Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΙ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ 1

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΙ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ 1

María Isabel Santa Cruz

Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες
Εθνικό Συμβούλιο Επιστημονικών και Τεχνικών Ερευνών


Revista Latinoamericana de Filosofía, τ. XXXVIII, αρ. 1 — Φθινόπωρο 2012

ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Ένα από τα κείμενα των οποίων η ανάγνωση και ο σχολιασμός ήταν σχεδόν υποχρεωτικά στις μεσοπλατωνικές και νεοπλατωνικές σχολές ήταν η πραγματεία Κατηγορίες του Αριστοτέλη. Δεν διαθέτουμε τεκμήρια ότι ο Πλάτων ανέπτυξε κάτι τόσο επεξεργασμένο όσο οι αριστοτελικές κατηγορίες, αλλά ήδη η αρχαιότητα διέκρινε στους διαλόγους μια προαναγγελία τους. Τα κείμενα και οι μαρτυρίες που διαθέτουμε επιτρέπουν να υποστηρίξουμε ότι ο Πλάτων είχε ήδη σαφή αντίληψη της διάκρισης μεταξύ ορισμένων από εκείνα που ο Αριστοτέλης ονόμασε αργότερα «κατηγορίες», τουλάχιστον της ουσίας, της ποιότητας, της ποσότητας και των πρός τι. Το άρθρο εστιάζει σε ορισμένες πτυχές της αριστοτελικής πραγμάτευσης της κατηγορίας των πρός τι και επιχειρεί να δείξει ότι σε αυτήν υπάρχουν στοιχεία ήδη παρόντα στους διαλόγους του Πλάτωνα.

ΛΕΞΕΙΣ-ΚΛΕΙΔΙΑ: Πλάτων – Αριστοτέλης – Κατηγορίες – Πρός τι

Ο 1ος αιώνας π.Χ. — εποχή κατά την οποία, μετά την καταστροφή που προκάλεσε ο Σύλλας, διαλύονται οι περισσότερες φιλοσοφικές σχολές της Αθήνας και σχηματίζονται πολυάριθμα φιλοσοφικά ιδρύματα σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου — αποτελεί αναμφίβολα ορόσημο θεμελιώδους σημασίας για την εξέλιξη της αρχαίας φιλοσοφίας. Πράγματι, παρατηρείται τότε εκείνο που ο Gigon ονόμασε «ανανέωση της φιλοσοφίας», (1) η οποία χαρακτηρίζεται όχι μόνο από την κυκλοφορία των εσωτερικών συγγραμμάτων του Αριστοτέλη, αλλά και από το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία του Πλάτωνα· σε αυτά προστίθενται η κυκλοφορία πυθαγόρειων συγγραμμάτων και η αναγέννηση ενός αυθεντικού σκεπτικισμού.

Δύο κυρίως αλληλένδετα στοιχεία χαρακτηρίζουν αυτή την ανανέωση: η απαίτηση επιστροφής στις αντιλήψεις των μεγάλων δασκάλων του παρελθόντος και η σημασία των γραπτών κειμένων, τα οποία ήταν απαραίτητα για την επίλυση φιλοσοφικών διαφωνιών στο εσωτερικό των σχολών. Η οργάνωση των σχολών, κατά την περίοδο που αρχίζει από τον 1ο αιώνα π.Χ., μετασχηματίζεται, ενώ συγχρόνως αλλάζει και η μεθοδολογία της διδασκαλίας. Τα μαθήματα φιλοσοφίας αφιερώνονται πρωτίστως στον σχολιασμό κειμένων, και η κύρια σχολική άσκηση, κατά την περίοδο μεταξύ του 1ου αιώνα π.Χ. και του 3ου αιώνα μ.Χ., συνίσταται στην εξήγησή τους· έτσι, η ερμηνευτική δραστηριότητα — η οποία ασφαλώς ασκούνταν και προηγουμένως — καθίσταται κυρίαρχη. (2) Στις σχολές εκείνης της εποχής συνηθίζεται να συζητείται αν ο Αριστοτέλης είχε επεξεργαστεί τις διδασκαλίες του ακολουθώντας στενά τον Πλάτωνα και αν ο Πλάτων, με τη σειρά του, εξαρτιόταν από τον Πυθαγόρα. Αυτές οι συζητήσεις προέκυπταν όχι τόσο από πολεμική διάθεση όσο από την επιδίωξη νομιμοποίησης των ίδιων των δογματικών επιλογών, οι οποίες έπρεπε να βρίσκουν στήριγμα στα διαθέσιμα γραπτά κείμενα. (3)

Όπως είναι γνωστό, στους μεσοπλατωνικούς υπήρχε ισχυρή τάση αναζήτησης σύγκλισης μεταξύ Πλάτωνα και Αριστοτέλη. Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκαν οι νεοπλατωνικοί, οι οποίοι, με διαφορετικούς τρόπους, πραγματοποίησαν έναν μετασχηματισμό τόσο του Πλάτωνα όσο και του Αριστοτέλη, παρακινούμενοι κυρίως από την επιθυμία εναρμόνισης των δύο συγγραφέων. (4) Ο Σιμπλίκιος (Εἰς τὰς Κατηγορίας 7, 23–32, έκδ. Kalbfleisch), για παράδειγμα, λέει ότι ο καλός σχολιαστής θα έπρεπε να βρίσκει συμφωνία μεταξύ Πλάτωνα και Αριστοτέλη στα περισσότερα σημεία. (5) Σε κάθε περίπτωση, μπορούμε να πούμε ότι, γενικά, η προϋπόθεση για έναν νεοπλατωνικό είναι πως, όταν υπάρχει ασυμφωνία, εκείνος που έχει δίκιο είναι ο Πλάτων. (6)

Ένα από τα κείμενα των οποίων η ανάγνωση και ο σχολιασμός ήταν σχεδόν υποχρεωτικά στις σχολές ήταν η πραγματεία Κατηγορίες του Αριστοτέλη. Γνωρίζουμε ότι το έργο γνώρισε μεγάλη διάδοση, άσκησε αξιοσημείωτη επίδραση στην ιστορία της φιλοσοφίας και αποτέλεσε αντικείμενο εκτενών σχολιασμών. Οι πρώτοι από αυτούς ήταν του Πορφυρίου (7) και, μεταγενέστερα, του Δεξίππου — 4ος αιώνας μ.Χ. —, του Αμμωνίου — 5ος αιώνας μ.Χ. —, του Σιμπλικίου, του Φιλοπόνου, του Ολυμπιοδώρου, του Ηλία και του Δαβίδ — 6ος αιώνας μ.Χ. Ήδη από την αρχαιότητα, η γένεση της αριστοτελικής θεωρίας των κατηγοριών, καθώς και η ίδια η φύση των κατηγοριών, αποτέλεσαν αντικείμενο συζήτησης. Από τότε συζητήθηκε ακόμη και η γνησιότητα της πραγματείας· και ανάμεσα στους σύγχρονους ερμηνευτές που τη θεωρούν γνήσια υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι δεν αντανακλά τη σκέψη ενός ώριμου Αριστοτέλη, αλλά αποτελεί πρώιμο έργο, εγγύτερο στον Πλάτωνα.

Ο σκοπός μου στην παρούσα εργασία είναι, βεβαίως, περιορισμένος. Θα αναφερθώ σύντομα, σχεδόν εισαγωγικά, σε ορισμένα χωρία των πλατωνικών διαλόγων, στα οποία — ακόμη και σύμφωνα με μαρτυρίες μεσοπλατωνικών — προδιαγράφεται η διάκριση σε κατηγορίες που χάραξε με σαφήνεια ο Αριστοτέλης. Έπειτα θα διατυπώσω ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με την πραγμάτευση της κατηγορίας των πρός τι από τον Αριστοτέλη στις Κατηγορίες. Δεν επιδιώκω, καθώς αυτό θα ήταν υπερβολικά φιλόδοξο, να εξετάσω τα πολλαπλά προβλήματα που εμπεριέχει το ζήτημα και τα οποία οι σχολιαστές, ήδη από την αρχαιότητα, έχουν εκθέσει με περισσότερη ή λιγότερη λεπτομέρεια: το καθεστώς των πρός τι, την πολυπλοκότητά τους, τον περιεκτικό τους χαρακτήρα, τη σχέση τους με τις άλλες κατηγορίες ή την ιστορία της ερμηνείας τους. Θα επικεντρωθώ μόνο σε ορισμένα σημεία, με πρόθεση να εξετάσω σε ποιον βαθμό υπάρχουν σε αυτή την πραγμάτευση στοιχεία ήδη παρόντα στον Πλάτωνα. (8)

I. Κατηγορίες

Τα κείμενα και οι μαρτυρίες που διαθέτουμε μας παρέχουν στοιχεία που επιτρέπουν να υποστηρίξουμε ότι ο Πλάτων είχε ήδη σαφή αντίληψη της διάκρισης μεταξύ ορισμένων από εκείνα που ο Αριστοτέλης ονόμασε αργότερα «κατηγορίες», τουλάχιστον της ουσίας, της ποιότητας, της ποσότητας και των πρός τι· σε αυτές θα μπορούσαν να προστεθούν το να βρίσκεται κάτι σε έναν τόπο, το να βρίσκεται σε έναν χρόνο, το να ενεργεί και το να πάσχει. Βεβαίως, δεν διαθέτουμε τεκμήρια ότι ο Πλάτων ανέπτυξε κάτι τόσο επεξεργασμένο όσο οι αριστοτελικές κατηγορίες, (9) αλλά ήδη η αρχαιότητα διέκρινε στους διαλόγους μια προαναγγελία τους. Πράγματι, στον μεσοπλατωνισμό, τόσο ο συγγραφέας του ανώνυμου σχολίου στον Θεαίτητο (10) όσο και ο Αλκίνοος εντοπίζουν τις κατηγορίες στα γραπτά του Πλάτωνα.

Υπάρχουν, αναμφίβολα, πολλά σημεία επαφής μεταξύ του Διδασκαλικού του Αλκινόου (11) και του ανώνυμου σχολίου στον Θεαίτητο. (12) Ένα από αυτά είναι ακριβώς η ανεύρεση των αριστοτελικών κατηγοριών στον Πλάτωνα. Γνωρίζουμε ότι στις πλατωνικές σχολές των πρώτων αιώνων ακολουθήθηκαν δύο κατευθύνσεις ως προς τις κατηγορίες του Αριστοτέλη: η αποδοχή ή η απόρριψή τους. (13) Τόσο ο Αλκίνοος όσο και ο ανώνυμος σχολιαστής του Θεαιτήτου — σε αντίθεση με τον Λούκιο και τον Νικόστρατο, οι οποίοι επιτίθενται στις Κατηγορίες — αποδέχονται πλήρως την αριστοτελική διδασκαλία των κατηγοριών, ακολουθώντας πιθανότατα το παράδειγμα του Αντιόχου.

Το ανώνυμο σχόλιο στον Θεαίτητο εντοπίζει τις κατηγορίες της ουσίας, της ποσότητας, της ποιότητας και της σχέσης στον Θεαίτητο 152d. Σε αυτό το τμήμα του διαλόγου ο Πλάτων εκθέτει την αντίληψη για το αλάθητο της αισθητηριακής αντίληψης και τη «μυστική διδασκαλία», δηλαδή την ηρακλείτεια θέση της ροής, η οποία ταυτίζεται εκεί με τη σχετικιστική θέση του Πρωταγόρα. Το χωρίο, που παρουσιάζει ερμηνευτικές δυσκολίες, (14) έχει ως εξής: «Θα αναφέρω κι εγώ μια εξήγηση που δεν είναι καθόλου κοινότοπη: ότι τίποτε δεν είναι ένα καθ’ εαυτό [= δεν είναι ένα και μοναδικό πράγμα] και ότι τίποτε δεν θα μπορούσες να το χαρακτηρίσεις ορθά ούτε ως κάτι ούτε ως ποιοτικά προσδιορισμένο με οποιονδήποτε τρόπο (ἓν μὲν αὐτὸ καθ’ αὑτὸ οὐδέν ἐστιν, οὐδ’ ἄν τι προσείποις ὀρθῶς οὐδ’ ὁποιονοῦν τι)· αν το χαρακτηρίσεις μεγάλο, θα φανεί και μικρό, και αν βαρύ, θα φανεί ελαφρύ, και έτσι σε όλες τις περιπτώσεις, αφού τίποτε δεν είναι ένα — ούτε κάτι προσδιορισμένο ούτε κάτι ποιοτικά προσδιορισμένο (μήτε τινὸς μήτε ὁποιονοῦν)» (152d1–6).


Εκείνο που λέει ο Πλάτων είναι ότι τίποτε δεν είναι ένα πράγμα με την έννοια κάποιου προσδιορισμένου όντος, ούτε είναι ένα ως ποιότητα που κατηγορείται για κάποιο x. Το πράγμα δεν επιδέχεται ποτέ μία και μοναδική περιγραφή· εκείνο που δεν παραμένει και δεν διαθέτει σταθερότητα δεν μπορεί να δεχθεί έναν προσδιορισμό όπως «αυτό» ή «εκείνο» — πρβλ. Τίμαιος 49d–e. (15) Θα μπορούσαμε να πούμε ότι τίποτε δεν είναι ούτε υποκείμενο κατηγόρησης ούτε κατηγόρημα ενός υποκειμένου, στον βαθμό που τα πάντα βρίσκονται σε συνεχή μεταβολή. Το να χαρακτηρίζουμε κάτι ως τι αποτελεί αναμφίβολα απάντηση στην ερώτηση «τι είναι;», ενώ το να χαρακτηρίζουμε κάτι ως ὁποιονοῦν σημαίνει ότι απαντούμε στην ερώτηση «πώς είναι;» ή «ποιας ποιότητας είναι;».

Ο σχολιαστής παραθέτει το χωρίο και προσθέτει ως εξήγηση σε αυτό το σημείο: «Τίποτε δεν είναι αυτό καθ’ εαυτό (αὐτὸ καθ’ αὑτό), δηλαδή τίποτε δεν έχει υπόσταση (ὑπόστασιν) από μόνο του, δηλαδή τίποτε δεν υπάρχει αυτοτελώς, αλλά τα πάντα υπάρχουν σε σχέση με κάτι (οὐδὲν κατὰ ἰδίαν, ἀλλὰ πάντα πρός τι)». Και προσθέτει αμέσως: «[Ο Πλάτων] δηλώνει την ουσία όταν λέει: “τίποτε δεν θα μπορούσες να το χαρακτηρίσεις ως κάτι”, διότι το κάτι (τὸ τί) φανερώνει την ουσία (οὐσίαν)· και [δηλώνει] την ποσότητα (τὸ ποσόν) όταν λέει: “ένα αυτό καθ’ εαυτό” (ἓν μὲν αὐτὸ καθ’ αὑτό)· και [δηλώνει] την ποιότητα (τὸ ποιόν) μέσω του “ποιοτικά προσδιορισμένο με οποιονδήποτε τρόπο” (ὁποιονοῦν τι)». Παραθέτει εκ νέου: «“Αν το χαρακτηρίσεις μεγάλο, θα φανεί και μικρό, και αν βαρύ, θα φανεί ελαφρύ”. Το μεγάλο και το μικρό, το βαρύ και το ελαφρύ υπάγονται στα πρός τι (τῶν πρός τι)· πράγματι, εξετάζονται σύμφωνα με τη σχέση τους προς κάτι άλλο ([τὴν] πρὸς ἕτερον σχέσ[ιν])».

Πέρα από όσα λέει ο σχολιαστής, το ίδιο το κείμενο του Θεαιτήτου επιτρέπει να σκεφτούμε ότι ο Πλάτων προσφέρει κατά κάποιον τρόπο μια προαναγγελία των αριστοτελικών κατηγοριών. Τουλάχιστον η διάκριση μεταξύ ουσίας και ποιότητας είναι σαφής και, με κάποια προσπάθεια, θα μπορούσε αναμφίβολα να αναγνωριστεί η κατηγορία της ποσότητας. Τα πρός τι, μολονότι δεν παρουσιάζονται ρητά σε αυτό το χωρίο, εμπλέκονται ήδη στο παράδειγμα του ανέμου που δίνεται αμέσως προηγουμένως — ψυχρός για τον έναν και μη ψυχρός για τον άλλον· τίποτε δεν είναι αφ’ εαυτού κάτι ή κάτι ποιοτικά προσδιορισμένο, αλλά πάντοτε σε σχέση με κάποιον ή με κάτι άλλο.


Από την άλλη πλευρά, στο 182a–b ο Πλάτων καθιερώνει με σαφήνεια μια διάκριση μεταξύ «ποιότητας» (ποιότης) και ποιοτικά προσδιορισμένου όντος ή ποιοτικού προσδιορισμού (ποιόν), την οποία επαναλαμβάνει ο Αριστοτέλης, και χρησιμοποιεί τον αφηρημένο όρο ποιότης: πρόκειται για την πρώτη εμφάνιση του όρου στη σωζόμενη ελληνική γραμματεία. Ο Πλάτων τον χρησιμοποιεί εδώ για μοναδική φορά και, σύμφωνα με τον Σιμπλίκιο (Εἰς τὰς Κατηγορίας 208, 23–28, έκδ. Kalbfleisch), ο οποίος παραθέτει το χωρίο του Θεαιτήτου, πρόκειται για νεολογισμό που έπλασε ο ίδιος ο Πλάτων.

Συνεχίζεται

Σημειώσεις:


1 Gigon, O., «Die Erneuerung der Philosophie in der Zeit Ciceros», στο Entretiens sur l’antiquité classique III: Recherches sur la tradition platonicienne, Vandoeuvres–Γενεύη, 1957, σ. 25–29.

2 Πρβλ. Hadot, P., «Théologie, exégèse, révélation. Écriture dans la philosophie grecque», στο Études de philosophie ancienne, Παρίσι, Les Belles Lettres, 1998, σ. 27–58.

3 Bonazzi, M., «Eudoro di Alessandria e il Timeo di Platone (a proposito di Simpl. In Phys., p. 181, 7–30 Diels)», στο Calabi, F. (επιμ.), Arrhetos Theos. L’ineffabilità del primo principio nel medio platonismo, Φλωρεντία, Edizioni ETS, 2002, σ. 11–34· πρβλ. σ. 11–12.

4 Μεταξύ των σχολιαστών, η εναρμόνιση είναι εντονότερη στον Πορφύριο και στον Αμμώνιο και λιγότερο έντονη στον Συριανό και στον Πρόκλο.

5 Από εκεί και έπειτα, η έμφαση στην εναρμόνιση οφείλεται κυρίως σε ένα αντιχριστιανικό κίνητρο. Πρβλ. Sorabji, R., The Philosophy of the Commentators, 200–600 AD. A Sourcebook, τ. 1, Ίθακα, Νέα Υόρκη, Cornell University Press, 2005, σ. 14–15.

6 Συχνά στις μελέτες για την πρόσληψη του Αριστοτέλη υποστηρίζεται ότι ο Πλωτίνος αντιπαραθέτει τον Πλάτωνα στον Αριστοτέλη και ότι στη συνέχεια, σε μεγάλο βαθμό σε αντίθεση προς τον Πλωτίνο, ακολουθεί μια μακρά παράδοση αναζήτησης σύγκλισης. Ωστόσο, η ιδέα της αναζήτησης συμφωνίας μεταξύ των δύο δεν εμφανίζεται στους πλατωνικούς μόνο με τον Πορφύριο· υπάρχει μια καλά τεκμηριωμένη παράδοση «φιλοαριστοτελισμού» στον πλατωνισμό πριν από τον Πλωτίνο. Ο Πορφύριος, σύμφωνα με τη συνήθη εκδοχή — αναμφίβολα συζητήσιμη και πράγματι αμφισβητημένη —, μετά την επίθεση του Πλωτίνου στον Αριστοτέλη, εναρμονίζει τις αριστοτελικές κατηγορίες με τον πλατωνισμό.

7 Εκτός αν θεωρήσουμε ως σχόλιο τις κριτικές αναλύσεις του Πλωτίνου στις πραγματείες Περὶ τῶν γενῶν τοῦ ὄντος (VI 1–3).

8 Στην παρούσα εργασία δεν θα αναλύσω άλλα χωρία του Αριστοτέλη στα οποία επικρίνει τον Πλάτωνα σχετικά με τα πρός τι, όπως, για παράδειγμα, τα Μεταφυσικά Ν 1088a20–35, όπου του καταλογίζει ότι τοποθετεί τα πρός τι μεταξύ των αρχών· ούτε θα ασχοληθώ με την έκθεση και την κριτική του πλατωνικού επιχειρήματος που οδηγεί στην παραδοχή Ιδεών των πρός τι, στα σωζόμενα αποσπάσματα του Περὶ ἰδεῶν.

9 Πρβλ. Dillon, J., The Middle Platonists (80 B.C. to A.D. 220), Ίθακα, Νέα Υόρκη, Cornell University Press, 1977, σ. 8. Υπάρχει νέα αναθεωρημένη έκδοση του 1996.

10 Bastianini, G. – Sedley, D. (επιμ.), Commentarium in Platonis “Theaetetum” (P.Berol. inv. 9782), στο Corpus dei papiri filosofici III, Φλωρεντία, Olschki, 1995, σ. 227–562, στήλη LXVIII, 7 κ.ε., σ. 450. Για τη χρονολόγηση της σύνθεσης και τους πιθανούς συγγραφείς του ανώνυμου σχολίου στον Θεαίτητο, βλ. Opsomer, J., In Search of the Truth: Academic Tendencies in Middle Platonism, Βρυξέλλες, Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van Belgie, 1998, σ. 34 κ.ε.

11 Αλκίνοος, Enseignement des doctrines de Platon. Εισαγωγή, κριτική αποκατάσταση και σχολιασμός του κειμένου από τον J. Whittaker· μετάφραση από τον P. Louis, Παρίσι, Les Belles Lettres, 1990. Βλ. επίσης Αλκίνοος, The Handbook of Platonism. Μετάφραση με εισαγωγή και σχόλια από τον J. Dillon, Οξφόρδη, Clarendon Press, 1993. Όπως υποστηρίζει ο Dillon — ό.π., σ. xiv —, το έργο προοριζόταν ως εγχειρίδιο για διδασκάλους — ή τουλάχιστον για ερασιτέχνες μελετητές — του πλατωνισμού και όχι ως διδακτικό βιβλίο για αρχαρίους, επειδή προϋποθέτει από την πλευρά του αναγνώστη όχι μόνο κατοχή της τεχνικής ορολογίας της λογικής, της ηθικής και της φυσικής, αλλά επιπλέον εξοικείωση με τους πλατωνικούς διαλόγους και καλή κατανόησή τους.

12 Witt, R. E., Albinus and the History of Middle Platonism, Κέιμπριτζ, Cambridge University Press, 1937. Ο Witt αποδίδει εσφαλμένα τον Διδασκαλικό στον Αλβίνο, όπως κάνει και ο Dillon στην πρώτη έκδοση του προαναφερθέντος έργου του The Middle Platonists.

13 Η θετική στάση εμφανίζεται από τον Αντίοχο και, μέσω της ομάδας του Γαΐου και του Αμμωνίου Σακκά, φτάνει μέχρι τον Πορφύριο και τους διαδόχους του· η αρνητική, με αφετηρία τον Εύδωρο Αλεξανδρείας και μέσω της ορθόδοξης ομάδας — Λούκιος, Νικόστρατος, Άττικος —, επανέρχεται στον Πλωτίνο. Σχετικά με αυτό το σημείο, πρβλ. την εισαγωγή του É. des Places — ο οποίος ακολουθεί τον Prächter — στην έκδοση των αποσπασμάτων του Αττικού: Άττικος, Fragments. Κριτική αποκατάσταση και μετάφραση του κειμένου από τον É. des Places, Παρίσι, Les Belles Lettres, 1977, σ. 18.

14 Πρβλ. σχετικά με αυτό το σημείο McDowell, J., Plato Theaetetus. Μετάφραση με σημειώσεις από τον ίδιο, Οξφόρδη, Clarendon Press, 1973, σ. 122–128· και Chappell, T., Reading Plato’s Theaetetus, Sankt Augustin, Academia Verlag, 2004, σ. 62–64.

15 Πρβλ. τη σημείωση του Boeri στο συγκεκριμένο χωρίο της μετάφρασής του του Θεαιτήτου: Πλάτων, Θεαίτητος, μετάφραση, εισαγωγή και σημειώσεις του M. Boeri, Μπουένος Άιρες, Losada, 2006.

Δεν υπάρχουν σχόλια: