Ομιλία του Jeffrey D. Sachs στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Βρυξέλλες, 14 Οκτωβρίου 2026
Επιμελημένη απομαγνητοφώνηση της βιντεοσκόπησης. Την εκδήλωση διοργάνωσε ο Φειδίας Παναγιώτου, ευρωβουλευτής από την Κύπρο, με συνδιοργανωτή τον Danilo Della Valle, ευρωβουλευτή του Κινήματος Πέντε Αστέρων από την Ιταλία.
Ο Yanukovych ήταν στην πραγματικότητα αρκετά έξυπνος. Έλεγε ότι η Ουκρανία έπρεπε να είναι ουδέτερη, και είχε δίκιο, ενώ η ουκρανική κοινή γνώμη έλεγε με συντριπτική πλειοψηφία, περίπου 60% έναντι 20%: μη φέρετε το ΝΑΤΟ εδώ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είπαν ότι πρέπει να απαλλαγούμε από αυτόν τον άνθρωπο. Μπορείτε να το ονομάσετε Επανάσταση της Αξιοπρέπειας του Μαϊντάν, αν θέλετε. Εγώ το ονομάζω πραξικόπημα. Θα μπορούσατε να το ονομάσετε επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος ή έγχρωμη επανάσταση· χρησιμοποιήστε όποιο όνομα θέλετε. Αλλά η συνάδελφός μου Victoria Nuland μοίραζε μπισκότα στο Μαϊντάν, και οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν δαπανήσει περίπου πέντε δισεκατομμύρια δολάρια για να συμβάλουν στην πραγματοποίησή του. Χρειαζόταν να απαλλαγούμε από αυτόν, επειδή η διεύρυνση του ΝΑΤΟ χρειάζεται χώρες που ζητούν να ενταχθούν στη δυτική συμμαχία, όχι χώρες που ζητούν ουδετερότητα.
Στις 21 Φεβρουαρίου 2014, οι υπουργοί Εξωτερικών της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Πολωνίας διαπραγματεύθηκαν μια συμφωνία με τον Yanukovych για τη συνέχιση της διακυβέρνησης εντός του συνταγματικού πλαισίου, με κυβέρνηση ενότητας και εκλογές αργότερα μέσα στο 2014. Την επόμενη ημέρα έγινε ένα βίαιο πραξικόπημα. Και εννοώ βίαιο, επειδή είναι πλέον καλά γνωστό ότι οι φόνοι στους δρόμους του Μαϊντάν διαπράχθηκαν από δεξιές δυνάμεις που πυροβολούσαν από κτίρια τα οποία έλεγχε το κίνημα του Μαϊντάν. Διαβάστε τον Ivan Katchanovski, αν θέλετε τις φρικιαστικές λεπτομέρειες, μέσα σε εκατοντάδες σελίδες μαρτυριών. Ήταν στημένο. Την επόμενη ημέρα ο Yanukovych ανατράπηκε, και οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνώρισαν αμέσως τη νέα κυβέρνηση. Δεν είπαν: περιμένετε ένα λεπτό, αυτό είναι εξωσυνταγματικό και θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι γίνεται σεβαστό το ουκρανικό Σύνταγμα. Και η Ευρώπη δεν είχε καν το θάρρος να πει: με συγχωρείτε, είχαμε μια συμφωνία το προηγούμενο βράδυ. Ούτε λέξη. Η Ευρώπη ευθυγραμμίστηκε αμέσως.
Έτσι γίνεται ένα πραξικόπημα, και φυσικά όλα τα υπόλοιπα απορρέουν από αυτό. Η Ρωσία επεμβαίνει στην Κριμαία και στο Ντονμπάς. Φυσικά επεμβαίνει· ξέρει τι αντιμετωπίζει. Και προτείνει, τον επόμενο Φεβρουάριο, κάτι που πραγματικά δεν ήταν κακό, δηλαδή τη συμφωνία του Μινσκ. Η συμφωνία του Μινσκ έχει μεγάλο ενδιαφέρον, επειδή δεν αποτελούσε εδαφική διεκδίκηση της Ρωσίας. Δεν επρόκειτο για τον πρόεδρο Putin που υποδυόταν τον Πέτρο τον Μέγα για να ανοικοδομήσει τη Ρωσική Αυτοκρατορία, ούτε για οτιδήποτε άλλο ακούτε από την παράλογη προπαγάνδα στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο, στην Ουάσιγκτον και ιδιαίτερα στο Λονδίνο. Δεν ήταν τίποτε τέτοιο. Έλεγε: δώστε αυτονομία στην περιοχή με εθνοτικά ρωσικό πληθυσμό. Και ξέρετε από πού προήλθε, σε μεγάλο βαθμό, η ιδέα; Προήλθε από το Bolzano, από το Νότιο Τιρόλο στην Ιταλία, επειδή η Merkel γνώριζε την εμπειρία της γερμανόφωνης μειονότητας στο Νότιο Τιρόλο, η οποία τα είχε καταφέρει αρκετά καλά και ευημερούσε ιδιαίτερα. Μιλήσαμε με τον δήμαρχο του Bolzano, ο οποίος είπε ότι η Merkel ερχόταν συχνά και πίστευε πως αυτό θα αποτελούσε εξαιρετικό πρότυπο για τη συμφωνία Μινσκ ΙΙ.
Και θα αποτελούσε, αν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έλεγαν όχι: η Ουκρανία είναι ενιαίο κράτος. Και αυτό παρότι η συμφωνία Μινσκ ΙΙ είχε υπογραφεί και στη συνέχεια είχε εγκριθεί ομόφωνα από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ουκρανία είπαν «όχι, ευχαριστούμε», και η Ευρώπη ευθυγραμμίστηκε. Υπήρχε η διαδικασία της Νορμανδίας, όπως θα θυμάστε, στην οποία η Γερμανία και η Γαλλία επρόκειτο να είναι οι εγγυητές της συμφωνίας Μινσκ ΙΙ, και σώπασαν εντελώς. Η ίδια η Merkel είπε αργότερα ότι επρόκειτο απλώς για μια περίοδο αναμονής και όχι για πραγματική συμφωνία. Παρεμπιπτόντως, δεν πιστεύω ότι αυτό εννοούσε εξαρχής. Την έχω για καλύτερη από αυτό. Αλλά αυτό της είπαν να πει εκ των υστέρων, και αυτό συνέβη. Έτσι, η συμφωνία Μινσκ ΙΙ εξαφανίστηκε.
Έπειτα άρχισε ένα πολύ ενδιαφέρον μέρος της ιστορίας. Ο Trump λέει, παρεμπιπτόντως, ότι αν ήταν εκείνος πρόεδρος, δεν θα είχε γίνει πόλεμος. Ο Trump, για να χρησιμοποιήσω έναν ακόμη τεχνικό όρο των διεθνών σχέσεων, είναι ο μεγαλύτερος παπαρολόγος όλων των εποχών, σε κάθε ανεξαιρέτως ζήτημα. Επί προεδρίας του συγκροτήθηκε στην Ουκρανία ένας στρατός ενός εκατομμυρίου ανθρώπων, διαλειτουργικός με το ΝΑΤΟ. Σας ευχαριστώ. Αυτό ήταν δικό του έργο, μεταξύ 2017 και 2021.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα μπορούσε να είχε αποτραπεί
Τον Δεκέμβριο του 2021 ο πρόεδρος Putin έθεσε στο τραπέζι σχέδια συμφωνιών με το ΝΑΤΟ και με τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με διευθετήσεις ασφαλείας. Στον πυρήνα τους βρισκόταν η μη περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Υπήρχαν και άλλες απαιτήσεις, τις οποίες δεν πιστεύω ότι το ΝΑΤΟ θα έπρεπε να είχε αποδεχθεί, ούτε ότι θα τις αποδεχόταν ποτέ, αλλά στον πυρήνα βρισκόταν το εξής: σταματήστε τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Τηλεφώνησα λοιπόν στον Λευκό Οίκο, στον Λευκό Οίκο του Biden. Αυτοί υποτίθεται πως ήταν φίλοι μου, έτσι νόμιζα. Μίλησα με τον Jake Sullivan, τον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας, και είπα: «Jake, δέξου τη συμφωνία. Αξιοποίησε τη διέξοδο. Απόφυγε έναν πόλεμο». Μου είπε: «Όχι, Jeffrey. Το ΝΑΤΟ έχει πολιτική ανοικτών θυρών. Δεν μπορούμε να δηλώσουμε ότι το ΝΑΤΟ δεν θα διευρυνθεί». Του είπα: «Jake, αστειεύεσαι; Σοβαρά τώρα; Έχει το Μεξικό πολιτική ανοικτών θυρών για να φιλοξενήσει μια κινεζική βάση; Έχει ο Καναδάς πολιτική ανοικτών θυρών για να φιλοξενήσει μια ρωσική βάση στο Windsor; Τι είναι αυτή η ανοικτή πόρτα;» Μου είπε: «Μα, Jeffrey, μην ανησυχείς. Το ΝΑΤΟ δεν πρόκειται να επεκταθεί στην Ουκρανία». Του είπα: «Jake, αυτό έχει πραγματικά ενδιαφέρον. Γιατί δεν το λέτε απλώς δημόσια;» «Α, όχι, δεν μπορούμε να το πούμε δημόσια, Jeffrey. Έχουμε πολιτική ανοικτών θυρών». Του είπα λοιπόν: «Jake, θα οδηγηθείς σε πόλεμο για κάτι που δεν πρόκειται καν να συμβεί». Και μου είπε: «Jeff, μην ανησυχείς. Δεν πρόκειται να γίνει πόλεμος». Κλικ.
Αυτή είναι η αμερικανική εξωτερική πολιτική. Μα τον Θεό, δεν μπορώ καν να σας μεταφέρω τον βαθμό αυτής της ανικανότητας· κάθε πρόταση αποπνέει ανικανότητα. Η Αμερική απορρίπτει τις ανοικτές θύρες στο δυτικό ημισφαίριο από το 1823. Αυτό ονομάζεται Δόγμα Monroe. Δεν υπάρχει ανοικτή πόρτα· η πόρτα είναι κλειστή. Αλλά η ιδέα ότι η Αμερική δεν μπορεί να εγκαθιστά τις στρατιωτικές βάσεις της στην Ουκρανία; Αυτό θεωρείται δικτατορική συμπεριφορά του Putin. Μα ελάτε τώρα, κυρίες και κύριοι. Αυτό είναι που μας έφερε εδώ: ότι δεν μπορούμε να εξετάσουμε με ειλικρίνεια τι ειπώθηκε, τι έγινε, γιατί έγινε, ποιες είναι οι ανησυχίες και τι μας οδήγησε εδώ. Γι’ αυτό βρισκόμαστε σε αυτόν τον πόλεμο. Και το να τα ακούμε αυτά επί τέσσερα χρόνια είναι πραγματικά απίστευτο.
Παρεμπιπτόντως, γνωρίζω πολλούς από τους Ευρωπαίους ηγέτες, αν και όχι όλους, και γνωρίζω τι μου έχουν πει ιδιωτικά όλα αυτά τα χρόνια και τι λένε δημόσια. Γνωρίζω ηγέτες που σήμερα είναι επικεφαλής κυβερνήσεων στην Ευρώπη και που το 2008 μου έλεγαν: «Jeff, τι κάνει ο πρόεδρός σου, προωθώντας αυτή τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ;» Τώρα υπερασπίζονται δημόσια τα πάντα. Τι πράγματα είναι αυτά; Έτσι θα σκοτωθούμε όλοι, αν κανείς δεν μπορεί να πει την αλήθεια για τίποτε από αυτά. Αυτό δεν είναι προπαγάνδα. Είναι απλώς στοιχειώδης λογική και στοιχειώδης ιστορία.
Η άποψή μου, λοιπόν, είναι ότι δεν υπάρχει λόγος για πόλεμο με τη Ρωσία. Δεν υπάρχει λόγος για πόλεμο με την Κίνα. Δεν υπάρχει λόγος για κανέναν από αυτούς τους πολέμους. Δεν υπάρχει λόγος για γενοκτονία στη Γάζα, για όνομα του Θεού. Πρόκειται για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ που είναι συνένοχοι σε μια γενοκτονία, επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες θέτουν βέτο στο κράτος της Παλαιστίνης. Αυτό είναι όλο, και έχει τη δική του ιστορία. Το κόμμα του κυρίου Netanyahu λέει από το 1977 ότι ολόκληρη η γη από τον Ιορδάνη ποταμό μέχρι τη Μεσόγειο Θάλασσα θα βρίσκεται υπό ισραηλινή κυριαρχία. Επομένως, το σύνθημα εξαιτίας του οποίου συλλαμβάνονται αυτή τη στιγμή οι φοιτητές μου, «από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα», είναι, παρεμπιπτόντως, το σύνθημα του Netanyahu. Είναι το σύνθημα του Likud, όχι το παλαιστινιακό σύνθημα.
Ο πόλεμος στο Ιράν
Δεν υπάρχει λόγος για κανέναν από αυτούς τους πολέμους. Και, παρεμπιπτόντως, εκτός από τον Pedro Sánchez, δεν άκουσα την Ευρώπη να βγάζει ούτε ψίθυρο για την αμερικανική επίθεση στο Ιράν. Μπορεί να μου διέφυγαν κάποιοι ηγέτες, αλλά δεν νομίζω ότι μου διέφυγαν πολλοί. Εκείνη η επίθεση ήταν μια προκλητική, δολοφονική παραβίαση κάθε ανεξαιρέτως διεθνούς κανόνα που διαθέτουμε. Ο Trump καυχιέται ότι οι έξι προκάτοχοί του δεν θα το έκαναν. Ναι, εσύ είσαι ο μόνος αρκετά ηλίθιος για να το κάνεις. Αλλά πού είναι η Ευρώπη;
Επιτρέψτε μου να σας πω μια μικρή ιστορία για το πού βρίσκεται η Ευρώπη στο ζήτημα του Ιράν, και ύστερα θα σταματήσω. Την ημέρα της επίθεσης, οι αντιπροσωπείες της Κίνας, της Ρωσίας και του Ιράν στον ΟΗΕ με ρώτησαν αν θα έλεγα κάτι στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, επειδή πιστεύω στην ειρήνη και δεν πιστεύω στη δολοφονία της ηγεσίας μιας άλλης χώρας. Νομίζω ότι είναι κακή ιδέα, ιδιαίτερα όταν βρίσκεσαι εν μέσω διαπραγματεύσεων. Γι’ αυτό είχαν συγκεντρωθεί όλοι οι Ιρανοί ηγέτες στην κατοικία του Ανώτατου Ηγέτη: για να συζητήσουν ποια θα ήταν η διαπραγματευτική τους θέση στη Βιέννη στις αρχές της επόμενης εβδομάδας. Και η Mossad, που είναι τόσο έξυπνη, είπε: θα συναντηθούν όλοι, οπότε γιατί δεν τους σκοτώνουμε όλους; Πολύ ευφυής ισραηλινή πολιτική, θα προσέθετα. Και ο Trump, ανόητος όπως είναι, είπε: ναι, αυτή είναι εξαιρετική ιδέα· απήγαγα τον πρόεδρο της Βενεζουέλας και τώρα έχω όλα τα έσοδά τους από το πετρέλαιο, οπότε ας κάνουμε το ίδιο με το Ιράν, και την επόμενη ημέρα θα επιλέξω τον επόμενο ηγέτη. Κυριολεκτικά, αυτό σκεφτόταν.
Εν πάση περιπτώσει, επιτέθηκαν, το Συμβούλιο Ασφαλείας συνεδρίασε εκείνο το απόγευμα και μου ζητήθηκε να καταθέσω. Πήγα λοιπόν στην αίθουσα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Οι Βρετανοί ασκούσαν την προεδρία και έκριναν ότι η συμμετοχή μου ήταν εκτός διαδικασίας: δεν θα υπήρχαν μάρτυρες και ο κύριος Sachs δεν είχε κανέναν ρόλο στη συζήτηση. Αυτή είναι η Βρετανία. Έχω μάθει να καταλαβαίνω καλά τη Βρετανία τα τελευταία πενήντα χρόνια, και εξακολουθούν να πιστεύουν ότι είναι η Βρετανική Αυτοκρατορία — απλώς για να το ξέρετε, αν υπάρχει οποιαδήποτε αμφιβολία.
Καθόμουν λοιπόν εκεί, σε απόλυτο και ολοένα αυξανόμενο σοκ, επειδή κάθε Ευρωπαίος πρέσβης άρχιζε επικρίνοντας το Ιράν επειδή επιτέθηκε στους γείτονές του. Δεν μπορείς να τα βγάλεις από το μυαλό σου αυτά. Έτυχε να μιλήσει πρώτο το Μπαχρέιν. Γνωρίζετε ότι το Μπαχρέιν φιλοξενεί τον αμερικανικό στόλο στον Περσικό Κόλπο, και έτσι, όταν το Ιράν δέχθηκε επίθεση εκείνη την ημέρα, ανταπέδωσε πλήττοντας τον αμερικανικό στόλο. Κυριολεκτικά —και τώρα παραθέτω τα λόγια του, αν και μπορεί να κάνω λάθος σε κάποια λέξη—, ο πρέσβης του Μπαχρέιν άνοιξε τη συνεδρίαση λέγοντας: «Συνεδριάζουμε εδώ σήμερα για να καταδικάσουμε την απρόκλητη επίθεση του Ιράν εναντίον του Μπαχρέιν». Σκέφτηκα: είναι λίγο παράξενο αυτό το «απρόκλητη». Αλλά ολόκληρη η συνεδρίαση συνεχίστηκε έτσι: ο Γάλλος πρέσβης, ο Βρετανός πρέσβης, ο Έλληνας πρέσβης, ορισμένοι με εκλάμψεις ανθρωπιάς, οι περισσότεροι χωρίς. Όλο Ιράν, το Ιράν το εγκληματικό κράτος. Κανείς στην Ευρώπη δεν είπε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έπρεπε να είχαν ξεκινήσει πόλεμο εναντίον του Ιράν.
Η Ευρώπη πρέπει να βρει τη δική της εξωτερική πολιτική
Ειλικρινά, λοιπόν, αγαπώ την Ευρώπη, αλλά όχι αυτή τη σημερινή πολιτική ηγεσία. Δεν την καταλαβαίνω. Η Ευρώπη κάποτε είχε φωνή, ακόμη και με την εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπήρχαν εδώ ηγέτες που έκαναν τη διαφορά: ο Willy Brandt, ο Helmut Schmidt, ο Helmut Kohl, ο Gerhard Schröder και, θα έλεγα, η Angela Merkel έως την πρώτη ημέρα της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι. Και ο Mitterrand· ο κατάλογος μπορεί να συνεχιστεί επί μακρόν. Αυτοί ήταν πραγματικές προσωπικότητες. Σκέφτονταν, συζητούσαν, αντιπαρατίθεντο και υπερασπίζονταν τις αξίες της Ευρώπης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτές δεν ήταν πάντοτε οι αξίες της Ευρώπης, αλλά ήταν οι αξίες που διδάχθηκε και ανέδειξε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αντλώντας, θα προσέθετα, από ό,τι καλύτερο είχε ο δυτικός πολιτισμός. Ήταν λοιπόν δυτικές αξίες, απλώς όχι εκείνες που εφαρμόζονταν πάντοτε. Ήταν εντυπωσιακές προσωπικότητες, που μιλούσαν ανοιχτά, που αντιτάχθηκαν στον πόλεμο του Ιράκ, που υπερασπίστηκαν την Ostpolitik, που συμβούλευαν να αποφευχθεί το ένα ή το άλλο, που ήθελαν την Τελική Πράξη του Ελσίνκι, τον ΟΑΣΕ και την αδιαίρετη ασφάλεια.
Αυτή είναι η Ευρώπη που πραγματικά θέλω. Ξέρω ότι υπάρχει. Νομίζω ότι αποτελεί τη συντριπτικά επικρατούσα επιθυμία της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, γι’ αυτό και δεν με εκπλήσσει ότι σύντομα θα χρειάζεστε μικροσκόπιο για να εντοπίσετε το ποσοστό αποδοχής του προέδρου Macron. Δεν νομίζω ότι μπορεί τεχνικά να γίνει αρνητικό, αλλά θα πλησιάσει το μηδέν, και εκατοντάδες χιλιάδες νέοι στους δρόμους της Γαλλίας το υποδηλώνουν αυτό. Και ο Merz πρέπει να είναι ο λιγότερο επιτυχημένος και λιγότερο δημοφιλής καγκελάριος στη σύγχρονη γερμανική ιστορία, επειδή είναι πολεμοκάπηλος. Γιατί είναι πολεμοκάπηλος, δεν μπορώ να το καταλάβω. Θα έπρεπε να σηκώσει το τηλέφωνο, να καλέσει τον ομόλογό του στη Μόσχα και να πει: «Πρόεδρε Putin, είναι καιρός να μιλήσουμε». Αυτό θα έπρεπε να ήταν το πρώτο πράγμα που έκανε την πρώτη ημέρα της θητείας του. Ίσως το αποτέλεσμα να ήταν απογοητευτικό, αλλά θα είχε προσπαθήσει. Δεν προσπάθησε ποτέ.
Αυτή είναι η Ευρώπη που χρειαζόμαστε. Είμαι ένας άνθρωπος απ’ έξω, αλλά αγαπώ την Ευρώπη, γι’ αυτό δεν θέλω να την εγκαταλείψετε. Δεν νομίζω ότι χρειάζονται χρόνια αλλαγών. Χρειάζεται μια αλλαγή στον τρόπο που κατανοούμε τα πράγματα και στην καρδιά. Θα συνιστούσα να την κάνετε αύριο, πριν παγώσει η Ουκρανία αυτόν τον χειμώνα, ώστε να σταματήσει ο πόνος. Η Ευρώπη δεν υπερασπίζεται την Ουκρανία. Η Ευρώπη σκοτώνει την Ουκρανία. Άνθρωποι θα πεθάνουν μαζικά· δεν θα υπάρχει ασφαλές πόσιμο νερό. Η Ρωσία διεξάγει τώρα τον πόλεμο για να νικήσει, επειδή κάθε ημέρα η Ευρώπη λέει ότι και εκείνη διεξάγει τον πόλεμο για να νικήσει. Αυτού του είδους η ρητορική είναι απόλυτη παραφροσύνη στην πυρηνική εποχή, και παραφροσύνη με δεδομένα όσα διακυβεύονται.
Και, για να ολοκληρώσω, το ζήτημα δεν είναι μια κατάπαυση του πυρός. Το ζήτημα είναι να ορθώσει ένας Ευρωπαίος πολιτικός το ανάστημά του και να πει: «Κύριε Putin, το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί στην Ουκρανία ούτε στη Γεωργία. Τώρα ας σταματήσουμε τον πόλεμο». Αυτό είναι το ζητούμενο, και πάνω σε αυτή τη βάση ο πόλεμος θα σταματήσει. Θα υπάρξουν διαφωνίες για τα σύνορα, επειδή δεν θα έχουμε νομική διευθέτηση των συνόρων. Θα έχουμε μια γραμμή ανακωχής και μια γραμμή διοικητικού ελέγχου, όπως σε πολλά μέρη αυτού του κόσμου, και αυτό θα μπορούσε να διαρκέσει χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες. Αλλά οι μάχες θα σταματήσουν, η παραφροσύνη θα σταματήσει και η πορεία προς τον πυρηνικό πόλεμο θα σταματήσει. Αυτό απαιτεί να μη λέμε κάθε ημέρα ότι πρέπει να έχουμε κατάπαυση του πυρός, αλλά ότι πρέπει να έχουμε ειρήνη και αδιαίρετη ασφάλεια. Και αυτό είναι εύκολο να επιτευχθεί, επειδή η αιτία αυτού του πολέμου είναι απολύτως σαφής. Σας ευχαριστώ πολύ.
Ο επανεξοπλισμός της ΕΕ
Φειδίας Παναγιώτου: Σου δώσαμε δεκαπέντε λεπτά, ή δέκα, και πήρες μία ώρα, αλλά ήταν καταπληκτικό. Σε ευχαριστούμε. Ήταν πραγματικά ενδιαφέρον και πραγματικά εμπνευστικό. Θα κάνω μία ή δύο ερωτήσεις και μετά θα περάσουμε γρήγορα σε μερικές πολύ σύντομες ερωτήσεις από το ακροατήριο. Το Κοινοβούλιο αυτό εντείνει τις προετοιμασίες του, και η Ευρώπη εντείνει τις προετοιμασίες της. Πολλά χρήματα διοχετεύονται στην κατασκευή όπλων. Είμαστε 450 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη, και η Ρωσία έχει περίπου 140 εκατομμύρια. Δεν λέω ότι το υποστηρίζουμε αυτό, αλλά τι πιστεύεις ότι θα συμβεί; Πιστεύεις ότι εμείς, ως Ευρώπη, θα μπορέσουμε να συνεχίσουμε τις μάχες και να αντισταθμίσουμε τη Ρωσία; Επειδή αυτή τη στιγμή η Ρωσία κερδίζει. Η διπλωματία είναι ασφαλώς ο δρόμος, αλλά πες μας, σε παρακαλώ, τι πιστεύεις ότι θα συμβεί τώρα.
Jeffrey Sachs: Νομίζω ότι η Ουκρανία θα καταστραφεί προτού καν βγουν οποιαδήποτε ευρωπαϊκά όπλα από τη γραμμή παραγωγής, και ακόμη κι αν έβγαιναν, δεν θα σταματούσαν τίποτε. Αντιμετωπίζετε μια πυρηνική υπερδύναμη. Το να χρησιμοποιείτε εκφράσεις όπως «πρέπει να νικήσουμε τη Ρωσία» ή «η Ρωσία πρέπει να χάσει» απέναντι σε μια πυρηνική υπερδύναμη είναι ένα ασύλληπτο σφάλμα. Είναι σφάλμα κατηγορίας, σφάλμα κρίσης και σφάλμα που θα μπορούσε να οδηγήσει στον θάνατο όλων.
Υπάρχει μια περίφημη φράση σε μια ομιλία του προέδρου Kennedy, και επιτρέψτε μου να σας δώσω το πλαίσιο. Στην κρίση των πυραύλων της Κούβας, τον Οκτώβριο του 1962, όπως νομίζω ότι γνωρίζουν όλοι, φτάσαμε κοντά στον πυρηνικό Αρμαγεδδώνα. Αν δεν γνωρίζετε την ιστορία, διαβάστε το Τζογάροντας με τον Αρμαγεδδώνα του Martin Sherwin, του μεγαλύτερου Αμερικανού ιστορικού της ατομικής εποχής. Είναι η οριστική εξιστόρηση της κρίσης των πυραύλων της Κούβας και είναι πιο συναρπαστική απ’ όσο μπορείτε να φανταστείτε. Ο Sherwin περιγράφει πώς φτάσαμε ένα δευτερόλεπτο πριν από μια πυρηνική επίθεση από ένα ακινητοποιημένο σοβιετικό υποβρύχιο, εφοδιασμένο με τορπίλη που έφερε πυρηνική κεφαλή, η οποία, σύμφωνα με το αμερικανικό δόγμα, θα οδηγούσε σε πλήρη πυρηνική αντεπίθεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που πιθανότατα θα έθετε τέλος στον πολιτισμό. Ο Kennedy βρήκε τον δρόμο για να βγει από εκείνο το χάος, και ο Khrushchev βρήκε επίσης τον δρόμο για να βγει. Ήταν και οι δύο σπουδαίοι άνθρωποι, παρεμπιπτόντως, επειδή όλοι οι σύμβουλοί τους έλεγαν «πηγαίνετε σε πόλεμο», ενώ ο Kennedy και ο Khrushchev είπαν: αυτή δεν είναι καλή ιδέα, ας βρούμε μια διέξοδο. Τη βρήκαν, και επιζήσαμε για να το διηγούμαστε.
Την επόμενη χρονιά, ο Kennedy ήταν αποφασισμένος να τραβήξει τον κόσμο πίσω από το χείλος του πυρηνικού πολέμου, και από εκεί προέκυψε η Συνθήκη Μερικής Απαγόρευσης των Πυρηνικών Δοκιμών. Έγραψα ένα βιβλίο γι’ αυτό το επεισόδιο, με τίτλο Να κινήσουμε τον κόσμο: Η αναζήτηση της ειρήνης από τον JFK. Είναι ένα σύντομο βιβλίο, που διαβάζεται γρήγορα, για μια περίφημη ομιλία που εκφώνησε ο Kennedy στις 10 Ιουνίου 1963, στην οποία είπε στον αμερικανικό λαό ότι χρειαζόταν να κάνουμε ειρήνη με την άλλη πλευρά. Δεν διατύπωσε απαιτήσεις προς τη Σοβιετική Ένωση. Είπε στον αμερικανικό λαό: ας σκεφτούμε, επειδή διαφορετικά θα πεθάνουμε όλοι. Όταν ο Khrushchev διάβασε την ομιλία, είπε ότι ήθελε να κάνει ειρήνη, επειδή ο Kennedy δεν είπε «κάντε αυτό, κάντε εκείνο, είστε κακοί». Ο Kennedy είπε ότι πρέπει να επανεξετάσουμε τη δική μας στάση, ώστε να μπορέσουμε να κάνουμε ειρήνη. Και ο Khrushchev είπε: εντάξει, κι εμείς το ίδιο. Και άρχισε η ειρήνη. Αυτό που επέδειξε με λαμπρό τρόπο ο Kennedy ήταν σεβασμός. Ήταν κάτι περισσότερο από λίγος σεβασμός· ήταν η πιο εύγλωττη ομιλία.
Σε αυτή λέει τα εξής: «Πάνω απ’ όλα, ενώ υπερασπίζονται τα δικά τους ζωτικά συμφέροντα, οι πυρηνικές δυνάμεις πρέπει να αποφεύγουν εκείνες τις αντιπαραθέσεις που φέρνουν έναν αντίπαλο μπροστά στην επιλογή είτε μιας ταπεινωτικής υποχώρησης είτε ενός πυρηνικού πολέμου. Η υιοθέτηση μιας τέτοιας πορείας στην πυρηνική εποχή θα αποτελούσε μόνο απόδειξη της χρεοκοπίας της πολιτικής μας ή μιας συλλογικής επιθυμίας θανάτου για τον κόσμο».
Επιτρέψτε μου να εξηγήσω γιατί αυτό είναι τόσο σημαντικό. Μετά την κρίση των πυραύλων, σε μια ομιλία γεμάτη σημαντικά σημεία, ο Kennedy λέει «πάνω απ’ όλα», και το εννοεί. Πάνω απ’ όλα, τι; Μη φέρνετε μια πυρηνική δύναμη μπροστά στην επιλογή είτε μιας ταπεινωτικής υποχώρησης είτε ενός πυρηνικού πολέμου. Λοιπόν, η κυρία Kallas θέλει να ταπεινώνει τη Ρωσία κάθε ημέρα. Τα κράτη της Βαλτικής θέλουν να ταπεινώνουν τη Ρωσία κάθε ημέρα. Ο κύριος Sikorski θέλει να ταπεινώνει τη Ρωσία κάθε ημέρα. Ευχαρίστως αναφέρω ονόματα, επειδή έχω εργαστεί με όλες τις κυβερνήσεις τους. Μου έχει απονεμηθεί η ανώτατη διάκριση της εσθονικής κυβέρνησης για τις υπηρεσίες μου σε εκείνη τη χώρα και η ανώτατη διάκριση της πολωνικής κυβέρνησης για τις υπηρεσίες μου σε εκείνη τη χώρα. Δεν είμαι εχθρός των χωρών τους. Τις βοήθησα σε κρίσιμες στιγμές.
Σταματήστε να προσπαθείτε να ταπεινώσετε τη Ρωσία. Σταματήστε να προσπαθείτε να εξαναγκάσετε τη Ρωσία σε μια «ταπεινωτική ήττα». Πάνω απ’ όλα, αποφύγετέ το αυτό, επειδή αποτελεί επιθυμία θανάτου. Θέλετε πραγματικά αυτή την επιθυμία θανάτου; Θέλετε κάποιον ανόητο Αμερικανό στρατηγό να λέει ότι θα μπορούσαμε να καταλάβουμε το Καλίνινγκραντ χωρίς πρόβλημα και έπειτα, όταν ο Putin λέει ότι η Ρωσία θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα για να το υπερασπιστεί, όλους αυτούς τους ανόητους σχολιαστές να λένε «α, απλώς μπλοφάρει»; Έχω αηδιάσει με αυτούς τους σχολιαστές. Τι θα κάνουν αυτοί οι άνθρωποι μετά τον πυρηνικό πόλεμο; «Α, συγγνώμη, δεν μπλόφαρε»; Είναι πράγματι ο στόχος η ταπείνωση, όταν ο άνθρωπος που το έζησε αυτό περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον στην ιστορία σας λέει να αποφύγετε τον εξαναγκασμό σε ταπεινωτική υποχώρηση;
Τι εξοπλισμοί είναι λοιπόν αυτοί για να πάτε σε πόλεμο με τη Ρωσία; Διαθέτουν 1600 ενεργά ανεπτυγμένα πυρηνικά όπλα. Αστειεύεστε; Τι σκέφτεστε; Καθίστε και συζητήστε με ειλικρίνεια και σταματήστε να σπαταλάτε τα χρήματά σας σε όλα αυτά. Κοιτάξτε τα αποτελέσματα του PISA που δημοσιεύθηκαν τον περασμένο μήνα. Η Ευρώπη δεν τα πήγε καλά, και αυτός είναι εν μέρει ο λόγος για τον οποίο οι μαθητές στο Παρίσι βρίσκονται στους δρόμους. Αυτή τη στιγμή δεν λαμβάνουν αξιοπρεπή εκπαίδευση. Είναι ντροπή. Η Βρετανία δεν μπορεί να διατηρήσει σε λειτουργία το σύστημα υγείας της. Θέλουμε πραγματικά έναν Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αυτή τη στιγμή, όταν οι κυβερνήσεις μετά βίας αποτρέπουν τη δημοσιονομική αφερεγγυότητα; Όχι, δεν είναι καλή ιδέα. Είναι πολύ φθηνότερο να κάνετε ένα τηλεφώνημα. Ένα τηλεφώνημα δεν κοστίζει 450 δισεκατομμύρια ευρώ ή 900 δισεκατομμύρια ευρώ. Έχω προσφέρει ακόμη και τον δικό μου λογαριασμό Zoom: αν ο πρόεδρος Costa θέλει να τον χρησιμοποιήσει ή ο καγκελάριος Merz θέλει να τον χρησιμοποιήσει, θα πληρώσω εγώ τον λογαριασμό. Κάντε ένα τηλεφώνημα. Συναντηθείτε με τον Lavrov. Τον γνωρίζω εδώ και τριάντα χρόνια. Είναι απίστευτα έξυπνος. Μιλήστε μαζί του. Ξαναδείτε την ιστορία. Συζητήστε τι θα μπορούσε να γίνει. Θα υπάρξουν κάποια πράγματα που είναι απαράδεκτα, αλλά θα υπάρξουν και πολλά που είναι απολύτως σωστά. Αυτό είναι διπλωματία.
Όχι, λοιπόν, δεν είναι καλή ιδέα να συσσωρεύετε αυτούς τους εξοπλισμούς, επειδή η Ρωσία δεν έχει το παραμικρό ενδιαφέρον να προελάσει στην Ευρώπη. Δεν είχε ποτέ, παρά μόνο όταν την ενόχλησε ο Napoleon και όταν την ενόχλησε ο Hitler. Αφήστε απλώς λίγο χώρο στη Ρωσία, και η Ρωσία θα αφήσει λίγο χώρο σε εσάς. Η πρότασή μου είναι ότι η Ουκρανία πρέπει να είναι ουδέτερη. Αυτό εξυπηρετεί τη δική σας ασφάλεια, εξυπηρετεί την ασφάλεια της Ρωσίας και εξυπηρετεί την ασφάλεια της Ουκρανίας, όπως ακριβώς συνέβη με την Αυστρία. Τι θαυμάσια διευθέτηση πέτυχε η Αυστρία το 1955. Ξέφυγε από τη διαίρεση του Ψυχρού Πολέμου δηλώνοντας ουδετερότητα.
Παρεμπιπτόντως, αν η Γερμανία είχε αποδεχθεί την ουδετερότητα το 1952, όπως πρότεινε ο Stalin, ο Ψυχρός Πόλεμος θα μπορούσε να είχε τελειώσει το 1952. Ο Adenauer το απέρριψε, επειδή είπε ότι θα προτιμούσε μια διαιρεμένη Γερμανία, με τη Δυτική Γερμανία σταθερά συνδεδεμένη με τις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά μια ενωμένη ουδέτερη Γερμανία. Όταν ο Γερμανός ιστορικός Rolf Steininger μελέτησε αυτό το ζήτημα, ανακάλυψε ένα έγγραφο στα βρετανικά αρχεία, μια καταγραφή όσων είχε μεταφέρει ο Adenauer σε έναν ανώτερο αξιωματούχο του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών, στην οποία ο Adenauer έλεγε ουσιαστικά: δεν αντιτίθεμαι στην ενοποίηση και στην ουδετερότητα επειδή δεν εμπιστεύομαι τον Stalin· αντιτίθεμαι επειδή δεν εμπιστεύομαι τον γερμανικό λαό. Απίστευτο. Αλλά δεν το είπε ποτέ δημόσια. Έτσι, απέρριψε την ευκαιρία να τερματίσει τον Ψυχρό Πόλεμο το 1952. Αν θέλουμε να τερματίσουμε τον θερμό πόλεμο αυτή τη στιγμή, η Ουκρανία πρέπει να είναι ουδέτερη. Τελεία.
Φειδίας Παναγιώτου: Σε ευχαριστώ για το πάθος που φέρνεις εδώ, επειδή πολλοί άνθρωποι πεθαίνουν. Αυτό είναι πάρα πολύ σοβαρό. Θέλω επίσης να σε ευχαριστήσω επειδή, όταν ηχογραφήσαμε νωρίτερα ένα podcast, έθεσα το πρόβλημα που έχουμε στην Κύπρο, η οποία κατέχεται από την Τουρκία, και προσφέρθηκες να κάνεις το ίδιο που προσφέρεις και τώρα: επειδή είσαι φίλος με τον Erdoğan, να καθίσεις με τον πρόεδρο της Κύπρου και με τον Erdoğan, ώστε, ελπίζουμε, να μπορέσουμε να λύσουμε το πρόβλημα συζητώντας. Τώρα, είμαι βέβαιος ότι όλοι έχετε κάποιες ερωτήσεις. Danilo, μη διστάσεις να παρέμβεις. Ας ξεκινήσουμε με τη Σλοβακία.
[Γέλια]
Είναι δυνατός ένας πολυπολικός κόσμος;
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου