Ουφολογία ως σωτηριολογική θρησκεία (5)

Συνέχεια από Σάββατο 5 Απριλίου

Ουφολογία ως σωτηριολογική θρησκεία ε
Του Ernst Benz, από το βιβλίο: Ausserirdische Welten, Von Kopernikus zu den Ufos.
.
(Εξωγήϊνοι κόσμοι, από τον Κοπέρνικο μέχρι τα ούφο), Aurum Verlag, Edition 2000
Το σοκ που προκάλεσε η επανάσταση του Κοπέρνικου

 

Η κοπερνίκεια αντίληψη για τον κόσμο, όπου η γη είναι απλά ένας πλανήτης ανάμεσα στους αναρίθμητους άλλους, έχει καταστεί γενικευμένο θεμελιώδες συστατικό της κοσμικής συνείδησης, μόνο από την εποχή που τα διαστημικά ταξίδια έδωσαν την δυνατότητα να φωτογραφηθεί από το φεγγάρι, ή και από την πορεία προς αυτό, η γυαλιστερή γήινη σφαίρα. Είναι η ολοκλήρωση μιας διαδικασίας αιώνων, που ξεκίνησε στο τέλος του 15ου αιώνα, και επέφερε μια από τις μεγαλύτερες πνευματικές επαναστάσεις της ανθρωπότητας. Γιατί η ανακάλυψη του Κοπέρνικου (που την εκλέπτυναν και επέκτειναν ο Γαλιλαίος, ο Κέπλερ και ο Νεύτων), είχε προκαλέσει ένα τέτοιο σοκ, που την πρώτη του δημόσια έκφραση βρήκε στην καταδίκη του Γαλιλαίου από την Εκκλησία, το 1633;

Οι άνθρωποι βέβαια, λόγω μιας εσώτατης καταβολής μέσα στην ανθρώπινη φύση, θέλουν να ζουν σε ένα κόσμο με νόημα, σε ένα πλαίσιο με τάξη, το περιεχόμενο του οποίου καθορίζει το αίσθημα μας περί κόσμου, ζωής και φύσης. Αυτή η γη ήταν για τον αρχαίο και μεσαιωνικό Χριστιανισμό το κεντρικό έργο της θεϊκής δημιουργίας. Ο άνθρωπος ήταν το κύριο πλάσμα αυτής της γης, δημιουργημένος βάσει της εικόνας του Θεού η κύρια ασχολία του Θεού ήταν η διατήρηση αυτού του κόσμου και η πραγμάτωση του σχεδίου σωτηρίας της ανθρωπότητας. Με τους εκλεκτούς αυτής της γης θέλει να εγκαθιδρύσει την βασιλεία του. Ο ήλιος, η σελήνη και τα άστρα φωτίζουν αυτήν σκηνή της θεϊκής δραστηριότητας, με ένα από τον Θεό καθορισμένο ρυθμό. Αυτό ήταν το θεμέλιο της αντίληψης του κόσμου στον αρχαίο Χριστιανισμό, που το επιβεβαίωνε ένα γεγονός της στον Πτολεμαίο βασισμένης αντίληψης του κόσμου: το πρωί βγαίνει ο ήλιος, το βράδυ φεύγει, και η σελήνη και οι πλανήτες εμφανίζονται με συγκεκριμένο ρυθμό εντός του φωτεινού στερεώματος που σχηματίζουν οι απλανείς αστέρες.

Η δημοσιοποίηση της αντίληψης του Κοπέρνικου περί του κόσμου, πρέπει να προκάλεσε βαθιά αναταραχή: η γη, μέχρι τότε η μοναδική σκηνή της επιβεβαίωσης του Θεού, εμφανιζόταν ως ένας κόκκος σκόνης εν μέσω της τρομακτικής στρατιάς ήλιων, που πιθανόν να έχουν παρόμοιους δορυφόρους όπως είναι οι πλανήτες του δικού μας ηλιακού συστήματος. Και ο άνθρωπος φαινόταν σαν σκόνη πάνω σε αυτών τον κόκκο σκόνης. Η ενσάρκωση του Θεού στον Ιησού Χριστό, το κύριο γεγονός όλης της ιστορίας της σωτηρίας, υποβιβαζόταν σε ένα επεισόδιο πάνω σε ένα παράπλευρο σκηνικό του κόσμου, ή γινόταν μάλιστα αμφίβολο. Όλες οι αντιλήψεις πάνω στις νοηματικό οικοδόμημα της ανθρωπότητας βασιζόταν, και που ήταν το θεμέλιο της συνείδησης του εαυτού και του κόσμου, είχε καταρρεύσει. Αυτή την διαδικασία ονομάζουμε κοπερνίκειο σοκ. Η ανθρωπότητα η οποία είχε ξεριζωθεί από το παλιό της αξιακό πλαίσιο, έπρεπε να αντιμετωπίσει στο πνευματικό, ψυχικό και συναισθηματικό επίπεδο την νέα κοσμοθεωρία, η οποία αμφισβητούσε το μέχρι τότε αυτονόητο. Μια τρομακτική εργασία.

Οι συνέπειες και η διάδοση του σοκ

Το σοκ αυτό βέβαια δεν ενήργησε εν μιά νυκτί. Το αντίθετο. Προχώρησε πολύ αργά. Η νέα κοσμοθεωρία ήταν για αιώνες μια μυστική διδασκαλία λίγων μορφωμένων αστρονόμων. Αλλά ακόμα και όταν οι διδασκαλίες του Κοπέρνικου είχαν αποκτήσει μεγαλύτερη δημοσιότητα, και είχε φτάσει ακόμα και στα αυτιά μερικών θεολόγων, οι οποίοι ήταν σε θέση να εκτιμήσουν τις συνέπειες της νέας σκέψης για την βιβλική σκέψη, προσωπικότητες της καθολικής Εκκλησίας κατέβαλαν προσπάθειες ώστε να μην απαγορευθεί η νέα κοσμοθεωρία, αλλά να επιτραπεί η διάδοση της ως μια υπόθεση των αστρονόμων, η οποία είναι σε θέση να εξηγήσει καλύτερα μερικά αινιγματικά αστρονομικά φαινόμενα. Η αντίσταση από πλευράς της Εκκλησίας ξεκίνησε, όταν αστρονόμοι σαν τον Γαλιλαίο επέμειναν, πως η νέα κοσμοθεωρία δεν είναι υπόθεση, αλλά πως το σύμπαν είναι δομημένο έτσι όπως αυτοί το παρουσιάζουν, και πως η παλιά κοσμοθεωρία ήταν αντικειμενικά εσφαλμένη και πως έχει επιστημονικώς ανατραπεί.

Η αντίσταση αυτή, πρέπει να το παραδεχθούμε, ήταν αυτονόητη. Η Εκκλησία δεν ήταν φορέας της αντίστασης, επειδή μερικοί ξεροκέφαλοι θεολόγοι δεν ήταν σε θέση πνευματικά και επιστημονικά, να παρακολουθήσουν τις νέες αστρονομικές γνώσεις και του μαθηματικούς υπολογισμούς. Η Εκκλησία έπρεπε να υπερασπιστεί το θεμελιώδες νόημα του κόσμου, πάνω στο οποίο βασιζόταν η αντίληψη της περί Θεού και ανθρώπου, περί δημιουργίας και σωτηρίας, ζωής και θανάτου, σωτηρίας και απώλειας, παραδείσου και κόλασης. Με τους θεολόγους που καταπολεμούσαν την κοπερνίκειο κοσμοθεωρία, αντιδρούσε ο Χριστιανισμός στο σοκ που προκάλεσε η ανακάλυψη της νέας κοσμοθεωρίας.

Το σοκ αυτό κατέλαβε αργά το πλατύ κοινό. Ο Ortega y Gasset, επισημαίνει ιδιαιτέρως αυτό το γεγονός στο βιβλίο του «Οι παγκόσμιες ιστορικές κρίσεις»2.
Πρώτος ο Giordano Bruno, τον οποίο έκαψαν το 1600 στο Campo de Fiore στην Ρώμη, «που ήταν ο σχεδόν μεθυσμένος ομολογητής του απείρου, κατακερμάτισε πραγματικά τον παλιό οίκο του κόσμου, και απέδειξε πως κάθε απλανής αστέρας είναι πυρήνας ηλιακών συστημάτων που χάνονται στο άπειρο»3.
Αλλά και μετά την δίκη του Γαλιλαίου, που έλαβε χώρα 60 χρόνια μετά την εμφάνιση του έργου του Κοπέρνικου, η νέα κοσμοθεωρία ήταν αποκλειστικό προνόμιο μερικών ειδικών.

Αυτή η αργή διείσδυση της κοπερνίκειας κοσμοθεωρίας, δεν έλαβε χώρα μόνο στο πεδίο της καθολικής επιστήμης (που είχε ως έμβλημα την αναθεματιστική καταδίκη του Γαλιλαίου). Διείσδυσε και στην προτεσταντική επιστήμη, τόσο στην Γερμανία όσο και στην Ελβετία. Ο Paul Wernle το έδειξε αυτό πολύ παραστατικά στο έργο του «Ελβετικός Προτεσταντισμός κατά του 18ο αιώνα». Το 1675 στην Βασιλεία, (όπου ο Syllabus controversarium του 1662 καθόριζε ως άρθρο πίστεως την ακινησία της γης και την κίνηση του ήλιου και των αστέρων περί την γην), είχε απαγορευθεί στον καθηγητή μαθηματικών Peter Megerlin, από τον πρύτανη του πανεπιστημίου, να δίνει διαλέξεις που περιείχαν τις διδασκαλίες του Κοπέρνικου. Το 1681 του είχε απαγορευθεί να εκδώσει στην Βασιλεία ή αλλού, το βιβλίο του «Systema mundi copernicanum argumentis invictis demonstratum». Όταν το επόμενο έτος το τύπωσε στο Amsterdam, την γλύτωσε τιμωρούμενος απλώς με μια επίπληξη.

Στην Ζυρίχη, ο ερευνητής Johann Jakob Scheuchzer, στο έργο του «Physica oder Naturwissenschaft», στις εκδόσεις από το 1701 και μετά, δεν εξέφραζε την γνώμη του περί του ερωτήματος που προκαλούσε την έριδα. Περιοριζόταν στο να εκθέτει απλώς τα επιχειρήματα του Πτολεμαίου και οπαδών του Κοπέρνικου. Όταν ο ίδιος ερευνητής, που στο μεταξύ είχε προαχθεί σε καθηγητή μαθηματικών, το 1721 ήθελε να τυπώσει το έργο του «Jobi physica sacra», έλαβε από τους λογοκριτές την οδηγία να «παραλείψει το σύστημα του Κοπέρνικου, γιατί οι κύριοι προϊστάμενοι το απεχθάνονται.» Στην καθυστέρηση του θριάμβου του Κοπέρνικου και του Νεύτωνα, συνέβαλε αποφασιστικά και η ασθενής προσπάθεια διαμεσολάβησης του Descartes. Αυτός για λόγους συμβιβασμού με την Εκκλησία, προσπάθησε να σώσει την ακινησία της γης εντός του ηλιακού συστήματος, και φαίνεται πως τα επιχειρήματά του είχαν κάτι γοητευτικό για τους σύγχρονους του. Ακόμα και και Johannes I. Bernoulli, ο μεγάλος μαθηματικός, είχε μείνει καρτεσιανός σε όλη του τη ζωή. Ο De Crousaz στην Λοζάνη, ο Leonard Euler στην Αγία Πετρούπολη και το Βερολίνο, αποδέχτηκαν την διδασκαλία του Νεύτωνα. Μόνο αφότου οι Daniel Bernoulli, Gabriel Cramer και ο φίλος του Calandrini, έσπασαν την αντίσταση κατά της διδασκαλίας του Νεύτωνα, είχε ολοκληρωθεί η νίκη της διδασκαλίας του Κοπέρνικου στο ελβετικό έδαφος. Ο Albrecht von Haller μπορούσε πια πανηγυρίσει: «Επιτέλους ήρθε η μέρα, που ο κρυστάλλινος ουρανός, η υπεροπτική θέση της γης στο κέντρο του κόσμου, η αχρείαστη ταχύτητα του ήλιου και των απλανών αστέρων, και τα άλλα λάθη αυτού του οικοδομήματος ξεχώρισαν από την αληθινή διδασκαλία»4.

Είχε αφεθεί στον Pope η τιμή να ντύσει την νέα αυτή γνώση με θριαμβευτικούς τοίχους:
Nature und Nature’s Laws lay hid in night.
God said: «Let Newton be», und all was light.

Αν πραγματικά θέλουμε να κατανοήσουμε το φαινόμενο που ονομάζουμε κοπερνίκειο σοκ, πρέπει να περιοριστούμε σε μαρτυρίες, όπου η επίγνωση των συνεπειών αυτής της νέας κοσμοθεωρίας διεισδύει στις θρησκευτικές εμπειρίες ευσεβών ανθρώπων του 17ου και 18ου αιώνα. Ανθρώπων που ανησύχησαν βαθιά από την ματιά στην άπειρη άβυσσο του νέου κόσμου.

Στην πνευματική ποίηση, η οποία βρίσκεται και στα ψαλτήρια των διαφόρων ενοριών, εμφανίζονται νέοι τόνοι. Ο Johann Rist, ιερέας από την πόλη Wedel (περιοχή Holstein), την εποχή του διάσημος και από τον αυτοκράτορα τιμημένος ποιητής, γράφει το 1660:

Ω αιωνιότης, λόγε της βροντής,
Ω σπαθί, που την ψυχή τρυπάς,
Ω αρχή, αλλά και τέλος,
Ω αιωνιότης, χρόνε χωρίς χρόνο,
Από την μεγάλη μου λύπη
Δεν ξέρω σε ποιον να στραφώ.

Ένας λαϊκός, όπως ο Jakob Böhme, περιγράφει την κατάσταση του, πριν του ανοιχθεί η «θέα προς το όν των όντων» ως εξής: «φρίκη της ψυχής μπρος στην σκοτεινή άβυσσο», και περιγράφει πως «περιέπεσα σε μια σκληρή μελαγχολία και θλίψη, όταν αντίκρισα το βάθος αυτού του κόσμου...ήμουν εξαιτίας του εντελώς μελαγχολικός και πολύ θλιμμένος, καμιά γραφή δεν μπορούσε να με παρηγορήσει, την οποία γνώριζα καλά: και ο διάβολος σίγουρα δε θα πανηγύρισε, που μου επέβαλε ειδωλολατρικούς λογισμούς, τους οποίους θα αποσιωπήσω»5. Ένας τόσο ευσεβής άνθρωπος, όπως παπουτσής Böhme, αισθάνεται φρίκη για την άνοδο ειδωλολατρικών, δηλαδή άθεων, μηδενιστικών λογισμών, που προκαλούσε το βλέμμα στο τρομακτικό βάθος του νέου κόσμου.

Αυτά που ο Böhme θέλει να αποσιωπήσει, τους «ειδωλολατρικούς λογισμούς», ο διάβολος του τους «επέβαλε», τους βρίσκουμε εκφρασμένους σε ένα κείμενο, που αποτελεί την γλωσσικά ισχυρότερη προσπάθεια έκφρασης της μηδενιστικής πτυχής του κοπερνίκειου σοκ. Είναι το κείμενο του Jean Paul: «Ομιλία του νεκρού Χριστού, απευθυνόμενος από το κοσμικό οικοδόμημα προς τα κάτω, ότι δεν υπάρχει Θεός»6. Ο νεκρός Χριστός λέει: «Περπάτησα ανάμεσα στους κόσμους, ανέβηκα στους ήλιους και πέταξα μαζί με τους γαλαξίες δια μέσου των ερήμων του ουρανού. Αλλά δεν υπάρχει κανένας Θεός. Κατέβηκα, μέχρι εκεί που η πέτρα ρίχνει την σκιά της, και κοίταξα μέσα στην άβυσσο και φώναξα: πατέρα, που είσαι; Αλλά άκουσα μόνο την αιώνια καταιγίδα, την οποία κανείς δεν εξουσιάζει, και το ουράνιο τόξο από τα πλάσματα, ήταν εκεί χωρίς τον ήλιο που το δημιούργησε. Το ουράνιο τόξο ήταν πάνω από την άβυσσο και έσταζε. Και όταν κοίταξα προς τα πάνω, προς τον άμετρο κόσμο, ψάχνοντας το θεϊκό μάτι, ο κόσμος με κοίταξε με μια κενή, χωρίς πάτο κόγχη οφθαλμού, και η αιωνιότητα ήταν πάνω από το χάος, και μασούσε και μηρύκαζε τον εαυτό της-φωνάξτε παράφωνα, διώξτε τις σκιές με τις φωνές. Γιατί αυτός δεν είναι. Οι παραφωνίες ούρλιαξαν πιο δυνατά, αποχωρίστηκαν οι τοίχοι του ναού τρέμοντας, και ο ναός και τα παιδιά βυθίστηκαν-και ολόκληρη η γη και ο ήλιος βυθίστηκαν-όλο το κοσμικό οικοδόμημα βυθίστηκε μπροστά μας με την απεραντοσύνη του- και πάνω στην κορυφή της άμετρης φύσης στεκόταν ο Χριστός και κοίταζε το κοσμικό οικοδόμημα, διάτρητο από χιλιάδες ήλιους, να κοίταζε μέσα στην αιώνια νύχτα ένα σκαμμένο ορυχείο, όπου οι ήλιοι είναι σαν τα φωτιστικά των υπόγειων διαδρόμων, και οι γαλαξίες σαν τις φλέβες αργύρου.

Και όταν ο Χριστός είδε τους κόσμους να συνωστίζονται, το παιχνίδισμα των κοσμικών πλανόμενων φώτων, και τους κοραλλιογενείς υφάλους από παλλόμενες καρδιές, και όταν είδε πως η μια κοσμική σφαίρα μετά την άλλη ρίχνει τις ψυχές της στη θάλασσα των νεκρών, και όταν είδε μια υδρόγειο να διασκορπίζει τα φώτα πάνω στα κύματα της: τότε σήκωσε τα μάτια, σαν ο μεγαλύτερος των πεπερασμένων, και κοίταξε το τίποτα και την κενή απεραντοσύνη και είπε: άκαμπτο, αμβλύ τίποτα! Ψυχρή αιώνια ανάγκη! Παρανοϊκή τυχαιότητα! Γνωρίζεστε μεταξύ σας; Πότε θα θρυμματίσετε το οικοδόμημα και εμένα; Τυχαιότητα, μήπως γνωρίζεις πότε προχωράς με τις καταιγίδες διά μέσου του χιονιού των αστεριών, και στροβιλίζεις τον ένα ήλιο γύρω από τον άλλο, και όταν η δρόσος των αστεριών σβήνει όταν περνάς; Πως είναι ο καθένας τόσο μόνος στο κελλάρι των νεκρών του σύμπαντος!»

Αυτός ο βαθύς τρόμος αντικατοπτρίζεται περιστασιακά στην φυσική φιλοσοφία του ρομαντισμού.

Στον διάλογο του Schelling «Κλάρα, περί της σχέσης της φύσεως με τον κόσμο των πνευμάτων», λέει η Κλάρα, που εδώ έχει την θέση της μακαρίτισσας Καρολίνας: «Στην νεότητα μου είχα την συνήθεια να καταλαβαίνω όλα κυριολεκτικά. Έτσι πίστευα, όταν γινόταν λόγος για τον ήλιο και άλλα αυτόφωτα άστρα, πως αυτά είναι από πάνω μας, πως βρίσκονται σε ένα πραγματικά ανώτερο και πολύ πιο λαμπρό χώρο από την γη μας. Το ίδιο και όταν γινόταν λόγος για τον Θεό, πως είναι ψηλά, ή για τις ψυχές των ευσεβών, πως είναι μαζί με τον Θεό στον ουρανό, το έπαιρνα κυριολεκτικά. Αργότερα, καθώς μεγάλωνα, με δίδαξαν καλύτερα. Μου είπαν πως πάνω και κάτω είναι απλώς έννοιες σχέσης, και πως είναι πιο σωστό να λέμε πως ήλιος είναι από κάτω μας, αφού στην πραγματικότητα πέφτουμε πάνω του, και διαρκώς μας ελκύει,όπως η γη. Το ίδιο μπορούμε να πούμε και για τα άλλα αστέρια, ότι είναι κάτω από μας. Παντού είναι απλώς ένα απέραντο βάθος και ένα σκέτο κάτω. Ένας ουρανός, ως ένα ανώτερο και καλύτερο μέρος, δεν υφίσταται, αλλά παντού κάτι σαν την γη, που έχει το κάτω της σε ένα ήλιο παρόμοιο με τον δικό μας, και αυτοί οι ήλιοι έχουν ίσως άλλα πιο μεγάλα σώματα από κάτω, και έτσι προχωράει ασταμάτητα προς το βάθος και στην άμετρη άβυσσο, πάντα προς τα κάτω. Τώρα ζαλίστηκα από τους άμετρους αριθμούς και τις απίστευτες μάζες».
Συνεχίζεται
                                                               ΠΣΕ(ΜΑ)

Η εκκλησιαστική ταυτότητα μπορεί να ανακαλυφθεί εάν κατορθώσουμε να κατανοήσουμε καί μέσα σε ό,τι, εκ πρώτης όψεως, μοιάζει τελείως αλλότριο, ακόμη καί εχθρικό, ποιοί είμαστε. Θα μπορούσαμε τότε να ανακαλύψουμε την ανατολικο-ορθόδοξη ταυτότητά μας μέσα από μία θετική συνάντηση με ο,τιδήποτε δυτικό. Σε αυτό συμπεριλαμβάνεται όχι μόνο η δυτική Χριστιανοσύνη, αλλά κατ’ επέκταση, καί η σύγχρονη φιλοσοφία, οι μη χριστιανικές παραδόσεις καί, πολύ περισσότερο, οι επιστήμες. Συνεπώς, μπορούμε να γνωρίζουμε τον εαυτό ως πράγματι Ανατολικό ή Ορθόδοξο ακριβώς μέσα από τη θετική συνάντηση με ο,τιδήποτε δεν είμαστε καί στο σημείο αυτό η Ορθόδοξη θεολογία θα έπραττε συνετά αν αντέστρεφε το παράδειγμα του Φλωρόφσκυ καί μέσα από την αναγνώριση του γεγονότος ότι, αναζητώντας τον εαυτό μας, εξαρτώμαστε από τον άλλο. Μέσα από αυτή την κοινή συνάντηση-αναγνώριση, ανακαλύπτουμε πραγματικά που ανήκει η καρδιά μας. «Η Ανατολή είναι η Δύση -για να παραλλάξουμε τον Kipling-, η Δύση είναι η Ανατολή καί το ζεύγος κάποτε θα σμίξει»215, με συνέπεια τα δύο μέρη να εμπλακούν σέ μία συνεχή καί δημιουργική ένταση, σέ μία ταύτιση των άκρων. Για να λάβουμε ένα παράδειγμα από την Ανατολή, αναγνωρίζουμε τον Φλωρόφκσυ ως έναν όντως ανατολικό θεολόγο, κυρίως στα σημεία που αυτός μεταλλάσσει αριστουργηματικά τον δυτικό θεολόγο Möhler στον τρόπο πού αυτός διαβάζει τούς Πατέρες. Έτσι, ο Φλωρόφσκυ, έστω κι ασυνείδητα, διαποτίζει τη νεοπατερική του σύνθεση με τον Schelling, με αποτέλεσμα να αποτελεί έναν κρυπτο-ρομαντικό, παραμένοντας, εντούτοις, απόλυτα πατερικός. Ή για να χρησιμοποιήσουμε ένα άλλο παράδειγμα, πού υπογραμμίζει τον εξέχοντα ρόλο του Παλαμισμού στην Ορθόδοξη θεολογία μετά απο τη δεκαετία του ’20. Κατανοούμε πληρέστερα τον Γρηγόριο Παλαμά στα σημεία κυρίως όπου χρησιμοποιεί216, το έργο του Αυγουστίνου, De Trinitate;;;. Περαιτέρω, αντιλαμβανόμαστε κατά τον πλέον οξυδερκή τρόπο τον Χρήστο Γιανναρά μόνο όταν διακρίνουμε τον μοναδικό τρόπο που μετάλλαξε τον Heidegger καί τον ρωμαιοκαθολικό περσοναλισμό υπό το πρίσμα του Παλαμά, ώστε ο ίδιος να πλησιάζει, ανεπίγνωστα, τον Αυγουστίνο.

Σχολιο:Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΕ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑ. ΕΙΝΑΙ Η ΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ. 

ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΗΣΥΧΟΥΜΕ ΣΕ ΛΙΓΟ ΘΑ ΕΧΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΗΜΗ ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΟΣ.

Συνεχίζεται

Αμέθυστος

Η ενότητα μέσα στην Εκκλησία (5)

  Συνέχεια από Τρίτη 6 Μαίου 2025

                                Η ενότητα μέσα στην Εκκλησία
                                                       ή
                                 Η αρχή του καθολικισμού

Στο πνεύμα των πατέρων της Εκκλησίας των τριών πρώτων αιώνων
                                   Του Johann Adam Möhler

                                         Τμήμα πρώτο
                     Η ενότητα του πνεύματος της Εκκλησίας

Κεφάλαιο 2: Η λογική ενότητα

Η χριστιανική διδασκαλία είναι η εννοιολογική έκφραση χριστιανικού πνεύματος. Το γράμμα δεν κατανοείται χωρίς το πνεύμα. Ο Χριστιανισμός εξαπλώθηκε δια του ζωντανού λόγου, δια της εξωτερικής παραδόσεως. Στην προσπάθεια προσδιορισμού ποια είναι η αληθής διδασκαλία, ο πιστός εξαρτάται από το σύνολο των πιστών. Η γραφή και η παράδοση πάνε μαζί και δεν μπορούν να διαχωριστούν.
Η εσωτερική, η πνευματική ζωή του Χριστιανού, το έργο του θεϊκού πνεύματος που ζωοποιεί τους πιστούς, πρέπει από τη στιγμή που είναι παρούσα (η πνευματική ζωή) να αναζητήσει μια έκφραση, πρέπει να ανοίξει το δρόμο προς τα έξω και να μιλήσει για τον εαυτό της. Έτσι όπως επανειλημμένα, και με τη διαμεσολάβηση του γράμματος, έχει κοινοποιήσει την πίστη που εξέφρασαν άλλοι (Ρωμ. 10, 17: ἄρα ἡ πίστις ἐξ ἀκοῆς, ἡ δὲ ἀκοὴ διὰ ρήματος Θεοῦ.). Το εσωτερικό όμως έπρεπε να αναπαρασταθεί νωρίτερα, εν μέρει διότι η εσωτερική πίστη είναι η ρίζα της εξωτερικής, και εν μέρει διότι όπως ορθά κατανοείται, δίδεται πριν την εξωτερική (πίστη), πριν τη διδασκαλία (1). Ο Χριστός έφερε τη διδασκαλία Του, προτού την εκφράσει με λόγια, μέσα στη συνείδηση Του. Ο Πέτρος ήταν προηγουμένως, δια της θεϊκής επίδρασης, πεπεισμένος για την αξία του Χριστού, όταν έδωσε την απάντηση στην ερώτηση του Ιησού: «Τίνα με λέγουσι οι άνθρωποι είναι;», έστω και αν πρέπει να υποθέσουμε μόνο ένα στιγμιαίο προηγουμένως. Όλοι εν τέλει οι Απόστολοι είχαν λάβει το Άγιο Πνεύμα προηγουμένως, όταν κήρυτταν τις εσωτερικές τους κινήσεις, την εσωτερική τους πίστη, και για μας τους ίδιους, όπως και για τους Αποστόλους, θα πρέπει οπωσδήποτε να πούμε, πως τη διδασκαλία, την κατανοητή έκφραση της νέας, δια του Αγίου Πνεύματος μεταδοθείσης ζωής, δεν την καταλαβαίνουμε προτού δεχθούμε την νέα αρχή ζωής. Αυτό όμως μπορούμε να το θεωρήσουμε χωρίς περαιτέρω έρευνα ως άμεση συνέπεια των μέχρι τώρα εξελίξεων, πως η χριστιανική Εκκλησία δεν θεμελιώθηκε στις ιερές Γραφές. Αν ο Χριστιανισμός ζούσε στην ψυχή του Κυρίου μας και στις ψυχές των Αποστόλων Του, που ήταν πλήρεις Αγίου Πνεύματος, πριν γίνει έννοια, λόγος και γράμμα, τότε πρέπει να υποστηρίξουμε: πριν το γράμμα ήταν το πνεύμα. Όποιος λοιπόν κατέχει το ζωοποιό Πνεύμα, θα καταλάβει το γράμμα, την έκφραση του Πνεύματος: το ίδιο όμως Πνεύμα, που πληρούσε τους Αποστόλους, είναι εκείνο που θα πληρεί αιωνίως την Εκκλησία. Όποιος λοιπόν έχει το Πνεύμα από την Εκκλησία, θα αναγνωρίζει και θα κατανοεί τον εαυτό του με εκείνη τη μορφή: το Πνεύμα συναντά και πάλι μόνο τον εαυτό του. Για τον λόγο αυτό, οι ιερές Γραφές δεν κατανοούνται εκτός της Εκκλησίας. Γιατί αν εκεί που είναι το Πνεύμα, βρίσκεται και η Εκκλησία, και όπου η Εκκλησία εκεί και το Πνεύμα (2§), τότε το Πνεύμα θα έπρεπε να βρίσκεται εκτός του εαυτού του, εάν μπορούσε κανείς να καταλάβει τις Άγιες Γραφές, το έργο Του, εκτός της Εκκλησίας. Για τον λόγο αυτό ισχύει η θεμελιώδης θέση, πως η Εκκλησία εξηγεί την Βίβλο, δηλαδή χρειάζεται το Πνεύμα για το γράμμα, ή αλλιώς, το γράμμα δεν είναι πνεύμα, αλλά είναι μόνο έκφραση του Πνεύματος, και αν έλαβε κανείς το Πνεύμα αυτό μέσα στην εκκλησιαστική ζωή, θα καταλάβει την έκφραση (2). Και οι Απόστολοι κατάλαβαν πλήρως τον λόγο του Χριστού, μόνο όταν τους δίδαξε το Άγιο Πνεύμα (3). Όπως το σύμπαν και η ιστορία είναι αποκαλύψεις του Θεού, αλλά δεν διδάσκουν τον αληθινό Θεό σε εκείνον που δεν φέρει ήδη μέσα του συνείδηση του Θεού, έτσι και οι βιβλικοί λόγοι είναι αποκαλύψεις του Αγίου Πνεύματος, αλλά κατανοητοί μόνο για εκείνον, στον οποίο το Άγιο Πνεύμα μεταδοθεί. Μόνο το Πνεύμα γεννά Πνεύμα, και μόνο η ζωή γεννά ζωή. Ποτέ το γράμμα δεν γεννά το Πνεύμα, και το νεκρό το ζωντανό. Ματαίως θα κοπίαζε κανείς να διδάξει το ανθρώπινο πνεύμα σε όντα κατώτερου είδους, με το να τους δώσει ένα βιβλίο που έγραψαν άνθρωποι: θα έβρισκαν εκεί σκέψεις μόνο του δικού τους είδους και τρόπου. Ο ειδωλολάτρης Κέλσος είχε πει, πως στη Βίβλο δεν βρίσκεται κάτι καλό, που δεν έχει ήδη ειπωθεί από μια πλειάδα φιλοσόφων και ποιητών (4). Ο Ωριγένης αντέτεινε, πως το γράμμα σκοτώνει, το πνεύμα, η δύναμη και η ζωή, είναι αυτό, βάσει του οποίου πρέπει να κρίνει κανείς τον Χριστιανισμό (5). Ο Κέλσος δεν είχε αυτό το Πνεύμα, για το λόγο αυτό βρήκε στην Αγία Γραφή μόνο πράγματα που αντιστοιχούσαν στην κατώτερη θέση του. Όπως αποδεικνύει αυτό που ήδη ειπώθηκε, ο τρόπος της Εκκλησίας, δηλαδή να μη θεμελιώνεται σε λέξεις και γράμματα, βασίζεται στην υψηλή κατανόηση των μελών της, στην τιμή των πιστών της. Τους θεωρεί ως νέα δημιουργία, ως πλήρως αναμορφωμένους ανθρώπους, που χαρακτηρίζονται από μια νέα αρχή ζωή, ένα νέο πνεύμα (6, Κλήμεντος Αλεξανδρείας Στρωματείς: ιδου ποιώ καινά, ο λόγος φησίν, α οφθαλμός ουκ είδεν, ουδέ ους ήκουσεν ουδέ επί καρδίαν ανθρώπου ανέβει. Καινώ οφθλαμό, καινή ακοή, καινή καρδία, όσα ορατά και ακουστά, καταληπτά δια της πίστεως και συνέσεως, πνευματικώς λεγόντων, ακουόντων, πραττόντων των του Κυρίου μαθητών.): αυτό το πνεύμα πρέπει να κατέχει όποιος θέλει να κατανοεί τη γλώσσα του νέου πνεύματος.
§9
Πως όμως τα σκέφτηκε και τα προσδιόρισε αυτά η αρχαία Εκκλησία, πρέπει να το αναπτύξουμε.- Οι Απόστολοι κήρυξαν, αυτό που έλαβαν από τον Κύριο μέσα στον ζωντανό λόγο, εμψυχωμένοι από ένα Πνεύμα, και πάλι με ζωντανό λόγο σε όλους τους τόπους. Όπου ιδρύονταν μια κοινότητα, αφηνόταν η ίδια διδασκαλία, μέσω του ίδιου Αγίου Πνεύματος, γιατί χωρίς Αυτό, δεν είναι δυνατή η ίδρυση μιας χριστιανικής Εκκλησίας. Και έτσι έπρεπε σε ολόκληρη την Εκκλησία, μετά την επέκταση της, να αντηχήσει μια μοναδική διδασκαλία ως έκφραση της μιας εσωτερικής θρησκευτικής ζωής, σαν να ήταν η έκφραση του ενός και του αυτού Πνεύματος. Έτσι συνεχίστηκε αφού οι Απόστολοι είχαν εγκαταλείψει τις νεαρές κοινότητες. Αυτοί μπορούσαν να λείψουν, όχι όμως το Πνεύμα, το οποίο είχε επαγγελθεί και δοθεί και στους μαθητές των Αποστόλων. Σε κάθε Εκκλησία άφησαν διδασκάλους, ως συνέχεια τους και ως όργανα του αυτού Πνεύματος, οι οποίοι ήταν σε θέση να αποδώσουν με πιστότητα αυτό που τους το εμπιστεύτηκαν (β’ Τιμ. 1, 13-14 ὑποτύπωσιν ἔχε ὑγιαινόντων λόγων ὧν παρ' ἐμοῦ ἤκουσας, ἐν πίστει καὶ ἀγάπῃ τῇ ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ· 14 τὴν καλὴν παραθήκην φύλαξον διὰ Πνεύματος ῾Αγίου τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν ἡμῖν. επίσης β’ Τιμ. 2, 1-2: Συ οὖν, τέκνον μου, ἐνδυναμοῦ ἐν τῇ χάριτι τῇ ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ, 2 καὶ ἃ ἤκουσας παρ' ἐμοῦ διὰ πολλῶν μαρτύρων, ταῦτα παράθου πιστοῖς ἀνθρώποις, οἵτινες ἱκανοὶ ἔσονται καὶ ἑτέρους διδάξαι όπως και προς Τίτον 1, 5: Τούτου χάριν κατέλιπόν σε ἐν Κρήτῃ, ἵνα τὰ λείποντα ἐπιδιορθώσῃ, καὶ καταστήσῃς κατὰ πόλιν πρεσβυτέρους, ὡς ἐγώ σοι διεταξάμην,).Έτσι διαδόθηκε με τον ζωντανό λόγο η χριστιανική διδασκαλία στη πρώτη και στη δεύτερη σειρά και ούτω καθ’ εξής, ως εξολοκλήρου ίδια διδασκαλία. Οι Εκκλησίες που προήλθαν από την μια αποστολική ήταν το πιστό αντίτυπο αυτής, ως από μια κοινή μητέρα. Έτσι λέει ο Τερτυλλιανός: «Οι Απόστολοι μαρτύρησαν πρώτα στην Ιουδαία την πίστη στον Ιησού Χριστό, ίδρυσαν Εκκλησίες, και ταξίδεψαν σε όλο τον κόσμο: την ίδια διδασκαλία της ίδιας πίστης κήρυτταν στους λαούς. Ίδρυαν αμέσως εκκλησίες σε κάθε πόλη. Από αυτές δανείζονταν οι υπόλοιπες Εκκλησίες τις καταβολάδες της πίστεως και τον σπόρο της διδασκαλίας, και τα δανείζονταν καθημερινά, ώστε να γίνουν Εκκλησίες (1). Με τον τρόπο αυτό γίνονταν αποστολικές Εκκλησίες, καθώς ήταν παράγωγο τους. Κάθε ον, οποιουδήποτε είδους, πρέπει να κριθεί βάσει της καταγωγής του. Οι τόσες πολλές και μεγάλες Εκκλησίες είναι επομένως μια. Εκείνη δηλαδή η πρώτη, η ιδρυθείσα από τους Αποστόλους, από την οποία προέρχονται. Έτσι λοιπόν είναι όλες η πρώτη (πηγαία) και όλες αποστολική, με το να είναι μια. Όλες κηρύττουν την ενότητα» (2). Και για τον λόγο αυτό ο Ειρηναίος μπόρεσε να εκφραστεί ως εξής: «Αυτό το κήρυγμα, αυτή η διδασκαλία, την οποία έλαβε όπως είπαμε η Εκκλησία, την διαφυλάσσει με επιμέλεια, αν και είναι διασκορπισμένη σε όλο τον κόσμο, σαν να κατοικεί σε ένα σπίτι. Την πιστεύει, σαν να κηρύττει με συμφωνία μια ψυχή και μια καρδιά, διδάσκει και την μεταδίδει, σαν να είχε ένα στόμα. Είναι μεν πολλές οι γλώσσες στον κόσμο, αλλά η δύναμη της παραδόσεως είναι μια. Και ούτε οι Εκκλησίες που ιδρύθηκαν Γερμανία πιστεύουν ή παραδίδουν διαφορετικά, ούτε αυτές στην Ιβηρία, ούτε στα μέρη των Κελτών. Ούτε οι Εκκλησίες που ιδρύθηκαν στην Ανατολή, ούτε στην Αίγυπτο, ούτε στη Λιβύη, ούτε αυτές που βρίσκονται στο κέντρο του κόσμου. Αλλά όπως ο Ήλιος είναι ένας και ο αυτός σε όλον τον κόσμο, έτσι λάμπει το κήρυγμα της αληθείας, και φωτίζει όλους τους ανθρώπους, που θέλουν φτάσουν στην γνώση της» (3).

Συνεχιζεται

Ορθόδοξη ταυτότητα και πολεμική στον π. Γεώργιο Φλωρόφσκυ και το μέλλον της Ορθόδοξης θεολογίας - BRANDON GALLAHER

Αυτό πού προτείνουμε είναι ότι, ενδεχομένως, το μέλλον τής Ορθοδοξίας δεν βρίσκεται σε ό,τι έχει καταντήσει μία κορεσμένη αντανακλαστική κίνηση πού επιδιώκει να συλλάβει απεγνωσμένα το αμιγώς ανατολικό (ΣτΜ. ορθόδοξο) φρόνημα, το οποίο είναι διαθέσιμο, κατά κάποιο τρόπο σφραγισμένο ερμητικά εναντι τής μετά το Μέγα Σχίσμα Δύσης, μέσα στους Πατέρες καί τη λειτουργική παράδοση (π.χ. η «οντολογία των Καππαδοκών», η «ευχαριστιακή εκκλησιολογία» καί «η πατερική εξηγητική»), διαχωρίζοντας την ίδια στιγμή τον εαυτό της από ό,τι διαφορετικό, αλλότριο, δηλαδή δυτικό. Αντίθετα, η εκκλησιαστική ταυτότητα μπορεί να ανακαλυφθεί εάν κατορθώσουμε να κατανοήσουμε καί μέσα σε ό,τι, εκ πρώτης όψεως, μοιάζει τελείως αλλότριο, ακόμη καί εχθρικό, ποιοί είμαστε. Θα μπορούσαμε τότε να ανακαλύψουμε την ανατολικο-ορθόδοξη ταυτότητά μας μέσα από μία θετική συνάντηση με ο,τιδήποτε δυτικό. Σε αυτό συμπεριλαμβάνεται όχι μόνο η δυτική Χριστιανοσύνη, αλλά κατ’ επέκταση, καί η σύγχρονη φιλοσοφία, οι μη χριστιανικές παραδόσεις καί, πολύ περισσότερο, οι επιστήμες. Συνεπώς, μπορούμε να γνωρίζουμε τον εαυτό ως πράγματι Ανατολικό ή Ορθόδοξο ακριβώς μέσα από τη θετική συνάντηση με ο,τιδήποτε δεν είμαστε καί στο σημείο αυτό η Ορθόδοξη θεολογία θα έπραττε συνετά αν αντέστρεφε το παράδειγμα του Φλωρόφσκυ καί μέσα από την αναγνώριση του γεγονότος ότι, αναζητώντας τον εαυτό μας, εξαρτώμαστε από τον άλλο. Μέσα από αυτή την κοινή συνάντηση-αναγνώριση, ανακαλύπτουμε πραγματικά που ανήκει η καρδιά μας. «Η Ανατολή είναι η Δύση -για να παραλλάξουμε τον Kipling-, η Δύση είναι η Ανατολή καί το ζεύγος κάποτε θα σμίξει»215, με συνέπεια τα δύο μέρη να εμπλακούν σέ μία συνεχή καί δημιουργική ένταση, σέ μία ταύτιση των άκρων. Για να λάβουμε ένα παράδειγμα από την Ανατολή, αναγνωρίζουμε τον Φλωρόφκσυ ως έναν όντως ανατολικό θεολόγο, κυρίως στα σημεία που αυτός μεταλλάσσει αριστουργηματικά τον δυτικό θεολόγο Möhler στον τρόπο πού αυτός διαβάζει τούς Πατέρες. Έτσι, ο Φλωρόφσκυ, έστω κι ασυνείδητα, διαποτίζει τη νεοπατερική του σύνθεση με τον Schelling, με αποτέλεσμα να αποτελεί έναν κρυπτο-ρομαντικό, παραμένοντας, εντούτοις, απόλυτα πατερικός. Ή για να χρησιμοποιήσουμε ένα άλλο παράδειγμα, πού υπογραμμίζει τον εξέχοντα ρόλο του Παλαμισμού στην Ορθόδοξη θεολογία μετά απο τη δεκαετία του ’20. Κατανοούμε πληρέστερα τον Γρηγόριο Παλαμά στα σημεία κυρίως όπου χρησιμοποιεί216, το έργο του Αυγουστίνου, De Trinitate;;;. Περαιτέρω, αντιλαμβανόμαστε κατά τον πλέον οξυδερκή τρόπο τον Χρήστο Γιανναρά μόνο όταν διακρίνουμε τον μοναδικό τρόπο που μετάλλαξε τον Heidegger καί τον ρωμαιοκαθολικό περσοναλισμό υπό το πρίσμα του Παλαμά, ώστε ο ίδιος να πλησιάζει, ανεπίγνωστα, τον Αυγουστίνο.

Αὐτό λέει ἐξάλλου ὁ π Βασίλειος Θερμός στό τέλος τοῦ βιβλίου του: «Ὁ ὁμοφυλόφιλος δέν ἔχει καμμιά ἁμαρτία γι’ αὐτό πού τοῦ συμβαίνει, φυσικά οὔτε καί ἐνοχή, βρίσκεται ὅμως ἄθελά του σέ κατάσταση ἁμαρτωλότητας ἐπειδή ἀδυνατεῖ νά συμβάλει στό ἑνοποιητικό ἔργο τοῦ Χριστοῦ....» (σ. 645).

ΘΥΜΑ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΗΣ ΝΕΟΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΦΛΩΡΟ-ΦΣΚΥ

Η ενότητα μέσα στην Εκκλησία (4)

  Συνέχεια από Παρασκευή 2 Μαΐου 2025

                              Η ενότητα μέσα στην Εκκλησία
                                                       ή
                                 Η αρχή του καθολικισμού

Στο πνεύμα των πατέρων της Εκκλησίας των τριών πρώτων αιώνων
                                   Του Johann Adam Möhler

                                         Τμήμα πρώτο
                     Η ενότητα του πνεύματος της Εκκλησίας

Κεφάλαιο 1: Η μυστική ενότητα γ

§5

Το πόσο χαρακτηριστικό είναι για τον Χριστιανισμό να γίνεται κατανοητός ως ένα πράγμα (υπόθεση) ζωής και της κοινής ζωής, καθιστά κατανοητό το γεγονός, πώς ο Χριστιανισμός αυξήθηκε και εξαπλώθηκε κάτω από την ειδωλολατρία. Ο Ιουστίνος διηγείται, πως ο ίδιος κερδήθηκε από τη ζωή των Χριστιανών, από την άμεση θεώρηση της ζωής για τον Χριστιανισμό (1, γράφει ο Ιουστίνος: διαβαλλόμενος ακούων χριστιανούς, ορών και αφόβους προς τον θάνατον και πάντα τα άλλα νομιζόμενα φοβερά, ενενόουν αδύνατον είναι εν κακία υπάρχειν αυτούς), και διαβεβαιώνει επανειλημμένως το ίδιο και για άλλους (2: ο γαρ και επί πολλών των παρ ημίν γεγενημέων αποδείξαι έχομεν, οι εκ βιαίων και τυράννων μετέβαλον ηττήθέντες, η γειτόνων καρτερίαν βιου παρακολουθήσαντες, η συνοδοιπόρων πλειονεκτουμένων υπομονήν ξένην κατανοήσαντες, ή συμπραγματευομένων πειρασθέντες). Ο Γρηγόριος ο Θαυματουργός δεν το λέει με μικρότερη έμφαση για τον εαυτό του (3: ουχ ούτως ούτος τα περί αρετών ημίν διεξήει λόγοις, επι δε τα έργα μάλλον παρεκάλει, και παρεκάλει πλέον τοις έργοις η οις έλεγεν). Αυτή η όσια, θεϊκή ζωή, που είναι διαδεδομένη στην Εκκλησία, είναι αυτή που πολλές φορές εκχυνόμενη από αυτήν περιλάμβανε και έλκυε με ένα μυστηριώδη και ακαταμάχητο τρόπο τους μη Χριστιανούς (4, παρατίθεται Ωριγένους κατά Κέλσου: πολλοί ώσπεροι άκοντες, προσεληλύθασι χριστιανισμώ, πνεύματος τινός τρέψαντος αυτών το ηγεμονικόν από του μισείν τον λόγον επί το υπεραποθανείν αυτού, και φαντασιώσοντας αυτούς ύπαρ ή όναρ.). Για τον λόγο αυτό λένε οι απολογητές του Χριστιανισμού, πως δρούσε «με πνεύμα και εξουσία», και όχι με τον τρόπο της σχολικής σοφίας, η οποία ήθελε να πείσει και να κερδίσει με γυμνές έννοιες. Ο Ωριγένης παρατηρεί, επιτιθέμενος στον Κέλσο, ο οποίος μιλούσε περιφρονητικά για τον Ιησού και τους Αποστόλους: «Σε αυτόν που μπορεί να παρατηρήσει με οξυδέρκεια και χωρίς προκαταλήψεις τις πράξεις των Αποστόλων, θα του γίνει σαφές, πως κήρυτταν την χριστιανική διδασκαλία με θεϊκή δύναμη. Καθώς δεν ήταν η διαλεκτική και η ρητορική τους παιδεία, που υπέτασσε τους ακροατές τους. Μου φαίνεται, πως αν ο Ιησούς επέλεγε άνδρες ως υπηρέτες του Λόγου Του, οι οποίοι κατείχαν αυτό που συνήθως ονομάζεται σοφία, και ήταν σε θέση να κερδίσουν τις μάζες με εξυπνάδα και τεχνητές ομιλίες, με το δίκιο τους θα πίστευαν, πως δρα όπως οι φιλόσοφοι, που έχουν μια σχολή: η υπόσχεση Του, πως ο λόγος Του είναι εκ Θεού, δε θα εκπληρωνόταν. Γιατί θα βασιζόταν στην πειστική δύναμη μιας σοφίας λόγων και αναπαραστάσεων. Και η πίστη θα ήταν παρόμοια, όπως την παρουσιάζουν οι σοφοί του κόσμου τούτου στις διδασκαλίες τους: θα ήταν ανθρώπινη σοφία, και όχι θεϊκή δύναμη (Α’ Κορινθίους 2, 5: ἵνα ἡ πίστις ὑμῶν μὴ ᾖ ἐν σοφίᾳ ἀνθρώπων, ἀλλ᾿ ἐν δυνάμει Θεοῦ.) Ποιος όμως από αυτούς, που βλέπει ψαράδες και τελώνες, που δεν έμαθαν καν στοιχεία επιστήμης (όπως γράφει περί αυτών το Ευαγγέλιο, και ο Κέλσος ευχαρίστως το πιστεύει, πως λένε την αλήθεια, όταν διατρανώνουν την άγνοια τους), αλλά με σιγουριά μιλούν για την πίστη στον Ιησού, όχι μόνο με τους Εβραίους, αλλά και στους άλλους λαούς κηρύττουν με επιτυχία, ποιος δε θα διερευνήσει, από που τους δόθηκε αυτή η πειστική δύναμη; Ποιος δε θα ήθελε να πει, πως ο Ιησούς, με τα λόγια «Ακολουθήστε με, και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων», δε τους γέμισε ταυτόχρονα με μια θεϊκή δύναμη; Για τον λόγο αυτό πληρώθηκαν με δύναμη εκείνοι, που ακούν το με δύναμη εκφρασμένο κήρυγμα τους. Και φανερώνουν τη δύναμη αυτή με το φρόνημα τους, την με τη ζωή τους, με τον αγώνα τους για την αλήθεια μέχρι θανάτου» (5). Η πρόσληψη των ειδωλολατρών στην Εκκλησία αντιστοιχούσε στην εκπεφρασμένη θεμελιώδη κοσμοθεωρία του Χριστιανισμού περί της ανάδυσης του μέσα στον άνθρωπο. Δεν ικανοποιούνταν με την απλή δήλωση, πως προτιμούσαν τις θρησκευτικές έννοιες του Χριστιανισμού από εκείνες των ειδωλολατρικών θρησκειών. Δεν ήθελαν να γίνεται αποδεκτός ο Χριστιανισμός μετά από μια απλή σύγκριση εννοιών, και πως η προτίμηση του οφείλεται στη σύγκριση αυτή. Ο ειδωλολάτρης έπρεπε πρώτα να δοκιμαστεί στη στάση του προς τους Χριστιανούς. Και όταν πείθονταν πως προσέλαβε τον Χριστιανισμό στη ζωή του, και πως είναι πλήρως πεπεισμένος από αυτόν, πως τον εσωτερίκευσε, πως η διδασκαλία του Χριστού είναι εκ Θεού, τότε προχωρούσαν στην πράξη της μύησης. Η Εκκλησία εκφράζει ωραία την πεποίθηση αυτή, ονομάζοντας φωτισμένους τους αναγεννημένους (6), και την χριστιανική ζωή αληθινή και θεϊκή φιλοσοφία (7).

§ 6

Από την θεμελιώδη τοποθέτηση της Εκκλησίας, πως δια των επιδράσεων της εκκλησιαστικής σύναξης, την οποία εμψυχώνει το Άγιο Πνεύμα, πάνω στο άτομο, καθορίζεται η χριστιανική του ζωή και από αυτή η χριστιανική του γνώση, εξαρτώνται οι βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις για την ανάδυση της ειδωλολατρίας. Δια της αντιθέσεως τους εξηγούν πλήρως την σειρά ιδεών που θα αναπτύξουμε. Ο Θεόφιλος συμπεραίνει πως ο πολυθεϊσμός προέρχεται από την ηθική κατάπτωση των ανθρώπων, των οποίων η περί Θεού συνείδηση συσκοτίστηκε λόγω αυτής, καθώς δια της κατάπτωσης επήλθε βαθιά ομίχλη πάνω από το πνευματικό μάτι, ώστε μέσα σε αυτό να μην μπορεί πλέον να καθρεφτισθεί και να προσληφθεί η θεότητα. Ο άνθρωπος τώρα κατευθύνει το βλέμμα πάντα προς τη γη, και καθώς δεν μπορούσε να ζήσει εντελώς χωρίς Θεό, δημιουργεί τους δικούς του θεούς κατά την αντίληψη του, δηλαδή γήινους θεούς (1). Για το λόγο αυτό απαιτεί καθαρότητα ηθών, για να καταλάβει κανείς τον Χριστιανισμό. Και όπως δια της ειδωλολατρικής σύναξης διδόταν η αμαρτία, με όλες τις επιδράσεις που πήγαζαν από αυτήν, μεταξύ των οποίων βρίσκονταν η εσφαλμένη αντίληψη περί Θεού και η θρησκευτική πλάνη, έτσι δια της ζωής μέσα στην αγία χριστιανική Εκκλησία, έπρεπε να δίδεται η αληθινή γνώση, η οποία σχηματίζεται από τη χριστιανική ζωή, και οι δυο πλησιάζουν η μια την άλλη. Και όπως εκεί η ηθική ανικανότητα και ο ηθικός θάνατος του καθενός ξεχωριστά, όπως και ολόκληρων των γενεών κληρονομήθηκε άμεσα από την προηγούμενη του σειρά, ώστε πηγαίνοντας προς τα πίσω να συνδέεται με την αμαρτία του πρώτου ανθρώπου, έτσι και η πρόσληψη της χριστιανικής αρχής ζωής, σε μια συγκεκριμένη σειρά και στον καθένα ξεχωριστά, έχει ως προϋπόθεση τη σύνδεση του και την πνευματική του καταγωγή, από όλα τα προηγούμενα χριστιανικά γένη, και φτάνει μέχρι τον Χριστό (2). Και όπως εκεί, όποιος είχε την καταγωγή από τις προηγούμενες γενιές, μπορούσε να αποφύγει, και να μην κληρονομήσει κάποια πνευματική διαταραχή, έτσι τώρα, όποιος δεν κατάγεται πνευματικά από την αδιάκοπη χριστιανική Εκκλησία, συνειδητά ή ασυνείδητα, δεν έχει καμιά αναγέννηση, καμιά ιδιότητα υιού του Θεού. Όπως παλιότερα, όποιος ήταν τοποθετημένος στη μάζα της αμαρτίας, προσλάμβανε ένα περιορισμό και άρνηση της ζωής, έτσι τώρα, όποιος τοποθετημένος στη ζωή της αγίας Εκκλησίας, μετέχει του πλήρως πραγματικού. Όπως παλιότερα δια της σωματικής γέννησης ο άνθρωπος τοποθετούνταν στη δουλεία της αμαρτίας, έτσι τώρα, δια της πνευματικής γέννησης από την Εκκλησία, τοποθετείται στην ελευθερία των τέκνων του Θεού.

§ 7

Από την μέχρι τώρα παρουσίαση προκύπτει ως κυρίως αποτέλεσμα για τον προσδιορισμό της αρχής της ενότητος της χριστιανικής Εκκλησίας ότι:

Αυτή αποτελείται από μια ζωή, που κινείται άμεσα και πάντοτε από το θεϊκό Πνεύμα, και η οποία διατηρείται και αναπαράγεται δια της αγαπητικής αλληλεπίδρασης των πιστών.

Κατά μέρος προκύπτουν και τα εξής συμπεράσματα:

Ι. Η πίστη ή η χριστιανική γνώση και αγάπη που δημιουργεί τη σύναξη των πιστών, είναι μεταξύ τους άμεσα συνδεδεμένες. Όπου αναπτύχθηκε η πίστη δια της μετάδοσης του Αγίου Πνεύματος, εκεί φανερώνεται ως ενοποιητική η θεϊκή δύναμη, και όπου βρίσκεται ένωση, εκεί είναι δεδομένη η ίδια πίστη.

ΙΙ. Ιδιαιτέρως: Όπως χωρίς την Εκκλησία δεν μαθαίνουμε τίποτα ιστορικά περί του Χριστού, έτσι τον βιώνουμε και μέσα μας, μόνο από και μέσα στην Εκκλησία. Και όσο περισσότερο προσλαμβάνουμε μέσα μας την μέσα σε αυτήν ρέουσα θεϊκή ζωή, τόσο πιο ζωντανή γίνεται μέσα μας η σύναξη των πιστών, όσο πιο θερμά ζούμε εμείς μέσα σε αυτήν και αυτή σε μας, τόσο πιο ζωντανή αποδεικνύεται η πειστικότητα του Χριστού μέσα μας, και αυτού που Αυτός είναι και θα έπρεπε για μας να είναι. Αυτός ίδρυσε τη σύναξη, Αυτός ήρε το μεσότοιχο που ήταν μεταξύ των ανθρώπων, από εκχύθηκε η αγάπη για το Άγιο Πνεύμα στις καρδιές μας. Πως θα μπορούσαμε να φτάσουμε σε μεγαλύτερη συνείδηση της δύναμης και της αξίας Του, παρά δια της συνειδητής πρόσληψης της σύναξης των πιστών μέσα μας, που είναι το πιο χαρακτηριστικό Του έργο. Καθώς επιπλέον ο Χριστός δίδεται στους πιστούς άμεσα μέσα από τη ζωή, για τον λόγο αυτό έχει καταστεί δική τους ζωή και αχώριστος από αυτήν (1: Ιγνάτιος, ad. Magn. C9: εν η (Κυριακή ζωή) και ζωή ημών ανέτειλε δι αυτού, και του θανάτου αυτού, ον τινές αρνούνται.- Ιησούς Χριστός το αδιάκριτον ημών ζην. C1. Άδω τα εκκλησίας εν αις ένωσιν εύχομαι σαρκός και πνεύματος Ιησού, του δια παντός ημών ζην). Η χριστιανική τους ζωή όμως είναι ένα με τη ζωή της Εκκλησίας, από την οποία τους εκχύθηκε, και για τον λόγο αυτό αχώριστη από αυτήν.

ΙΙΙ. Τα κατηγορήματα της Εκκλησίας, ενωμένη, αγία, αληθής, είναι κατά την ουσία της ένα. Το Άγιο Πνεύμα είναι επίσης το Πνεύμα της Αληθείας, και η αγιότητα και η αγάπη είναι το ίδιο πράγμα (2: Ιουστίνος: οι μισάλληλοι και αλληλόφονοι και προς τους ουχ ομόφυλους δια τα έθνη εστίας κοινάς μη ποιούμενοι, νυν μετά την επιφάνειαν του Χριστού ομοδίαιτοι γινόμενοι). Ή ως εξής: η αρχή που συνενώνει τους πιστούς, η αγάπη, είναι ταυτόσημη με την αγιότητα. Η αγάπη είναι πηγή της αληθείας, ή: τη γνώση του Χριστιανού σχηματίζου οι από την ψυχή του (διάθεση του) αναδυόμενες, από τη διάνοια του συλληφθείσες, διαθλασμένες και σε έννοιες συμπεριληφθείσες ακτίνες της αγίας του αγάπης (3: Ωριγένης, Σχόλιο στο κατά Ματθ. Τόμος ΧΙΙ, ν.14: οιμαι γαρ ότι υπέρ εκάστης αρετής της γνώσεως , τινά σοφίας μυστήρια κατάλληλα τω ειδει της αρετής ανοίγεται τω κατ’ αρετήν βιώσαντι, διδόντος του σωτήρος τοις μη κρατηθείσιν υπό των του άδου πυλών τοσαύτας κλείδας, όσαι εισίν αι αρεταί, ανοιγούσας ισαρίθμους πύλας, κατάλληλα κατά την αποκάλυψιν των μυστηρίων εκάστη αρετή). Επειδή η ενότητα, η αλήθεια, και η αγιότητα είναι δώρα του Αγίου Πνεύματος, μπορούμε να πούμε: καθώς είναι πάντα μέσα στην Εκκλησία, δεν μπορεί να πάψει να είναι ενωμένη, αγία και αληθής.

Τέλος 1ου κεφαλαίου

Συνεχίζεται με: Η λογική ενότητα

Ο ΝΕΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ ΜΕ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΚΟ ΕΝΔΥΜΑ. Η ΝΕΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΜΙΑ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΗ. ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΑΔΥΝΑΤΟΥΜΕ ΝΑ ΖΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΑΣ, ΤΗΝ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ;

Η ενότητα μέσα στην Εκκλησία (3)

  Συνέχεια από: Τετάρτη 30 Απριλίου 2025

                             Η ενότητα μέσα στην Εκκλησία
                                                       ή
                                 Η αρχή του καθολικισμού
Στο πνεύμα των πατέρων της Εκκλησίας των τριών πρώτων αιώνων
                                   Του Johann Adam Möhler

                                         Τμήμα πρώτο
                     Η ενότητα του πνεύματος της Εκκλησίας
Κεφάλαιο 1: Η μυστική ενότητα β

§ 2

Όπως στην προχριστιανική εποχή, το πνεύμα που οικοδομεί το σύνολο των πιστών, το εμψυχώνει και το κρατά μαζί, κατέβαινε σπασμωδικά και διακοπτόμενα, και για τον λόγο αυτό δεν μπορούσε να διαμορφωθεί μια κοινή, πνευματική θρησκευτική ζωή, αλλά όλα διασπώνταν σε μοναδικότητες και ιδιαιτερότητες, το ίδιο αυτό Πνεύμα, μετά την μεγάλη και θαυμαστή κάθοδο του στους Αποστόλους και ολόκληρη την χριστιανική κοινότητα, η οποία μόνο τότε αρχίζει αληθινά και ζωντανά να υπάρχει, δε θα εγκατέλειπε τους πιστούς ποτέ πια, δέν θα ερχόταν ποτέ πια, αλλά είναι διαρκώς παρόν. Το σύνολο των πιστών, η Εκκλησία, την οποία οικοδόμησε (το Πνεύμα), επειδή την πληρεί, είναι ο αστείρευτος, διαρκώς ανακαινιζόμενος και ανανεούμενος θησαυρός της ζωικής αρχής, η ανεξάντλητη πηγή τροφής. Λέει ο Ειρηναίος: «Διατηρούμε την πίστη, την οποία λάβαμε από την Εκκλησία, που είναι (η πίστη) μια δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Συγκρίνεται με ένα πολύτιμο κειμήλιο σε ένα καλό δοχείο, το οποίο, όπως και το δοχείο, ανανεώνεται διαρκώς(μέ πιστούς). Γιατί αυτή είναι η εργασία που ανατέθηκε στην Εκκλησία, να μεταδίδει στα πλάσματα του Θεού το Πνεύμα, ώστε όλα τα μέλη που το λαμβάνουν να ζωοποιούνται. Σε αυτό συνίσταται η σύνδεση με τον Χριστό, δηλαδή τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, η εγγύηση της αιωνιότητας της πίστης μας και της ενίσχυσης της, ο δρόμος που οδηγεί στο Θεό.—Όπου είναι η Εκκλησία, εκεί είναι και το Πνεύμα του Θεού, και όπου το Πνεύμα του Θεού, εκεί η Εκκλησία και το σύνολο της χάριτος, το Πνεύμα όμως είναι η Αλήθεια. Για τον λόγο αυτό, δεν μετέχουν του Πνεύματος αυτοί, που δεν τράφηκαν προς ζωή στα στήθη της μητέρας, και δεν έλαβαν από το σώμα του Χριστού (την Εκκλησία) την τρεχούμενη καθαρή πηγή» (1). Με τον ίδιο τρόπο εκφράζεται και ο Κυπριανός: «Η από το φως του Κυρίου!!! διαποτισμένη Εκκλησία σκορπίζει τις ακτίνες της σε όλη τη Γη. Είναι όμως ένα φως που εκχύνεται παντού και η ενότητα του σώματος δεν καταστρέφεται. Οι κλάδοι της εκτείνονται, δια της πληρότητας της ζωής, σε όλη τη Γη, μακριά εκχύνονται οι πλούσιες τρεχούμενες πηγές. Είναι όμως ένα πηγάδι, μια καταγωγή, μια μητέρα, που πολλαπλασιάζεται δια της αδιάκοπης γονιμότητας. Μας γεννά, το γάλα της μας τρέφει, το πνεύμα της μας ζωοποιεί» (2). Την ίδια αντίληψη βρίσκουμε στον Ωριγένη: «Έχουμε φώτα που μας φωτίζουν, τον Χριστό και την Εκκλησία Του. Αυτός είναι το Φως του κόσμου, που φωτίζει και την Εκκλησία με το Φως Του. – Ο Χριστός επομένως είναι το αληθινό Φως, και δια του Φωτός Του φωτίζεται η Εκκλησία [έτσι μεταφράζει το: Ο Χριστός είναι το Φως το αληθινό, φωτίζον πάντα άνθρωπο ερχόμενον είς τον κόσμον], και καθίσταται φως του κόσμου» (3).

§ 3

Η διαρκής παρουσία του θεϊκού Πνεύματος ανάμεσα στους ανθρώπους είχε αρχίσει με τους Αποστόλους, που το είχαν λάβει άμεσα. Τους άρπαξε και τους διαπότισε, τους δεκτικούς και δραστήριους κατά την αποδοχή, μια καινούργια αρχή ζωής τους μεταδόθηκε, αυτό για το οποίο η δεκτικότητα είναι ήδη διαθέσιμη, θα μεταδιδόταν μέσα από αυτούς, ώστε κανένας άλλος να μη το λάβει πια άμεσα όπως αυτοί, αλλά με αυτή την νέα ζωή, που γεννήθηκε μέσα τους, να δημιουργηθεί η ίδια στους υπόλοιπους;;;. Έτσι όπως η ζωή του αισθητού ανθρώπου βγήκε μόνο μια φορά άμεσα από το χέρι του Δημιουργού, και εκεί όπου πρόκειται να γίνει αισθητή ζωή, καθορίζεται από τη μετάδοση της ζωικής δύναμης ενός ήδη ζώντος ανθρώπου, έτσι και η νέα θεϊκή ζωή θα έρρεε από το ήδη ζωοποιημένο, και η δημιουργία (Erzeugung) του θα ήταν μια επί-γονιμοποίηση (Über-Zeugung). Μόνο εκεί όπου ζούσαν και δρούσαν οι Απόστολοι, διαδόθηκε η νέα ζωή. Και όπως την εποχή τους, οι χωρικά απομακρυσμένοι λαμβάναν το ίδιο Πνεύμα δια της άμεσης μετάδοσης της ζωής μόνο από τους απεσταλμένους του Κυρίου, έτσι και οι χρονικά απομακρυσμένοι, το λάμβαναν δια των μελών που μετείχαν αυτού (του Πνεύματος). Με τον τρόπο αυτό οι ενδιάμεσες σειρές αποτελούσαν μόνο αναπαραγωγικά σκαλοπάτια, οι ύστερες σειρές όμως, όπως οι χωρικά επί το πλείστον απομακρυσμένοι, ζωοποιούνταν από το ίδιο Πνεύμα, παρίσταναν μια κοινότητα, και σχημάτιζαν μια κοινή ζωή, αποτελούσαν μια Εκκλησία (1). Αν όμως η άμεση μετάδοση του Αγίου Πνεύματος επαναλαμβάνονταν, ώστε να εκχυθεί σε κάποιον χωρίς την μεσολάβηση κάποιων ήδη έμπλεων Πνεύματος, τότε θα έπρεπε ένα φιλικό, το ίδιο μάλιστα Πνεύμα, και για τον λόγο αυτό, αυτός που τον εμποτίζει το Πνεύμα, να ελκύεται ακαταμάχητα από το συγγενικό του. Θα έπρεπε να εισέλθει στην κοινότητα της ίδιας πνευματικής ζωής, όπως συνέβη με τον Παύλο (2). Η διαμόρφωση μιας αποκομμένης ζωής, η έλλειψη ανάγκης για συμφωνία ή η αδυναμία (συμφωνίας), θα μαρτυρούσε την εσωτερική διαφορετικότητα του νέου, αποκαλυπτόμενου Πνεύματος, ως προς το πρώτο (Πνεύμα), και θα το παρουσίαζε ως πνεύμα ψεύδους. Αυτή η πνευματική δύναμη, η οποία αναπαράγεται και κληρονομείται μέσα στην Εκκλησία, είναι η παράδοση, η εσωτερική, μυστηριώδης αόρατη για κάθε μάτι πλευρά της (3). Κανείς, και σε κανένα μέρος του κόσμου, δεν εξέφρασε ξαφνικά, διδαγμένος από τον εαυτό του, την χριστιανική πίστη. Από την δημιουργία της Εκκλησίας, δεν βάπτισε κανείς τον εαυτό του, αλλά η προσφορά της και η μετάδοση των δυνάμεων που προσφέρει (το βάπτισμα) εξαρτάται από ένα μέλος της Εκκλησίας. Κανείς δεν πρόσφερε στον εαυτό του ξαφνικά τη Θεία Κοινωνία, ώστε αποκομμένος και χωρίς να σχετίζεται με τους υπόλοιπους πιστούς, να έγινε μέτοχος των δυνάμεων της, πράγμα που αντιφάσκει και στην έννοια της (Κοινωνίας). Κανένας δεν επέθεσε τα χέρια πάνω στον εαυτό του, και να είχε παρόμοια ενέργεια, όπως το πίστευε η Εκκλησία από την εποχή των Αποστόλων (4).

§ 4

Η αληθινή πίστη, η αληθινή χριστιανική γνώση, εξαρτάται λοιπόν, σύμφωνα με τη διδασκαλία της αρχαιότερης Εκκλησίας, από το Άγιο Πνεύμα και τη μετάδοση Του δια της σύνδεσης με την Εκκλησία. Αν διερευνήσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια, πως το σκέφτηκαν αυτό, θα βρούμε την εξής απάντηση: Την μέσα στην Εκκλησία διαδεδομένη αγία ζωή, πρέπει ο καθένας να την προσλάβει με άμεση εντύπωση, και με άμεση θεώρηση της εμπειρίας της Εκκλησίας, να την αναμορφώσει και να τη κάνει δική του, να δημιουργήσει μέσα του ένα ιερό νόημα και αλλαγή, και από την εξαγιασμένη διάθεση να αναπτύξει την χριστιανική γνώση. Ο Κλήμης Ρώμης εντυπώνει στους Κορινθίους αυτή την βαθιά αλήθεια. Αφού τους συμβούλεψε να ζουν αγία ζωή, λέει: «Αυτός είναι δρόμος, πάνω στον οποίο βρίσκουμε τον Σωτήρα μας Ιησού Χριστό,-- μέσω Αυτού ας κοιτάξουμε τα ύψη του ουρανού, μέσω Αυτού ας κοιτάξουμε το άγιο και ύψιστο πρόσωπο του Θεού. Μέσω αυτού θα ανοίξουν τα μάτια της καρδιάς μας. Μέσω Αυτού, η ασύνετος και εσκοτισμένη μας διάνοια, θα δει (κοιτάζοντας προς τα πάνω) το θαυμαστό φως Του. Μέσω Αυτού, κατά το θέλημα του Κυρίου, θα γευθούμε την αθάνατη γνώση» (1). Ο κύκλος των ιδεών του λοιπόν είναι, πως από την αγία ζωή πηγάζει η γνώση του Χριστού, από τον Οποίο εξαρτάται η επίγνωση του Πατέρα. Ο συγγραφέας της θαυμαστής προς Διόγνητον επιστολής, μαθητής των Αποστόλων, παρουσιάζει επίσης την μέσα στην Εκκλησία ρέουσα και προσλαμβανόμενη ζωή ως πηγή γνώσης του ιδιαίτερου χαρακτήρα του Χριστιανισμού. Γιατί, καθώς το περιέγραψε εκείνο, συνεχίζει: «Τότε θα δεις, αν και πάνω στη γη, πως ο Θεός διάγει στον ουρανό. Τότε θα αρχίσεις να κηρύττεις τα μυστήρια του Θεού. Τότε θα αγαπήσεις και θα θαυμάσεις εκείνους που βασανίστηκαν, επειδή δεν ήθελαν να αρνηθούν τον Θεό (Χριστό). Τότε θα σιχαθείς την απάτη και την πλάνη του κόσμου. Όταν θα γνωρίζεις πως στ’ αλήθεια ζεις στον ουρανό. Όταν θα περιφρονείς αυτό που εδώ φαίνεται ως θάνατος, και θα φοβάσαι τον πραγματικό θάνατο» (2). Κανένας όμως δεν διείσδυσε πιο βαθιά στο θέμα αυτό, από τον Ιγνάτιο. Με βαθιά αίσθηση, συνέλαβε αυτός ο άξιος μαθητής, η πιστή εικόνα του Αποστόλου Ιωάννη, την ουσία του Χριστιανισμού, και παρουσιάζει το Ένα, με τις πιο ποικίλες εκφράσεις, που πηγάζουν από μια καρδιά γεμάτη φως, αυτό το Ένα που επαναλαμβάνεται σε όλες του τις επιστολές: πως μόνο η αγάπη, που προσλαμβάνεται στους κόλπους της Εκκλησίας και συμπεριλαμβάνει του πιστούς, μόνο αυτή διδάσκει τι είναι ο Χριστός, τι είναι ο Χριστιανισμός. Το περιεχόμενο όλων των επιστολών του μπορούμε να το εκφράσουμε έτσι: Ο Χριστός είναι αγάπη, αγαπώντας λοιπόν θα βρεις τον Χριστό. Και μετά από λίγο λέει περί αυτού: «Μέσα στην κοινότητα της Εκκλησίας υμνείται ο Χριστός» και παριστάνεται. «Μέσα σε αυτήν βρίσκει ο ουράνιος Πατέρας, ποιοι είναι τα μέλη του Υιού Του, και μέσα σε αυτήν, οι πιστοί μετέχουν του Θεού» (3). «Ώστε μέσα της να καταστραφεί ολότελα κάθε κακό» (4, Έτσι μεταφράζει το πρωτότυπο κείμενο, που λέει: καθαίρονται αι δυνάμεις του σατανά, και λύεται ο όλεθρος αυτού εν τη ομονοία υμών της πίστεως). Και λίγο παρακάτω, «Πίστη και αγάπη (εννοεί πάντοτε την αγάπη που δημιουργεί την ενότητα των πιστών) αλληλοεξαρτώνται, αυξάνονται μαζί και τελειοποιούνται στην αλληλοπεριχώρηση και ενότητα τους εν Θεώ» (5, Ο Άγιος όμως γράφει επί λέξει τα εξής: ων ουδέν λανθάνει υμάς, εάν τελείως εις Ιησούν Χριστόν έχητε την πίστιν και την αγάπην, ήτις εστι αρχή ζωής και τέλος. Αρχή μεν πίστις, τέλος δε η αγάπη. Τα δε δυο εν ενότητι γενόμενα θεού εστι.) Η ύψιστη δύναμη γι’ αυτόν (τον Ιγνάτιο) λοιπόν, είναι αυτή που δημιουργεί την εκκλησιαστική κοινότητα και μόνο εντός αυτής της κοινότητας διατηρείται, και μέσα στο άνθος της έχουν φυτευθεί μαζί και όλα τα άλλα. Αυτή είναι, όπου υπάρχει καθαρή, η κατάργηση κάθε τι εγωιστικού, και επομένως η μέγιστη επέκταση της ζωής μας. Γιατί όλοι οι πιστοί ζουν εντός μας, και εμείς εντός τους.- Κατά την περίοδο αυτή δεν υπάρχει ίσως κανένας πατέρας της Εκκλησίας, ο οποίος με ποικίλες αφορμές να μη μιλά για την Εκκλησία σε αυτή την βάση, δηλαδή για την θεϊκή αγάπη η οποία την πληρεί και συναρπάζει τη ζωή, και η οποία καθορίζει την χριστιανική γνώση. Ο Κλήμης Αλεξανδρείας το αναπαριστά πολύ ωραία. «Μόνο ο εκ νέου γεννημένος, λέει, όπως το δίνει το όνομα, ελευθερώνεται ξαφνικά από το σκοτάδι. Ταυτόχρονα δέχεται φως.- Όπως εκείνοι, που προσπαθούν να καθαρίσουν τα μάτια τους, δεν παίρνουν το φως απ’ έξω, δεν το έχουν, αλλά μόνο αφαιρώντας το εμπόδιο από τα μάτια τους προσδίδουν στη δύναμη της όρασης ελεύθερη κίνηση. Έτσι και εμείς, οι βαπτισμένοι, αφού έχουμε με το θεϊκό Πνεύμα απομακρύνει, σαν μια ομίχλη, τις αμαρτίες που μας συσκοτίζουν, έχουμε ένα απαρεμπόδιστο, φωτεινό θεϊκό μάτι. Μόνο με ένα τέτοιο μάτι βλέπουμε τη θεότητα, καθώς από πάνω εισρέει το θεϊκό Πνεύμα: έτσι, το μάτι που μπορεί να δει το θεϊκό φως είναι αιώνια πλασμένο: γιατί μόνο το όμοιο είναι φίλος με το όμοιο: το άγιο δηλαδή έχει φιλία μόνο με την πηγή του αγίου. (6)» Η μεγάλη σκέψη, που βρίσκεται στη βάση των όσων ειπώθηκαν, και αποτελεί τον μυελό τους, πως δηλαδή ο Χριστιανισμός δεν είναι μια απλή έννοια, αλλά ένα πράγμα που περιλαμβάνει ολόκληρο τον άνθρωπο, ριζωμένο στη ζωή του και κατανοητό μόνο μέσα από αυτήν, το εκφράζει ξεκάθαρα ο ίδιος Κλήμης. «Δεν ισχυριζόμαστε πως η γνώση αποτελείται μόνο από έννοιες, αλλά πως είναι μια θεϊκή επιστήμη, και εκείνο που δημιουργήθηκε μέσα στην ψυχή, δια της υπακοής ενώπιον του Θεού, δημιουργημένο φως, το οποίο του αποκαλύπτει τα πάντα, και διδάσκει τον άνθρωπο να έχει συνείδηση του εαυτού του και του Θεού» (7, το πρωτότυπο λέει το εξής: ου γαρ λόγον ψιλόν είναι την γνώσιν φαμεν, αλλά τινά επιστήμην θείαν. Και φως εκείνο το εν τη ψυχή εγγενόμενον εκ της κατά τας εντολάς υπακοής, τα πάντα κατάδηλα ποιούν-αυτόν τε άνθρωπον εαυτόν τε γινώσκειν παρασκευάζον, και του θεού επίβολον καθίστασθαι διδάσκον). Είναι αρκετό να αναφέρουμε εδώ μόνο τον Ωριγένη ακόμα, ο οποίος, όπως και οι αναφερθέντες πατέρες, το μέσα στην Εκκλησία μεταδιδόμενο Άγιο Πνεύμα ως την προϋπόθεση αγιασμού του ανθρώπου, αυτόν πάλι (τον αγιασμό) ως τη βάση της πίστης στον Χριστό περιγράφει (8) και λέει με έμφαση: «Στη σύναξη των πιστών κατανοείται ο Υιός του Θεού, ο Οποίος ζει εν τω μέσω των ενωμένων (συμφωνούντων)» (9, το πρωτότυπο: συνάγει η συμφωνία και χωρεί των εν μέσω των συμφωνούντων γινόμενον υιον του θεού). Σε άλλα σημεία κατασκευάζει αναδρομικά και λέει, πως η δύναμη του Χριστού, η οποία δημιουργεί μια καινούργια ζωή, είναι η απόδειξη της θεότητας Του (10, ο Ωριγένης γράφει στο σημείο αυτό, σύμφωνα με την παράθεση στις υποσημειώσεις: ου της θεότητος μάρτυρες αι τοσαύται των μεταβαλόντων από της χύσεως των κακών εκκλισίαι και ηρτημένων του δημιουργού, και πάντ’ αναφερόντων επι την προς εκείνον αρέσκειαν).

Συνεχίζεται

ΤΟ ΤΡΑΓΙΚΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΑΤΕΡΕΣ ΤΟΥ  ΦΛΩΡΟΦΣΚΙ. ΗΤΑΝ ΔΥΣΚΟΛΟ ΝΑ ΕΛΕΥΘΕΡΩΘΕΙ Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΩΝ ΚΕΚΤΗΜΕΝΩΝ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΩΝ ΚΑΙ ΕΞΑΝΤΛΗΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΑΧΗ ΜΕ ΤΗΝ ΣΟΦΙΟΛΟΓΙΑ ΕΜΕΙΝΕ ΝΑ ΒΡΕΙ ΠΑΡΗΓΟΡΙΑ ΣΤΟΝ ΚΑΘΟΛΙΚΟ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΣΜΟ. ΕΚΕΙ, ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΗ ΣΥΚΙΑ, ΓΕΝΝΗΣΕ ΤΟΝ ΖΗΖΙΟΥΛΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΡΩΜΑΝΙΔΗ. 

ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ Η ΑΙΡΕΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΤΑ ΦΙΟΡΕ Η ΟΠΟΙΑ ΕΓΙΝΕ ΕΠΙΣΗΜΟ ΔΟΓΜΑ ΤΗΣ Β' ΒΑΤΙΚΑΝΕΙΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ.

ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΙΑ ΣΑΣ.

Η ενότητα μέσα στην Εκκλησία (2)

                            Η ενότητα μέσα στην Εκκλησία

                                                       ή
                                 Η αρχή του καθολικισμού
Στο πνεύμα των πατέρων της Εκκλησίας των τριών πρώτων αιώνων
Του Johann Adam Möhler

                                         Τμήμα πρώτο
                     Η ενότητα του πνεύματος της Εκκλησίας
Κεφάλαιο 1: Η μυστική ενότητα

 Κεφάλαιο 1: Η μυστική ενότητα
Το μήνυμα το αγίου Πνεύματος είναι η συνθήκη για την πρόσληψη του Χριστιανισμού μέσα μας. Το άγιο Πνεύμα ενώνει όλους τους πιστούς σε μια πνευματική κοινότητα, δια της οποίας ανακοινώνεται στους ακόμα μη πιστούς: η εσωτερική παράδοση. Δια της αγάπης, η οποία δημιουργείται μέσα μας δια της πρόσληψης της ανώτερης πνευματικής ζωής, η οποία κυριαρχεί μέσα στην Εκκλησία, δίδεται μαζί και ο Χριστός. Μόνο μέσα στην κοινότητα των πιστών συνειδητοποιούμε τον Χριστό.

Εισαγωγή
Του Josef Rupert Geiselmann (1890-1970)

[Διετέλεσε καθηγητής δογματικής στη Θεολογική Σχολή του πανεπιστημίου της Tübingen. Σημαντικότερος μαθητής του ήταν ο καρδινάλιος Walter Kasper]

Η αφορμή για την συγγραφή της πραγματείας περί ενότητας

Τι οδήγησε τον Möhler να συντάξει αυτή την εργασία των νεανικών του χρόνων; Ο Pius Gams το βρίσκει λυπηρό, που ο Möhler δεν εκφράστηκε για το θέμα, «ποια ώθηση ή ποια αφορμή είχε» να γράψει αυτό το έργο. Στον πρόλογο του λέει απλώς: «Το ίδιο το δοκίμιο θα δικαιολογήσει αν είχα επαρκείς λόγους να το γράψω. Φαίνεται λοιπόν αχρείαστο να εξηγηθώ περί αφορμής και σύνταξης του δοκιμίου». Αυτό όμως που παρέλειψε ο Möhler έδωσε αφορμή για κάθε είδους προσπάθεια να διαφωτιστεί το σκοτάδι που πλανάται πάνω από το πρώτο έργο του Möhler. Ο Sebastian Merkle πιστεύει λοιπόν πως το δοκίμιο αυτό είναι ένα αντιρρητικό, που απευθύνεται στο βιβλίο του de Maistre για τον πάπα. Όταν επέστρεψε από το εκπαιδευτικό του ταξίδι, ο μελλοντικός υφηγητής (ιδιώτης λέκτορας), πρέπει να κατευθύνθηκε από ένα μεγαλύτερο φίλο και μελλοντικό συνάδελφο, τον G. Herbst, ο οποίος είχε το 1822 δημοσιεύσει μια αυστηρή κριτική στο Du pape του de Maistre, ο οποίος τον συμβούλευσε να ειδικευθεί ως προς την διδακτική και συγγραφική του δραστηριότητα στο πεδίο του εκκλησιαστικού δικαίου, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει νικηφόρα την πράξη του de Maistre. Το κείμενο όμως δεν αναφέρεται στον de Maistre, και δεν έχουμε κάποια ένδειξη πως ο Möhler δε θα αναφερόταν ονομαστικά εάν ήθελε να ασκήσει συγκεκριμένη κριτική.

Όχι, η «Ενότητα» δεν είναι πολεμικό κείμενο, αλλά μια εξομολόγηση, γραμμένη με το αίμα της καρδιάς. Εκεί βρίσκεται το μυστικό της, το μυστικό, πως ο καθένας που αρχίζει να το διαβάζει τον συνεπαίρνει, τόσο τώρα, όσο και την ημέρα της εμφάνισης του. Παραμένει αιώνια νέο, όπως οι Εξομολογήσεις του Αυγουστίνου. Γιατί εδώ αποκαλύπτεται ο αγώνας μιας νέας θεολογικής μεγαλοφυίας για την κατανόηση της Εκκλησίας, που ήταν μια καρδιακή υπόθεση γι’ αυτόν. Εδώ πρόκειται περί του Είναι της Εκκλησίας. Το έργο αυτό είναι το αποτέλεσμα και η παρουσίαση της ιστορίας μιας εσωτερικής ανάπτυξης. Για το σημείο αυτό δεν έχουμε κανένα πιο κατάλληλο εγγυητή από τον ίδιο τον Möhler: «Εδώ και καιρό δεν έλαβες κάτι από μένα», -γράφει στον φίλο του Josef Lipp, τον μελλοντικό επίσκοπο της πόλης Rottenburg, καθώς του έστειλε τον πρώτο καρπό του πνεύματος του, την «Ενότητα»-«τώρα σου δίνω τον ίδιο τον εαυτό μου, την εικόνα του πιο εσωτερικού και κατάδικού μου Είναι, την πιστή αναπαράσταση της θεώρησης μου για τον Χριστιανισμό, τον Χριστό και την Εκκλησία μας. Σε πολλά θα βρεις μια αλλαγή που έλαβε χώρα μέσα μου. Πολλά θα αντιλήφθηκες πως ήταν ασταθή μέσα μου, αλλά με αόριστες γραμμές. Αν μπορούσες όμως να δεις το εσωτερικό μου, θα ανακάλυπτες πως έχει αναδιαμορφωθεί στις θρησκευτικές-χριστιανικές θεωρήσεις του. Παλιότερα είχα μόνο την λέξη, μόνο την έννοια του Χριστού, τουλάχιστον τώρα έχω μια εντελώς διαφορετική, και μια εσωτερική μαρτυρία μου λέει, πως είναι η αληθινή, τουλάχιστον πως θέλει να γίνει το αληθινό μέσα μου. Η σοβαρή μελέτη των Πατέρων ανασήκωσε πολλά μέσα μου. Σε αυτούς ανακάλυψα ένα τόσο ζωντανό, πλήρη Χριστιανισμό, και ο Χριστός το ήθελε, αυτούς που ο Ίδιος εμψύχωνε και προς υπεράσπιση Του ξύπνησε, να μην τους διαβάσω χωρίς καρπό. Όταν ιδωθούμε πάλι, θα μιλήσουμε για πολλά που ωθούν και πιέζουν, είναι κάτι άλλο από αυτό που ήταν παλιότερα το ύψιστο, τουλάχιστον αυτό που ήταν το πιο επιθυμητό για την προσπάθεια μου».

Αν στην «Ενότητα» τα «Στρώματα» του Κλήμεντος Αλεξανδρείας χρησιμοποιούνται σε τέτοια έκταση, αυτό οφείλεται στο ότι ο Möhler, το χειμερινό εξάμηνο 1823-24 εξήγησε στις διαλέξεις του τα «Στρώματα» του μεγάλου θεολόγου της Αλεξάνδρειας. Και όταν υπερβαίνει το όριο των τριών πρώτων αιώνων, και αναφέρεται στο «Περί ιερωσύνης» του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, είναι καρπός των διαλέξεων του το θερινό εξάμηνο του 1824. Και εάν ο Κυπριανός λαμβάνει στην «Ενότητα» μια εξέχουσα θέση, η «Εκκλησιαστική Ιστορία» του Th. Katerkamps (1823) μας δείχνει πόσο βαθιές γνώσεις για τον Κυπριανό κατέχει ο Möhler ήδη το 1823. Συζητά, με ένα γραπτό 22 σελίδων για την ερμηνεία των έργων του επισκόπου Καρθαγένης με τον συνάδελφο του από θεολογική σχολή του πανεπιστημίου Münster.

ΑΠΟ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΡΕΜΟΝΤΑΙ Ο ΦΛΩΡΟΦΣΚΙ, Ο ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ. ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΤΙΜΗΣΑΜΕ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΥΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥΣ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ. ΤΡΟΜΑΡΑ ΜΑΣ.

 

 Κεφάλαιο 1: Η μυστική ενότητα

 

Ο Ιησούς δεν θεώρησε την ομολογία του Πέτρου (Ματθ. 16, 16-17) ως το έργο του ανθρώπινου πνεύματος που έχει αφεθεί μόνο του, αλλά συνάγει πως προέρχεται από τις θεϊκές πράξεις που επέδρασαν στον μαθητή. Ο Παύλος περιγράφει συχνά την πίστη στον Χριστό ως την επίδραση (έργο) του Αγίου Πνεύματος(1). Έτσι και κατά την περίοδο αμέσως μετά την εποχή των Αποστόλων ίσχυε η πεποίθηση, πως η πίστη στον Χριστό και ότι συνδέεται με αυτήν, καθορίζεται από την επίδραση του Αγίου Πνεύματος(2). Οι επιδράσεις αυτές του Αγίου Πνεύματος μέσα μας, τις φανταζόμαστε συνήθως έτσι: το Άγιο Πνεύμα δίδεται ουσιωδώς στον πιστό(3). Αυτή είναι μια μυστική (Mystik), που θεμελιώνεται στην ουσία του Καθολικισμού, η οποία συνδέεται με τέλεια ακρίβεια με την χαρακτηριστική αντίληψη για τον Μυστικό Δείπνο. Αυτό το Πνεύμα, που διαποτίζει και ζωοποιεί όλους τους πιστούς, έπρεπε για τον λόγο αυτό να τους συνδέσει σε μια μεγάλη συνολική ζωή, να δημιουργήσει μια πνευματική κοινότητα, να επιφέρει μια ενότητα όλων. «Γιατί, λέει ο Κλήμης από την Ρώμη στην επιστολή του προς τους Κορινθιους, γιατί υπάρχει λογομαχία και οργή, διχόνοια, χωρισμός και πόλεμος ανάμεσα σας; Δεν έχουμε ένα Θεό, ένα Χριστό, και ένα Άγιο Πνεύμα δέν εκχύθηκε πάνω μας, μια κλήση εν Χριστώ; Γιατί διαχωρίζουμε και ξεσκίζουμε τα μέλη του Χριστού, γιατί οργιζόμαστε κατά του σώματος μας μέχρι τέτοιας παράνοιας, ώστε να ξεχνάμε, πως είμαστε μέλη που ανήκει το ένα στο άλλο;»(4)

Ο Κλήμης στο σημείο αυτό εκφράζει το πνεύμα του μεγάλου του δασκάλου, το πνεύμα του Παύλου, ο οποίος ονομάζει το σύνολο των πιστών Σώμα Χριστού, παρουσιάζει δηλαδή τον Χριστό ως την εμψυχωτική και οικοδομητική αρχή, προς την οποία (αρχή) οι αληθινοί μαθητές Του σχετίζονται όπως το πνεύμα μέσα στον άνθρωπο προς το σώμα, το οικοδόμημα του, την έκφραση και αποτύπωμα του. Κατά την σύγκριση αυτή δεν επηρεάζεται αρνητικά(5) η ιδιαιτερότητα του πνεύματος, που καθορίζεται με ένα διαφορετικό τρόπο, όπως είναι αυτονόητο, απ’ ότι το σώμα. Η ίδια πεποίθηση βρίσκεται στη βάση, όταν παριστάνεται η σχέση του Χριστού προς το σύνολο των πιστών, προς την Εκκλησία, όπως η σχέση του γαμπρού προς την νύφη, όπου Αυτός θεωρείται ως η γεννητική αρχή, και αυτή ως δεκτική αρχή(6). Όλοι οι πιστοί λοιπόν δομούν το Σώμα του Χριστού, και μεταξύ τους μια πνευματική ενότητα, έτσι όπως η ανώτερη αρχή, από την οποία γεννιέται και δομείται η ενότητα αυτή, είναι μια και η αυτή. Οι ίδιες ιδέες βρίσκονται στον κύκλο εικόνων, όπου ο καλός Ποιμήν του Ερμά αναπαριστά τη δομή της Εκκλησίας. Την παριστάνει με την εικόνα ενός πύργου πάνω σε ένα βράχο, καλά δομημένου, που μπορεί να επεκταθεί, και κατά το κτίσιμο του οποίου, όλα τα κομμάτια τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν, και δεν πετάγονται ως άχρηστα, πρέπει να επιλεχθούν και να προετοιμαστούν από το Άγιο Πνεύμα. Στην εξήγηση των εικόνων του λέει: «Ο βράχος και η πύλη προς τον πύργο είναι ο Υιός του Θεού. Βλέπεις λοιπόν ολόκληρο τον πύργο να είναι συνδεδεμένος με τον βράχο, σαν να έγινε από μια πέτρα. Έτσι και εκείνοι, που πιστεύουν στον Θεό δια του Υιού του, έχουν εντυθεί αυτό το Πνεύμα. Κοίτα, θα είναι ένα πνεύμα και ένα σώμα» (7). Η εικόνα αυτή, την οποία είχε χρησιμοποιήσει ήδη ο Πέτρος [Α’ Πέτρου 2,1] (Το χωρίο δεν παρατίθεται στο κείμενο. Το σημείο στο οποίο παραπέμπει είναι αυτό: ΑΠΟΘΕΜΕΝΟΙ οὖν πᾶσαν κακίαν καὶ πάντα δόλον καὶ ὑποκρίσεις καὶ φθόνους καὶ πάσας καταλαλιάς;;;) εκφράζει πολύ ωραία, πως ο Χριστός ζωοποιεί τους πιστούς δια του Αγίου Πνεύματος, οι οποίοι παραμένουν μαζί και συνδέονται σε ένα σύνολο από το Άγιο Πνεύμα, ώστε το ένα Πνεύμα των πιστών είναι η ενέργεια του ενός θεϊκού Πνεύματος. Ο Φιρμιλιανός λέει στον Κυπριανό σύντομα και περιεκτικά: «Καθώς μέσα μας μένει ένας και αυτός Κύριος, συνδέει και ενώνει παντού και πάντοτε τους δικούς Του με τον σύνδεσμο της ενότητος» (8). Και ο Ωριγένης λέει: «Από την πληρότητα του Πνεύματος εκχύνεται στις καρδιές των αγίων η πληρότητα της αγάπης, ώστε δια της χάριτος του Αγίου Πνεύματος εκπληρώνεται εκείνος ο λόγος του Κυρίου: Όπως εσύ Πάτερ, είσαι μέσα μου, και εγώ μέσα σου, έτσι και αυτοί να είναι ένα μέσα μας», δια της πληρότητας της αγάπης δηλαδή, που δίδεται από το Άγιο Πνεύμα (9).

Συνεχίζεται

ΜΙΑ ΜΑΓΙΚΗ ΕΝΟΤΗΣ Η ΟΠΟΙΑ ΘΑ ΟΝΟΜΑΣΘΕΙ ΣΥΝΑΞΗ Ή ΣΟΜΠΟΡΝΟΣΤ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΚΑΘΑΡΣΗ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΑΠΟΚΛΕΙΕΤΑΙ Η ΕΝΟΤΗΣ. ΕΧΕΙ ΚΑΤΑΡΓΗΘΕΙ ΤΟ ΟΣΤΙΣ ΘΕΛΕΙ ΣΑΝ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ. ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΘΙΣΤΑΤΑΙ ΚΑΤΙ ΣΑΝ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΟΥ ΔΙΕΠΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΑΡΧΗ.

Η ενότητα μέσα στην Εκκλησία (7)

Συνέχεια από: Πέμπτη 3 Οκτωβρίου 2024

Τμήμα πρώτο

                             Η ενότητα μέσα στην Εκκλησία
                                                       ή
                                 Η αρχή του καθολικισμού

Στο πνεύμα των πατέρων της Εκκλησίας των τριών πρώτων αιώνων
                                   Του Johann Adam Möhler

                                         Τμήμα πρώτο
                     Η ενότητα του πνεύματος της Εκκλησίας

Κεφάλαιο 4: Η ενότητα μέσα στην πολλαπλότητα β

§35

Αν η αρχή του Καθολικισμού (das katholische Prinzip) συνδέει όλους τους πιστούς σε μια ενότητα, τότε δεν επιτρέπεται να αρθεί η ατομικότητα του μεμονωμένου ατόμου γιατί το άτομο πρέπει να συνεχίσει να υπάρχει ως ένα ζωντανό μέλος μέσα σε ολόκληρο το σώμα της Εκκλησίας. Η ζωή όμως του ατόμου καθορίζεται από την ιδιαιτερότητα του, η οποία δεν πρέπει με κανένα τρόπο να καταποντιστεί. Το όλο μάλιστα θα έπαυε να είναι ζωντανό αν χαθεί η ιδιαίτερη ζωή των ατόμων, από τα οποία και μόνο αποτελείται. Ακριβώς δια των ποικίλων ιδιαιτεροτήτων των ατόμων, δια της ελεύθερης ανάπτυξης και απρόσκοπτης κίνησης τους, καθίσταται ζωντανός οργανισμός, με θαυμαστή άνθιση και ανάπτυξη. Αν όλα τα μέλη του ανθρώπου γίνονταν μάτι, θα έπαυε να είναι ένα σώμα. Αν η ιδιαίτερη δραστηριότητα των άλλων μελών εμποδίζονταν, και η συνεισφορά τους στο σύνολο της ζωής ονειδίζονταν, τότε αυτό θα παρεμποδίζονταν σε πολλές λειτουργίες του, και η εισροή ερεθιστικών δυνάμεων θα αποκόπτονταν, και αναλόγως της επίδρασης ορισμένων, ιδιαίτερα σημαντικών μελών, που αποκόπτονταν, θα σταματούσε και ολόκληρη η διαδικασία της ζωής. Αν όμως όλα τα μέλη ήταν ενεργά, χωρίς η ιδιαίτερη δραστηριότητα των μεμονωμένων μελών να καθορίζεται από μια κινούσα αρχή, θα ήταν εγκλωβισμένα, το καθένα ξεχωριστά και το όλο, με τον ίδιο τρόπο σε μια καταστροφική δραστηριότητα. Ο νόμος που ισχύει για τον γενικό οργανισμό είναι και η εικόνα για το σώμα της Εκκλησίας: απρόσκοπτη ανάπτυξη των δυνατοτήτων των ατόμων, που εμψυχώνονται από ένα πνεύμα, με τρόπο ώστε να είναι διάφορα τα χαρίσματα, αλλά Ένα πνεύμα.[ΜΠΡΑΒΟ κ.πρ. ΛΟΥΔΟΒΙΚΟ]

§37

Για τον λόγο αυτό, ο Κλήμης υποθέτει, μαζί με τους παλαιότερους των πατέρων, που επεκτάθηκαν ως προς το θέμα αυτό, πως ο άνθρωπος έχει μια περιουσία πίστεως μέσα του, μια νοσταλγία για το θείο, μια αναζήτηση, μια ανάγκη του θείου, μια βάση και εσωτερική ικανότητα, να προσλάβει την αληθινή γνώση του Θεού, η οποία όμως (ικανότητα…) αν αφεθεί μόνη της, περιπλανιέται σκοτεινή, δεν καταλήγει στην καθαρή συνείδηση, και πέφτει σε διαρκή λάθη και αντιφάσεις (Στρωματείς 1, ΙΙ: η πίστις είναι γι’ αυτόν ‘τα ώτα της ψυχής’). Ο Αθηναγόρας λέει, πως οι Έλληνες ποιητές και φιλόσοφοι, οδηγούμενοι από μια φυσική ορμή προς το θείο, θα την είχαν επιτύχει με την αίσθηση (Ahndung. Σημείωση: έννοια που λύνει το δίλημμα πίστη-γνώση. Η πεποίθηση στηρίζεται σε καθαρό συναίσθημα. Την έννοια εισήγαγε ο Jakob Friedrich Fries, μαθητής του Fichte), η δύναμη όμως της αισθήσεως αυτής δεν επαρκούσε ώστε να φτάσουν σε μια σωστή γνώση του Θεού. Επειδή όμως δεν ήθελαν να διδαχθούν περί Θεού, αλλά μόνο περί του εαυτού τους, κατέληξαν μόνοι σε σφάλματα και αντιφάσεις. Το ίδιο ήθελε και ο σε όλους τους ανθρώπους σκορπισμένος σπόρος του Λόγου στον Ιουστίνο. Βάσει αυτών των αρχών αναγνώρισαν πως στους Έλληνες και τους άλλους ειδωλολατρικούς λαούς βρίσκονταν μεμονωμένες αλήθειες περί Θεού και των θεϊκών πραγμάτων, αλλά όχι η ίδια η αλήθεια. Και μάλιστα πως αλήθειες αυτές ανακοινώθηκαν μόνο σε άνδρες που ξεχώρισε ο ίδιος ο Λόγος, που δεν είχε εγκαταλείψει ούτε τους ειδωλολάτρες, ή τις είχαν συναγάγει από μια πρωταρχική αποκάλυψη. Γιατί αυτό βρίσκεται ως θεμελιώδης σκέψη στους διαρκώς επιστρέφοντες ισχυρισμούς των πατέρων, πως οι Έλληνες δανείστηκαν τη σοφία τους από τους Εβραίους. (Ιουστίνος, Απολογία 1, Κεφάλαιο 44: αν και μίλησαν για ψυχή, τιμωρίες μετά θάνατον…έλαβαν αφορμές από τους προφήτες…). Αυτές οι αποκομμένες, χωρίς συνάφεια ακτίνες θεϊκής σοφίας θα έμεναν για πάντα χωρίς σημαντική επιτυχία, εν μέρει γιατί τα ιερά φυτά δεν ευδοκιμούν πάνω σέ ανίερο, δηλητηριασμένο έδαφος, εν μέρει γιατί τους έλειπε η αντικειμενικότητα, και γι’ αυτό εκείνοι, που κατείχαν τις αλήθειες, ήταν αβέβαιοι, εάν σε αυτές αντιστοιχούσε κάτι έξω από αυτές, ή αν ήταν απλά παράγωγα υποκειμενικών και κάπως παραπλανητικών διαθέσεων και προϋποθέσεων. Αλλά στον Ιησού το αποκομμένο έγινε ενότητα, το ελαττωματικό πληρότητα, το ασυνείδητο έγινε καθαρότητα. Η αλήθεια έγινε αντικειμενική, εμφανίστηκε η ίδια μέσα στον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού, την Αλήθεια καθ’ εαυτήν (Ιουστίνος, Απολογία ΙΙ, Κεφάλαιο 8: ουδέν θαυμαστόν, ει τους κατά σπερματικού λογου μέρος, αλλά κατά την του παντός λόγου μέρος, ο εστί Χριστός, γνώσιν και θεωρίαν, πολύ μάλλον μισείσθαι. Στρωματείς 1, 1:χωρίζεται τε η Ελληνική αλήθεια της καθ’ ημάς, ει και του αυτού μετείληφεν ονόματος, και μεγέθει γνώσεως, και αποδείξει κυριώτερα, και θεία δυνάμει και τοις ομοίοις. Θεοδίδακτοι γαρ ημείς, ιερά όντως γράμματα παρά τω υιώ του θεού παιδευόμενοι, ένθεν ουδ’ ωσαύτως κινούσι τας ψυχάς, αλλά διαφόρω διδασκαλία). Για τον λόγο αυτό, πέραν της αποκαλύψεως δια του Λόγου, που προσλαμβάνεται δια της πίστεως, και χωρίς την πίστη στην προσωπική του εμφάνιση μέσα στην πληθώρα των σημείων, δεν υπήρχε καμιά βέβαιη και αληθινή γνώση του Θεού. Δεν γίνεται παραδεκτή καμιά γνώση περί Θεού, που είναι ανεξάρτητη από την πίστη, και μάλιστα την αποκεκαλυμμένη πίστη. Η δια της λογικής γνώση, μπορούμε να συνοψίσουμε, επικαλείται εν τέλει την πίστη. Η λογική πίστη όμως χρειάζεται την εξ αποκαλύψεως πίστη. Έτσι λοιπόν (η καθαρά ανθρώπινη) φιλοσοφία θεωρείται πως βρίσκεται πολύ πιο χαμηλά από την εξ αποκαλύψεως πίστη. Ως κάτι που έπρεπε να προετοιμάσει την πλήρη εμφάνιση της αλήθειας, ως ένα προ-σχολείο γι’ αυτήν, που έχει δοθεί στους Έλληνες, όπως ο Νόμος στους Εβραίους.

§38

Αν παρακολουθήσουμε τον χαρακτήρα των Απολογιών, πού συνέταξαν οι πατέρες της Εκκλησίας από την αρχή του 20ου αιώνα (Επιστολή προς Διόγνητον) μέχρι το τέλος του 3ου, δε θα δούμε πουθενά, πως ο Χριστιανισμός με λογική ήταν χωρισμένος από το μεταδιδόμενο περιεχόμενο. Ο Χριστιανισμός ετίθετο αμέσως απέναντι σε αυτό που δεν ήταν Χριστιανισμός. Ξεκινούσαν από την προϋπόθεση, ότι αντιστοιχούσε στις υψηλότερες ανάγκες του ανθρώπου, χαρακτηριστικώς και αποκλειστικώς. Επιτρεπόταν λοιπόν να εκτεθεί μόνο υπό την προϋπόθεση μιας προσήκουσας ηθικής προδιάθεσης, για να την ενεργοποιήσει. …

§39

Από τα όσα ειπώθηκαν μέχρι τώρα γίνεται φανερό, πως δεν γινόταν με κανένα τρόπο λόγος για γνώση ανεξάρτητη από την χριστιανική πίστη, ούτε με την έννοια, πως ο Χριστιανός λάμβανε ορισμένες θρησκευτικές αλήθειες μέσω του εαυτού του και ορισμένες άλλες μέσω της αποκαλύψεως: ένας τέτοιος διαχωρισμός ήταν ξένος προς την αρχαία Εκκλησία. Αλλά και το από πιο παλιά γνωστό, εμφανιζόταν στον Χριστιανό μέσα σε ένα εντελώς άλλο φως, και μια πιο βαθιά, χαρωπή σημασία. Από αυτό σημείο δεν απειλούσε ούτε μια παρεμπόδιση της ατομικότητας, ούτε κάποια ενόχληση της ενότητας, γιατί οι Χριστιανοί ήταν πεπεισμένοι, πως δεν μπορούσαν να ξεκινήσουν από πιο βαθιά, παρά με τον Χριστό, και γι’ αυτό και δεν τον ήθελε (ο Χριστιανός). Όποιος ήθελε, τον θεωρούσαν μη Χριστιανό: μέσα στην χριστιανική Εκκλησία όμως μπορεί να γίνει λόγος μόνο για ελεύθερη ανάπτυξη της χριστιανικής ατομικότητας. Πρέπει να μιλήσουμε ακόμα για τη χριστιανική γνώση, και μήπως αυτή διατάραξε την ενότητα των πιστών: μήπως δηλαδή δια της γνώσεως, που λαμβάνει κανείς μέσα στον Χριστιανισμό, μπορεί να θεωρήσει πως μπορεί να προσπαθήσει να εγκαταλείψει την πίστη, δηλαδή την πίστη της Εκκλησίας, να βγεί δηλαδή από αυτήν και συνεπώς από την κοινότητα της Εκκλησίας. Ο Κλήμης και ο Ωριγένης περιγράφούν ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται η χριστιανική γνώση…Το δεδομένο λοιπόν, το θετικό, όταν το προσλαμβάνουμε, δίνει το υλικό, το οποίο παίρνουν οι πνευματικές δραστηριότητες, για να δημιουργήσουν μια επιστημονική διαμόρφωση, και ο Χριστιανός φιλόσοφος διαφέρει από τον απλό πιστό, όχι ως προς το περιεχόμενο της γνώσης, αλλά μόνο ως προς τη μορφή, που έλαβε η κοινή και στους δυο γνώση. Οι σχέσεις όλων των επιμέρους τμημάτων της πίστεως, μεταξύ τους και προς το σύνολο, είναι για τον πρώτο (φιλόσοφο) σαφείς, ή τουλάχιστο προσπαθεί να φτάσει εκεί. Ο πιστός έχει κάνει τον εαυτό του αντικείμενο του στοχασμού του. Η μέχρι τώρα ασυνείδητη πίστη έφτασε στη συνείδηση. Για τον λόγο αυτό, ο Κλήμης ονομάζει τη γνώση «συνειδητοποίηση της αλήθειας, μια αντίληψη της αλήθειας δια του εαυτού της» (ο Κλήμης γράφει, στο χωρίο που παρατίθεται, και του οποίου η τελευταία πρόταση αποτελεί μετάφραση, το εξής: γνώσις δε υιού και πατρός η κατά τον κανόνα τον γνωστικόν. Τον τω όντι γνωστικόν, επιβολη εστίν, και διάληψης αληθείας δια της αληθείας).

Συνεχίζεται

Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΙΣΜΟΥ ΛΟΙΠΟΝ ΖΕΙ ΚΑΙ ΒΑΣΙΛΕΥΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ  ΜΕ ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΙΣΤΙΚΟ ΚΥΡΟΣ ΤΗΣ ΕΤΕΡΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΖΗΖΙΟΥΛΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΡΑ. ΜΑΣ ΕΠΙΑΣΑΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ.