ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΘΩΜΑΣ ΑΚΙΝΑΤΗΣ-ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ (1)

 ΘΩΜΑΣ ΑΚΙΝΑΤΗΣ-ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ (1)

ΤΟΥ Jean-Pierre Torrell.

Κεφάλαιο VII : Ας μιλήσουμε για το Άγιο Πνεύμα!

        

  Από τότε που ο Οικουμενικός διάλογος ξαναέφερε σε επαφή τους λατίνους Θεολόγους με τους Ορθοδόξους συναδέλφους τους, ακούγεται συχνά η κατηγορία για την απουσία του Αγίου Πνεύματος στην Θεολογία μας και στην Δυτική πνευματικότητα. Τουλάχιστον όμως όσον αφορά τον Ακινάτη αυτές οι κατηγορίες είναι άστοχες [θα γελάσουμε τελευταίοι], το Άγιο Πνεύμα δέν είναι γι'αυτόν ούτε απόν ούτε άγνωστο. Είναι παρόν όσο και ο Χριστός στην Θεολογία του και επομένως και στην πνευματικότητά του [την ανθρωπολογία]. Ας δούμε όμως από κοντά που βασίζεται αυτή η Οικουμενιστική ασυνεννοησία.

        

  ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΣΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΘΩΜΑ ΑΚΙΝΑΤΗ.

        

  Πριν ακόμη ξεκινήσουμε όμως την έρευνα σε όσα έχει πεί ο Ακινάτης για το Άγιο Πνεύμα, είναι αναγκαίο να αντιμετωπίσουμε το μυστήριο της Τριάδος και να αναρωτηθούμε πώς είναι δυνατόν να δηλώσουμε κάτι θεμελιώδες αναφορικά με τα χαρακτηριστικά των Θείων προσώπων.

         

 ΚΟΙΝΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ: Η ΤΡΙΑΔΙΚΗ ΟΙΚΕΙΟΠΟΙΗΣΗ.

         

 Ο θεολόγος λοιπόν πρέπει να βρεί έναν λόγο ο οποίος είναι αντικειμενικά σημαντικός για την νόησή μας (να'χει σημασία) και ταυτόχρονα να είναι πιστός στην ενότητα τής Θείας ουσίας. Και γι'αυτό πρέπει να κινηθεί μ'έναν τέτοιο τρόπο ώστε να αποφύγει δύο εμπόδια τα οποία έχουν φανερωθεί από καιρό στην ιστορία τής Χριστιανικής σκέψης: τον τριθεϊσμό, ο οποίος τονίζοντας τις διαφορές ανάμεσα στα πρόσωπα, θα κατέληγε σε τρείς Θεούς και θα οδηγούσε μ'αυτόν τον τρόπο τον Χριστιανικό μονοθεϊσμό πρός μία πολυθεϊστική ειδωλολατρία και τον τροπισμό, ο οποίος φτάνει στην αντίπερα όχθη και δέν βλέπει στα ονόματα του Υιού και του Αγίου Πνεύματος παρά μόνον τρόπους φανέρωσης ή σχηματισμού ενός μοναδικού θεϊκού προσώπου, διατρέχοντας έτσι τον κίνδυνο της επιστροφής, σ'έναν προ-τριαδικό μονοθεϊσμό.

          Ανάμεσα σ'αυτά τα δύο μεγάλα εμπόδια, έγινε η πρώτη προσπάθεια δογματικής διευκρινίσεως από την Εκκλησία στις συνόδους της Νίκαιας (325) και της Κωνσταντινουπόλεως (381), με αποτέλεσμα την καθαρή βεβαίωση της Τριάδος στην ενότητα [Αμφίβολη έκφραση για την Ορθοδοξία]. Παρ' όλα αυτά όμως, έλειπε ακόμη αρκετός στοχασμός γύρω από αυτή την αλήθεια, ή προσπάθεια κατανοήσεως με την νόηση αυτού που διαβεβαιωνόταν με την πίστη. Στην δική μας λατινική παράδοση, η προσπάθεια του Αυγουστίνου, η οποία ακολούθησε εκείνη του Ανσέλμου, και η οποία επανελήφθη από τον Ακινάτη και από τους μεγάλους Θεολόγους του XIII αιώνος, έφθασε όσον αφορά την Τριάδα, σε ένα τέτοιο επίπεδο επεξεργασίας που δύσκολα ξεπερνιέται. Η Θεολογία των διακρίσεων τών προσώπων μέσω τών σχέσεων καταγωγής των(;;), σχηματίζει ένα απο τα μεγαλύτερα και σπουδαιότερα παραδείγματα αυτής της επεξεργασίας.

          Υπάρχει και ένα άλλο δεδομένο το οποίο είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε  και το οποίο αποτελεί μία από τις σπάνιες δυνατότητες που διαθέτουμε για να ψελλίσουμε το άρρητο: πρόκειται γι'αυτό που παρουσιάζεται με τον όρο "οικειοποίηση". Ιδιοποίηση. Αναλογία.

          Σύμφωνα με τον ίδιο του τον ορισμό, η διαδικασία της ιδιοποιήσεως συνίσταται στην "μεταφορά ενός κοινού ονόματος" ώστε να διαδραματίσει την λειτουργία ενός ξεχωριστού και ιδιαιτέρου ονόματος. Θα μπορούσαμε να πάρουμε σαν παράδειγμα την γνωστή πρακτική στον αρχαίο λατινικό κόσμο κατά την οποία η λέξη "πόλις", παρότι εφαρμοζόταν σε πολλές αγορές, εφαρμοζόταν εμφατικά στην πρωτεύουσα τής αυτοκρατορίας. Η Ρώμη ήταν η Πόλις από ιδιοποίηση. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει όταν αποδίδεται σε ένα από τα πρόσωπα της Τριάδος μία ποιότητα, η οποία είναι στην πραγματικότητα κοινή στα τρία πρόσωπα, δεδομένου ότι αυτή ανήκει στην ίδια την Θεία ουσία (γι'αυτό γίνεται λόγος για ουσιώδεις ιδιότητες, ενώ ομιλούμε για κυριότητα για τα πρόσωπα). Είναι αυτό που συμβαίνει όταν χρησιμοποιείται η "Σοφία" για να μιλήσουμε για τον Υιό, ή η "Αγαθότης" για να μιλήσουμε για το Άγιο Πνεύμα. Ας δώσουμε την προσοχή μας για να κατανοήσουμε ότι η διαδικασία είναι συνήθης, αλλά πρέπει να γίνει κατανοητή καλά: «Για να φωτίσουμε αυτό το μυστήριο της πίστης, "συνέφερε" να ιδιοποιηθούμε τις ουσιώδεις ιδιότητες των προσώπων, εάν όπως αναφέραμε ήδη, είναι αδύνατον να αποδείξουμε την Τριάδα με μία απόδειξη. Συμφέρει όμως να ξεκαθαρίσουμε το μυστήριο μέσω των πραγμάτων που είναι στο ύψος της λογικής μας. Έτσι λοιπόν, οι ουσιώδεις ιδιότητες για την νόησή μας είναι περισσότερο προσβάσιμες από τις κυριότητες των προσώπων. Διότι, ξεκινώντας από τα κτίσματα, τις αιτίες τής δικής μας γνώσεως, μπορούμε να φτάσουμε να γνωρίσουμε με βεβαιότητα τις ουσιώδεις ιδιότητες του Θεού, αλλά όχι τις προσωπικές του Κυριότητες. Γι'αυτό, όπως απευθυνόμαστε στις αναλογίες του Ίχνους και της Εικόνας, τις οποίες συναντούμε στα πλάσματα, για να εκθέσουμε το δόγμα των Θείων προσώπων, έτσι απευθυνόμαστε και στις ουσιώδεις ιδιότητες. Αυτή η φανέρωση των προσώπων μέσω των ουσιωδών ιδιοτήτων, είναι αυτό που ονομάζουμε συνήθως "ιδιοποίηση"»(Θεολογική summa Ι q 39 a 7).

          Αυτό το σύντομο χωρίο θα άξιζε να εμφανιστεί σε μία ανθολογία. Σ'αυτό μπορούμε να συλλάβουμε με ακρίβεια διάφορα αποφασιστικά σημεία τής μεθόδου τού Ακινάτη. Τον προοδευτικό χαρακτήρα του τρόπου της αναπτύξεως (από το πιό γνωστό, στο λιγότερο γνωστό), την αίσθηση του μυστηρίου (την αδυναμία αποδείξεως της Τριάδος) και παρ' όλα αυτά την επιθυμία διεισδύσεώς του στο μέτρο του δυνατού με λογικές που μας συν-φέρουν (συμφέρει να φωτίσουμε το μυστήριο). Η ιδιοποίηση εξαρτάται ακριβώς από αυτόν τον τρόπο αναπτύξεως διά της αναλογίας, που είναι τυπικός της Θεολογίας και ο οποίος δέν μπορεί να απαιτήσει κανένα αναγκαίο συμπέρασμα, αλλά ο οποίος προσφέρει παρ'όλα αυτά, κάποιο φωτισμό σε ένα πεδίο στο οποίο, χωρίς αυτή την αναλογία, θα βασίλευε μία ακόμη μεγαλύτερη αγνωσία!

          Στ' αλήθεια όμως ο τρόπος ανάπτυξης δέν είναι μόνον Θεολογικός. Ο Αυγουστίνος, καί ο Ακινάτης που ακολούθησε, τον είχαν ήδη συναντήσει στην Καινή Διαθήκη. Το όνομα του Θεού εδώ είναι με συνέπεια κλειδωμένο στον Πατέρα, εκείνο του Κυρίου στον Υιό, εκείνο του Πνεύματος στο τρίτο πρόσωπο (Εφ 2,18). Σε άλλο σημείο ο Απ.Παύλος αποδίδει τα χαρίσματα στο πνεύμα, τα μυστήρια στον Κύριο και τα έργα στον Θεό (1 Κορ 12, 4-6). [Διαιρέσεις δέ χαρισμάτων εισί, το δε αυτό πνεύμα και διαιρέσεις διακονιών εισί και ο αυτός Κύριος και διαιρέσεις ενεργημάτων εισίν, ο δε αυτός έστι Θεός, ο ενεργών τα πάντα εν πάσιν]. Αυτός ο τρόπος τού λέγειν συνεχίζει στο σύμβολο της πίστεως. Εδώ η δημιουργία αποδίδεται στον Πατέρα, η σωτηρία των ανθρώπων στον Υιό, ο Αγιασμός και η ζωή η αιώνιος στο Πνεύμα. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται τόσο για ουσιώδη ονόματα τα οποία αναλογούν στα τρία πρόσωπα ταυτοχρόνως, όσο και για ενέργειες που έχουν την Τριάδα μοναδικό κοινό δημιουργό.

          Προσδεδεμένη στην αποκάλυψη της Οικονομίας της σωτηρίας, κωδικοποιημένη από την δογματική έκφραση τής πίστεως, πρέπει και αυτή η γλώσσα να διαθέτει την νομιμότητά της στην Θεολογία. Το μοναδικό πρόβλημα βρίσκεται στο θεμέλιό της και στα όρια τής χρήσης της!

Συνεχίζεται

 

ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ  ΔΙΑΙΡΕΣΕΙΣ ΕΝΕΡΓΗΜΑΤΩΝ, ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΕΡΜΗΝΕΥΕΙ Ο ΑΚΙΝΑΤΗΣ ΣΑΝ ΕΡΓΑ, ΣΑΝ ΠΡΑΞΕΙΣ, ΕΝΝΟΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΑΚΤΙΣΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΚΤΙΣΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΥΣ, ΕΤΣΙ ΩΣΤΕ ΝΑ ΧΕΙΡΑΓΩΓΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕ ΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ -Η ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΡΠΟΣ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΥΒΡΕΩΣ- ΔΙΟΤΙ ΕΑΝ ΠΙΣΤΕΥΑΝ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΚΤΙΣΤΕΣ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΤΙΣ ΥΠΑΚΟΥΟΥΝ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΤΗΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ. ΤΟ ΘΕΜΑ ΣΗΜΕΡΑ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΟΙ ΜΕΤΑΠΑΤΕΡΙΚΟΙ ΘΕΟΛΟΓΟΙ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΚΑΙ ΟΛΟ ΤΟΥΣ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΘΕΟΛΟΓΙΕΣ, ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΝ ΝΑ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ ΕΦΟΣΟΝ ΟΜΟΛΟΓΟΥΝ ΤΟ ΑΚΤΙΣΤΟ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. ΣΑΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΑΤΡΕΣ.

Αμέθυστος.

Κωνσταντίνος Κ. Παπουλίδης - ΟΝΟΜΑΤΟΛΑΤΡΕΣ (3)

 Συνέχεια από: Πέμπτη 28 Ιουλίου 2022

Την παράταξιν του Ιλαρίωνος ήλθε να ενισχύση (ως αντιτιθέμενος εις τον Χρύσανθον) ο Ρώσος ιερομόναχος Αντώνιος Bulatovic, εκ της Σκήτης του Αγίου Ανδρέου. Ο Bulatovic υπήρξεν αντιπροσωπευτική μορφή των Ονοματολατρών και εντός ολίγου κατέστη ο αρχηγέτης των, εφ' όσον ο Ιλαρίων φαίνεται ότι ήτο μοναχός της προσευχής μόνον και της συγγραφής, ενώ ο Bulatovic και της δράσεως. Ο τελευταίος προ της εις μοναχόν κουράς του ήτο αξιωματικός του ρωσικού στρατού. Εγεννήθη εις την επαρχίαν του Χάρκωφ. Άγνωστος παραμένει η ακριβής χρονολογία της γεννήσεώς του. Ως αξιωματικός έλαβε μέρος εις αποστολήν εις την Κίναν. Το 1907 μετέβη εις την Αιθιοπίαν, την οποίαν ωνειρεύθη να υπαγάγη εις την Ρωσίαν26. Εκ της Αιθιοπίας ίσως μετέβη, άγνωστον διατί, εις τας Ινδίας. Το 1907 κείρεται μοναχός εις την Σκήτην του Αγίου Ανδρέου. Ήτο γνώστης της ελληνικής γλώσσης και μετέφρασε πολλά θρησκευτικά βιβλία, ιδίως εκλαϊκευτικού χαρακτήρος, εκ της ελληνικής εις την ρωσικήν. Το 1910 χειροτονείται ιερομόναχος και το 1911 λέγεται ότι μετέβη δι’ ολίγους μήνας εις τας Ινδίας. Κατά την διαμάχην εις το Αγιον Όρος υπέρ των Ονοματολατρών ανεχώρησεν εκ του Άθω και μετέβη εις την Ρωσίαν (εις τας 13 Φεβρουαρίου 1913) και κατ’ ακολουθίαν δεν συμπεριελήφθη μεταξύ των συλληφθέντων, ως θα ίδωμεν, Ρώσων μοναχών εις το Αγιον Όρος τον Ιούλιον του έτους 1913. Εις την Ρωσίαν εγκατεστάθη εις την ιδιαιτέραν του πατρίδα και ηγωνίσθη υπέρ της διαδόσεως των ιδεών των Ονοματολατρών. Κατώρθωσας να προσελκύση την συμπάθειαν και συμπαράστασιν πολλών μελών της ρωσικής πνευματικής σκέψεως27. Άλλωστε ο Bulatovic είναι γνωστός εις την διαμάχην υπέρ των Ονοματολατρών τόσον εκ της «Απολογίας» του, όσον και εκ του «ακτιβισμού» του. Εις το εξής, παρ’ όλον ότι θα κυκλοφορήσουν αναρίθμητα θρησκευτικά φυλλάδια υπέρ των Ονοματολατρών εν τούτοις το έργον του ιερομονάχου Ιλαρίωνος «Επί των Ορέων του Καυκάσου» και το έργον του ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic «Απολογία» θα παραμείνουν τα αντιπροσωπευτικά βιβλία της διδασκαλίας των Ονοματολατρών. Εις την Ρωσίαν ο Bulatovic δεν ηνοχλήθη υπό των εκκλησιαστικών, αλλ’ ούτε και των πολιτικών αρχών ως τέως στρατιωτικός. Εφονεύθη υπό των μπολσεβίκων κατά την κομμουνιστικήν επανάστασιν εις την Ρωσίαν28 το έτος 1917. Έγραψεν, ως ο κύριος απολογητής των Ονοματολατρών, πολλά έργα29.

Η εμφάνισις εις το προσκήνιον του Ιερομονάχου Αντωνίου εκ της Σκήτης του Προφήτου Ηλιού του Αγίου Όρους υπέρ των Ονοματολατρών εκινητοποίησε τους Ρώσους μοναχούς του Αγίου Όρους, ώστε να αυξηθή ο αριθμός των οπαδών των. Ήδη το 1912 Ονοματολάτραι μοναχοί μεταξύ των Ρώσων υπήρχον εις την Ιεράν Μονήν του Αγίου Παντελεήμονος, εις την Σκήτην του Αγίου Ανδρέου, εις την Σκήτην του Προφήτου Ηλιού και εις την έρημον την καλουμένην Θηβαΐδα.

Η επέμβασις του καθηγουμένου της Μονής Αγίου Παντελεήμονος Μισαήλ δεν επέφερεν αποτέλεσμα. Εις μάτην παρεκλήθη ο Μπουλάτοβιτς να αναθεωρήση τας δοξασίας του. Ο τελευταίος εις επιστολήν του προς το Οικουμενικόν Πατριαρχείον (από 27 Αυγούστου 1912) γράφει30 συν τοις άλλοις και τα έξης:

Imja lisusa est Bog; Το όνομα του Iησού είναι Θεός.

Slova, slysannyja na Favore Οι εν Θαβωρίω λόγοι οι ακουσθέντες

Apostolami, sut sam Bog; υπό των Αποστόλων είναι Αυτός ο Θεός.

Slova, slysannyja na Sinae Οι εν Σινά ακουσθέντες υπό των ισραηλιτών

Izrailtjanami, sut Sam Bog, λόγοι είναι Αυτός ο Θεός.

i vsjakoe Bozestvennoe slovo Και πας ο εν τω Ευαγγελίω θείος λόγος

V Evangelie est Sam Bog31 είναι Αυτός ο Θεός32.

Ο Bulatovic, τέλος, γράφει συμπερασματικώς αργότερον εις έργον του33 τα εξής: «..υπεστηρίξαμεν, υποστηρίζομεν και θα υποστηρίζωμεν ότι το όνομα του Θεού είναι Αυτός ο Θεός και το όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού είναι Αυτός ο Κύριος Ιησούς Χριστός»

Η ΙΕΡΑ ΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ (1912-1913)

Η διάδοσις όμως των ιδεών των Ονοματολατρών ανησύχησε τόσον τον καθηγούμενον της Μονής του Αγίου Παντελεήμονος όσον και την Ιεράν Κοινότητα του Αγίου Όρους. Η ανησυχία προήρχετο κυρίως εκ του γεγονότος, ότι αλληλοκατηγορούμενοι οι Ρώσοι μοναχοί εσκανδάλιζον την Ιεράν Πολιτείαν.

Δεν έχομεν μαρτυρίας περί συμμετοχής Ελλήνων μοναχών εις την διαμάχην των Ονοματολατρών, η οποία ως ανεφέραμεν υπήρξε διαμάχη καθαρώς ρωσική. Εξ άλλου αμάρτυρον είναι και το αναφερόμενον υπό του Ρώσου καθηγητού I. Smolitsch ότι «η ανάπτυξις της νέας διδασκαλίας συμπεριέλαβε, βεβαίως, μοναχούς και ανησύχησε πολύ την «Κοινότητα» του Αγίου Όρους»34. Δεν συμμεριζόμεθα την άποψιν, ότι επειδή «ανησύχησεν» η Ιερά Κοινότης του Αγίου Όρους, θα απετέλει απόδειξιν ότι η διαμάχη απησχόλησε και Έλληνας μοναχούς. Τουλάχιστον εκ των παρουσιασθέντων μέχρι τούδε εγγράφων του Οικουμενικού Πατριαρχείου δεν φαίνεται ότι το θέμα απησχόλησε και Έλληνας μοναχούς35. Ο S. Troickij μάλιστα, κατηγορών τους Έλληνας μοναχούς και δικαιολογών την βιαίαν μεταφοράν των Ρώσων Ονοματολατρών, ως θα ίδωμεν, εις την Ρωσίαν, λέγει ότι οι Έλληνες μοναχοί προώθουν την ανάπτυξιν της διδασκαλίας των Ονοματολατρών μεταξύ των Ρώσων δια να εκδιώξουν όλους τους Ρώσους μοναχούς εκ του Αθω36....

Και εφ’ όσον η αναφερθείσα επέμβασις του καθηγουμένου της Μονής Αγίου Παντελεήμονος δεν επέφερε την αναμενομένην ησυχίαν μεταξύ των Ρώσων μοναχών του Αγίου Όρους, τότε η απλή επέμβασις εις την διαμάχην μετετράπη εις αίτησιν προς παροχήν βοηθείας εκ μέρους του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Το αξιοσημείωτον γεγονός, το οποίον δεν πρέπει να παρίδωμεν είναι, ότι το Οικουμενικόν Πατριαρχείον επεμβαίνει μετά από αίτησιν του καθηγουμένου της Μονής Παντελεήμονος, προς αναχαίτισιν της ετεροδιδασκαλίας του ιερομονάχου Αντωνίου. Η αναφερθείσα αίτησις συνωδεύετο υπό των έργων του ιερομονάχου Ιλαρίωνος: «Επί των Ορέων του Καυκάσου» και του ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic «Απολογία». Η πρώτη καταδικαστική απόφασις της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας εναντίον των Ονοματολατρών αναφέρεται εις γράμμα του Οικουμενικού Πατριάρχου Ιωακείμ Γ΄ προς τον καθηγούμενον της Μονής Αγίου Παντελεήμονος Μισαήλ και υπό ημερομηνίαν 2 Σεπτεμβρίου 1912.

Εις το γράμμα όμως συναντώμεν μόνον την απαγόρευσιν της μελέτης του βιβλίου του ιερομονάχου Ιλαρίωνος «Επί των Ορέων του Καυκάσου» και την πατριαρχικήν σύστασιν προς τους Ρώσους μοναχούς του Αγίου Όρους, όπως απέχουν εκ των ερίδων. Οι Ονοματολάτραι και οι πολέμιοί των αποκαλούνται εκ μέρους του Οικουμενικού Πατριάρχου Ιωακείμ Γ΄ ως «ανοήτως θεολογούντες». Τέλος, αι δύο μερίδες των διαφωνούντων Ρώσων μοναχών του Αγίου Όρους καλούνται, όπως συμβάλουν εις την ειρηνικήν διαβίωσιν τη Αγιωνύμω Πολιτεία37. Το αναφερθέν όμως πατριαρχικόν γράμμα δεν κατώρθωσε να αναχαιτίση τους οπαδούς του ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic, οι οποίοι διά παντός μέσου38 φροντίζουν πλέον και εκδιώκουν εκ της Σκήτης του Αγίου Ανδρέου, και αργότερον εκ της Μονής του Αγίου Παντελεήμονος, τους αντιπάλους των39. Τοιουτοτρόπως, η Σκήτη του Αγίου Ανδρέου κατέστη από του έτους 1912 το προπύργιον των Ονοματολατρών.

Εις μάτην ο τότε Ρώσος πρόξενος εν Θεσσαλονίκη εφρόντισε να συμφιλιώση τας δύο αντιμαχομένας μερίδας των μονάχων της Σκήτης40.

Το 1913, λόγω της νέας δημιουργηθείσης καταστάσεως, υπεχρεώθη η Ιερά Κοινότης του Αγίου Όρους να ζητήση την επέμβασιν του Οικουμενικού Πατριαρχείου προς κατάπαυσιν των ταραχών εκ μέρους των Ρώσων μοναχών. Η Ιερά Κοινότης ενήργησε βάσει διαμαρτυρίας, υπό ημερομηνίαν 29 Ιανουαρίου 1913, των εκδιωχθέντων υπό των Όνοματολατρών Ρώσων μοναχών της Σκήτης Αγίου Ανδρέου. Τό Οικουμενικόν Πατριαρχείον, προ της επεμβάσεώς του και προ της εκδόσεως οιασδήποτε αποφάσεως επί της ετεροδιδασκαλίας των Ονοματολατρών, εζήτησε την γνώμην του συμβουλίου των καθηγητών της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης επί του περιεχομένου των βιβλίων του ιερομονάχου Ιλαρίωνος «Επί των Ορέων του Καυκάσου» και του ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic «Απολογία». Η απόφασις των καθηγητών υπήρξε καταδικαστική διά τα δύο αναφερθέντα έργα.

Κατεδικάσθη το περιεχόμενον του βιβλίου «Επί των Ορέων του Καυκάσου» (η β' έκδοσις του 1910), η «Απολογία» και το περιεχόμενον ωρισμένων επιστολών του ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic προς το Οικουμενικόν Πατριαρχείον.

Αλλ’ ας ίδωμεν, ειδικώτερον, τας θέσεις των καθηγητών της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης41:

α. Καταδικάζεται ο μυστικισμός εφ’ όσον προέρχεται εκ της καρδίας, ενώ μάλλον πρέπει να προέρχεται εκ του νου!

β. Η γνωμοδότησις των θεολόγων καθηγητών εγένετο και επιτροχάδην, ως αναφέρει το σχετικόν κείμενον: «Όσον δ’ αφορά εις την ουσίαν της εν λόγω διδασκαλίας, δεν ηδυνήθη μεν ο σύλλογος των θεολόγων καθηγητών δι’ έλλειψιν χρόνου να διέλθη και την πολυσέλιδον και ρωσσιστί μόνον αποσταλείσαν αυτώ απολογίαν42, νομίζει όμως ότι αντελήφθη του πνεύματος αυτής στηριχθείς και μόνον επί των άλλων τη Ιερά Συνόδω υποβληθέντων και παραπεμφθέντων αυτώ ρωσσικών τε και ελληνικών εγγράφων και εντύπων, είτε εν είδει ομολογιών, είτε εν είδει πρακτικών και κατηχήσεων».

Ταύτα αναφέρει η σχετική γνωμοδότησις. Εν τούτοις όμως το διαβιβαστικόν έγγραφον, υπογραφέν υπό του μητροπολίτου Σελεύκειας Γερμανού Στρηνοπούλου υπογραμμίζει, ότι: «Ο σύλλογος συνελθών εις οκτώ επανειλημμένας συνεδρίας, μελετήσας τα υποβληθέντα έγγραφα και διασκεφθείς, εξέδωκε τη 30ή Mαρτίου (του έτους 1913) την ετυμηγορίαν αυτού και υπέβαλε διά της επομένης επιστολής προς την Α. Θ. Παναγιότητα...»

γ. Μετ’ εμφάσεως αναφέρονται αι θέσεις του ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic, όστις υπεστήριξεν ότι: «Το όνομα του Ιησού είναι Θεός, οι εν Θαβωρίω λόγοι οι ακουσθέντες υπό των Αποστόλων είναι αυτός ο Θεός, οι εν Σινα ακουσθέντες υπό των Ισραηλιτών λόγοι είναι αυτός ο Θεός, και πας ο εν τω Ευαγγελίω θειος λόγος είναι αυτός ο Θεός».

δ. Εν τω μεταξύ, η αντίθετος μερίς των Ονοματολατρών υποχωρούσα υποπίπτει εις δογματικά σφάλματα «είτε εκ συνδιαλλακτικού πνεύματος φερομένη, είτε και άλλως»· υπεστήριζεν ότι του λοιπού θα προσκυνή μόνον Αυτόν Τούτον τον Κύριον Ημών Ιησούν Χριστόν και όχι το όνομά Του.

ε. Τέλος, οι καθηγηταί αναγνωρίζουν ότι οι άντίθετοι των Ονοματολατρών «έδωκαν λαβήν δεδικαιολογημένης αντιρρήσεως» προς τούς Ονοματολάτρας.

Την γνωμοδότησιν υπογράφουν οι: Ο (σχολάρχης) μητροπολίτης Σελεύκειας Γερμανός Π. Στρηνόπουλος και ο σύλλογος των θεολόγων καθηγητών: αρχιμ. Ιωάννης Ευστρατίου, αρχιμ. Δημήτριος Γεωργιάδης, διάκονος Βασίλειος Στεφανίδης, Βασίλειος Αντωνιάδης και Παντολέων Κομνηνός42.

Tο 1913 εις τον πατριαρχικόν θρόνον ευρίσκετο ο Γερμανός Ε' (1913-1918), ο οποίος με πατριαρχικόν γράμμα της 5ης Απριλίου 1913 προς τους «Επιστάτας και Αντιπροσώπους της Κοινότητος του Αγίου Όρους»43, επαναλαμβάνει την καταδικαστικήν απόφασιν της Μεγάλης του Χρίστου Εκκλησίας προς τους Ονοματολάτρας στηριζόμενος τόσον εις την πρώτην καταδικαστικήν απόφασιν του Οικουμενικού Πατριαρχείου επί Ιωακείμ Γ όσον και εις την γνωμοδότησιν των καθηγητών της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Επί πλέον, το πατριαρχικόν γράμμα της 5ης Απριλίου 1913 εχρησίμευσεν και ως διαβιβαστικόν έγγραφον διά του όποιου απεστάλη η γνωμοδότησις των καθηγητών της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Και ενώ η πρώτη επί Ιωακείμ Γ' καταδικαστική απόφασις της Μεγάλης του Χρίστου Εκκλησίας απηυθύνετο «τοις ανοήτως θεολογούσιν, αυτόθι μοναχοίς...», η δευτέρα, η επί Γερμανού Ε' ασχολείται περί της «οσημέραι διαδόσεως της δυσσεβούς και ψυχοφθόρου ταύτης διδασκαλίας».

Η δευτέρα καταδικαστική απόφασις του Οικουμενικού Πατριαρχείου, υπό ημερομηνίαν 5 Απριλίου 1913 ανεγνώσθη προς τους μοναχούς τηςΜονής Παντελεήμονος υπό οργάνων τού Πρωτάτου44 την 2αν Μαΐου 1913. 

Δυστυχώς όμως και η δευτέρα επέμβασις της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας επί πατριαρχείας Γερμανού Ε' δεν επέφερεν τα αναμενόμενα αποτελέσματα της καταπαύσεως των ερίδων.

Σημειώσεις

26. Άγνωστος, εν πολλοίς, σελίς του ρωσικού επεκτατισμού εις την Ανατολικήν Αφρικήν δια το 1907. Διά πλείονα βλ. C. Jeman, The Russians in Ethiopia. An Essay in futility, London 1958, σ. 80-96, παρά I. Smο itsch, Le Mont - Athos et la Russie, ε.α.,σ. 310].

27. Ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής της Μόσχας Μ. D. Muretov, είς έπιστολήν του προς τον κοσμήτορα της Σχολής κατά το έτος 1914, υποστηρίζει τήν μνημονευθείσαν «Απολογίαν» του Bulatovic και τους Όνοματολάτρας. Η επιστολή εδημοσιεύθη εις το συντηρητικόν περιοδικόν «Istoriceskij Vestnik», τ. 10 (1916), σ. 164-167.

28. Πρβλ. και I. Smolitsch, Le Mont-Athos et la Russie, ε.α., σ. 310.Εξ άλλου πολλάς πληροφορίας περί του βιογραφικού σχεδιαγράμματος του ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic αρυόμεθα εξ ανεκδότου επιστολής του Ρώσου θεολόγου Β. Μπομπρίνσκι (εξ Αθηνών, υπό ημερομ. 17/30 Οκτωβρίου 1950) προς τον καθηγητήν μου, αρχιμανδρίτην Κυπριανόν Κερν, καθηγητήν της Πατρολογίας του Ορθοδόξου Ρωσικού Θεολογικού Ινστιτούτου Παρισίων. Δια την βιογραφίαν του Bulatovic βλ. καί A. Bulatovic, Svojskami Menelika II..., Sankt Peterburg 1900.

29. Ieroslhimonah Antonij (Bulatovic), 1. Apologija, ε.α., σ. 189. 2. Moja mislj vo Hriste• O dejätel’nosti (energii) Bozestva, Sankt Peterburg 1914, σ. 244. 3. Materialy k sporu o pocitanii Imeni Bozija, α' έκδ., Μόσχα 1913. 4. Vvedenie v socinenie Opravdanie very v nepovedimoe, nepostizaemoe, bozestvennoe Imja Gospoda Iisusa Hrista, Sankt Peterburg 1916, σ. 20. 5. Moja bor’ba s imjaborcami na Svjatoj Gore, «Istoriceskij Vestnik», τ. 3 (1916), σ. 648-682 και τ. 10 (1916), σ. 133-169, και ανάτυπον Sankt Peterburg 1917, 6. Opravdanie very, ε.α., σ. 228. 7. Istorija Afonskoj smuty, α' εκδ., Petrograd 1917 καί 8. Afonskij razgrom, α.ε., σ. 10.

Εκ των αναφερθέντων έργων καλόν θα ήτο να εγνώριζεν ο αναγνώστης τα περιεχόμενα της «Απολογίας» του ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic. Ο πλήρης τίτλος του έργου έχει ως εξής: Apologija Very vo Imja Bozija i vo Imja Iisus, εκδ. «Θρησκευτικής και Φιλοσοφικής βιβλιοθήκης» (της «Θρησκευτικής και Φιλοσοφικής Εταιρείας), Μόσχα 1913, σχ. 8ον, σ. 189:

σ. 1-20, 1) Γενικαί αρχαί των Ονοματομάχων, δηλ. των αντιφρονούντων προς τους Ονοματολάτρας.

σ. 21-41, 2) Βιβλικαί και Πατριστικαί μαρτυρίαι, ότι το όνομα του Θεού είναι Αυτός ο Θεός.

σ. 42-47, 3) Το όνομα του Θεού είναι αυτή αύτη η θεία δύναμις και όχι η δύναμις διά μέσου του ονόματος.

σ. 48-74, 4) Πάσα προσευχή τελείται εις το όνομα του Θεού.

σ. 75-82, 5) Η ομολογία του ονόματος του Ιησού εις την «Προσευχήν του Ιησού» είναι Αυτός ο Κύριος Ιησούς Χριστός.

σ. 83-99, 6) Περί της σημασίας και της θείας αξίας του ονόματος «Ιησού».

σ. 100-115, 7) Το όνομα «Ιησούς» είναι όνομα ενέχον θείαν υπόστασιν και όνομα υπεράνω παντός ονόματος.

σ. 116-120, 8) Ανάλυσις του Ακαθίστου και του Παρακλητικού Κανόνος προς τον Γλυκύτατον Ιησούν.

σ. 121-136, 9) Μαρτυρίαι εκ του Ψαλτηρίου περί του ονόματος του Θεού.

σ. 137-152, 10) Μαρτυρίαι εκ της Βίβλου περί του ονόματος του Θεού.

σ. 153-171,11) Η σημασία των φράσεων «Το όνομα του Θεού» και «Αυτός ο Θεός», συνδυαζόμεναι εις τας Ακολουθίας.

σ. 172-186, 12) Η Θεία Λειτουργία είναι προσκύνησις του Θεού διά του ονόματος του Ιησού.

σ. 187-189, 13) Συμπεράσματα: Δίδομεν ενταύθα περίληψιν των συμπερασμάτων του βιβλίου, ένθα ο συγγραφεύς γράφει: «Ομολογώ, ότι: 1. Το όνομα του Θεού και το όνομα του Ιησού είναι Αυτός ο Θεός. 2. Το όνομα του Ιησού είναι υποστατικόν της θεότητος, δηλ. έχει σχέσιν με την θείαν και ανθρωπίνην φύσιν του Κυρίου. 3. Το όνομα «Ιησούς» ενέχει θείαν δύναμιν και είναι αχώριστον του Αγίου Πνευμάτος. 4. Πάντα τα ονόματα του Θεού ενέχουν θείαν δύναμιν, αλλά το όνομα «Ιησούς» πρέπει να χρησιμοποιήται περισσότερον δια την σωτηρίαν μας». Τέλος, διά την ιστορίαν του βιβλίου σημειούμεν, ότι η εκδούσα το έργον του ιερομονάχου Αντωνίου Μπουλάτοβιτς, «Θρησκευτική και Φιλοσοφική Εταιρεία» αναγνωρίζει, ότι το βιβλίον «έχει μερικάς εσωτερικάς ατελείας» (Πρβλ. Apologija, ε.α., σ. XI).

30. Βλ. αποσπάσματα της επιστολής «Εκκλησιαστικός Φάρος», τ. 11 (1913) σ. 363-364.

31. Βλ. ρωσικόν κείμενον èv S. V. T r ο i c k i j, Ob Imenah Boziih i imjaboznikah, Sankt Peterburg 1914, σ. IV (παραρτήματος).

32. Βλ. ελληνικόν κείμενον εις το περιοδικόν «Εκκλησιαστική Αλήθεια», τ. 33 (1913), σ. 124.

33. Ιερομονάχου Αντωνίου (Bulatovic), Opravdanie very, ε.α., σ. 208.

34. «Le développement de la nouvelle doctrine atteignit également des moines grecs, et inquiéta beaucoup la «Koinotis» de la Sainte Montagne»[ Η ανάπτυξη του νέου δόγματος έφτασε και στους Έλληνες μοναχούς και ανησύχησε πολύ την «Κοινότητα» του Αγίου Όρους»]. (I. Smolitsch, Le Mont-Athos et la Russie, ε.α., σ. 311).

35. Δεν αποκλείεται, βεβαίως, το γεγονός να απησχόλησε Έλληνας μοναχούς, άλλα τούτο είναι δυνατόν να παρουσιασθή μόνον μετά την δημοσίευσιν αγνώστων τυχόν μέχρι σήμερον εγγράφων. Αντιθέτως, οι Ρωμαιοκαθολικοί κύκλοι της εποχής αναφέρουν χαρακτηριστικώς, ότι: «Pas un instant les Grecs n’ont été attirés par ces rêveries de cerveaux slaves» [Ούτε μια στιγμή δεν έλκονταν οι Έλληνες από αυτές τις ονειροπολήσεις των σλαβικών εγκεφάλων], εv «Échos d’Orient», 1913, σ. 455. Τέλος, ο Π. Κομνηνός, Η εν Αγίω Όρει θρησκευτική έρις, «Εκκλησιαστικός Φάρος», τ. 11 (1913) σ. 372, γράφει: «Απόπειρα προς προσέλκυσιν και ημετέρων, δι’ ην και φυλλάδιον υπό τον τίτλον: «Η δόξα του Θεού είναι ο Ιησούς» εξεδόθη, υπό του ιερομονάχου Αντωνίου (Bulatovic), φαίνεται εντελώς αποτυχούσα». Το έργον τού Bulatovic εξεδόθη εν Θεσσαλονίκη το έτος 1913.

36. S. V. Trοickij, Ob Imenah Boziih i imjaboznikah, ε.α., σ. 173-174.

37. Το κείμενον έδημοσιεύθη εις το περιοδικόν «Εκκλησιαστική Αλήθεια», τ.33 (1913), σ. 145-146.

38. «Manu militari» αναφέρει το ρωμαιοκαθολικόν περιοδικόν «Échos d’Orient», 1913, σ. 265.

39. Θα πρέπει να συνέβησαν τραγικά γεγονότα εις την Σκήτην του Αγίου Ανδρέου. Αλλ’ ας ίδωμεν τί υποστηρίζουν αι δύο αντιμαχόμεναι ομάδες: Οι Ονοματολάτραι, κατά τους αντιπάλους των, εκδιώκουν την 10ην Ιανουαρίου 1913 (την 12ην κατά το μνημ. έργον: Pravda ο sobytiay..., σ. 7) τον ηγούμενον (sic) της Σκήτης του Αγίου Ανδρέου με τους μη Ονοματολάτρας μοναχούς. Την δε 21ην-23ην (κατά το μνημ. εργον: Pravda ο sobytiah..., σ. 7) οι Ονοματολάτραι είχον σύνοδον και εξεδίωξαν τον ηγούμενον της αυτής Σκήτης. Την 27ην Ιανουαρίου 1913 εκδιώκουν τούς πλέον φανατικούς εκ των αντιπάλων των εκ της Μονής Αγίου Παντελεήμονος (Πρβλ. και Opredelenie Svjatejsago Synoda ot 27 Avgusta 1913 goda za no 7.644...,παρά S. V. Troickij, Ob ImenahBoziih i imjaboznikah, ε.α., σ. (παραρτήματος) XVIII). Την 19ην Μαρτίου 1913 οι Ονοματολάτραι φροντίζουν να ελαττώσουν την δικαιοδοσίαν του καθηγουμένου της Μονής Αγίου Παντελεήμονος (Pravda ο sobytiah..., έ.ά., σ. 8). Την 29ην Απριλίου 1913 κατέστρεψαν την τηλεφωνικήν επικοινωνίαν, η οποία συνέδεε την Μονήν Αγίου Παντελεήμονος με τας Καρυάς δια της Δάφνης και η επιθυμία των όπως λάβουν την διεύθυνσιν της Μονής Αγίου Παντελεήμονος και μάλιστα την οικονομικήν  διαχείρισιν τής Μονής δεν έπραγματοποιήθη, διότι η διεύθυνσις της Μονής εζήτησε βοήθειαν, προς αποκατάστασιν της τάξεως, εκ «μικρού αγήματος ελληνικού στρατού, ευρισκομένου εις τας Καρυάς» (Pravda ο sobytiah, ε.α., σ. 8). Τέλος, κατορθώνουν να ιδρύσουν, την 1ην Μαΐου 1913 εις την Σκήτην του Άγιου Ανδρέου, την αδελφότητα του «Αρχαγγέλου Μιχαήλ» (Pravda ο sobytiah, ε.α., σ. 9). Αργότερον η αδελφότης θα προβή εις πολλάς εκδόσεις φυλλαδίων υπέρ των Ονοματολατών. Ιδού τώρα πως δικαιολογούνται οι Ονοματολάτραι: Εις την Σκήτην του Άγιου Ανδρέου, γράφει ο ιερομόναχος Αντώνιος Bulatovic, έλαβε χώραν εκλογή ηγουμένου, τοιούτος δ’ εξελέγη ο (Ονοματολάτρης) αρχιμανδρίτης Δαυίδ, δια ψήφων 306, αντί του (αντι-Ονοματολάτρου) αρχιμανδρίτου Ιερωνύμου, όστις έλαβε μόνον 70. Συμβαίνει όμως να είναι, μέχρι των εκλογών, ηγούμενος ό αρχιμανδρίτης Ιερώνυμος ο οποίος δεν παρέδιδε την ηγουμενίαν εις τούς Ονοματολάτρας. Οι 70 αντι-Ονοματολάτραι, κατά τον Bulatovic πάντοτε, μη παραδίδοντες τα σκήπτρα της διοικήσεως της Σκήτης εις τους 306, επετέθησαν πρώτοι κατά των Ονοματολατρών και δια γρόνθων τούς εκτύπησαν μάλιστα και ο ίδιος ο ιερομόναχος ο Αντώνιος Bulatovic δεν κατώρθωσε να αποφύγη τους γρόνθους. Πρβλ. ίερομονάχου Αντωνίου (Bulatovic), Opravdanie very, ε.α., σ. 210. Σημειωτέον, ότι ουδεμίαν δικαιολογίαν συνηντήσαμεν εκ μέρους των Ονοματολατρών δια τα γεγονότα της Μονής Αγίου Παντελεήμονος.

40. I. Smolitsch, Le Mont-Athos et la Russie, ε.α., σ. 310.

41. Βλ. Το πλήρες κείμενον της αποφάσεως του συλλόγου τον καθηγητών της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης: «Γνωμοδότησις του συλλόγου των θεολόγων καθηγητών περί της εσχάτως εμφανισθείσης εν Αγίω Όρει παρά τοις Ρώσσοις μοναχοίς καινοφανούς διδασκαλίας περί της θεότητος του ονόματος «Ιησούς», κατ’ εντολήν της άγιας και ιεράς Συνόδου», «Εκκλησιαστική Αλήθεια», τ. 33 (1913), σ. 123-125.

42. Πάντες οι καταδικάσαντες τας θέσεις των Ονοματολατρών καθηγηταί της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, μετεξεπαιδεύθησαν εις την γερμανόφωνον Κεντρικήν καί Δυτικήν Ευρώπην και κατ’ ακολουθίαν εγνώριζον λίαν καλώς, ίνα μη γράψωμεν αποκλειστικώς, τας θεολογικάς και φιλοσοφικάς τάσεις της γερμανοφώνου νοοτροπίας περί τα τέλη του 19ου αιώνος:

α) Ο μητροπολίτης Σελεύκειας Γερμανός Στρηνόπουλος (1872-1951) είναι ο γνωστός θεολόγος της Οικουμενικής Κινήσεως και αργότερον μητροπολίτης Θυατείρων. Το 1903 ανηγορεύθη διδάκτωρ της φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Λειψίας με θέμα: «Αι φιλοσοφικαί θεωρίαι του Ιππολύτου». Πρβλ. Β. Θ. Σταυρίδου, Η Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης (1844-1923), τόμος Α', Αθήναι 1970, σ. 64-72, ένθα και η σχετική βιβλιογραφία.

β) Ο αρχιμανδρίτης Ιωάννης Εύστρατίου (1860-1922) υπήρξεν εθνομάρτυς, σφαγείς υπό των Τούρκων το Έτος 1922. Το 1885 ανηγορεύθη διδάκτωρ της φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Ιένης με θέμα «Σεβήρος ο μονοφυσίτης, πατριάρχης Αντιόχειας και η από του Ενωτικού του Ζήνωνος μέχρι της επί Μηνά Συνόδου (482-531) σχέσις του Μονοφυσιτισμού προς την Ορθοδοξίαν», η οποία διατριβή εξεδόθη το 1894 εν Λειψία. Πρβλ. και Α. Γ. Τσερνόγλου, Εύστρατίου Ιωάννης, Θ.Η.Ε., τ. 5 (1964), σ. 1.102-1.103 και Β. Θ. Σταυριδου, ε.α., σ. 117-118, ένθα και η σχετική βιβλιογραφία.

γ) Ο αρχιμανδρίτης Δημήτριος Γεωργιάδης απεφοίτησεν εκ της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης το έτος 1893. Μετεξεπαιδεύθη εις τον πρακτικόν κλάδον της Θεολογίας εις την Ελβετίαν. Από του έτους 1899 εδίδαξεν εις την Θεολογικήν Σχολήν Κανονικόν Δίκαιον, Ομιλητικήν και γαλλικήν γλώσσαν. Πρβλ. Β. Θ. Σταυριδου, ε.α., σ. 129-130, ένθα και η σχετική βιβλιογραφία.

δ) Ο διάκονος Βασίλειος Στεφανίδης (1878-1958) είναι ο μετέπειτα αρχιμανδρίτης και καθηγητής της Γενικής Εκκλησιαστικής Ιστορίας εις την Θεολογικήν Σχολήν του Πανεπιστημίου Αθηνών. Από του έτους 1908 έως του 1912 μετεξεπαιδεύθη εις την Γερμανίαν. Υπήρξε κατ’ εξοχήν μαθητής των Η. Lietzmann και Α. von Harnak. Tο 1912 ανεκηρύχθη διδάκτωρ της φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Χαιδελβέργης με την διατριβήν: «Platon’s Politicos zu seiner Politela und dem Nomoi». Ουδεμίαν σχέσιν είχεν με την μυστικήν θεολογίαν, μάλλον δε την εμέμφετο. Πρβλ. π.χ. τας κρίσεις του περί της θεολογίας του Συμεών του Νέου Θεολόγου. «Επί του Θεού πολλάκις μετεχειρίζετο ερωτικάς εκφράσεις. Όπως όλοι οι μυστικοί, ούτω και ο Συμεών εφρόνει, ότι την μέλλουσαν μακαριότητα δύναται τις να προαπολαύση εν τη παρούση ζωή... Ταύτην (την ένωσιν μετά του Θεού) εθεώρει (ο Συμεών) ευκολωτέραν, ένεκα της ενανθρωπήσεως του Χριστού, εφρόνει μάλιστα, ότι σκοπός της ενανθρωπήσεως του Χριστού ήτο ο μυστικισμός... Διά τον μυστικισμόν ήρμοζε βεβαίως ο μονοφυσιτισμός, ο οποιος εδίδασκε την θέωσιν της ανθρώπινης φύσεως του Χριστού. Δια τούτο τα μυστικά συγγράμματα Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, γραφέντα τέλη της πέμπτης έκατονταετηρίδος, είναι μονοφυσιτικά, οι δε μοναχοί, οι ρέποντες προς τον μυστικισμόν, έρρεπον την πέμπτην εκατονταετηρίδα και εις τον μονοφυσιτισμόν δύναται τις, μάλιστα, να ειπή, ότι ο μυστικισμός εγέννησε τον μονοφυσιτισμόν... ». (Β. Κ. Στεφάνιδου, Εκκλησιαστική Ιστορία απ’ αρχής μέχρι σήμερον, α' εκδ., Αθήναι 1948, σ. 430-431). Εις την δευτέραν έκδοσιν της Εκκλησιαστικής Ιστορίας του, Αθήναι 1959 [ME TA MATIA TOY ΛΟΥΘΗΡΟΥ ΒΕΒΑΙΩΣ], είναι ηπιώτερος εις τας κρίσεις του ως προς την μυστικήν θεολογίαν. Περί της δευτέρας ταύτης εκδόσεως του έργου του, αναφέρει ο ίδιος εις τον ειδικόν πρόλογον: «...συνεπληρώθη και διωρθώθη παρ’ εμού, ίνα ανταποκριθή εις τας νέας επιστημονικάς ανάγκας». Πρβλ. και Β. Θ. Σταυρίδου, ε. α., σ. 130-136, ένθα και σχετική βιβλιογραφία.

[ΘΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΟΥΜΕ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΟΤΙ ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΕΦΤΑΣΑΝ ΝΑ ΑΠΟΡΡΙΨΟΥΝ ΤΟΥΣ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΑΝ ΜΥΣΤΙΚΙΣΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΟΡΘΩΣΑΝ ΝΑ ΠΑΡΑΔΟΣΟΥΝ ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ  Ή ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΗΘΟΥΣ ΤΗΣ ΝΕΟΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ.

ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΣ, Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΔΙΝΟΝΤΑΝ ΣΕ ΜΟΝΑΧΟΥΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΑΣΚΗΤΙΚΗΣ ΠΕΙΡΑΣ ΚΑΙ ΥΠΑΚΟΗΣ, ΣΕ ΕΝΑΡΕΤΟΥΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΥΣ ΜΟΝΑΧΟΥΣ ΕΝ ΜΕΤΑΝΟΙΑ, ΚΑΘΟΤΙ Η ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ, ΤΟ ΟΣΤΙΣ ΘΕΛΕΙ, ΚΑΙ ΟΧΙ Η ΣΥΝ-ΕΝΕΡΓΕΙΑ, Η ΥΠΑΚΟΗ ΣΤΟ ΘΕΛΗΜΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ].

ε) Ο Βασίλειος Αντωνιάδης είναι ο γνωστός καθηγητής της Φιλοσοφίας και της Ερμηνευτικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Μετεξεπαιδεύθη εις την Γερμανίαν ένθα το 1890 ανεκηρύχθη διδάκτωρ της φιλοσοφίας εις την Λειψίαν. Πρβλ. και Ν. Μητσοπούλου, Αντωνιάδης Βασίλειος, Θ.Η.Ε., τ. 2 (1963), σ. 955-956.

στ) Ο Παντολέων Κομνηνός (1867-1923) είναι ο μόνος ο οποίος δεν μετεξεπαιδεύθη εις την Δυτικήν Ευρώπην, άλλα εις την Πετρούπολιν της Ρωσίας περί τα τέλη του 19ου αιώνος. Εγνώριζε την ρωσικήν γλώσσαν και την εδίδαξεν εις την Θεολογικήν Σχολήν της Χάλκης. Ήτο ο μόνος ο όποιος ηδύνατο να μελετήση τα συγγράμματα των Ονοματολατρών (Πρβλ. και Β. Θ. Σταυριδου, ε.α., σ. 121). Άλλωστε, έγραψε και άρθρον δια τα εν Άθω διαδραμματισθέντα γεγονότα το 1913. (Π. Κομνηνού, μνημ. εργον). Πρβλ. και Β. Θ. Σταυρίδου, ε.α., σ. 118-128, ένθα και η σχετική βιβλιογραφία.

43. Βλ. Το πλήρες κείμενον του πατριαρχικού γράμματος «Εκκλησιαστική Αλήθεια», τ. 33 (1913), σ. 146.

44. Pravda ο sobytiah, ε.α., σ. 9.

Κωνσταντίνος Κ. Παπουλίδης - ΟΝΟΜΑΤΟΛΑΤΡΕΣ (2)

Συνέχεια από: Tετάρτη 27 Ιουλίου 2022

Με την μυστικήν παρουσίαν (δηλ. τον ρεαλισμόν)16 καί όχι την νομιναλιστικήν17 εις τήν προφοράν των λέξεων έχουν ασχοληθή πολλοί18. Είναι αληθές, ως θα ίδωμεν και κατά την εξέλιξιν της διαμάχης περί της λατρείας του ονόματος του Θεού, ότι η διαφορά έγκειται μεταξύ του μυστικισμού και του νομιναλισμού19. Οι Ονοματολάτραι, κατά την κρίσιν ειδικών, έθεσαν επί τάπητος σοβαρόν πρόβλημα τόσον του θεολογικού όσον και του θρησκειολογικού κόσμου. Δυστυχώς όμως δεν είχον τα πλαίσια να παρουσιάσουν το περιεχόμενον της διδασκαλίας των20 και λόγω ελλείψεως, συν τοις άλλοις, μορφώσεως εκ μέρους αυτών τούτων των Ονοματολατρών21. Ο κρυπτόμενος υπό την φράσιν «Un moine de l’Église d’Orient» ορθόδοξος αρχιμανδρίτης και συγγραφεύς L. Gillet αναφέρει, ότι οι Ονοματολάτραι έθιξαν σοβαρόν πρόβλημα, άλλα απέτυχον εις την διατύπωσίν του22.

Αλλ’ ας επανέλθωμεν εις τας διαμάχας του Αγίου Όρους. Η διαμάχη εκ του Καυκάσου παρουσιάσθη εις το Άγιον Όρος, κυρίως εκ των αντιπάλων των Ονοματολατρών. Ο ιερομόναχος Αλέξιος, ζων εις την έρημον της Θηβαΐδος του Αγίου Όρους, μεταξύ άλλων Ρώσων μοναχών εκατηγόρησε το περιεχόμενον του βιβλίου «Επί των Ορέων του Καυκάσου» του ιερομονάχου Ιλαρίωνος ως μη ορθόδοξον. Αι κατηγορίαι του Αλεξίου παρέμειναν προφορικαί, διότι δεν παρουσίασε γραπτόν κείμενον, άγνωστον δια ποιους λόγους23. Ούτως εχόντων των πραγμάτων την θέσιν του πρώτου, κατ’ ουσίαν, επικριτού του βιβλίου «Επί των Ορέων του Καυκάσου» του ιερομονάχου Ιλαρίωνος την καταλαμβάνει ο Ρώσος ιερομόναχος Χρύσανθος, εκ της Σκήτης του Αγίου Ανδρέου του Αγίου Όρους. Ο Χρύσανθος παρουσίασεν ανάλυσιν των δοξασιών του Ιλαρίωνος και των Ονοματολατρών24. Την ανάλυσίν του την συνώδευσε με συμπεράσματα του Ρώσου αρχιεπισκόπου Αντωνίου Hrapovickij25.

Είδομεν ότι οι οπαδοί του Ιλαρίωνος ωνόμαζον εαυτούς «Ονοματοδόξους» (εκ του ρωσικού Imjaslavcy) και ότι οι αντίπαλοί των, δηλ. οι οπαδοί του Χρυσάνθου, τους ωνόμαζον Ονοματολάτρας (εκ του ρωσικού Imjabozniki). Τώρα, όμως, επαναλαμβάνοντες τας κατηγορίας των οι οπαδοί του Ιλαρίωνος απεκάλουν τους κατηγόρους των, δηλ. την ομάδα του Χρυσάνθου, ως «Ονοματομάχους» (εκ του ρωσικού Imjaborcy). Αμφότεραι αι παρατάξεις αλληλοκατηγορούντο ως αιρετικαί. Σήμερον δια την ομάδα του Ιλαρίωνος επεκράτησεν ο όρος Ονοματολάτραι (εκ του ρωσικού Imjaslavcy) και εκ μέρους των αντιτιθεμένων, αλλά και εκ μέρους των συμπαθούντων το περιεχόμενον της διδασκαλίας των.

Σημειώσεις

16. «Ρεαλισμός» ή «Πραγματοκρατία» είναι η φιλοσοφική αντίληψις κατά την όποιαν, εκ των φαινομένων της συνειδήσεως υπάρχουν εις τον εξωτερικόν κόσμον πράγματα τα οποία είτε είναι ως παρίστανται εις τας αισθήσεις μας, είτε, το συνηθέστερον, η ουσία των αποκεκρυμμένη ή ήλλοιωμένη υπό των αισθήσεων και της συνειδήσεως δύναται να καταστή γνωστή διά της κρίσεως και της εμπειρίας, διακρινομένη από τα φαινόμενά της. Ο Ρεαλισμός κατεπολεμήθη υπό της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας ως αντιβαίνων εις την περί της Αγίας Τριάδος διδασκαλίαν.

Ο Ρεαλισμός εις μεν την σχολαστικήν μεταφυσικήν αντιτίθεται εις τον Νομιναλισμόν (Ονοματοκρατία), εις δε την γνωσιολογίαν αντιτίθεται εις τον Ιδεαλισμόν. Πρβλ. και Κ. Δ. Γ ε ω ρ γ ο ύ λ η, Πραγματοκρατία, Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν «Ήλιου» τ. ΙΣΤ', σ. 345-346, και Χρ. Ανδρούτσου, Λεξικόν Φιλοσοφίας, Αθήναι 1929.

17. «Ονοματοκρατία» ή «Νομιναλισμός» είναι η υποστηρισθείσα εις την σχολαστικήν φιλοσοφίαν άποψις, κατά την όποιαν αι γενικαί και αφηρημέναι έννοιαι είναι απλά ονόματα, λέξεις και όχι ιδιαίτεραι οντότητες, όπως υπεστήριζεν ο ρεαλισμός. Πρβλ. Κ. Δ. Γεωργούλη, Ονοματοκρατία, Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν «Ήλιου», τ. ΙΔ', σ. 907 και Σ. Γ κ ί κ α, Ονοματοκρατία, «Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια» (Θ. Η. Ε.), τ. 9 (1966), σ. 928.

18. Βλ. G. Βerguer, La puissance du nom (Communication au IVe Congrès International d’histoire des religions), Bruxelles 1935, «Archives de phsychologie de la Suisse romande», τ. XXV (1936), ένθα και η σχετική βιβλιογραφία. Εξ άλλου, μεγίστη είναι η βιβλιογραφία περί του «Ονόματος» και του «Ονόματος του Θεού» τόσον εις την ανατολικήν όσον και εις την δυτικήν θρησκευτικήν και θεολογικήν σκέψιν. Εχομεν υπ’ όψει το βιβλίον: Des noms de Jésus-Christ dans la Saint-Écriture, oeuvre capitale de Louis de Léon et l’un des chefs-d’oeuvre théologiques de l’Espagne, traduite pour la première fois en français, sur la 25e édition espagnole, enrichie de notes... par l’Abbé V. P o s t e l du diocèse de Paris..., Paris - Lyon (Lecoffre) 1862. Πρόκειται περί μεταφράσεως εις την γαλλικήν γλώσσαν του περιωνύμου έργου του Ισπανού Fray Luis de Léon, Los Nombres de Cristo... Διά το όνομα του Κυρίου εις την Βίβλον, βλ. την ειδικήν μελέτην του Α. - Μ. B e s n a r d, o. p., Le mystère du nom. (Quiconque invoquera le nom du Seigneur sera sauvé, Joël 3, 5 (=Και εσται πας, ος αν επικαλέσηται το όνομα Κυρίου, σωθήσεται, Ιωήλ 3,5), σειρά Lectio divina, αριθ. 35, Paris (Cerf) 1962. Δια την φιλοσοφίαν του ονόματος βλ. το εργον (εκ των καταλοίπων) του πρωθιερέως - καθηγητού S. Bulgakoff, Filosofija Imeni (εκδ. υπό L. Zander), Paris (YMCA - press) 1953. Αλλά εις το έργον του S. Bulgakoff θα επανέλθωμεν.

Τέλος δια το όνομα του Κυρίου βλ. και τα εξής έργα, ένθα και η σχετική βιβλιογραφία, Un Moine de l’Église d’Orient, La prière de Jésus, sa genèse et son développement et sa pratique dans la tradition byzantinoslave, troisième édition revue et augmentée, Chevetogne 1959, σ. 83-89. I. Smolitsch, Russisches Mönchtum. Entstehung, Entwicklung und Wesen, 988-1917, Würzburg 1952, σ. 473 κ.έ. Του αυτού, Le Mont-Athos et la Russie, εν τω συλλογικό έργω: Le Millénaire du Mont-Athos 963-1963, Études et Mélagnes, I, Chevetogne 1963, σ. 279-318. B. S c h u l t z e, S. J., Der Streit um die Göttlichkeit des Namens Jesu in der russischen Theologie, «Orientalia Christiana Periodica» τ. 17 (1951), σ. 320-394. Του αυτού, Untersuchungen über das Jesus - Gebet, «Orientalia Christiana Periodica», τ. 18 (1952), σ. 319-343. I. Η a u s h e r r, S. J., Noms du Christ et voies d’oraison, «Or. Chr. Analecta» 157, Roma 1960.

19. Ο ιερομόναχος Αντώνιος Bulatovic εις το μνημονευθέν έργον του Apologija, ε.α., αναφέρει, ότι η διδασκαλία των Ονοματολατρων βασίζεται εις τον μυστικισμόν, ο οποιος αντιτίθεται εις τον ορθολογισμόν (σ. VII)· εν συνεχεία γράφει, ότι οι Ονοματολάτραι βασίζονται φιλοσοφικώς εις τον ρεαλισμόν, ο οποιος μαζί με τον μυστικισμόν αντιτίθεται εις τον νομιναλισμόν, τον ρασιοναλισμόν και τον ματεριαλισμόν (σ. XI).

20. Ο αναγνώστης θα σχηματίση ευκόλως την γνώμην, ότι οι Ονοματολάτραι, παρ’ όλην την καλήν θέλησίν των, και την προσπάθειάν των, δεν είχον θεολόγους, τουλάχιστον κατά την γένεσιν της διδασκαλίας των και ότι πολλά των έργων των ήσαν απλά φυλλάδια... θρησκευτικού περιεχομένου!

21. Βλ. χαρακτηριστικούς και την γνώμην του ειδήμονος εις θέματα μοναχισμού της Ρωσίας, αυτοεξορίστου Ρώσου καθηγητού I. S m ο l i t s c h, Le Mont-Athos et la Russie, ε. α.,σ. 309· «Il importe de noter qu’Ilarion se présentant comme un connaisseur de la Sainte Écriture et des écrits des Saints Pères, au lieu d’employer le terme traditionnel umnoe delànie (prière mentale), parle toujours de la duhovnaja dejateljnostj (action spirituelle) ce qui a un sens entièrement différent»[Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο Ιλαρίων, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως γνώστη της Ιεράς Γραφής και των γραπτών των Αγίων Πατέρων, αντί να χρησιμοποιεί τον παραδοσιακό όρο umnoe delanie (νοερά προσευχή), μιλά πάντα για duhovnaja dejateljnostj (πνευματική δράση) που έχει εξ ολοκλήρου διαφορετική σημασία].

22. Un Moine de l’Église d’Orient, ε.ά., σ. 84· «Les onomatolâtres avaient procédé avec crudité et maladresse dans une matière qui exigerait un infini discernement. Leur théorie était de toute évidence inadmissible, mais ils avaient touché à un problème réel» [Οι ονοματολάτρες είχαν προχωρήσει με ωμότητα και αδεξιότητα σε ένα θέμα που θα απαιτούσε άπειρη διάκριση. Η θεωρία τους ήταν προφανώς άκυρη, αλλά είχαν θίξει ένα πραγματικό πρόβλημα].

23. Μία πηγή αντιθέτου πνεύματος προς την κίνησιν των Oνοματολατρών, είναι τo λίαν ενδιαφέρον φυλλάδιον: Pravda ο sobytijah proissedsih ν pervoe polugodie 1913 goda v Panteleimonom Monastyre, γραφέν υπό του Igumen i bratija Afonskago Panteleimonova monastyrja, εκδ. Afonskago Russkago Panteleimonova monastyrja, Μόσχα 1913, σ. 6, αναφέρει, ότι το βιβλίον του ιερομονάχου 'Ιλαρίωνος : «Επί των Ορέων του Καυκάσου», δεν είχε μεγάλην κυκλοφορίαν, μεταξύ των Ρώσων μοναχών του Αγίου Όρους, αλλά η κριτική του ιερομονάχου Αλεξίου συνετέλεσεν εις την διάδοσίν του.

24. Το άρθρον του ιερομονάχου Χρυσάνθου έχει τον τίτλον: Recenzija shimonaha Hrisanfa na Knigu O. Ilariona και εδημοσιεύθη εις το περιοδικόν «Russkij Inok», αριθ. 4 καί 6 (1912) (παρά I. Smolitsch, Le Mont-Athos et la Russie, ε.α., σ. 310). Το ανωτέρω αναφερθέν άρθρον του ιερομονάχου Χρυσάνθου προεκάλεσε την έκδοσιν του μνημονευθέντος ήδη έργου του ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic, Apologija.

25. Antonij (Hrapovickij) archiepiskop Volynskij, O novom Izeucenii, obogotvorjajuscem imena i ob Apologii Antonij Bulatovica, «Cerkovnye Vedomosti», τ. XXVI/20 (1913) παράρτημα σ. 80-96. Ο Ρώσος αρχιεπίσκοπος Αντώνιος Hrapovickij (1863-1936) είναι γνωστός ιεράρχης, θεολόγος και ασκητικός συγγραφεύς, μη κατωρθώσας να απομακρυνθή εκ του νομιναλισμού. Απέθανε το 1936 αυτοεξόριστος. Βιογραφικά στοιχεία βλ. N. Ζerνον, The Russian Religious Renaissance of the Twentieth Century, London 1963, σ. 365 καί B. Zenkovsky, Histoire de la philosophie russe, t. II, Paris (Gallimard) 1954, σ. 133-135. Φιλοσοφικώς έκειτο περισσότερον προς τον γερμανικόν ιδεαλισμόν και τον νομιναλισμόν και όλιγώτερον προς το μυστικόν-ασκητικόν-ησυχαστικόν ιδεώδες της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ήτο γνωστός και είχεν επικοινωνίαν μετά του ημετέρου αειμνήστου αρχιεπισκόπου Αθηνών Χρυσοστόμου Παπαδοπούλου. Ο Αντώνιος υπήρξε σφοδρός πολέμιος των Ονοματολατρών. Το ανωτέρω αναφερθέν άρθρον εξεδόθη και εις τευχίδιον (σχ. 8ον, σ. 24) έκ τού τυπογραφείου τής Λαύρας τοϋ Pocaev τό έτος 1913. Το έργον εξεδόθη, βεβαίως, με την άδειαν της Ιέρας Συνόδου της Εκκλησίας της Ρωσίας. Το πλέον ενδιαφέρον σημείον, έκτος της τραχύτητός του, είναι εκείνο όπου ο συγγραφεύς υπογραμμίζει, ότι οι Ονοματολάτραι είναι ο Ιερομόναχος A. Bulatovic, ο καθηγητής - ιερεύς Π. Φλορένσκι και ο καθηγητής - ιερεύς S. Bulgakoff και ότι οι αντί-Ονοματολάτραι είναι ο αρχιεπίσκοπος Νίκων, ο καθηγητής S. V. Troickij και ο αρχιεπίσκοπος Αντώνιος, δηλ. ο ίδιος ό συγγραφεύς. (Δια πολλά εκ των ανωτέρω αναφερθέντων προσώπων θα επανέλθωμεν).

Κωνσταντίνος Κ. Παπουλίδης - ΟΝΟΜΑΤΟΛΑΤΡΕΣ (1)

ΟΝΟΜΑΤΟΛΑΤΡAI

Ονοματολάτραι: (Ετεροδιδασκαλία Ρώσων μοναχών του Αγίου Όρους κατά την δευτέραν δεκαετίαν του 20ου αιώνος)

Κωνσταντίνος Κ. Παπουλίδης

«Ces troubles furent le début du déclin rapide du monachisme russe sur l’ Athos» Dom I. Doens, O.S.B,., Chronique religieuse. Monastères orthodoxes en Grèce, «Irénikon», 3 (1961) 357. Monastères

Οι «Ονοματολάτραι» είναι σχεδόν άγνωστοι εις την Ελλάδα. Οι Ελληνες συγγραφείς δι’ ολίγων μόνον πληροφοριών1 αναφέρουν την ύπαρξιν της ετεροδιδασκαλίας των Ρώσων μοναχών εις το Άγιον Όρος κατά την δευτέραν δεκαετίαν του 20ου αιώνος, η δε «Εκκλησιαστική  Αλήθεια» της Κωνσταντινουπόλεως αναφέρει ωρισμένα βασικά έγγραφα των ερίδων2.

Είναι γεγονός αναμφισβήτητον ότι πολλά εκκλησιαστικά ρεύματα εις το Άγιον Όρος ηθέλησαν να ασχοληθούν, να εφαρμόσουν και να επαναφέρουν εις χρήσιν την θεολογίαν του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά. Ανεφέραμεν και άλλοτε ότι οι «Κολλυβάδες» εκ μέρους των Ελλήνων3 και ο Όσιος Παΐσιος Βελιτσκόφσκι εκ μέρους των Σλάβων4 εφρόντισαν να ανανεώσουν, κατά τον 18^ον αιώνα, την ησυχαστικήν θεολογίαν της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Οι Ονοματολάτραι5,τον 20όν αιώνα, οικειοποιήθησαν την ανανέωσιν του Παλαμισμού, άλλα δυστυχώς ως συμβαίνει με τας ετεροδιδασκαλίας, τα σχίσματα και τας αιρέσεις, τόσον οι αντίπαλοι των όσον και οι ίδιοι, λόγω του φανατισμού ο οποίος υπεισέρχεται με την πάροδον των διαμαχών, δεν επιτρέπουν, εν πολλοίς, την εξέτασιν και των θετικών στοιχείων εις την δομήν της διδασκαλίας μιας αιρέσεως.

Κατά την εξέτασιν της ετεροδιδασκαλίας των Ονοματολατρών, θα περιορισθώμεν μόνον εις τα ιστορικά προβλήματά της και δεν θα υπεισέλθωμεν εις το καθαρώς δογματικόν μέρος, καίτοι θα αναφερθώμεν αναγκαστικώς εις τας βασικάς αρχάς της διαμάχης. Δεν θα υπεισέλθωμεν επίσης εις θέματα Κανονικού Δικαίου και Διπλωματικής Ιστορίας, με τα οποία επίσης έχουν σχέσιν η ετεροδιδασκαλία και αι έριδες.

Η παρούσα μελέτη εκ του περιεχομένου αυτής διαιρείται εις τρία μέρη:

α) Εις την γένεσιν της ετεροδιδασκαλίας και την ανάπτυξίν της εις το Άγιον Όρος,

β) Εις την μεταφοράν της διαμάχης εκ του Αγίου Όρους εις την Ρωσίαν και

γ) Εις την μεταφοράν της ετεροδιδασκαλίας εκ της Ρωσίας (μετά την κομμουνιστικήν επανάστασιν των μπολσεβίκων το 1917) εις την Δυτικήν Ευρώπην δια των αυτοεξορίστων Ρώσων θεολόγων και φιλοσόφων.

Η διδασκαλία των Ονοματολατρών είναι ρωσική τόσον εις την καταγωγήν και την εξέλιξιν, όσον και εις την δομήν της. Εις το Άγιον Όρος εφιλοξενήθη μόνον. Επιπλέον, όμως, έχει σχέσιν με τον ησυχασμόν και την καρδιακήν προσευχήν ή (την λεγομένην) προσευχήν του Κυρίου6. Οι ίδιοι οι Ονοματολάτραι θα σημειώσουν πολλάκις ότι συνεχίζουν την ησυχαστικήν πρακτικήν, αλλά και την ιδίως περί του άκτιστου φωτός παλαμικήν θεολογίαν.

A'

Η έρις δεν ήρχισεν εις το Αγιον Όρος, αλλά εις τον Καύκασον της Ρωσίας. Εκεί, εις το μετόχιον Σίμων ο Χαναναίος της Μονής Αγίου Παντελεήμονος του Αγίου Ορους, έζη και ο Ρώσος μεγαλόσχημος μοναχός Ιλαρίων, ο οποίος είχεν έλθει εκ του Αγίου Όρους.

Ο Ιλαρίων εδημοσίευσε το 1907 βιβλίον περί προσευχής υπό τον τίτλον:

«Επί των Ορέων του Καυκάσου»7. Και ενώ και αι δύο πρώται εκδόσεις έλαβον την άδειαν κυκλοφορίας εκ μέρους της «Επιτροπής Θρησκευτικής Λογοκρισίας» της Ρωσίας, κατά την δευτέραν έκδοσιν, ολίγον μετά την κυκλοφορίαν του βιβλίου, κατεδικάσθη το περιεχόμενον, επειδή δεν εθεωρήθη ορθόδοξον. Εις το βιβλίον παρουσιάζονται δύο γέροντες μοναχοί συζητούντες περί της καρδιακής προσευχής (ή της λεγομένης προσευχής του Κυρίου) και περί των καρπών αυτής. Οι δύο γέροντες μοναχοί διαπιστώνουν,

ότι κατά την εποχήν των η πρακτική της καρδιακής προσευχής ελησμονήθη ή εγκατελείφθη υπό των μοναχών και ότι καλόν θα ήτο να επανέλθη μεταξύ των μοναχών και γενικώς μεταξύ των πιστών της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ρωσίας εις εγκύκλιόν της από 18ης Μαΐου 1913 προς τους μοναχούς8, ενώ αναγνωρίζει ότι το περιεχόμενον του βιβλίου του Ιλαρίωνος είναι ανεπίληπτον από θρησκευτικής πλευράς, εν τούτοις αναφέρει ότι τα συμπεράσματα του συγγραφέως θεωρούνται επικίνδυνα διά την προσευχήν, καθ’ ότι, κατά τον Ιλαρίωνα, το κύριον μέρος της προσευχής δεν ήτο η απαγγελία της προσευχής, η οποία θα εβοήθει τον πιστόν εις την αυτοσυγκέντρωσιν, αλλά η διαρκής επανάληψις του ονόματος του Ιησού9 ως ονόματος του Θεού· ώστε ο Θεός παρουσιαζόμενος (διά της διαρκούς αναφοράς του ονόματός Του) εις τον απαγγέλλοντα, τον συντρέχει εις την θέωσίν του. Εκ των βιβλικών παραπομπών αναφέρονται εις το έργον κυρίως η του Ματθαίου 7, 22 (10) και Λουκά 9, 49-50 (11).

Η διδασκαλία του Ιλαρίωνος, ότι η συνεχής απαγγελία του ονόματος του Θεού σώζει τον άνθρωπον, καθ’ όσον ο Θεός ενυπάρχει εις το όνομά Του, απέκτησε πολλούς οπαδούς τόσον εις τον Καύκασον και κατ’ επέκτασιν εις την Ρωσίαν, όσον και εις το Άγιον Όρος.

Αργότερον, ως θα ίδωμεν, ο ιερομόναχος Αντώνιος Bulatovic υπεστήριξεν, επί του αυτού θέματος, ότι εις το όνομα του Θεού υφίσταται η παρουσία Αυτού τούτου του Θεού, εφ’ όσον «το όνομα δεν διαχωρίζεται εκ του κατόχου του ονόματος ς»12. Και διά να ισχυροποιήση το επιχείρημά του αναφέρει, ότι εις την επίκλησιν ονόματος τινος ενυπάρχει η υπόστασις του κατόχου του ονόματος· π.χ. κράζω «Ιβάν» και εις την έναρθρον κραυγήν ενυπάρχει (μυστικώς) η υπόστασις του Ιβάν και όχι αυτός ούτος ο Ιβάν13. Κατ’ επέκτασιν, λοιπόν, όταν προφέρωμεν το όνομα «Ι η σ ο ύ ς», αι ωρισμέναι κλήσεις ή προφοραί (και ο Ιησούς), είναι πραγματικότητες και έχουν υπόστασιν14.

Τέλος, σημειούμεν ότι το 4ον κεφ. του αναφερθέντος έργου του ιερομονάχου Ιλαρίωνος επιγράφεται: «Ότι εις το όνομα του Ιησού ενυπάρχει αυτή η θεότης, και, κατ’ ακολουθίαν, δι’ εκείνον ο οποίος αγαπά τον Σωτήρα, το όνομα τούτο είναι Αυτός Ούτος ο Σωτήρ»15.

Είναι αληθές, ότι καίτοι υποφώσκει ενταύθα σωστή και υγιής μυστικιστική σκέψις, εν τούτοις πολλάκις συγχέονται τα πράγματα υπό των Ονοματολατρών και φαίνεται έμπροσθεν ημών να υπάρχουν κείμενα χρήζοντα επεξεργασίας.

(Συνεχίζεται)

Σημειώσεις

1. Βλ. ενδεικτικώς I. Π. Μαμαλάκη,Το Άγιον Όρος (Άθως) δια μέσου των αιώνων, Θεσσαλονίκη 1971 (Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Μακεδονική Βιβλιοθήκη, αριθ. 33), σ. 561. Σημειωτέον, ότι ο συγγραφεύς είναι ο μόνος εκ των Ελλήνων γραψάντων περί του Αγίου Όρους γενικώς και αφιερωσάντων μίαν σελίδα δια τους Ονοματολάτρας· οι περισσότεροι Έλληνες παρέρχονται το θέμα δι’ ολίγων γραμμών.

Δια την σύνταξιν της παρούσης μελέτης παντοιοτρόπως με εβοήθησαν οι κύριοι Στέφανος I. Παπαδόπουλος, καθηγητής και κοσμήτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Αντώνιος-Αιμίλιος Ν. Ταχιάος, καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Βασίλειος Δ. Φόρης, διευθυντής του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και ο Δρ. Παντελεήμων Β. Πάσχος, τους οποιους και από της θέσεως ταύτης ευχαριστώ.

2.Βλ. τα έγγραφα ταύτα εις «Εκκλησιαστικήν Αλήθειαν», τ. 33 (1913), σ. 123-125, 145-146, 187-192, και 445-446.

3. Κ. Κ. Π α π ο υ λ ί δ η, Περίπτωσις πνευματικής επιδράσεως του Αγίου Όρους εις τον βαλκανικόν χώρον κατά τον 18ον αιώνα, «Μακεδονικά», τ. 9 (1969), σ. 278-294.

4. A. - A. Τ α χ ι ά ο υ, Ο Παΐσιος Βελιτσκόφσκι (1722-1794) και η ασκητικοφιλολογική σχολή του, Θεσσαλονίκη 1964 (Ι.Μ.Χ.Α., αριθ. 73). Του αυτού, Σύμμεικτα περί της Σχολής του Παϊσίου Βελιτσκόφσκι, «Επιστημονική Επετηρίς εκδιδομένη υπό της Θεολογικής Σχολής», Αριστοτέλειον Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης, τ. 10 (1965), σ. 373-394. C. Ρ a ρ ο u l i d i s, Le starets Paissij Velitchkovskij (1722-1794), «Θεολογία» τ. 1-2 (1968), σ. 231-240. Το αυτό άρθρον εις την ισπανικήν εν «Unidad Cristiana» - «Οriente Cristiano», τ. 4 (1969), σ. 429-435.

5. «Ονοματολάτραι» (εκ του ρωσικού Imjabozniki) εκαλούντο υπό των αντιπάλων των, ενώ οι ίδιοι αυτοαπεκαλούντο «Ονοματόδοξοι» (εκ του ρωσικού Imjaslavcy). Υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου απεκλήθησαν «Ονοματοθεΐται». Οι Ονοματολάτραι επρέσβευον, ότι η επίκλησις του ονόματος του Θεού ενέχει θείαν δύναμιν. Επί του θέματος θα επανέλθωμεν διεξοδικώτερον. Η του Οικουμενικού Πατριαρχείου ορολογία «Ιησουανοί» (βλ. «Εκκλησιαστικήν Αλήθειαν», τ. 33 (1913), σ. 145-146) νομίζω ότι είναι ανεπιτυχής.

6.«Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν».

7. Ο έπακριβής τίτλος του έργου εις την ρωσικήν: Shimonah ilari ο n, Na gorah Kavkaza. Beseda druh starcev pustynnikov o vnutrennem edinenii s Gospodom nasih serdec crez molitvu Iisus Hristovu, ili duhovnaja dejatel’nost’ sovremenyh pustinnikov, α' έκδοσις (Batalpasinsk) 1907, β' Batalpasinsk 1910 και γ' Λαύρα του Kievo-Pecersk 1912.

Έχω υπ’ όψει μου την δευτέραν έκδοσιν (και εις την όποιαν συνεχώς θα αναφερόμεθα είς την παρούσαν μελέτην), η οποια έλαβε το «imprimatum» εκ της «Επιτροπής Θρησκευτικής Λογοκρισίας» της Ρωσίας εις την Μόσχαν την 7ην Οκτωβρίου 1909, υπ’ αύξ. αριθ. 735. Το βιβλίον τούτον ανήκε, μετά την κομμουνιστικήν επανάστασιν των μπολσεβίκων εις την Ρωσίαν του 1917, εις την βιβλιοθήκην του ρωσικού ορθοδόξου ναού της πόλεως Baden-Baden τής Γερμανίας. Σήμερον ευρίσκεται εις την βιβλιοθήκην του Ορθοδόξου Ρωσικού Θεολογικού Ινστιτούτου Παρισίων «ο Άγιος Σέργιος».

8. Κατ’ αρχάς το κείμενον εδημοσιεύθη εις το επίσημον όργανον της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ρωσίας «Cerkovnye Vedomosti», τ. XXVI/20 (1913), σ. 272-286· επανεδημοσιεύθη υπό του S. V. Τ r ο i c k i j, Ob imenah Bozüh i imjaboznikah, Sankt Peterburg 1914, σ. (προσθήκαι) VIII-XVII. Βλ. την εις την ελληνικήν γλώσσαν μετάφρασιν του Κειμένου εις το περιοδικόν της Κωνσταντινουπόλεως «Εκκλησιαστική Αλήθεια», τ. 33 (1913), σ. 187-192. Αλλα περί του κειμένου τούτου θα επανέλθωμεν.

9. Ενταύθα αναφέρεται κυρίως η φράσις του Φαρισαίου (Λουκ. 18, 3): «Ο Θεός ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ», ή το μοναχικόν: «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν», ή «ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ και ελέησόν με».

10. Ματθ. 7, 22: «Κύριε, Κύριε, ου τω σω ο ν ό μ α τ ι επροφητεύσαμεν, και τω σω ο ν ό μ α τ ι δαιμόνια εξεβάλομεν, και τω σω ο ν ό μ α τ ι δυνάμεις πολλάς εποιήσαμεν;».

11. Λουκ. 9, 49-50: «Επιστάτα, είδομεν τινα εν τω ο ν ό μ α τ ί σου εκβάλλοντα δαιμόνια, και εκωλύομεν αύτόν, ότι ουκ ακολουθεί μεθ’ ημών».

12. Ίερομονάχου ’Αντωνίου Bulatovic, Apologija Very νο Imja Bozie i vo Imja Iisus, Μόσχα 1913, σ. IX.

13. Ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic, Apologija..., ε.α., σ. ΧΙΙ-ΧΙΙΙ.

14. Ιερομονάχου Αντωνίου Bulatovic, Opravdanie very ν Nepovedimoe, Nepostizimoe, Bozestrennoe Imja Gospoda nasego Iisusa Hrista, Petrograd 1917, σ. 1.

15. Shimonah Ilarion, Na gorah Kavkaza..., ε. α., σ. 15.

ΘΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΟΥΜΕ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΟΤΙ ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΕΦΤΑΣΑΝ ΝΑ ΑΠΟΡΡΙΨΟΥΝ ΤΟΥΣ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΑΝ ΜΥΣΤΙΚΙΣΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΟΡΘΩΣΑΝ ΝΑ ΠΑΡΑΔΟΣΟΥΝ ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ  Ή ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΗΘΟΥΣ ΤΗΣ ΝΕΟΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ.

ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΣ, Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΔΙΝΟΝΤΑΝ ΣΕ ΜΟΝΑΧΟΥΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΑΣΚΗΤΙΚΗΣ ΠΕΙΡΑΣ ΚΑΙ ΥΠΑΚΟΗΣ , ΣΕ ΕΝΑΡΕΤΟΥΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΥΣ ΜΟΝΑΧΟΥΣ ΕΝ ΜΕΤΑΝΟΙΑ, ΚΑΘΟΤΙ Η ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ , ΤΟ ΟΣΤΙΣ ΘΕΛΕΙ, ΚΑΙ ΟΧΙ Η ΣΥΝ-ΕΝΕΡΓΕΙΑ, Η ΥΠΑΚΟΗ ΣΤΟ ΘΕΛΗΜΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ. 

ΠΟΛΥ ΣΩΣΤΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΚΟΔΟΞΙΑ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣΕΩΣ. ΟΠΩΣ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΡΩΣΩΝ ΘΕΟΛΟΓΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΑΝ ΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟ ΠΟΥ ΔΙΑΛΥΕΙ ΤΗΝ ΘΕΣΜΙΚΗ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ. 

ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΕΡΑΣΜΕΝΟΥ ΑΙΩΝΟΣ ΞΕΣΠΑΣΕ ΚΑΙ ΘΕΜΕΛΙΩΘΗΚΕ Η ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΑΛΕΠΑΛΛΗΛΕΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΑΝ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ, ΕΦΕΡΑΝ ΤΗΝ ΕΚΚΟΣΜΙΚΕΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΗΡΓΗΣΑΝ ΤΟ ΕΠΕΚΕΙΝΑ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΘΕΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ, ΤΟΝ ΝΟΥ.

Αγ. Γρηγόριος Παλαμάς - ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΙΕΡΩΣ ΗΣΥΧΑΖΟΝΤΩΝ (2)

6. Άραγε δεν ήρθε ποτέ στον νου τους ούτε εκείνο, ότι ξεπέσαμε από εκείνον τον θειο τόπο της τρυφής επειδή επιθυμήσαμε και φάγαμε από το δέντρο της γνώσεως; Επειδή δηλαδή δεν θελήσαμε να εργαζόμαστε και να φυλάγουμε αυτό σύμφωνα με την εντολή, επιτρέψαμε στον πονηρό σύμβουλο την είσοδο, ο οποίος ως κλέφτης εισήλθε και μας έθελξε με το κάλλος της γνώσεως του καλού και του κακού. Ίσως βέβαια και τώρα αυτός υπόσχεται σ’ αυτούς, που δεν θέλουν να εργάζονται και να φυλάγουν την καρδιά τους σύμφωνα με την καθοδήγηση των πατέρων, ακριβή γνώση των ουράνιων σφαιρών και των σχετικών με αυτές, των πολυκίνητων και αντίρροπων, γνώση του καλού και του κακού η οποία, επειδή δεν έχει μέσα στην φύση της το καλό, αλλά μέσα στην προαίρεση εκείνων που χρησιμοποιούν αυτήν, μεταβάλλεται μαζί με τη φύση και προς το ένα και προς το άλλο.

Ποιοι θα προστεθούν και θα προσκολληθούν στο σώμα του Χριστού;

 

Ιησούς Χριστός, (ψηφιδωτό), Αγία Σοφία Κωνσταντινούπολη.

(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)

Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος «Βίβλος των ηθικών»

Συνέχεια από εδώ: http://www.pemptousia.gr/?p=345895

η. Ότι, εάν όλοι οι προορισμένοι από γενεά σε γενεά δεν γεννηθούν μέχρι την έσχατη ημέρα δεν πληρωθούν, ο άνω κόσμος δεν θα πληρωθεί.

1 Επειδή η Εκκλησία είναι σώμα και νύμφη Χριστού, και άνω κόσμος και ναός του Θεού, και μέλη αυτού του σώματος έγιναν όλοι οι άγιοι, κι επειδή ακόμη δεν παρήχθηκαν ούτε ευαρέστησαν όλοι, ούτε βέβαια το σώμα του Χριστού ολοκληρώθηκε, ούτε ο άνω κόσμος επληρώθηκε (αυτός δηλαδή ο ίδιος της Εκκλησίας του Θεού), αλλά πολλοί στον κόσμο σήμερα είναι άπιστοι, που θα πιστεύσουν στον Χριστό, πολλοί αμαρτωλοί και άσωτοι, που θα μετανοήσουν και θα μεταμεληθούν, πολλοί απειθείς που θα πεισθούν, επειδή πολλοί επίσης ακόμη θα γεννηθούν και θα ευαρεστήσουν τον Θεό μέχρι της εσχάτης σάλπιγγος, πρέπει να γεννηθούν όλοι οι προγνωσμένοι, να παραχθεί και να πληρωθεί ο υπεράνω του κόσμου κόσμος της Εκκλησίας των πρωτοτόκων, δηλαδή η επουράνια Ιερουσαλήμ.

Τότε αμέσως θα έλθει το τέλος και το πλήρωμα του σώματος του Χριστού θα πληρωθεί από τους προορισμένους από τον Θεό να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του· και είναι αυτοί οι υιοί του φωτός και της ημέρας αυτού.

2 Όλοι αυτοί λοιπόν είναι προορισμένοι, απογραμμένοι και αριθμημένοι, και πρόκειται να προστεθούν και να προσκολληθούν στο σώμα του Χριστού· και αμέσως θα ολοκληρωθεί,
χωρίς να λείπει κανένα μέλος, θα πληρωθεί, δηλαδή θα τελειωθεί, όπως και ο απόστολος Παύλος αληθινά πιστεύει και λέγει έτσι «μέχρι να καταντήσομε όλοι σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Διότι αυτούς που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε· και όσους προόρισε, αυτούς και εκάλεσε· όσους πάλι εκάλεσε, αυτούς και εδικαίωσε· και όσους εδικαίωσε, αυτούς και εδόξασε, ώστε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του».

Είδες πως όλοι οι άγιοι είναι προορισμένοι και προγνωσμένοι;

Μάθε λοιπόν και πώς λέγει ότι θ’ απογραφούν αυτοί. Διότι, αφού είπε, «επλησιάσατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, στην επουράνια Ιερουσαλήμ και στην πανήγυρι μυριάδων αγγέλων», πρόσθεσε· «και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων, που είναι απογραμμένοι στους ουρανούς». Εάν λοιπόν είναι απογραμμένοι, είναι φανερό ότι είναι και αριθμημένοι, καθώς έχει γραφεί· «εγνώρισε ο Κύριος τους δικούς του».

Και το ιερό ρητό λέγει, «σ’ εσάς και οι τρίχες της κεφαλής είναι αριθμημένες».

Εφ’ όσον λοιπόν οι τρίχες μας είναι αριθμημένες από τον Θεό που γνωρίζει τα πάντα, πόσο περισσότερο βέβαια είμαστε εμείς;

Αφού λοιπόν όλοι οι άγιοι είναι προγνωρισμένοι από τον Θεό, προορισμένοι συγχρόνως και αριθμημένοι καθώς και απογραμμένοι κατ’ όνομα στους ουρανούς, αφού αυτοί είναι μαζί μέλη του Χριστού, και οφείλουν να γίνουν και ν’ αποτελέσουν ένα σώμα αυτού, αποδεικνύεται φανερώς με τον λόγο ότι, όταν όλοι αυτοί συναχθούν και γίνουν ένα σώμα του Χριστού, τότε και ο άνω κόσμος, αυτή η επουράνια Ιερουσαλήμ, η οποία είναι και
Εκκλησία των πρωτοτόκων, θα πληρωθεί θα ολοκληρωθεί δηλαδή το σώμα της βασίλισσας του Θεού Εκκλησίας, το οποίο είναι σώμα Χριστού του Θεού.

3 Πού είναι λοιπόν εκείνοι οι οποίοι αναπλάθουν έξω από την βασιλεία των ουρανών πολλές μονές στην ματαιότητα των σκέψεών τους προς απώλεια των εαυτών τους;

Πού είναι αυτοί που λέγουν ότι δεν θέλομε να εισέλθομε στη βασιλεία των ουρανών, διότι αυτό είναι πολύ, αλλά επιθυμούμε να ευρισκόμαστε σε τόπο ανέσεως κι αυτό μας αρκεί;

Όλοι οι από αιώνος άγιοι οφείλουν να είναι ένα σώμα μαζί με τον Χριστό.

Και πού αλλού φαντάζονται αυτοί ότι θα είναι, εάν ευρεθούν ανάξιοι αυτού του σώματος και αποκοπούν από αυτό;

Και όταν ανακαινισθεί ο κόσμος όλος διά πυρός, σε ποιον τόπο πιστεύουν ότι θα ευρεθούν, ώστε να μη λάβουν την πείρα εκείνου και δοκιμασθούν από εκείνον;

Πράγματι «εματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και εσκοτίσθηκε η ασύνετη καρδιά τους· διότι λέγοντας ότι είναι σοφοί, εμωράθηκαν».

Απόσπασμα από τον λόγο του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου «Βίβλος των ηθικών», Λόγοι Α-Στ’, σε εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση της Θεολόγου Αικατερίνας Γκόλτσου. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο, το «Βυζάντιον», «Πατερικαί εκδόσεις Γρηγόριος ο Παλαμάς», 1988.

Ποιοι θα προστεθούν και θα προσκολληθούν στο σώμα του Χριστού; | Πεμπτουσία (pemptousia.gr)

ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΔΟΤΕΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΤΟΥΣ ΥΠΕΡΑΝΩ ΠΑΣΗΣ ΥΠΟΨΙΑΣ.

Ονοματολάτραι : Ετεροδιδασκαλία Ρώσων μοναχών του Αγίου Όρους κατά την δευτέραν δεκαετίαν του 20ου αιώνος

Ο διάκονος Βασίλειος Στεφανίδης (1878-1958) είναι ο μετέπειτα αρχιμανδρίτης και καθηγητής της Γενικής Εκκλησιαστικής Ιστορίας εις την Θεολογικήν Σχολήν του Πανεπιστημίου Αθηνών. Από του έτους 1908 έως του 1912 μετεξεπαιδεύθη εις την Γερμανίαν. Υπήρξε κατ’ εξοχήν μαθητής των Η. Lietzmann και Α. von Harnak. Tο 1912 ανεκηρύχθη διδάκτωρ της φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Χαιδελβέργης με την διατριβήν: «Platon’s Politicos zu seiner Politela und dem Nomoi». Ουδεμίαν σχέσιν είχεν με την μυστικήν θεολογίαν, μάλλον δε την εμέμφετο. Πρβλ. π.χ. τας κρίσεις του περί της θεολογίας του Συμεών του Νέου Θεολόγου. «Επί του Θεού πολλάκις μετεχειρίζετο ερωτικάς εκφράσεις. Όπως όλοι οι μυστικοί, ούτω και ο Συμεών εφρόνει, ότι την μέλλουσαν μακαριότητα δύναται τις να προαπολαύση εν τη παρούση ζωή... Ταύτην (την ένωσιν μετά του Θεού) εθεώρει (ο Συμεών) ευκολωτέραν, ένεκα της ενανθρωπήσεως του Χριστού, εφρόνει μάλιστα, ότι σκοπός της ενανθρωπήσεως του Χριστού ήτο ο μυστικισμός... Διά τον μυστικισμόν ήρμοζε βεβαίως ο μονοφυσιτισμός, ο οποιος εδίδασκε την θέωσιν της ανθρώπινης φύσεως του Χριστού. Δια τούτο τα μυστικά συγγράμματα Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, γραφέντα τέλη της πέμπτης έκατονταετηρίδος, είναι μονοφυσιτικά, οι δε μοναχοί, οι ρέποντες προς τον μυστικισμόν, έρρεπον την πέμπτην εκατονταετηρίδα και εις τον μονοφυσιτισμόν δύναται τις, μάλιστα, να ειπή, ότι ο μυστικισμός εγέννησε τον μονοφυσιτισμόν... ». (Β. Κ. Στεφάνι δ ου, Εκκλησιαστική Ιστορία απ’ αρχής μέχρι σήμερον, α' εκδ., Αθήναι 1948, σ. 430-431). Εις την δευτέραν έκδοσιν της Εκκλησιαστικής Ιστορίας του, Αθήναι 1959, είναι ηπιώτερος εις τας κρίσεις του ως προς την μυστικήν θεολογίαν. Περί της δευτέρας ταύτης εκδόσεως του έργου του, αναφέρει ο ίδιος εις τον ειδικόν πρόλογον: «...συνεπληρώθη και διωρθώθη παρ’ εμού, ίνα ανταποκριθή εις τας νέας επιστημονικάς ανάγκας». Πρβλ. και Β. Θ. Σταυρίδου, ε. α., σ. 130-136, ένθα και σχετική βιβλιογραφία.

Ονοματολάτραι : Ετεροδιδασκαλία Ρώσων μοναχών του Αγίου Όρους κατά την δευτέραν δεκαετίαν του 20ου αιώνος