Συνέχεια από: Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2026
Επειδή οι μανδαρίνοι της τεχνοκρατίας μάς οφείλουν πολλές εξηγήσεις: από τον κίνδυνο της μαζικής ανεργίας και την πλήρη τυποποίηση των μυαλών, μέχρι την πιθανότητα η μηχανή να κατακτήσει πραγματικά αυτούς που την εφηύραν.
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί την εκπλήρωση του φαουστιανού τεχνοπολιτισμού της Δύσης, ο οποίος εν τω μεταξύ απειλείται από την ραγδαία εισβολή της Ανατολικής Κίνας. Περισσότερο από μια δύναμη για πραγματική ανανέωση, ο αλγοριθμικός αυτοματισμός αντιπροσωπεύει τη μουμιοποίηση της κοινωνίας μας. Αναθέτοντας την καλλιτεχνική δημιουργία, τη γραφή, τη νομική ανάλυση, τη λήψη αποφάσεων, την κριτική σκέψη και τη μάθηση σε ηλεκτρονικές συσκευές, στο τεχνητό μυαλό, παραιτούμαστε από την οργανική ζωτικότητα. Τα γλωσσικά της μοντέλα (LLM) δεν δημιουργούν νέα ζωντανά σύμβολα. Απλώς επεξεργάζονται και ανασυνδυάζουν στατιστικά τα συντρίμμια του πολιτιστικού μας παρελθόντος. Η δημιουργική ιδιοφυΐα αντικαθίσταται από την αποτελεσματικότητα της επεξεργασίας δεδομένων, μια άκαρδη νοημοσύνη που αναδύθηκε με συντριπτική δύναμη όταν η πνευματική καρδιά του πολιτισμού έπαψε να χτυπά. Για τον Jacquel Ellul, κοινωνιολόγο και θεολόγο, η τεχνολογία είναι ο κίνδυνος του αιώνα, ο τρόπος με τον οποίο το τεχνολογικό μεγαθήριο καταρρίπτει κάθε εμπόδιο στο όνομα της χρησιμότητας και της αποτελεσματικότητας.
Ένα από τα τραγικά σημεία έγκειται σε αυτό που ο Spengler ονόμασε προδοσία της σύγχρονης τεχνολογίας, η οποία δημιουργήθηκε από τη δυτική ανθρωπότητα με τον αδιαμφισβήτητο σκοπό της υποδούλωσης της φύσης. Η ιστορία μάς διδάσκει ότι το εργαλείο καταλήγει αναπόφευκτα να υποδουλώνει τον εφευρέτη του. Το παράδοξο θα μπορούσε να εκδηλωθεί σε τεχνητά νευρωνικά δίκτυα που μεταλλάσσονται, μαθαίνουν και λαμβάνουν αυτόνομες αποφάσεις με ταχύτητες μετρήσιμες σε χιλιοστά του δευτερολέπτου, ένα χρονικό διάστημα αδιανόητο για τον βιολογικό εγκέφαλο. Έχουμε δημιουργήσει ένα περιβάλλον παγκόσμιων ροών τόσο περίπλοκο που το ανθρώπινο μυαλό δεν είναι πλέον ικανό να το διαχειριστεί χωρίς την υποστήριξη της τεχνητής νοημοσύνης. Βρισκόμαστε στο σημείο χωρίς επιστροφή όπου το σύστημα, τα κράτη, οι αγορές και οι μεγάλες υποδομές εξαρτώνται πλήρως από αυτό το τεχνητό ιστό, το οποίο δεν μπορεί να απενεργοποιηθεί χωρίς να προκαλέσει την άμεση κατάρρευση ολόκληρου του συστήματος.
Η Φαουστιανή συμφωνία ολοκληρώνεται με την αποποίηση της ανθρώπινης αυτονομίας σε αντάλλαγμα για την ικανότητα υπολογισμού, τη μεταμοντέρνα βούληση για εξουσία. Το φαινόμενο έχει μια αποσταθεροποιητική γεωπολιτική διάσταση. Ο Σπένγκλερ, στα Χρόνια των Αποφάσεων, εξηγεί ότι η Δύση έκανε το λάθος να εξάγει την τεχνολογία της σε άλλους πολιτισμούς στο όνομα του βραχυπρόθεσμου κέρδους και της προσωρινής ηγεμονίας. Παγκοσμιοποιώντας προς την Ανατολή, η τεχνολογία έχει ανεξαρτητοποιηθεί από τους δημιουργούς της. Τα όργανα κυριαρχίας που δημιούργησε η Φαουστιανή ψυχή έχουν περάσει στα χέρια πολιτισμών που δεν συμμερίζονται την ψυχική δομή και τις ηθικές επιταγές της Δύσης, αλλά που έχουν μάθει να τις χρησιμοποιούν με αξιοσημείωτη αποτελεσματικότητα.
Η τρέχουσα κούρσα για τεχνολογική υπεροχή μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας αποτελεί μέρος μιας σύγκρουσης για το τέλος του πολιτισμού. Η οικουμενιστική ορμή δεν οδηγεί σε πλανητική αρμονία ή σε μια δομημένη τάξη. Ο κόσμος είναι πιο κατακερματισμένος από ποτέ κάτω από το τεχνολογικό επίχρισμα, βυθισμένος σε αγώνες εξουσίας, επαναστατώντας ενάντια στην φθίνουσα ηγεμονία του πολιτισμού που τον διαμόρφωσε. Η υποβάθμιση της επίσημης δημοκρατίας ανοίγει την πόρτα σε αυτό που ο Σπένγκλερ ονόμασε Καισαρισμό: την άνοδο αυταρχικών, αμοραλιστικών μορφών που κυβερνούν με τη βία ή χειραγωγώντας την κοινή γνώμη. Αυτό είναι εμφανές στον κινεζικό νεοκομφουκιανισμό, αλλά προχωρά στην τεράστια δύναμη μορφών όπως ο Έλον Μασκ, ο Μπιλ Γκέιτς, ο Πίτερ Θιλ, ο Άλεξ Καρπ, ο Σαμ Άλτμαν, οι άρχοντες της Σίλικον Βάλεϊ και της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αναπτύσσουν μια συγκεκριμένη ιδεολογία, τον επιταχυνσιασμό ή σκοτεινό διαφωτισμό, που κατακλύζει την εδαφικότητα, τα κράτη, τις δημοκρατικές διαδικασίες και τους νομικούς κανόνες. Αυτός είναι ο τελικός στόχος που ξεπερνά την τεχνοκρατική φάση για να γίνει μια ταυτολογική δικαιολόγηση της εξουσίας.
Ένα από τα εργαλεία του είναι οι λεγόμενες «υπερδεισιδαιμονίες» (Nick Land), μυθοπλασίες ή ιδέες που αυτοεκπληρούνται μέσω των ενεργειών που εμπνέουν. Διαδίδονται από πάνω μέσω των ψηφιακών μέσων, του μάρκετινγκ και των νέων πολιτισμών, μετατρέπουν τις αφηγήσεις σε αδιαμφισβήτητα γεγονότα και καθιστούν την εικονικότητα αδιαχώριστη από την πραγματικότητα, ανατρέποντας πεποιθήσεις και συμπεριφορές. Η τεχνητή νοημοσύνη και ο αλγοριθμικός σχεδιασμός είναι τα πιο τέλεια εργαλεία κοινωνικού ελέγχου που έχουν φανταστεί ποτέ: παράγουν ένα πρωτοφανές επίπεδο παρακολούθησης, εξατομικευμένου ελέγχου και μετασχηματισμού συμπεριφοράς, σε συνδυασμό, όπως είπαμε, με την κακόβουλη σύγχυση μεταξύ πραγματικού και εικονικού, σύμπαντος και μετα-σύμπαντος. Μέσω αλγορίθμων, ψηφιακών πλατφορμών και του πολλαπλασιασμού προσομοιώσεων που διαλύουν την πραγματική αλήθεια, η πραγματικότητα ατομικοποιείται, καθίσταται εύπλαστη, πλαστική. Οι πληθυσμοί αφοπλίζονται διανοητικά σε μια θάλασσα από στιγμιαία ερεθίσματα (frames) που προωθούνται από τεχνοκράτες στο δρόμο για να γίνουν αυταρχικοί ηγέτες. Η κυριαρχία αντικαθίσταται από την υπακοή του αναδιαμορφωμένου χρήστη.
Στην τελική του φάση, ο δυτικός πολιτισμός εξαντλεί τις δημιουργικές του δυνατότητες, φτάνει σε μια πλανητική διάσταση και απελευθερώνεται από μεταφυσικές εντάσεις. Όλη η ανθρωπότητα κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα άμορφο πλήθος fellah, την αραβική λέξη πού ο Spengler χρησιμοποιεί για να περιγράψει την άπρόσωπη μάζα που προσαρμόζεται και επιβιώνει από τον έναν πολιτισμό στον άλλο χωρίς να ανήκει σε κανέναν, ανυποψίαστη μέσα στην άγνοιά της, άσχετη με τις κινήσεις της ιστορίας, που ενδιαφέρεται μόνο για την επιβίωση και την υλική ευημερία. Είναι η έλευση των τελευταίων ανθρώπων που περιγράφονται με περιφρόνηση από τον Νίτσε, χειραγωγούνται από την τεχνοδομή και σύντομα απευθείας από τη μηχανή. Σε αυτό το παγκοσμιοποιημένο ψηφιακό κλουβί, η ύπαρξη περιορίζεται σε μια ζωολογική διάσταση που βιώνεται σε ένα τεχνητό περιβάλλον, όπου η αυτοματοποιημένη ψυχαγωγία που καθοδηγείται από αλγόριθμους «ανταμοιβής» εξαντλεί τους ορίζοντες της ζωής.
Οι άνθρωποι γίνονται βιολογικά εξαρτήματα ενός τεχνολογικού οικοσυστήματος που αποφασίζει τι να καταναλώσει, τι να σκεφτεί και τι να πιστέψει. Αντιμέτωποι με το κενό που αφήνει η παρακμή των θρησκειών και η εξάντληση του ορθολογισμού, αναδύεται ένα ψεύτικο πνευματικό σούπερ μάρκετ. Η πίστη του παρελθόντος διαλύεται σε εκλεκτικές ψευδοπνευματικές πρακτικές, συγκρητισμούς, ρευστές, παροδικές υποκατάστατες πεποιθήσεις. Οι τεχνολογικοί γκουρού λειτουργούν ως προφήτες ή αρχιερείς, φανταζόμενοι την έλευση μιας Μοναδικότητας υπολογιστή τόσο ισχυρής όσο η Δευτέρα Κρίση (Ray Kurzweil), ή είναι εμμονικοί με τη μορφή του Αντίχριστου και του Κατέχοντος, «αυτού που συγκρατεί», της τεχνολογίας που θεωρείται απελευθερωτική (Peter Thiel). Μια διαυγής τρέλα του κόσμου που αναποδογυρίζεται. Μια τυφλή, παράλογη τεχνο-πίστη, ένα σύμπτωμα παρακμής, που περιμένει από την τεχνολογία να μας σώσει ως εκ θαύματος από τις υπαρξιακές, οικολογικές και οικονομικές κρίσεις που προκαλούνται από την ίδια της την υπερτροφία.
Ο αποκαλυπτικός κίνδυνος του φαουστιανού αλγορίθμου έγκειται στο γεγονός ότι δεν παρουσιάζεται ως μία επιλογή μεταξύ άλλων: γίνεται ένας αναπόφευκτος ντετερμινισμός, που πιστεύεται ότι υπάρχει λόγω της ομογενοποίησης των μυαλών, της καταστροφής των οργανικών συνθηκών και της κονιορτοποίησης των τοπικών ριζών που ιστορικά επέτρεψαν τη γέννηση νέων πολιτισμών. Η Γη μεταμορφώνεται σε ένα τεράστιο αυτοματοποιημένο εργοστάσιο όπου οτιδήποτε δεν είναι ποσοτικοποιήσιμο είναι καταδικασμένο σε ασήμαντη σημασία. Πιστός στο τραγικό και κυκλικό όραμά του για την ιστορία, ο Σπένγκλερ δεν πίστευε ότι η μεγα-μηχανή θα διαρκούσε για πάντα σε απεριόριστη πρόοδο. Αντιθέτως, προφήτευσε την κατάρρευσή της λόγω της έλλειψης ζωτικής ανανέωσης.
Το τέλος της ενέχει την πιθανότητα μιας δραματικής σύγκρουσης. Μια Προμηθεϊκή μειονότητα διεξάγει πόλεμο ενάντια στη βιολογική τάξη για να επιβάλει τη βούλησή της για εξουσία, αλλά η φύση είναι, τελικά, απείρως ισχυρότερη. Η σπανιότητα των υλικών πόρων, ο νόμος της εντροπίας, η ριζική αποσύνδεση από τις οργανικές δομές της ζωής, σε συνδυασμό με τον πνευματικό μαρασμό, οδηγούν σε καταστροφή. Όταν η φαουστική μηχανή καταρρεύσει λόγω της ψυχολογικής εξάντλησης των ελίτ ή πολέμων εξόντωσης, αυτό που θα απομείνει δεν θα είναι παρθένο έδαφος για μια νέα αρχή. Αυτό που περιμένει τους επιζώντες θα μπορούσε να είναι μια έρημος. Μόλις καταστραφεί ο οργανικός ιστός και η ικανότητα σκέψης ανατεθεί σε ψυχρά αλγοριθμικά κυκλώματα, η μετα-ανθρωπότητα μπορεί να έχει ξεχάσει πώς να ζει ανθρώπινα.
Μήπως γινόμαστε μάρτυρες της προτελευταίας πράξης του δράματος, στην οποία η ανθρωπότητα παρακολουθεί, γοητευμένη, καθώς μια οθόνη τρεμοπαίζει, φωτίζοντας τη δική της έκλειψη; Δεδομένου ότι ο φαουστικός πολιτισμός έχει παγκόσμια εμβέλεια, η παρακμή του θα σύρει τον κόσμο σε μια εποχή στειρότητας, καθώς ο θάνατος του πολιτισμού συνεπάγεται το τέλος της ιστορίας. Οι παγκόσμιες δομές (διεθνείς οργανισμοί, χρηματοπιστωτικές αγορές) θα μπορούσαν να επιβιώσουν από αδράνεια σαν άδεια κελύφη για πολύ καιρό ακόμα, αλλά η ανθρωπότητα θα επιβίωνε διαχειριζόμενη τα τεχνολογικά ερείπια χωρίς την ικανότητα -ή την επιθυμία- να δημιουργήσει έναν νέο πολιτισμό. Δυστοπία, υποβολή, φόβος ή η δική μας ρεαλιστική περίσκεψη; Πιο αναγκαία, πιστεύουμε, τώρα που ακόμη και οι ίδιοι οι κήρυκες προειδοποιούν για τους κινδύνους, τους οποίους ωστόσο δεν διευκρινίζουν, πέρα από την επιβεβαιωμένη, αυτοδύναμη παραβίαση πολύπλοκων πληροφοριακών συστημάτων. Ασφαλώς, δεν αντέχει πλέον η μονοδιάστατη αισιοδοξία, ο παρωπιδισμός, τυλιγμένοι καθώς είμαστε στο υποχρεωτικό «όλα θα πάνε καλά» των αυλητών.
Οι μανταρίνοι της τεχνοκρατίας μάς οφείλουν πολλές εξηγήσεις, από τον κίνδυνο της μαζικής ανεργίας και την πλήρη μαζικοποίηση των μυαλών, μέχρι την αδυναμία του νόμου να θεσπίσει κανόνες, όρια και να καθορίσει την ευθύνη στη χρήση εξαιρετικά ισχυρών τεχνητών συσκευών, από τα ρομπότ μέχρι το τεράστιο φάσμα χρήσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης, μέχρι την πιθανότητα η μηχανή να αναλάβει πραγματικά τον εφευρέτη της και να μην είναι πλέον σε θέση να την ελέγχει, ούτε καν για τους σκοπούς της που αντιβαίνουν στην υπόλοιπη ανθρωπότητα.
Οι ψυχολόγοι προειδοποιούν ότι ένας ολοένα και αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων, ιδίως νέων, δεν είναι πλέον σε θέση να λαμβάνουν αποφάσεις -ακόμα και βασικές- χωρίς να συμβουλεύονται τη μη ανθρώπινη φωνή ενός chatbox με τεχνητή νοημοσύνη . Η τεχνητή νοημοσύνη αντικαθιστά την ελεύθερη βούληση. Και αυτή είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Τα μεγάλα αφεντικά της Τεχνητής Νοημοσύνης ζητούν μορατόριουμ: γιατί, πέρα από οικονομικούς ελιγμούς ή απερίγραπτα συμφέροντα; Τι γίνεται αν ο λόγος είναι πιο σοβαρός από ό,τι αποκαλύπτουν; Ακόμα κι αν αυτό δεν ίσχυε, εμείς, οι απλοί άνθρωποι, έχουμε το δικαίωμα να γνωρίζουμε, να κατανοούμε, να αποφασίζουμε και να επιλέγουμε. Όποιος εξαρτάται από άλλους ανθρώπους είναι υπηρέτης και σκλάβος. Αλλά εξακολουθεί να υπάρχει κάποιος άνθρωπος που είναι αποφασισμένος, ενεργεί, παρακολουθείται, κατευθύνεται, απασχολείται και διοικείται από μια μηχανή; «Να είστε άνθρωποι, όχι ανόητα πρόβατα».
Roberto Pecchioli στις 23 Σεπτεμβρίου 2026
ΑΥΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΗΧΟΣ ΤΗΣ ΣΑΛΠΙΓΓΟΣ.
ΔΕΝ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΕΙ!
