεται η εικονολογική αντίληψη των δρωμένων της Θείας Ευχαριστίας» (σ. 8).

6. «Εάν η επικοινωνία μας με τον Θεό παρακάμπτει τον άνθρωπο (Επίσκοπο), τότε η επικοινωνία αυτή πραγματοποιείται μέσω της φαντασίας» (σ. 9).

"Ο μακαριστὸς Μητροπολίτης Περγάμου ἀποτελεῖ τὴν «ἐνσάρκωση τῆς ὀρθόδοξης θεολογικῆς συνειδήσεως στὴν ἀνατολή".

"καθότι στον Χριστό η Θεότης κατοικεί με σωματικό τρόπο, ο Θεός θέλει όλο αυτό που είναι πνευματικό να υφίσταται στο σωματικό, και πάνω σ'αυτή την βάση χρειάζεται να εξηγήσουμε τις μεγαλύτερες ιδέες της Π. και της Κ.Δ"

"η σωματικότης" είναι ο τελικός σκοπός των έργων (ή οδών) του Θεού. 

Ο Friedrich Christoph Oetinger  και η πνευματική σωματικότης.

«Ο εικοστός αιώνας εφηύρε τις μαζικές εικόνες. Ο εικοστός πρώτος αιώνας έμαθε να τις ενσαρκώνει.»

ΠΟΛΛΟΙ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΙ ΘΕΟΛΟΓΟΥΜΕΝΟΙ ΒΑΔΙΣΑΝ ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΧΟΛΛΥΓΟΥΝΤ. ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΠΑΡΑΠΟΝΟ.

Aχ κύριε Χρήστο μας!

Τρίτη 26 Αυγούστου 2025

Αν η Ράι είναι τώρα πιά ένα σουβενίρ;

από τον Μαρτσέλο Βενετσιάνι
21 Αυγούστου 2025
Τι είναι η RAI σήμερα; Είναι το παρελθόν ενός έθνους, μια ιστορία που λέγεται μέσα από εικόνες, στοιχεία και προγράμματα για το πώς ήταν μια χώρα, πώς ζούσε, πώς διασκέδαζε. Χθες, η κηδεία του σημαντικότερου ηγεμόνα της, του Πίπο Μπάουντο , μεταδόθηκε πανηγυρικά στην τηλεόραση, και ήταν σαν να παρακολουθούσαμε ένα ζωντανό επεισόδιο του Techetechete, ίσως του πιο επιτυχημένου προγράμματος της Rai του καλοκαιριού, και ίσως και όχι μόνο, που προβάλλεται αυτή τη στιγμή στο κεντρικό κανάλι. Ένα ζωντανό επεισόδιο, ακόμα κι αν περιστρεφόταν γύρω από έναν αποθανόντα. Όλα σχετικά με τη RAI θυμίζουν περασμένες εποχές, σχεδόν τίποτα δεν θυμίζει το παρόν, πόσο μάλλον το μέλλον. Για να είμαι πιο ακριβής, θα έλεγα ότι η σημερινή ψυχαγωγία της RAI είναι η Techetechete συν το Sanremo. Τα υπόλοιπα είναι μικροπράγματα, εντόσθια και περισσεύματα. Μια αναμνηστική τηλεόραση, μια νοσταλγική τηλενουβέλα, το RaiFu.
Ας είμαστε σαφείς, δεν μιλάω για τη RAI υπό την κυβέρνηση Μελόνι και αυτούς τους ηγέτες. Μιλάω για τη RAI όπως ήταν εδώ και χρόνια, ακόμη και δεκαετίες, σε μια ασταμάτητη γήρανση που τώρα μετριέται σε κηδείες, στον απόηχο εξέχουσων προσωπικοτήτων που χάθηκαν με την πάροδο του χρόνου και δεν αντικαταστάθηκαν από άλλες. Πράγματι, αν έπρεπε να επικρίνω τη σημερινή RAI, θα έλεγα ότι, πέρα ​​από την υποχρεωτική τήρηση των ιθυνόντων, βρίσκεται σε απόλυτη συνέχεια με την τάση των προηγούμενων ετών. Δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα που να υποδηλώνει μια ρήξη με το παρελθόν, μια ημιτελή καινοτομία, ένα σημείο καμπής, μια νέα και επιτυχημένη μορφή ή μια νέα αποκάλυψη. Και όλα αυτά συνέβησαν από την πρώτη ημέρα του μετασχηματισμού, όταν, ως ένδειξη της νέας κατεύθυνσης στην τηλεόραση, το prime-time μετά τις ειδήσεις δόθηκε σε έναν νεαρό νεοφερμένο: τον Bruno Vespa. Χρησιμοποιήθηκε, σίγουρα. Αλλά αυτά είναι λεπτομέρειες, ασήμαντα πράγματα.
Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα είναι άλλο: πού μπορείς να βρεις έναν άλλον Pippo Baudo, μία άλλη Raffaella Carrà, έναν άλλον Mina, έναν άλλον Enzo Tortora, έναν άλλον Walter Chiari, έναν άλλον Piero Angela, έναν άλλον Sergio Zavoli, και τόσους άλλους; Ποιος θα μπορούσε να πάρει επάξια τη θέση τους, αναγνωρίζοντας παράλληλα μερικούς ταλαντούχους επαγγελματίες του βίντεο; Το ίδιο θα έπρεπε φυσικά να ειπωθεί και για τον κύριο ιστορικό αντίπαλό του, για πάνω από σαράντα χρόνια, τη Mediaset. Πού μπορείς να βρεις έναν άλλον Maurizio Costanzo, έναν άλλον Corrado, έναν άλλον Mike Bongiorno, έναν άλλον Raimondo Vianello και Sandra Mondaini στα δίκτυα του Μπερλουσκόνι; Μερικοί αξιοσέβαστοι επιζώντες εκείνης της εποχής και μερικοί ταλαντούχοι πρωταγωνιστές του σήμερα. Αλλά καμία εξαιρετική προσωπικότητα. Οι τελευταίες ανακαλύψεις προέρχονται από την τελευταία χιλιετία. Προσωπικά, θα ανέφερα τον Fiorello, τον Frassica, την οικογένεια του Renzo Arbore, και ελάχιστα άλλα. Αλλά η σύγκριση των ομάδων και της αριστείας μεταξύ των δύο εποχών είναι ανυπολόγιστη. Το καλύτερο είναι παρελθόν. Το παρελθόν μακρινό. Θα πρόσθετα επίσης έναν αστάθμητο παράγοντα: την ατμόσφαιρα αυτών των προγραμμάτων, η οποία γίνεται αισθητή σε εκείνα τα τμήματα ή τα ιστολόγια που περιστασιακά αναμεταδίδονται. Νιώθεις μια ζωντάνια, ένα πάθος για ζωή, μια χαρά στην ομιλία και την πράξη, που δεν υπάρχει τώρα. Βλέπεις νέα, ζωντανά πρόσωπα στο βίντεο, όχι παρελάσεις συνταξιούχων, βετεράνων και γκρίζων πάνθηρων, όπως σήμερα. Ωστόσο, όταν ζούσαμε εκείνες τις μέρες, δεν νιώθαμε ότι ζούσαμε στην καλύτερη δυνατή τηλεόραση. Οι διαμάχες αφθονούσαν, και αρκετοί ακόμη και τότε λαχταρούσαν άλλες εποχές, άλλες τηλεοράσεις και άλλες προσωπικότητες. Λίγο σαν αυτό που συνέβη με την Πρώτη Δημοκρατία. Αλλά ακόμα κι αν έπρεπε να είμαστε ασκητικοί και αυστηροί, η σύγκριση μεταξύ εκείνης της Rai και αυτού είναι πολύ ενοχλητική και χαμένη.
Τα νούμερα τηλεθέασης καταδεικνύουν επίσης την παρακμή και τη φυγή των τηλεθεατών. Ο κύριος λόγος για την παρακμή είναι αναμφίβολα ο πολλαπλασιασμός των προσφορών, σε συνδυασμό με την έλευση του διαδικτύου και των πολυάριθμων ψηφιακών πλατφορμών, και την εμφάνιση ενός παγκόσμιου κόσμου που αφήνει λίγο χώρο για το εθνικό-λαϊκό και την τοπική του ψυχαγωγία. Η τηλεόραση δεν είναι πλέον η κεντρική πλατεία της χώρας, αλλά μάλλον ένα από τα παράπλευρα μέσα αυτού του μη-τόπου που είναι το παγκόσμιο και η άλλη του πλευρά, το προσωπικό smartphone. Η ζωή βρίσκεται αλλού.

Με εκπλήσσει η σκέψη ότι αυτός ο λόγος, που συνήθως εφαρμόζεται σε μεγάλες ιστορικές προσωπικότητες του παρελθόντος - πολιτικούς, συγγραφείς, ποιητές, καλλιτέχνες, σκηνοθέτες - ή στα μεγάλα έργα του παρελθόντος, θα πρέπει να ισχύει και για τον ανάλαφρο κόσμο της ποικιλίας και της ψυχαγωγίας, σε σημείο που να θρηνεί τις παρουσιάστριες, τις showgirls, τους κωμικούς, τους ηθοποιούς και τους τραγουδιστές του παρελθόντος.
Όπως μπορείτε να δείτε, δεν επικρίνω τη RAI, την ηγεσία της, τους πολιτικούς της προστάτες και τα πολλά λάθη της στη διοίκηση, την αναζήτηση πληροφοριών και την προώθηση. Και δεν μιλάω άσχημα για τη RAI από προκατάληψη, όπως ορισμένοι τηλεοπτικοί κριτικοί που εργάζονται για τον διαγωνισμό, και είναι περίεργο το γεγονός ότι η αδιάκοπη δράση τους συμπίπτει με τα συμφέροντα του δικού τους εκδότη. Αγαπούσα τη RAI ως τον κορυφαίο πολιτιστικό οργανισμό της Ιταλίας, έναν λαϊκό και εθνικό πολιτισμό, αόριστα καθολικό και παιδαγωγικό. Ήταν ανεκτίμητος για τη χώρα - τον εκσυγχρονισμό, τον γραμματισμό και την εθνικοποίησή της - τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του 1970. Σε ένα σημείο της ζωής μου, όταν είχα συμφωνήσει να αναλάβω έναν δημόσιο ρόλο (τον οποίο στην πραγματικότητα δεν είχα επιδιώξει), σκέφτηκα ότι θα μπορούσα να προσπαθήσω να αλλάξω τα πράγματα, να πειραματιστώ με νέες μορφές, νέους σεναριογράφους, νέους χαρακτήρες, να ξεπεράσω τα κλασικά βαριετέ και τα μπαγιάτικα τοκ σόου. Αλλά στο τολμηρό μονοπάτι του πειραματισμού, σε κοιτάζουν με λοξότητα, σαν να σπαταλάς ένα πραγματικό και άμεσο αγαθό του παρόντος αναζητώντας ένα νεφελώδες και υποθετικό αγαθό του μέλλοντος. Σήμερα, συνειδητοποιώ ότι ο θησαυρός της RAI είναι το αρχείο της, λίγο σαν την ίδια την Ιταλία, της οποίας οι ομορφιές και τα θαύματα προέρχονται από το παρελθόν, από την Αρχαιότητα μέχρι τον Μεσαίωνα, από την Αναγέννηση μέχρι το Μπαρόκ, και ελάχιστα άλλα· συν τη φυσική της ομορφιά. Ο πολιτισμός μας πλέον συμπίπτει με την κληρονομημένη πολιτιστική κληρονομιά. Έτσι, η RAI είναι ένας θησαυρός κληρονομιάς, που αποτελείται από αρχεία, αναμνηστικά και τηλεοπτικά ιερά. Πράγματι, αν έδινα συμβουλές στη RAI με αυτό το πνεύμα για να εμπλουτίσει τα αρχεία της, θα πρότεινα: γιατί να μην εφεύρουμε ένα ζωντανό πολιτιστικό πρόγραμμα, το BiblioTechete, το οποίο θα συγκέντρωνε και θα συνδύαζε αποσπάσματα από έργα, τηλεοπτικές σειρές και παρωδίες παλαιότερων αριστουργημάτων που μεταφέρθηκαν στην οθόνη, μαζί με συνεντεύξεις και διαλόγους, αστεία, γελοιογραφίες, πορτρέτα χαρακτήρων και σχετικά ντοκιμαντέρ; Θα μπορούσε να αποκαλύψει έναν κρυμμένο θησαυρό μιας RAI που ήταν πολύ ασπρόμαυρη, αλλά διέθετε ποιότητα, τέχνη, μια ποικιλόμορφη ανθρωπιά, πνεύμα και σκέψη. Αλλά όπως μπορείτε να δείτε, δεν μπορούμε να πούμε τίποτα καλό για τη RAI που δεν είναι συνδεδεμένο με το παρελθόν της και δεν έρχεται μετά από έναν επικήδειο λόγο, όπως αυτόν που αφιερώθηκε στον Βασιλιά Πίππο. Η παλιά RAI, μια μητέρα χωρίς κληρονόμους, μια γιαγιά χωρίς εγγόνια.


ΤΟ ΙΔΙΟ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΣΙΝΕΜΑ. ΤΟ ΙΔΙΟ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΙΝΕΜΑ. ΣΤΗΝ ΔΗΜΟΣΙΑ ΖΩΗ ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ ΤΟ ΛΑΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΧΕΙΡΙΣΤΗΚΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΤΙΚΗ ΕΚΡΗΞΗ. Ο ΖΩΝΤΑΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΑΝΑΛΑΒΟΥΝ ΟΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ ΧΩΡΙΣ ΑΙΤΙΑ, ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΑΛΛΑΞΑΝ ΤΟ DNA ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ.
 ΠΕΤΥΧΑΝ ΕΝΑ ΑΟΡΑΤΟ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΡΗΓΜΑ ΣΤΗΝ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΖΩΗΣ Η ΟΠΟΙΑ ΗΤΑΝ ΔΕΚΤΙΚΗ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΣ. Η ΕΞΕΛΙΞΗ Η ΟΠΟΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ, Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΤΡΟΠΟΥ ΖΩΗΣ, ΣΗΜΕΡΑ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΤΟ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΟΥΜΕ, ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ DNA TOY ΠΑΝΤΟΣ. 
Ο ΠΑΛΙΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕΝ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ ΠΛΕΟΝ. ΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΗΡΕ Ο ΤΥΠΟΣ. ΕΝΑ ΝΕΚΡΟ ΣΩΜΑ. 
ΠΟΥ ΝΑ ΜΠΕΙ ΤΟ ΝΕΟ ΚΡΑΣΙ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ; 
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΘΙΣΤΑΤΑΙ ΠΛΕΟΝ ΜΙΑ ΜΝΗΜΗ, ΕΝΑ ΚΛΑΣΣΙΚΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟ, ΜΙΑ ΚΑΡΤΑ,ΕΝΑ ΣΚΙΤΣΟ.

Σάββατο 24 Μαΐου 2025

Η φωτογραφική ιστορία της πολιτικής

 Μαρτσέλο Βενετσιάνι


Παίζουμε με αυτοκόλλητα (με τις φιγούρες). Προσπαθήστε για μια στιγμή να φιμώσετε τις τρέχουσες αντιπαραθέσεις και παρατηρήστε το πεδίο μάχης στο οποίο συγκρούονται κυβερνώντες και αντιπολιτευόμενοι, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης υπέρ και κατά, όχι μόνο σε εσωτερικά ζητήματα αλλά, θα έλεγα, πάνω απ' όλα σε διεθνή. Ακόμα και στις διεθνείς συνόδους κορυφής, όλα είναι μια μάχη φωτογραφιών: ποιος είναι με ποιον, ποιος είναι στη φωτογραφία και ποιος όχι, πώς είναι τοποθετημένοι σε σχέση με τους άλλους και στην ομάδα, στη φωτογραφία ή στην ταινία μικρού μήκους· τι διάθεση εκφράζουν το πρόσωπο και η στάση του σώματός της, πώς την βλέπουν και την θεωρούν οι άλλοι, την κοιτάζουν ή δεν της δίνουν προσοχή. Χρησιμοποίησα σκόπιμα τη θηλυκή αντωνυμία επειδή η κύρια πρωταγωνίστρια αυτής της φωτογραφικής κατάταξης, τουλάχιστον στη χώρα μας, είναι η Τζόρτζια Μελόνι, βασίλισσα των πολιτικών φωτογραφικών μυθιστορημάτων (φωτορομάντσων). Αλλά η φωτογραφική ιστορία (το φωτορομάντσο) είναι τελικά η μόνη απόδειξη της ύπαρξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία είναι μια ομαδική πόζα και όχι μια κοινή ιστορία και ένα κοινό έργο. Αυτό που έχει σημασία είναι η φωτογραφία με το τραπέζι ή η ομαδική φωτογραφία όρθιοι. Το περιεχόμενο δεν έχει σημασία, ούτε θα μπορούσαμε ποτέ να το μάθουμε, επειδή η εποχή των εικόνων δεν κάνει τα πάντα διαφανή, ορατά και κατανοητά με την πρώτη ματιά, αλλά αντίθετα: καλύπτει το περιεχόμενο με την εικόνα και προσφέρει στους ανθρώπους ένα κάλυμμα, το οποίο στη συνέχεια είναι κάλυμμα, πετάει μια εικόνα στο τραπέζι, ρίχνει μια εικόνα σαν δόλωμα, και στη συνέχεια εναπόκειται στους ερμηνευτές, τους συνωμοσιολόγους, τους φαντασιόπληκτους να συμπεράνουν τι είπαν και ποια είναι η αλήθεια που προκύπτει από αυτήν την εικόνα, ανεβαίνοντας απερίσκεπτα πέρα ​​από τα φαινόμενα. Η φωτογραφία είναι η φυσική της εξουσίας, τα υπόλοιπα είναι όλα μεταφυσική· και σε αυτή την περίπτωση μεταφυσική σημαίνει εικασίες, συκοφαντίες, κουτσομπολιά, ένα «λένε» που ανάγεται σε ανάλυση. 
Βλέπετε τη φωτογραφία των Βολεντέροζι (των «Πρόθυμων») με την απουσία της Μελόνι και οι εχθροί της συμπεραίνουν με ενθουσιασμό ότι έχει αποκλειστεί, είναι απομονωμένη, δεν μετράει για τίποτα. 
Στη συνέχεια, τη βλέπετε στο κέντρο της φωτογραφίας ανάμεσα στην Αμερική και την Ευρώπη, ένα άτομο που έχει γίνει ο Ατλαντικός Ωκεανός, ανάμεσα στις ακτές Vance και von Der Leyen, και οι θαυμαστές της βλέπουν σαφείς αποδείξεις της γεωπολιτικής της κεντρικότητας, η οποία στην πραγματικότητα είναι μια φωτογραφική κεντρικότητα, και παρατηρούν την ευτυχία και την επιτυχία να λάμπουν στα μάτια της, μια βροχή από αστέρια που πέφτουν από τα μάτια της, για την ακρίβεια πενήντα ένα στην πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών και είκοσι επτά στην πλευρά της Ευρώπης. 
Έτσι την κρίνουν δεύτερης κατηγορίας μόλις πάει στη δεύτερη σειρά στις ομαδικές φωτογραφίες· αλλά αυτό σπάνια συμβαίνει, και όχι μόνο επειδή η Ιταλία μετράει και είναι σκληρή, φωτογενής και ζωηρή, αλλά και για λόγους ύψους: όσοι έχουν διαφορετικό ύψος όπως αυτή, για να το θέσω σωστά, βρίσκονται απαραίτητα στην πρώτη σειρά στην ομαδική φωτογραφία. Ισχύει από το νηπιαγωγείο και μετά.
Έπειτα τη βλέπεις να φιλιέται σε φωτογραφίες ή βίντεο με τον μισό πλανήτη, να αγκαλιάζεται, να συναδελφώνεται, να χαμογελάει με νόημα και εμπιστευτικότητα με τους ισχυρούς της γης, όλους πάντα ψηλότερους από αυτήν, σαν τις παπαρούνες στο τραγούδι της Νίλα Πίτσι - «Ξέρεις ότι οι παπαρούνες είναι ψηλές, ψηλές, ψηλές και εσύ είσαι μικρούλα» - και τη βρίσκεις τόσο ωραία και γοητευτική όσο ένα Στρουμφ, ανάμεσα σε πολλούς Δρακουμέλ που έχουν γίνει προσωρινά φίλοι, ευγενικοί, καλοπροαίρετοι·  σε σημείο να γονατίσει κατά την άφιξή του στα Τίρανα, όπως έκανε ο γιγάντιος Έντι Ράμα με μια έκφραση στο πρόσωπο και το σώμα του που μοιάζει να λέει: «έλα μικρούλα, αγάπη του μπαμπά, έλα στην αγκαλιά μου».
Ακόμη και φωτογραφίες με τον Πάπα έχουν εισέλθει σε αυτόν τον μετρητή εισοδήματος, σ’ αυτόν τον «φοροεισπρακτικό» μηχανισμό εντυπώσεων: να δούμε την έκφραση του Πάπα και του συνομιλητή του, να προσπαθήσουμε να διαβάσουμε τα χείλη – δύσκολο, γιατί ο Πάπας έχει λεπτά χείλη. Χρονομετρήστε το νανοδευτερόλεπτο που αφιερώνεται σε κάθε ένα και συγκρίνετέ το με τον χρόνο του Mattarella, ο οποίος είναι η θεσμική μονάδα μέτρησης. Και δείτε πού κάθονται τα μεγάλα ονόματα στην κηδεία του εκλιπόντος Πάπα ή στην τελετή ορκωμοσίας του εισερχόμενου Πάπα, δίπλα στους οποίους, και αν μιλούν μεταξύ τους, χαμογελούν ο ένας στον άλλον, νιώθουν άνετα, στο κέντρο ή στο περιθώριο της σκηνής. Η μορφολογία της εξουσίας αποκτά αισθητική αξία, από τις εκφράσεις του προσώπου ή τις στάσεις. Το χάρισμα έχει περιοριστεί σε μια σέλφι. Το ίδιο ισχύει και για τον Μακρόν ή τον Ζελένσκι - πόσους πόντους αξίζει μια φωτογραφία μαζί του; Παλιά πολλούς, τώρα πολύ λιγότερους, ίσως και αρνητικούς. Το ίδιο με τις δίπλα-δίπλα φωτογραφίες του Πούτιν και του Τραμπ για να υπονοήσουν τηλεφωνικές συνομιλίες. Από την άλλη πλευρά, είναι δύσκολο να βρεις διαφορετική έκφραση στις φωτογραφίες του Xi Jinping, μπορείς πάντα να χρησιμοποιήσεις την ίδια ή αυτήν της προηγούμενης δεκαετίας.
Κάποτε υπήρχαν πολιτικά σύμβολα και μετρούσαν πολύ, σήμερα δεν υπάρχουν πια σύμβολα και στην εποχή της προσωπικής ηγεσίας, το μόνο σύμβολο είναι η φωτογραφία. Η πολιτική γίνεται με φωτογραφίες, ένα μεγάλο μέρος των αναλύσεων ή των συμπαθειών και των αντιπαθειών (των likes και dislikes) που μαίνονται στο μόνιμο δικαστήριο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, εξαρτώνται ακριβώς από τη φωτογραφία, τις εκφράσεις του προσώπου, τα μαλλιά και τη σωματική διάπλαση, τον τρόπο πόζας και χαμόγελου. Είναι η εικόνα που προηγείται της κρίσης, μάλιστα την υποστηρίζει και την αντικαθιστά, αντικαθιστώντας κάθε περιεχόμενο. Τότε όλα όσα συμβαίνουν στο παρασκήνιο, όλες οι τηλεφωνικές και οι πρόσωπο με πρόσωπο συνομιλίες, όταν οι εικόνες είναι απενεργοποιημένες, δεν μας αφορούν. Αλλά το Photoshop δεν έχει να κάνει μόνο με την πολιτική. Στη Νάπολη, για παράδειγμα, ένας νεαρός καλλιτέχνης, ο νεότερος, κάλυψε τον καθεδρικό ναό Ντουόμο με φωτογραφίες 606 Ναπολιτάνων. Το έκανε σε άλλα μνημεία στον κόσμο και θα μπορούσε να οριστεί ως φωτολαϊκισμός, με πρόδρομο τον Ολιβιέρο Τοσκάνι. Αλλά το μήνυμα είναι ότι η θρησκεία δεν είναι ο δεσμός με τον Θεό, μέσω των Αγίων, της Παναγίας και των ιερέων, αλλά είναι ο δεσμός κάθε ανθρώπου με τον λαό. Οι αληθινοί κάτοχοι και αποδέκτες της πίστης είναι οι ίδιοι οι πιστοί, κάπως σαν το τηλεοπτικό κοινό. Αλλά όχι, η γυμνή πρόσοψη του Καθεδρικού Ναού μάς αντιπροσωπεύει όλους, τα 606 πρόσωπα που τον καλύπτουν αντιπροσωπεύουν μόνο 606 ανθρώπους. Τα αληθινά σύμβολα υπερβαίνουν τα άτομα και δεν είναι θνητά.
Με λίγα λόγια, επιστρέψαμε στο να παίζουμε με αυτοκόλλητα (με τις φιγούρες), τα αυτοκόλλητα των άλλων τις λέμε «φιγούρες της ντροπής». Οι όμορφες, από την άλλη πλευρά, μαζεύουν πόντους στον άβακα των δημοσκοπήσεων. Αλλά πέρα ​​από αυτή την επιφανειακή πτυχή, αυτή την επιστροφή στην παιδική ηλικία και την αφελή εξάρτηση από πρόσωπα και 
φατσούλες, υπάρχει κάτι σημαντικό που πρέπει να κατανοήσουμε. Όπως ακριβώς η ψήφος δεν ορίζει την ύπαρξη ενός κυρίαρχου λαού, γιατί έτσι ανάμεσα στην ψήφο και τις πιέσεις που προηγούνται, τις συμμαχίες που την ακολουθούν, τις ερμηνείες που δίνονται, για να μην αναφέρουμε την απάτη και τους κανόνες που υιοθετούνται προς όφελος ορισμένων και εναντίον άλλων, υπάρχει και παρεμβάλλεται ένας ωκεανός, μακριά από τη λαϊκή κυριαρχία. Έτσι, οι φωτογραφίες σου δίνουν την αίσθηση της εξουσίας ως γυάλινο σπίτι, μιας γκλάσνοστ όπως θα έλεγε ο Γκορμπατσόφ. Αλλά όσο περισσότερο βλέπεις την πολιτική σε φωτογραφίες και βίντεο, τόσο λιγότερο την καταλαβαίνεις, τόσο λιγότερο ξέρεις πού πραγματικά πηγαίνει, πού κρύβεται η Arcana Imperii (τα Μυστικά της Αυτοκρατορίας) και ποιος και τι αποφασίζει στην πραγματικότητα. Η εξουσία είναι αδιαπέραστη, ακόμη και αν μας παραπλανά κάνοντάς μας να πιστεύουμε ότι είναι ορατή, προσβάσιμη σε όλους, ίσως ακόμη και συμμετέχοντας σε ένα διεθνές τουρνουά τένις ή επισκεπτόμενοι χώρες εν μέσω πλήθους και χαιρετισμών δύο δευτερολέπτων με απλούς μεμονωμένους πολίτες. Στο τέλος συνειδητοποιείς ότι η εξουσία εξακολουθεί να είναι αυτό το θέαμα μεγαλοπρέπειας, γενναιοδωρίας και ισχύος, όπως στην εποχή των βασιλιάδων. Και το κύριο μήνυμά του προς τον κόσμο είναι η εμφάνισή του, η σκηνοθεσία της.
Οι μοναρχίες, συμπεριλαμβανομένου του παπισμού, ήταν καθεστώτα υψηλής προβολής, σήμερα θα λέγαμε φωτογραφικά καθεστώτα, βιντεοεικόνες ad usum populi. Γιορτή, φωτογραφία και αγχόνη. Αλλά τα σύμβολα, οι τελετουργίες, οι λειτουργίες δεν ήταν απλώς διακοσμητικά στοιχεία, αλλά πραγματικά μηνύματα, ασκήσεις εξουσίας και συναίνεσης, ζωντανές εκφράσεις κοινών δεσμών. Ακόμα και ο Μακιαβέλι έδινε μεγάλη σημασία στην εμφάνιση έναντι της ύπαρξης: σε πολλές περιπτώσεις, η εμφάνιση αξίζει περισσότερο από το να είσαι.
Το αίσθημα απογοήτευσης, ωστόσο, σε κατακλύζει αν, πέρα ​​από τις εικόνες, αναρωτηθείς: ναι, καλά όλα αυτά, αλλά τι κάνει πραγματικά στην εξουσία, πώς αλλάζει η δημόσια ζωή με αυτόν ή τον άλλον ηγεμόνα; Πέρα από τη μορφή, ποιο είναι το περιεχόμενο; Και εκεί σε κυριεύει μια υποψία απάτης και σκηνοθεσίας, όταν συνειδητοποιείς ότι κάτω από τη φωτογραφία, πίσω από την εικόνα, υπάρχει λίγη έως καθόλου ουσία, δεν υπάρχει καμία σχετική πράξη, κανένα σημαντικό γεγονός, καμία μεγάλη μεταρρύθμιση, κανένα έργο για το οποίο να μπορείς να μιλήσεις. Μόνο εμφάνιση, πρόσοψη, φούμαρα, χαμόγελα και καρτούν. Έπειτα σου έρχεται στο μυαλό μια άλλη ιδέα: ότι η πολιτική δεν αποφασίζει αλλά παριστάνει· δεν αναλαμβάνει έργο, αλλά στήνεται. Με λίγα λόγια, όλα έχουν να κάνουν με τα αυτοκόλλητα.

Κυριακή 9 Μαρτίου 2025

Το εικόνισμα

+Πατήρ Virgil Gheorghiu

Ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς ἔγινε ἄνθρωπος γιὰ νὰ μᾶς δείξει τὴν ἀνθρώπινη ὄψη τοῦ Θεοῦ. Μᾶς τὸ λέει ὁλοκάθαρα: «Ὁ ἐωρακὼς ἐμὲ ἐώρακε τὸν Πατέρα» ( Ἰω. 14,9). Ἡ καλύτερη εἰκόνα τοῦ Θεοῦ εἶναι πάντα ὁ ἄνθρωπος.
Στὸ λεξικὸ διαβάζουμε πὼς ἡ λέξη εἰκόνισμα, ἑλληνικὰ θὰ πεῖ εἰκόνα.Ἕνα εἰκόνισμα εἶναι ἀληθινὰ μία εἰκόνα• ὅμως μία εἰκόνα ποὺ δὲν εἶναι ἀποκλειστικὰ ἐπίγεια. Μία εἰκόνα θεανδρική, οὐράνια κι ἐπίγεια μαζί. Ποὺ συγκερνάει τὴ θεϊκὴ καὶ τὴν ἀνθρώπινη φύση, ὅπως τὸ δείχνουν οἱ δυὸ λέξεις ποὺ συνθέτουν αὐτὸ τὸ ἐπίθετο: Θεὸς καὶ ἀνήρ.
Μία φωτογραφία, ποὺ εἶναι μία ἐπίγεια εἰκόνα, ἀκόμα κι ὅταν εἰκονίζει ἕναν ἅγιο, δὲν μπορεῖ νὰ χρησιμέψει σὰν εἰκόνισμα. Οἱ κανόνες τῆς ὀρθόδοξης εἰκονογραφίας τὸ ἀπαγορεύουν κατηγορηματικά. Ἂν καμμιὰ μέρα βροῦν τὴ φωτογραφία κάποιου πολυσέβαστου ἁγίου, δὲν θὰ μπορέσουν ν’ ἀντικαταστήσουν μ’ αὐτὴν τὸ εἰκόνισμά του. Γιατί ἡ φωτογραφία εἶναι ἀποκλειστικὰ ἡ ἐπίγεια εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπου. Ἐνῶ ἀντίθετα τὸ εἰκόνισμα εἶναι ἡ ἁγνὴ κι ὁλοκληρωτική τοῦ ἀνθρώπου εἰκόνα, μ’ ὅλες τὶς ἐπίγειες καὶ οὐράνιες διαστάσεις του.
Μέσα σ’ ἕνα εἰκόνισμα ἡ εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπου ἀπογυμνώνεται ἀπὸ κάθε οὐσία βαρειὰ καὶ φθαρτή, ποὺ περιέχει στὴ ζωή. Κι εἶναι σωστὸ ν’ ἀπογυμνώνεται ἔτσι, νὰ περιορίζεται στὶς ἀρχικές της γραμμές. Γιατί οἱ ἅγιοι, ποὺ τὸ εἰκόνισμα παρισταίνει, εἶναι ἄντρες ἀπὸ σάρκα καὶ ὀστᾶ, ποὺ τὴ ζωὴ τους ὅμως τὴ ζήσανε ἀγγελικὰ• καὶ οἱ ἄγγελοι δὲν εἶναι καμωμένοι ἀπὸ ὕλη. Σ’ ἕνα εἰκόνισμα, λοιπόν, τὸ πρόσωπο καὶ τὸ ἀνθρώπινο σῶμα εἶναι γυμνωμένα, ἀλαφρωμένα, ἐξαγνισμένα, καθαρισμένα ἀπὸ κάθε λάσπη, ἀπὸ κάθε σκόνη, κι ἀπ’ ὅλα τὰ ἐπίγεια ὑλικά, βαριὰ κι ἐφήμερα. Μέσα στὸ εἰκόνισμα ἡ ἀνθρώπινη ὄψη παριστάνεται ἁγνὴ καὶ παρόμοια μὲ τὸ πρωτότυπο τοῦ ἀνθρώπου. Στὴν ἐπίγεια ζωὴ του ὁ ἅγιος δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι τέτοιος ποὺ τὸν παρουσιάζει τὸ εἰκόνισμα. Ἀπαράλλακτα ὅπως καὶ στὴ φύση δὲν βρίσκεται νερὸ ἀπόλυτα ἁγνό. Καὶ τὸ πιὸ κρυσταλλένιο νερὸ κλείνει μέσα του ἅλατα, γκάζια κι ἄλλες οὐσίες ξένες στὴ φύση του. Τ’ ὁλοκάθαρο νερό, ἀπὸ ὑδρογόνο καὶ ὀξυγόνο, ὅπως ὁ τύπος τῆς χημείας, δὲν ὑπάρχει παρὰ στὴ θεωρία. Κι ἂν ἀκόμα τὸ γνήσιο νερὸ βρισκότανε στὴ φύση, δὲ θὰ ἤτανε πόσιμο: τὸ γνήσιο, τὸ ἁγνὸ χημικὰ νερό, δὲν πίνεται. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ μὲ τὴν εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπου. Στὴν ἐπίγεια ζωή του δὲν εἶναι καθάρια, ὅπως δὲν εἶναι καθάριο καὶ τὸ νερὸ ποὺ πίνουμε. Εἶναι βαρειὰ καὶ μολυσμένη ἀπὸ σωρὸν ἀκαθαρσίες, ποὺ προστέθηκαν στὴν ἀρχική της φύση, καὶ δὲν ἔχουν μαζί της καμμιὰ σχέση.
Στὸ ὀρθόδοξο εἰκόνισμα ὁ ἄνθρωπος παρασταίνεται τέτοιος ποὺ ἤτανε στὴν προέλευσή του, ὅπως ἤτανε στὴ δημιουργία τοῦ κόσμου. Κάθε εἰκόνισμα ἀνταποκρίνεται στὸ ἀρχέτυπο, στὸ πρωτότυπο τοῦ ἀνθρώπου. Στὸ εἰκόνισμα μέσα, τὸ ἀνθρώπινο σῶμα ἐλευθερώνεται ἀπὸ τοὺς νόμους τῆς ὕλης, τοῦ χρόνου καὶ τοῦ χώρου. Ἡ ἀνθρώπινη παράσταση, περιορισμένη ἔτσι στὸ πρῶτο της σχῆμα, καὶ στὶς ἀρχικές της ἰδιότητες, γίνετ’ αἰώνια, καὶ παρόμοια μὲ τὸ Θεό, εἰκόνα καὶ ὁμοίωσή Του.
Ἕνα εἰκόνισμα, λοιπόν, δὲν παρισταίνει μία πραγματικότητα τοῦ κόσμου αὐτοῦ, ἐδῶ κάτω. Κάθε εἰκόνισμα εἶναι κι ἕνα παράθυρο, ποὺ ἀνοίγει πρὸς τὸν οὐρανό. Κ’ ἡ ζωγραφιὰ ποὺ βλέπουμε στὸ εἰκόνισμα μέσα εἶναι μία πραγματικότητα ἀπὸ κεῖ ψηλά. Ἡ ἀνθρώπινη ὕπαρξη, ἡ ὄψη τοῦ ἁγίου εἴτε τῆς ἁγίας ποὺ τὸ εἰκόνισμα παρασταίνει, εἶναι αὐτὲς ποὺ ζήσανε πάνω στὴ γῆ, κι εὔκολα εἶναι νὰ τὶς ἀναγνωρίσουμε. Ἀλλὰ ὄχι κατὰ τοὺς νόμους τῆς σάρκας. (Β’ Κόρ. 5,16). Γιατί τώρα γίναμε ὑπάρξεις ἐπουράνιες, καὶ κανεὶς δὲν ἀνεβαίνει στὸν οὐρανὸ μὲ τὸ σάρκινο περίβλημά του. Τὸ ἔργο αὐτῶν ποὺ ζωγραφίζουν εἰκονίσματα, τῶν εἰκονογράφων, εἶναι πολὺ δύσκολο. Γιατί εἶναι πολὺ δύσκολο, ἂν ὄχι ἀδύνατο, σ’ ἕνα θνητὸ χέρι νὰ ζωγραφίσει, μὲ φθαρτὰ ὑλικὰ — λάδι, μελάνι, χρώματα — πραγματικότητες ποὺ βρίσκονται στὸν οὐρανό, καὶ ποὺ εἶν’ αἰώνιες. Ὁ ζωγράφος ποὺ θέλει νὰ φτάσει ὅσο τὸ δυνατὸ πιὸ κοντὰ στὸ θεϊκὸ καὶ οὐράνιο πρότυπο, ζωγραφίζοντας μία εἴκονα, ἔχει ἕνα μόνο τρόπο: νὰ μεταχειριστεῖ σύμβολα. Νὰ παρουσιάσει δηλαδὴ μία πραγματικότητα ὑπέρτατη, μ’ ἕνα τρόπο πλάγιο, γιατί μία τέτοια πραγματικότητα δὲ συλλαμβάνεται κατὰ τρόπο ἄμεσο. Ἕνα μόνο εἰκόνισμα τέλειο ὑπάρχει στὴν Ἐκκλησία, καὶ εἶναι ἀχειροποίητο, δηλαδὴ δὲν τὸ δούλεψε ἀνθρώπινο χέρι. Παρισταίνει τὴν ὄψη τοῦ Χριστοῦ τυπωμένη ἀπὸ κάποια δύναμη θαυματουργό, δίχως τὴ βοήθεια ἀνθρώπινου χεριοῦ, καὶ εἶναι γνωστὸ μὲ τὸ ὄνομα «Τὸ Πανάγιο Πρόσωπο». Ἂν ἑξαιρέσουμε τούτη τὴν ἀχειροποίητη εἰκόνα, ὅλες οἱ ἄλλες εἰκονίζουν, μὲ ὑλικὰ ἐπίγεια καὶ μὲ τῶν συμβόλων τὴ βοήθεια, τὴ θεία πραγματικότητα τ’ οὐρανοῦ.
Ἀπὸ κάποιαν ἄποψη τὰ εἰκονίσματα μοιάζουν μὲ τὶς ἀφίσες ποὺ βλέπουμε στὰ τουριστικὰ γραφεῖα, καὶ ποὺ μᾶς δείχνουν εἰκόνες ἐξαίσιες ἀπὸ χῶρες ποὺ μᾶς καλοῦν νὰ ἐπισκεφθοῦμε. Κάθε τουριστικὴ ἀφίσα εἶναι λοιπὸν μία πρόσκληση νὰ ταξιδέψουμε σ’ ἕνα θαυμάσιο τόπο. Τὸ εἰκόνισμα εἶναι κι αὐτὸ μία πρόσκληση γιὰ τὸ ταξίδι τοῦ Ὑπερπέραν, γιὰ τὸ ταξίδι στὸν οὐρανό. Τὸ εἰκόνισμα, ὅπως καὶ οἱ τουριστικὲς ἀφίσες, μᾶς δείχνει μίαν εἰκόνα: τὴν πραγματικότητα τ’ οὐρανοῦ. Ἀνοίγοντας τὰ μάτια μπρὸς σ’ ἕνα εἰκόνισμα, πῆρα ταυτόχρονα καὶ μία πρόσκληση γιὰ τὸν Οὐρανό. Αὐτὴ ἡ πρόσκληση μπορεῖ νὰ συνέτεινε ὥστε ἡ μόνη φροντίδα τῆς ζωῆς μου νὰ εἶναι αὐτὸ τὸ ταξίδι στὸν οὐρανό. Ξέροντας πὼς εἶμαι καλεσμένος ἐκεῖ, δέχτηκα χωρὶς ἰδιαίτερη εὐχαρίστηση τ’ ἀξιώματα πού μοῦ προσφέρανε δῶ κάτω. Ἤξερα πὼς εἶναι ἀνάξια καὶ προσωρινά. Ἤξερα πὼς «οὐρανὸς μοι ὁ θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου» (Πράξ. 7,49).
Γιὰ ὅσους γνωρίσανε ἀκόμα κι ἕνα ἐλάχιστο κομματάκι τῆς οὐράνιας πραγματικότητας — ποὺ τὸ ξανανοίξανε μὲς ἀπὸ τὸ παράθυρο ἑνὸς εἰκονίσματος — ἡ γῆς καταντάει, καὶ πολὺ σωστά, μικρή, ἀσήμαντη κι ἀνάξια. Γι’ αὐτοὺς ἡ ἐπίγεια ζωὴ δὲν ἔχει σκοπὸ παρὰ νὰ χρησιμέψει σὰν σκαμνί, γιὰ ν’ ἀνέβουν ἐκεῖ ψηλά. Αὐτὸ κι ἔκαμνα ἀνέκαθεν. Ἔζησα ψάλλοντας: «Ἑνώσου μὲ τοὺς ἀγγέλους… Πρόσταξε τὶς πύλες νὰ σηκώσουνε τὸ ἀνώφλι τους γιὰ νὰ γίνουν ψηλότερες» (Ἅγ. Γρηγόριος Ναζιανζηνός). Ἔτσι συνέβηκαν τὰ πράγματα. Ὅπως ἄλλα παιδιὰ πηγαίνουν ναῦτες γιατί τὰ τρυφερά τους χρόνια γνωρίσανε τὶς εἰκόνες τῆς θάλασσας, ἔτσι τὸ δικό μου ἐνδιαφέρον τὸ τράβηξε ὁ οὐρανός.
Αὐτὸς γίνηκε ὁ σκοπὸς τῆς ζωῆς μου.

Η εικόνα αγίου Θεοδώρου Τήρωνος, Σινά


Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΥΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ. ΚΑΙ Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΘΑ ΣΦΡΑΓΙΣΤΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΠΙΣΜΟ.  
ΔΕΝ ΕΙΚΟΝΙΖΕΤΑΙ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ, ΔΕΝ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΝΕΤΑΙ, ΔΕΝ ΠΙΣΤΕΥΕΙ  ΚΑΘΩΣ ΔΥΝΑΤΑΙ , ΕΙΝΑΙ ΣΧΕΤΙΚΟ, ΣΧΕΣΙΑΚΟ, ΔΥΝΑΜΙΣ. ΔΕΝ ΓΙΓΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΔΥΝΑΜΕΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ, ΠΑΡΑΚΡΑΤΕΙ ΤΟΝ ΣΠΟΡΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ. ΦΟΒΑΤΑΙ  ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ ΦΥΤΡΩΜΑ ΠΡΟΣΚΟΛΛΑΤΑΙ ΣΤΟΝ ΕΜΦΥΤΟ ΘΕΟ, ΔΕΝ ΔΕΧΕΤΑΙ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ. ΠΑΡΑΔΙΔΕΤΑΙ ΑΜΑΧΗΤΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. 
Ο ΧΡΙΣΤΟΣ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΔΗΛΩΝΕΙ ΕΓΩ ΚΑΙ Ο ΠΑΤΗΡ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΝΑ ΤΟΝ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΕΙ. ΕΠΙΛΕΓΕΙ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ  ΤΟΥ ΥΠΟΚΡΙΤΟΥ. ΣΕ ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΧΩΡΙΣ ΠΑΤΕΡΑ. ΜΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΧΩΡΙΣ ΠΑΤΕΡΑ ΜΕ ΤΟΝ ΓΕΡΟΝΤΑ ΣΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΟΥ.

Η δεύτερη εντολή του Δεκαλόγου, Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς

 

«Να μην κατασκευάσεις ποτέ ομοίωμα κάποιου απ’ όσα είναι στον ουρανό πάνω ή στη γη κάτω ή μέσα στα νερά ώστε να τα λατρεύεις και να τα δοξάζεις σαν θεούς» (Εξ. 20:4-5). Όλα αυτά είναι κτίσματα του μόνου Θεού, ο οποίος, στις έσχατες ημέρες, αφού σαρκώθηκε σε παρθενική μήτρα, παρουσιάστηκε στη γη και συναναστράφηκε τους ανθρώπους (Βαρ. 3:38), κι αφού έπαθε και πέθανε και αναστήθηκε για τη σωτηρία των ανθρώπων, ανέβηκε με το σώμα Του στους ουρανούς και κάθισε στα δεξιά του Υψίστου Θεού (Εβρ. 1:3), με το οποίο σώμα θα έρθει πάλι με δόξα για να κρίνει ζώντες και νεκρούς.

Θα κάνεις λοιπόν την εικόνα Αυτού που έγινε άνθρωπος για τη σωτηρία μας, από αγάπη σ’ Αυτόν, και μέσω της εικόνας θα θυμάσαι και θα προσκυνήσεις Εκείνον, ανυψώνοντας το νου σου μέσω αυτής στο άξιο προσκυνήσεως εκείνο σώμα του Σωτήρα, το οποίο κάθεται στα δεξιά του Πατέρα στον ουρανό.

Θα κάνεις επίσης και τις απεικονίσεις των Αγίων και θα τις προσκυνήσεις, όχι σαν θεούς, γιατί αυτό είναι απαγορευμένο, αλλά εξαιτίας της σχέσεως και της διαθέσεως και της υπερβολικής τιμής προς αυτούς, καθώς ανυψώνεται ο νους μέσω των εικόνων σ’ αυτούς. Όπως κι ο Μωυσής έκανε τις εικόνες των Χερουβείμ και τις τοποθέτησε μέσα στα Άγια (Εξ. 25:17). Επίσης, τα Άγια των Αγίων ήταν εικόνα των υπερουρανίων, ενώ το «κοσμικό Άγιο» (Εβρ. 9:1), ήταν εικόνα όλου του κόσμου. Όλα αυτά τα ονόμασε άγια ο Μωυσής, όχι για να δοξάσει τα κτίσματα, αλλά για να δοξάσει μέσω αυτών τον κοσμοποιό Θεό.

Και συ λοιπόν δε θα θεοποιήσεις τις εικόνες του Δεσπότη Χριστού και των Αγίων, αλλά μέσω αυτών θα προσκυνήσεις Εκείνον που μας έπλασε πρώτα κατ’ εικόνα Του, κι υστέρα ευδόκησε από ανέκφραστη φιλανθρωπία να πάρει ο ίδιος την ανθρώπινη εικόνα Του και με αυτήν να γίνει περιγραπτός.

Και δε θα προσκυνήσεις μόνο την εικόνα του Χριστού, αλλά και τον τύπο του Σταυρού Του. Γιατί είναι σημείο πάρα πολύ μεγάλο και το τρόπαιό Του κατά του διαβόλου και όλης της διαβολικής παρατάξεως. Γι’ αυτό και τους πιάνει φρίκη και τρέπονται σε φυγή, όταν βλέπουν να γίνεται ο τύπος του Σταυρού.

Αυτός ο τύπος, και πριν ακόμη γίνει η Σταύρωση, δοξάστηκε πολύ από τους Προφήτες κι έκανε μεγάλα θαύματα. Αλλά και στη Δευτέρα Παρουσία Εκείνου που καρφώθηκε πάνω σ’ αυτόν, του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος μέλλει να έρθει για να κρίνει ζώντες και νεκρούς, θα προπορεύεται το μεγάλο και φοβερό αυτό σημείο του Σταυρού με πολλή δύναμη και δόξα (Ματθ. 24:30). Δόξασέ τον λοιπόν τώρα για να τον κοιτάξεις τότε με θάρρος και να δοξαστείς μαζί του.

Και τις εικόνες των Αγίων θα προσκυνήσεις, γιατί αυτοί συσταυρώθηκαν με τον Κύριο, κάνοντας στο πρόσωπό σου το σημείο του σταυρού και φέρνοντας στη μνήμη σου τη συμμετοχή τους στα παθήματα του Χριστού. Επίσης και τα άγια σκηνώματά τους και όποιο λείψανο των οστών τους, γιατί δε χωρίστηκε από αυτά η χάρη του Θεού, όπως και από το προσκυνητό σώμα του Χριστού δε χωρίστηκε η θεότητα κατά το ζωοποιό Του θάνατο.

Κάνοντας έτσι και δοξάζοντας εκείνους που δόξασαν το Θεό, γιατί φάνηκαν με τα έργα τους τέλειοι στην αγάπη του Θεού, θα δοξαστείς κι εσύ μαζί από το Θεό και θα ψάλλεις σαν τον Δαβίδ: «Τίμησα πάρα πολύ τους φίλους Σου, Θεέ μου» (Ψαλμ. 138:17).


Από το βιβλίο: ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΝΗΠΤΙΚΩΝ, Τόμος Δ’. Εκδόσεις “Το περιβόλι της Παναγίας”, Θεσσαλονίκη 1997. Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, Δεκάλογος της κατά Χριστόν νομοθεσίας, σελ. 273.



H MAXH ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ  Η ΟΠΟΙΑ ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ  ΜΕΤΑΔΙΔΕΤΑΙ ΑΘΟΡΥΒΑ, ΣΑΝ ΕΠΙΔΗΜΙΑ, ΣΤΟΥΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥΣ, ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ. 
ΚΑΙ Η ΕΧΘΡΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΗΣΥΧΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΖΗΖΙΟΥΛΑ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΗΝ ΕΚΟΝΟΜΑΧΙΑ, ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΤ' ΕΙΚΟΝΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ, ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤ' ΕΙΝΟΝΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, ΣΑΝ ΠΡΟΣΩΠΟΥ, ΑΝΗΚΕΙ ΕΠΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ. 
ΟΠΩΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΕΩΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΕΦΑΛΗΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Η ΟΠΟΙΑ ΑΠΟΡΡΕΕΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΥΠΑΡΞΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΤΟΥ ΜΗΔΕΝΙΣΜΟΥ ΧΑΙΝΤΕΓΚΕΡ. 
Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΕΠΕΣΕ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ.
ΕΑΛΩ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ. ΛΕΗΛΑΤΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΑΝΗ ΤΗΣ ΠΡΟΥΠΑΡΞΕΩΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝΑΝΘΡΩΠΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΜΑΣ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ.

Πέμπτη 18 Μαΐου 2023

Εις το Άγιον Πάσχα και εις την βραδύτητα (Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος)

1. Ἡμέρα ἀναστάσεως καὶ ἀρχὴ δεξιά! Ἂς λάμψουμε ἀπὸ χαρὰ γιὰ τὴν ἑορτή, καὶ ἂς ἀγκαλιάσουμε ὁ ἕνας τὸν ἄλλο!
Ἂς ποῦμε, ἀδερφοί, ὄχι μόνο εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπὸ ἀγάπη μᾶς ἔχουν εὐεργετήσει ἢ ἔχουν εὐεργετηθεῖ ἀπὸ ἐμᾶς, ἀλλὰ καὶ σὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μᾶς μισοῦν’ ἂς συγχωρήσουμε τὰ πάντα μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς ἀναστάσεως΄ ἂς δώσουμε συγχώρηση ὁ ἕνας στὸν ἄλλο, καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἔχω τυραννηθεῖ ἀπὸ τὴν καλὴ τυραννία τῶν ἐπαίνων σας – αὐτὸ σᾶς τὸ ὁμολογῶ τώρα – καὶ σεῖς οἱ ὁποῖοι ἔχετε ἀσκήσει τὴν καλὴ αὐτὴ τυραννία, ἐὰν μὲ κατηγορεῖτε γιὰ τὴν βραδυπορία μου, ἐπειδὴ βεβαίως ἡ βραδυπορία αὐτὴ εἶναι καλύτερη καὶ πολυτιμότερη γιὰ τὸν Θεὸ ἀπὸ τὴν βιασύνη ἄλλων.

Διότι εἶναι καλὸ καὶ νὰ διστάζουμε γιὰ λίγο νὰ δεχθοῦμε τὴν κλήση τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἔκανε ὁ Μωυσῆς παλαιότερα καὶ ὁ Ἱερεμίας ἀργότερα, ἀλλὰ καὶ νὰ τρέχουμε μὲ προθυμία ὅταν μᾶς καλεῖ, ὅπως ὁ Ἀαρὼν καὶ ὁ Ἠσαΐας, ἀρκεῖ μόνο νὰ τὰ κάνουμε μὲ εὐσέβεια καὶ τὰ δύο, νὰ διστάζουμε δηλαδὴ ἐξ αἰτίας τῆς ἀδυναμίας τῆς φύσεώς μας, καὶ νὰ σπεύδουμε μὲ προθυμία ἐξ αἰτίας τῆς δυνάμεως ἐκείνου ὁ ὁποῖος μᾶς καλεῖ.

2. Μυστήριο μὲ ἔχει καλέσει, καὶ ἐνώπιον τοῦ μυστηρίου δίστασα γιὰ λίγο, γιὰ νὰ ἐξετάσω τὸν ἑαυτό μου. Μὲ τὴν εὐκαιρία τοῦ μυστηρίου παρουσιάζομαι πάλι, χρησιμοποιώντας ὡς καλὴ σύμμαχο τῆς δειλίας καὶ τῆς ἀδυναμίας μου τὴν ἑορτή, γιὰ νὰ ἀνακαινίσει καὶ ἐμένα μὲ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀναστήθηκε σήμερα ἀπὸ τοὺς νεκροὺς καὶ ἀφοῦ μὲ ἐνδύσει μὲ τὸν νέο ἄνθρωπο νὰ μὲ παραδώσει στὴν νέα δημιουργία, σ’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν γεννηθεῖ ἀπὸ τὸν Θεό, ὡς καλὸ δημιουργὸ καὶ διδάσκαλο, ὁ ὁποῖος μὲ προθυμία ἀποθνήσκει καὶ ἀνίσταται μαζὶ μὲ τὸν Χριστό.

3. Χθὲς σφαζόταν τὸ ἀρνίο καὶ ἀλείφονταν οἱ παραστάτες τῶν θυρῶν καὶ θρήνησε ἡ Αἴγυπτος τὰ πρωτότοκα καὶ πέρασε ἀπὸ κοντά μας ὁ ἐξολοθρευτὴς χωρὶς νὰ μᾶς πειράξει, ἐπειδὴ ἡ σφραγίδα ἦταν φοβερὴ καὶ σεβαστή, καὶ εἴχαμε περιτειχισθεῖ ἀπὸ τὸ τίμιο αἷμα.

Σήμερα ἔχουμε φύγει ὁλότελα ἀπὸ τὴν Αἴγυπτο καὶ ἔχουμε ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ τὸν Φαραώ, τὸν φοβερὸ ἡγεμόνα, καὶ ἀπὸ τοὺς σκληροὺς ἐπιστάτες, καὶ ἀπὸ τὸν πηλὸ καὶ τὴν κατασκευὴ πλίνθων, καὶ δὲν θὰ μᾶς ἐμποδίσει κανεὶς νὰ πανηγυρίσουμε στὸν Θεὸ μας ἑορτὴ γιὰ τὴν ἔξοδο καὶ νὰ ἑορτάσουμε «ὄχι μὲ τὴν παλαιὰ ζύμη τῆς κακίας καὶ τῆς πονηρίας ἀλλὰ μὲ τὰ ἄζυμα τῆς εἰλικρινείας καὶ τῆς ἀληθείας», χωρὶς νὰ φέρουμε μαζί μας οὔτε ἴχνος ἀπὸ τὸ ἄθεο αἰγυπτιακὸ προζύμι.

4. Χθὲς σταυρωνόμουν μαζὶ μὲ τὸν Χριστὸ καὶ σήμερα δοξάζομαι μαζί του. Χθὲς νεκρωνόμουν, καὶ σήμερα ζωοποιοῦμαι μαζί του. Χθὲς θαπτόμουν, καὶ σήμερα ἀνίσταμαι μαζί του. Ἐμπρὸς ἂς προσφέρουμε καρποὺς σ’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔπαθε χάριν ἡμῶν καὶ ἀνεστήθη.

Ἴσως νομίσετε ὅτι ἐννοῶ χρυσὸ ἢ ἄργυρο ἢ ὑφάσματα ἢ διαφανεῖς καὶ πολύτιμους λίθους, τὴν ρευστὴ δηλαδὴ ὕλη τῆς γῆς, ἡ ὁποία μένει κάτω, καὶ τῆς ὁποίας τὸ μεγαλύτερο μέρος κατέχουν οἱ κακοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι δοῦλοι στὰ γήινα καὶ στὸν κοσμοκράτορα διάβολο. Ἂς προσφέρουμε ὡς καρποὺς τοὺς ἑαυτούς μας, τὸ πολυτιμότατο καὶ τὸ ἀγαπητότατο κτῆμα τοῦ Θεοῦ.

Ἂς ἀποδώσουμε στὴν εἰκόνα τὸ κατ’ εἰκόνα, ἂς κατανοήσουμε τὴν ἀξία μας, ἂς τιμήσουμε τὸ πρωτότυπο τῆς εἰκόνας μας, ἂς γνωρίσουμε τὴν δύναμη τοῦ μυστηρίου, καὶ ἂς μάθουμε πρὸς χάριν ποιοῦ ἀπέθανε ὁ Χριστός.

5. Ἂς γίνουμε ὅπως εἶναι ὁ Χριστός, ἐπειδὴ καὶ ὁ Χριστὸς ἔγινε ὅμοιος μὲ ἐμᾶς. Ἂς γίνουμε Θεοὶ γι’ αὐτόν, ἐπειδὴ καὶ ἐκεῖνος ἔγινε ἄνθρωπος πρὸς χάριν μας. Ἔλαβε τὸ χειρότερο γιὰ νὰ μᾶς δώσει τὸ καλύτερο.

Ἔγινε πτωχὸς γιὰ νὰ πλουτίσουμε ἐμεῖς ἀπὸ τὴν πτωχεία του. Ἔλαβε μορφὴ δούλου γιὰ νὰ ἀπολαύσουμε ἐμεῖς τὴν ἐλευθερία. Κατέβηκε γιὰ νὰ ὑψωθοῦμε. Ὑπέμεινε τοὺς πειρασμοὺς γιὰ νὰ νικήσουμε. Ὑπέμεινε τὴν ἀτίμωση, γιὰ νὰ μᾶς δοξάσει. Ἀπέθανε, γιὰ νὰ μᾶς σώσει, καὶ ἀνέβηκε γιὰ νὰ μᾶς σύρει κοντά του ἀπὸ κάτω, ὅπου βρισκόμαστε ξαπλωμένοι καὶ ἀπονεκρωμένοι ἀπὸ τὴν ἁμαρτία.

Ἂς δώσει ἕκαστος τὰ πάντα! Ἂς προσφέρει τὰ πάντα σ’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔδωσε τὸν ἑαυτόν Του ὡς λύτρον καὶ ἀντάλλαγμα χάριν ἡμῶν! Δὲν μπορεῖ δὲ νὰ προσφέρει τίποτε καλύτερο ἀπὸ τὸν ἑαυτόν του, ἀφοῦ θὰ ἔχει ἐννοήσει τὸ μυστήριο καὶ θὰ ἔχει γίνει ὅλα ὅσα ἔγινε ἐκεῖνος πρὸς χάριν μας.

6. Καὶ σὲ σᾶς μέν, ὅπως βλέπετε, προσφέρει ποιμένα. Διότι τοῦτο ἐλπίζει καὶ εὔχεται καὶ ζητεῖ ἀπό σᾶς, οἱ ὁποῖοι ποιμαίνεσθε, ὁ καλὸς ποιμήν, ὁ ὁποῖος δίνει τὴν ψυχή του γιὰ τὰ πρόβατα. Καὶ σᾶς δίνει τὸν ἑαυτὸ του ὄχι μία φορὰ ἀλλὰ δύο.

Τὴν ράβδο, ἡ ὁποία στηρίζει τὸ γῆρας, τὴν κάνει ράβδο τοῦ πνεύματος, καὶ προσθέτει στὸν ἄψυχο ναό, τὸν ἔμψυχο, στὸν δὲ περικαλλῆ καὶ οὐράνιο τὸν οἱονδήποτε, ὁ ὁποῖος, ὅσο μικρὸς κι ἂν εἶναι, εἶναι γι’ αὐτὸν τὸ πολυτιμότατο πράγμα καὶ ἔχει συντελεσθεῖ μὲ πολὺ ἱδρώτα καὶ κόπους, θὰ μπορούσαμε δὲ νὰ ποῦμε ὅτι ἀξίζει τοὺς κόπους αὐτούς.

Καὶ σᾶς προσφέρει ὅλα τὰ δικά του (ὤ! πόσο μεγάλη εἶναι ἡ μεγαλοψυχία του, ἢ γιὰ νὰ τὸ ποῦμε ὀρθότερα, ἡ ἀγάπη του πρὸς τὰ τέκνα!), τὸ γῆρας, τὴ νεότητα, τὸν ναό, τὸν ἀρχιερέα, τὸν κληροδότη καὶ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ποθεῖτε.

Καὶ ἀπὸ τοὺς λόγους αὐτούς, ὄχι τοὺς μάταιους, οἱ ὁποῖοι πετοῦν στὸν ἀέρα καὶ σταματοῦν στ’ αὐτιά, ἀλλὰ ἐκείνους τοὺς ὁποίους γράφει τὸ πνεῦμα καὶ ἐντυπώνει σὲ λίθινες πλάκες, δηλαδὴ σὲ σαρκικές, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν χαράσσονται στὴν ἐπιφάνεια οὔτε ἀπαλείφονται εὔκολα, ἀλλὰ ἐγχαράσσονται βαθιὰ μέσα μὲ τὴν χάρη καὶ ὄχι μὲ μελάνη.

7. Αὐτὰ λοιπὸν ὅλα σας τὰ προσφέρει ὁ σεμνὸς αὐτὸς Ἀβραάμ, ὁ πατριάρχης, ἡ τίμια καὶ σεβάσμια κεφαλή, ὁ κάτοχος ὅλων τῶν καλῶν, τὸ ὑπόδειγμα τῆς ἀρετῆς, ἡ ἐκπλήρωση τῆς ἱεροσύνης, ὁ ὁποῖος προσφέρει σήμερα ὡς ἐθελοντικὴ θυσία στὸν Κύριο τὸν μονογενῆ υἱόν του, τὸν ὁποῖο εἶχε ἀποκτήσει κατόπιν τῆς ὑποσχέσεως τοῦ Θεοῦ.

Σεῖς δὲ προσφέρετε στὸν Θεὸ καὶ σὲ μᾶς τὸ ὅτι ποιμαίνεσθε καλῶς μὲ τὸ νὰ ἔχετε κατασκηνώσει σὲ τόπο δροσερὸ καὶ νὰ τρέφεστε μὲ ὕδωρ ἀναπαύσεως, νὰ γνωρίζετε καλῶς τὸν ποιμένα καὶ νὰ γνωρίζεστε ἀπὸ αὐτόν, καὶ νὰ τὸν ἀκολουθεῖτε μὲ τὴν ἐλεύθερη θέλησή σας καὶ νὰ εἰσέρχεστε ἀπὸ τὴν θύρα ὅταν σᾶς καλεῖ ὡς ποιμένας, νὰ μὴν ἀκολουθεῖτε δὲ ξένους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πηδήσει καὶ ἔχουν μπεῖ στὴν αὐλὴ κατὰ τρόπο ληστρικὸ καὶ ὕπουλο.

Οὔτε νὰ ἀκοῦτε ξένη φωνή, ἡ ὁποία σᾶς παρασύρει τὸ νοῦ καὶ σᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὴν ἀλήθεια στὰ ὄρη καὶ στὶς ἐρημιὲς καὶ στὰ βάραθρα καὶ στοὺς τόπους τοὺς ὁποίους δὲν τοὺς ἐπισκέπτεται ὁ Κύριος, καὶ ἡ ὁποία ἀπομακρύνει μὲν ἀπὸ τὴν ὑγιῆ πίστη στὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸ καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, στὴν μία δύναμη καὶ Θεότητα (φωνὴ τὴν ὁποία ἄκουγα πάντοτε καὶ ἀκοῦν τὰ πρόβατά μου), καὶ μὲ λόγους ψευδεῖς καὶ διεφθαρμένους κλέπτει καὶ ἀπομακρύνει ἀπὸ τὸν ἀληθινὸ καὶ πρῶτο ποιμένα.

Εἴθε ὅλοι ἐμεῖς, καὶ οἱ ποιμένες καὶ τὸ ποίμνιο, νὰ βοσκώμεθα καὶ νὰ βόσκουμε μακριὰ ἀπὸ τοὺς λόγους αὐτούς, σὰν νὰ ἦσαν δηλητηριῶδες καὶ θανάσιμο φυτό, μὲ τρόπο ὥστε νὰ εἴμαστε ὅλοι ἑνωμένοι μὲ τὸν Ἰησοῦ Χριστό, στὸν ὁποῖο ἀνήκει ἡ δόξα καὶ ἡ δύναμη στοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων, καὶ τώρα καὶ στὴν μετὰ θάνατο ζωή. Ἀμήν.


(Ἕλληνες Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, τόμος Α΄, Ἐκδόσεις Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς)

(Πηγή: agiazoni.gr)

Εις το Άγιον Πάσχα και εις την βραδύτητα (Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος) | Η ΑΛΛΗ ΟΨΙΣ (alopsis.gr)


Ἂς ἀποδώσουμε στὴν εἰκόνα τὸ κατ’ εἰκόνα, ἂς κατανοήσουμε τὴν ἀξία μας, ἂς τιμήσουμε τὸ πρωτότυπο τῆς εἰκόνας μας, ἂς γνωρίσουμε τὴν δύναμη τοῦ μυστηρίου, καὶ ἂς μάθουμε πρὸς χάριν ποιοῦ ἀπέθανε ὁ Χριστός.

ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΠΙΣΤΕΥΟΥΜΕ ΣΗΜΕΡΑ, ΑΚΟΥΓΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΠΟΝΗΡΟΥΣ ΚΑΙ ΓΟΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ, ΟΤΙ Ο ΘΕΟΣ ΜΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗΔΕΝ;

Δευτέρα 20 Μαρτίου 2023

Η Tέχνη, η Μνήμη, η Ιστορία (Χρ. Μποκόρος, Μ. Ευθυμίου)


Ο Χρήστος Μποκόρος, ένας ζωγράφος που η παράδοση και η ιστορία κεντρίζουν το έργο του, συνομιλεί μαζί με την καθηγήτρια ιστορίας του ΕΚΠΑ Μαρία Ευθυμίου για τον ρόλο της εικόνας, της παράδοσης, της ιστορικής συνέχειας, της δημιουργίας. Την συζήτηση συντόνισαν οι δημοσιογράφοι Γιάννης Μπασκόζος και Μάκης Προβατάς και έγινε την Τρίτη 3 Δεκεμβρίου, στο Public Café.

Τρίτη 20 Δεκεμβρίου 2022

Δεν Θέλω Ένα Μέλλον Επιστημονικής Φαντασίας πριν να είμαι έτοιμος να το διαχειριστώ

Δεν Θέλω Ένα Μέλλον Επιστημονικής Φαντασίας.. Δεν επιθυμώ ένα μέλλον για την ανθρωπότητα σαν αυτά που φαντάζονται οι πολιτισμικά καθορισμένοι φαντασιόπληκτοι του μέλλοντος. Δεν θέλω οι άνθρωποι να ζουν σε αποικίες του Elon Musk στον Άρη ή σε διαστημικούς κυλίνδρους του Jeff Bezos. Δεν θέλω να πετάξουμε στα αστέρια, να εξαφανιστούμε σε σύμπαντα εικονικής πραγματικότητας ή να απομακρυνθούμε από την ανθρώπινη υπόστασή μας με το να γίνουμε κυβερνητικοί οργανισμοί.

Όχι ακόμα τουλάχιστον. Όχι για πολύ καιρό. Όχι μέχρι να κάνουμε αυτό που πρέπει να κάνουμε εδώ πρώτα.

Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι τα περισσότερα βιβλία, σειρές και ταινίες που διαδραματίζονται στο μέλλον τείνουν να περιγράφουν μια ανθρωπότητα που είναι τεχνολογικά πιο προηγμένη από τη δική μας, αλλά σκέφτεται και συμπεριφέρεται βασικά με τον ίδιο τρόπο; Στη μέση ιστορία επιστημονικής φαντασίας οι άνθρωποι εξακολουθούν να διεξάγουν πολέμους, εξακολουθούν να πολεμούν, να κατακτούν, να υποτάσσουν, να μοχθούν και να επιβιώνουν όπως ακριβώς και σήμερα, μόνο που το κάνουν στο διάστημα περιτριγυρισμένοι από ένα μάτσο εξωγήινους (οι οποίοι είναι επίσης περιέργως μπλεγμένοι στα ίδια εγωιστικά μοτίβα με τους ανθρώπους του 21ου αιώνα).

Σε αυτό το κοινό όραμα για το μέλλον, έχουμε κατακτήσει τα διαστημικά ταξίδια αλλά δεν έχουμε κατακτήσει ακόμα τη βασική ψυχολογική υγεία. Η τεχνολογία μας έχει επιτρέψει να σκοτώνουμε, να υποδουλώνουμε, να χειραγωγούμε και να εκμεταλλευόμαστε ανάμεσα στα αστέρια, ώστε να μην περιοριζόμαστε πλέον στο να σκοτώνουμε, να υποδουλώνουμε, να χειραγωγούμε και να εκμεταλλευόμαστε εδώ κάτω.

Αυτή η τάση οφείλεται εν μέρει στα όρια της φαντασίας - είναι εύκολο να φανταστεί κανείς πιο προηγμένες εκδοχές της δικής μας τεχνολογίας, αλλά το να προσπαθείς να φανταστείς ένα νοητικό πλαίσιο που είναι πολύ διαφορετικό από το δικό σου είναι σαν να προσπαθείς να φανταστείς ότι είσαι δύο φορές πιο έξυπνος από εσένα. Το να προσπαθείς να φανταστείς ότι ζεις σε έναν συνειδητό πολιτισμό, ενώ ο δικός σου πολιτισμός είναι βαθιά ασυνείδητος, είναι σαν ένας χαρακτήρας ονείρου να προσπαθεί να φανταστεί τη ζωή έξω από το όνειρο. Δεν είναι δύσκολο να προεκτείνετε τα υπάρχοντα πρότυπα, αλλά το να οραματιστείτε την πλήρη διάλυση των προτύπων μπορεί να είναι πολύ πιο δύσκολο.

Αυτή η τάση οφείλεται επίσης στο γεγονός ότι οι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας αφηγούνται ιστορίες για έναν ανώριμο πολιτισμό γεμάτο ανήσυχα μυαλά που θα βαρεθούν εύκολα με ιστορίες για ένα ειρηνικό μέλλον χωρίς σημαντικά προβλήματα. Αλλά αυτό είναι το είδος του μέλλοντος που θέλω για την ανθρωπότητα. Ένα ειρηνικό χωρίς μεγάλα προβλήματα. Ένα μέλλον που δεν θα μπορούσε να γίνει ένα καλό χολιγουντιανό μπλοκμπάστερ.

Και στην πραγματικότητα είναι κάπως προβληματικό το γεγονός ότι το μέλλον προς το οποίο η ανθρωπότητα δείχνει νοερά τον εαυτό της είναι ένα μέλλον στο οποίο επιμένει όλη η ανησυχία και η δυσλειτουργία μας. Τα βήματά μας προς το μέλλον θα καθοδηγούνται από το συλλογικό μας όραμα γι’ αυτό, και όταν αυτά τα οράματα αφορούν τον αποικισμό του διαστήματος, την εικονική πραγματικότητα και τον υπερανθρωπισμό, η συλλογική μας πυξίδα θα είναι στραμμένη προς τη δυσλειτουργία.

Αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, οι περισσότερες ανθρώπινες καινοτομίες κατευθύνονται προς τη δημιουργία κερδών και/ή τη στρατιωτική κυριαρχία, γεγονός που μας βάζει σε μια τροχιά προς όλο και πιο τεχνολογικά προηγμένες προσωπικές βλακείες που μπορούμε να αγοράσουμε στο κατάστημα και όλο και περισσότερους τρόπους να σκοτώνουμε μεγάλο αριθμό ανθρώπων κάθε φορά.

Δεν μας βάζει σε μια τροχιά προς την εξεύρεση τρόπων για να διασφαλίσουμε ότι όλοι έχουν αρκετά, για να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να έχουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο, για να βοηθήσουμε την ανθρωπότητα να κινηθεί σε αρμονία με το οικοσύστημά μας. Όλες αυτές οι καινοτομίες θα έκαναν απείρως περισσότερα για να δημιουργήσουν ένα πιο ευχάριστο μέλλον για την ανθρωπότητα από τα διαστημόπλοια και τα όπλα λέιζερ, αλλά τα συστήματά μας δεν τα γεννούν, επειδή δεν είναι κερδοφόρα και δεν βοηθούν στην αύξηση της στρατιωτικής ισχύος μιας κυβέρνησης.

Υπάρχουν τόσες πολλές παραδοχές ενσωματωμένες στα συλλογικά μας οράματα για το μέλλον και στα συστήματα που έχουμε δημιουργήσει για να μας μεταφέρουν εκεί. Υποθέσεις όπως ότι δεν θα έχουμε ποτέ ειρήνη- θα έχουμε πάντα βία, συγκρούσεις και κυριαρχία- θα έχουμε πάντα φτώχεια και την ανάγκη για ατελείωτο μόχθο- δεν θα μπορέσουμε ποτέ να σταματήσουμε να καταναλώνουμε μέχρι θανάτου τη βιόσφαιρά μας, οπότε καλύτερα να βγούμε στο διάστημα ώστε ο καπιταλισμός να συνεχίσει να επεκτείνεται. Όλες αυτές οι υποθέσεις μας απομακρύνουν από ένα υγιές και αρμονικό μέλλον.

Και φυσικά αυτό είναι που θα περιμένατε από ένα βαθιά ασυνείδητο είδος, το οποίο εξακολουθούμε να είμαστε επί του παρόντος. Λειτουργούμε ακόμα σε μεγάλο βαθμό στον αυτόματο πιλότο όπως κάθε άλλο ζώο, μαστιγωμένοι από τις δυνάμεις των προτύπων κλιματισμού που αντηχούν από τις πιο μακρινές περιοχές της εξελικτικής μας καταγωγής. Μια συλλογική ιστορία τραυμάτων και φόβου σε συνδυασμό με τη νεοεξελιγμένη μας ικανότητα για αφηρημένη σκέψη μας έχει αφήσει μπερδεμένους και αποπροσανατολισμένους με τρόπους που δεν έχουμε ακόμη αποκτήσει διαύγεια- ένα εφηβικό είδος σε μια αμήχανη μεταβατική φάση.

Και δεν μπορώ να μην σκεφτώ πόσο παραγωγικό θα ήταν αν, αντί να ξοδεύουμε την ενέργειά μας προσπαθώντας να πεταχτούμε στο διάστημα ή να θάψουμε το κεφάλι μας στην εικονική πραγματικότητα, η κίνησή μας προς το μέλλον επικεντρωνόταν περισσότερο στην επίλυση όλων αυτών; Αν αντί να τροφοδοτούμε την ασυνείδητη ανησυχία μας δίνοντας στον εαυτό μας όλο και περισσότερα μέρη για να προσπαθήσουμε να ξεφύγουμε, αρχίζαμε να μαθαίνουμε να είμαστε απλά εδώ και τώρα;

Τι θα γινόταν αν αντί να προσπαθεί να είναι οπουδήποτε αλλού εκτός από εδώ, η ανθρωπότητα έκανε μια τρελή προσπάθεια για διαφώτιση; Τι θα γινόταν αν αντί να περάσουν οι επόμενοι αιώνες προσπαθώντας να ξεφύγουν από την παρούσα πραγματικότητα, η κοινωνία μας άρχιζε να δίνει έμφαση σε πράγματα όπως ο διαλογισμός και η αυτοεξέταση για να μας βοηθήσει να συναντήσουμε τελικά πραγματικά την παρούσα πραγματικότητα;

Τι θα γινόταν αν η επιστήμη μας επικεντρωνόταν λιγότερο στο κέρδος και την καταστροφή και περισσότερο στην προσπάθεια να βρει τρόπους να βοηθήσει τους ανθρώπους να είναι εντάξει με τον εαυτό τους; Τι θα γινόταν αν δημιουργούνταν ψυχεδελικά ιδρύματα σε όλο τον κόσμο για να βοηθήσουν όλους να εξερευνήσουν τα εσωτερικά τους πεδία και να φέρουν το ασυνείδητο στη συνείδηση χρησιμοποιώντας επιδέξιες μεθόδους και ενθεογενετικές ενώσεις;

Θέλω να πω, οι περισσότεροι από εμάς δεν μπορούν καν να καθίσουν ακίνητοι σε διαλογισμό για μια ώρα χωρίς το μυαλό τους να τρέχει παντού και να κάνει τα πάντα εκτός από αυτό που του ζητήθηκε να κάνει. Αυτό σας ακούγεται φυσικό; Ακούγεται σαν ένα συνειδητό, υγιές είδος; Ή μήπως ακούγεται σαν ένα είδος που, αν του έδιναν τον παράδεισο σε χρυσή πιατέλα, θα τον κατέστρεφε αμέσως από πλήξη;

Πολλά από αυτά που βλέπουμε τα πιο επιδραστικά μυαλά να οραματίζονται για το μέλλον μας, μου φαίνονται απλώς σαν ανησυχία, σαν μια αδυσώπητη παρόρμηση να βρίσκεσαι οπουδήποτε αλλού εκτός από εδώ, όπως η νοητική νευρικότητα ενός ατόμου που προσπαθεί να διαλογιστεί. Δεν έχουμε καν αποδείξεις ότι οι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν εντελώς ανεξάρτητα από τη βιόσφαιρα της Γης, ωστόσο θεωρείται δεδομένο ότι θα τρέχουμε στα άστρα για να μην χρειαστεί να κάνουμε τις δραστικές αλλαγές στους εαυτούς μας που θα είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της ανθρώπινης ζωής σε αυτόν τον πλανήτη.

Η ιδέα του να εγκατασταθούμε απλώς και να μάθουμε να είμαστε εδώ ακούγεται αδιανόητα κολασμένη σε ένα μυαλό που είναι υποδουλωμένο στην ανησυχία, σε τέτοιο βαθμό που θα επινοήσει μη ρεαλιστικές φαντασιώσεις για το μέλλον αντί να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα.

Ακόμη και αν καταφέρναμε να αποικίσουμε το διάστημα, δεν θα έλυνε κανένα από τα προβλήματά μας και δεν θα έκανε το μέλλον μας πιο ευχάριστο. Απλώς θα μετακινούσαμε τα ανήσυχα, βίαια, ακόρεστα, δυσαρεστημένα μυαλά μας εκτός κόσμου, όπου θα αναδημιουργούσαμε αμέσως όλα τα ίδια προβλήματα που δημιουργήσαμε εδώ κάτω, μόνο που θα το κάναμε σε τεχνητές φυσαλίδες περιτριγυρισμένες από θανατηφόρα μαύρη έρημο από παντού. Εννοώ, νομίζετε ότι η Ημέρα των Ευχαριστιών είναι κόλαση; Φανταστείτε να είστε κλεισμένοι με την οικογένειά σας όλη μέρα κάθε μέρα σε ένα εμπορικό κέντρο που δεν μπορείτε να φύγετε ποτέ. Είναι το κεφάλι σας πραγματικά έτοιμο γι’ αυτό;

Ένα κεφάλι που κουδουνίζει από νοητική φλυαρία θα ήταν ανίκανο να βιώσει οποιοδήποτε θαύμα στην εξερεύνηση του διαστήματος και θα ήταν ανίκανο να βιώσει χαρά στη δημιουργία εικονικών κόσμων. Ένα γαλήνιο μυαλό βιώνει το θαύμα και τη χαρά περπατώντας σε ένα πάρκινγκ. Αυτό που πραγματικά θέλουμε είναι η ψυχραιμία, όχι ο αποικισμός του διαστήματος και η εικονική πραγματικότητα. Κατά βάθος δεν θέλουμε πραγματικά να είμαστε κάπου αλλού, θέλουμε να είμαστε σε θέση να είμαστε πραγματικά εδώ.

Θα ήθελα πραγματικά να δω την ανθρωπότητα να αρχίζει να επαναπροσδιορίζει τα οράματά της για το μέλλον, μακριά από αυτά τα μονοπάτια προς τη δοξασμένη απόδραση και προς τη δημιουργία ενός υγιούς και αρμονικού κόσμου. Αυτό μπορεί να μην πουλήσει βιβλία και εισιτήρια για ταινίες (τουλάχιστον όχι αμέσως), αλλά θα μας δείξει προς τα εκεί που όλοι μας θέλουμε πραγματικά να είμαστε μέσα στην καρδιά μας.

Μετάφραση: Απολλόδωρος

https://nikolaosanaximandros.gr/den-thelo-ena-mellon-epistimonikis-fantasias/