Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Emmanuel Todd. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Emmanuel Todd. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026

Βρισκόμαστε στην εποχή των ταραχών του τίποτα

Martino Mora - 03/11/2026

Βρισκόμαστε στην εποχή των ταραχών του τίποτα


Πηγή: Μαρτίνο Μόρα

Η μισή Δυτική Ευρώπη, από το Παρίσι μέχρι το Μιλάνο και τη Βαρκελώνη, έχει καταστραφεί από τους Maranza και τις φοιτητικές εξεγέρσεις (κυρίως τους Maranza).
Καμία από αυτές δεν είναι ούτε θα είναι επανάσταση, με τη συμβατική έννοια του όρου. Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να τις κάνει.
Επειδή δεν είναι πλέον ικανή να αναπτύξει νέα συλλογικά έργα.
Οι Maranza, στην πραγματικότητα, ξέρουν μόνο πώς να καταστρέφουν και να λεηλατούν, συνδυάζοντας τη μηδενιστική παρόρμηση με τον βανδαλισμό και τον χουλιγκανισμό και την υλιστική παρόρμηση με την υπερτροφική κατανάλωση πολυτελών αγαθών μέσω λεηλασίας, ακολουθώντας τις υποκινήσεις των βρώμικων αρχηγών τους που επιτίθενται και παγιδεύουν το οργιαστικό-εμπορικό σύστημα.

Ένα συλλογικό έργο (είτε κομμουνιστικό, εθνικιστικό είτε δημοκρατικό) είναι πλέον αδύνατο.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το όνειρο της Παδανίας του Μπόσι* απέτυχε. Είχε περάσει η εποχή του.
Μια κοινωνία ηλικιωμένων δεν κάνει πλέον πολιτικές επαναστάσεις.
Και ούτε μπορεί μια κοινωνία ατόμων, που δεν ενώνεται πλέον από τίποτα, ούτε από τη θρησκεία, πόσο μάλλον από κανένα συλλογικό έργο.
Και ακόμη λιγότερο μπορεί μια κοινωνία με λίγους νέους, επιπλέον έκπληκτη από τα ναρκωτικά, την πορνογραφία και τα κινητά τηλέφωνα.

Η εποχή των πολιτικών επαναστάσεων (που δεν πρέπει να συγχέεται με την Επανάσταση ή την Ανατροπή, μια διαδικασία αιώνων που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, της οποίας οι επαναστάσεις ήταν μόνο μία πτυχή, αν και η πιο ορατή) έχει πλέον τελειώσει για πάντα.
Όπως ο φασισμός και ο κομμουνισμός.
Η εποχή της πλουτοκρατίας και του ατομικιστικού μηδενισμού δεν επιτρέπει πλέον συλλογικά έργα.

Όπως γράφει ο ιστορικός και δημογράφος Εμμάνουελ Τοντ, οι μεγάλες επαναστάσεις, για να λάβουν μορφή, χρειάζονταν παραδόξως την παρουσία της χριστιανικής θρησκείας, την οποία οι ίδιες αμφισβητούσαν ή καταδίωκαν και της οποίας αποτελούσαν μια διεστραμμένη μίμηση, εντελώς πολιτική και εντελώς έμφυτη.
Τώρα που ζούμε σε μια μεταχριστιανική κοινωνία, δεν υπάρχει πλέον καμία θρησκευτική ενέργεια μετατρέψιμη σε έμφυτους στόχους, ούτε κανένας κοινωνικός δεσμός μεταξύ των ανθρώπων.

Η δημοκρατική πλουτοκρατία, ως ένα σύνολο ατόμων ελεύθερα να αυταπατώνται πιστεύοντας ότι μπορούν να πραγματοποιήσουν τον εαυτό τους ακόμη και υποβαθμίζοντας τον εαυτό τους, να επιδιώκουν αποκλειστικά τα δικά τους υλικά συμφέροντα και τις ακόρεστες επιθυμίες, που συχνά αποκαλούνται δικαιώματα, δεν είναι ουτοπία αλλά δυστοπία.
Δεν επιτρέπει την κατασκευή κανενός κοινοτικού μοντέλου κοινωνίας και έτσι πνίγεται σε μηδενιστική αποστασία χωρίς την ανάδυση συλλογικών σχεδίων κοινωνικής ανανέωσης.

Η εποχή των επαναστάσεων έχει τελειώσει.
Βρισκόμαστε στην εποχή των εξεγέρσεων Maranza. Δηλαδή, της ανυπαρξίας.


* Το «όνειρο της Παδανίας» αναφέρεται στην πολιτική επιδίωξη του Ουμπέρτο Μπόσι (Umberto Bossi), ιδρυτή του ιταλικού κόμματος Λέγκα του Βορρά (Lega Nord), να δημιουργήσει ένα ανεξάρτητο ή ευρέως αυτονομημένο κράτος στον πλούσιο βιομηχανικό βορρά της Ιταλίας. Ο όρος Παδανία (Padania) προέρχεται από τον ποταμό Πάδο (Po) και χρησιμοποιήθηκε από τον Μπόσι τη δεκαετία του 1990 για να περιγράψει τις βόρειες ιταλικές περιφέρειες (όπως η Λομβαρδία, το Βένετο και το Πεδεμόντιο), τις οποίες θεωρούσε πολιτισμικά και οικονομικά διακριτές από την υπόλοιπη Ιταλία. Ο Μπόσι κεφαλαιοποίησε την οργή των κατοίκων του Βορρά, οι οποίοι ένιωθαν ότι οι υψηλοί φόροι τους κατέληγαν στη διαφθορά της Ρώμης («Roma ladrona» - Ρώμη η κλέφτρα) και στην οικονομική στήριξη του λιγότερο αναπτυγμένου ιταλικού Νότου. Για να στηριχθεί το εγχείρημα, επιστρατεύτηκαν θεωρίες περί «κελτικής» καταγωγής των βορειοϊταλών, σε αντίθεση με τη μεσογειακή ταυτότητα των νοτίων. Με την πάροδο των ετών, η στρατηγική της Λέγκας μετατοπίστηκε. Η πλήρης απόσχιση αποδείχθηκε ανέφικτη και στερούταν ευρύτερης διεθνούς ή νομικής βάσης. Το κόμμα στράφηκε αρχικά προς το αίτημα του φεντεραλισμού (ομοσπονδιοποίησης) και της οικονομικής αυτονομίας εντός του ιταλικού κράτους, συμμετέχοντας σε κυβερνητικούς συνασπισμούς με τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Σήμερα, υπό την ηγεσία του Ματέο Σαλβίνι, η Λέγκα έχει μετατραπεί από ένα τοπικιστικό, αυτονομιστικό κίνημα του Βορρά σε ένα εθνικό, δεξιό-λαϊκιστικό κόμμα με κεντρικό σύνθημα «Πρώτα οι Ιταλοί». Το «όνειρο της Παδανίας» του Μπόσι έχει εγκαταλειφθεί οριστικά στην πράξη, παραμένοντας απλώς ένα ιδεολογικό αποτύπωμα στην ιστορία της σύγχρονης ιταλικής πολιτικής σκηνής.

Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2026

Γιατί η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αλλάξει

 από Sa Su - 10/11/2026

Γιατί η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αλλάξει


Πηγή: Σα Σου

Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σε κρίση. Έχει κολλήσει.
Ο Παρέτο το εξήγησε πριν από έναν αιώνα: η ιστορία είναι ένα νεκροταφείο ελίτ. Μια αριστοκρατία καταρρέει όταν μια πιο ενεργητική, πιο ρεαλιστική αριστοκρατία ανεβαίνει από τα κάτω. Αυτή είναι η κυκλοφορία.
Όταν η κυκλοφορία είναι μπλοκαρισμένη, η ελίτ δεν μένει επειδή είναι ισχυρή. Μένει επειδή έχει σφραγίσει τις πόρτες.
Στην Ευρώπη, η σφραγίδα είναι τριπλή
.

*Πρώτον, ακαδημαϊκή.*
Δεν χρειάζεται να είσαι ικανός, πρέπει να έχεις τα σωστά διαπιστευτήρια. Ίδια αλυσίδα: το σωστό λύκειο, το Bocconi ή το Sciences Po, το Κολλέγιο της Ευρώπης στην Μπριζ, το Erasmus, μια άμισθη πρακτική άσκηση στις Βρυξέλλες, αγγλικά με προφορά. Είναι ένας μηχανισμός αναγνώρισης φυλών. Όσοι δεν έχουν αυτό το γενεαλογικό δέντρο δεν μπαίνουν.
*Δεύτερον, οικονομική.*
Η πολιτική δεν αποδίδει πλέον, κοστίζει. Χρειάζονται χρόνια ιδρυμάτων, δεξαμενών σκέψης, επισφαλών συνεργασιών. Όσοι προέρχονται από τα κάτω δεν μπορούν να το αντέξουν οικονομικά.
*Τρίτον, θεσμική.*
Και είναι το πιο σημαντικό.* Ακόμα κι αν κάποιος καταφέρει να ανέλθει και θέλει να αλλάξει τους κανόνες, βρίσκει τους κανόνες ήδη γραμμένους αλλού και αμετάβλητους: δημοσιονομικό σύμφωνο, ισοσκελισμένος προϋπολογισμός στο Σύνταγμα, περιορισμοί της ΕΚΤ, οδηγίες, προϋποθέσεις PNRR.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί ως χρηματοκιβώτιο για τις εθνικές ελίτ: προσθέτεις αντιδημοφιλείς πολιτικές και μετά λες «Η Ευρώπη μας το ζητάει». Με αυτόν τον τρόπο εξουδετερώνεις την ψήφο.
Εδώ η διάγνωση του Εμμανουήλ Τοντ τέμνεται με αυτή του Τζόρτζιο Αγκάμπεν.
*Τοντ: το ανθρωπολογικό μπλοκάρισμα.*
Για τον Τοντ, το μπλοκάρισμα δεν είναι απλώς πολιτικό, είναι ανθρωπολογικό. Με τη μαζική υπερεκπαίδευση από τη δεκαετία του 1990, το δίπλωμα δεν επιλέγει πλέον. Για να παραμείνει μια ελίτ, η ελίτ εφευρίσκει το υπερ-δίπλωμα. Δεν είναι πλέον το πιο μορφωμένο τμήμα του πληθυσμού. Είναι ένας ξεχωριστός λαός.
Ένας ξεχωριστός λαός με τρία χαρακτηριστικά:
1. Έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα. Δεν παράγει πλέον τίποτα. Διαχειρίζεται σύμβολα: οικονομικά, δίκαιο, επικοινωνία, κανονισμούς. Όταν η πραγματικότητα την αντιφάσκει —ένα κλείσιμο εργοστασίου, μια έλλειψη ενέργειας, ένας πόλεμος που δεν κερδίζει— δεν τη διορθώνει. Την αρνείται.
2. Έχει γίνει ηθικολόγος. Χωρίς πλέον εργασιακή ηθική, μετατρέπει τα ακαδημαϊκά της προσόντα σε ηθικά διαπιστευτήρια. Δεν λέει πλέον «οι πολιτικές μου λειτουργούν». Λέει «οι πολιτικές μου είναι δίκαιες, χωρίς αποκλεισμούς, βιώσιμες, ευρωπαϊκές». Όποιος διαφωνεί δεν διαφωνεί. Είναι ανήθικες, φασιστικές, ανενημέρωτες.
3. Δεν αναπαράγεται πλέον. Η γονιμότητα είναι στο 1,2. Μια ελίτ που δεν κάνει παιδιά δεν χρειάζεται να σκέφτεται μακροπρόθεσμα. Μπορεί να ρευστοποιήσει τη βιομηχανία, την ενέργεια και τα σχολεία χωρίς αγωνία.

*Αγκάμπεν: η εξουσία που δεν κυβερνά πλέον.*
Και εδώ έρχεται ο Αγκάμπεν. Τι κάνει μια ελίτ σαν κι αυτή όταν δεν έχει πλέον ζωτική ενέργεια;
Δεν κυβερνά πλέον. Διοικεί.
Ο Αγκάμπεν το αποκαλεί αυτό μόνιμη κατάσταση εξαίρεσης. Οι κανονικοί κανόνες - συντάγματα, κοινοβούλια, ψηφοφορία - αναστέλλονται όχι από πραξικόπημα, αλλά από έναν τεχνικό κανονισμό. Ένας κανονισμός της ΕΕ. Μια έκτακτη ανάγκη. Πρώτα μια έκτακτη ανάγκη για την υγεία, μετά μια ενεργειακή έκτακτη ανάγκη, τώρα μια πολεμική έκτακτη ανάγκη. Κάθε έκτακτη ανάγκη δικαιολογεί την αναστολή της δημοκρατίας.
Η εξουσία δεν αποφασίζει πλέον για το μέλλον. Διαχειρίζεται τη γυμνή ζωή. Διοικεί τους οργανισμούς, την κατανάλωση, τα ταξίδια, επιτρέπει τον λόγο. Παράγει 15.000 κανονισμούς ετησίως για τους οποίους κανείς δεν ψήφισε και τους οποίους όλοι πρέπει να σέβονται.
Η ΕΕ είναι η τέλεια μορφή αυτής της εξουσίας. Ακυβέρνητη από κάτω - δεν μπορείς να ψηφίσεις για να αλλάξεις την Επιτροπή ή τις Συνθήκες - και παντοδύναμη από πάνω - αποφασίζει πώς εργάζεσαι, τι καταναλώνεις, τι μπορείς να πεις στο διαδίκτυο, με ποιον μπορείς να είσαι σε πόλεμο.

Ο Παρέτο πίστευε ότι μια μπλοκαρισμένη ελίτ θα έπεφτε επειδή γινόταν ηλίθια και αντικαταστάθηκε.
Ο Τοντ και ο Αγκάμπεν μας λένε κάτι πιο ανησυχητικό: δεν πέφτει. Αδειάζει τον εαυτό της. Παραμένει σαν μια άδεια σχεδία, αυτοδικαιούμενη και επιθετική, που συνεχίζει να επιπλέει μόνο και μόνο επειδή δεν υπάρχει τίποτα αρκετά οργανωμένο από κάτω για να την αντικαταστήσει.
Ο κίνδυνος δεν είναι ότι θα διαρκέσει για πάντα. Ο κίνδυνος είναι αυτό που συμβαίνει στο κενό που αφήνει, καθώς παρασύρει τους πάντες μαζί του προς τα κάτω.


ΑΞΙΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΜΑΣ ΑΥΤΗ Η ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΝΑΡΤΗΣΗ

Δευτέρα 27 Ιουλίου 2026

Πόλεμος στην Ουκρανία

από τον André Larané - 26/07/2026

Πόλεμος στην Ουκρανία


Πηγή: Η Ιταλία και ο κόσμος

Η ιστορία ξαναμπαίνει στο προσκήνιο

19 Ιουλίου 2026. Για τέσσερα χρόνια, ο πόλεμος στην Ουκρανία τροφοδότησε πάθη και αψήφησε τις προφητείες. Όσοι προέβλεψαν την πτώση του Κιέβου μέσα σε λίγες μέρες έκαναν λάθος, όπως και όσοι υποσχέθηκαν την κατάρρευση της Ρωσίας. Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη αλλάζουν για άλλη μια φορά την πορεία του πολέμου. Αλλά τίποτα δεν δείχνει μια βραχυπρόθεσμη λύση. Η ιστορία, όπως πάντα, ακολουθεί τη δική της πορεία. Αυτό γράψαμε πριν από δύο χρόνια, παρουσιάζοντας τρία σενάρια για τον τερματισμό της σύγκρουσης. Πρέπει να παραδεχτούμε ότι τα γεγονότα δεν μας έχουν διαψεύσει...

Για πάνω από ένα χρόνο, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει ξεθωριάσει στο παρασκήνιο των τρεχόντων ζητημάτων, επισκιασμένος από τις ολοκληρωτικές πρωτοβουλίες του προέδρου των ΗΠΑ, τα επανειλημμένα λάθη των Ευρωπαίων ηγετών και τις δωρεάν προειδοποιήσεις της Φύσης.

Ο ιστορικός των παγκοσμίων πολέμων Stéphane Audoin-Rouzeau δεν παρέλειψε να υπογραμμίσει τις αναλογίες με τον Μεγάλο Πόλεμο (1914-1918): και οι δύο ξεκίνησαν ως ένας αστραπιαίος πόλεμος και συνεχίστηκαν σε πόλεμο χαρακωμάτων, πριν η άφιξη νέων όπλων - χθες τανκς, σήμερα μη επανδρωμένα αεροσκάφη - ξεμπλοκάρει το μέτωπο.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία φαίνεται ότι θα διαρκέσει περισσότερο από τον προηγούμενο. Το γεγονός παραμένει ότι εμπλέκονται μόνο δύο πλευρές - η Ρωσία και η Ουκρανία - και, ευτυχώς, προκαλεί πολύ λιγότερες απώλειες - τουλάχιστον προς το παρόν.

Ενώ πριν από ένα χρόνο η Ρωσία φαινόταν να έχει το πάνω χέρι, σήμερα είναι η Ουκρανία που έχει ανατρέψει τα δεδομένα χάρη στην ευρηματικότητά της στον τομέα των drones (μη επανδρωμένα αεροσκάφη και βόμβες), σε σημείο που να χτυπήσει ακόμη και την Αγία Πετρούπολη και να αποκόψει την Κριμαία από τη Ρωσία!

Η Ουκρανία οφείλει τις πρώτες της επιτυχίες σε αυτόν τον τομέα πρωτίστως στην Κίνα και την τουρκική εταιρεία Baykar, και δευτερευόντως στη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα, χάρη στους μηχανικούς της και την εμπειρία της στο πεδίο της μάχης, έχει γίνει ένα από τα κορυφαία εργαστήρια στον κόσμο στον πόλεμο με μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά τις πολεμικές της δηλώσεις και τη χρηματοδότησή της, παρέμεινε δευτερεύων παράγοντας στο στρατιωτικό μέτωπο.

Αυτές οι επακόλουθες ανατροπές στο ρωσο-ουκρανικό μέτωπο δεν είχαν προβλεφθεί από κανέναν από τους ειδικούς που εμφανίζονταν σε τηλεοπτικά προγράμματα, σε εφημερίδες και, φυσικά, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Φυσικά, κάθε φορά που έχουν αιφνιδιάσει τους Ευρωπαίους ηγέτες. Πώς μπορούμε να μην χαμογελάσουμε (πικρά) στην ανακοίνωση του Προέδρου Μακρόν για την καθέλκυση, με μεγάλο κόστος, ενός νέου αεροπλανοφόρου, αναρωτιέται κανείς ποια θα μπορούσε να είναι η χρησιμότητα του εναντίον ενός αντιπάλου με μεγάλο αριθμό drones και πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς;


Ευρωπαϊκές παρανοήσεις σχετικά με την Ουκρανία

Η εξαιρετική ανθεκτικότητα των Ουκρανών απέναντι στη ρωσική εισβολή δεν πρέπει να επισκιάζει τις εθνικές και ιστορικές πραγματικότητες.
Έχοντας υπάρξει θύμα της ρωσικής επιθετικότητας και έχοντας αντισταθεί με επιτυχία σε αυτήν, η Ουκρανία παρουσιάζεται ως η κορυφή των δημοκρατιών. Το γεγονός παραμένει ότι, όπως και η ρωσική αδελφή της, είναι μια πρώην σοβιετική δημοκρατία, με συγκρίσιμο επίπεδο διαφθοράς και εύθραυστους δημοκρατικούς θεσμούς, όπως αποδεικνύεται από τις επαναλαμβανόμενες πολιτικές αναταραχές. Ο ηρωισμός των στρατιωτών της και η αποφασιστικότητα του προέδρου της δεν της παρέχουν πιστοποιητικό δημοκρατίας σουηδικού τύπου.
Ο πόλεμος μπορεί να αποκάλυψε την Ουκρανία στον εαυτό της· ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι την απελευθέρωσε από τους νόμους της γεωγραφίας και της ιστορίας.


Τρία σενάρια για το τέλος της σύγκρουσης

Το Herodote.net δεν έχει συγκεκριμένη εξειδίκευση στον στρατιωτικό τομέα και πιστεύουμε ότι η επιρροή των ατόμων στην πορεία των γεγονότων είναι οριακή. Υπάρχουν εξαιρέσεις: για παράδειγμα, ο Τσόρτσιλ (13 Μαΐου 1940: «Δεν έχω τίποτα να προσφέρω παρά αίμα, μόχθο, δάκρυα και ιδρώτα!...» )... ή ο Ζελένσκι (24 Φεβρουαρίου 2022: «Χρειάζομαι πυρομαχικά, όχι ταξί» ).

Αλλά η εξοικείωσή μας με την ιστορία μάς επιτρέπει να παρατηρούμε το παρόν χωρίς να μας τυφλώνει η φρενίτιδα των μέσων ενημέρωσης. Προσέχουμε να τοποθετούμε τα τρέχοντα γεγονότα σε μια μακροπρόθεσμη προοπτική. Το πρότυπό μας σε αυτόν τον τομέα είναι ο Στρατηγός Ντε Γκωλ: στους διπλωματικούς του λόγους, απέφευγε να αναφέρει «την ΕΣΣΔ» επειδή, σε αντίθεση με τους συγχρόνους του, τη θεωρούσε μια εφήμερη κατασκευή και προτιμούσε να αναφέρεται σε αυτήν ως «η Ρωσία όλων των εποχών » .

Έτσι, μεταξύ Μαρτίου και Αυγούστου 2024, το Herodote.net δημοσίευσε ένα κύριο άρθρο για τον πόλεμο στην Ουκρανία, στο οποίο περιέγραφε «τρία σενάρια για την έξοδο από τη σύγκρουση ». Εστιάσαμε στους στόχους των εμπόλεμων μερών και των εταίρων τους· αναλύσαμε γεωπολιτικά ζητήματα και δημογραφικά στοιχεία.

Δύο χρόνια έχουν περάσει και πρέπει να παραδεχτούμε ότι δεν υπάρχει ούτε ένα κόμμα που να χρειάζεται αλλαγή στο κείμενό μας. Γι' αυτό σας το υπενθυμίζουμε παρακάτω:
Τρία σενάρια για το τέλος της σύγκρουσης (Μάρτιος-Αύγουστος 2024)

Από αυτήν την ανάλυση, προκύπτει ένα δυστυχώς προβλέψιμο συμπέρασμα: όποιο σενάριο και αν εξελιχθεί, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν θα έχει σαφή νικητή, αλλά σίγουρα θα έχει τρεις μεγάλους ηττημένους: τη Ρωσία (με ή χωρίς τον Πούτιν), την Ουκρανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπως συνήθιζαν σε όλους τους πολέμους στους οποίους έχουν παρέμβει τα τελευταία πενήντα χρόνια, θα αποκομίσουν από αυτό, αν όχι μια περαιτέρω δόση δόξας, τουλάχιστον μια περαιτέρω δόση ισχύος , ό,τι και να λέει ο φίλος μας Εμμάνουελ Τοντ ( Η Ήττα της Δύσης ).


Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους άναψε το φιτίλι του πολέμου στην Ουκρανία τον Απρίλιο του 2008 στο Βουκουρέστι, υποσχόμενος στην Ουκρανία και τη Γεωργία ότι μια μέρα θα γίνονταν δεκτές στο ΝΑΤΟ, παρά τις συμβουλές των συμβούλων του, της καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ και του προέδρου Νικολά Σαρκοζί.

Ο Πρόεδρος Πούτιν και οι Ρώσοι πίστευαν έτσι ότι ξαναζούσαν τον εφιάλτη των επιθέσεων που υπέστησαν σε όλη τη μακρά ιστορία τους, από τους Μογγόλους μέχρι τους Ναζί, μέσω των Πολωνών, των Λιθουανών, των Οθωμανών, των Γάλλων κ.λπ.

Ο πόλεμος είχε γίνει σοβαρός κίνδυνος και θα χρειαζόταν μεγάλη νοημοσύνη και διπλωματία από την πλευρά των Ευρωπαίων ηγετών για να τον αποτρέψουν. Αντ' αυτού, συνέχισαν να κυματίζουν την κόκκινη σημαία μπροστά στο Κρεμλίνο, σε συνεννόηση με τον Λευκό Οίκο.


Αλλά αυτή είναι πλέον αρχαία ιστορία. Αυτό παρουσιάζουμε στο δοκίμιό μας: Τα πολιτικά αίτια του πολέμου στην Ουκρανία, εντοπίζοντάς τον, όπως είναι σωστό, στις χιλιετείς απαρχές της Ρωσίας και των ευρωπαϊκών εθνών. Αυτό το δοκίμιο, που δημοσιεύτηκε πριν από δύο χρόνια, παραμένει σήμερα τόσο επίκαιρο όσο ποτέ. Είναι, ωστόσο, η γνώμη των πρώτων αναγνωστών του
.

Guerra in Ucraina

Τρίτη 21 Ιουλίου 2026

Η Αμερική προχωρά στην καταστροφή των συμμάχων της

από τον Emmanuel Todd - 21 Ιουλίου 2026

Η Αμερική προχωρά στην καταστροφή των συμμάχων της


Πηγή: Bunshum

Η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, η οποία ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου φέτος, έχει βυθίσει την παγκόσμια οικονομία στο χάος. Παρόλο που αρχικά συμφωνήθηκε μια προσωρινή εκεχειρία 60 ημερών, μετά τη λήξη της εκεχειρίας στις 14 Ιουλίου, ο Πρόεδρος Τραμπ επανέφερε τον θαλάσσιο αποκλεισμό και το Ιράν απάντησε αποκλείοντας ξανά το Στενό του Ορμούζ. Ο αμερικανικός στρατός πραγματοποίησε επτά συνεχόμενες νύχτες αεροπορικών επιδρομών εναντίον υποδομών και το Ιράν επιτέθηκε επίσης σε αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην Ιορδανία και το Μπαχρέιν. Στη συνέχεια, στις 18 Ιουλίου, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι δύο Αμερικανοί στρατιώτες που συμμετείχαν σε επιχειρήσεις στην Ιορδανία σκοτώθηκαν και ένας αγνοείται μετά από επίθεση από το Ιράν. Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή γίνεται και πάλι τεταμένη.
Πώς πρέπει να αντιδράσει η Ιαπωνία στην συνεχιζόμενη παγκόσμια αναταραχή; Ο Γάλλος ιστορικός δημογράφος Εμμανουέλ Τοντ μίλησε στο τεύχος Αυγούστου (που κυκλοφορεί ήδη) του μηνιαίου περιοδικού Bungeishunju, όπου ανέλυσε τις τελευταίες παγκόσμιες εξελίξεις και τόνισε την ανάγκη επανεκτίμησης των σχέσεων μεταξύ Ιαπωνίας και Ηνωμένων Πολιτειών.

Σύμφωνα με τον Τοντ, αυτό που βλέπουμε σήμερα δεν είναι δύο ξεχωριστές κρίσεις, αλλά ένας ενιαίος παγκόσμιος πόλεμος που διεξάγεται σε δύο διασυνδεδεμένα μέτωπα.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η Ουκρανία, την οποία ο Τοντ ορίζει ως το βόρειο μέτωπο αυτής της ευρύτερης σύγκρουσης, η οποία ξεκίνησε στις 24 Φεβρουαρίου 2022. Από την άλλη πλευρά βρίσκεται το Ιράν, το οποίο έγινε το νότιο μέτωπο μετά την επίθεση που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου. Ο ακαδημαϊκός θυμάται ότι είχε ήδη προβλέψει αυτή την ερμηνεία το 2022, σε ένα βιβλίο με τίτλο «Η αρχή του Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου»: σήμερα, λέει, αυτή η θέση έχει βρει ολοένα και πιο συγκεκριμένη επιβεβαίωση.

Στο ιρανικό μέτωπο, ο Τοντ περιγράφει μια σύγκρουση που αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη από ό,τι είχε προβλέψει η Ουάσιγκτον. Παρά την συντριπτική στρατιωτική υπεροχή, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρέθηκαν στριμωγμένες από μια ιρανική στρατηγική που περιγράφεται ως «ασύμμετρη», βασισμένη σε φθηνά, μαζικής παραγωγής μη επανδρωμένα αεροσκάφη και στον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ. Το αποτέλεσμα, όπως επισημαίνει ο ιστορικός, ήταν ένα μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων που ήταν ιδιαίτερα ωφέλιμο για την Τεχεράνη. Μετά τη λήξη της εξήντα ημερών εκεχειρίας στις 14 Ιουλίου, η κρίση επανήλθε στο χάος με νέες αμερικανικές επιδρομές σε ιρανικές υποδομές, ιρανικές επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις στην Ιορδανία και το Μπαχρέιν, και την είδηση, που δημοσιεύθηκε στις 18 Ιουλίου από την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ, για τον θάνατο δύο Αμερικανών στρατιωτών και την εξαφάνιση ενός τρίτου.
Στη συνέχεια, ο Τοντ καταρρίπτει αποφασιστικά την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι το Ισραήλ έσυρε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε αυτόν τον πόλεμο αξιοποιώντας την επιρροή του. Ο ιστορικός υποστηρίζει ότι πρόκειται για εσφαλμένη ερμηνεία: οι αποφάσεις, υποστηρίζει, λαμβάνονταν πάντα στην Ουάσινγκτον, και οι προσπάθειες του Τραμπ και του Αντιπροέδρου Τζ. Ντ. Βανς να μεταθέσουν την ευθύνη στον Νετανιάχου και την ισραηλινή κυβέρνηση είναι απλώς ένας βολικός τρόπος για να αποφύγουν την ανάληψη ευθύνης. Το Ισραήλ, εξηγεί, είναι σίγουρα μια χώρα που, κατά την άποψή του, έχει χάσει τον προσανατολισμό της, καθοδηγούμενη από πολεμοχαρείς παρορμήσεις που το έχουν σχεδόν καταστήσει αυτοσκοπό, αλλά παραμένει ένα εργαλείο στα χέρια των Ηνωμένων Πολιτειών, έτοιμο να χρησιμοποιηθεί όταν χρειαστεί.
Ένα άλλο σημείο της συνέντευξης αφορά τον παραλληλισμό, που απέρριψε ο Τοντ, με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκείνη την εποχή, τα δύο μέτωπα - το ευρωπαϊκό εναντίον της Γερμανίας και το μέτωπο του Ειρηνικού εναντίον της Ιαπωνίας - παρέμειναν ουσιαστικά άσχετα, παρά την επίσημη συμμαχία μεταξύ Τόκιο και Βερολίνου. Ο Τοντ περιγράφει τη ζωή του στη Βρετάνη, κοντά στο Λοριάν, όπου οι Γερμανοί έχτισαν μια τεράστια βάση υποβρυχίων και όπου διατηρούνται ακόμη ιαπωνικές τορπίλες της εποχής. Για αυτόν, αυτή η συνεργασία ήταν περισσότερο συμβολική, μια πολιτιστική ανταλλαγή παρά μια πραγματική στρατηγική ολοκλήρωση. Σήμερα, ωστόσο, υποστηρίζει ότι τα δύο τρέχοντα μέτωπα είναι πολύ πιο αλληλένδετα, με συνέπειες που εκτείνονται πολύ πέρα ​​από τις αντίστοιχες περιοχές τους: ο αποκλεισμός του Στενού του Ορμούζ, υπενθυμίζει, έχει συγκλονίσει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Το πιο κρίσιμο μέρος της συνέντευξης, ωστόσο, αφορά τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στους συμμάχους τους. Ο Τοντ τονίζει ότι η Ουάσινγκτον, συνειδητά ή ασυνείδητα, ουσιαστικά εξαντλεί τους γύρω της: την Ευρώπη στο χείλος της κατάρρευσης, τα κράτη του Κόλπου αντιμετωπίζουν μια τεράστια κρίση, τις οικονομίες της Ιαπωνίας και της Νότιας Κορέας σε σοβαρές πιέσεις. Η μόνη εξαίρεση θα ήταν η Ταϊβάν, η οποία βιώνει μια άνθηση που συνδέεται με τους ημιαγωγούς, αλλά η οποία, σύμφωνα με τον Τοντ, κινδυνεύει να είναι απλώς ένα ακόμη αναλώσιμο πιόνι σε μια πιθανή μελλοντική αντιπαράθεση με την Κίνα.
Ο ιστορικός βλέπει σε αυτή τη συμπεριφορά τη λογική μιας κυβέρνησης των ΗΠΑ που αισθάνεται ότι έχει χάσει έδαφος από τη Ρωσία και την Κίνα και, ως εκ τούτου, θα προτιμούσε να αφήσει ερείπια παρά να παραχωρήσει τις σφαίρες επιρροής της στην Ευρώπη και τη Μέση και Άπω Ανατολή. Ως Ευρωπαίος, ο Τοντ λέει ότι καθημερινά αισθάνεται μια εχθρική στάση από την ηγεσία των ΗΠΑ προς τη Γηραιά Ήπειρο, φτάνοντας στο σημείο να αναφέρει τον ίδιο τον Βανς ως παράδειγμα κάποιου που, παρά το γεγονός ότι φαίνεται να είναι μια «λογική» προσωπικότητα, τρέφει έντονη μισαλλοδοξία απέναντι στους Ευρωπαίους.
Το τελικό μήνυμα προς το ιαπωνικό κοινό είναι σαφές: σύμφωνα με τον Τοντ, η Ιαπωνία θα πρέπει να απαλλαγεί από την ιδέα, η οποία έχει πλέον σχεδόν ριζώσει ως δόγμα, ότι η επιβίωσή της εξαρτάται εξ ολοκλήρου από τη συμμαχία της με την Ουάσινγκτον. Η αφήγηση ενός αναπόφευκτου πολέμου στην Ανατολική Ασία, καταλήγει, θα χρησίμευε πρωτίστως για να στηρίξει την ασταθή παγκόσμια ηγεμονία της Αμερικής.

Η Αμερική Καταστρέφει τους Συμμάχους της
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, συνειδητά ή ασυνείδητα, προωθούν μια «πολιτική καταστροφής συμμάχων». Δηλαδή, την καταστροφή της Ευρώπης, την καταστροφή των κρατών του Περσικού Κόλπου και την καταστροφή των οικονομιών της Ιαπωνίας και της Νότιας Κορέας. Η Ταϊβάν βιώνει μια ασυνήθιστη άνθηση στην παραγωγή ημιαγωγών, αλλά παραμένει μια επίμονη υποψία ότι το πραγματικό σενάριο που οραματίζονται οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι «να χρησιμοποιήσουν την Ταϊβάν ως πιόνι και να την απορρίψουν σε έναν πόλεμο με την Κίνα».
Στην καρδιά της τρέχουσας κυβέρνησης των ΗΠΑ βρίσκεται ένα αίσθημα «βαθιάς απελπισίας». Η νοοτροπία είναι: «Αν δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να παραδώσουμε τις βάσεις ελέγχου μας στην Ευρασία - την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Άπω Ανατολή - ας τις καταστρέψουμε όλες πριν φύγουμε» και «Αν χρειαστεί να πέσουμε στα χέρια της Ρωσίας, της Κίνας ή του Ιράν, θα μετατρέψουμε τους συμμάχους μας σε καμένη γη».[Κουτούζοφ: Ιστορικά, η εφαρμογή τέτοιων τακτικών έχει συνδεθεί με τον Ρώσο στρατηγό Μιχαήλ Κουτούζοφ κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων (ειδικά στη ρωσική εκστρατεία του 1812), όπου καταστράφηκαν πόλεις και σοδειές για να αποδυναμωθούν τα γαλλικά στρατεύματα]. Ο πραγματικός στόχος των Ηνωμένων Πολιτειών δεν είναι πλέον «να σταματήσουν την άνοδο της Ρωσίας» ή «να αποτρέψουν την άνοδο της Κίνας» - επειδή η ήττα των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον της Κίνας και της Ρωσίας είναι ήδη εμφανής - αν αυτό συνεπάγεται την ίδια την καταστροφή της Ευρώπης και της Ιαπωνίας, τότε η υπακοή της Ιαπωνίας στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι αυτοκτονική.
Ως Ευρωπαίος, βλέπω την αμερικανική ηγεσία να προσβάλλει την Ευρώπη κάθε μέρα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες μισούν την Ευρώπη. Επιπλέον, αυτοί που μας μισούν περισσότερο είναι άνθρωποι όπως ο Αντιπρόεδρος Βανς, που θεωρείται ο «πιο λογικός» ανάμεσά τους.
Η θεωρία του «αναπόφευκτου της συμμαχίας Ιαπωνίας-ΗΠΑ» - η οποία υποστηρίζει ότι η Ιαπωνία πρέπει να βασίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες εν μέσω αυξανόμενων εντάσεων στην Ανατολική Ασία - έχει γίνει κάτι σαν «πίστη», αλλά αυτό που χρειάζεται τώρα η Ιαπωνία είναι να απελευθερωθεί από την εμμονή ότι «ο πόλεμος είναι αναπόφευκτος». Το επιχείρημα του «αναπόφευκτου του πολέμου» δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια αφήγηση των Ηνωμένων Πολιτειών για να κυριαρχήσουν στον κόσμο.

Παρασκευή 8 Μαΐου 2026

Η ήττα της Δύσης 1 Emmanuel Todd, με τη συνεργασία του Baptiste Touverey

Η ήττα της Δύσης 1

Emmanuel Todd, με τη συνεργασία του Baptiste Touverey

Εκδόσεις Gallimard, 2024


Βέβαιοι πως γνωρίζουν εκ των προτέρων το μυστικό της ανολοκλήρωτης περιπέτειας, κοιτάζουν τη σύγχυση των χθεσινών και σημερινών γεγονότων με την αξίωση του δικαστή που δεσπόζει πάνω από τις συγκρούσεις και μοιράζει κυρίαρχα επαίνους και κατηγορίες.
Η ιστορική ύπαρξη, όπως βιώνεται αυθεντικά, αντιπαραθέτει άτομα, ομάδες και έθνη που αγωνίζονται για την υπεράσπιση ασύμβατων συμφερόντων ή ιδεών. Ούτε ο σύγχρονος παρατηρητής ούτε ο ιστορικός είναι σε θέση να αποδώσουν, χωρίς επιφυλάξεις, το άδικο ή το δίκαιο στη μία ή στην άλλη πλευρά.
Όχι επειδή αγνοούμε το καλό και το κακό, αλλά επειδή αγνοούμε το μέλλον· και κάθε ιστορική υπόθεση συμπαρασύρει μαζί της αδικίες.
Raymond Aron, Το όπιο των διανοουμένων, κεφάλαιο Ε΄: «Το νόημα της ιστορίας»

«Εδώ στέκομαι, δεν μπορώ να κάνω αλλιώς.»
Μαρτίνος Λούθηρος, στη Δίαιτα της Βορμς, Απρίλιος 1521.


Οπισθόφυλλο
Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ έθεσε και πάλι την ιστορία σε κίνηση. Είχε βυθίσει τη Ρωσία σε μια βίαιη κρίση. Κυρίως όμως είχε δημιουργήσει ένα πλανητικό κενό που ρούφηξε την Αμερική, παρότι και η ίδια βρισκόταν σε κρίση ήδη από το 1980.
Τότε τέθηκε σε κίνηση μια παράδοξη διαδικασία: η κατακτητική επέκταση μιας Δύσης που μαράζωνε στον ίδιο της τον πυρήνα (καθώς στο εσωτερικό της εντείνοταν η φυώχεια και η θνησιμότητα). Η εξαφάνιση του προτεσταντισμού οδήγησε την Αμερική, σταδιακά, από τον νεοφιλελευθερισμό στον μηδενισμό· και τη Μεγάλη Βρετανία, από τη χρηματιστικοποίηση στην απώλεια της αίσθησης του χιούμορ.
Η μηδενική κατάσταση της θρησκείας οδήγησε την Ευρωπαϊκή Ένωση στην αυτοκτονία, αλλά η Γερμανία θα έπρεπε να αναστηθεί. Ανάμεσα στο 2016 και το 2022, ο δυτικός μηδενισμός συγχωνεύθηκε με εκείνον της Ουκρανίας, ο οποίος γεννήθηκε από την αποσύνθεση της σοβιετικής σφαίρας.
Μαζί, το ΝΑΤΟ και η Ουκρανία ήρθαν να προσκρούσουν σε μια σταθεροποιημένη Ρωσία, η οποία είχε ξαναγίνει μεγάλη δύναμη, πλέον συντηρητική, καθησυχαστική για εκείνον τον Υπόλοιπο Κόσμο που δεν θέλει να ακολουθήσει τη Δύση στην περιπέτειά της.
Οι Ρώσοι ηγέτες αποφάσισαν μια μάχη ανακοπής: προκάλεσαν το ΝΑΤΟ και εισέβαλαν στην Ουκρανία.
Επιστρατεύοντας τα εργαλεία της κριτικής οικονομίας, της κοινωνιολογίας της θρησκείας και της ανθρωπολογίας των βαθύτερων δομών, ο Emmanuel Todd μάς προτείνει μια περιήγηση στον πραγματικό κόσμο: από τη Ρωσία στην Ουκρανία, από τις πρώην λαϊκές δημοκρατίες στη Γερμανία, από τη Μεγάλη Βρετανία στη Σκανδιναβία και στις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς να ξεχνά εκείνον τον Υπόλοιπο Κόσμο, του οποίου η επιλογή καθόρισε την έκβαση του πολέμου.

Ο Emmanuel Todd είναι ανθρωπολόγος, ιστορικός και δοκιμιογράφος. Από τα έργα του, οι Εκδόσεις Gallimard έχουν δημοσιεύσει, μεταξύ άλλων, τα Μετά την αυτοκρατορία (Après l’empire, 2002) και Μετά τη δημοκρατία (Après la démocratie, 2008).

Πίνακας περιεχομένων
Εισαγωγή. Οι δέκα εκπλήξεις του πολέμου
Η ρωσική σταθερότητα
Το ουκρανικό αίνιγμα
Στην Ανατολική Ευρώπη, μια μεταμοντέρνα ρωσοφοβία
Τι είναι η Δύση;
Η υποβοηθούμενη αυτοκτονία της Ευρώπης
Στη Μεγάλη Βρετανία: προς το έθνος μηδέν (Croule Britannia:Καραρρέουσα Βρετανία)
Η Σκανδιναβία: από τον φεμινισμό στον πολεμοχαρή πνευματικό προσανατολισμό
Η αληθινή φύση της Αμερικής: ολιγαρχία και μηδενισμός
Ξεφουσκώνοντας την αμερικανική οικονομία ή Η παρακμή της αμερικανικής οικονομίας
Η συμμορία της Ουάσινγκτον
Γιατί ο Υπόλοιπος κόσμος επέλεξε τη Ρωσία
Συμπέρασμα. Πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες έπεσαν στην ουκρανική παγίδα
Υστερόγραφο. Αμερικανικός μηδενισμός: η απόδειξη μέσω της Γάζας
Κατάλογος χαρτών και πινάκων

Εισαγωγή

Οι δέκα εκπλήξεις του πολέμου

Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο Βλαντίμιρ Πούτιν εμφανίστηκε στις τηλεοπτικές οθόνες ολόκληρου του κόσμου. Ανήγγειλε την είσοδο των ρωσικών στρατευμάτων στην Ουκρανία. Ο λόγος του, κατά βάση, δεν αφορούσε ούτε την Ουκρανία ούτε το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των πληθυσμών του Ντονμπάς. Ήταν μια πρόκληση προς το ΝΑΤΟ.
Ο Πούτιν εξήγησε γιατί δεν ήθελε η Ρωσία να αιφνιδιαστεί όπως είχε αιφνιδιαστεί το 1941, επειδή περίμενε υπερβολικά πολύ την αναπόφευκτη επίθεση:
«Η συνεχής επέκταση των υποδομών της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας προς ανατολάς και η στρατιωτική αξιοποίηση του εδάφους της Ουκρανίας είναι για εμάς απαράδεκτες.»
Μια «κόκκινη γραμμή» είχε ξεπεραστεί· δεν υπήρχε ζήτημα να αφεθεί να αναπτυχθεί στην Ουκρανία μια «αντι-Ρωσία»· επρόκειτο, όπως επέμενε, για πράξη αυτοάμυνας.

Ο λόγος αυτός, που διαβεβαίωνε την ιστορική και, θα λέγαμε, σχεδόν νομική εγκυρότητα της απόφασής του, άφηνε να διαφανεί, με σκληρό ρεαλισμό, ένας τεχνικός συσχετισμός δυνάμεων ευνοϊκός γι’ αυτόν. Αν είχε έρθει η στιγμή για τη Ρωσία να δράσει, αυτό συνέβαινε επειδή η κατοχή υπερηχητικών πυραύλων της έδινε υπεροχή στο στρατηγικό επίπεδο.
Ο λόγος του Πούτιν, πολύ δομημένος, πολύ συγκρατημένος, αν και πρόδιδε κάποια συγκίνηση, ήταν απολύτως σαφής. Και, ακόμη κι αν τίποτε δεν υποχρέωνε κάποιον να υποχωρήσει, θα άξιζε πάντως να συζητηθεί.

Ωστόσο, επιβλήθηκε αμέσως η εικόνα ενός Πούτιν ακατανόητου και Ρώσων είτε ακατανόητων είτε υποταγμένων είτε ηλίθιων. Ακολούθησε μια απουσία διαλόγου που ατίμασε τη δυτική δημοκρατία: πλήρης σε δύο χώρες, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο· σχετική στη Γερμανία και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όπως οι περισσότεροι πόλεμοι, ιδίως οι παγκόσμιοι, έτσι κι αυτός δεν εξελίχθηκε όπως είχε προβλεφθεί· μας έχει ήδη προσφέρει πολλές εκπλήξεις. Κατέγραψα δέκα κύριες.

Η πρώτη ήταν η ίδια η εισβολή του πολέμου στην Ευρώπη: ένας πραγματικός πόλεμος ανάμεσα σε δύο κράτη, γεγονός πρωτοφανές για μια ήπειρο που πίστευε ότι είχε εγκατασταθεί σε μια διαρκή ειρήνη.

Η δεύτερη είναι οι δύο αντίπαλοι που φέρνει αντιμέτωπους αυτός ο πόλεμος: οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία. Εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία, η Κίνα είχε οριστεί από την Αμερική ως ο κύριος εχθρός της. Η εχθρότητα απέναντί της ήταν, στην Ουάσιγκτον, διακομματική και ίσως το μόνο σημείο στο οποίο Ρεπουμπλικανοί και Δημοκρατικοί κατόρθωναν τα τελευταία χρόνια να συμφωνούν. Κι όμως, μέσω των Ουκρανών, συμμετέχουμε σε μια σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία.

Τρίτη έκπληξη: η στρατιωτική αντίσταση της Ουκρανίας. Όλοι περίμεναν ότι θα συντριβόταν γρήγορα. Έχοντας σχηματίσει μια παιδαριώδη και υπερβολική εικόνα ενός δαιμονικού Πούτιν, πολλοί Δυτικοί αρνήθηκαν να δουν ότι η Ρωσία είχε στείλει μόνο 100.000 έως 120.000 άνδρες στην Ουκρανία, μια χώρα έκτασης 603.700 τετραγωνικών χιλιομέτρων.

Για σύγκριση, το 1968, για να εισβάλουν στην Τσεχοσλοβακία, μια χώρα έκτασης 127.900 τετραγωνικών χιλιομέτρων, η ΕΣΣΔ και οι σύμμαχοί της του Συμφώνου της Βαρσοβίας είχαν στείλει 500.000 άνδρες.
Αλλά οι περισσότερο έκπληκτοι ήταν οι ίδιοι οι Ρώσοι. Στο μυαλό τους, όπως και στο μυαλό των περισσότερων ενημερωμένων Δυτικών —και, για να πούμε την αλήθεια, και στην πραγματικότητα— η Ουκρανία ήταν αυτό που τεχνικά ονομάζουμε failed state, ένα αποτυχημένο κράτος.
Από την ανεξαρτησία της, το 1991, είχε χάσει ίσως 11 εκατομμύρια κατοίκους, εξαιτίας της μετανάστευσης και της μείωσης της γονιμότητας. Κυριαρχούνταν από ολιγάρχες· η διαφθορά είχε φτάσει εκεί σε παράλογα επίπεδα· η χώρα και οι κάτοικοί της έμοιαζαν να είναι προς πώληση. Την παραμονή του πολέμου, η Ουκρανία είχε γίνει η γη της επαγγελίας για τη φθηνή παρένθετη μητρότητα.

Η Ουκρανία είχε βέβαια εξοπλιστεί από το ΝΑΤΟ με αντιαρματικούς πυραύλους Javelin· διέθετε, από την αρχή του πολέμου, τα αμερικανικά συστήματα παρατήρησης και καθοδήγησης. Ωστόσο, η σθεναρή αντίσταση μιας χώρας σε αποσύνθεση θέτει ένα ιστορικό πρόβλημα. Εκείνο που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ήταν ότι μέσα στον πόλεμο θα έβρισκε έναν λόγο ύπαρξης, μια δικαίωση της ίδιας της ύπαρξής της.

Η τέταρτη έκπληξη ήταν η οικονομική αντοχή της Ρωσίας. Μας είχαν αναγγείλει ότι οι κυρώσεις, ιδίως ο αποκλεισμός των ρωσικών τραπεζών από το σύστημα διατραπεζικών συναλλαγών Swift, θα γονάτιζαν τη χώρα. Αλλά αν μερικά περίεργα πνεύματα, μέσα στο πολιτικό και δημοσιογραφικό μας προσωπικό, είχαν αφιερώσει χρόνο για να διαβάσουν το έργο του David Teurtrie, "Ρωσία. Η επιστροφή της ισχύος"1, που δημοσιεύθηκε λίγους μήνες πριν από τον πόλεμο, θα μας είχε γλιτώσει αυτή η γελοία πίστη στην οικονομική μας παντοδυναμία.
Ο Teurtrie δείχνει ότι οι Ρώσοι είχαν προσαρμοστεί στις κυρώσεις του 2014 και είχαν προετοιμαστεί ώστε να είναι αυτόνομοι στον τομέα της πληροφορικής και των τραπεζών. Ανακαλύπτουμε σε αυτό το βιβλίο μια σύγχρονη Ρωσία και, πολύ μακριά από την άκαμπτη νεοσταλινική απολυταρχία που μας περιγράφει καθημερινά ο Τύπος, ικανή για μεγάλη τεχνική, οικονομική και κοινωνική ευελιξία· με λίγα λόγια, έναν αντίπαλο που πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.

Πέμπτη έκπληξη: η κατάρρευση κάθε ευρωπαϊκής βούλησης. Η Ευρώπη ήταν στην αρχή το γαλλογερμανικό ζεύγος, το οποίο, από την κρίση του 2007-2008 και έπειτα, είχε βέβαια πάρει τη μορφή ενός πατριαρχικού γάμου, με τη Γερμανία ως κυρίαρχο σύζυγο που δεν άκουγε πλέον τι της έλεγε η σύντροφός του. Αλλά ακόμη και υπό γερμανική ηγεμονία, η Ευρώπη, πίστευε κανείς, διατηρούσε κάποια αυτονομία.
Κι όμως, παρά ορισμένες αρχικές επιφυλάξεις πέρα από τον Ρήνο, ανάμεσά τους και οι δισταγμοί του καγκελαρίου Scholz, η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκατέλειψε πολύ γρήγορα κάθε διάθεση να υπερασπιστεί τα δικά της συμφέροντα. Αποκόπηκε από τον ρωσικό ενεργειακό και, γενικότερα, εμπορικό της εταίρο, επιβάλλοντας έτσι στον εαυτό της όλο και πιο σκληρές κυρώσεις.


Η Γερμανία δέχθηκε αδιαμαρτύρητα το σαμποτάζ των αγωγών Nord Stream, οι οποίοι εξασφάλιζαν εν μέρει τον ενεργειακό της εφοδιασμό· μια τρομοκρατική πράξη που στρεφόταν εναντίον της όσο και εναντίον της Ρωσίας, και η οποία διαπράχθηκε από τον Αμερικανό «προστάτη» της, σε συνεργασία, για την περίσταση, με τη Νορβηγία, μια χώρα που δεν ανήκει στην Ένωση.
Η Γερμανία κατάφερε μάλιστα να αγνοήσει την εξαιρετική έρευνα του Seymour Hersh για αυτό το απίστευτο γεγονός, η οποία ενοχοποιούσε το κράτος που παρουσιάζεται ως ο απαραίτητος εγγυητής της διεθνούς τάξης.
Αλλά είδαμε επίσης τη Γαλλία του Emmanuel Macron να εξαϋλώνεται στη διεθνή σκηνή, ενώ η Πολωνία γινόταν ο κύριος πράκτορας της Ουάσινγκτον μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διαδεχόμενη σε αυτόν τον ρόλο το Ηνωμένο Βασίλειο, που είχε βρεθεί εκτός Ένωσης χάρη στο Brexit.
Στην ήπειρο, συνολικά, τον άξονα Παρίσι-Βερολίνο αντικατέστησε ένας άξονας Λονδίνο-Βαρσοβία-Κίεβο, καθοδηγούμενος από την Ουάσινγκτον. Αυτή η εξαΰλωση της Ευρώπης ως αυτόνομου γεωπολιτικού δρώντος προκαλεί αμηχανία, αν θυμηθούμε ότι, μόλις πριν από είκοσι χρόνια, η κοινή αντίθεση της Γερμανίας και της Γαλλίας στον πόλεμο του Ιράκ είχε οδηγήσει σε κοινές συνεντεύξεις Τύπου του καγκελαρίου Schröder (Σρέντερ), του προέδρου Chirac (Σιράκ) και του προέδρου Putin (Πούτιν).
Η έκτη έκπληξη του πολέμου ήταν η εμφάνιση του Ηνωμένου Βασιλείου ως αντιρωσικού σκυλιού-σαλονιού και ως ενοχλητικής αλογόμυγας του ΝΑΤΟ. Με τη διαμεσολάβηση του δυτικού Τύπου, το Υπουργείο Άμυνάς του, το Ministry of Defence —MoD— εμφανίστηκε αμέσως ως ένας από τους πιο εξημμένους σχολιαστές της σύγκρουσης, σε σημείο να κάνει τους Αμερικανούς νεοσυντηρητικούς να φαίνονται χλιαροί μιλιταριστές.
Το Ηνωμένο Βασίλειο θέλησε να είναι το πρώτο που θα έστελνε στην Ουκρανία πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και βαριά άρματα μάχης. Αυτός ο πολεμικός ζήλος άγγιξε, με εξίσου παράξενο τρόπο, και τη Σκανδιναβία, η οποία για πολύ καιρό είχε ειρηνική ιδιοσυγκρασία και έτεινε περισσότερο προς την ουδετερότητα παρά προς τη μάχη.

Βρίσκουμε λοιπόν μια έβδομη έκπληξη, επίσης προτεσταντική, παράρτημα της βρετανικής νευρικότητας και αδημονίας, στη Βόρεια Ευρώπη. Η Νορβηγία και η Δανία είναι πολύ σημαντικοί στρατιωτικοί ενδιάμεσοι των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ η Φινλανδία και η Σουηδία, προσχωρώντας στο ΝΑΤΟ, αποκαλύπτουν ένα νέο ενδιαφέρον για τον πόλεμο, το οποίο θα δούμε ότι προϋπήρχε της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.

Η όγδοη έκπληξη είναι η πιο… εκπληκτική. Ήρθε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την κυρίαρχη στρατιωτική δύναμη. Ύστερα από μια αργή άνοδο, η ανησυχία εκδηλώθηκε επισήμως τον Ιούνιο του 2023 σε πολλές εκθέσεις και άρθρα, των οποίων η αρχική πηγή ήταν το Πεντάγωνο: η αμερικανική στρατιωτική βιομηχανία είναι ελλειμματική· η παγκόσμια υπερδύναμη είναι ανίκανη να εξασφαλίσει τον εφοδιασμό σε οβίδες —ή, γενικότερα, σε οτιδήποτε— του ουκρανικού προστατευομένου της.
Πρόκειται για ένα εντελώς εξαιρετικό φαινόμενο, αν γνωρίζει κανείς ότι, την παραμονή του πολέμου, τα συνδυασμένα ακαθάριστα εγχώρια προϊόντα της Ρωσίας και της Λευκορωσίας αντιπροσώπευαν το 3,3% του δυτικού ΑΕΠ —Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδάς, Ευρώπη, Ιαπωνία, Κορέα. Αυτά τα 3,3%, ικανά να παράγουν περισσότερα όπλα από τον δυτικό κόσμο, θέτουν ένα διπλό πρόβλημα: πρώτα στον ουκρανικό στρατό, ο οποίος χάνει τον πόλεμο λόγω έλλειψης υλικών μέσων· έπειτα στη βασίλισσα επιστήμη της Δύσης, την πολιτική οικονομία, της οποίας ο —ας τολμήσουμε τη λέξη— φούσκας χαρακτήρας αποκαλύπτεται έτσι στον κόσμο.
Η έννοια του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) έχει ξεπεραστεί και πρέπει πλέον να σκεφτούμε τη σχέση της νεοφιλελεύθερης πολιτικής οικονομίας με την πραγματικότητα.


Ένατη έκπληξη: η ιδεολογική μοναξιά της Δύσης και η άγνοια στην οποία βρισκόταν ως προς την ίδια της την απομόνωση. Έχοντας συνηθίσει να υπαγορεύουν τις αξίες στις οποίες ο κόσμος οφείλει να προσχωρεί και να προσυπογράφει, οι Δυτικοί περίμεναν —ειλικρινά, αλλά και ανόητα— ότι ολόκληρος ο πλανήτης θα συμμεριζόταν την αγανάκτησή τους απέναντι στη Ρωσία.
Απογοητεύθηκαν. Μόλις πέρασε το πρώτο σοκ του πολέμου, είδαμε να εμφανίζεται σχεδόν παντού μια όλο και λιγότερο διακριτική υποστήριξη προς τη Ρωσία.
Θα μπορούσε κανείς να περιμένει ότι η Κίνα, την οποία οι Αμερικανοί έχουν ορίσει ως τον επόμενο αντίπαλο στη λίστα τους, δεν θα υποστήριζε το ΝΑΤΟ. Ας σημειώσουμε, ωστόσο, ότι και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού οι σχολιαστές, τυφλωμένοι από τον ιδεολογικό τους ναρκισσισμό, κατάφεραν για περισσότερο από έναν χρόνο να εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο η Κίνα να μη στηρίξει τη Ρωσία.
Η άρνηση της Ινδίας να εμπλακεί απογοήτευσε ακόμη περισσότερο, χωρίς αμφιβολία, κατά βάθος, επειδή η Ινδία είναι η μεγαλύτερη δημοκρατία στον κόσμο, και αυτό προκαλεί κάποια αμηχανία για το στρατόπεδο των «φιλελεύθερων δημοκρατιών». Παρηγορήθηκαν λέγοντας ότι αυτό συνέβαινε επειδή ο ινδικός στρατιωτικός εξοπλισμός ήταν σε μεγάλο βαθμό σοβιετικής προέλευσης.
Στην περίπτωση του Ιράν, το οποίο γρήγορα προμήθευσε τη Ρωσία με drones, οι σχολιαστές της άμεσης επικαιρότητας δεν αντιλήφθηκαν το μέγεθος αυτού που σήμαινε αυτή η προσέγγιση. Συνηθισμένοι να βάζουν τις δύο χώρες στο ίδιο σακί, εκείνο των δυνάμεων του κακού, οι ερασιτέχνες γεωπολιτικοί των μέσων ενημέρωσης και αλλού είχαν ξεχάσει πόσο καθόλου αυτονόητη δεν ήταν η συμμαχία τους.
Ιστορικά, το Ιράν είχε δύο εχθρούς: την Αγγλία, την οποία αντικατέστησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες μετά την πτώση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, και… τη Ρωσία. Αυτή η μεταστροφή θα έπρεπε να είχε προειδοποιήσει για το μέγεθος της γεωπολιτικής ανατροπής που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, μέλος του ΝΑΤΟ, φαίνεται να εμπλέκεται όλο και περισσότερο σε μια στενή σχέση με τη Ρωσία του Πούτιν· μια σχέση που, γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα, συνδυάζει πλέον μια πραγματική κατανόηση με τον ανταγωνισμό. Από τη δυτική οπτική, η μόνη ερμηνεία που εξεταζόταν ήταν ότι αυτοί οι συνάδελφοι δικτάτορες είχαν προφανώς κοινές επιδιώξεις. Αλλά από τότε που ο Ερντογάν επανεξελέγη δημοκρατικά τον Μάιο του 2023, αυτή η γραμμή έγινε δύσκολο να διατηρηθεί.
Στην πραγματικότητα, ύστερα από ενάμιση χρόνο πολέμου, ολόκληρος ο μουσουλμανικός κόσμος φαίνεται να θεωρεί τη Ρωσία περισσότερο ως εταίρο παρά ως αντίπαλο. Γίνεται όλο και πιο σαφές ότι η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία θεωρούν η μία την άλλη, για τη διαχείριση της παραγωγής και της τιμής του πετρελαίου, περισσότερο ως οικονομικές συνεργάτιδες παρά ως ιδεολογικούς αντιπάλους.

Γενικότερα, μέρα με τη μέρα, η οικονομική δυναμική του πολέμου αύξησε την εχθρότητα προς τη Δύση στον αναπτυσσόμενο κόσμο, επειδή αυτός υποφέρει από τις κυρώσεις.

Η δέκατη και τελευταία έκπληξη υλοποιείται αυτή τη στιγμή. Είναι η ήττα της Δύσης. Κάποιος θα εκπλαγεί από μια τέτοια διατύπωση, ενώ ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει. Αλλά αυτή η ήττα είναι βέβαιη, επειδή η Δύση αυτοκαταστρέφεται περισσότερο απ’ όσο δέχεται επίθεση από τη Ρωσία.
Ας διευρύνουμε την προοπτική μας και ας ξεφύγουμε για μια στιγμή από τη συγκίνηση που προκαλεί δικαιολογημένα η βία του πολέμου. Βρισκόμαστε στην εποχή μιας ολοκληρωμένης παγκοσμιοποίησης, και με τις δύο σημασίες της λέξης: μέγιστης και τελειωμένης.
Ας προσπαθήσουμε να αποκτήσουμε μια γεωπολιτική οπτική: η Ρωσία, στην πραγματικότητα, δεν είναι το κύριο πρόβλημα. Υπερβολικά εκτεταμένη για έναν πληθυσμό που μειώνεται, θα ήταν εντελώς ανίκανη να πάρει τον έλεγχο του πλανήτη —και δεν το επιθυμεί καθόλου. Είναι μια κανονική δύναμη, της οποίας η εξέλιξη δεν έχει τίποτε το μυστηριώδες.
Καμία ρωσική κρίση δεν αποσταθεροποιεί την παγκόσμια ισορροπία. Είναι πράγματι μια δυτική και, πιο συγκεκριμένα, αμερικανική κρίση, τελικού χαρακτήρα, που θέτει σε κίνδυνο την ισορροπία του πλανήτη. Τα πιο περιφερειακά της κύματα πήγαν και προσέκρουσαν σε έναν ρωσικό κυματοθραύστη αντίστασης, σε ένα κλασικό και συντηρητικό έθνος-κράτος.

Ήδη από τις 3 Μαρτίου 2022, μόλις μία εβδομάδα μετά την έναρξη του πολέμου, ο John Mearsheimer, καθηγητής γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, παρουσίαζε μια ανάλυση των γεγονότων σε ένα βίντεο που έκανε τον γύρο του κόσμου.
Η ανάλυση αυτή είχε το ενδιαφέρον χαρακτηριστικό ότι ήταν πολύ συμβατή με την οπτική του Βλαντίμιρ Πούτιν και ότι δεχόταν ως αξίωμα πως η ρωσική σκέψη είναι νοήμων και κατανοητή.
Ο Mearsheimer (Μερσχάιμερ) είναι αυτό που στη γεωπολιτική ονομάζεται «ρεαλιστής», μέλος μιας σχολής σκέψης που αντιλαμβάνεται τις διεθνείς σχέσεις ως συνδυασμό εγωιστικών συσχετισμών ισχύος μεταξύ εθνών-κρατών.
Η ανάλυσή του μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: η Ρωσία μάς επαναλάμβανε εδώ και πολλά χρόνια ότι δεν θα ανεχόταν την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Όμως η Ουκρανία, της οποίας ο στρατός είχε αναδιοργανωθεί και τεθεί υπό την καθοδήγηση στρατιωτικών συμβούλων της Συμμαχίας —Αμερικανών, Βρετανών και Πολωνών—, βρισκόταν στη διαδικασία να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ de facto, στην πράξη.

Οι Ρώσοι λοιπόν έκαναν αυτό που είχαν προαναγγείλει: μπήκαν στον πόλεμο. Κατά βάθος, η δική μας έκπληξη ήταν το πραγματικά εκπληκτικό.

Σημειώσεις:

1. David Teurtrie, Russie. Le retour de la puissance, Dunod, 2021.

Τρίτη 3 Φεβρουαρίου 2026

Η Ευρώπη είναι χωρισμένη στα δύο, παρόλο που το τείχος δεν υπάρχει πια

  Davide Lovat 

Η Ευρώπη είναι χωρισμένη στα δύο, παρόλο που το τείχος δεν υπάρχει πια.


Πηγή: L'Adige


Το σχέδιο για την αποτροπή της ένωσής της από τον Ατλαντικό στα Ουράλια Όρη

Ο Federico Dal Cortivo, για την ημερήσια εφημερίδα της Βερόνας l'Adige, μίλησε σχετικά με αυτό με τον Davide Lovat, Περιφερειακό Σύμβουλο στον κατάλογο «Szumski Resistere Veneto», διδάκτορα πολιτικών επιστημών με εξειδίκευση στην ιστορία, φιλόσοφο του δικαίου και διδάκτορα θρησκευτικών επιστημών.

Δρ. Λόβατ, φαίνεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, την οποία οι δημιουργοί της σκόπευαν να διαρκέσει για ποιος ξέρει πόσο καιρό, καταρρέει σιγά σιγά υπό το βάρος των γεωπολιτικών προκλήσεων που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία. Ποιες είναι οι σκέψεις σας για αυτό; Και ποιος είναι ο ρόλος της κυβέρνησης Τραμπ σε όλα αυτά;

Από την Ευρωπαϊκή Ένωση στην αποτυχημένη απόπειρα δημιουργίας Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης

Όταν χρησιμοποιούμε τον όρο Ευρωπαϊκή Ένωση, αναφερόμαστε στην εξέλιξη της διαδικασίας ηπειρωτικής ολοκλήρωσης μετά τις Συνθήκες του Μάαστριχτ και του Σένγκεν , και ιδιαίτερα μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, την επανένωση της Γερμανίας και την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Μπορούμε να θεωρήσουμε το 1992 ως το οριστικό σημείο καμπής, ενώ πριν από αυτό υπήρχε η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, η οποία είχε ακολουθήσει τις Συνθήκες ΕΚΑΧ και ΕΥΡΑΤΟΜ.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί, επειδή μέχρι εκείνο το σημείο υπήρχε ευρεία συναίνεση μεταξύ των εμπλεκομένων ευρωπαϊκών λαών, ενώ στη συνέχεια υπήρξε μια σαφής τεχνοκρατική και κατευθυνόμενη μετατόπιση, που επιβλήθηκε από τα πάνω και επιβλήθηκε ως μια αναπόφευκτη και αδιαμφισβήτητη διαδικασία. Πράγματι, πρώτα ήρθε η ουσιαστική νομισματική ενοποίηση με την εισαγωγή του ευρώ και στη συνέχεια, παρά την αποτυχία της συντακτικής διαδικασίας που προέκυψε από την απόρριψη του Χάρτη της Νίκαιας, η Συνθήκη της Λισαβόνας (ΣΕΕ) επέβαλε ένα ποιοτικό άλμα το 2008 που θα υλοποιούσε σταδιακά τη μετάβαση από τα κράτη μέλη της ΕΕ στις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης. Χρησιμοποιώ την υποθετική λέξη επειδή αυτή ήταν η πορεία που χαράχθηκε από τα πάνω - δηλαδή, από τις ΗΠΑ, για να είμαι σαφής.

                                           οπτικό στοιχείο σημαιών 1264906070 1


Τέλος της παγκοσμιοποίησης

Ήταν ένα βήμα προς την σχεδιασμένη υλοποίηση της ουτοπικής « Παγκόσμιας Δημοκρατίας» που από τις αρχές του 20ού αιώνα αντιπροσωπεύει το αστέρι-οδηγό για την ελίτ των παγκοσμιοποιητών των ΗΠΑ , η οποία θεωρεί την Ευρώπη ως «τον Παλιό Κόσμο», δηλαδή έναν ηλικιωμένο γονέα υπό κηδεμονία, που πρέπει να συνοδεύεται όπου επιθυμεί κανείς για το καλό του και χωρίς να μπορεί να του αντιταχθεί.
Το αποτέλεσμα των παγκόσμιων πολέμων ενίσχυσε, μέσω της τάξης που προέκυψε από τη Γιάλτα , αυτή τη γεωπολιτική θέση της υπό αμερικανική ηγεσία Δύσης , προσανατολισμένης στην κατάκτηση ολόκληρου του κόσμου , έναν κόσμο που θα υποταχθεί σε ένα ενιαίο οικονομικό-παραγωγικό, νομικό, κοινωνικό και αξιακό μοντέλο, φυσικά κατ' εικόνα και ομοίωση του αμερικανικού μοντέλου.


Ωστόσο, η μεγάλη ανάπτυξη της Κίνας και της Ινδίας , σε συνδυασμό με την μη αναγώγιμη ικανότητα της Ρωσίας , έχουν προκαλέσει στιγμιαία την ίδρυση του κοσμοπολίτικου ονείρου μιας Νέας Κοσμικής Τάξης (Novus Ordo Seclorum, για όσους έχουν αυτιά να ακούσουν), το οποίο φαινόταν εφικτό, σε τέτοιο βαθμό που ορισμένοι διανοούμενοι που συνδέονταν με την Αμερικανική Δύναμη μιλούσαν ήδη για το « τέλος της Ιστορίας ».

1493367712 Τραμπ 172578954


Η Αγγλόσφαιρα

Και εδώ μπορούμε να ολοκληρώσουμε την απάντηση στο ερώτημα που αναφέρει τον ρόλο της κυβέρνησης Τραμπ . Έχοντας αναγνωρίσει το χάσμα μεταξύ ουτοπίας και πραγματικότητας, οι ελίτ των ΗΠΑ άλλαξαν στρατηγική και αντικατέστησαν τις προηγούμενες παγκοσμιοποιητικές ηγεσίες με μια νέα κυρίαρχη πολιτική: την αναβίωση του «Δόγματος Μονρόε» που έχει επικαιροποιηθεί μέχρι σήμερα, δηλαδή την ηγεμονία των ΗΠΑ στην Αμερική , καθώς και την γεωπολιτική και οικονομική κυριαρχία στην λεγόμενη «Αγγλόσφαιρα», δηλαδή την πρώην Βρετανική Αυτοκρατορία (Ωκεανία και μέρος της Αφρικής), και στον «Παλαιό Κόσμο», ο οποίος πρέπει να διατηρείται αυστηρά διαχωρισμένος από τη Ρωσία, επειδή μια οικονομικά ενωμένη Ευρώπη, από τον Ατλαντικό μέχρι τα Ουράλια, θα ήταν πολύ ισχυρή για τις ίδιες τις ΗΠΑ.
Η κυβέρνηση Τραμπ στοχεύει στη μεγιστοποίηση του ρόλου της ως ηγετικής δύναμης, έχοντας αναγνωρίσει ότι δεν μπορεί να είναι η μόνη ηγεμονική δύναμη.

Η μη αναγώγιμη ικανότητα της Ρωσίας

Ο «θεός του ευρώ», οι Συμφωνίες του Μάαστριχτ, η απαίτηση για τα κράτη μέλη της ΕΕ να διατηρούν έναν ισοσκελισμένο προϋπολογισμό και η Πράσινη Επανάσταση αποτελούν το φόντο μιας κρίσης που υποβόσκει εδώ και αρκετό καιρό. Θυμάστε την επίθεση στον Nord Stream και τώρα έναν άνευ προηγουμένου επανεξοπλισμό; Εν τω μεταξύ, οι υποθετικές ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας δεν θα περιλάμβαναν την ΕΕ. Ποια είναι η γνώμη σας για αυτό;

Έχω ήδη εξηγήσει εν μέρει αυτές τις πτυχές στην προηγούμενη απάντησή μου. Θα ήθελα να προσθέσω ότι το ενιαίο νόμισμα, η δημοσιονομική λιτότητα, η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση, ο διαχωρισμός από τη Ρωσία σε θέματα ενεργειακού εφοδιασμού και η περιφερειακή σύγκρουση στο Ντονμπάς, που αποσκοπούσε στην οικονομική και πολιτική κατάρρευση της Ρωσίας, ήταν όλα στοιχεία της ίδιας στρατηγικής που στόχευε στο σχέδιο παγκοσμιοποίησης που περιγράφηκε παραπάνω.

Ντάβιντε Λόβατ

Η νίκη της Ρωσίας, που προκάλεσε έκπληξη από οικονομική άποψη ακόμη περισσότερο παρά από στρατιωτική και γεωστρατηγική , ακόμη και αν δεν έχει ακόμη παραδεχτεί η προπαγάνδα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ήταν ωστόσο ένα πολύ σκληρό πλήγμα που οδήγησε, στην πραγματικότητα, σε μια «αλλαγή καθεστώτος» στις ΗΠΑ.

Μετά τον Τραμπ πιθανότατα θα υπάρξει μια διπλή «Προεδρία Βανς» ή οποιοσδήποτε, αλλά σε κάθε περίπτωση είναι ήδη σαφές ότι ο ρόλος που οραματίζονται οι Αμερικανοί αφέντες για τους Ευρωπαίους υποτελείς τους είναι αυτός μιας «ιδιωτικής αγοράς» και μιας «αυλής», με την ΕΕ να καταδικάζεται να συρρικνωθεί ή και να εξαφανιστεί , επειδή δεν λειτουργεί πλέον, και με μόνο πιστές κυβερνήσεις στο τιμόνι των διαφόρων κρατών: σύντομα στη Γαλλία ο υπέρμαχος της κυριαρχίας Μπαρντέλλα θα κερδίσει και θα αντικαταστήσει τον υπέρμαχο της παγκοσμιοποίησης Μακρόν, στο Ηνωμένο Βασίλειο ο υπέρμαχος της κυριαρχίας Φάρατζ θα αντικαταστήσει τον υπέρμαχο της παγκοσμιοποίησης Στάρμερ, στην Ιταλία η Κεντροδεξιά θα παραμείνει στην εξουσία, στη Γερμανία θα βρεθεί ένας τρόπος να αποστειρωθεί το AfD ώστε να γίνει αποδεκτό και έτσι να κυβερνήσει μαζί με το CSU-CDU, και η σκακιέρα θα ολοκληρωθεί.

Η τύχη του ευρώ, ως νομίσματος, θα αποφασιστεί στο τέλος αυτής της φάσης, όπως και η οργάνωση στρατιωτικών δραστηριοτήτων σε ένα πλαίσιο που θα είναι μετά το ΝΑΤΟ ή με ένα «ΝΑΤΟ-2» που θα οριστεί.

Η διάλυση του κράτους πρόνοιας

Κατά τη γνώμη σας, έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση συμμετάσχει στην κατάργηση του κράτους πρόνοιας και στις ιδιωτικοποιήσεις στην Ιταλία από διάφορες κυβερνήσεις;

Έχει, αλλά επειδή κατευθύνθηκε εξωτερικά από τις ΗΠΑ με στόχο την εναρμόνιση της παγκοσμιοποίησης. Τώρα που το στρατηγικό σχέδιο της Ουάσιγκτον έχει αλλάξει, θα πρέπει να δούμε τι μέλλον έχουν τα ευρωπαϊκά κράτη. Φοβάμαι ότι η ιδιαιτερότητα του ευρωπαϊκού κράτους πρόνοιας, την οποία γνωρίζουμε με ακρίβεια τα τελευταία 80 χρόνια, θα καταλήξει να είναι μια ανάμνηση στον νέο κόσμο που αναδύεται.

Η Μεγάλη Επαναφορά

Ποιος ήταν ο ρόλος των Βρυξελλών στη διαχείριση της λεγόμενης «πανδημίας», ειδικά υπό το πρίσμα της αλληλογραφίας μεταξύ της von der Leyen και της πολυεθνικής Pfizer;

Έχω διαβάσει μόνο μερικά νέα στις εφημερίδες σχετικά με την αλληλογραφία μεταξύ von der Leyen και Pfizer. Δεν έχω δει τα έγγραφα, οπότε δεν μπορώ να πω πολλά. Αυτό που μπορούμε σίγουρα να πούμε, ωστόσο, είναι ότι η ευθυγράμμιση μεταξύ του ΠΟΥ και της ΕΕ κατά τη διάρκεια της πανδημίας 2020-22 ήταν η κορύφωση της Μεγάλης Επαναφοράς, που ανακοινώθηκε το 2020 με μεγάλη φανφάρα στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ - το στάδιο από το οποίο η παγκοσμιοποιητική ελίτ υπαγόρευε τη γεωστρατηγική της πολιτική στην πολιτική και την οικονομία εδώ και χρόνια - αλλά η μετάβαση από τη δημοκρατία στην τεχνοκρατία προσέκρουσε στην αναγωγιμότητα της Ρωσίας.

Όχι μόνο σε στρατιωτικό επίπεδο, αλλά και ενάντια στις σοβαρές κοινωνικές αντιφάσεις εντός των ΗΠΑ, το πραγματικά μεγάλο πρόβλημα για το οποίο κανείς δεν μιλάει σε βάθος, με τον τύπο και την τηλεόραση να περιορίζονται στην περιγραφή μόνο ορισμένων από τα ορατά εξωτερικά συμπτώματα.

Στο βιβλίο του «Η Ήττα της Δύσης», ο Εμμάνουελ Τοντ προσδιορίζει τον εκτεταμένο «μηδενισμό» και το τέλος του θρησκευτικού ζήλου, που αναφέρεται ως «μηδενική κατάσταση θρησκείας», ως τις αιτίες που οδήγησαν στην κατάρρευση της Δύσης. Ουσιαστικά, πίσω από την οικονομική αποσύνθεση, υπάρχει και η θρησκευτική αποσύνθεση. Ο Τοντ τιτλοφορεί το όγδοο κεφάλαιο του βιβλίου του «Η Αληθινή Φύση της Αμερικής Είναι η Ολιγαρχία», επισημαίνοντας τον «μηδενισμό», που καθοδηγείται από μια εμμονή με το χρήμα και την εξουσία ως αυτοσκοπούς - ουσιαστικά, με μη αξίες. Ποιες είναι οι σκέψεις σας για αυτό και πιστεύετε ότι η Ευρώπη έχει πλέον μολυνθεί πλήρως από αυτό;

Χωρίς να υποτιμώ τον Τοντ, έναν εξαιρετικό κοινωνιολόγο, του οποίου τις σημαντικές δημογραφικές γνώσεις ο Αντόνιο Τζεσουάλντι —ένας από τους μεγαλύτερους ειδικούς του Τοντ στην Ιταλία— και εγώ διαδίδαμε μόλις πριν από 20 χρόνια, πρέπει να πω ότι στο βιβλίο που αναφέρετε, απλώς ανακύκλωσε ιδέες που εκφράστηκαν από πολιτικούς φιλοσόφους πολύ μεγαλύτερου κύρους, ιδέες που εκφράστηκαν με προγνωστικό τρόπο στα μέσα του περασμένου αιώνα και είναι εξαιρετικά επίκαιρες σήμερα.

Στο νεομαρξιστικό πεδίο, η Σχολή της Φρανκφούρτης είχε ήδη σκιαγραφήσει αυτά τα σενάρια με τους Αντόρνο, Χορκχάιμερ (Η Διαλεκτική του Διαφωτισμού) και Μαρκούζε (Ο Μονοδιάστατος Άνθρωπος), ενώ στο καθολικό πεδίο ήταν ο Ιταλός Αουγκούστο Ντελ Νότσε στο «Το Πρόβλημα του Αθεϊσμού» που προέβλεψε το τέλος των ιδεολογιών και την ομολογοποίηση της δυτικής ανθρωπότητας σε ένα υλιστικό, ηδονιστικό και μηδενιστικό σύστημα, προκαλώντας τη ροή των παλιών, καλά διαφοροποιημένων κοινωνικών τάξεων σε μια ενιαία, ασαφή νεοαστική τάξη , πολιτικά προσανατολισμένη προς το «ριζοσπαστικό μαζικό κόμμα», το οποίο είναι η κατάλληλη και βοηθητική ιδεολογία του παραγωγικού κοινωνικού και οικονομικού συστήματος του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού.

Επιπλέον, η ανάλυση του λεγόμενου «αμερικανισμού» που έγινε ήδη από το 1904 από τον ευλογημένο Ανρί Ντελασούς στο βιβλίο του «Το πρόβλημα της παρούσας ώρας» είχε ήδη περιγράψει πώς θα εξελισσόταν ο πολιτισμός υπό την κυριαρχία των ΗΠΑ, και ακριβώς έτσι έχει συμβεί. Και ναι, η Ευρώπη έχει μολυνθεί πλήρως από αυτόν, και η θεραπεία, υποθέτοντας ότι είναι δυνατή, θα προέλθει μόνο από την «απελευθέρωση από τους απελευθερωτές».

Η Ευρώπη προς μια νέα τάξη πραγμάτων

Δρ. Λόβατ, αν αυτή η Ευρώπη των τραπεζών και του χρηματοπιστωτικού τομέα χωρίς κράτος τελειώσει, χάρη και στην μεταβαλλόμενη γεωπολιτική δομή και την επικείμενη στρατιωτική ήττα της Ουκρανίας, πιστεύετε ότι θα αναδυθεί σύντομα μια ενοποιημένη οντότητα — αυτή τη φορά κυρίως πολιτική και όχι μόνο οικονομική — ή μήπως θα κινηθούμε προς την επιστροφή στα έθνη-κράτη;

Όπως είπα και νωρίτερα, πιστεύω ότι η ΕΕ δεν θα εξελιχθεί πλέον στις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, όπως είχαν σκοπό οι οικονομικές ελίτ, επειδή το σχέδιο παγκοσμιοποίησης των ΗΠΑ έχει αποτύχει. Τώρα οι ΗΠΑ έχουν ένα άλλο σχέδιο, όπως έχει ειπωθεί, και η Ευρώπη θα αντιμετωπιστεί και θα κατευθυνθεί ανάλογα. Δεν θα πρόκειται για επιστροφή στο παρελθόν, επειδή το παρελθόν δεν επιστρέφει ποτέ, αλλά μάλλον για μια νέα τάξη πραγμάτων που εξακολουθεί να ορίζεται, πάντα σύμφωνα με τις επιθυμίες και τις ανάγκες των κυρίων μας στην Ουάσιγκτον. Δεν υπάρχει το παραμικρό σημάδι ευρωπαϊκής λύτρωσης στον ορίζοντα, ούτε σε οικονομικό ούτε σε φιλοσοφικό επίπεδο, και επομένως, τελικά, ούτε καν σε πολιτικό επίπεδο.

Για να κλείσω με ένα χαμόγελο, έστω και πικρό, θα χρησιμοποιήσω μια κινηματογραφική μεταφορά από την πρώτη τριλογία του Star Wars: όσοι αρνούνται να παραδοθούν είναι τώρα σαν τους Jedi Knights στο "The Empire Strikes Back": το μόνο που μπορούμε να κάνουμε, ενώ περιμένουμε καλύτερες εποχές, είναι να αντισταθούμε, καλλιεργώντας και διατηρώντας τους σπόρους της Παράδοσης που έχτισε τον ευρωπαϊκό πολιτισμό μετά το τέλος του αρχαίου κλασικού κόσμου. Μόνο από εκεί μπορούμε να ξαναχτίσουμε τον πολιτισμό μας, αλλιώς θα χαθεί για πάντα
.

L’Europa spezzata in due anche se il muro non c’è più

Τετάρτη 24 Δεκεμβρίου 2025

Οι έξι λόγοι για τους οποίους η Δύση θα χαθεί

  Riccardo Paccosi - 24 Δεκεμβρίου 2025

Οι έξι λόγοι για τους οποίους η Δύση θα χαθεί


Πηγή: Ρικάρντο Πακόσι

Δεδομένου ότι αύριο είναι Χριστούγεννα, και τα Χριστούγεννα είναι μια παράδοση, και η παράδοση είναι κάτι που η κυρίαρχη νεοφιλελεύθερη κουλτούρα στην Ιταλία και την Ευρώπη θεωρεί «δεξιά», ας προσπαθήσουμε να γράψουμε μια χριστουγεννιάτικη ανάρτηση που να κάνει μια απολογισμό αυτών των προβλημάτων.

Σε ένα πολύ ενδιαφέρον βίντεο, το οποίο μπορείτε να σχολιάσετε στην ενότητα σχολίων - και ομολογουμένως όχι πολύ καθησυχαστικό όσον αφορά τα μελλοντικά πολεμικά σενάρια - ο Κινέζος γεωπολιτικός αναλυτής Jiang Xueqin απαριθμεί τους λόγους για τους οποίους το δυτικό σύστημα έχει φτάσει στο τέλος της ύπαρξής του.
Η συλλογιστική, προφανώς, προϋποθέτει τη θέση του Oswald Spengler σύμφωνα με την οποία κάθε πολιτισμός υπόκειται σε έναν κύκλο γέννησης, ωρίμανσης και θανάτου. Επιπλέον, ορισμένα από τα κρίσιμα ζητήματα που αναφέρονται συμπίπτουν με αυτά που εξέθεσε ο Emmanuel Todd στο πρόσφατο δοκίμιό του, "Η Ήττα της Δύσης".

Πιστεύω ότι αξίζει να επικεντρωθούμε στη λίστα του Κινέζου ακαδημαϊκού, προλογίζοντάς την με την προϋπόθεση ότι το τρέχον χάσμα είναι μεταξύ εκείνων που θεωρούν τα ιστορικο-ανθρωπολογικά φαινόμενα που αναφέρονται παρακάτω ως προβλήματα και εκείνων που, αντίθετα, τα ερμηνεύουν θετικά ή αρνούνται την ύπαρξή τους.
Πιστεύω επίσης ότι όποιος βλέπει αυτά τα ζητήματα σε ένα πλαίσιο αριστεράς-δεξιάς δεν εκφράζει τίποτα περισσότερο από ψευδή συνείδηση ​​και ρητορική μυστικοποίηση.
Αυτά τα φαινόμενα, αντίθετα, έχουν καταστρέψει τον ίδιο τον λόγο ύπαρξης των κατηγοριών αριστεράς και δεξιάς, καθώς η έννοια της προόδου είναι πλέον αποσυνδεδεμένη από αυτήν της κοινωνικής δικαιοσύνης, ενώ η έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης εκφράζει μια αίσθηση συντηρητισμού από τη στιγμή που αναφέρεται.


Επιστρέφοντας στον Jiang Xueqin, δηλώνει ότι «αυτό που συμβαίνει στη Δύση δεν είναι μια παρακμή από την οποία ίσως θα ανακάμψουμε σε λίγες δεκαετίες, αλλά μάλλον μια τελική φάση, επιθανάτιας κλίνης».
Στη συνέχεια, απαριθμεί τους λόγους για αυτήν την πεποίθηση:
1) Υπεραστικοποίηση, ή το αυξανόμενο ποσοστό του πληθυσμού που συνωστίζεται σε μεγαλουπόλεις που καταλήγουν να έχουν μια παρασιτική λειτουργία σε σύγκριση με το υπόλοιπο περιβάλλον έθνος. (Ένα πραγματικό πρόβλημα, θα πρέπει να επισημάνω, αλλά που δεν αφορά μόνο τη Δύση).
2) Η αποστροφή για την οικογένεια και την τεκνοποίηση, που δημιουργείται εν μέρει από ένα αίσθημα επισφάλειας και εν μέρει από την φιλοσοφική εξύψωση του ατόμου μόνου του και στερημένου από όλους τους δεσμούς. Λοιπόν, αν η απόρριψη της οικογένειας συνεπάγεται τη διάλυση των θεμελίων της κοινωνικής συνοχής, η απόρριψη της τεκνοποίησης αντιπροσωπεύει απλώς μια θανατική καταδίκη μέσω της δημογραφικής κατάρρευσης.
3) Η κοινωνική ανισότητα διασφαλίζει ότι, εκτός από το συνεχώς αυξανόμενο μερίδιο της μεσαίας τάξης που σύρεται στη φτώχεια, υπάρχει ένα 0,1% που μπορεί να ελέγχει όλους τους στρατηγικούς πόρους και τα περιουσιακά στοιχεία.
4) Το γεγονός ότι για να διεξάγει πολέμους, η Δύση πρέπει —όπως η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στην τελική της φάση— να βασίζεται σε βαρβάρους και μισθοφόρους (τζιχαντιστές στη Λιβύη και τη Συρία, Ουκρανοί για να αντιμετωπίσουν τους Ρώσους, και ούτω καθεξής).
5) Η γενική παρακμή που εκφράζεται από φαινόμενα όπως το Onlyfans, όπου πάνω από το 10% των νεαρών γυναικών πωλούν το γυμνό τους και, εν τω μεταξύ, η φιλελεύθερη-προοδευτική κουλτούρα χαρακτηρίζει αυτή την πράξη ως χειραφέτηση. (Σημείωση μου: αυτό το σημείο συνδέεται με το σημείο 2) στο ότι το Onlyfans είναι ένα φαινόμενο εγκλωβισμού της σεξουαλικότητας στη σφαίρα της αγοράς, το οποίο αντιστοιχεί σε μια παράλληλη αποσεξουαλικοποίηση της κυρίαρχης κουλτούρας, καθώς και σε μια στατιστικά αποδεδειγμένη μείωση της σεξουαλικής δραστηριότητας μεταξύ των νεότερων γενεών).
6) Τέλος, το πρόβλημα της απεριόριστης μετανάστευσης. Σήμερα, αυτή η πτυχή εκρήγνυται στις δυτικές μητροπόλεις όχι τόσο για λόγους που σχετίζονται με τα σοβαρά προβλήματα εργασίας, αλλά μάλλον, και πάνω απ' όλα, για ένα ανθρωπολογικό ζήτημα που, αν και προφανές, η κυρίαρχη ιδεολογία κατάφερε να αποκρύψει εδώ και τριάντα χρόνια: μια κοινωνία όπου τα διάφορα συστατικά δεν μοιράζονται μια γλώσσα, έθιμα και πάνω απ' όλα ιστορική μνήμη είναι απλώς μια μη κοινωνία, μια άμορφη μάζα όπου κοινωνικά τμήματα εντελώς ξένα μεταξύ τους αναγκάζονται να συνυπάρχουν. 

Ως φιλοσοφικό πλαίσιο για όλα τα φαινόμενα που αναφέρονται παραπάνω χρησιμεύει
το όραμα που βρίσκεται στη ρίζα της φιλελεύθερης σκέψης, σύμφωνα με το οποίο το παρελθόν μπορεί να απαλλαγεί ή και να σβηστεί.

Αλλά αυτό είναι για μια άλλη περίσταση και θα το συζητήσουμε σε άλλη ευκαιρία.


"Για τον σκοπό αυτό πρέπει να καθοριστούν ορισμένες έννοιες της ιστορικής μεθόδου. Πρώτον, να προσδιοριστεί η πραγματικότητα (Tatsächlichkeit) των περιστάσεων και η αυθεντικότητα των πηγών. Για να χρησιμοποιηθεί επιστημονικά μια πηγή, πρέπει να καθοριστεί ο χρόνος κατά τον οποίο εμφανίστηκε· η αξία της εξαρτάται, επομένως, από τη χρονική απόσταση σε σχέση με το γεγονός που μαρτυρεί. Πρόκειται, συνεπώς, και πάλι για τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ του «τώρα» και του παρελθόντος χρόνου. Για τον καθορισμό των εννοιών της ιστορικής μεθόδου πρέπει, δεύτερον, να αναδειχθεί η συνάφεια μεταξύ των δεδομένων των γεγονότων που είχαν προηγουμένως προσδιοριστεί στη μοναδικότητά τους. Αυτή η συνάφεια πρέπει να καθοριστεί μεταξύ ιστορικών χρόνων που διακρίνονται ποιοτικά. Αν όμως έτσι έχουν τα πράγματα, τότε η συνάφεια δεν μπορεί να είναι συνάφεια με την έννοια ότι φαίνεται αδύνατο να τεθεί συνάφεια μεταξύ ποιοτικά διαφορετικών μοναδικοτήτων. Όπως εκφράζεται ο Heidegger: «Η έννοια του χρόνου στην επιστήμη της ιστορίας δεν έχει καθόλου τον ομογενή χαρακτήρα που έχει η έννοια του χρόνου στις φυσικές επιστήμες». Αυτό σημαίνει ότι τα ιστορικά γεγονότα, παρότι διαδέχονται το ένα το άλλο, δεν συγκροτούν μια ποσοτική σειρά αλλά μια σύνδεση ποιοτήτων. Πρόκειται για την ανεύρεση ποιοτικά προσδιορισμένων «τόπων», σαν η «αρίθμηση» των γεγονότων και η θέση τους στη σειρά να μην συγκροτεί μια αριθμητική σειρά" 

Δευτέρα 1 Δεκεμβρίου 2025

Διάλογος στη Χιροσίμα Του Emmanuel Todd

Miyajima

Διάλογος στη Χιροσίμα  Του Emmanuel Todd
20.Νοεμβρίου 2025
https://emmanueltodd.substack.com/p/dialogue-in-hiroshima

Στις 18 Οκτωβρίου προσκλήθηκα από τον κ. Mitsuo Ochi, Πρύτανη του Πανεπιστημίου, να δώσω μια διάλεξη στη Χιροσίμα. Είχα αναγκαστεί να ακυρώσω μια πρώτη πρόσκληση μόλις έναν χρόνο πριν για λόγους υγείας, αλλά ήταν σημαντικό για μένα, δεδομένης της πολεμικής ατμόσφαιρας που μας περιβάλλει, να επιστρέψω στη Χιροσίμα.

Παρακάτω παρατίθενται: η παρουσίαση της διάλεξης από το πανεπιστήμιο,
το κείμενο της διάλεξής μου,
και τέλος, η περίληψη από το πανεπιστήμιο της συζήτησης που είχαμε μετά τη διάλεξη με τον κ. Mitsuo Ochi.


Ο κ. Ochi γεννήθηκε το 1952. Εγώ ο ίδιος γεννήθηκα το 1951. Αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Χιροσίμα το 1977 και έγινε καθηγητής στο Ιατρικό Πανεπιστήμιο Shimane το 1995. Αφού υπηρέτησε ως διευθυντής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Χιροσίμα, έγινε πρύτανης του Πανεπιστημίου της Χιροσίμα το 2015. Είναι ορθοπεδικός χειρουργός, ειδικευμένος στις αρθρώσεις του γόνατος και στην αθλητιατρική. Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Ιαπωνίας (2017–2022), Αντεπιστέλλον Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Ιαπωνίας (2011–2017 και από το 2022).

«Η σημερινή Ιαπωνία απέναντι στη ηθική κρίση της Δύσης» — Οι επιλογές που αντιμετωπίζουν ο κόσμος και η Ιαπωνία, και ένας στοχασμός για την ειρήνη —

Στις 18 Οκτωβρίου 2025, στην πανεπιστημιούπολη Kasumi του Πανεπιστημίου της Χιροσίμα, είχαμε την τιμή να υποδεχθούμε τον Γάλλο ιστορικό, δημογράφο και ανθρωπολόγο της οικογένειας κ. Emmanuel Todd για μια διάλεξη με τίτλο «Η σημερινή Ιαπωνία απέναντι στη ηθική κρίση της Δύσης». Ο κ. Todd ανέλυσε διεισδυτικά, από τη δική του ιδιαίτερη οπτική, την ηθική και κοινωνική κρίση που αντιμετωπίζει η σύγχρονη δυτική κοινωνία και προσέφερε πλούσιες υποδείξεις για τον ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει η Ιαπωνία σε αυτό το πλαίσιο. Μετά τη διάλεξη, συναντήθηκε με τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου της Χιροσίμα, κ. Ochi, εμβαθύνοντας τη συζήτηση από διάφορες οπτικές πάνω στα θέματα σκέψης, πολιτισμού και ειρήνης.

Η διάλεξή μου


Είμαι πολύ χαρούμενος και ευγνώμων στον κ. Ochi, Πρύτανη του Πανεπιστημίου της Χιροσίμα, για την πρόσκλησή του. Ιδιαίτερα συγκινημένος επιστρέφω στη Χιροσίμα. Αυτή είναι η δεύτερη επίσκεψή μου. Ήρθα εδώ για πρώτη φορά πριν από 33 χρόνια, στο πρώτο μου ταξίδι στην Ιαπωνία. Προσκεκλημένος από το Japan Foundation, ζήτησα αυτό το πρώτο ταξίδι να περιλαμβάνει ένα προσκύνημα στη Χιροσίμα. Έκτοτε έχω επισκεφθεί τη χώρα σας περισσότερες από είκοσι φορές.

Χθες, επέστρεψα στο Μουσείο Ειρηνικού Μνημείου για να συλλογιστώ πάνω στην ατομική βόμβα. Το μουσείο αυτό, το οποίο είχα επισκεφθεί πριν από 33 χρόνια, έχει αλλάξει. Αλλά αυτό που με εξέπληξε περισσότερο ήταν το πόσο περισσότερο εντυπωσιάστηκα αυτή τη φορά. Είναι σαφές ότι τώρα ανησυχώ πολύ περισσότερο για το ζήτημα των πυρηνικών όπλων.
Νομίζω ότι ξέρω γιατί. Το 1992 ήταν μια εποχή αισιοδοξίας. Ο κομμουνισμός μόλις είχε καταρρεύσει. Ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωνε. Και παρόλο που η πυρηνική επίθεση στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι έμοιαζε τρομερή, φαινόταν πράγματι να ανήκει στο παρελθόν. Είχε τελειώσει. Ένα λάθος της ανθρωπότητας, ένα λάθος των Ηνωμένων Πολιτειών. Αλλά κάτι που ανήκε στο παρελθόν.


Οι κυρίαρχες αξίες εκείνης της εποχής, γύρω στο 1992, ήταν εκείνες μιας φιλελεύθερης και εύπορης Δύσης. Ήταν πρώτα απ’ όλα — ακόμη και πριν από την κατανάλωση — η παραγωγή, η βιομηχανική παραγωγή. Ήταν η ελευθερία, η ισότητα: η ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών, στις Ηνωμένες Πολιτείες η ισότητα μεταξύ λευκών και μαύρων. Και πάνω απ’ όλα, η ελπίδα για ειρήνη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Αλλά τι βλέπουμε τώρα στη Δύση; Δεν μιλάω εδώ για αξίες, αλλά για την πραγματικότητα. Βλέπουμε κάτι εντελώς διαφορετικό. Βλέπουμε αποβιομηχάνιση, μείωση του βιοτικού επιπέδου, μείωση των ελευθεριών.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μείωση των ελευθεριών παίρνει τη μορφή της cancel culture από την πλευρά των Δημοκρατικών και έπειτα των αντιφιλελεύθερων επιθέσεων του Τραμπ προς κάθε κατεύθυνση.

Ιστορικά, η Γαλλία είναι μια χώρα ελευθερίας. Αλλά εγώ ο ίδιος, στη Γαλλία, βρίσκομαι σε μια πολύ ιδιαίτερη κατάσταση όσον αφορά την ελευθερία μου. Ο εκδοτικός μου οίκος (Gallimard) είναι αναμφίβολα ο πιο σημαντικός στη Γαλλία. Αλλά δεν μπορώ πλέον να εκφράζομαι, όπως παλαιότερα, στα δημόσια ραδιοτηλεοπτικά μέσα όπως το France-Inter, το France-Culture ή το France 2. Είναι σαν να μου απαγορευόταν, στην Ιαπωνία, να μιλώ στο NHK. Η φήμη μου στην Ιαπωνία με έχει προστατεύσει από αυτές τις γαλλικές απαγορεύσεις. Είμαι απείρως ευγνώμων στην Ιαπωνία που με προστατεύει από τον νέο αυταρχισμό του γαλλικού κράτους.
Αυτή την περίοδο, αυτό που βλέπουμε επίσης στη Δύση δεν είναι πλέον η ισότητα, αλλά η αυξανόμενη ανισότητα: στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν κινούμαστε πλέον προς την ισότητα μεταξύ μαύρων και λευκών, αλλά παρακολουθούμε μια επιστροφή σε φυλετικές εμμονές.

Σε πιο παγκόσμιο επίπεδο, βλέπουμε επίσης μια απίστευτη αναβίωση της δυτικής αλαζονείας απέναντι στον υπόλοιπο κόσμο.

Κυρίως — και αυτός είναι ο ύστατος λόγος της παρουσίας μου στη Χιροσίμα — πρέπει να αναγνωρίσουμε την επιστροφή του πολέμου. Πρώτον, τον πόλεμο στην πραγματικότητα, στην Ουκρανία ή στη Μέση Ανατολή, αλλά πέρα από αυτή την πραγματικότητα, βλέπουμε την εμφάνιση μιας εμμονής με τον πόλεμο στο μυαλό των ανθρώπων.
Θα αναφερθώ σύντομα στη δυτική στρατιωτική ήττα στην Ουκρανία, γιατί ήταν η ανάλυση αυτού του πολέμου που με οδήγησε να εργαστώ σε βάθος πάνω στη δυτική κρίση στο σύνολό της. Ο πόλεμος είναι μια δοκιμασία πραγματικότητας, και ήταν ο πόλεμος στην Ουκρανία που με ώθησε να στοχαστώ πάνω στο νέο πρόβλημα της δυτικής ηθικής.

Το απίστευτο, πρώτα απ’ όλα, είναι το πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη υπερεκτίμησαν τη δύναμή τους έναντι της Ρωσίας. Είναι αλήθεια ότι, παραμονές της σύγκρουσης, το ρωσικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν αντιπροσώπευε μόλις το 3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Δύσης (συμπεριλαμβανομένων της Ιαπωνίας, της Κορέας και της Ταϊβάν). Κι όμως, παρά ταύτα, η Ρωσία, με το 3% του ΑΕΠ της Δύσης, κατάφερε να παράγει περισσότερα όπλα από ολόκληρη τη Δύση. Ο πόλεμος αποκάλυψε την βιομηχανική μας αδυναμία και έδειξε ότι το ΑΕΠ, όπως το μετράμε συνήθως, δεν αντιπροσωπεύει πλέον μια πραγματική ικανότητα παραγωγής πραγμάτων.
Αυτή η βιομηχανική υστέρηση μου θύμισε την αδύναμη ικανότητα των Ηνωμένων Πολιτειών να εκπαιδεύουν μηχανικούς. Η Ρωσία, με πληθυσμό δυόμισι φορές μικρότερο από των Ηνωμένων Πολιτειών, εκπαιδεύει περισσότερους μηχανικούς. Αυτό είναι το κλειδί για τη ρωσική νίκη.
Όσον αφορά την εκπαίδευση μηχανικών, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο μοιάζουν με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά η Ιαπωνία και η Γερμανία μοιάζουν περισσότερο με τη Ρωσία, επειδή και οι δύο χώρες διατηρούν ισχυρή ικανότητα εκπαίδευσης μηχανικών. Η ανάλυσή μου για τον πόλεμο με οδήγησε να ενδιαφερθώ για την κρίση στην εκπαίδευση στις Ηνωμένες Πολιτείες, για την πτώση του εκπαιδευτικού δυναμικού, τόσο ως προς τον αριθμό των μαθητών ανά γενιά όσο και ως προς το πνευματικό επίπεδό τους.

Έπειτα, για να κατανοήσω την πτώση της εκπαίδευσης, έφτασα στον ύστατο παράγοντα, αυτόν από τον οποίο πηγάζουν όλα: τη θρησκευτική μεταμόρφωση των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτό που είχε καταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Αγγλία και γενικότερα την καρδιά της Δύσης τόσο ισχυρές ήταν η παιδευτική δύναμη της προτεσταντικής θρησκείας. Η εξαφάνιση του προτεσταντισμού εξηγεί την κατάρρευση της αμερικανικής εκπαίδευσης.

Οι σκέψεις μου για τον πόλεμο, για αυτά που όλοι μπορούν να δουν παρακολουθώντας τις τηλεοπτικές ειδήσεις (το καθημερινό μας θέαμα), με οδήγησαν λοιπόν σε ένα νέο ενδιαφέρον για τη θρησκεία ως ιστορικό παράγοντα. Η παρατήρηση των συνεπειών της εξαφάνισης της θρησκείας στη σημερινή εποχή άνοιξε για μένα ακόμη και ένα τελείως νέο πεδίο έρευνας. Όταν περιγράφω την ιστορία της εξαφάνισης της θρησκείας, τώρα διακρίνω τρία στάδια: ενεργή θρησκεία, ζόμπι-θρησκεία και μηδενική θρησκεία.

Ενεργή θρησκεία είναι όταν οι άνθρωποι πιστεύουν στον θεό τους και τον λατρεύουν. Μιλώ εδώ για τη θρησκεία με τη δυτική, μονοθεϊστική έννοια. Σκέφτομαι τον χριστιανισμό, σκέφτομαι τον ιουδαϊσμό.
Ύστερα, το δεύτερο στάδιο είναι το στάδιο του ζόμπι, όταν η πίστη στον Θεό έχει εξαφανιστεί, όταν η λατρεία έχει εξαφανιστεί, αλλά σε έναν κοινωνικό κόσμο όπου οι ηθικές συνήθειες που συνδέονται με τη θρησκεία εξακολουθούν να είναι ζωντανές. Τα άτομα παραμένουν δεμένα από ένα σύστημα αξιών, παραμένουν ικανά για συλλογική δράση. Η θρησκεία αντικαθίσταται από υποκατάστατες ιδεολογίες, όπως το εθνικό συναίσθημα, το ταξικό συναίσθημα και κάθε είδους ιδεολογικές ομάδες που αντικαθιστούν την αρχική θρησκευτική ταυτότητα.
Και μετά υπάρχει το τρίτο στάδιο, στο οποίο βρισκόμαστε τώρα, το στάδιο της μηδενικής θρησκείας, στο οποίο οι αξίες που κληρονομήθηκαν από τη θρησκεία έχουν εξαφανιστεί. Μπαίνουμε σε έναν κόσμο όπου το άτομο είναι πραγματικά απογυμνωμένο από θεμελιώδεις αξίες· βρίσκεται πλέον μόνο, στερημένο από τη δυνατότητα συλλογικής δράσης. Είναι αποδυναμωμένα άτομα, επειδή οι αξίες που ενστάλαζε η θρησκεία, και αργότερα ανακυκλώνονταν από τις ιδεολογίες, ήταν πηγή δύναμης για την προσωπικότητά τους.
Αυτή η μηδενική κατάσταση των θρησκευτικών πεποιθήσεων δεν βιώνεται από το άτομο ως αληθινή ελευθερία. Οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με το πολύ συνηθισμένο πρόβλημα του νοήματος της ζωής. Τι κάνουν στη γη; Ποιος είναι ο σκοπός της ύπαρξής τους; Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, βλέπουμε την εμφάνιση αυτού που ονομάζω μηδενισμό.

Ο φόβος του κενού μετατρέπεται σε εξύμνηση, σε θεοποίηση του κενού. Σταδιακά εμφανίζεται ένα πάθος για την καταστροφή των πραγμάτων, την καταστροφή των ανθρώπων, την καταστροφή της πραγματικότητας. Η τρέχουσα ψυχολογική κατάσταση της Δύσης είναι εν μέρει αυτή: ο μηδενισμός, που οδηγεί σε ένα πάθος για τον πόλεμο στο μυαλό των ανθρώπων και σε μια προτίμηση για τον πόλεμο στη γεωπολιτική. Κατανοούμε το ηθικό υπόβαθρο της νέας προτίμησης της Δύσης για τον πόλεμο.

Θα αναφέρω μερικούς από τους πολέμους για τους οποίους είναι υπεύθυνη η Δύση, χωρίς όμως οι δυτικοί — μηδενιστές χωρίς να το ξέρουν — να μπορούν να κατανοήσουν την ευθύνη τους. Αυτό είναι που εντυπωσιάζει σήμερα: οι δυτικοί προκαλούν πολέμους και τροφοδοτούν πολέμους λέγοντας στον εαυτό τους ότι βρίσκονται στο πλευρό της δικαιοσύνης.

Ας αρχίσουμε με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο πόλεμος στην Ουκρανία θεωρείται στη Δύση ως ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, και βεβαίως παραδέχομαι ότι ήταν ο ρωσικός στρατός που εισήλθε στην Ουκρανία. Αλλά η ιστορική πραγματικότητα είναι ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ προς τη Ρωσία, μέσω της Ουκρανίας, και ο πόλεμος που διεξήγαγαν οι ίδιοι οι Ουκρανοί, ωθούμενοι από τη Δύση, εναντίον των Ρώσων στο Ντονμπάς, αποτελούν τις πραγματικές αιτίες της σύγκρουσης. Είναι απολύτως αληθές ότι για τους Ρώσους αυτός ο πόλεμος είναι αμυντικός. Είναι προφανές για μένα ότι οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι είναι οι επιτιθέμενοι, έχοντας φτάσει σε απόσταση μικρότερη των χιλίων χιλιομέτρων από τη Μόσχα. Αυτή είναι η αντικειμενική κατάσταση. Το συναρπαστικό είναι ότι αυτοί οι επιτιθέμενοι πιστεύουν ότι δέχονται επίθεση και ότι αναγκάζονται να αμυνθούν. Υπάρχει ένα στοιχείο τρέλας στην κατάσταση που επικρατεί στην Ευρώπη.

Και έπειτα υπάρχει το ακόμη πιο προφανές παράδειγμα της γενοκτονίας στη Γάζα. Η γενοκτονία ξεκίνησε από το κράτος του Ισραήλ, που είναι ένα ακόμη ιστορικό γεγονός, αλλά κατά τη γνώμη μου, το κράτος του Ισραήλ ελέγχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Χωρίς τα αμερικανικά όπλα και τόσες άλλες μορφές υποστήριξης, ο ισραηλινός στρατός δεν θα μπορούσε να κάνει ό,τι έκανε, όπως και ο ουκρανικός στρατός, χωρίς τα αμερικανικά όπλα, δεν θα μπορούσε να έχει διεξαγάγει τον επιθετικό πόλεμό του στο Ντονμπάς.

Και για ακόμη μία φορά, αυτό που εντυπωσιάζει, πέρα από τη βία και τον πόλεμο, είναι η καθαρή συνείδηση των Αμερικανών και των Ισραηλινών, μετά τον θάνατο 60.000, 70.000, 80.000 Παλαιστινίων.

Αυτές τις μέρες, ερχόμαστε αντιμέτωποι με ένα πολύ ενδιαφέρον πρόβλημα ιστορικής κατανόησης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, για μεγάλο διάστημα, και ο Τραμπ πιο πρόσφατα, ενθάρρυναν, ίσως ακόμη και αποφάσισαν, τις ισραηλινές ενέργειες. Ο Τραμπ, κατά τη διάρκεια της πρώτης του προεδρίας, εγκαθίδρυσε την αμερικανική πρεσβεία στην Ιερουσαλήμ. Όταν διαβάζουμε τα κείμενα εκείνων που υποστηρίζουν τον Τραμπ, βρίσκουμε μια αυθεντική λατρεία για το κράτος του Ισραήλ. Ο Τραμπ ήταν ο πρώτος που φαντάστηκε ότι η Γάζα θα μπορούσε να μετατραπεί σε παραθαλάσσιο θέρετρο αδειασμένο από τους κατοίκους του. Ο Τραμπ βρίσκεται πίσω από την απόπειρα γενοκτονίας. Αλλά εδώ προκύπτει το πρόβλημα.
Πολύ πρόσφατα, ο Τραμπ αποφάσισε ότι «τέλειωσε». Διέταξε το Ισραήλ να σταματήσει. Είπε στον Νετανιάχου να ζητήσει συγγνώμη από το Κατάρ, το οποίο είχε βομβαρδιστεί. Επέβαλε ανακωχή χωρίς καμία δυσκολία, από την οποία μπορούμε να αντλήσουμε δύο συμπεράσματα. Πρώτον, την απόδειξη ότι είναι πράγματι οι Ηνωμένες Πολιτείες που διεξάγουν τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, αφού ελέγχουν και το φρένο και το γκάζι. Πρώτο σημείο.

Δεύτερον, κάτι εξαιρετικό. Ένας Αμερικανός πρόεδρος, ο οποίος μία μέρα προωθεί τη γενοκτονία, απαιτεί την επόμενη μέρα το Νόμπελ Ειρήνης επειδή άλλαξε γνώμη και εγκαθίδρυσε ανακωχή. Αυτή η αναστροφή είναι μια απεικόνιση, ή μάλλον η απόδειξη, μιας πλήρους έλλειψης ηθικού αισθήματος. Μηδενική ηθική, που προκύπτει από μηδενική θρησκεία, καθιστά δυνατό το να θέλεις γενοκτονία τη μία μέρα και Νόμπελ Ειρήνης την επόμενη.

Μέχρι τώρα έχω μιλήσει κυρίως για τον αμερικανικό κίνδυνο. Αλλά πιστεύω ότι είναι σημαντικό οι Ιάπωνες να γνωρίζουν την εμφάνιση ενός νέου ευρωπαϊκού κινδύνου στην πρόοδο του μηδενισμού.
Την εποχή του πολέμου στο Ιράκ, όταν ήρθα στην Ιαπωνία, είπα: «Οι Αμερικανοί είναι επικίνδυνοι, αλλά οι Ευρωπαίοι είναι λογικοί άνθρωποι, και οι Ιάπωνες πρέπει να ευθυγραμμιστούν με τους Ευρωπαίους, αφού και οι ίδιοι οι Ιάπωνες είναι λογικοί».
Ωστόσο, αυτό που είδαμε να αναδύεται πρόσφατα στην Ευρώπη είναι μια ειδικά ευρωπαϊκή ρωσοφοβία, ένας ειδικά ευρωπαϊκός πολεμοχαρής προσανατολισμός, συγκεντρωμένος στη βόρεια Ευρώπη, στην προτεσταντική Ευρώπη.
Η προτεσταντική Ευρώπη είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, είναι η πλειονότητα της Γερμανίας, είναι η Σκανδιναβία, είναι δύο από τις τρεις βαλτικές χώρες. Έχω έρθει σε επαφή ή ακόμη και έχω επισκεφθεί πολλές χώρες με αφορμή τις μεταφράσεις του τελευταίου μου βιβλίου, και διαπίστωσα ότι η Ισπανία, η Ιταλία και οι καθολικές χώρες γενικότερα δεν είναι ούτε ρωσοφοβικές ούτε πολεμοχαρείς.

Για να ολοκληρώσω αυτή τη διάλεξη, θα προσπαθήσω να εξηγήσω γιατί ο προτεσταντισμός είναι πιο επικίνδυνος στην καθαρότερη μορφή του από τον καθολικισμό. Ο προτεσταντισμός είναι πιο ικανός να αφήσει πίσω του μια μηδενιστική κοινωνία. Έπειτα θα προσπαθήσω να τοποθετήσω την Ιαπωνία, ίσως υπερβολικά σύντομα, σε σχέση με αυτή τη διαφορά ανάμεσα στον προτεσταντισμό και τον καθολικισμό.

Ο προτεσταντισμός — και το ίδιο θα μπορούσε να ειπωθεί για τον ιουδαϊσμό — ήταν μια ιδιαίτερα απαιτητική θρησκεία. Υπήρχε ο Θεός, υπήρχαν οι πιστοί, και ο κόσμος ήταν δευτερεύων. Η ομορφιά του κόσμου ειδικότερα απορριπτόταν, μεταξύ άλλων με μια άρνηση των εικόνων και των εικαστικών τεχνών. Όταν τέτοιες θρησκείες, εμμονικές με την υπερβατικότητα, εξαφανίζονται, δεν απομένει τίποτα. Ο κόσμος δεν είναι ενδιαφέρων από μόνος του, είναι κενός. Αυτό το έντονο κενό ανοίγει μια ιδιαίτερη δυνατότητα για μηδενισμό.
Ο καθολικισμός είναι μια λιγότερο απαιτητική, πιο ανθρώπινη θρησκεία, η οποία μπορεί να αποδεχθεί την ιδέα ότι ο κόσμος είναι όμορφος από μόνος του. Οι εικόνες δεν απορρίφθηκαν στον καθολικό κόσμο και ο καθολικός κόσμος είναι γεμάτος καλλιτεχνικά θαύματα. Σε μια καθολική χώρα, αν χάσεις τον Θεό, σου μένει το αίσθημα της ομορφιάς του κόσμου. Αν είσαι Γάλλος, σου μένει το αίσθημα ότι ζεις — μια αυταπάτη, δίχως αμφιβολία — στην ωραιότερη χώρα του κόσμου. Αν είσαι Ιταλός, πράγματι ζεις στη χώρα με τα ωραιότερα πράγματα στον κόσμο, αφού η ίδια η Ιταλία έχει γίνει αντικείμενο τέχνης. Σε τέτοια συμφραζόμενα, ο φόβος του μεταφυσικού κενού είναι λιγότερο έντονος, και επομένως ο κίνδυνος του μηδενισμού είναι μικρότερος. Κατά τη γνώμη μου, η ευρωπαϊκή χώρα που απειλείται λιγότερο από τον μηδενισμό είναι η Ιταλία, γιατί στην Ιταλία όλα είναι όμορφα.

Τώρα φτάνω στην Ιαπωνία, για να ολοκληρώσω, και ζητώ συγγνώμη αν πω οτιδήποτε ανόητο για την Ιαπωνία. Οι Ιάπωνες συχνά αυτοπροσδιορίζονται ως λαός χωρίς θρησκεία και δεν φαίνονται ιδιαίτερα ανήσυχοι για αυτή την απουσία θρησκείας. Στην πραγματικότητα, αυτό δεν ήταν πάντοτε αλήθεια: η Ιαπωνία υπήρξε κάποτε μια πολύ θρησκευόμενη χώρα. Ο ιαπωνικός βουδισμός είχε αρκετές μάλλον βίαιες φάσεις — σκέφτομαι ιδιαίτερα την άνοδο της αίρεσης Jōdo Shinshū, της αληθινής Σέχτας της Καθαρής Γης — η οποία οδήγησε σε αγροτικές εξεγέρσεις και της οποίας η απλότητα της δογματικής θύμιζε κάπως τον προτεσταντισμό. Αλλά η Ιαπωνία διατήρησε πάντοτε μια μεγάλη θρησκευτική ποικιλία και πολυπλοκότητα, με πολλές βουδιστικές σχολές και ένα σιντοϊστικό υπόβαθρο που είναι το ίδιο πολύ ποικίλο και κοντά στη φύση. Συνοψίζοντας πολύ ευρέως, θα έλεγα ότι η θρησκεία στην Ιαπωνία δεν μείωσε ποτέ το αίσθημα της ομορφιάς του κόσμου.
Πιστεύω ότι η επίτευξη μιας μηδενικής κατάστασης θρησκείας στην Ιαπωνία θα πρέπει να έχει δημιουργήσει μια ψυχική κατάσταση πιο κοντινή σε εκείνη των καθολικών χωρών παρά σε εκείνη των προτεσταντικών. Με άλλα λόγια, η Ιαπωνία δεν μου φαίνεται ιδιαίτερα απειλούμενη από τον μηδενισμό.

Για να ενισχύσω αυτή τη διαίσθηση, πριν επισκεφθούμε το Μουσείο Ειρηνικού Μνημείου της Χιροσίμα, η κόρη μου Λουίζ και εγώ πήγαμε στη Μιγιατζίμα, όπου το αίσθημα της ομορφιάς του κόσμου είναι πραγματικά εντυπωσιακό.

Σας ευχαριστώ.


Η συζήτησή μας με τον κ. Ochi

Κ. Ochi: Κύριε Todd, τι είδους παιδί ήσασταν;

Κ. Todd: Ήμουν πολύ καλόκαρδος και πολύ οξύθυμος. Τώρα που είμαι μεγαλύτερος, παραμένω καλόκαρδος, αλλά δεν είμαι πια οξύθυμος.
Κ. Ochi: Πιστεύω ότι ο κ. Todd εξακολουθεί να είναι ικανός να θυμώνει για ορισμένα πράγματα.

Κύριε Todd, έχω την αίσθηση ότι στη ρίζα της έρευνάς σας βρίσκεται ένα πνεύμα «αντίστασης στην ιδεολογία». Πώς καλλιεργήσατε αυτόν τον τρόπο σκέψης από την παιδική σας ηλικία; Και ποιο είναι το σημαντικότερο πράγμα που μάθατε σε αυτό το περιβάλλον, έχοντας τον φιλόσοφο Paul Nizan ως παππού και τον Claude Lévi-Strauss ως μακρινό συγγενή;
Κ. Todd: Νομίζω ότι, θεμελιωδώς, δεν έχω αλλάξει και εξακολουθώ να αισθάνομαι οργή απέναντι στην αδικία. Η οικογένειά μου είναι ριζωμένη στην αριστερή σκέψη. Το σημαντικότερο που έμαθα σε αυτό το περιβάλλον είναι «να είμαι ελεύθερος απέναντι στην κυρίαρχη σκέψη». Δεν είναι ζήτημα προσωπικού θάρρους, αλλά μάλλον ένα είδος πνευματικής ανοσίας που μου μετέδωσε η οικογένειά μου.

Κ. Ochi: Έχω την εντύπωση ότι οι ιδεολογικές προκαταλήψεις που αμφισβητείτε συνδέονται με τη σύγχρονη κριτική του «ελιτισμού».

Κ. Todd: Ναι. Είναι αλήθεια ότι το ποσοστό των ανθρώπων με υψηλή εκπαίδευση έχει αυξηθεί, δημιουργώντας ένα χάσμα με την πραγματική κοινωνία. Πιστεύω ότι, για να λειτουργήσει υγιώς μια κοινωνία, πρέπει να γίνονται σεβαστοί μέσα στην κοινότητα οι άνθρωποι που δουλεύουν με τα χέρια τους, που φτιάχνουν πράγματα — όσοι ασκούν αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε ένα «επάγγελμα».

Η θεωρία της «οικογένειας» που βρίσκει απήχηση στην Ιαπωνία — Τι κρύβεται πίσω από την πολιτισμική απήχηση

Κ. Ochi: Η τυπολογία των οικογενειακών συστημάτων σας είχε μεγάλη απήχηση στην Ιαπωνία. Γιατί γίνεται τόσο καλά δεκτή από τους Ιάπωνες αναγνώστες;

Κ. Todd: Ο λόγος είναι ξεκάθαρος. Είναι επειδή η Ιαπωνία είναι χώρα των «οικογενειών-γενεαλογίας», όπου η κληρονομιά μεταβιβαζόταν σε ένα παιδί, συνήθως στον πρωτότοκο γιο. Σε μια αγροτική κουλτούρα που δίνει αξία στη συνέχεια της οικογένειας, η βασική μονάδα κοινωνικής τάξης και ανθρώπινων σχέσεων ριζώνει στην ίδια την οικογένεια. Γι’ αυτό στην Ιαπωνία η έρευνά μου γίνεται κατανοητή χωρίς να χρειάζεται ιδιαίτερη εξήγηση. Αντίθετα, στη γαλλική κοινωνία, η οποία βασίζεται στην «πυρηνική οικογένεια» και όπου, ειδικά στη λεκάνη του Παρισιού, υπήρξαν ανέκαθεν μόνο ζευγάρια με παιδιά, η ατομική ελευθερία θεωρείται ασφαλώς η υπέρτατη αξία. Αλλά θα έλεγα ότι οι άνθρωποι είναι, κατά κάποιον τρόπο, αιχμάλωτοι μιας επιταγής να «είναι ελεύθεροι». Η μεταφορά ενός βάρους στο όνομα της ελευθερίας — αυτό είναι το παράδοξο της Δύσης. Το να αναγνωριστεί μια ανθρωπολογική καθοριστικότητα της ελευθερίας είναι αφόρητο.

Κ. Ochi: Άρα αυτό σημαίνει ότι χώρες με οικογενειακή κουλτούρα, όπως η Ιαπωνία και η Γερμανία, μοιράζονται μια κοινή πνευματική δομή.
Κ. Todd: Ακριβώς. Και οι δύο χώρες συμμερίζονται έναν σεβασμό προς την πειθαρχία και την τάξη. Ωστόσο, οι Ιάπωνες έχουν χιούμορ, ενώ οι Γερμανοί είναι ίσως λίγο υπερβολικά σοβαροί (γέλια).


Ο πολυπολικός κόσμος που θα αναδυθεί μετά την «παρακμή της Δύσης»


Κ. Ochi: Έχετε προτείνει την έννοια της «ήττας της Δύσης». Ποιο μέλλον φαντάζεστε για τον κόσμο μετά τη διάδοση του μηδενισμού;

Κ. Todd: Δεν πιστεύω ότι ολόκληρος ο κόσμος θα βυθιστεί στο τίποτα. Αντίθετα, θα γίνει πιο ποικιλόμορφος. Θα μπούμε σε μια εποχή όπου κράτη-έθνη κάθε μεγέθους θα συνυπάρχουν, καθένα με τις δικές του αξίες. Το σημαντικό είναι πώς μπορούμε να σταθεροποιήσουμε έναν κόσμο που δεν κυριαρχείται από μία μόνο δύναμη.

Κ. Ochi: Αυτό είναι επίσης ο δρόμος προς έναν «πολυπολικό και ειρηνικό κόσμο».

Κ. Todd: Ναι. Με τη μείωση του πληθυσμού, τα κίνητρα για πόλεμο θα εξασθενήσουν μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, ο πραγματικός κίνδυνος βρίσκεται στα έθνη που βρίσκονται στο χείλος της απώλειας της ισχύος τους. Η αστάθεια της παρακμής είναι η σπίθα που μπορεί να ανάψει τον κόσμο.

Πέρα από την «υπερβολική τελειότητα»

Κ. Ochi: Αναφέρατε την «ομορφιά» της ιαπωνικής κοινωνίας. Σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, με μετανάστευση και μεταβαλλόμενες αξίες, τι πιστεύετε ότι θα συμβεί σε αυτή την ομορφιά;

Κ. Todd: Η «ομορφιά» στην οποία αναφέρομαι δεν είναι του τοπίου, αλλά «η ευαισθησία που επιτρέπει σε κάποιον να αντιλαμβάνεται τον κόσμο ως όμορφο». Το πρόβλημα της Ιαπωνίας δεν είναι ο μηδενισμός, αλλά η υπερβολική επιδίωξη της τελειότητας. Το να αποδέχεσαι λίγη «ατέλεια» δεν οδηγεί μερικές φορές σε ανθρώπινη ωριμότητα;

Αναζητώντας την ουσία της ειρήνης — Από τη Χιροσίμα και μετά

Κ. Ochi: Τέλος, θα ήθελα να σας ρωτήσω για την πυρηνική ισχύ και την ειρήνη. Υποστηρίζετε μια θέση που ανέχεται τα πυρηνικά όπλα. Ποια είναι η συλλογιστική σας πίσω από αυτό;

Κ. Todd: Είναι η ιδέα ότι «η ισορροπία του τρόμου είναι προτιμότερη από την ασυμμετρία». Με άλλα λόγια, μια κατάσταση ισορροπίας τρόμου μεταξύ χωρών που διαθέτουν πυρηνικά όπλα είναι προτιμότερη από μια ασύμμετρη κατάσταση όπου η μία χώρα τα διαθέτει και ο αντίπαλός της όχι. Τα πυρηνικά όπλα είναι μια πραγματικότητα που ήδη υπάρχει, και το ζήτημα δεν μπορεί να λυθεί με μια απλή διχοτομία καλού και κακού. Η ουσία της ειρήνης είναι να αντιμετωπίζουμε δύσκολες επιλογές με ορθολογικό τρόπο.

Κ. Ochi: Είναι καθήκον κάθε πολίτη να σκέφτεται και να ενεργεί για να προστατεύσει την Ιαπωνία από άλλα κράτη. Ωστόσο, όταν πρόκειται για τα πυρηνικά όπλα, εδώ στη Χιροσίμα, αυτά τα λόγια έχουν ιδιαίτερο βάρος. Πιστεύω ότι η πυρηνική αποτροπή, τόσο λογικά όσο και ηθικά, είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτή από τους πολίτες της Χιροσίμα. Η Ιαπωνία, όπου ο πληθυσμός δεν κατέχει πυροβόλα όπλα, είναι ασφαλέστερη από την αμερικανική κοινωνία, όπου οι άνθρωποι προστατεύονται με όπλα, και πιστεύω ότι αν ο κόσμος γίνει πυρηνικά οπλισμένος, ο πυρηνικός κίνδυνος θα αυξηθεί επίσης. Ωστόσο, ελπίζω ότι μπορούμε να υπερβούμε τις διαφορές μας και να προχωρήσουμε σε αληθινή κατανόηση μέσω του διαλόγου. Είμαι πεπεισμένος ότι το πανεπιστήμιο είναι ακριβώς ο τόπος όπου μπορεί να λάβει χώρα αυτός ο «ορθολογικός διάλογος».

Κ. Ochi: Μια τελευταία ερώτηση, κύριε Todd: αν επρόκειτο να προωθήσετε ένα κίνημα για την κατάργηση των πυρηνικών όπλων, ποια στρατηγική θα υιοθετούσατε;

Κ. Todd: Δεν σκέφτομαι ποτέ αδύνατα πράγματα. Η ζωή είναι πολύ σύντομη.

Επίλογος

Κ. Ochi: Μέσα από αυτόν τον διάλογο, ένιωσα για ακόμη μία φορά ότι η ειρήνη δεν είναι ένα στατικό ιδανικό, αλλά το αποτέλεσμα «δυναμικής σκέψης» που αμφισβητείται διαρκώς. Το Πανεπιστήμιο της Χιροσίμα θα συνεχίσει να καλλιεργεί τον διάλογο, ενώνοντας τη γνώση και την επίγνωση του κόσμου, και να διαμορφώνει ανθρώπους ικανούς να δημιουργήσουν διαρκή ειρήνη.