Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

«Ο ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΥΠΕΡΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Από Αντριάνο Σεγκατόρι

Καθώς οι δεσμοί μεγαλώνουν αλλά οι σχέσεις αποδυναμώνονται, η εφηβεία γίνεται ένα ολοένα και πιο εύθραυστο έδαφος.

«Ο ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΥΠΕΡΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

Η Electo φωτογραφίζει μια γενιά που χαρακτηρίζεται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, την απομόνωση, το άγχος, την επιθετικότητα και την αυξανόμενη εξάρτηση από τα ψηφιακά εργαλεία.

                                                Συντακτικό Προσωπικό της Electo

Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από το έργο MiB σκιαγραφούν μια ολοένα και πιο προβληματική εικόνα των εφήβων: αυξημένη υπερσυνδεσιμότητα, ευρεία χρήση τεχνητής νοημοσύνης, αυξανόμενη ψυχολογική δυσφορία, χαμηλή αυτοεκτίμηση, επιθετικότητα και δυσκολία στην αναγνώριση και έκφραση συναισθημάτων. Σχεδόν ένας στους δύο εφήβους περιορίζει επίσης τις εξόδους του μόνο σε σχολικές δραστηριότητες, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό βιώνει παρατεταμένη απομόνωση. Σε αυτό προστίθενται ο εκφοβισμός, ο διαδικτυακός εκφοβισμός, τα στερεότυπα, η κατανάλωση αλκοόλ και η αυξανόμενη δυσκολία στην αναγνώριση της σωματικής και ψυχολογικής βίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα πορτρέτο μιας γενιάς που συνδέεται στενά με τα ψηφιακά εργαλεία, αλλά συχνά είναι πιο μοναχική, εύθραυστη και ευάλωτη στις σχέσεις της πραγματικής ζωής . (NR)

Το 26,8 % των δεκαπεντάχρονων αφιερώνει περισσότερες από τέσσερις ώρες την ημέρα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (το όριο υπερσύνδεσης), σε σύγκριση με 20,7% το 2025. Αυτό το φαινόμενο επηρεάζει κυρίως τα κορίτσια (35%). Το phubbing βρίσκεται επίσης σε άνοδο: πρόκειται για το φαινόμενο της αντιπάθειας για διακοπές κατά τη διάρκεια της διαδικτυακής συνομιλίας ή της συνομιλίας και επηρεάζει το 55% των ερωτηθέντων. Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται από το 73,1% των εφήβων, κυρίως για να διευκρινίσει ακαδημαϊκά ερωτήματα, να ικανοποιήσει την περιέργεια και να λάβει βοήθεια με τις εργασίες για το σπίτι. Ωστόσο, το 16,2% αυτών αναφέρει μια καθορισμένη δυσλειτουργική χρήση, που χαρακτηρίζεται από συναισθηματική εμπλοκή, άνευ όρων εμπιστοσύνη και εξάρτηση.

Αυτά είναι μερικά από τα αποτελέσματα που συλλέχθηκαν το 2026 στο πλαίσιο του έργου «Αλληλεπιδραστικές Αλλαγές και Ευεξία» (MiB), το οποίο, ξεκινώντας το 2025 και για πέντε χρόνια, θα παρακολουθεί περίπου 3.000 εφήβους καθώς μεγαλώνουν.

«Ο εικονικός κόσμος και τώρα η τεχνητή νοημοσύνη μας προβάλλουν σιωπηλά σε μια νέα διάσταση επικοινωνίας που, προς το παρόν, παράγει περισσότερες δυσκολίες παρά οφέλη».

εξηγεί ο Αντόνιο Τιντόρι, ερευνητής στο Ινστιτούτο Έρευνας Πληθυσμιακών και Κοινωνικών Πολιτικών του CNR και επικεφαλής της διεπιστημονικής ομάδας MUSA.

Σε σύγκριση με πέρυσι, η εικόνα των εφήβων που αναδύονται χαρακτηρίζεται ολοένα και περισσότερο από ευθραυστότητα, εθισμούς και αντικοινωνική συμπεριφορά.

Η ψυχολογική ευεξία των εφήβων επιδεινώνεται: η δυσφορία, η οποία περιλαμβάνει συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, φτάνει το 20,7% και επηρεάζει σημαντικά τα κορίτσια. Το ποσοστό των εφήβων με χαμηλή αυτοεκτίμηση αυξάνεται επίσης κατά περισσότερο από τρεις ποσοστιαίες μονάδες, μια πάθηση που επηρεάζει το 37,3% του δείγματος και είναι επίσης πιο συχνή μεταξύ των κοριτσιών.

Το 26,2% των εφήβων εμφανίζουν υψηλά επίπεδα επιθετικότητας, ενώ το 16,9% εμφανίζει αλεξιθυμία, δηλαδή αδυναμία αναγνώρισης και έκφρασης των συναισθημάτων τους. Ηθικά αποστασιοποιημένοι, που σημαίνει ότι τείνουν να υποβαθμίζουν τη σοβαρότητα των επιβλαβών συμπεριφορών, είναι το 14,5% των δεκαπεντάχρονων, ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό αυτών των νέων.

Το φαινόμενο της κοινωνικής απομόνωσης παραμένει σταθερό αλλά σε πολύ υψηλά επίπεδα:
Χικικομόρι


Το 49,9% των εφήβων περιορίζει τις εξόδους του μόνο σε σχολικές δραστηριότητες, περνώντας τον υπόλοιπο χρόνο του στο σπίτι. Μεταξύ αυτών, το 6,6% έχει βιώσει απομόνωση που διαρκεί έξι μήνες ή περισσότερο, το όριο που ορίζει το στάδιο hikikomori . ( 1)

Τα στερεότυπα των φύλων έχουν παρουσιάσει μια μικρή μείωση, ειδικά μεταξύ των κοριτσιών: το 17,6% 
αναφέρει υψηλά επίπεδα προσκόλλησης, το 39,7% μέσο επίπεδο, το 40,1% χαμηλά επίπεδα και το 2,5% των μαθητών αναφέρει μη προσκόλληση. Το φαινόμενο σχετίζεται επίσης με την έκθεση σε διαδικτυακό πορνογραφικό περιεχόμενο, το οποίο επηρεάζει το 15,1% των δεκαπεντάχρονων σε καθημερινή βάση.

Ωστόσο, τα στερεότυπα απέναντι στους μετανάστες αυξάνονται: το 34,1% των νέων εμφανίζει υψηλό επίπεδο προσήλωσης, αύξηση 11 ποσοστιαίων μονάδων σε σύγκριση με το 2025. Οι ομοφοβικές και τρανσφοβικές συμπεριφορές αυξάνονται επίσης, φτάνοντας σε σημαντικά επίπεδα στο 35,3% του δείγματος, με αξιοσημείωτη διαφορά μεταξύ αγοριών (49,7%) και κοριτσιών (16,4%).

Η ομοφοβία είναι επίσης η πιο διαδεδομένη στάση στα σχολεία (45,0%), ακολουθούμενη από την τρανσφοβία (41,1%), τον εκφοβισμό (35,6%), τον ρατσισμό (33,4%) και τον διαδικτυακό εκφοβισμό (25,7%). Το 39,9% δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσει τη βία, είτε σωματική είτε ψυχολογική, καθώς θεωρείται φυσιολογική. Ο εκφοβισμός συνεχίζει να επηρεάζει ένα σημαντικό ποσοστό μαθητών: το 55,5% του δείγματος ανέφερε ότι είναι θύματα. Όσον αφορά τον διαδικτυακό εκφοβισμό, το 47,5% των δεκαπεντάχρονων είναι συστηματικοί δράστες, το 23,0% είναι θύματα και το 16,2% είναι και οι δύο δράστες.

Η κατανάλωση αλκοόλ αυξάνεται: Το 59,9% των ενηλίκων αναφέρουν ότι η κατανάλωση αλκοόλ είναι πολύ ή αρκετά συχνή μεταξύ των συνομηλίκων τους και το 53,5% αναφέρουν σημαντική κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών, αύξηση 25,2% σε σύγκριση με το 2025. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, ειδικότερα, παρουσιάζει απότομη αύξηση, ιδίως μεταξύ των κοριτσιών.
Συντακτικό Προσωπικό της Electo     Το Συντακτικό Προσωπικό




«IL DISASTROSO MONDO DEGLI ADOLESCENTI IPERCONNESSI» - Inchiostronero


ΓΙΝΕΤΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ  Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΗΔΗ ΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. ΤΟΥΣ ΜΟΝΟΔΙΑΣΤΑΤΟΥΣ.ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΕΞΙΑ. ΟΙ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΟΠΩΣ Η ΖΩΗ ΚΑΙ Ο ΣΩΤΗΡ ΕΠΙΣΗΣ. ΣΗΜΕΡΑ ΕΠΙΒΙΩΝΟΥΝ ΑΥΤΕΣ ΟΙ ΦΥΛΕΣ ΣΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΟΥΣ ΤΟΥ ΚΑΝΤΙΩΤΗ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΠΑΛΑΙΟΗΜΕΡΟΛΟΓΙΤΕΣ. ΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΙΔΕΩΝ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΡΑ ΕΞΗΓΕΙ ΜΕ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΤΥΠΟ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΕΧΕΙ ΕΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ, ΕΝΑ ΚΑΙ ΜΟΝΟ,ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΚΟΙΝΟ ΑΝΘΡΩΠΟ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΤΟΝ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΟ, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΠΕΤΥΧΕΙ ΤΗΝ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΔΥΝΑΤΗ ΘΕΣΗ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΒΛΕΠΕΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΕΝΣΑΡΚΩΜΕΝΟ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ. 
ΑΙΣΘΑΝΕΤΑΙ ΑΝΩΤΕΡΟΣ  ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΚΥΚΛΟΥΣ ΤΩΝ ΖΗΛΩΤΩΝ ΤΗΣ ΠΑΡΑΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΣΩΣΜΕΝΟΣ. 
ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΟΙ ΔΥΣΤΥΧΩΣ ,ΓΙ' ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΛΟΓΟ, ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΓΟΝΕΙΣ. ΣΗΜΕΡΑ Η ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΤΩΝ ΕΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΣΤΑΣ. ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ.
Η ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΣΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΤΗΣ ΕΥΧΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ. ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΤΗΣ ΣΩΦΡΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ , ΤΗΣ ΥΠΟΜΟΝΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΑΠΕΙΝΟΦΡΟΣΥΝΗΣ. ΣΠΑΝΙΖΕΙ ΣΗΜΕΡΑ ΔΥΣΤΥΧΩΣ.

«ΟΙ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΝΟΥΝ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΠΙΟ ΕΞΥΠΝΗ» Από Αντριάνο Σεγκατόρι

Όταν η τεχνητή νοημοσύνη σταματά να αντιμετωπίζει το απροσδόκητο, κινδυνεύει να μαθαίνει όλο και λιγότερα από τον εαυτό της.

«ΟΙ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΝΟΥΝ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΠΙΟ ΕΞΥΠΝΗ»

Η Electo αφηγείται μια έρευνα που χρησιμοποιεί την «έκπληξη» για να αντιμετωπίσει την κατάρρευση των γενετικών μοντέλων και να διατηρήσει την ποικιλία και τη δημιουργικότητά τους.


                                       Συντακτικό Προσωπικό της Electo

Η εξάπλωση της παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης φέρνει μαζί της έναν ολοένα και πιο συγκεκριμένο κίνδυνο: την αυτοφαγία, ή την εκπαίδευση μοντέλων σε περιεχόμενο που παράγεται από άλλες Τεχνητές Νοημοσύνης. Αυτή η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει στην λεγόμενη κατάρρευση μοντέλου, με αποτέλεσμα κείμενα που είναι ολοένα και λιγότερο ποικίλα, λιγότερο συνεκτικά και ολοένα και πιο φτωχά. Μια μελέτη που συντονίστηκε από το CNR-ISTI, το Πανεπιστήμιο της Πίζας, τη Scuola Normale Superiore και το Πανεπιστήμιο Victoria του Γουέλινγκτον προτείνει τη χρήση της «έκπληξης» ως κριτηρίου για την επιλογή εγγράφων για εκπαίδευση. Μετρώντας την αμηχανία, οι ερευνητές εντοπίζουν κείμενα που το μοντέλο θα είχε γράψει διαφορετικά και δείχνουν ότι αυτό ακριβώς το περιεχόμενο μπορεί να βοηθήσει στον μετριασμό της κατάρρευσης του μοντέλου και στη διατήρηση της ποικιλομορφίας και της δημιουργικής ικανότητας . (NR)

Η ευρεία διάδοση των γενετικών μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης αυξάνει ολοένα και περισσότερο τον κίνδυνο της αυτοφαγίας, της διαδικασίας κατά την οποία τα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης εκπαιδεύονται σε αποτελέσματα που παράγονται από τα ίδια.


Αυτός ο φαύλος κύκλος παράγει έναν εκφυλισμό γνωστό ως κατάρρευση μοντέλου, κατά την οποία η ποιότητα του παραγόμενου περιεχομένου υποβαθμίζεται .

Μια μελέτη που διεξήχθη από το Ινστιτούτο Επιστήμης και Τεχνολογίας της Πληροφορίας του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας (CNR-ISTI) στην Πίζα, το Πανεπιστήμιο της Πίζας, τη Scuola Normale Superiore και το Πανεπιστήμιο Victoria του Γουέλινγκτον (Νέα Ζηλανδία) αναλύει το πρόβλημα και προτείνει μια στρατηγική για την κατασκευή πιο ισχυρών συστημάτων γενετικής Τεχνητής Νοημοσύνης. Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ACM Transactions on Intelligent Systems and Technology, προσδιορίζει την «έκπληξη» ως το βασικό στοιχείο εκπαίδευσης για τη διατήρηση της ποικιλομορφίας των κειμένων και της δημιουργικής ικανότητας.

«Αναλύοντας τέσσερα γενετικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης —όπως το Llama, που αναπτύχθηκε από την Meta— παρατηρήσαμε ότι η ανάλυση μπορεί να εκδηλωθεί με διαφορετικούς τρόπους. Αφενός, το παραγόμενο περιεχόμενο γίνεται λιγότερο ποικίλο και περιέχει πάντα τις ίδιες λέξεις. Αφετέρου, οι παραγόμενες προτάσεις είναι λιγότερο συνεκτικές και ουσιαστικές, και οι απαντήσεις λιγότερο λογικές .

Οπως Εξηγεί ο Daniele Gambetta, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Πίζας.

«Η κοινή λύση είναι να διακρίνουμε τα ανθρώπινα κείμενα από αυτά που παράγονται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, επιλέγοντας μόνο ανθρώπινα κείμενα για εκπαίδευση. Ωστόσο, αυτή η διάκριση γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη καθώς τα μοντέλα γίνονται πιο εξελιγμένα. Η μέθοδός μας προτείνει αντ' αυτού να μετρήσουμε την αμηχανία, δηλαδή το επίπεδο έκπληξης στα έγγραφα σύμφωνα με το μοντέλο. Ένα έγγραφο προκαλεί έκπληξη για το μοντέλο αν το ίδιο το μοντέλο θα το είχε γράψει διαφορετικά», προσθέτει ο Luca Pappalardo, ερευνητής στο CNR-ISTI και συν-διευθυντής της μελέτης: «Τα λιγότερο εκπληκτικά κείμενα συμβάλλουν περισσότερο στην κατάρρευση όταν χρησιμοποιούνται στην εκπαίδευση μοντέλων. Στα πειράματά μας, έχουμε δείξει ότι η επιλογή μόνο εκπληκτικών εγγράφων για εκπαίδευση μετριάζει το πρόβλημα της κατάρρευσης».

«Κατά τη διάρκεια της αυτοφαγίας, το μοντέλο σταματά να μαθαίνει νέες πληροφορίες. Η επανεισαγωγή της έκπληξης στην εκπαίδευση θυμίζει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν από απροσδόκητα γεγονότα », συνεχίζει ο καθηγητής Ντίνο Πεντρέσκι. «Αυτό το έργο εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της συνεξέλιξης ανθρώπου-Τεχνητής Νοημοσύνης, ενός ερευνητικού πεδίου που μελετά τον τρόπο με τον οποίο τα τεχνητά συστήματα μετασχηματίζονται και μετασχηματίζονται από το οικοσύστημα πληροφοριών στο οποίο λειτουργούν » .

«Αυτή η προσέγγιση δεν απαιτεί να γνωρίζουμε εάν ένα έγγραφο γράφτηκε από άνθρωπο ή από μηχανή, και σε μια εποχή όπου η διάκριση μεταξύ των δύο τύπων περιεχομένου είναι ολοένα και πιο δύσκολη, αυτή η ιδιότητα είναι κρίσιμη για τη στρατηγική», καταλήγει η Gizem Gezici, ερευνήτρια στη Scuola Normale Superiore. «Η εργασία μας παρέχει μια πιθανή λύση σε ένα πρόβλημα που θα γίνει ολοένα και πιο πιεστικό καθώς αυτά τα μοντέλα γίνονται πιο διαδεδομένα στην παραγωγή κειμένου σε διάφορα περιβάλλοντα».

Συντακτικό Προσωπικό της Electo

 

«LE SORPRESE RENDONO PIÙ INTELLIGENTE L’INTELLIGENZA ARTIFICIALE» - Inchiostronero

Δεν θα σωθούμε αν δεν εγκαταλείψουμε τη νεωτερικότητα

από τον Martino Mora - 16 Νοεμβρίου 2026

Δεν θα σώσουμε τους εαυτούς μας αν δεν εγκαταλείψουμε τη νεωτερικότητα


Πηγή: Μαρτίνο Μόρα

Όπως είναι γνωστό, ο τοξικός και κακός queer εργατισμός ερμηνεύεται από ορισμένους κριτικούς ως αμερικανικός αριστερός φιλελευθερισμός, και από άλλους ως «πολιτιστικός μαρξισμός», αν και προέρχεται από τις ΗΠΑ. Δηλαδή, ως η τελευταία μεταμόρφωση του μαρξισμού.
Κατά την άποψή μου, οι πρώτοι έχουν δίκιο, δεδομένης της σαφώς ατομικιστικής φύσης τόσο του φιλελευθερισμού όσο και του εργατισμού, και της προφανούς υποστήριξης που λαμβάνει ο δεύτερος από το μεγάλο κεφάλαιο, ακόμη και αν είναι αλήθεια ότι ορισμένες queer λεσβίες-φεμινίστριες εξακολουθούν να αυτοαποκαλούνται «κομμουνιστές».
Τελικά, η συζήτηση κινδυνεύει να γίνει θέμα διχασμού αν κατανοήσουμε ότι όλες οι σύγχρονες ιδεολογίες (φιλελευθερισμός, σοσιαλισμός, εθνικισμός) είναι στην πραγματικότητα το προϊόν και η αιτία της εκκοσμίκευσης και έχουν ανατρεπτικές, αντιχριστιανικές, ακόμη και αντιχριστιανικές χροιές.

Συγκεκριμένα, ο φιλελεύθερος καπιταλισμός και ο μαρξισμός μοιράζονται έναν υλισμό και ένα υλιστικό όραμα για τη ζωή. Υποστηρίζουν μια πλήρη, αχαλίνωτη, μαζικοποιητική, βάναυση και ασφυκτική οικονομοποίηση του κόσμου, την ειδωλολατρία της επιστήμης, καθώς και την υπερβολική τεχνικοποίηση της ύπαρξης - την πρώτη με συλλογική έννοια, τη δεύτερη με ατομικιστική.
Ο φιλελεύθερος καπιταλισμός έχει προφανώς κερδίσει και ο μαρξισμός παραμένει αυστηρά υπολειμματικός. Η αγορά έχει αποχριστιανοποιήσει τις μάζες περισσότερο από τον Μαρξ.
Τα λάθη και οι φρικαλεότητες του εθνικισμού βρίσκονται σε άλλο επίπεδο, δεδομένου ότι τουλάχιστον από αυτή την άποψη, τα φασιστικά καθεστώτα φάνηκαν να μετριάζουν την αστική και μετα-αστική εμμονή με την ύλη. Δυστυχώς, εστιάζοντας στην κρατολατρία και τον εθνικισμό των Ιακωβίνων, άλλα κακά της νεωτερικότητας.

Αλλά εν ολίγοις: όλη η ιδεολογική νεωτερικότητα στις διάφορες και αντικρουόμενες εκδοχές της. Και όχι μόνο ιδεολογική αλλά και τεχνικοοικονομική, είναι ειδωλολατρική και ανταγωνιστική προς τον Θεό, την υπερβατική αλήθεια, κάθε αίσθηση πνευματικής ιεραρχίας, κάθε αληθινή ποιοτική διαφορά μεταξύ των ανθρώπων και, επομένως, κάθε είδους οργανική, κοινοτική κοινωνία, προωθώντας μηχανικές ή, χειρότερα, «ρευστές» αποσυνδέσεις.
Η νεωτερικότητα είναι μια καταστροφή. Πίσω από την πρόοδο βρίσκεται η πνευματική ανυπαρξία. Πράγματι, η οπισθοδρομική αφαίρεση κάθε πνευματικής ουσίας από λαούς και πολιτισμούς. Ακόμα και ο Καθολικός Παπισμός, που την προωθεί αδιάκοπα, έχει παραδοθεί σε αυτήν εδώ και εξήντα χρόνια.
Αυτό που ονομάζεται «μεταμοντερνισμός» - που είναι ριζοσπαστική νεωτερικότητα - είναι ακόμη χειρότερο.
Συμπίπτει ήδη με μορφές πνευματικότητας που έχουν ανατραπεί.
Και με την πρωτοκαθεδρία, από κάθε άποψη καταστροφική, της αγγλόφωνης αυτοκρατορίας.

Δεν θα σωθούμε αν δεν αναδυθούμε από τη νεωτερικότητα.

Να είμαστε πρόθυμοι να μας οδηγήσει ο Χριστός. π. Συμεών Κραγιόπουλος (†)

Ο άγιος απόστολος και ευαγγελιστής Ματθαίος καθόταν, λέει ο Συναξαριστής, στο τελωνείο, και περνάει ο Κύριος και του λέει «ακολούθει μοι». Και αυτός ακολουθεί. Εδώ βέβαια τον καλεί να γίνει απόστολος, και δεν μπορούν να κληθούν όλοι να γίνουν απόστολοι. Όμως, όλοι καλούνται από τον Χριστό. Οι πάντες, όλοι οι άνθρωποι, καλούνται να ακολουθήσουν τον Χριστό. Και όλοι αυτοί οι καλούμενοι από κάποια πλευρά γίνονται απόστολοι. Διότι τι έκαναν οι απόστολοι; Απεστάλησαν να φέρουν τη μαρτυρία για τον Χριστό σε όλο τον κόσμο.

Δεν υπάρχει χριστιανός, όπου κι αν είναι, όπου κι αν κατοικεί, που δεν καλείται να δίνει μαρτυρία. Και μαρτυρία δεν σημαίνει ότι, σώνει και καλά, θα πάει να κάνει τον κήρυκα και τον δάσκαλο στους άλλους. Μαρτυρία δίνει κανείς ακολουθώντας τον Χριστό. Αλλά για να τον ακολουθήσει, πρέπει να απαρνηθεί τον εαυτό του και να άρει τον σταυρό του. Έτσι πεθαίνει εν Χριστώ και ζει εν Χριστώ και έχει μέσα του αυτόν τον θησαυρό, έχει μέσα του αυτή την εμπειρία. Αυτή η εμπειρία, αυτή η πείρα, ότι έχει κανείς μέσα του τον Χριστό, δεν κρύβεται. Αυτή είναι η μαρτυρία που δίνει κανείς, ίσως χωρίς να πει καμιά λέξη, καμιά κουβέντα. Με τη ζωή του, με την όλη παρουσία του, με την υπομονή του, με την ανεκτικότητά του, με την οποιαδήποτε αρετή του, μαρτυρεί κανείς τον Χριστό, δίνει μαρτυρία και έτσι είναι απόστολος.

* * *
Ο Ματθαίος κάθεται στο τελωνείο, και περνάει ο Κύριος και του λέει «ακολούθει μοι», και αυτός ακολουθεί. Από κει και πέρα βέβαια μαθήτευσε, και πέρασε ό,τι πέρασε, αλλά τελικά έγινε απόστολος του Χριστού. Απόστολος όχι με την έννοια ότι αξιώθηκε να καταλάβει ένα αξίωμα, αλλά με την έννοια ότι ήταν και αυτός στο υπερώο την Πεντηκοστή, και ότι ήλθε και σ’ αυτόν το Άγιο Πνεύμα, το οποίο απεκάλυψε, φανέρωσε μέσα του τον Χριστό, μόρφωσε μέσα του τον Χριστό. Έτσι έγινε απόστολος του Χριστού, έτσι έγινε μάρτυρας του Χριστού, μαρτυρώντας, κηρύσσοντας αυτή την εμπειρία, φανερώνοντας αυτή την εμπειρία, αυτή τη ζωή, αυτή την αλήθεια, που είχε μέσα του.

Όθεν κατ’ αυτήν την ώραν αφήκεν όλα και ηκολούθησε τον Κύριον ποιήσας εν τω οίκω του φιλοξενίαν μεγάλην εις αυτόν, καθώς λέγει ο ίδιος εις το Ευαγγέλιόν του, έκτοτε δε ήτο συνηριθμημένος με τους λοιπούς αποστόλους. Ούτος, αφ’ ου εδέχθη την δύναμιν του αγίου Πνεύματος εν τη ημέρα της Πεντηκοστής και εσοφίσθη τα θεία, έγραψε το Ευαγγέλιόν του με γλώσσαν Εβραϊκήν, οκτώ χρόνους μετά την Ανάληψιν του Χριστού και έστειλεν αυτό εις τους νεοφωτίστους Ιουδαίους. Διδάξας δε τους Πάρθους και Μήδους και συστησάμενος Εκκλησίας εις αυτούς και πολλά θαύματα ποιήσας, ύστερον ετελειώθη δια του πυρός υπό των απίστων.

* * *
Πόσο απλά το λέει! Ύστερον ετελειώθη δια του πυρός υπό των απίστων. Σαν να είναι το πιο απλό πράγμα. Σαν να λέει, ας πούμε: ύστερα πήγε σε ένα κρεβάτι και κοιμήθηκε. Γιατί για έναν κοινό άνθρωπο και αυτό, το να φθάσει στον θάνατο και να αντιμετωπίσει τον θάνατο, είναι φοβερό. Επομένως, ως κοινοί άνθρωποι δεν μπορούμε να πούμε «ύστερα έφθασε στον θάνατο», σαν να μιλούμε για το πιο απλό πράγμα. Όχι. Και όμως εδώ μοιάζει σαν να λέει: αφού έκανε αυτό, αφού έκανε εκείνο, ύστερα πήγε και κοιμήθηκε. Και αυτό για το οποίο ομιλεί έτσι είναι το ότι ετελειώθη δια του πυρός υπό των απίστων.

Ας καθρεφτισθούμε εδώ και ας δούμε τον εαυτό μας. Ή, καλύτερα, να καθρεφτισθούμε εδώ και να δούμε: Τι λέει εδώ –που είναι για τον καθένα– και τι βλέπουμε εμείς μέσα σ’ αυτόν τον καθρέφτη; Πώς βλέπουμε τον εαυτό μας; Ποιος είναι ο εαυτός μας; Δεν έχει καμία σχέση με αυτά που διαβάζουμε. Ύστερα τι να πούμε; Να πούμε ότι είμαστε χριστιανοί; Τι χριστιανοί είμαστε; Αλλά να τα αφήσουμε πάλι έτσι, μην τυχόν, ας πούμε, φοβηθούμε, μην τυχόν δειλιάσουμε, μην τυχόν υποχωρήσουμε, καθώς θα μας πέσουν βαριά;

Τελείωσε. Αυτή είναι η αλήθεια. Αυτός είναι ο Θεός μας, σ’ αυτό μας καλεί ο Θεός μας, αυτό κάνει στην ψυχή μας ο Θεός. Ο Θεός μας ορίζει, κι εμείς οφείλουμε να εμπιστευθούμε στην αγάπη του, χωρίς από κει και πέρα να μας απασχολεί: θα πεθάνουμε, δεν θα πεθάνουμε, πότε θα πεθάνουμε, πώς θα πεθάνουμε, θα περάσουμε τούτο ή δεν θα το περάσουμε, θα σηκώσουμε το ένα ή το άλλο; Αυτά είναι θέματα δικά του. Εμείς να δεχθούμε τα πάντα, σαν να είναι τα πιο απλά πράγματα. Τα πάντα. Μα, συναντούμε το ένα, συναντούμε το άλλο, μας έρχεται το ένα, μας έρχεται το άλλο, μας πιέζει το ένα, μας πιέζει το άλλο, κινδυνεύουμε από το ένα, κινδυνεύουμε από το άλλο, μας εκθέτει το ένα, μας εκθέτει το άλλο, μας υποτιμά; Να ‘ναι ευλογημένο. Ό,τι, ό,τι και να είναι. Θάνατος; Καλώς τον να έλθει. Σαν να είναι το πιο απλό πράγμα. Για τίποτε να μην απορούμε. Αν θέλουμε να είμαστε του Χριστού, πρέπει να είμαστε πρόθυμοι να μας οδηγήσει ο Χριστός όπου θέλει, όπως θέλει, και να αφήσει να πέσει επάνω μας ό,τι εκείνος θέλει.
16-11-1988

Από το βιβλίο: π. Συμεών Κραγιοπούλου, “Θέλεις να αγιάσεις;”, Νοέμβριος, Πανόραμα Θεσσαλονίκης, 2019, σελ. 265.


Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Ἰδοὺ ἡ βασικὴ διαφορὰ οἰκουμενικότητος τῆς Ἐκκλησίας καὶ οἰκουμενισμοῦ

 

Ὁ Ὁμ. Καθηγητὴς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ, κ. Γ. Μαντζαρίδης ὁρίζει ὡς ἑξῆς τὴν χαώδη διαφορὰ Οἰκουμενικότητας τῆς Ἐκκλησίας καὶ Οἰκουμενισμοῦ: «Ἡ Ἐκκλησία εἶναι “κοινωνία τῆς θεώσεως”. Καὶ ὅταν παύει νὰ λειτουργεῖ ὡς κοινωνία τῆς θεώσεως, δηλαδὴ ὡς κοινωνία ποὺ συγκροτεῖται μὲ τὴν μετοχὴ τῶν ἀνθρώπων στὴν ἄκτιστη ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, παύει καὶ νὰ λειτουργεῖ καὶ ὡς Ἐκκλησία. Ὁ δυτικὸς Χριστιανισμὸς ἀρνεῖται τὴν ὕπαρξη ἄκτιστης ἐνέργειας ἤ ἀκτίστων ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔτσι ὅμως ἀρνεῖται καὶ τὴν ἴδια τὴν ὀντολογία τῆς Ἐκκλησίας καὶ βλέπει τὴν ἑνότητά της σὲ κοσμικὸ ἐπίπεδο. Στὸν Ρωμαιοκαθολικισμὸ ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας προβλήθηκε ὡς θεσμικὴ ἑνότητα στὸ ἐπίπεδο τῆς διοικητικῆς ὀργανώσεως. Λησμονήθηκε ἡ διαχρονικὴ συμφωνία μὲ τὴν παράδοση καὶ τοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας καὶ καθιερώθηκε ἡ συγχρονικὴ συμφωνία μὲ τὸν Πάπα. Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ συμφωνία μὲ τοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας παραμένει ἄνευ νοήματος, ἂν δὲν ἀποτελεῖ καὶ συμφωνία μὲ τὸν Πάπα. Ὅταν ὅμως ὁ Πάπας βεβαιώνει μὲ προσωπική του ἀπόφανση τὴν δογματικὴ ἀλήθεια, τότε ὑποκαθιστᾶ τὴν λειτουργία τῆς ἄκτιστης ἐνέργειας τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ποὺ συγκροτεῖ τὸν θεσμὸ τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ σύγχρονος οἰκουμενισμὸς ἐπιδιώκει πρωτίστως τὴν ἐξωτερικὴ ἑνοποίηση τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου καὶ ὄχι τὴν διατήρηση τῆς ὀντολογικῆς ἑνότητας καὶ ταυτότητάς του. Ἐνδιαφέρεται γιὰ τὸ σῶμα τῶν Χριστιανῶν καὶ ὄχι γιὰ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Γι’ αὐτὸ καὶ ὅσα ἀφοροῦν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, δηλαδὴ τὸν ἴδιο τὸν Χριστὸ καὶ τὴν Ἐκκλησία τὰ τοποθετεῖ σὲ δεύτερη θέση. Ἐδῶ βρίσκεται καὶ ἡ βασικὴ διαφορὰ τοῦ σύγχρονου οἰκουμενισμοῦ ἀπὸ τὴν οἰκουμενικότητα τῆς ἀδιαίρετης Ἐκκλησίας» (Πηγή: romfea.gr)! Συμφωνοῦμε, μεταξύ τῆς καθολικότητας τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ δαιμονικοῦ Οἰκουμενισμοῦ «χάσμα μέγα ἐστήρικται»!




Ο Ζακ Αταλί υπαγορεύει τη γραμμή: Ο Πόλεμος των Κόσμων

 Riccardo Paccosi - 16 Νοεμβρίου 2026

Ο Ζακ Αταλί υπαγορεύει τη γραμμή: Ο Πόλεμος των Κόσμων


Πηγή: Ρικάρντο Πακόζι

Ο ATTALI ΧΑΡΑΖΕΙ ΤΗ ΓΡΑΜΜΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΕΥΡΩΠΗΣ-ΡΩΣΙΑΣ

Το 2020, λίγες μέρες μετά την έναρξη της πανδημικής έκτακτης ανάγκης, ο Jacques Attali έδωσε τον τόνο: η έκτακτη ανάγκη —είπε σε μια συνέντευξη— πρέπει να χρησιμεύσει για την ενίσχυση της παγκόσμιας διακυβέρνησης (δηλαδή —όπως θα δούμε αργότερα— της υπερεθνικής διοίκησης του ΠΟΥ σε θέματα υγείας, καθώς και του διεθνούς Ψηφιακού Διαβατηρίου αμέσως μετά τους μαζικούς εμβολιασμούς).

Στη συνέντευξη που δημοσιεύτηκε σήμερα στο Quotidiano Nazionale (σύνδεσμος στα σχόλια), ο Γάλλος τραπεζίτης δίνει ξανά τον τόνο, αλλά αυτή τη φορά το κάνει όσον αφορά τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, τονίζοντας ουσιαστικά δύο βασικά σημεία:
1) Alea iacta est, ή «ο πόλεμος θα τελειώσει μόνο όταν υπάρξει νικητής στο πεδίο της μάχης»: επομένως, οδεύουμε προς άμεση σύγκρουση με τη Ρωσία, ακριβώς όπως αποφασίστηκε πριν από δώδεκα χρόνια από την ελίτ της παγκοσμιοποίησης.
2) Εντός του δυτικού στρατοπέδου, πρόκειται να φτάσει 
η αναμέτρηση. Αποκαλώντας τον Τραμπ «Ρώσο πράκτορα», ο Αττάλι διευκρινίζει τη συνεχιζόμενη σύγκρουση μεταξύ της παγκοσμιοποιητικής «αριστεράς» που αποτελείται από την ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τους Αμερικανούς Δημοκρατικούς, έναντι της υπερεθνικιστικής «δεξιάς» που αποτελείται από MAGAs, τεχνοκράτες του Σκοτεινού Διαφωτισμού και τη φονταμενταλιστική πτέρυγα του Σιωνισμού. Ουσιαστικά, οι Ευρωπαίοι παγκοσμιοποιητές στοχεύουν να διατηρήσουν το κύριο βάρος της άμεσης σύγκρουσης με τη Ρωσία για μερικά χρόνια, στοιχηματίζοντας στην επακόλουθη πτώση του Τραμπ, την επιστροφή των Δημοκρατικών στην εξουσία και στη συνέχεια - όπως υποδηλώνουν πρόσφατες δηλώσεις των τελευταίων - την άμεση είσοδο των Ηνωμένων Πολιτειών στη σύγκρουση πριν από το 2030.

Εάν οι σκληρές δηλώσεις που δημοσίευσαν χθες τόσο ο Πούτιν όσο και το δίδυμο Μακρόν-Τζόνσον σχετικά με την είσοδο της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ υποδηλώνουν έναν προληπτικό και φαινομενικά ασταμάτητο ρόλο του παγκοσμιοποιητικού στρατοπέδου, πρέπει να ειπωθεί ότι εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες.
Τις επόμενες ημέρες, το στρατόπεδο Σιωνιστών-Τραμπ θα επιδιώξει να αντιμετωπίσει τους παγκοσμιοποιητές, πρώτα και κύρια μετατοπίζοντας την κατάσταση έκτακτης ανάγκης αλλού, πιθανώς αναζωπυρώνοντας τη σύγκρουση με το Ιράν. Αυτό, τουλάχιστον, φαίνεται να υποδηλώνει η εισροή αμερικανικών δεξαμενόπλοιων και αεροπλανοφόρων στον Κόλπο τις τελευταίες 48 ώρες.

Επίσης, σε αντιπαγκοσμιοποιητικό πνεύμα είναι η τριμερής σινο-ρωσο-αμερικανική σύνοδος κορυφής που έχει προγραμματιστεί για τις 19 Νοεμβρίου. Αυτή η συνάντηση, ωστόσο, θα είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από μια νέα Γιάλτα: η κατάσταση του Αμερικανού Προέδρου και οι στρατηγικές διαφορές μεταξύ Ρωσίας και Κίνας σχετικά με το αν θα τεθεί ή όχι η ουκρανική σύγκρουση στην ημερήσια διάταξη καθιστούν απίθανο αυτή η σύνοδος κορυφής να αποτελέσει σημείο καμπής.

Ανάμεσα σε όλα αυτά, τέλος, βρίσκεται και ο λαός: μέσα σε αυτόν, σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, αναδύονται μαζικά κινήματα διαμαρτυρίας.
Ενώ στο ιταλικό πλαίσιο, αυτό το φαινόμενο έχει μέχρι στιγμής λάβει τον στείρο και ακίνδυνο χαρακτήρα μιας «αριστερής» κινητοποίησης ενάντια σε μια «δεξιά» κυβέρνηση, σε πολλές άλλες χώρες η κινητοποίηση αποκαλύπτει αντιθέτως πτυχές της λαϊκής αυτονομίας, οι οποίες επιμένουν παρά τις αναπόφευκτες προσπάθειες εξωτερικού ελέγχου από τον προοδευτικό παγκοσμιοποιητή.


Ανεξάρτητα από το πώς εξελίσσονται αυτά τα κινήματα, είναι σαφές ότι στο εγγύς μέλλον θα είναι απαραίτητο -για όλη την αντισυστημική αντιπολίτευση- να υφάνουν κοινωνικά δίκτυα και να δημιουργήσουν οργανωτικά επίπεδα που δεν θα είναι μόνο δημόσια. Αυτό θα διασφαλίσει ότι η τρέχουσα εξέγερση στους δρόμους θα αντικατασταθεί από μια δυναμική συντακτικής αντιεξουσίας ικανή να μετατρέψει τον γεωπολιτικό πόλεμο σε κοινωνικό πόλεμο εντός των ευρωπαϊκών εθνών, ενάντια στις παγκοσμιοποιητικές ελίτ που τις έχουν υπό την ευθύνη τους.

Σύγχρονη morbillerie (ασθένεια-θνησιμότητα)

Αυτό που είναι εντυπωσιακό και εκπληκτικό σε αυτόν τον σύγχρονο κόσμο είναι ότι, αφού έχουμε κατεδαφίσει όλα τα είδωλα και έχουμε στοιχηματίσει όλα τα ανθρώπινα στοιχήματα στη λογική (που δεν σημαίνει απαραίτητα λογική), ανακαλύπτουμε ότι συμπεριφέρεται με εντελώς παράλογο τρόπο και έχει με τη σειρά του γίνει αντικείμενο ειδωλολατρίας, η οποία ισοδυναμεί με άρνηση της ίδιας της της φύσης. Αυτό θυμίζει κάπως το παράδοξο του Russell, αλλά πάνω απ' όλα τη σοφιστική διαδικασία με την οποία, όπως είπε ο Πρωταγόρας, μπορεί κανείς να «κάνει το πιο αδύναμο επιχείρημα να φαίνεται ισχυρότερο». Φυσικά, δεν υπάρχει βελτίωση του λόγου εδώ, αλλά απλώς ποσότητα, δηλαδή, κατακλύζεται από ψευδοαλήθειες που ταυτόχρονα αποκρύπτουν και αποκαλύπτουν τα πραγματικά συμφέροντα που διακυβεύονται. Γενικά, ωστόσο, η παντελής απουσία απαιτήσεων για μια διάσταση διαφορετική από την τεχνολατρία, η οποία είναι το υποπροϊόν αυτής της κουλτούρας που είναι αποτελεσματικά εμπορεύσιμη στο ευρύ κοινό, απαιτεί από τον απλό άνθρωπο να έχει την πεποίθηση ότι η τεχνολογία και η επιστήμη είναι πολύ πιο ισχυρές από ό,τι στην πραγματικότητα είναι, ότι γνωρίζουν πολύ περισσότερα από ό,τι εμείς, έτσι ώστε να τραβήξουν ένα ελεήμονο πέπλο πάνω από τον ωκεανό των πραγμάτων που δεν γνωρίζουμε, ενώ το κύπελλο που κρατάμε στο χέρι μας μοιάζει με μια θάλασσα απεριόριστου πλάτους.

Υπάρχει μεγαλύτερη υπολογιστική ισχύς και την ονομάζουμε τεχνητή νοημοσύνη. Οτιδήποτε απομένει μέσα στις ζώνες Van Allen το ονομάζουμε διαστημικό αγώνα δρόμου, κάτι που είναι σαν να κάνεις μισό βήμα έξω από την μπροστινή σου πόρτα και να το παρουσιάζεις ως παγκόσμιο γύρο. Δεν μπορούμε να προβλέψουμε με ακρίβεια τον καιρό πέρα ​​από 72 ώρες, ή ακόμα και λιγότερο, και όμως αναγκαζόμαστε να υιοθετήσουμε χιλιασμούς για το κλίμα που ξεπερνούν κάθε γνωστή γνώση και πιθανότητα. Αλλά αυτό που μας απασχολεί περισσότερο είναι ο κόσμος αυτού που ονομάζεται ιατρική: εδώ, χάρη στη μαγεία της στατιστικής, μας οδηγούν να πιστεύουμε ότι βρισκόμαστε στο κατώφλι της αιώνιας νεότητας, αν όχι της αιώνιας ζωής. Στην πραγματικότητα, γνωρίζουμε πολύ λίγα για το πώς λειτουργούν οι πολύπλοκοι οργανισμοί σαν τον δικό μας, για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της συντριπτικής πλειοψηφίας των φαρμάκων, τα οποία συχνά μόνο ανακουφίζουν τα συμπτώματα και δεν θεραπεύουν τις αιτίες. Ακόμα δεν έχουμε ιδέα πώς να θεραπεύσουμε τους καρκίνους, τους οποίους για σχεδόν εβδομήντα χρόνια βρισκόμαστε στα πρόθυρα της ήττας. Τέλος, διατηρούμε ένα όραμα για τα εμβόλια ως σωτήρια, παρά το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε την εξελικτική ικανότητα των αντιγόνων που υποτίθεται ότι καταπολεμούν. Πριν από τριακόσια χρόνια, περίπου όταν γεννήθηκε η σύγχρονη ιατρική, ήταν πολύ πιο εύκολο να έχει κανείς την ελευθερία να ερευνά και να αλλάζει γνώμη. Σήμερα, κάθε γνήσια ανακάλυψη δημιουργεί έναν οικονομικό μηχανισμό που εμποδίζει την περαιτέρω πρόοδο. Ή μάλλον, η έρευνα συνεχίζεται, αλλά αν έρχεται σε σύγκρουση με μια αποδεδειγμένη ροή κέρδους, παραμένει στο συρτάρι.

Θα ήταν ανόητο να αρνηθούμε ότι έχει σημειωθεί τεράστια πρόοδος, αλλά θα ήταν εξίσου ανόητο να πιστεύουμε ότι έχουμε λύσει τα πάντα, ή σχεδόν τα πάντα: μόλις ξεκινάμε και τα λάθη είναι σαν κρατήρες. Δείτε αυτόν τον πίνακα από το CDC των ΗΠΑ σχετικά με τη θνησιμότητα από μολυσματικές ασθένειες από το 1990 έως το 2000.

Όπως μπορεί εύκολα να παρατηρηθεί, η μείωση της θνησιμότητας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη βελτίωση της υγιεινής και, πάνω απ' όλα, στις κοινωνικές και υγειονομικές εξελίξεις, οι οποίες επέτρεψαν τη δραστική μείωση της περιγεννητικής θνησιμότητας από 30% σε 1,4%. Αυτό αποδεικνύεται επίσης από την κορύφωση της διαβόητης επιδημίας ισπανικής γρίπης, η οποία εξαπλώθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου και προκλήθηκε από τον ίδιο ιό της γρίπης των χοίρων, ο οποίος το 2009, υπό εντελώς διαφορετικές συνθήκες, δεν προκάλεσε υψηλότερο από το κανονικό ποσοστό θνησιμότητας. Γενικά, τα εμβόλια δεν είχαν μεγάλο αντίκτυπο σε αυτά τα δεδομένα, σίγουρα πολύ λιγότερο από τα αντιβιοτικά. Ωστόσο, επειδή τα σκευάσματα της ιατρικής βιομηχανίας είναι πολύ πιο κερδοφόρα, δεδομένου ότι χορηγούνται σε υγιείς και όχι μόνο σε ασθενείς, έχουν καταβληθεί προσπάθειες για να ενσταλάξουν ένα είδος αύρας σωτηρίας. Φυσικά, κάποια λειτουργούν, άλλα λιγότερο, άλλα καθόλου, και τελικά, όλα μαζί, κατακλύζουν το ανοσοποιητικό σύστημα, αναγκάζοντάς το να αντιδράσει έναντι αντιγόνων με τα οποία πιθανότατα δεν θα έρθει ποτέ σε επαφή. Γενικά, δεν υπάρχει μια ολοκληρωμένη εικόνα της σχέσης μεταξύ της εξέλιξης των αντιγόνων και των εμβολίων. Έτσι, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με δυσάρεστες εκπλήξεις: παρά τον σχεδόν καθολικό εμβολιασμό κατά της ιλαράς, μέχρι τις 12 Νοεμβρίου 2026, έχουν αναφερθεί 5.412 επιβεβαιωμένα κρούσματα ιλαράς, περισσότερο από το διπλάσιο των 2.289 που καταγράφηκαν για ολόκληρο το 2025, με περίπου δέκα θανάτους. Αλλά ακόμη πιο ανησυχητική είναι η δραματική αύξηση των κρουσμάτων ιλαράς πριν την κύηση: αυτό ονομάζεται συγγενής ιλαρά και είναι η μετάδοση του ιού από τη μητέρα στο νεογέννητο στη μήτρα. Η εξήγηση είναι απλή: η φυσική ανοσία που προέρχεται από τη μόλυνση της νόσου στην παιδική ηλικία είναι πολύ ισχυρότερη από αυτή του εμβολίου, και αυτό που συμβαίνει είναι ότι οι γυναίκες που δεν έχουν προσβληθεί από την ασθένεια αλλά έχουν εμβολιαστεί γίνονται μητέρες: «το πρόγραμμα εμβολιασμού δεν έχει εξαλείψει την ιλαρά, αλλά έχει μετατοπίσει τον κίνδυνο στους πιο ευάλωτους: τα νεογνά και τις έγκυες γυναίκες που τη φέρουν», σύμφωνα με μια ομάδα γυναικολόγων. Το 2000, η ​​ιλαρά κηρύχθηκε εξαλειφθείσα στις ΗΠΑ, αλλά έχει επιστρέψει τα τελευταία χρόνια και οι πρώτοι θάνατοι αρχίζουν να αναφέρονται.
Τώρα, είναι ο εμβολιασμός κατά της ιλαράς πραγματικά απολύτως απαραίτητος; Ακολουθεί ένας πίνακας που δείχνει τους θανάτους από ιλαρά στην Ιταλία από το 1900 έως το 2010, πολύ πριν από την εισαγωγή του υποχρεωτικού εμβολιασμού, ο οποίος επιβλήθηκε χάρη στα ψέματα του Λορεντζίν σχετικά με τους υποτιθέμενους θανάτους στη Μεγάλη Βρετανία:

Όπως φαίνεται, οι βελτιωμένες συνθήκες διαβίωσης έχουν ήδη ουσιαστικά εξαλείψει τους θανάτους, και υπάρχει έρευνα που αποδίδει σημαντικό ρόλο στις εξανθηματικές ασθένειες στην σωστή ωρίμανση του ανοσοποιητικού συστήματος. Τώρα, τα κρούσματα ιλαράς αυξάνονται επίσης στην Ιταλία, και φυσικά, οι γιατροί λένε ότι πάρα πολλά εξακολουθούν να μην εμβολιάζονται. Ωστόσο, πολύ πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι η κάλυψη της πρώτης δόσης ιλαράς έχει αυξηθεί από 87,3% σε 94,8%, πλησιάζοντας τον στόχο του 95%. Θα περιμένουμε μια πιο αξιόπιστη εκδοχή. Α, αλλά πρέπει να κάνετε τη δεύτερη δόση γύρω στα 15 ή 16 χρόνια, και στη συνέχεια στην Αμερική - δεν αστειεύομαι - οι γυναίκες συμβουλεύονται να κάνουν ένα ακόμη εμβόλιο ένα μήνα πριν συλλάβουν ένα παιδί. Με λίγα λόγια, ψαχουλεύουμε και βλέπουμε μια ανεπαίσθητη διαφορά που πιθανώς έχει μικρή σχέση με την υγεία, αλλά και με την επίγνωση ότι δεν συνειδητοποιούμε ότι είναι η αληθινή μέθοδος της επιστήμης.

Σήμερα η πολιτική είναι άχρηστη: η δύναμη βρίσκεται στο χρήμα

Giulio Tremonti - 16 Νοεμβρίου 2026

Σήμερα η πολιτική είναι άχρηστη: η δύναμη βρίσκεται στο χρήμα


Πηγή: Il Fatto Quotidiano


«Ας ξεκινήσουμε από μια παρατήρηση: δεν μπορούμε να ζήσουμε σε έναν κόσμο όπου ο μόνος κανόνας είναι ότι δεν υπάρχουν κανόνες.»

Καθηγητά Τρεμόντι, προτείνατε μια εξέλιξη των συμφωνιών του Μπρέτον Γουντς, της μεταπολεμικής συμφωνίας για τη ρύθμιση της παγκόσμιας οικονομίας. Με άλλα λόγια, μια νέα συμφωνία που θα έφερνε τάξη στην παγκόσμια αγορά.

Το 2009, η ιταλική κυβέρνηση παρουσίασε μια πρόταση για τη ρύθμιση της αγοράς στη σύνοδο κορυφής της G20. Οι Guido Rossi και Francesco Galgano με βοήθησαν να τη συντάξω. Στη συνέχεια, παρουσίασα την πρόταση στο Πεκίνο, προσκεκλημένος στη στρατιωτική σχολή του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος, και τέλος στο Παρίσι, στην έδρα του ΟΟΣΑ. Δεν προέκυψε τίποτα. Πριν από έξι χρόνια, δημοσίευσα ένα βιβλίο με τίτλο «Οι Τρεις Προφητείες», αναφερόμενος αντίστοιχα σε εκείνες των Μαρξ, Γκαίτε και Λεοπάρντι. Σε αυτό, περιέγραψα λεπτομερώς την ακραία αταξία που θα κατέκλυζε τη ζωή μας.

Όποιος σάς αντιπαθεί θα πει: ο συνηθισμένος Τρεμόντι που κάνει διαλέξεις σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η παγκοσμιοποίηση, η τελευταία ουτοπία του εικοστού αιώνα (η άλλη ήταν ο κομμουνισμός), έθεσε την αγορά πάνω από την πολιτική και τις τράπεζες πάνω από τις κυβερνήσεις. Το 1994, έγραψα «Το Φάντασμα της Φτώχειας», ένα κείμενο που προμήνυε τι θα συνέβαινε αργότερα. Η Δύση θα εξήγαγε κεφάλαια στην Ασία, θα εισήγαγε πλούτο για τη Γουόλ Στριτ και τη Σίλικον Βάλεϊ και θα προκαλούσε εκτεταμένη φτώχεια για τη δική της εργατική τάξη.

Φαντάζομαι ότι ο Τρεμόντι υποστήριζε τους καπιταλιστές, όχι τους σοσιαλιστές.

Αποκλείεται! Επιτρέψτε μου να ολοκληρώσω. Ο Φράνσις Φουκουγιάμα, με τον οποίο μάλιστα διαφωνούσα, μίλησε ακόμη και για το «τέλος της ιστορίας». Με την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, εξήγησε, η ιδεολογική εξέλιξη της ανθρωπότητας είχε φτάσει στο τελικό της σημείο.

Τα χρήματα πάνω απ' όλα, η πολιτική (και η δημοκρατία) πάνω απ' όλα.

Όλη η εξουσία σε αυτούς που ασκούν την εξουσία του χρήματος. Η επιλογή ήταν να απελευθερωθεί το διαδίκτυο από το στρατιωτικό του πλαίσιο και να εισαχθεί στην πολιτική σφαίρα, ακολουθώντας μια λογική laissez-faire . Ήταν η αρχή των πάντων. Ποτέ στην ιστορία δεν έχουμε δει τόσο βαθιά αλλαγή σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Έτσι, περάσαμε από έναν κόσμο φτιαγμένο από χαρτί, από το " cogito ergo sum" του Ντεκάρτ στο " digito ergo sum " του Έλον Μασκ .

Βοηθάει άραγε να φαινόμαστε άγριοι τώρα, που είμαστε βυθισμένοι σε αυτό το μεγάλο ψηφιακό χάος;

Πάντα πολεμούσα την απόλυτη ιδεολογία του χρήματος, στην παράλογη εποχή που πίστευαν ότι η απλή εκτύπωσή του θα έλυνε προβλήματα. Και έχω γίνει μάρτυρας και έχω πολεμήσει την παρακμή των δημοκρατικών θεσμών, την υποταγή τους στα οικονομικά. Χρειάζεται να θυμηθώ μια συνάντηση με τον Γιούργκεν Χάμπερμας σχετικά με τις τεχνοκρατικές υπερβολές στους ευρωπαϊκούς θεσμούς; Είπε ότι «ένα ήπιο πραξικόπημα» βρισκόταν σε εξέλιξη.

Η μυρωδιά του χρήματος.

Όταν ο χρηματοπιστωτικός τομέας περνάει κρίση, λαμβάνεται η απόφαση να τυπωθεί χρήμα. Η ιδεολογία του χρήματος διαπέρασε κάθε συνείδηση ​​και αναπτύχθηκαν μέθοδοι και συστήματα για τη διαχείριση των κοινωνικών κρίσεων μέσω καινοτόμων μοντέλων που απεικόνιζαν τον νέο κόσμο. Χρήματα από ελικόπτερο στις ΗΠΑ ή « ό,τι χρειαστεί» στην Ευρώπη. Εφόσον αυτό δεν ήταν αρκετό, εφευρέθηκαν τα αρνητικά επιτόκια!

Υπάρχει ακόμα ένας λογαριασμός να ξεκαθαρίσει με τον Μάριο Ντράγκι. Την αποκάλεσε «την Ευρώπη των ηλιθίων». Είστε ακόμα πεπεισμένος ότι υπήρχαν πολλοί ηλίθιοι που ζούσαν στις Βρυξέλλες;

Στην πραγματικότητα, όχι μόνο στις Βρυξέλλες, αλλά ακόμη και σήμερα, ως απόδειξη του ισχυρισμού μου, παρατηρώ έναν πολλαπλασιασμό συγγραφέων που γράφουν βιβλία που καταδεικνύουν την αναδρομική σκέψη. Δεν επιχειρούν, ωστόσο, να απαντήσουν στο ερώτημα: Πού ήσουν;

Πού ήταν η πολιτική;

Τα τελευταία χρόνια, η πολιτική έχει υποκύψει στα οικονομικά και τα οικονομικά στην τεχνολογία. Τον δέκατο έκτο αιώνα, η γνώση και η εξουσία ήταν όλες κλειδωμένες στα μοναστήρια. Σήμερα, η συγκέντρωση της εξουσίας και της γνώσης βρίσκεται μέσα στο ασφυκτικό κύκλωμα των διαδικτυακών ολιγαρχιών. Αλλά ακόμη και αυτό καταρρέει. Ίσως είναι καιρός να επιστρέψουμε στο παλιό Παγκόσμιο Νομικό Πρότυπο , την πρόταση που απέτυχε να υλοποιηθεί το 2009.

Λέγεται ότι ο Τρεμόντι έχει αρκετή αυτοεκτίμηση: είναι αρκετά αλαζόνας. Σε προσβάλλει αυτό;

Η αλήθεια; Ένιωσα άσχημα όταν ο Κοράντο Γκουτζάντι αστειεύτηκε στην τηλεόραση (νιώθω σαν αυτές οι σύντομες κωμικές σειρές όπου με κορόιδευε να έχουν επιστρέψει στο διαδίκτυο). Σήμερα γελάω με αυτό.

Ως τέσσερις φορές υπουργός, το όνομά σας συνδέεται με την εποχή Μπερλουσκόνι. Δεν νιώθετε παράταιρος τώρα, ένας φιλελεύθερος όπως εσείς που εκλέξατε με τους Αδελφούς της Ιταλίας;

Έχω μια ειλικρινή φιλία με την Τζόρτζια Μελόνι. Την γνωρίζω από τότε που ήμασταν και οι δύο αντιπρόεδροι της Βουλής των Αντιπροσώπων. Περάσαμε χρόνο μαζί και συνειδητοποίησα ότι αυτή η νεαρή γυναίκα διέθετε ασυνήθιστη δύναμη και ταλέντο, καθώς και μια σαφώς καθορισμένη επαγγελματική πορεία.

Οτιδήποτε άλλο εκτός από αουτσάιντερ!

Αλλά σίγουρα όχι!

(επιμέλεια Antonello Caporale)

ΘΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ-ΑΠΟ ΤΗ ΓΝΩΣΗ ΕΩΣ ΤΟΝ RICHARD DE SAINT-VICTOR 1

 ΘΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ-ΑΠΟ ΤΗ ΓΝΩΣΗ ΕΩΣ ΤΟΝ RICHARD DE SAINT-VICTOR 1

Δοκίμια και κριτικές αναλύσεις του

René ROQUES

Διευθυντή σπουδών στην École Pratique des Hautes Études

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ

108, λεωφόρος Saint-Germain, Παρίσι, 1962

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Θεολογική δομή και αποκάλυψη

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ
ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ — Το «Κατά Θωμάν Ευαγγέλιο»: η κριτική έκδοσή του και η ταυτοποίησή του
I Η γνωστικιστική «βιβλιοθήκη» του Nag-Hamâdi
II Παρουσίαση, έκδοση και μετάφραση του «Κατά Θωμάν Ευαγγελίου»
III Ελληνικά παράλληλα: «Οξύρρυγχος» 1, 654, 655
IV Ιουδαιοχριστιανικές πηγές
V Μανιχαϊκές, γνωστικιστικές και αιρετικές πηγές
VI Προέλευση και χρονολόγηση: «Ευαγγέλιο» και «Πράξεις του Θωμά»
VII Σημιτισμοί
VIII Η κατάσταση των προβλημάτων που θέτει το «Κατά Θωμάν Ευαγγέλιο»
IX Τα «Λόγια» και η διδασκαλία της Καινής Διαθήκης
X Γνωστικιστικά θέματα
A) Εσωτερισμός
B) Μύηση μέσω της γνώσης
C) Η Βασιλεία ως επιστροφή στην πρωταρχική ενότητα
D) Επιστροφή στη Ζωή και στο Φως
E) Ο γνωστικιστής απέναντι στον κόσμο και στη σάρκα
XI Δογματικές σταθερές ή αυτονομία των «Λογίων»;

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II — Πρόοδος και κάθαρση στον Πλωτίνο
I Η πλωτινική πρόοδος
II Η πλωτινική κάθαρση

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ III — Ελληνική αλληγορία και ιουδαιοχριστιανική αλληγορία
I Η ελληνική αλληγορία
II Η ιουδαϊκή αλληγορία
III Η χριστιανική αλληγορία
IV Αλληγορική τεχνική και θρησκευτική αξιωματική

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

ΨΕΥΔΟΔΙΟΝΥΣΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ: Ο ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ο ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ, ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΟΛΟΓΙΕΣ ΤΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ — Το διονυσιακό ζήτημα: ιστορική τοποθέτηση και πρόσφατες εξελίξεις
I Το τέλος ενός θρύλου
A) Ο θρύλος
B) Οι αμφιβολίες
C) Ο διονυσιακός θρύλος κατά τον 15ο και τον 16ο αιώνα
D) Ο διονυσιακός θρύλος κατά τους τρεις τελευταίους αιώνες

II Το πρόβλημα των ψευδοδιονυσιακών συγγραμμάτων
A) Ο Διονύσιος και ο νεοπλατωνισμός
B) Παραθέματα από τον Διονύσιο πριν από τον 6ο αιώνα;
C) Δογματικές και λειτουργικές ενδείξεις
D) Τα πρώτα παραθέματα από το διονυσιακό Corpus
E) Η χρονολόγηση του Corpus;

III Απόπειρες ταυτοποίησης του συγγραφέα

A) Παλαιότερες υποθέσεις
B) Ο Διονύσιος, επίσκοπος Αλεξανδρείας;
C) Ο Βασίλειος Καισαρείας;
D) Ο Αμμώνιος Σακκάς;
E) Ο Στέφανος Μπαρ Σουνταϊλί;
F) Ο Σεβήρος Αντιοχείας;
G) Ο Πέτρος ο Ίβηρας;
H) Ο Πέτρος ο Κναφεύς;
I) Διάφορες προτάσεις

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II — Ο Πέτρος ο Ίβηρας και το διονυσιακό «Corpus»
I Η υπόθεση του κ. Honigmann
II Το επιχείρημα των συμπτώσεων των ημερομηνιών
III Βιογραφικές και δογματικές συσχετίσεις
IV Αντιπαραβολή των χριστολογιών
V Διαφορετικές παρουσιάσεις της τριαδικής διδασκαλίας
VI Δύο διαφορετικές αγγελολογίες

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ III — Το διονυσιακό «Corpus»: περιεχόμενο και σχετική χρονολόγηση
I Αυθεντικές πραγματείες
A) Περί θείων ονομάτων
B) Περί μυστικής θεολογίας
C) Οι Ιεραρχίες: κοινή διδασκαλία
D) Περί ουρανίας ιεραρχίας
E) Περί εκκλησιαστικής ιεραρχίας
F) Οι Επιστολές

II Πλασματικές ή απολεσθείσες πραγματείες
III Σχετική χρονολόγηση των διονυσιακών πραγματειών

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV — Οι διονυσιακές «θεολογίες»: έννοιες, λειτουργίες και αλληλοσυνδέσεις
I Ο όρος «θεολογία» και οι χρήσεις του
A) Η «θεολογία» ως συνώνυμο της «Γραφής»
B) Η «θεολογία» ως λόγος του Θεού
C) «Θεολογία» και «οικονομία»

II Οι «θεολογίες» ως μέθοδοι ή ως λειτουργίες
A) Δύο θεολογικοί προσανατολισμοί
B) Μια ιεραρχία μεθόδων ή λειτουργιών
1 Συμβολική θεολογία, 141· 2 Καταφατική θεολογία, 142· 3 Αποφατική θεολογία, 143· 4 Μυστική θεολογία, 144

III Αλληλοσύνδεση των θεολογικών μεθόδων ή λειτουργιών
A) Οριζόντιες αλληλοσυνδέσεις
B) Κάθετες αλληλοσυνδέσεις
C) Νεοπλατωνικά σχήματα
D) Βιβλική και εκκλησιαστική θεολογία

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V — Σημασία και προϋποθέσεις της διονυσιακής θεωρίας
I Συμβολικός σχηματισμός και θεωρία
II Μυστηριακή και ιεραρχική θεωρία
III Οι βαθμίδες της θεωρίας
IV Η θεωρία των θείων ονομάτων
V Μυστική κατάσταση και θεωρία

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ


ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI — Συμβολισμός και αποφατική θεολογία στον Ψευδοδιονύσιο
I Η αντίθεση συμβολισμού και αποφατικής θεολογίας
II Σχέσεις ανάμεσα στις δύο μεθόδους
III Συνέπειες αυτών των σχέσεων

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ


ΚΕΦΑΛΑΙΟ VII — Το νόημα του βαπτίσματος κατά τον Ψευδοδιονύσιο
I Η δομή του βαπτίσματος
II Απουσία τυπολογίας
III Γνωστικιστικές διεισδύσεις
IV Νοητική ερμηνεία

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VIII — Στοιχεία για μια θεολογία της μοναχικής κατάστασης κατά τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη
I Οι τελετές της μοναχικής καθιέρωσης
II Μοναχική κατάσταση και βάπτισμα
III Μοναχική κατάσταση και ιερατική ιεραρχία
IV Γνώση, ενότητα και τελειότητα του μοναχού

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IX — Σχετικά με τις πηγές του Ψευδοδιονυσίου
I Οι στιγμές της διονυσιακής πνευματικότητας
II Λεκτικές συμπτώσεις και δογματικές εξαρτήσεις
III Μίμηση του Θεού και μίμηση του Χριστού
IV Η διονυσιακή ηθική;
V Το Καλό και το Κακό

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΘΕΟΛΟΓΙΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ — Η μέθοδος του «Cur Deus homo» του αγίου Ανσέλμου Καντερβουρίας
I Δομή και προθέσεις του Cur Deus homo
A) Ορθολογικές αποδείξεις
B) Λόγος, πίστη και μακαριότητα
C) Οι αυθεντίες
D) Οι απόπειρες παραγωγικού συλλογισμού της πραγματείας
E) Ο σκοπός της πραγματείας

II Οι συνομιλητές του Cur Deus homo
A) Ο πιστός και ο άπιστος
B) Οι Ιουδαίοι
C) Οι Pagani
1 Οι ειδωλολάτρες στο Άσμα του Ρολάνδου, 259· 2 Η μαρτυρία του Abélard, 260· 3 Ο Pierre le Vénérable και ο Alain de Lille, 264· 4 Η ορθολογική χριστολογία του Al Ghazali, 266· 5 Η συνοχή του Cur Deus homo, 269

III Η μέθοδος του Cur Deus homo
A) Το λεξιλόγιο του λόγου και της απόδειξης
B) Convenientia και necessitas στο CDH, I, 4
C) Convenientia και necessitas σύμφωνα με το CDH, I, 10
D) Η ανσέλμεια αξιωματική
E) Η υπαγωγή των λόγων στο σώμα της αλήθειας
F) Όρια των λόγων: λόγος και υπέρβαση
G) Η αναγκαιότητα αναζήτησης των λόγων
H) Οι συνομιλητές και τα αιτήματά τους
I) Το σωτηριολογικό αίτημα και οι στιγμές της απόδειξης
J) Από την πίστη στη μακαριότητα

IV Συμπεράσματα
A) Πίστη και μέθοδος
B) Ορθολογική μέθοδος
C) Οντολογικό επιχείρημα και χριστολογικό επιχείρημα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II — Γνώση του Θεού και συμβολική θεολογία σύμφωνα με το «In Hierarchiam cœlestem sancti Dionysii» του Hugues de Saint-Victor
I Οι προϋποθέσεις της γνώσης του Θεού και της κατανόησης του συμβόλου
A) Οι δύο θεολογίες
1 Απόλυτη πρωτοκαθεδρία της Αποκάλυψης, 296· 2 Θεία θεολογία και κοσμική θεολογία, 297· 3 Η κοσμική θεολογία, 299· 4 Όρια και κίνδυνοι της κοσμικής θεολογίας, 300· 5 Ο ταπεινωμένος Χριστός, πηγή κάθε σοφίας, 301· 6 Ορολογικές παρατηρήσεις, 303· 7 Συμπέρασμα, 304

B) Η στάση των νόων
1 Κάθαρση, 306· 2 Φωτισμός, 308· 3 Τελείωση ή ένωση, 311· 4 Αγάπη, γνώση και εμπειρία, 312· 5 Επιστροφή και αναγωγή, 320· 6 Ιεραρχία και αναλογία, 323· 7 Συμπέρασμα, 325

II Φύση και θεολογική επεξεργασία του συμβόλου
A) Ο ορισμός του συμβόλου
1 Το σύμβολο είναι για τον άνθρωπο, 327· 2 Οι συμβολικές πηγές, 328· 3 Σημείο και σημαινόμενο, 329· 4 Σύμβολο και αναγωγή, 329· 5 Σύμβολο και πραγματικότητα: η ευχαριστία, 331

B) Όμοιος και ανόμοιος συμβολισμός
1 Οι δύο συμβολισμοί, 333· 2 Υπεροχή του ανόμοιου συμβολισμού, 335· 3 Κάθε σύμβολο είναι ανόμοιο, 337· 4 Ο Διονύσιος και ο Hugues, 338· 5 Η ομοιότητα της ανομοιότητας, 339· 6 Επεξεργασία των συμβόλων, 340· 7 Κάθαρση και αναγωγή, 342

C) Σύμβολα και αποφατική θεολογία

1 Οι δύο διαλεκτικές, 345· 2 Το θεοφανικό σύμπαν, 346· 3 Θεοφάνεια και reductio, 351· 4 Η reductio, 353· 5 Το λεξιλόγιο της reductio και της συμβολοποίησης, 356· 6 Αλληλοσύνδεση, συμπληρωματικότητα και υπέρβαση των δύο διαλεκτικών, 360

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ III — Μια εγκυκλοπαίδεια της μεσαιωνικής γνώσης: το «Liber exceptionum» του Richard de Saint-Victor
I Ο κόσμος, ο άνθρωπος και η ιστορία
II Η αλληγορία του Richard
III Η έκδοση του Liber exceptionum

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV — Η μεσαιωνική ερμηνευτική
I Προϋποθέσεις πρόσβασης στη μεσαιωνική ερμηνευτική
II Η historia
III Η αλληγορία
IV Η τροπολογία
V Η αναγωγή
VI Doctrina veritatis και disciplina virtutis
VII Ο ρόλος του Ωριγένη
VIII Σταθερές και παραλλαγές της μεσαιωνικής ερμηνευτικής

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V — Η θεολογία κατά τον 12ο αιώνα
I Πρόβλημα μεθόδου
II Εδραίωση των φύσεων: ο κόσμος, ο άνθρωπος
III Η θεολογία, οι φύσεις και η ιστορία
IV Αυτονομία των επιστημονικών κλάδων: μικρότερη βαρύτητα των αυθεντιών
V Η θεολογική επιστήμη: προϋποθέσεις και διαμόρφωση

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΩΝ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΩΝΥΜΩΝ ΕΡΓΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ


Στον βαθμό που μια γενική διαπίστωση μπορεί να μην είναι εσφαλμένη, γίνεται δεκτό ότι οι Πατέρες της Εκκλησίας και ο χριστιανικός πρώιμος Μεσαίωνας σκέπτονται πρώτα και κυρίως θεολογικά· έπειτα και δευτερευόντως, φιλοσοφικά. Αυτό δεν αποκλείει, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, το δευτερεύον να επεκτάθηκε σε βάρος του κύριου, φτάνοντας ενίοτε στο σημείο να το συγκαλύψει ή ακόμη και να το προδώσει. Ούτε προϋποθέτει ότι οι όροι philosophia και theologia ήταν τότε αυστηρά ορισμένοι και, ακόμη λιγότερο, παγιωμένοι στη σημερινή τους σημασία. Η philosophia divina, η philosophia christiana, ecclesiastica, apostolica, των οποίων τα θέματα επανέρχονται τόσο συχνά στους Πατέρες, στους εκκλησιαστικούς συγγραφείς ή στους πνευματικούς συγγραφείς της χριστιανικής αρχαιότητας και του πρώιμου Μεσαίωνα, ή ακόμη και η τελειότατη φιλοσοφία των μοναχών —«ἡ τελειοτάτη τῶν μοναχῶν φιλοσοφία»—, για την οποία μιλά ο Ψευδοδιονύσιος, βρίσκονταν ασφαλώς πολύ πιο κοντά σε αυτό που ονομάζουμε σήμερα θεολογία, χριστιανική ζωή ή μοναχική πνευματικότητα παρά σε ένα κυριολεκτικά φιλοσοφικό σύστημα. Όσο για τους όρους theologia και theologus —θεολογία, θεολόγος—, κατά τις ίδιες εποχές δηλώνουν τη Γραφή και τους ιερούς συγγραφείς, τον λόγο του Θεού και εκείνους που εκφέρουν αυτόν τον λόγο στο όνομα του Θεού και υπό την έμπνευσή Του.

Μόνο αργότερα η theologia δήλωσε κάθε διδασκαλία που έχει ως αντικείμενα τον Θεό και την αποκάλυψή Του και, ειδικότερα, ένα κατανοητό, πραγματικά οργανικό σύνολο, στο οποίο τα διάφορα στοιχεία της αποκάλυψης συνδέονται λογικά, σύμφωνα με μια τάξη που επιδιώκει να σέβεται και να αναπαράγει τις πραγματικές τους συνδέσεις, καθώς και την ιδιαίτερη και συσχετική σημασία τους. Σε αυτό όμως το είδος «θεολογίας» βρίσκουν θέση πολλά αιτήματα και σχήματα φιλοσοφικής προέλευσης που δεν ανήκουν στην αποκάλυψη. Η ιστορία της πατερικής και της μεσαιωνικής σκέψης παρουσιάζει έτσι μια πραγματική διαπλοκή εκείνων που έχουμε συμφωνήσει να ονομάζουμε σήμερα φιλοσοφία και θεολογία· και θα μπορούσε κανείς να παρακολουθήσει, σε αρκετές περιπτώσεις και με κάθε λεπτομέρεια, τις μεταβολές αυτού του ακόμη ασταθούς λεξιλογίου μέσω διεύρυνσης, περιορισμού, υποκατάστασης, μεταφοράς ή αμφισημίας.

Προς το παρόν, ωστόσο, θέλουμε απλώς να υπογραμμίσουμε ότι, σύμφωνα με τη σημερινή μας γλώσσα, οι συγγραφείς με τους οποίους θα ασχοληθούμε είναι πρωτίστως και περισσότερο θεολόγοι, με την έννοια ότι αναλαμβάνουν ως έργο τους να παρουσιάσουν, ενδεχομένως να δικαιολογήσουν και να υπερασπιστούν, ένα αποκαλυμμένο δογματικό σύνολο, το οποίο παρέλαβαν από μια θρησκευτική παράδοση και στο οποίο προσχωρούν μέσω της πίστης. Και αυτή η πρώτη διαπίστωση συνεπάγεται, κατά τη γνώμη μας, μια πρώτη μεθοδολογική επιταγή: σε καμία στιγμή της έρευνάς μας δεν θα μπορέσουμε να θεωρήσουμε τους συγγραφείς μας αμιγείς φιλοσόφους, παρά μόνο ίσως υπό μορφή μιας επιμέρους, προσωρινής και πάντοτε υπερβαινόμενης υπόθεσης. Κατά συνέπεια, παραιτούμαστε συνειδητά από εκείνη την άσκηση του πνεύματος —της οποίας, άλλωστε, δεν αμφισβητούμε την εξαιρετική γονιμότητα σε άλλους τομείς— που συνίσταται στο να αποσπούμε από έναν θεολόγο φιλοσοφικά θέματα, τα οποία ενυπάρχουν ή υπολανθάνουν στην παρουσίαση του δεδομένου της αποκάλυψης που προτείνει, προκειμένου να τα συγκροτήσουμε σε ένα αυτόνομο και, κατά κάποιον τρόπο, ανεξάρτητο όλον. Παρά την απαξίωση που μπορεί ακόμη να συνοδεύει μια τέτοια μεθοδολογική επιλογή, ας πούμε λοιπόν ειλικρινά και απερίφραστα ότι εδώ θα προσεγγίσουμε τους θεολόγους της πατερικής και της μεσαιωνικής εποχής πρώτα και ουσιαστικά μέσω της θεολογίας τους. Φιλοδοξία μας θα ήταν μάλιστα να μην το κάνουμε μόνο ως ιστορικοί, αλλά, στο μέτρο του δυνατού και απαλλάσσοντας την έκφραση από ό,τι θα μπορούσε να παραπέμπει σε έναν υπερβολικό δογματισμό, ως αληθινοί θεολόγοι.

Από αυτή την άποψη, το έργο μας θα μπορούσε να φανεί εύκολο. Δεν μπορούμε, πράγματι, να πούμε ότι όλες οι θεολογίες σχολιάζουν και εξηγούν τη Γραφή, σύμφωνα με το πνεύμα και υπό τον έλεγχο μιας ζωντανής παράδοσης την οποία αποδέχονται, και σε συνάρτηση με ένα ιστορικοδογματικό γεγονός, το μείζον και μοναδικό γεγονός του Χριστού, που προσδίδει σημασία, δραστικότητα και ενότητα στη Γραφή, στην παράδοση και στις θεολογίες; Σύμφωνα με την έκφραση του σεβαστού π. Henri de Lubac (1), η δύναμη της παράδοσης είναι εδώ κάτι απολύτως πραγματικό, και για όλους τους θεολόγους μας το ζητούμενο είναι να αποδώσουν λόγο για «μια κοινή παρακαταθήκη, την οποία αποδέχονται στην ολότητά της, ακόμη κι αν την αφομοιώνουν μόνο εν μέρει ή με επιφανειακό τρόπο». Και, με οξυδέρκεια ισάξια της πολυμάθειάς του, ο π. de Lubac παρουσιάζει δέκα αιώνες μεσαιωνικής σκέψης ως μια μακρά και σταθερή ερμηνεία της Γραφής, συγκεντρωμένη γύρω από τα τέσσερα κλασικά θέματα: ιστορία, αλληγορία, τροπολογία, αναγωγή. Από τον έναν συγγραφέα στον άλλο, από τη μια εποχή στην άλλη, σχετικά με τα ίδια χωρία της Παλαιάς ή της Καινής Διαθήκης, οι ίδιες θεμελιώδεις σκέψεις αλληλοκαλούνται και αλληλοαποκρίνονται· και αυτές οι σκέψεις τροφοδοτούσαν αδιάκοπα τη ζωή και τον στοχασμό της Εκκλησίας, τόσο για τους απλούς όσο και για τους λογίους. Ο λατινικός Ωριγένης, ο άγιος Γρηγόριος ο Μέγας και ο άγιος Bernard παρουσιάζονται ως οι κυριότεροι μάρτυρες αυτής της παράδοσης. Θα τη βρει επίσης κανείς, άριστα συνοψισμένη, στο Liber exceptionum του Richard de Saint-Victor, όπου πράγματι καταγράφονται και αναπτύσσονται όλα τα κλασικά θέματα —παραλίγο να πω, όλες οι κοινοτοπίες— της μεσαιωνικής ερμηνευτικής. Αυτή η οπτική της συνέχειας και της σταθερότητας, μέσα στην πιστότητα προς την αποκάλυψη και το πρόσωπο του Χριστού, είναι αναμφισβήτητα ουσιώδης, και ακριβώς εκεί πρέπει να αναζητήσουμε την ενότητα των μεσαιωνικών θεολογιών, όπως άλλωστε και όλων των χριστιανικών θεολογιών.

Δίπλα όμως στις σταθερές υπάρχουν και οι παραλλαγές (1). Και αυτές μας φαίνονται τόσο λιγότερο αμελητέες όσο συνήθως φέρνουν τα σπέρματα της προόδου. Όλοι οι θεολόγοι μας είναι βεβαίως ερμηνευτές· όλοι επικαλούνται την ίδια Γραφή· όλοι θέλουν να την κατανοήσουν και να τη διδάξουν σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας και υπό την καθοδήγηση του ενός και μόνου πνεύματος του Χριστού. Πολλές διαφορές όμως διακρίνουν μεταξύ τους τις συγκεκριμένες ερμηνείες των διάφορων Πατέρων της Εκκλησίας, όπως και εκείνες των μεσαιωνικών θεολόγων. Θα πρέπει επομένως να δεχτούμε, σε κάθε περίπτωση, να προχωρήσουμε την έρευνα μέχρι τη λεπτομέρεια, ώστε να ελέγξουμε οι ίδιοι τη φύση και την εμβέλεια των μεθόδων που χρησιμοποιούνται· διότι, ακόμη και στην περίπτωση ενός θεολόγου, μια δήλωση προθέσεων δεν μπορεί να θεωρηθεί αναπόφευκτα αποτελεσματική, και μόνο ύστερα από απογραφή των στοιχείων θα μπορέσουμε να κρίνουμε την αξία της. Η αντιπαραβολή, για παράδειγμα, του Scot Érigène και του Anselme de Cantorbéry ως προς το συγκεκριμένο ζήτημα της Γραφής και της χρήσης της θα επιφύλασσε περισσότερες από μία εκπλήξεις. Στις σημαντικότερες πραγματείες του, ο Anselme αναλαμβάνει να προχωρήσει με αυστηρά ορθολογικούς τρόπους (sola ratione), σχεδόν χωρίς να παραθέτει τη Γραφή και, σε κάθε περίπτωση, χωρίς να χρησιμοποιεί το γεγονός και τα δεδομένα της χριστιανικής αποκάλυψης ως αποφασιστικά επιχειρήματα (quasi nihil sciatur de Christo· remoto Christo, quasi nunquam aliquid fuerit de illo)· αφού όμως έχει έτσι αφήσει έξω από τη συζήτηση την πίστη του και τη Γραφή, ο Anselme καταλήγει παρ’ όλα αυτά σε μια παρουσίαση της χριστιανικής δογματικής που είναι ορθή ως προς τα ουσιώδη. Ο Scot Érigène θέλει επίσης να προχωρήσει διά του λόγου, εκείνος όμως χωρίς ποτέ να απομακρύνεται από τη Γραφή (nihil dicendum vel cogitandum nisi quae in sacra Scriptura reperiuntur), την οποία πράγματι παραθέτει και σχολιάζει σχεδόν σε κάθε σελίδα. Είναι όμως εύκολο να διαπιστώσουμε ότι, ξεκινώντας από τη Γραφή, ο Scot Érigène επεξεργάζεται μια ολόκληρη θεώρηση του κόσμου, του ανθρώπου και της σωτηρίας, πολλά στοιχεία της οποίας είναι, το λιγότερο, ξένα προς την ίδια αυτή Γραφή και προς την πίστη της Εκκλησίας: ας διαβάσει κανείς, ενδεικτικά, την εξήγηση του έργου των έξι ημερών που προτείνουν τα βιβλία IV και V του De divisione naturae, τα οποία ωστόσο παρουσιάζονται ως σχολιασμός του αντίστοιχου κειμένου του βιβλίου της Γένεσης.


Συνεχίζεται

ΘΕΩΡΙΑ, ΕΚΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΓΝΟΦΟΣ ΣΤΟΝ ΨΕΥΔΟΔΙΟΝΥΣΙΟ 2

 Συνέχεια από Κυριακή 15. Νοεμβρίου 2026


ΘΕΩΡΙΑ, ΕΚΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΓΝΟΦΟΣ ΣΤΟΝ ΨΕΥΔΟΔΙΟΝΥΣΙΟ 2

René Roques,
„Contemplation, extase et ténèbre chez le Pseudo-Denys“, in: Dictionnaire de spiritualité, Bd. II, 1952, Sp. 1885–1911.

3 Οι βαθμίδες τής θεωρίας

Αλλά όπου γίνεται λόγος για ιεραρχία, γίνεται λόγος και για πολλαπλότητα. Και αυτή η πολλαπλότητα δεν είναι μόνο αριθμητική. Είναι μια ποιοτική πολλαπλότητα, διατεταγμένη σύμφωνα με την πνευματική αξία των όντων που τη συγκροτούν —πρβλ., ανάμεσα σε πολλά άλλα χωρία, CH 1656. Αυτή η ποιοτική ποικιλία των ουσιών συνεπάγεται και την ποικιλία των ενεργειών. Θα έχουμε λοιπόν τόσες μορφές θεωρίας όσες και ιεραρχικές τάξεις.

Στη χαμηλότερη βαθμίδα, και μάλιστα, για να ακριβολογήσουμε, κάτω από την εκκλησιαστική ιεραρχία, βρίσκεται η πολύ στοιχειώδης θεωρία των τάξεων των καθαιρομένων· έπειτα, η θεωρία του ιερού λαού, ο οποίος αποτελεί κατ’ ουσίαν τη «θεωρητικὴ τάξις» (EH 536d)· τέλος, ακόμη τελειότερη, η θεωρία των μοναχών. Η τάξη τους βεβαίως δεν είναι μόνο θεωρητική —«οὐ θεωρητικὸς μόνον»—, παραμένει όμως θεωρητική, και η θεωρία της, ακριβώς λόγω της μεγαλύτερης εγγύτητάς της προς τον Θεό, υπερβαίνει σε αξία εκείνη του ιερού λαού (536c). Οι ιερατικές τάξεις, που υπερέχουν ως προς την αξία από αυτή την πρώτη τριάδα, αντιπροσωπεύουν οι ίδιες τρεις νέες βαθμίδες θεωρίας: εκείνη των διακόνων, εκείνη των ιερέων και εκείνη των επισκόπων (EH, κεφ. 5). Απαλλάσσοντας την έννοια της θεωρίας από κάθε χωροχρονική συνδήλωση (EH 537ab), μπορούμε μάλιστα να επεκτείνουμε τη γενίκευσή μας και να πούμε ότι οι εννέα αγγελικές τάξεις αντιπροσωπεύουν και αυτές εννέα διαφορετικές βαθμίδες θεωρίας.

Μπορεί να αντιταχθεί σε αυτή την αντίληψη ότι δεν διατυπώνεται ρητά από τον Διονύσιο· ότι, αντίθετα, εκείνος αναφέρει μία μόνο θεωρητική ή φωτιζόμενη τάξη ανά τριάδα και ότι αυτή η λειτουργία αντιδιαστέλλει τη μεσαία τάξη προς την κατώτερη και την ανώτερη, των οποίων οι αντίστοιχες λειτουργίες είναι η κάθαρση και η τελείωση —πρβλ. κυρίως CH, κεφ. 3, για την ουσία και τον σκοπό της ιεραρχίας. Σύμφωνα με αυτή την αυστηρή κατανομή, η διονυσιακή θεωρία θα περιλάμβανε μόνο πέντε βαθμίδες, που θα αντιστοιχούσαν στις πέντε μεσαίες τάξεις των πέντε ιεραρχικών τριάδων: τον ιερό λαό για την τριάδα των μυημένων (EH 532bc)· την τάξη των ιερέων για την ιερατική τριάδα (EH 504ad)· τους Αρχαγγέλους για την τρίτη αγγελική τριάδα (CH 257c)· τις Δυνάμεις για τη δεύτερη (CH, κεφ. 8, κυρίως 2406)· τα Χερουβείμ για την πρώτη (CH 205bc). Αυτή θα ήταν η αυστηρή εφαρμογή των αρχών που θέτει ο Διονύσιος.

Αυτές οι αρχές, όμως, πρέπει να εφαρμοστούν με μεγαλύτερη ευελιξία, με τον ακόλουθο τρόπο. Μολονότι οι Αρχάγγελοι αποτελούν μάλλον την τάξη του φωτισμού και της θεωρίας, σε αντίθεση με τους Αγγέλους, που είναι μάλλον καθαρτικοί, και τις Αρχές, που αποτελούν μάλλον την τέλεια τάξη (CH, κεφ. 9), οι τρεις αυτές λειτουργίες δεν είναι αποκλειστικές. Ο Διονύσιος ενδιαφέρεται κυρίως να αναδείξει, για καθεμία από τις τάξεις, τη συνολική διαμεσολαβητική λειτουργία της σε σχέση με την ιεραρχική ενέργεια, η οποία είναι συγχρόνως καθαρτική, φωτιστική και ενωτική. Η ίδια διαπίστωση ισχύει για τη δεύτερη ουράνια ιεραρχία. Οι λειτουργίες εξετάζονται από την άποψη της κάθαρσης, του φωτισμού και της τελείωσης μόνο σε ένα χωρίο (2408), και ακόμη κι εκεί καθεμία τους δεν αποδίδεται αποκλειστικά σε μια καθορισμένη τάξη.

Για την πρώτη αγγελική ιεραρχία, η θεωρητική λειτουργία των Χερουβείμ διατυπώνεται σαφέστερα —«τὸ γνωστικόν… καὶ θεοπτικὸν καὶ θεωρητικόν…», 2050—, όπως και η καθαρτική λειτουργία των Θρόνων (205cd). Αλλά τα Σεραφείμ, που αποτελούν την πρώτη τάξη της πρώτης ουράνιας ιεραρχίας, διαθέτουν, εκτός από τη δύναμη της τελείωσης, και τις καθαρτικές και φωτιστικές λειτουργίες (205bc). Και η συνέχεια του κεφαλαίου (208ad) αποδίδει συνολικά αυτές τις τρεις λειτουργίες στις τρεις τάξεις της πρώτης ουράνιας ιεραρχίας.

Επιπλέον, μέσα στην ιεραρχία, οποιαδήποτε τάξη μπορεί, κατά μείζονα λόγο, να επιτελεί τις λειτουργίες των τάξεων που ακολουθούν μετά από αυτήν. Το Σεραφείμ, για παράδειγμα, διαθέτει τη δύναμη να καθαίρει τους ανθρώπους, η οποία ωστόσο ανήκει κατεξοχήν στην τελευταία βαθμίδα της ουράνιας ιεραρχίας —στο ίδιο χωρίο και κυρίως στο CH, κεφ. 13, όπου ερμηνεύεται εκτενώς το Ησ. 6:6. Ο επίσκοπος διαθέτει τις δυνάμεις των δύο κατώτερων τάξεων της ιερατικής τριάδας (EH 508c). Ο ιερέας μπορεί επίσης να επιτελεί την καθαρτική λειτουργία των διακόνων —στο ίδιο χωρίο. Τέλος, η μοναχική κατάσταση διατηρεί ολόκληρη τη θεωρητική δύναμη της μεσαίας τάξης των μυημένων (EH 536c). Γνωρίζουμε, από την άλλη πλευρά, ότι και οι τάξεις των καθαιρομένων φτάνουν σε μια πολύ στοιχειώδη θεωρία. Ας δεχτούμε λοιπόν ότι όλες οι τάξεις των ιεραρχιών, της ουράνιας και της ανθρώπινης, μπορούν και οφείλουν να ασκούν μια θεωρία ανάλογη προς τη βαθμίδα τους.

Αν χρειαζόταν επιβεβαίωση, θα τη βρίσκαμε στο κεφάλαιο 10 της Ουράνιας Ιεραρχίας, όπου ο Διονύσιος αποδίδει σε κάθε νου την τριπλή δύναμη της κάθαρσης, του φωτισμού —ή της θεωρίας— και της τελείωσης. Ο νους δέχεται αυτή τη δύναμη από την ανώτερη ιεραρχική τάξη, για να τη μεταδώσει με τη σειρά του στην τάξη που τον ακολουθεί (CH 273c· ολόκληρο αυτό το κεφάλαιο παρουσιάζει την ενέργεια των ιεραρχιών ως συνολική και προοδευτικά εξασθενούσα μετάδοση της θεαρχικής ενέργειας. Σε αρκετά άλλα χωρία, η ιδέα αυτή αποδίδεται με ηλιακές ή πύρινες μεταφορές, κλασικές στην πλατωνική παράδοση: για παράδειγμα, 240c, 3014–3046). Σε καθέναν όμως από τους νόες, η ποιότητα της θεωρίας αντιστοιχεί αυστηρά στη δεκτικότητά του στα θεία —«ἀναλογία», «συμμετρία»—, και αυτή καθορίζεται πρώτα από την ίδια την ιεραρχική τάξη του νου —«τάξις»— και έπειτα, μέσα σε αυτή την τάξη, από τη δύναμη της εσωτερικής προσήλωσης αυτού του νου —«ἐπιστροφή»— στον θείο φωτισμό που δέχεται.

Για αυτά τα σημαντικά σημεία, βλ. το άρθρο του V. Lossky, «La notion des analogies chez Denys le pseudo-Aréopagite», στο Archives d’histoire doctrinale et littéraire du moyen âge, τ. 5, 1930, σ. 279–309, και τη μελέτη μου «La notion de Hiérarchie…», σ. 190–195. Ας παραθέσουμε μόνο ένα κείμενο στο οποίο διαφαίνεται καθαρά η αυστηρή αντιστοιχία της ποιότητας της θεωρίας μας αφενός προς τη δεκτικότητά μας στα θεία —«ἀναλογία»— και αφετέρου προς την πνευματική μας ένταση —«ἐπιστροφή»:

Νῦν δὲ, ὡς ἡμῖν ἐφικτόν, οἰκείοις μὲν εἰς τὰ θεῖα συμβόλοις χρώμεθα, κἀκ τούτων αὖθις ἐπὶ τὴν ἁπλῆν καὶ ἡνωμένην τῶν νοητῶν θεαμάτων ἀλήθειαν ἀναλόγως ἀνατεινόμεθα (DN 592c).

Και κάτι ακόμη. Τα μέλη της εκκλησιαστικής ιεραρχίας, των οποίων η κατάσταση δεν έχει εξαρχής οριστικό χαρακτήρα, μπορούν να μετέχουν, ταυτόχρονα ή διαδοχικά, σε περισσότερους τρόπους θεωρίας. Διαδοχικά και στο ίδιο υποκείμενο, η θεωρία αποκτά μεγαλύτερη αξία σε καθεμία από τις βαθμίδες της ιεραρχικής προαγωγής, όταν, για παράδειγμα, ο βαπτισμένος γίνεται μοναχός, ο διάκονος ιερέας ή ο ιερέας επίσκοπος. Ταυτόχρονα, και πάλι στο ίδιο υποκείμενο, η θεωρία μπορεί να προσλαμβάνει αισθητό και νοητό χαρακτήρα, στον βαθμό που το θείο αντικείμενό της —το «θέαμα»— μπορεί να απευθύνεται συγχρόνως στο κατώτερο και παθητικό μέρος της ψυχής —«παθητικόν»— και στο ανώτερο και απαθές μέρος της —«ἀπαθές». Ep. 9, 1108a: «ὡς καὶ τὸ μὲν ἀπαθὲς τῆς ψυχῆς, εἰς τὰ ἁπλᾶ καὶ ἐνδότατα τῶν θεοειδῶν ἀγαλμάτων ἀφορίσαι θεάματα· τὸ παθητικὸν δὲ αὐτῆς, συμφυῶς θεραπεύειν ἅμα καὶ ἀνατείνειν ἐπὶ τὰ θειότατα, τοῖς προμεμηχανημένοις τῶν τυπικῶν συμβόλων ἀναπλασμοῖς». Τα αντικείμενα της θεωρίας —τα «θεάματα»— πρέπει να είναι κατά κάποιον τρόπο συγγενικά —«συμφυῶς», «συγγενῆ», στο ίδιο χωρίο— προς τα μέρη της ψυχής στα οποία απευθύνονται. Ο Διονύσιος διατηρεί σε αυτό το κείμενο μόνο τη διμερή διαίρεση —«ἀπαθές», «παθητικόν». Γνωρίζει όμως την τριμερή διαίρεση σε «λόγον», «θυμόν», «ἐπιθυμίαν» (Ep. 8, 1093ac). Θα είχε ενδιαφέρον να γνωρίζαμε αν προτείνει διαφορετικά θεάματα για καθένα από τα δύο κατώτερα μέρη της ψυχής, τα οποία υπόκεινται και τα δύο στα πάθη. Κανένα κείμενο, από όσο γνωρίζουμε, δεν επιτρέπει να δοθεί οριστική απάντηση σε αυτό το ερώτημα.

Αυτοί οι δύο τρόποι θεωρίας συνδέονται στενά μεταξύ τους και είναι δύσκολο να αποφασίσουμε αν, στη συνηθισμένη ζωή του θεωρητικού ανθρώπου, ο ένας κατορθώνει να εκτοπίσει ολοκληρωτικά τον άλλο. Η μυστική κατάσταση, όπως θα δούμε, επιλύει το πρόβλημα υπερβαίνοντας τόσο τον αισθητό σχηματισμό όσο και τις νοητές παραστάσεις. Παραμένει ωστόσο σαφές ότι η θεωρία θα είναι κατώτερης ή ανώτερης ποιότητας, ανάλογα με το αν η ψυχή αφήνεται να παρασυρθεί προς την πολλαπλότητα των αισθητών παραστάσεων και των υλικών σχημάτων —«παθητικόν»— ή αν, αντίθετα, ανασυγκεντρώνεται για να συγκεντρωθεί σε μια καθαρότητα απαλλαγμένη από πάθη —«νοερός», «ἀπαθής». Η ιεραρχική βαθμίδα καθορίζει επομένως ουσιωδώς την ποιότητα της θεωρίας. Μέσα όμως σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να αφήσουμε περιθώριο για εξαιρετικά μεγάλη κινητικότητα, διότι η θεωρητική ποιότητα κάθε νου απορρέει συγχρόνως από την εσωτερική του ένταση και από την αμοιβαία σχέση των διάφορων λειτουργιών του.

4 Η θεωρία και τα Θεία Ονόματα

Η σταδιακή απελευθέρωση από τις εικόνες και τα σχήματα επιτρέπει στον νου να φτάσει στη θεωρία και στη γνώση των νοητών ονομάτων του Θεού. Μια φυσική επιθυμία μάς ωθεί προς αυτή τη γνώση —«οἱ κατὰ φύσιν ἐφέσεις τῶν νόων», DN 684c. Και η ευθεία κίνηση της ψυχής μας μάς οδηγεί από το έξω στο μέσα, από την ποικιλία και την πολλαπλότητα των συμβόλων στις απλές και ενοποιημένες θεωρίες (DN 7056: «ἀπὸ τῶν ἔξωθεν, ὥσπερ ἀπό τινων συμβόλων πεποικιλμένων καὶ πεπληθυσμένων, ἐπὶ τὰς ἁπλᾶς καὶ ἡνωμένας ἀνάγεται θεωρίας»), με άλλα λόγια, από το αισθητό στο νοητό. Η θεότητα όμως είναι από τη φύση της απρόσιτη στον νου, στον λόγο και στη θεωρία (DN 5924: «ἣν [τῶν νοητῶν θεαμάτων ἀλήθειαν] οὔτε ἐννοῆσαι δυνατόν, οὔτε εἰπεῖν, οὔτε ὅλως πως θεωρῆσαι». Τα DN και MT επαναλαμβάνουν πολλές παρόμοιες διατυπώσεις). Κατά συνέπεια, μόνο μια θεία αποκάλυψη και βοήθεια μπορούν να μας επιτρέψουν να διακρίνουμε αμυδρά τα πνευματικά μυστήρια που μας υπερβαίνουν.

Βλ. κυρίως την αρχή του κεφαλαίου 1 των DN, όπου ο Διονύσιος διαβεβαιώνει ότι δεν θα πει τίποτε για τον Θεό που να μην του το έχουν αποκαλύψει οι θείες Γραφές. Για τη θεωρία ως δωρεά του Θεού, πρβλ., για παράδειγμα, DN 5884: «[τἀγαθὸν] πρὸς τὴν ἐφικτὴν αὐτοῦ θεωρίαν καὶ κοινωνίαν καὶ ὁμοίωσιν ἀνατείνει τοὺς ἱεροὺς νόας». Ας συσχετιστεί αυτό το χωρίο με την αρχή του CH, που επαναλαμβάνει και σχολιάζει το Ιακ. 1:17.

Η πραγματεία Περί θείων ονομάτων αποσκοπεί ακριβώς στη θεωρία των νοητών ιδιοτήτων του Θεού, όπως μας τις παρουσιάζει ο ίδιος ο λόγος του Θεού.


Είτε πρόκειται για νοητές ιδιότητες είτε για αισθητά σύμβολα, η θεωρία υπόκειται σε ανάλογες προϋποθέσεις. Πρέπει να αποφεύγει να υποβιβάζει τον Θεό τόσο στο επίπεδο των εννοιών όσο και στο επίπεδο των σχημάτων και των εικόνων, διότι οι ανθρωπομορφισμοί του νου είναι εξίσου επικίνδυνοι με τους ανθρωπομορφισμούς των αισθήσεων. Και όπως, στην αισθητή τάξη, τα ανόμοια σύμβολα προσφέρουν μεγαλύτερη ασφάλεια από τα όμοια σύμβολα, που είναι αμφίσημα μέσα στην ίδια τους την ομοιότητα, έτσι και η αποφατική μέθοδος θα φανεί ασφαλέστερη από την καταφατική, της οποίας οι υψηλότερες κατακτήσεις κινδυνεύουν να συγκαλύψουν το θείο προς το οποίο αποβλέπει — ο παραλληλισμός ανάμεσα στην αντίθεση αποφατικής και καταφατικής θεολογίας και στην αντίθεση ανόμοιου και όμοιου συμβολισμού υπογραμμίζεται ρητά από τον Διονύσιο: CH 141a. Η αποφατική μέθοδος πρέπει να περιορίζει και να διορθώνει την κατάφαση. Η θεωρία θα προσεγγίσει τον Θεό μόνο αν αρνείται αδιάκοπα τις δικές της νοητές κατασκευές και αν αρνείται τον ίδιο της τον εαυτό. Αυτή η διαρκής κάθαρση είναι η προϋπόθεση της ζωής και της προόδου της, διότι οι περιορισμοί και οι διορθώσεις της αποφατικής μεθόδου δεν είναι παρά η άλλη όψη μιας βαθύτερης και καθαρότερης κατάφασης: της κατάφασης μιας Υπερβατικότητας που διαφεύγει από όλες τις ανθρώπινες κατηγορίες μας. Οι αρνήσεις της αποφατικής μεθόδου δεν πρέπει να κατανοούνται με στερητική σημασία —«μὴ κατὰ στέρησιν»—, αλλά με υπερβατική σημασία —«καθ’ ὑπεροχήν», «ὑπεροχικῶς»· πρβλ. Ep. 1, 10654: «ὑπεροχικῶς, ἀλλὰ μὴ κατὰ στέρησιν»· DN 8694: «καθ’ ὑπεροχήν, οὐ κατ’ ἔλλειψιν»· 8724, όπου η αναγωγική πορεία συνδέεται συγχρόνως με την «ἀφαίρεσιν» και την «ὑπεροχήν»: «ἄνειμεν ἐν τῇ πάντων ἀφαιρέσει καὶ ὑπεροχῇ»· 6406: «ὑπεροχικῆς ἀφαιρέσεως».

Έτσι εννοούμενη, η θεωρία δεν αφήνει τον νου σε μια αδρανή γαλήνη. Του επιβάλλει μια αδιάκοπη επανεξέταση, μια διαρκή άρνηση να δεχτεί ως οριστικά έγκυρη για τον Θεό οποιαδήποτε νοητή παράσταση, ακόμη και αν είναι εξαιρετικά καθαρμένη.

Όποιες λοιπόν και αν είναι οι μορφές, οι βαθμίδες ή οι τρόποι της θεωρίας που εξετάζουμε —θεωρία των αισθητών παραστάσεων, θεωρία των ιεραρχικών μυστηρίων, θεωρία των νοητών ονομάτων του Θεού—, προκύπτουν με ιδιαίτερη έμφαση αρκετά συμπεράσματα. Πρώτον, η λειτουργία κάθε θεωρίας είναι ουσιωδώς αναγωγική. Ο νους του θεωρού πρέπει να εγκαταλείπει σταδιακά, ή πάντως να υπερβαίνει, όλες τις τάξεις της κτιστής πραγματικότητας που επέτρεψαν την ανάβασή του. Δεύτερον, αυτή η προοδευτική άνοδος μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο μέσα στην ιεραρχία και μέσω αυτής. Το να αποκλείει κανείς τον εαυτό του από την ιεραρχική τάξη σημαίνει ότι αποκλείεται από το θείο και από την κατανόηση των ιερών πραγμάτων —βλ., για παράδειγμα, Ep. 8· EH, αρχή του κεφ. 1. Πρέπει το βάπτισμα να έχει δώσει στον νου τη δυνατότητα να υπάρχει με θείο τρόπο και η εσωτερική του προσπάθεια να τον έχει διατηρήσει σε αυτή την κατάσταση, ώστε να του αποκαλυφθούν τα θεία μυστήρια που περιέχονται στα σύμβολα, είτε της Γραφής είτε της λατρείας. Τέλος, όποιες και αν υπήρξαν οι αποκαλύψεις που αποκτήθηκαν μέσω της αισθητής, της νοητής ή της μυστηριακής θεωρίας, αυτές δεν πρέπει ποτέ να θεωρούνται επαρκή και σταθερά αποκτήματα, στα οποία ο νους θα μπορούσε να βρίσκει ευχαρίστηση και ανάπαυση. Οι απαιτήσεις της αναγωγής είναι τέτοιες, ώστε επιβάλλουν στη θεωρία να υπερβαίνει διαρκώς τον εαυτό της, χωρίς να κάμπτεται, μέχρι του σημείου να αρνηθεί τον ίδιο της τον εαυτό στο έσχατο όριο της προσπάθειάς της. Με αυτή την ύστατη κίνηση, η θεωρία παραχωρεί τη θέση της στην κατεξοχήν μυστική κατάσταση και στη θεοποιό έκσταση.


2 Η ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΗ ΕΚΣΤΑΣΗ
1 Μυστική κατάσταση και θεωρία