Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σολόβιεφ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σολόβιεφ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

ΠΟΙΗΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕ ΠΝΕΥΜΑΤΑ(1)

ΠΟΙΗΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕ ΠΝΕΥΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΞΕΝΟΤΑΤΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ


Θεόδωρος Βελλιανίτης, „Ποιηταί πνευματιζόμενοι“

Το Άστυ, Nr. 314, 17.–18. Οκτωβρίου 1891, Σ. 1

https://digitallib.parliament.gr/main.asp?current=412325




Φυσιολογικά θαύματα. – Ζωγράφος χωρίς να είναι ζωγράφος. – Η συντακτική ομάδα του «Άστεως» σε πνευματιστική συνεδρία. – Υποκείμενο υπνωτισμού.

Τρεις από τους πιο έξυπνους νέους της πόλης μας, ποιητές και οι τρεις, από τους οποίους ο ένας είναι εξαιρετικά δημοφιλής στο ελληνικό κοινό, έπαψαν εδώ και λίγο καιρό να εμφανίζονται στους φιλικούς κύκλους από τους οποίους ήταν αχώριστοι για ολόκληρα χρόνια. Όλοι τούς έβλεπαν, παραδόξως, να περπατούν και οι τρεις μαζί και να αποφεύγουν τη συναναστροφή με τους υπόλοιπους φίλους τους. Αυτό κίνησε την περιέργεια όλων μας. Ζητήθηκαν πληροφορίες και έγινε γνωστό ότι εδώ και είκοσι πέντε μέρες ασχολούνται με πνευματιστικές δραστηριότητες: κινούν τρίποδα τραπέζια, καλούν πνεύματα αρχαίων και νεότερων φιλοσόφων και ποιητών, που τους υπαγορεύουν στίχους, στέκονται μπροστά στον καθρέφτη και βλέπουν να περνούν μέσα του φαντάσματα πανέμορφων γυναικών, μορφές φίλων και λευκές φτερούγες αγγέλων, παίζουν μουσική χωρίς να ξέρουν και ζωγραφίζουν χωρίς να έχουν πιάσει ποτέ στα χέρια τους μολύβι και πινέλο.

Όλα αυτά ήταν αρκετά για να κινήσουν το ενδιαφέρον των στενών τους φίλων και να ληφθούν μέτρα, ώστε να προληφθούν ενδεχόμενες δυσάρεστες συνέπειες. Ύστερα από λίγες μέρες τα επιβεβαίωσαν και οι ίδιοι. Μάλιστα, έλεγαν ακόμη πιο εκπληκτικά πράγματα και χρησιμοποιούσαν λέξεις και φράσεις μιας συνθηματικής γλώσσας, στην οποία σημαντική θέση είχαν το πνεύμα, το περίπνευμα, η μυριάδα των πνευμάτων, η φωτιά και άλλες, ακόμη πιο παράξενες λέξεις, που μας διαφεύγουν τώρα. Διαβεβαίωναν επιπλέον ότι καλούσαν το πνεύμα της ζωγραφικής και τότε ένας από αυτούς έπαιρνε τα μολύβια και δημιουργούσε εικόνες που θα τις ζήλευαν και ο Ραφαήλ και ο Μιχαήλ Άγγελος και ο Τισιανός. Όλοι πειστήκαμε ότι επρόκειτο για καθαρές πλάνες των αισθήσεων, τις οποίες πάθαιναν και οι τρεις, βλέποντας πράγματα διαφορετικά από τα πραγματικά αντικείμενα που είχαν μπροστά τους. Αυτή όμως η δυσπιστία μας τούς έκανε να πραγματοποιήσουν μπροστά μας ορισμένες από τις πνευματιστικές τους «εργασίες», όπως τις αποκαλούν.

Η πρώτη βραδιά

Συμφωνήσαμε, λοιπόν, και προχθές ο ποιητής κ. Προβελέγγιος, ο νευρολόγος γιατρός κ. Σίμων Αποστολίδης, ο συντάκτης μας κ. Κακλαμάνος κι εγώ πήγαμε στο σπίτι του ποιητή που υπνωτιζόταν, όπου μας περίμεναν. Στα πρόσωπα όλων των ανδρών και των γυναικών που ήταν μυημένοι στα μυστήρια απλωνόταν μια γλυκιά γαλήνη αθωότητας, μαζί όμως και μια προκαταβολική ειρωνεία για το πάθημα που θα παθαίναμε εμείς, οι τέσσερις Θωμάδες της νέας εποχής. Ύστερα από λίγα λεπτά, αφού είχε προηγηθεί αρκετή συζήτηση για το πνεύμα, ο νεότερος από τους τρεις κάθισε κοντά σε ένα στρογγυλό τραπέζι, πήρε χαρτί ζωγραφικής και άρχισε να ζωγραφίζει.

Το χέρι του δούλευε με καταπληκτική ταχύτητα. Το μολύβι πετούσε και πάνω στο χαρτί εμφανίζονταν οι συμμετρικές γραμμές ενός σχεδίου που παρίστανε το κεφάλι μιας γυναίκας. Όση ώρα ζωγράφιζε, δεν είχε την παραμικρή αντίληψη όσων συνέβαιναν γύρω του. Δούλευε με τα μάτια προσηλωμένα στο χαρτί, χωρίς να αλλάζει ούτε την παραμικρή από τις γραμμές που χάραζε εξαρχής. Εννοείται ότι το πράγμα ήταν αρκετά εκπληκτικό, καθώς όλοι γνωρίζαμε ότι δεν είχε σπουδάσει ποτέ ζωγραφική. Ο κ. Αποστολίδης πλησίασε αυτόν τον παράξενο ζωγράφο, μέτρησε τους σφυγμούς του και διαπίστωσε ότι από 80 είχαν ανέβει στους 140, χωρίς όμως να παρατηρείται καμία άνοδος της θερμοκρασίας. Το βλέμμα του ήταν ακίνητο και τα δυνατά τρυπήματα με τη βελόνα, που του έκανε ο γιατρός στο χέρι, δεν του προκάλεσαν καμία αντίδραση. Έπειτα ο γιατρός έβαλε το χέρι του ανάμεσα στα μάτια του και στο χαρτί. Τότε ο υπνωτισμένος σταμάτησε να δουλεύει και συνέχισε μόλις το χέρι αποσύρθηκε.


Όταν ο γιατρός ανακοίνωσε ότι οι σφυγμοί του είχαν ανέβει στους 140, ένας από τους πνευματιστές που παρευρίσκονταν θεώρησε ότι αυτό οφειλόταν στη φωτιά που είχε κατέβει από τους ουρανούς και είχε εισχωρήσει στις φλέβες του υπνωτισμένου. Σε λίγο το σχέδιο ολοκληρώθηκε. Ο υπνωτισμένος σωριάστηκε στο ανάκλιντρο, παρουσίασε μια ελαφριά σύσπαση των μυών και σηκώθηκε νιώθοντας πολύ καλά. Οι σφυγμοί του επανήλθαν στα φυσιολογικά επίπεδα, δεν παρατηρήθηκε καθόλου πυρετός και η διαύγεια της σκέψης του δεν θόλωσε στο παραμικρό.

Το σχέδιο που είχε φτιάξει ήταν αρκετά πετυχημένο. Οι πνευματιστές όμως το θεωρούσαν αντάξιο άλλων εποχών, ανώτερο από τα σχέδια του Λεονάρδου ντα Βίντσι και, τελικά, έργο που μόνο τα χέρια ενός θεόπνευστου ανθρώπου θα μπορούσαν να δημιουργήσουν. Τόσο ο υπνωτισμένος όσο και οι συνεργάτες του πίστευαν ότι κάποια υπερφυσική δύναμη, το πνεύμα, η «Μυριάδα», όπως την αποκαλούν, επιδρά στον φίλο τους και δημιουργεί αυτά τα έξοχα ζωγραφικά έργα. Η ίδια δύναμη όμως τον διατάζει να τα καταστρέψει ύστερα από λίγη ώρα και να τα κάψει, διαφορετικά θα πέσει χτυπημένος από κεραυνό.

Ύστερα από λίγη ώρα παρατηρήθηκαν τα ίδια συμπτώματα στον άνθρωπο που μόλις είχε ξυπνήσει. Τον κυρίευσε μια ακατανίκητη επιθυμία να δουλέψει ξανά. Πήρε πάλι το χαρτί και τα μολύβια και σχεδίασε το κεφάλι ενός γενειοφόρου άνδρα, με την ίδια ταχύτητα, αλλά με ασύγκριτα μεγαλύτερη τελειότητα από την πρώτη φορά. Η μορφή του δεύτερου σχεδίου παρίστανε έναν άγιο, όπως τους ζωγράφιζαν οι ζωγράφοι της Αναγέννησης. Ο υπνωτισμένος διαβεβαίωνε ότι δεν γνωρίζει ζωγραφική. Μάθαμε όμως από τον ίδιο ότι, όταν έμενε στο Παρίσι, του άρεσε να περνά τον χρόνο του στις πινακοθήκες και ότι την προσοχή του τραβούσαν περισσότερο τα κεφάλια που είχαν ζωγραφίσει οι ζωγράφοι της Αναγέννησης. Διάβαζε μελέτες αισθητικής και είχε στοιχειώδεις θεωρητικές γνώσεις για τις γραμμές.

Οι φίλοι μας θεώρησαν ότι είχε κάνει αρκετά για να μας πείσουν για την υπερφυσική δύναμη που είχε ανακαλύψει και για την αλήθεια των πνευματιστικών θεωριών, οι οποίες προκαλούν μεγάλο ενδιαφέρον στη Γερμανία, στην Αγγλία και στην Αμερική.


Επιστημονικές εξηγήσεις


Βέβαια, το θέαμα στο οποίο γίναμε μάρτυρες ήταν πραγματικά εξαιρετικό. Ο πνευματισμός όμως δεν έχει καμία σχέση μ’ αυτό. Βρεθήκαμε απλώς μπροστά σε ένα παραξενότατο υπνωτιστικό φαινόμενο, γιατί στη συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται μόνο για υπνωτισμό. Ο ποιητής που υπνωτίζεται είναι ένα σπανιότατο υποκείμενο (sujet), κατάλληλο για επιστημονική μελέτη. Έχει τις σπανιότατες ιδιότητες του αυτοϋπνωτισμού και της αυθυποβολής (autosuggestion). Μπορεί οποιαδήποτε ώρα και στιγμή να αυτοϋπνωτιστεί και να υποβάλει τον εαυτό του. Σ’ αυτή την κατάσταση δημιουργεί σχέδια χωρίς να κατέχει την τέχνη που απαιτείται γι’ αυτό.

Είναι αλήθεια ότι τέτοιο φαινόμενο δεν έχει ακόμη παρατηρηθεί στην επιστήμη. Σε ειδικά βιβλία, ακόμη και στα πιο πρόσφατα, δεν μπορέσαμε να βρούμε παρόμοιο παράδειγμα: ούτε αυτοϋπνωτισμό που να γίνεται με τόση ευκολία ούτε δημιουργία ζωγραφικών έργων από άνθρωπο που αγνοεί αυτή την τέχνη. Είναι αλήθεια ότι οι «υπνωτισμένοι αισθάνονται και ενεργούν, όπως λέει ο Braid, σαν όλες οι εντυπώσεις που περνούν από το μυαλό τους να ήταν πραγματικότητες». Αυτό όμως συμβαίνει ύστερα από υποβολή που κάνει κάποιος άλλος υπνωτιστής. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η σπανιότητα του δικού μας υπνωτιστικού φαινομένου.

Στο νοσοκομείο της Σαλπετριέρ, όπου διδάσκει ο επιφανής νευρολόγος Σαρκώ, έχουν παρατηρηθεί πολλά παραδοξότατα φαινόμενα. Έτσι, σε κάποια υπνωτισμένη υπηρέτρια υπέβαλε την ιδέα να μιλήσει λατινικά, κι εκείνη επανέλαβε όλες τις λατινικές λέξεις που είχε ακούσει στην εκκλησία. Στη Γερμανία, ένας άλλος νευρολόγος άκουσε μια υπνωτισμένη υπηρέτρια να προφέρει αγγλικές λέξεις και φράσεις, ενώ αγνοούσε εντελώς αυτή τη γλώσσα. Αργότερα έμαθε ότι η ασθενής είχε υπηρετήσει σε ένα σπίτι όπου έμενε μια Αγγλίδα παιδαγωγός, από την οποία άκουγε αγγλικές φράσεις. Στη Γαλλία, κάποιος υπηρέτης, όταν βρισκόταν σε κατάσταση υπνωτισμού, μιμούνταν απαράμιλλα τους ήχους του βιολιού του περίφημου Σαρασάτε. Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν με βεβαιότητα ότι στον εγκέφαλο υπάρχουν αμέτρητοι πολύπλοκοι μηχανισμοί, που μοιάζουν με τους φωνογράφους του Έδισον: δέχονται και διατηρούν τις εντυπώσεις, οι οποίες εμφανίζονται μόλις δοθεί η κατάλληλη αφορμή.


Μια τέτοια περίπτωση είναι και εκείνη του ανθρώπου που δημιούργησε μπροστά μας τα σχέδια. Παλιές εντυπώσεις από τις επισκέψεις του στα μουσεία και από την ανάγνωση βιβλίων σχετικών με τη ζωγραφική επανεμφανίστηκαν τώρα, όταν ο ίδιος ανέλαβε την έκδοση ενός εικονογραφημένου περιοδικού και αποκαλύφθηκε η ικανότητά του να αυτοϋπνωτίζεται. Όταν συνέρχεται από τον τεχνητό ύπνο, δεν διατηρεί καμία ανάμνηση. Πιστεύει ότι, πριν αρχίσει, δεν έχει καμία σαφή επίγνωση του έργου που δημιουργεί και ότι κάποια αόρατη και θεία δύναμη οδηγεί το χέρι του.

«Ελάχιστα παραδείγματα τέτοιας καταληπτικής κατάστασης παρατηρούνται», λέει ο Bonamaison. «Σ’ αυτή την κατάσταση το υποκείμενο παρουσιάζει μια δεύτερη κατάσταση, που διαφέρει από τη φυσιολογική με πολύ χαρακτηριστικές μεταβολές της προσωπικότητας: αλλαγή του χαρακτήρα, μεγαλύτερη δραστηριότητα των ψυχικών λειτουργιών και ιδιαίτερα της μνήμης, με τη διαφορά ότι, μόλις το υποκείμενο βγει από τη δεύτερη κατάσταση και επιστρέψει στη φυσιολογική, δεν θυμάται τίποτε από όσα συνέβησαν στη δεύτερη».


Τι άλλο κάνει ο υπνωτισμένος

Αυτές είναι οι προσωπικές μας παρατηρήσεις από όσα είδαμε οι ίδιοι. Όσοι παρακολούθησαν επί είκοσι μέρες τις διάφορες φάσεις του ποιητή που υπνωτίζεται διαβεβαιώνουν ότι παίζει πιάνο χωρίς να αγγίζει τα πλήκτρα, αλλά μόνο ακουμπώντας το χέρι του στο ξύλινο μέρος του οργάνου· ότι γράφει ποιήματα εξαιρετικής δύναμης και χρησμούς απαράμιλλης εκφραστικής χάρης. Εμείς δεν είδαμε τίποτε απ’ αυτά, πιστεύουμε όμως ότι θα συμβαίνουν κι αυτά, για τους λόγους που αναφέραμε παραπάνω. Προσθέτουν όμως ότι βλέπουν και φαντάσματα. Κι αυτό είναι επίσης πιστευτό. Αυτές οι τελευταίες αποκαλύψεις του υπνωτισμένου φίλου τους τούς προκάλεσαν νευροπάθεια, που δημιουργεί πλάνες της όρασης και της ακοής. Επομένως, είναι φυσικό να βλέπουν φαντάσματα, τα οποία εξηγούνται με τους νόμους της παθολογίας και είναι αποτέλεσμα αλλοιώσεων του νευρικού συστήματος.

Πρέπει να σημειωθεί ότι και οι τρεις είναι από τους πιο ευφάνταστους ποιητές. Ο ένας αφοσιώθηκε στη μελέτη του Φάουστ, όπου διατυπώνονται άφθονες δοξασίες για φαντάσματα και εμφανίσεις, ενώ οι άλλοι δύο μελέτησαν πρόσφατα φιλοσοφικά συστήματα. Όλα αυτά δημιούργησαν στον ευερέθιστο εγκέφαλό τους κάποια νευρική ευαισθησία, την οποία αύξησε η άγνοιά τους για την πρόοδο της επιστήμης στον υπνωτισμό. Έτσι, περιέβαλαν αυτά τα φαινόμενα με θρησκευτική επισημότητα, ενώ σε όλες τους τις σκέψεις κυριαρχεί η θρησκοληψία. Αυτή τους υπαγορεύει να εξαφανίζουν τις εικόνες και τα γραπτά που δημιουργεί ο υπνωτισμένος, τα οποία κατά τα άλλα παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον για την επιστήμη.

Ελπίζουμε ότι σε τόσο ευφυείς νέους η θεραπεία από αυτή την παραφροσύνη θα είναι ευκολότερη απ’ ό,τι συνήθως. Θα γίνει επίσης κατανοητό ότι η υπνωτιστική ικανότητα του ενός, που εκδηλώθηκε με αφορμή την κλοπή κάποιων κοσμημάτων ενός από τους τρεις ποιητές, δεν έχει καμία σχέση με τις αγυρτείες των πνευματιστών ή με τις πλάνες των αισθήσεων όσων πάσχουν από αλλοιώσεις του νευρικού συστήματος, αλλά αποτελεί ένα υπνωτιστικό φαινόμενο, σπάνιο βέβαια, αλλά τίποτε περισσότερο.

Β.

Υστερόγραφο

Επειδή όσα αφορούν την παραπάνω υπόθεση έχουν ήδη γίνει αρκετά γνωστά, αναγκαζόμαστε να αναφέρουμε και τα ονόματα των φίλων μας. Είναι οι κύριοι Γ. Σουρής, συντάκτης του Ρωμηού, Ι. Πολέμης και Γ. Στρατήγης.

Οφείλουμε επίσης να προσθέσουμε ότι, ύστερα από τις εξηγήσεις που τους δόθηκαν, άρχισαν να πείθονται για τον καθαρά φυσιολογικό χαρακτήρα του φαινομένου.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΑΥΤΟΣ Ο ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΚΑΤΑΝΟΕΙΤΑΙ ΕΥΚΟΛΑ. ΚΑΘΟΤΙ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΗ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΣ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΣΟΛΟΒΙΕΦ ΚΑΙ Η ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΟΥ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΣΟΦΙΑΣ ΤΟΥ ΜΠΑΙΜΕ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΤΟΥ ΜΠΕΡΝΤΙΑΕΦ ΝΑ ΠΡΟΒΛΗΘΕΙ ΜΙΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΑΝ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΚΗΣ. ΤΕΛΙΚΑ ΤΑ ΚΑΤΑΦΕΡΑΝ. 
ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΟΜΩΣ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΤ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΞΩΓΗΙΝΟΥΣ; ΜΕ ΤΟΝ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΙΑ ΤΗΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΙΩΑΚΕΙΜ ΝΤΑ ΦΙΟΡΕ, Η ΟΠΟΙΑ ΕΠΙΒΛΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΣΤΗΝ Β' ΒΑΤΙΚΑΝΕΙΟ ΣΥΝΟΔΟ; ΤΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ; ΤΗΝ ΤΑΥΤΙΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΙΔΙΟΥ ΤΡΙΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ Η ΟΠΟΙΑ ΑΝΤΙΚΑΘΙΣΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΔΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΛΥΤΙΜΗΣ ΝΕΑΣ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ, ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ ΘΥΣΙΑΣΕ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ; 
ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗ, ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΕΧΟΥΝ ΜΙΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΣ ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΑΝΕΧΟΜΑΣΤΕ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΑΔΕΙΑ! ΑΥΤΟ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΟΠΛΙΣΕ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΝΑ ΟΠΛΙΖΕΙ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΣΤΟΝ ΗΣΥΧΑΣΜΟ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΚΟΛΛΥΒΑΔΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΕΖΗΣΑΝ ΠΡΩΤΟΙ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΤΗΝ ΕΠΕΛΑΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ.

Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2026

Επαναμαγεύοντας την τέχνη στη θεωρία και στην πράξη: Ο συμβολισμός στην Ελλάδα και ο Φρίξος Αριστεύς 1

Επαναμαγεύοντας την τέχνη στη θεωρία και στην πράξη: Ο συμβολισμός στην Ελλάδα και ο Φρίξος Αριστεύς 1

Re-enchanting Art in Theoryand Practice: Symbolism in Greece and Frixos Aristeus

Ferentinou, Journal for the Study of Romanticisms (2020), Volume 09, 97-122

Βικτωρία Φερεντίνου (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων)

https://d-nb.info/1242497935/34?utm


Είμαι ποιητής ή μάλλον φιλόσοφος και εκφράζω τις ιδέες και τις θεωρίες μου μέσα από την τέχνη της ζωγραφικής.[1]

Μόνο ύστερα από είκοσι χρόνια, το 1900, κατόρθωσα να δω το φως μέσα μου. […] Χρειάστηκε να περάσουν άλλα τριάντα επτά χρόνια για να δω το φως μέσα στο σκοτάδι, το φως του πνεύματός μου και το φως της δημιουργίας του Παντός.[2]

 "Η έννοια της επαναμάγευσης συνδέεται με την αντίθετη θέση του Max Weber περί απομάγευσης και με τις διαδικασίες εκκοσμίκευσης ως πολιτισμικής συνθήκης της νεωτερικότητας. Βλ. Max Weber, «Science as Vocation», στο From Max Weber: Essays in Sociology, επιμ. H. H. Gerth και C. Wright Mills (New York: Oxford University Press, 2007). Η επαναμάγευση αναφέρεται στην ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών πνευματικότητας, οι οποίες συχνά συνυφαίνουν την επιστήμη με συγκρητιστικές θρησκευτικές φιλοσοφίες από τον 19ο αιώνα και εξής. Οι μελετητές που επανεξετάζουν τη διάδοση πνευματικών ρευμάτων έξω από τους κυρίαρχους θρησκευτικούς θεσμούς, όπως η Καθολική, η Προτεσταντική και η Ορθόδοξη Εκκλησία, επιμένουν ότι η θρησκευτικότητα δεν εξαφανίστηκε στον νεότερο δυτικό κόσμο, αλλά προσέλαβε άλλες μορφές μέσω του νεότερου εσωτερισμού. Για τους σκοπούς της μελέτης, οι όροι «νεότερος εσωτερισμός» και «αποκρυφισμός» θα αντιμετωπίζονται ως συνώνυμοι αποκλειστικά για λόγους ευκολίας"

Περίληψη

Το παρόν δοκίμιο παρουσιάζει την πρώτη συστηματική εξέταση του έργου του παραγνωρισμένου Έλληνα ζωγράφου Φρίξου Αριστέως (1879–1951). Εντάσσει το έργο του Αριστέως στο ιστορικό του πλαίσιο, αναδεικνύοντας τις ιστορικές ιδιαιτερότητες της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στον αποκρυφισμό και τον ελληνικό συμβολισμό στις αρχές του εικοστού αιώνα. Εξετάζει ειδικότερα τους τρόπους με τους οποίους ο Αριστεύς ενσωμάτωσε θεοσοφικές και πνευματιστικές ιδέες στη θεωρητική πραγματεία του για την τέχνη, Φως από το σκοτάδι και σκοτάδι από το φως —μέσα της δεκαετίας του 1930—, και στους αλληγορικούς πίνακές του. Η οπτική του Αριστέως διαμορφώνεται από νεορομαντικές αντιλήψεις για την τέχνη ως τόπο ιεροποίησης και για τον καλλιτέχνη ως προφήτη, επιφορτισμένο με το έργο της μετάδοσης αθέατων πραγματικοτήτων στο ευρύτερο κοινό. Οι έντονες θρησκευτικές και επιστημολογικές αναζητήσεις του αποσκοπούσαν, όπως θα φανεί, στη συνύφανση χριστιανικών και αποκρυφιστικών ιδεών. Σε αυτή την ανάμειξη, ο Αριστεύς προτίμησε μια παραστατική τέχνη που εξέφραζε πνευματικές ιδέες και χαρακτήριζε επίσης το έργο άλλων καλλιτεχνών της εποχής του που είχαν επηρεαστεί από τη θεοσοφία. Μέσα από αυτή τη μελέτη περίπτωσης, το άρθρο φιλοδοξεί να φωτίσει την επίδραση που ενδέχεται να άσκησαν οι διαδικασίες επαναμάγευσης στη νεότερη οπτική κουλτούρα στην Ελλάδα.

Λέξεις-κλειδιά: Θρησκευτική τέχνη, θεωρία της τέχνης, Zur Farbenlehre του Goethe, θεοσοφία, παραστατικότητα

Το 1896, μια ομάδα θεοσοφιστών από τις Ηνωμένες Πολιτείες επισκέφθηκε την Ελλάδα και έδωσε τρεις διαλέξεις στον Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός».[3] Η επίσκεψη αυτή προκάλεσε την αντίδραση του Νικολάου Επισκοπόπουλου, κριτικού που έγραφε στην ελληνική εφημερίδα «Άστυ». Ο Επισκοπόπουλος μίλησε με θετικά λόγια για τη θεοσοφία, σκιαγραφώντας την ιστορία της και εξυμνώντας την «ως την εξέλιξη όλων των θρησκειών», εξαιτίας της έμφασης που έδινε στον αλτρουισμό, τον μυστικισμό και τη θρησκευτική ανεκτικότητα.[4] Από την άλλη πλευρά, την περιφρονούσε για τα ουτοπικά οράματά της, τη χρήση συμβόλων και τις αιρετικές αντιλήψεις της και διακήρυττε ότι δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον χριστιανισμό. Και κατέληγε: «Η Ελλάδα δεν είναι ο κατάλληλος τόπος για την καλλιέργεια τέτοιων νέων θρησκευτικών ιδεών. Μπορούμε, αλίμονο, να ζήσουμε για πολύ ακόμη χωρίς τη Θεοσοφία».[5] Αυτή η διακήρυξη είναι σημαντική, επειδή αντανακλά την οπτική αρκετών διανοουμένων στην Ελλάδα κατά τη μετάβαση από τον έναν αιώνα στον άλλο. Προσφέρει επίσης στοιχεία για την κατανόηση της ελληνικής ιστοριογραφίας και εξηγεί γιατί αυτή αγνόησε τις αποκρυφιστικές επιρροές στο έργο συγγραφέων, ποιητών και καλλιτεχνών που δραστηριοποιούνταν στην Ελλάδα. Τέλος, και εξίσου σημαντικό, αποτελεί μαρτυρία διαδικασιών επαναμάγευσης που συντελούνταν στη χώρα σε μια περίοδο σταδιακής εκβιομηχάνισης και εκκοσμίκευσης, καθώς και αλλαγών στις τεχνολογικές υποδομές, την εκπαίδευση, την κοινωνική δομή και την κουλτούρα.[6]

Οι κριτικοί της λογοτεχνίας αποδείχθηκαν περισσότερο ανοιχτοί στη μελέτη της επαναμάγευσης σε σχέση με το έργο ορισμένων Ελλήνων λογοτεχνών του εικοστού αιώνα.[7] Ωστόσο, ο ακαδημαϊκός λόγος για τη σχέση ανάμεσα στον νεότερο εσωτερισμό και τις εικαστικές τέχνες απουσίαζε από την Ελλάδα έως το 2005, όταν ο ιστορικός τέχνης Ευγένιος Ματθιόπουλος δημοσίευσε τη μελέτη του για την πρόσληψη του νεορομαντισμού στην Ελλάδα και τη σύνδεσή του με τον ευρωπαϊκό αποκρυφισμό του τέλους του δέκατου ένατου αιώνα.[8] Με τίτλο Τέχνη πτεροφύει εν οδύνη [Η τέχνη βγάζει φτερά μέσα στην οδύνη], το βιβλίο αυτό υπήρξε η μόνη απόπειρα σκιαγράφησης αυτής της αλληλεπίδρασης και αποτελεί εξαιρετική αφετηρία τόσο για φοιτητές όσο και για πανεπιστημιακούς ερευνητές. Ο Ματθιόπουλος υποστηρίζει ότι οι ποιητές και οι συγγραφείς που δραστηριοποιούνταν ως κριτικοί τέχνης ήταν εκείνοι που διαμόρφωσαν τον ελληνικό λόγο για την τέχνη, την ιδεολογία και τον νεότερο εσωτερισμό, και εστιάζει σε αυτές τις πρακτικές λόγου. Το βιβλίο του επικεντρώνεται σε ποιητές και συγγραφείς, αλλά δεν αναλύει λεπτομερώς το έργο εικαστικών καλλιτεχνών που ενδιαφέρονταν για τον αποκρυφισμό ή/και είχαν επηρεαστεί από αποκρυφιστικές και μυστικιστικές ιδέες, με εξαίρεση τον Νικόλαο Γύζη και τον Κωνσταντίνο Παρθένη.

Το ζήτημα της σημασίας των αποκρυφιστικών θεωριών για τους Έλληνες καλλιτέχνες των αρχών του εικοστού αιώνα αξίζει προσεκτικότερη εξέταση. Το παρόν δοκίμιο θα αναδείξει τις ιστορικές περιπλοκές και τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στον αποκρυφισμό και την ελληνική τέχνη κατά τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα. Θα ασχοληθεί ειδικότερα με τους τρόπους με τους οποίους Έλληνες εικαστικοί καλλιτέχνες, εξοικειωμένοι με τον λόγο του συμβολισμού, οικειοποιήθηκαν αποκρυφιστικές ιδέες και τις ενσωμάτωσαν στην καλλιτεχνική πρακτική και στη θεωρία τους για την τέχνη. Στο επίκεντρο θα βρεθεί το έργο του Φρίξου Αριστέως (1879–1951), ενός καλλιτέχνη σε μεγάλο βαθμό παραγνωρισμένου στην επιστημονική έρευνα. Όπως θα υποστηριχθεί, ένας από τους κυριότερους λόγους αυτής της παραμέλησης είναι η συχνά κρυπτική και αντισυμβατική εικονογραφία του, καθώς και οι αποκρυφιστικές ιδέες που ενσωματώνονται στο έργο του. Επιπλέον, η άγνωστη προέλευση πολλών πινάκων του —είτε έχουν χαθεί είτε βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές— έχει δυσχεράνει σημαντικά την εκτενή έρευνα του έργου του.[9] Ωστόσο, η καλλιτεχνική παραγωγή του Αριστέως αντανακλά μια σχεδόν μοναδική τάση στην ελληνική τέχνη του εικοστού αιώνα, η οποία αξίζει περαιτέρω διερεύνηση: την ιεροποίηση της εικαστικής τέχνης, που λειτουργεί ως εκδήλωση πνευματικών ιδεών, και την απόδοση μαντικής ιδιότητας στον καλλιτέχνη ως poeta vates —ποιητή-προφήτη—, ο οποίος βιώνει έξαρση και υπέρβαση των σωματικών του ορίων κατά τη διαδικασία της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Προτού εξετάσω τη σχέση του Αριστέως με τον αποκρυφισμό και με το εγχείρημα της επαναμάγευσης μετά τον Διαφωτισμό, θα παρουσιάσω μια σύντομη επισκόπηση της πρόσληψης του συμβολισμού στην Ελλάδα και των τρόπων με τους οποίους οι ελληνικοί καλλιτεχνικοί και λογοτεχνικοί κύκλοι οικειοποιήθηκαν τις συγγένειές του με τον αποκρυφισμό. Αυτό είναι απαραίτητο για την κατανόηση του πολιτισμικού περιβάλλοντος από το οποίο αναδύθηκε ο Αριστεύς και για την ένταξη στο ιστορικό της πλαίσιο της συνύφανσης τέχνης και εσωτεριστικών επιστημολογιών στο έργο του.

Συμβολισμός, αποκρυφισμός και τέχνη στην Ελλάδα στα τέλη του δέκατου ένατου και στις αρχές του εικοστού αιώνα: Επανεξετάζοντας το ελληνικό πλαίσιο

Το ενδιαφέρον για τον συμβολισμό εκδηλώθηκε στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1890 και άνθησε κατά τη μετάβαση από τον έναν αιώνα στον άλλο, μέσα από κείμενα που δημοσιεύονταν σε περιοδικά τέχνης, πολιτισμού και λογοτεχνίας, όπως η Τέχνη, Το Περιοδικόν μας, ο Διόνυσος και τα Παναθήναια. Ο ποιητής Κωστής Παλαμάς διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στον κύκλο των ποιητών και συγγραφέων που γοητεύτηκαν από τις συμβολιστικές ιδέες· ανάμεσά τους ήταν ο Παύλος Νιρβάνας, ο Κωνσταντίνος Χατζόπουλος, ο Ιωάννης Γρυπάρης, ο Γιάννης Καμπύσης, ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης, ο Πέτρος Ζητουνιάτης, ο Ιωάννης Ζερβός και άλλοι.[10] Οι διανοούμενοι αυτοί, που συχνά χαρακτηρίζονταν μακάβριοι και παρακμιακοί, έτειναν να υποστηρίζουν μοντερνιστικές τάσεις. Αναζητώντας μια αλλαγή, τόσο κοινωνική όσο και πολιτισμική, οι Έλληνες ποιητές και καλλιτέχνες εξοικειώθηκαν με το έργο των Charles Baudelaire, John Ruskin, Friedrich Nietzsche και Camille Flammarion, αλλά ήταν επίσης δεκτικοί στις αποκρυφιστικές και μυστικιστικές τάσεις των Γάλλων και Γερμανών συμβολιστών. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη στροφή έπαιξαν η ηγετική παρουσία του Έλληνα ποιητή και δοκιμιογράφου Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλου, γνωστού ως Jean Moreas, στο κίνημα στη Γαλλία, καθώς και η έλξη που ασκούσε τότε η γαλλική κουλτούρα στην ελληνική διανόηση.[11]

Οι περισσότεροι Έλληνες συμβολιστές προέρχονταν από οικογένειες των κατώτερων ή μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων και αντιτίθεντο στο κοινωνικό περιβάλλον της εποχής τους. Ο συμβολισμός έγινε εύκολα αποδεκτός, καθώς θεωρήθηκε τόπος σύγκλισης εναλλακτικών και ριζοσπαστικοποιημένων τάσεων, όπως συνέβαινε συχνά και με άλλους ευρωπαϊκούς συμβολισμούς. Στην Ελλάδα, ωστόσο, υπήρχαν και άλλοι κοινωνικοπολιτικοί λόγοι για την υιοθέτηση ενός λογοτεχνικού και καλλιτεχνικού κινήματος που απέρριπτε τον νατουραλισμό, τον θετικισμό και τον υλισμό και ασπαζόταν μια ιδεαλιστική, μυστικιστική και νεορομαντική αισθητική και ποιητική. Η οικονομική κρίση και η πτώχευση της Ελλάδας το 1893, η ήττα των Ελλήνων στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και η αποτυχία των Ελλήνων πολιτικών να ανταποκριθούν στις ανάγκες του ελληνικού εκλογικού σώματος δημιούργησαν ένα πνευματικό περιβάλλον στο οποίο η απογοήτευση από τον υλισμό, τον ορθολογισμό και τον φιλελευθερισμό έδωσε τη θέση της στον πειραματισμό με παρακμιακά, αναρχικά, σοσιαλιστικά, μυστικιστικά και άλλα ρεύματα, τα οποία εκλαμβάνονταν τότε ως ανατρεπτική απάντηση στην καθεστηκυία τάξη.

Οι αγωνίες της εποχής και η μεταβαλλόμενη κοινωνική δομή αντανακλώνταν ιδιαίτερα στη σύγκρουση των δύο αντίθετων ρευμάτων, της παράδοσης και του μοντερνισμού, και στις συναφείς πολιτισμικές και γλωσσικές εντάσεις που σημάδευαν τη χώρα. Αυτή η σύγκρουση εκφράστηκε κυρίως μέσα από το λεγόμενο «γλωσσικό ζήτημα», δηλαδή τη διαμάχη για το αν έπρεπε να χρησιμοποιείται η καθαρεύουσα —η καθαρολογική γλώσσα— ή η δημοτική —η λαϊκή ή καθομιλουμένη γλώσσα. Στη διαμάχη αυτή, η καθαρεύουσα συνδεόταν με την κυρίαρχη κουλτούρα, όπως αυτή εκφραζόταν μέσω του Κράτους, των Ακαδημιών και της Εκκλησίας, ενώ τη δημοτική υιοθετούσαν εκείνοι οι διανοούμενοι που ήταν πρόθυμοι να αντιταχθούν στους καθιερωμένους λόγους και θεσμούς.[12] Αυτοί οι διανοούμενοι, οι οποίοι αποτελούσαν μέρος της ελληνικής πνευματικής πρωτοπορίας, επιδίωκαν την αναγέννηση της ελληνικής τέχνης και ήταν δεκτικοί σε ένα ευρύ φάσμα νέων ρευμάτων, όπως ο αποκρυφισμός.[13]

Σε γενικές γραμμές, οι Έλληνες συμβολιστές ακολούθησαν το παράδειγμα των Γάλλων και Γερμανών συμβολιστών, μολονότι σε πολλές περιπτώσεις η οικειοποίηση του αποκρυφισμού δεν ήταν τόσο ρητή ή κυρίαρχη και αναπτύχθηκε προς διαφορετικές κατευθύνσεις στην Ελλάδα. Αν και ο συμβολισμός δεν αντιμετωπίστηκε αρχικά ευνοϊκά από τους κριτικούς του κυρίαρχου ρεύματος, σταδιακά έγινε της μόδας και προτιμήθηκε έναντι του ιμπρεσιονισμού, του οποίου η επίδραση στους Έλληνες μοντερνιστές ήταν μάλλον αναιμική.[14] Η συμβολιστική αναθεώρηση και επανερμηνεία της ελληνικής μυθολογίας υπήρξε αναμφίβολα ένας από τους κυριότερους λόγους για την εμφάνιση του κινήματος στις εικαστικές τέχνες· χρησιμοποιήθηκε για να ενισχύσει τη σύνδεση της νεότερης Ελλάδας με τον ένδοξο αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και συχνά συνέβαλε στη διαμόρφωση του εθνικιστικού λόγου για την ελληνική ταυτότητα, μια σύνδεση εμφανή και σε άλλους ευρωπαϊκούς συμβολισμούς.[15] Όπως σημειώνει η Michelle Facos:
[Ενώ] η άντληση έμπνευσης από το εθνικό παρελθόν μπορεί να φαίνεται ασύμβατη με την παραγωγή νεωτερικών έργων, μια τέτοια παράδοξη στρατηγική ήταν χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο καλλιτέχνες και διανοούμενοι εξέφραζαν τη δυσαρέσκειά τους απέναντι στη ζωή κατά τις τελευταίες δεκαετίες του δέκατου ένατου αιώνα.[16]


Ωστόσο, μέσω του συμβολισμού εισήχθη επίσης στην ελληνική λογοτεχνία και τέχνη, ως δάνειο από δυτικά πολιτισμικά ρεύματα, ένα ευρύ φάσμα νέων ιδεών, ξένων προς το ελληνικό περιβάλλον, όπως θεωρίες και πρακτικές αντλημένες από τον αποκρυφισμό και τη λεγόμενη «αρχαία σοφία». Δεν είναι επομένως συμπτωματικό ότι, όταν ο συμβολισμός έγινε γνωστός στην Ελλάδα, ορίστηκε ως «η αισθητική του μυστικισμού», η οποία αναμενόταν να εκτοπίσει τον ρεαλισμό και τον θετικισμό.[17] Για τον λόγο αυτό, το ενδιαφέρον αυτό συχνά συμβάδιζε με τη γοητεία που ασκούσαν εναλλακτικοί τρόποι σκέψης και μορφές πνευματικότητας, που οι άνθρωποι της εποχής θεωρούσαν μυστικιστικές, όπως η θεοσοφία, ο πνευματισμός, η ψυχική έρευνα, η μαντεία και άλλες. Αυτές οι ασυνήθιστες για το ελληνικό περιβάλλον ενασχολήσεις εμπνέονταν από τις αποκρυφιστικές αναζητήσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως αυτές καταγράφονταν στα ελληνικά περιοδικά της εποχής. Ακολουθώντας αυτή την τάση, κατά τη δεκαετία του 1890 επιστήμονες και διανοούμενοι έδιναν διαλέξεις και δημοσίευαν άρθρα για τον μεσμερισμό και τον υπνωτισμό, την ψυχική έρευνα και τον πνευματισμό.[18] Η ελληνική ανώτερη τάξη και μέλη της επιστημονικής και της λογοτεχνικής κοινότητας έδειχναν περιέργεια για αποκρυφιστικά ζητήματα και συμμετείχαν σε πνευματιστικά πειράματα.[19] Για παράδειγμα, αρκετοί ποιητές και συγγραφείς παρακολουθούσαν ή συμμετείχαν ενεργά σε πνευματιστικές συνεδρίες και ασκούσαν τον υπνωτισμό, όχι μόνο για να ελέγξουν τη δυνατότητα επικοινωνίας με τους νεκρούς, αλλά και τη δυνατότητα πρόσβασης στον ανθρώπινο νου.[20]

Όπως συνέβαινε και σε άλλους ευρωπαϊκούς συμβολισμούς, υπήρχε επίσης αυξανόμενο ενδιαφέρον για φιλοσοφικές και θρησκευτικές έννοιες αντλημένες από τον θεοσοφικό λόγο που κυκλοφορούσε τότε στην Ευρώπη. Αυτή η νέα γοητεία της θεοσοφίας αναδεικνύει τον συγκρητιστικό χαρακτήρα του αποκρυφισμού των Ελλήνων συμβολιστών. Κυρίως αυτός ο συγκρητισμός και η συμπερίληψη Ελλήνων φιλοσόφων, πλάι σε προφήτες από όλες τις θρησκείες του κόσμου, στις θεοσοφικές γενεαλογίες προσέλκυσαν αρκετούς Έλληνες διανοουμένους στη θεοσοφία.[21] Οι θεοσοφικές ιδέες εμφανίστηκαν στην Ελλάδα μέσω της εφημερίδας «Άστυ» στις αρχές της δεκαετίας του 1890.[22] Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του πολιτικού Πλάτωνα Δρακούλη, ο οποίος συνδύαζε τη θεοσοφία με τα ουτοπικά σοσιαλιστικά οράματά του.[23] Ως μέλος της Θεοσοφικής Εταιρείας στην Αγγλία, διέδιδε θεοσοφικές θεωρίες μέσα από τα βιβλία του και την έκδοση του περιοδικού Έρευνα στην Οξφόρδη, μεταξύ 1901 και 1908.[24] Προκειμένου η θεοσοφία να ριζώσει ευκολότερα στην Ελλάδα, τόνιζε τη συμβολή Ελλήνων φιλοσόφων, όπως ο Πυθαγόρας, και συνέδεε Ινδούς και Έλληνες φιλοσόφους με τον νεοπλατωνισμό και τους πρώτους χριστιανούς Πατέρες.[25] Το 1894 δημοσίευσε το βιβλίο Φως εκ των ένδον [Φως από μέσα], το οποίο σκιαγραφούσε τις ιδέες της Blavatsky και της Anna Kingsford. Το βιβλίο αυτό θεωρήθηκε το ελληνικό εγχειρίδιο της θεοσοφίας και άσκησε επίδραση στους συμβολιστικούς κύκλους της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένων του Φρίξου Αριστέως και ορισμένων συναδέλφων του.[26]

Πέρα από τον Δρακούλη, ο θεοσοφικός συγκρητισμός γοήτευσε αρκετούς διανοουμένους με νεορομαντικές τάσεις, όπως τον Νιρβάνα, τον Παλαμά, τον Θεοτόκη, τον Νίκο Καζαντζάκη, τον Ζερβό και τον Άγγελο Σικελιανό, δείχνοντας ότι μια τέτοια ενασχόληση δεν απουσίαζε από την Ελλάδα, αντίθετα με την εικόνα που συνήθως έδινε η ελληνική ιστοριογραφία. Είναι, ωστόσο, κατανοητό γιατί αυτό το ενδιαφέρον έχει υποτιμηθεί στην επιστημονική έρευνα· δεν ανιχνεύεται εύκολα, καθώς δεν διατυπωνόταν ρητά, αλλά συνήθως ενσωματωνόταν σε άλλους λόγους. Καθοριστικό ως προς αυτό είναι το γεγονός ότι η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία αντιτάχθηκε σθεναρά στον πνευματισμό, στον ελευθεροτεκτονισμό και στη θεοσοφία, καταδικάζοντάς τους ως αιρέσεις και εμποδίζοντας έτσι την ευρύτερη πρόσληψη του αποκρυφισμού στη χώρα.[27] Αρκετοί γνωστοί κληρικοί και συνδεόμενοι με αυτούς θεολόγοι έγραψαν βιβλία που επιτίθεντο σε όλες τις ετερόδοξες μορφές πνευματικότητας ως κακές και ουσιαστικά αντιχριστιανικές,[28] ενώ οι ελευθεροτέκτονες και οι συνδεόμενες μαζί τους ομάδες θεωρούνταν ο μεγαλύτερος εχθρός της «Ορθοδοξίας».[29]

Αυτή η στάση οδήγησε στην προσεκτική και συγκαλυμμένη διατύπωση θεοσοφικών ιδεών σε έργα τέχνης, κείμενα και κριτικές, γεγονός που δυσχεραίνει το έργο των ερευνητών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η απόκρυψη συνδυαζόταν με την οικειοποίηση της θεοσοφίας για την εξυπηρέτηση εθνικών λόγων σχετικά με την εθνοτική ταυτότητα και την έννοια της ελληνικότητας.[30] Αυτό ενδέχεται να εξηγεί γιατί οι Έλληνες συμβολιστές επιδίωκαν να συνδυάσουν τον χριστιανισμό με παγανιστικά και εσωτεριστικά συστήματα σε μια σύνθεση που ο Παλαμάς ονόμασε «αποκρυφιστική Ορθοδοξία».[31]

Η σχετικά όψιμη θεσμοποίηση της θεοσοφίας στην Ελλάδα, κατά τη δεκαετία του 1920, ενδέχεται να εμπόδισε ακόμη περισσότερο την ευρύτερη διάδοση των σχετικών ιδεών.[32] Ως αποτέλεσμα, στα τέλη της δεκαετίας του 1920 και κατά τη δεκαετία του 1930 παρατηρήθηκε μια σχετικά περιορισμένη ενασχόληση με τις αποκρυφιστικές θεωρίες, κυρίως από λογοτέχνες όπως ο Παλαμάς ή ο Σικελιανός, οι οποίοι διατηρούσαν ένα όραμα εμπνευσμένο από τον εσωτερισμό, που επιδίωκε να υπερβεί τα όρια των τεχνών, να απελευθερώσει την καλλιτεχνική έκφραση από τον θετικισμό και να αποδώσει στον καλλιτέχνη τον ρόλο του οικουμενικού μάγου.[33] Οι εξελίξεις αυτές είναι σημαντικές για να φωτιστούν η πρόσληψη και η οικειοποίηση τέτοιων τάσεων από τον Αριστέα στο θεωρητικό και εικαστικό έργο του κατά το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα.

Ο Φρίξος Αριστεύς, ο συμβολισμός και οι εσωτεριστικές επιστημολογίες: Μυστικοποιώντας την καλλιτεχνική δημιουργικότητα

ΣΧΟΛΙΟ:
MAΣ ΞΑΦΝΙΑΣΕ ΤΌ ΆΡΘΡΟ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΣΜΥΡΝΑΙΟΥ ΚΑΘΟΤΙ ΔΕΝ ΔΙΕΚΡΙΝΕ ΚΑΘΑΡΑ ΤΟΝ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ ΤΩΝ ΚΟΛΛΥΒΑΔΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ, ΚΑΠΕΛΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΑΤΑΡΧΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΝ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΑ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ Ή ΣΑΝ ΚΟΣΜΟΚΑΛΟΓΕΡΟ. ΜΑΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕ ΟΜΩΣ ΤΟ ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΚΥΡΙΑΡΧΗΣΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΦΑΡΙΣΑΙΚΟ ΝΟΜΙΚΙΣΜΟ ΤΗΣ ΑΝΉΜΠΟΡΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ.
" Όταν στα μακρινά εκείνα τέλη του 19ου αιώνα, οι λογοτέχνες «έπαιζαν με τον πνευματισμό» και τα «κινούμενα τραπεζάκια», καλώντας πνεύματα νεκρών στη βίλλα λ.χ. του Σουρή, θεωρώντας ότι απολαμβάνουν με τον τρόπο αυτό ένα μυστικιστικό αντίδοτο στον επελαύνοντα εξορθολογισμό του κόσμου, ο Παπαδιαμάντης συναυλιζόταν με τον άγιο Νικόλαο Πλανά και τον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη στο ταπεινό εκκλησάκι του αγ. Ελισσαίου, αναπαράγοντας, με έναν τρόπο χθόνιο και με μια ψαλμωδία βυζαντινή, την ησυχαστική κληρονομιά σε ένα αθηναϊκό περιβάλλον προϊούσας εκκοσμίκευσης."
ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΡΓΩΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΔΕΣΕ ΤΗΝ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΕ ΤΟΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΣΟΛΟΒΙΕΦ ΚΑΙ ΤΟΝ ΧΑΜΕΡΠΗ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ Η ΟΠΟΙΑ ΒΡΗΚΕ ΣΤΟΝ ΜΠΑΙΜΕ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΣΕΛΛΙΝΓΚ ΤΟΝ ΔΟΥΡΕΙΟ ΙΠΠΟ ΓΙΑ ΤΟ ΓΚΡΕΜΙΣΜΑ ΤΟΥ ΤΕΙΧΟΥΣ ΤΗΣ ΠΑΤΕΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕ ΤΗΝ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΣΩΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΨΥΧΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ.
Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΟΡΘΩΣΕ ΕΝΑ ΤΕΙΧΟΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΤΙΚΗ ΛΑΣΠΗ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ ΑΛΛΑ Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ ΧΡΩΣΤΑΕΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΝΑ ΚΛΕΙΣΕΙ ΤΗΝ ΚΕΡΚΟΠΟΡΤΑ Η ΟΠΟΙΑ ΜΑΤΑΙΩΝΕΙ ΑΠΟ ΤΟΤΕ ΚΑΘΕ ΜΑΣ ΑΓΩΝΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΗΣ ΕΠΑΡΣΗΣ ΤΟΥ ΔΑΙΜΟΝΙΚΟΥ  ΠΕΙΡΑΣΜΟΥ.

Σημειώσεις:

Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026

Η Λαγκάρντ αποχωρεί από την ΕΚΤ, αλλά η ελίτ δεν συνταξιοδοτείται ποτέ.

Lorenzo Maria Pacini - 1 Νοεμβρίου 2026

Η Λαγκάρντ αποχωρεί από την ΕΚΤ, αλλά η ελίτ δεν συνταξιοδοτείται ποτέ.


Πηγή: Ίδρυμα Στρατηγικού Πολιτισμού


Η Κριστίν Λαγκάρντ θα αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στις 7 Φεβρουαρίου 2027, σχεδόν εννέα μήνες πριν από το τέλος της θητείας της. Ο επίσημος λόγος είναι καθησυχαστικός: αφήνει μια ΕΚΤ «έτοιμη για το μέλλον». Μια άψογη φόρμουλα, βγαλμένη κατευθείαν από το εγχειρίδιο θεσμικής επικοινωνίας, που αποφεύγει προσεκτικά το πιο ενδιαφέρον ερώτημα: έτοιμοι για το μέλλον τίνος;

Επειδή στην πολιτική, το ημερολόγιο είναι συχνά πιο ειλικρινές από τα δελτία τύπου. Και η σύμπτωση της Λαγκάρντ είναι πολύ βολική: οι γαλλικές προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027. Η πρόωρη αποχώρηση θα επέτρεπε στον Εμανουέλ Μακρόν να συμμετάσχει στη διαδικασία διαδοχής όσο θα εξακολουθεί να κάθεται στο Μέγαρο των Ηλυσίων, αποφεύγοντας την επιλογή της νέας ηγεσίας της ΕΚΤ να αντιμετωπίσει τις πιθανές αναταραχές που θα προκληθούν από τις γαλλικές εκλογές.

Η πολιτική καχυποψία είναι εμφανής, ακόμη και χωρίς να την μετατρέπει σε βεβαιότητα: διασφάλιση της θεσμικής ισορροπίας πριν οι ψηφοφόροι μπορέσουν να την αλλάξουν. Εάν η Γαλλία ακολουθούσε μια ανεπιθύμητη πορεία για τις Βρυξέλλες, με πιθανή επαναληπτική εκλογική αναμέτρηση μεταξύ της Μαρίν Λεπέν και του Ζαν-Λυκ Μελανσόν, η διαδοχή στο τιμόνι της κεντρικής τράπεζας θα είχε ήδη εισέλθει στην αποφασιστική φάση. Η δημοκρατία σίγουρα μπορεί να εκπλήξει, αρκεί να μην διαταράξει πολύ γρήγορα τους διορισμούς.

Αυτή είναι η μοναδική αντίληψη της Ευρώπης για τη σταθερότητα: όταν οι πολίτες ψηφίζουν, μιλάμε για λαϊκή κυριαρχία. Όταν η ψήφος κινδυνεύει να παράγει άβολα αποτελέσματα, η συνέχεια, η υπευθυνότητα και η ανάγκη προστασίας των θεσμών γίνονται ξαφνικά κεντρικά. Αυτές είναι αξιοσέβαστες, συχνά ιερές, λέξεις, αλλά φαίνεται να μετατρέπονται σε ένα κομψό προπέτασμα καπνού όταν χρησιμεύουν για να διασφαλίσουν ότι η εξουσία παραμένει στα χέρια εκείνων που την ασκούν ήδη.

Το πιο αποκαλυπτικό μέρος της ιστορίας αφορά την ίδια την Λαγκάρντ. Μετά την αναχώρησή της από τη Φρανκφούρτη, η απερχόμενη πρόεδρος διεκδίκησε την «ελευθερία του λόγου» της και δήλωσε ότι δεν μπορούσε να παραμείνει ουδέτερη. Ήθελε να υπερασπιστεί την αλήθεια από διαστρεβλωμένες αναπαραστάσεις, βασιζόμενη στην εμπειρία της στην κορυφή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της ΕΚΤ.

Η αλήθεια έχει ένα περίεργο πεπρωμένο: κατά τη διάρκεια της θητείας της, πρέπει να αντιμετωπίζεται με την προσοχή ενός χρηματοπιστωτικού μέσου· μόλις αποχωρήσει από την εξουσία, μπορεί να κυκλοφορήσει ξανά ελεύθερα, ίσως ακριβώς στη μέση μιας προεκλογικής εκστρατείας.

Η Λαγκάρντ θα μπορούσε να υποστηρίξει έναν μετριοπαθή υποψήφιο, να κινητοποιήσει φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις ή να αναλάβει έναν πιο άμεσο πολιτικό ρόλο. Υπάρχει επίσης συζήτηση για μια πιθανή προεδρία του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, μια πιθανότητα που πρέπει να διακρίνεται από μια επίσημη υποψηφιότητα. Δεν χρειάζεται να θέσει προσωπικά υποψηφιότητα για τα Ηλύσια Πεδία για να επηρεάσει τη γαλλική συζήτηση: όσοι έχουν ηγηθεί μερικών από τους σημαντικότερους διεθνείς οικονομικούς θεσμούς διαθέτουν πληθώρα διασυνδέσεων, ορατότητας και εξουσίας που δεν εξαφανίζεται με την παράδοση της δημοσιογραφικής κάρτας.

Και εδώ είναι το θέμα. Η Λαγκάρντ δεν φαίνεται να ετοιμάζεται να παραιτηθεί από την εξουσία: φαίνεται να ετοιμάζεται να την ασκήσει με άλλη μορφή.


Κατά τη διάρκεια της θητείας, η θεσμική ουδετερότητα επιβάλλει όρια. Στη συνέχεια, τα ίδια αυτά όρια χαλαρώνουν και η συσσωρευμένη εμπειρία μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική επιρροή. Όλα αυτά είναι θεμιτά, φυσικά. Αλλά θα ήταν ενδιαφέρον να γνωρίζουμε αν αυτή η ελευθερία του λόγου θα ασκείται με την ίδια σκληρή κριτική στο ευρωπαϊκό κατεστημένο όπως ασκείται στους αντιπάλους του.

Όταν ο Μελανσόν πρότεινε την ακύρωση του γαλλικού χρέους που κατείχε η ΕΚΤ, οι αγορές ανησυχούσαν και το spread έγινε βασικό στοιχείο της πολιτικής εκστρατείας. Όταν η Λεπέν υποσχέθηκε αναμέτρηση με τις Βρυξέλλες, χτύπησε συναγερμός για την ευρωπαϊκή σταθερότητα. Οι οικονομικές ανησυχίες μπορεί να είναι βάσιμες: το χρέος δεν εξαλείφεται με διάταγμα και οι αγορές δεν είναι μια προπαγανδιστική εφεύρεση. Αλλά το πολιτικό ερώτημα παραμένει: ποιος χαράσσει τη γραμμή μεταξύ μιας ανεύθυνης πρότασης και μιας απλώς ανεπιθύμητης στην καθεστηκυία τάξη;

Η έκκληση στην αλήθεια δεν μπορεί να γίνει προνόμιο που προορίζεται μόνο για όσους συμμετέχουν σε διεθνείς συνόδους κορυφής. Σε μια δημοκρατία, κανείς δεν πρέπει να έχει το μονοπώλιο της ορθολογικότητας, ειδικά εκείνοι που έχουν περάσει δεκαετίες σε μέρη όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από τη λαϊκή ψήφο.

Εν τω μεταξύ, στις Βρυξέλλες βρίσκονται σε εξέλιξη οι προετοιμασίες για τη διαδοχή. Μεταξύ των πιο πιθανών ονομάτων είναι ο Ολλανδός Κλάας Κνοτ, που θεωρείται νομισματικός γεράκι, και ο Ισπανός Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος, που γενικά συνδέεται με σχετικά πιο ήπιες θέσεις. Αλλά το παιχνίδι δεν αφορά μόνο τον πληθωρισμό, τα επιτόκια ή την ανάπτυξη: πρόκειται πάνω απ' όλα για την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των ευρωπαϊκών πρωτευουσών.

Η Γερμανία επιδιώκει να διατηρήσει αποφασιστική επιρροή στους οικονομικούς θεσμούς. Η Γαλλία επιδιώκει να διατηρήσει την επιρροή της. Άλλες χώρες προσπαθούν να εξασφαλίσουν θέσεις και αποδοχές. Η προεδρία της ΕΚΤ, η θέση του επικεφαλής οικονομολόγου και άλλοι διαθέσιμοι ρόλοι γίνονται κομμάτια ενός διπλωματικού μωσαϊκού στο οποίο η εμπειρογνωμοσύνη μετράει, αλλά σπάνια ταξιδεύει μόνη της.

Το σύστημα λειτουργεί ως εξής: οι θέσεις αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, οι εθνικότητες εξισορροπούνται, οι αρμοδιότητες κατανέμονται και τελικά το αποτέλεσμα παρουσιάζεται ως η επιλογή των καλύτερων. Οι υποψήφιοι μπορεί ακόμη και να είναι εξαιρετικοί. Το πρόβλημα είναι ότι η αριστεία από μόνη της δεν εξηγεί γιατί ορισμένοι άνθρωποι ανεβαίνουν πάντα στην κορυφή, ούτε γιατί οι πολιτικές εναλλακτικές λύσεις τόσο συχνά παραλείπονται από την εξίσωση.

Δεν χρειάζεται να φανταστεί κανείς μια συνωμοσία. Αρκεί να παρατηρήσει κανείς μια δομή που τείνει να αναπαράγεται, μετατρέποντας τη συνέχεια των ανθρώπων σε συνώνυμο της συνέχειας της τάξης.

Και εδώ φτάνουμε στο πιο οδυνηρό σημείο της ιστορίας. Η Κριστίν Λαγκάρντ θα μπορούσε να εγκαταλείψει την ΕΚΤ για το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, αφού μετακόμισε από τη γαλλική κυβέρνηση στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τελικά στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Μια καριέρα που εκτείνεται στα νευραλγικά κέντρα της παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησης χωρίς ποτέ να κλείσει πραγματικά τον κύκλο της εξουσίας.

Είναι το θαύμα των σύγχρονων ελίτ: δεν συνταξιοδοτούνται, αλλά μετατίθενται.

Αν εγκαταλείψουν ένα υπουργείο, βρίσκουν έναν διεθνή οργανισμό. Αν εγκαταλείψουν ένα πολυμερές όργανο, μπορούν να προσληφθούν σε μια κεντρική τράπεζα. Αν εγκαταλείψουν την κεντρική τράπεζα, μπορούν να επιστρέψουν στην ενεργό δράση μέσω ενός παγκόσμιου φόρουμ, ενός ιδρύματος ή μιας θέσης κύρους. Οι περιστρεφόμενες πόρτες δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα σύγκρουσης συμφερόντων: συμβολίζουν ένα σύστημα στο οποίο το σχεσιακό και θεσμικό κεφάλαιο εγγυάται μια εξαιρετική συνέχεια εξουσίας.

Ο απλός πολίτης, ωστόσο, γνωρίζει μια άλλη εκδοχή της σταθερότητας: την έλλειψη θέσεων εργασίας, τα ακριβά στεγαστικά δάνεια, το δημόσιο χρέος που απαιτεί θυσίες και τις κυβερνήσεις που αλλάζουν χωρίς να αλλάζουν πραγματικά τα περιθώρια των οικονομικών αποφάσεων. Για αυτούς, η συνταξιοδότηση είναι ένας στόχος που πρέπει να επιτευχθεί. Για τους πρωταγωνιστές της διεθνούς διακυβέρνησης, μοιάζει περισσότερο με μια θεωρητική πιθανότητα, που αναβάλλεται συνεχώς από μια νέα ανάθεση.

Η Λαγκάρντ έχει σίγουρα το δικαίωμα να επιλέξει το δικό της επαγγελματικό μέλλον. Το πρόβλημα δεν είναι η προσωπική της καριέρα, αλλά το μοντέλο που ενσαρκώνει: μια άρχουσα τάξη που εκτείνεται σε διαφορετικούς θεσμούς διατηρώντας παράλληλα σχέσεις, κύρος και επιρροή, ενώ στους πολίτες υπενθυμίζεται ότι δεν υπάρχουν εύκολες εναλλακτικές λύσεις και ότι οι θεμελιώδεις αποφάσεις πρέπει να αφήνονται στους ειδικούς.

Εν τω μεταξύ, η ΕΚΤ προετοιμάζεται για έναν νέο πρόεδρο. Η Γαλλία πλησιάζει στις κάλπες. Ο Μακρόν θα μπορούσε να συμβάλει στη διαδοχή πριν φύγει από το Μέγαρο των Ηλυσίων. Η Λαγκάρντ θα μπορούσε να ανακτήσει την πολιτική της φωνή ή να μετακομίσει στο Νταβός. Όλα φαίνεται να είναι ρευστά, ωστόσο τίποτα δεν φαίνεται να αλλάζει στην πραγματικότητα.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Λαγκάρντ έχει το δικαίωμα να αποχωρήσει πρόωρα από το αξίωμά της. Είναι επειδή η συνέχεια των ελίτ παρουσιάζεται συστηματικά ως εγγύηση σταθερότητας, ενώ η πιθανότητα οι ψηφοφόροι να μεταβάλουν την ισορροπία δυνάμεων αντιμετωπίζεται ως κίνδυνος που πρέπει να αντιμετωπιστεί προληπτικά.


Η δημοκρατία μπορεί να αλλάξει κυβερνήσεις· η ελίτ, ωστόσο, απλώς αλλάζει κατεύθυνση.

Έτσι, η Κριστίν Λαγκάρντ εγκαταλείπει την ΕΚΤ, αλλά όχι απαραίτητα την εξουσία. Ίσως ο επόμενος προορισμός της να είναι το Νταβός, ίσως ένας πολιτικός ρόλος στη Γαλλία, ίσως μια άλλη διεθνής θέση κύρους. Όποια και αν είναι η επιλογή της, το μήνυμα παραμένει το ίδιο: οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν το μέλλον τους και οι ελίτ έχουν το προνόμιο να το σχεδιάζουν εκ των προτέρων.

Αυτή είναι η πραγματική ανεξαρτησία του συστήματος: όχι των θεσμών από την πολιτική, αλλά των πρωταγωνιστών του από τις συνέπειες της ψήφου.

Επειδή, τελικά, το μεγαλύτερο προνόμιο δεν είναι να παραμένεις επικεφαλής για πάντα. Είναι η δυνατότητα να φύγεις από μια θέση γνωρίζοντας ότι, ό,τι και να συμβεί, θα υπάρχει πάντα ένας άλλος χώρος κάπου όπου η δύναμή σου μπορεί να συνεχίσει να ονομάζεται εμπειρία, εξειδίκευση ή ευθύνη.

Και, φυσικά, ποτέ σύνταξη.

ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΟΥ ΜΑΣ ΑΦΟΡΑ! ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΥΝΝΕΦΟ ΣΑΝ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ ΣΤΗΝ ΣΚΗΝΗ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ. Ο ΦΟΒΟΣ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ. ΚΑΙ ΕΝΩ ΘΑ ΠΕΡΙΜΕΝΑΜΕ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΑΠΑΥΓΑΣΜΑ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ ΤΗΣ ΩΡΙΜΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΏΣΕΩΣ, ΕΝΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΟ ΕΧΕΙ ΜΟΛΥΝΕΙ ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΣ ΚΑΙ ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΑΓΝΟΟΥΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ. 
ΣΤΗΝ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΚΑΘΑΡΟΥ ΛΟΓΟΥ; ΑΠΟΚΡΥΦΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ;
ΤΟ ΝΤΑΒΟΣ Ο ΝΕΟΣ ΟΛΥΜΠΟΣ;  ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΩΝ Ή ΤΟΥ ΚΡΟΝΟΥ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ; ΠΩΣ ΝΙΚΙΕΤΑΙ Η ΑΝΟΗΣΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ; ΜΗΠΩΣ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΕΙ ΟΡΕΓΕΤΑΙ ΤΟΥ ΕΙΔΕΝΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΟΧΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΘΕΟΣ ΤΟΥ ΣΟΛΟΒΙΕΦ;

Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026

«ΦΑΟΥΣΤ: Ο ΔΙΑΒΟΛΟΣ ΠΟΥ ΕΧΑΣΕ ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ» Από Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Όταν ο διάβολος νομίζει ότι γνωρίζει κάθε ανθρώπινη αδυναμία, αλλά καταλήγει θύμα της ίδιας του της αλαζονείας.

«ΦΑΟΥΣΤ: Ο ΔΙΑΒΟΛΟΣ ΠΟΥ ΕΧΑΣΕ ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ»

Ο Γκαίτε μας διηγήθηκε την ιστορία ενός ανθρώπου που αμφισβήτησε τον διάβολο. Τι θα γινόταν όμως αν ο αληθινός ηττημένος ήταν αυτός που πίστευε ότι γνώριζε κάθε ανθρώπινη αδυναμία;

Ελεύθερες αλλά φιλολογικά σεβαστές επαναναγνώσεις των μεγάλων ιστοριών του δυτικού πολιτισμού

Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο


Συντακτικό σημείωμα

Ο Φάουστ του Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε έχει τις ρίζες του στον θρύλο του Γκέοργκ Φάουστ, μιας πραγματικής φιγούρας στη Γερμανία του 16ου αιώνα, γύρω από τον οποίο άνθισαν ιστορίες μαγείας, απαγορευμένης γνώσης και συμφωνιών με τον διάβολο. Αυτή η παράδοση διαπέρασε την ευρωπαϊκή λογοτεχνία, βρίσκοντας μια από τις πιο διάσημες ερμηνείες της στο έργο του Κρίστοφερ Μάρλοου, προτού μεταμορφωθεί ριζικά από τον Γκαίτε. Δημοσιεύτηκε σε δύο μέρη, το 1808 και το 1832, ο Φάουστ του Γκαίτε δεν αφηγείται απλώς την καταδίκη ενός ανθρώπου που επιθυμούσε πάρα πολλά. Αντίθετα, αμφισβητεί την ίδια τη φύση της ανθρώπινης επιθυμίας, τη σχέση μεταξύ γνώσης και δράσης, την ευθύνη για τις επιλογές μας και την πιθανότητα μιας λύτρωσης που δεν σβήνει τα λάθη που έχουμε κάνει. Αυτή η επανερμηνεία προτείνει να κοιτάξουμε πέρα ​​από την παραδοσιακή φόρμουλα της ψυχής που πουλήθηκε στον διάβολο, χωρίς να αρνηθούμε την ύπαρξη της συμφωνίας. Στην καρδιά του δράματος αναδύεται ένα ερώτημα που εξακολουθεί να είναι επίκαιρο σήμερα: τι συμβαίνει όταν η θεμιτή επιθυμία να ξεπεράσουμε τα όριά μας μετατρέπεται σε αδυναμία να αναγνωρίσουμε την αξία αυτών που έχουμε και των ανθρώπων που συναντάμε;


Ο Γκαίτε μας διηγήθηκε την ιστορία ενός ανθρώπου που αμφισβήτησε τον διάβολο.

Τι θα γινόταν όμως αν ο πραγματικός ηττημένος ήταν αυτός που νόμιζε ότι γνώριζε κάθε ανθρώπινη αδυναμία;

Ο διάβολος γνωρίζει όλες τις αδυναμίες του ανθρώπου. Ή έτσι νομίζει. Ξέρει πόσο ματαιόδοξοι, άπληστοι, ανυπόμονοι και εύκολα παρασυρόμενοι είμαστε. Γνωρίζει το τίμημα των φιλοδοξιών μας και το γενικά πιο μέτριο τίμημα των αρετών μας. Ωστόσο, όταν ο Μεφιστοφελής συναντά τον Φάουστ, κάνει ένα ασυγχώρητο λάθος για έναν επαγγελματία δελεαστικό: είναι τόσο σίγουρος ότι έχει καταλάβει τον πελάτη του που δεν καταλαβαίνει τι του διαφεύγει ...

Επί αιώνες, μας λένε την ιστορία του Φάουστ ως την ιστορία ενός ανθρώπου που πουλάει την ψυχή του στον διάβολο. Ο διάβολος παραχωρεί γνώση, δύναμη και ευχαρίστηση. Ο άνθρωπος υπογράφει το συμβόλαιο και, μετά τη λήξη του, σύρεται στην κόλαση. Μια απλή συμφωνία, τουλάχιστον από την οπτική γωνία του αγοραστή. Αλλά ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε αλλάζει ριζικά αυτόν τον αρχαίο μύθο και, με αυτόν τον τρόπο, μεταμορφώνει και τον Μεφιστοφελή. Ο διάβολός του δεν είναι απλώς ένας πειραστής που πρέπει να κατακτήσει μια ψυχή: είναι ένας χαρακτήρας πεπεισμένος ότι κατέχει μια αλάθητη θεωρία για τα ανθρώπινα όντα. Και ακριβώς αυτή η θεωρία αποδεικνύεται ανεπαρκής.

Το περίεργο είναι ότι ο Μεφιστοφελής ξεκινά την ιστορία με εξαιρετική αυτοπεποίθηση. Στον Πρόλογο στον Ουρανό, παρουσιάζεται ενώπιον του Θεού και μιλάει για τους ανθρώπους με την ειρωνική αδιαφορία κάποιου που τους θεωρεί γελοία πλάσματα. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο περήφανοι δεν τους έχει κάνει καλύτερους. Μάλιστα, συχνά χρησιμεύει μόνο για να δικαιολογήσει τις επιθυμίες και τις συμπεριφορές που μοιράζονται με τα ζώα. Ο άνθρωπος ισχυρίζεται ότι υψώνεται πάνω από τη φύση, αλλά συνεχίζει να σκοντάφτει πάνω στις δικές του δυστυχίες.

Όταν ο Θεός του υποδεικνύει τον Φάουστ, ο Μεφιστοφελής αναγνωρίζει αμέσως ένα ενδιαφέρον θέμα. Είναι ένας ανήσυχος μελετητής, ανίκανος να βρει ικανοποίηση στη συσσωρευμένη γνώση του. Έχει εξετάσει τη φιλοσοφία, την ιατρική, το δίκαιο και τη θεολογία, αλλά κανένας κλάδος δεν του έχει δώσει το απόλυτο νόημα της ύπαρξης. Θέλει να πετύχει αυτό που οι άνθρωποι δεν μπορούν να γνωρίσουν, επιθυμεί εμπειρίες που καμία ζωή δεν φαίνεται ικανή να συγκρατήσει (νά αφομοιώσει ή νά αποκτήσει).

Για τον διάβολο, είναι σχεδόν μια πρόσκληση σε γάμο. Ένας διαρκώς δυσαρεστημένος άνθρωπος θα έπρεπε να είναι απίστευτα εύκολος να διαφθαρεί: απλώς πρόσφερέ του αυτό που επιθυμεί.

Ο Θεός, ωστόσο, δεν συμμερίζεται αυτή την εκτίμηση. Επιτρέπει στον Μεφιστοφελή να δοκιμάσει τον Φάουστ, αλλά υπονοεί ότι ακόμη και ένας μπερδεμένος και επιρρεπής σε λάθη άνθρωπος μπορεί να διατηρήσει την προσοχή του στο καλό. Ο διάβολος, πεπεισμένος ότι μπορεί να αποδείξει το αντίθετο, δέχεται την πρόκληση.[ΕΔΩ ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Ο ΘΕΟΣ ΑΥΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΗΜΕΡΙΝΟΣ ΘΕΟΣ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΣΥΜΜΑΧΗΣΕ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΑ ΜΕ ΤΗΝ ΦΙΛΑΥΤΙΑ,ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΒΟΥΛΗΣΗ ΚΑΙ ΟΧΙ ΣΤΗΝ ΘΕΛΗΣΗ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΘΟΥΝ ΤΑ ΠΑΘΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΣΕ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ. ΜΙΑΣ ΨΥΧΗΣ ΤΑΥΤΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ.]

Και εδώ εμφανίζεται η πρώτη ρωγμή στην αυτοπεποίθησή του: ο Μεφιστοφελής ερμηνεύει κάθε ανησυχία ως αδυναμία, ενώ ο Γκαίτε μας καλεί να σκεφτούμε ότι θα μπορούσε επίσης να είναι σημάδι από κάτι πιο περίπλοκο.

Όταν τελικά συναντά τον Φάουστ, ο διάβολος προσφέρει τις υπηρεσίες του. Θα τον συνοδεύσει σε όλο τον κόσμο, θα του προσφέρει εξαιρετικές απολαύσεις και ευκαιρίες και θα του επιτρέψει να βιώσει ό,τι του είχε στερηθεί προηγουμένως. Ο Φάουστ συμφωνεί να διακυβεύσει τη μοίρα του, αλλά θέτει έναν συγκεκριμένο όρο: ο Μεφιστοφελής θα νικήσει όταν μπορέσει να του προσφέρει μια στιγμή τόσο απόλυτης εκπλήρωσης που θα τον κάνει να επιθυμεί να σταματήσει ο χρόνος.

Ο τύπος είναι διάσημος:

«Σταμάτα! Είσαι τόσο όμορφος!»

Δεν είναι απλώς μια πώληση της ψυχής. Είναι ένα στοίχημα με τη φύση της επιθυμίας.


Ο Φάουστ είναι πεπεισμένος ότι καμία εμπειρία δεν θα τον ικανοποιήσει ποτέ. Ο Μεφιστοφελής, από την άλλη πλευρά, είναι βέβαιος ότι ακόμη και ο πιο φιλόδοξος άνθρωπος θα βρει τελικά μια ηδονή που θα τον κάνει να εγκαταλείψει την αναζήτηση οτιδήποτε άλλου.
Ο διάβολος, στην ουσία, θεωρεί κάθε επιθυμία μια πείνα προορισμένη να χορτασθεί. Και πιστεύει ότι, γνωρίζοντας αρκετά καλά την όρεξή του, είναι δυνατόν να επιλέξει κανείς το σωστό φαγητό.

Έτσι ξεκινά ένα μακρύ πείραμα σε ανθρώπους.

Ο Φάουστ αναζωογονείται, ταξιδεύει σε ασυνήθιστα μέρη και καταστάσεις και ανακαλύπτει απολαύσεις που η ακαδημαϊκή του ζωή του είχε στερήσει. Αλλά ο διάβολος δεν καταφέρνει να αποκτήσει αυτό που θέλει. Οι εμπειρίες διαδέχονται η μία την άλλη χωρίς να προκαλούν την οριστική ικανοποίηση που θα έπρεπε να φέρει την ιστορία στο τέλος της.

Σε κάποιο σημείο, η Μαργαρίτα μπαίνει στη σκηνή και η κωμωδία των πειρασμών αποκτά τραγική χροιά. Ο Φάουστ ερωτεύεται μια νεαρή γυναίκα, την οποία ο Μεφιστοφελής τον βοηθά να κερδίσει μέσω εξαπάτησης και τεχνάσματος. Η ιστορία οδηγεί στον θάνατο της μητέρας και του αδελφού του κοριτσιού, στη γέννηση ενός παιδιού, το οποίο η Μαργαρίτα, απελπισμένη, σκοτώνει και στην εκτέλεσή της.

Όλα αυτά δεν μπορούν να αποδοθούν στον διάβολο. Ο Φάουστ συμμετέχει στις αποφάσεις που επιφέρουν την πτώση της Μαργαρίτας και η παρουσία του Μεφιστοφελή δεν τον απαλλάσσει από τις ευθύνες του.


Ωστόσο, ακόμη και εδώ συμβαίνει κάτι που ο διάβολος δεν φαίνεται να καταλαβαίνει πλήρως.

Όταν ο Φάουστ φτάνει στη φυλακή για να την απελευθερώσει, η Μαργαρίτα αρνείται να δραπετεύσει. Δεν αρνείται τη σοβαρότητα των πράξεών της, αλλά αρνείται επίσης να δεχτεί ότι η σωτηρία της εξαρτάται από τις απάτες εκείνων που βοήθησαν στην καταστροφή της. Εμπιστεύεται τον εαυτό της στη θεϊκή κρίση.
Ο Μεφιστοφελής τη θεωρεί καταδικασμένη. Μια φωνή από ψηλά ανακοινώνει αντ' αυτού ότι έχει σωθεί.
Είναι η πρώτη σημαντική ήττα της ικανότητάς του να κρίνει τους ανθρώπους. Ο διάβολος γνωρίζει την ενοχή της Μαργαρίτα, αλλά δεν μπορεί να μετρήσει τι συμβαίνει όταν κάποιος την αναγνωρίζει και αναζητά μια ευκαιρία για λύτρωση.


Το λάθος του δεν είναι ότι δεν είδε το κακό. Το είδε καθαρά, συμβάλλοντας μάλιστα στη δημιουργία του. Είναι ότι πίστευε ότι το κακό που διέπραξε ήταν αρκετό για να καθορίσει για πάντα τον δράστη του.

Εν τω μεταξύ, ο Φάουστ συνεχίζει το ταξίδι του. Στο δεύτερο μέρος της τραγωδίας, διασχίζει τον κόσμο της πολιτικής, του πλούτου, της μυθολογίας και της ομορφιάς. Συναντά την Ελένη της Τροίας, βιώνει νέες απώλειες και συμμετέχει στις αντιξοότητες μιας αυτοκρατορίας. Τελικά, πλέον γέρος, καταστρώνει ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο: να ανακτήσει γη από τη θάλασσα, να χτίσει αναχώματα, να κάνει μια περιοχή κατοικήσιμη και να φανταστεί εκεί μια κοινότητα ελεύθερων ανθρώπων.

Η φιλοδοξία του δεν αφορά πλέον απλώς την προσωπική ευχαρίστηση. Θέλει να μεταμορφώσει την πραγματικότητα και να αφήσει πίσω του κάτι που θα διαρκέσει περισσότερο από τον θάνατό του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αθώος. Δύο ηλικιωμένοι, ο Φιλήμων και ο Βαυκίς, ζουν σε ένα μέρος που εμποδίζει το σχέδιό του. Ο Φάουστ επιθυμεί να τους απομακρύνει. Ο Μεφιστοφελής παρεμβαίνει και η επιχείρηση τελειώνει με τον θάνατό τους. Ακόμα και η μεγάλη επιχείρηση, που αποσκοπεί στη βελτίωση των ανθρώπινων ζωών, αποδεικνύεται ικανή να καταστρέψει μερικούς.

Είναι μια τρομερή αντίφαση: Ο Φάουστ ονειρεύεται έναν ελεύθερο λαό, αλλά δεν είναι σε θέση να σεβαστεί πλήρως την ελευθερία όσων ήδη στέκονται απέναντί ​​του.[ΤΗΝ ΖΩΗ ΟΧΙ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ. ΗΤΑΝ Ο ΠΑΛΗΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΟΝ ΝΕΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ. Ο ΝΕΟΣ ΕΙΝΑΙ Η ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗ, Η ΑΥΤΟΣΥΝΕΙΔΗΣΙΑ, Η ΑΥΤΟΔΙΚΑΙΩΣΗ, Η ΑΥΤΟΛΥΤΡΩΣΗ. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΣ ΣΑΝ ΘΕΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΣΩΖΕΙ ΤΗΝ ΨΥΧΗ ΠΟΥ ΤΟΝ ΤΡΟΦΟΔΟΤΟΥΣΕ. ΑΛΛΑ ΟΝΕΙΡΕΥΟΤΑΝ ΝΑ ΑΦΗΣΕΙ ΤΟ ΚΑΘ'ΟΜΟΙΩΣΙΝ ΕΦΟΣΟΝ Ο ΙΔΙΟΣ ΚΑΤΕΙΧΕ ΤΟ ΚΑΤ'ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΩΡΙΜΟΥ ΦΩΤΙΣΜΕΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. ΤΙ ΜΑΣ ΔΙΑΦΕΥΓΕΙ ΠΑΝΤΟΤΕ ΣΤΗΝ ΑΛΑΖΟΝΕΙΑ ΜΑΣ; Ο ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΝΕΦΥΣΗΣΕ ΠΝΟΗ ΖΩΣΑ Η ΟΠΟΙΑ ΧΑΘΗΚΕ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΣΜΟ. ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΘΑ ΔΙΝΕΙ ΝΟΗΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΣΚΕΨΕΙΣ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΑΛΛΑ ΜΠΟΡΕΙ ΜΟΝΟ ΝΑ ΑΦΑΙΡΕΣΕΙ ΤΙΣ ΖΩΕΣ ΤΩΝ ΜΗ-ΕΚΛΕΚΤΩΝ. ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΝΑ ΜΕ ΕΠΙΚΑΛΕΣΤΗΚΑΝ (ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟΝ- ΠΛΗΣΙΟΝ) ΚΑΠΟΥ ΘΑ ΤΟΥΣ ΒΑΛΩ]

Σε αυτό το σημείο, ο Μεφιστοφελής θα έπρεπε να νιώθει ότι έχει επιβεβαιώσει τις πεποιθήσεις του. Ο Φάουστ έχει ενδώσει στην αποπλάνηση, έχει κάνει λάθη και έχει προκαλέσει βάσανα. Ο διάβολος κατέχει μια εντυπωσιακή καταγραφή των αμαρτιών του.

Αλλά μια καταγραφή των αμαρτιών δεν αποτελεί ακόμη πλήρη γνώση του ανθρώπου .

Και ακριβώς αυτή τη διαφορά μεταφέρει ο Γκαίτε μέχρι το τέλος.

Ο Φάουστ, τυφλός πλέον, ακούει τον ήχο των φτυαριών. Πιστεύει ότι οι άντρες εργάζονται για να υλοποιήσουν το σχέδιό του, ενώ στην πραγματικότητα σκάβουν τον τάφο του. Φαντάζεται ένα μέλλον στο οποίο μια κοινότητα μπορεί να ζει ελεύθερα σε γη που έχει ανακτηθεί από τη θάλασσα. Αντιμέτωπος με αυτό το όραμα, έρχεται να πει, υπό όρους, τα λόγια της στιγμής που επιθυμεί να αποτυπώσει.

Ο Μεφιστοφελής νομίζει ότι νίκησε.

Δεν μπορούμε να απορρίψουμε το ζήτημα υποστηρίζοντας απλώς ότι ο Φάουστ δεν πρόφερε τον τύπο όπως είχε προβλεφθεί. Η επίκληση της στιγμής από μέρους του είναι πολύ κοντά στην προϋπόθεση του στοιχήματος για να μας επιτρέψει ο Γκαίτε μια καθαρά γραμματική λύση.

Έτσι, ο διάβολος ετοιμάζεται να διεκδικήσει την ψυχή του άντρα που συνόδευε για τόσο καιρό. Αλλά το τέλος παίρνει μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση.

Οι άγγελοι επεμβαίνουν για να απελευθερώσουν τον Φάουστ από τη δύναμή του. Και ο Γκαίτε, που θα μπορούσε να είχε ολοκληρώσει με μια αυστηρή θεολογική διαμάχη, εισάγει ένα εκπληκτικά ειρωνικό επεισόδιο: οι ουράνιοι αγγελιοφόροι σκορπίζουν τριαντάφυλλα, ο Μεφιστοφελής επηρεάζεται από αυτά και καταλήγει να αποσπάται η προσοχή του από την ομορφιά των ίδιων των αγγέλων.

Αυτός ο ίδιος, ο ειδικός στους πειρασμούς, νικιέται από έναν πειρασμό.
Ενώ παρασύρεται από μια αναταραχή που δεν μπορεί να ελέγξει, οι άγγελοι παίρνουν την ψυχή του Φάουστ.
Είναι μια σκηνή που αξίζει να θυμόμαστε πολύ πιο συχνά. Ο διάβολος που είχε υποσχεθεί να κυριαρχήσει στην ανθρώπινη επιθυμία χάνει το βραβείο του επειδή δεν καταφέρνει να κυριαρχήσει στη δική του.

Ο Μεφιστοφελής, που ισχυριζόταν ότι γνώριζε την τιμή κάθε αδυναμίας, ανακαλύπτει ότι κι αυτός έχει μία.

Θα ήταν όμως απλοϊκό να θεωρήσουμε τη σωτηρία του Φάουστ ως αποτέλεσμα μιας απλής δαιμονικής απόσπασης της προσοχής. Τα τριαντάφυλλα και η αναταραχή του Μεφιστοφελή ανήκουν στη θεατρική και ειρωνική διάσταση του φινάλε. Η λύτρωση λαμβάνει χώρα σε ένα βαθύτερο επίπεδο. Παρεμβαίνουν η χάρη, η αγάπη και η πιθανότητα ενός καθαρισμού που δεν συμπίπτει με την εξάλειψη της αμαρτίας. Η Μαργαρίτα επιστρέφει, λυτρωμένη πλέον, και μεσολαβεί για τον Φάουστ, ενώ η όπερα ολοκληρώνεται με μια αναφορά στο «Αιώνιο Θηλυκό».[ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΕ Ο ΣΟΛΟΒΙΕΦ]

Ο διάβολος χάνει, επομένως, όχι επειδή ο Φάουστ έχει αποδείξει ότι είναι ηθικά άψογος. Η τραγωδία δεν ισχυρίζεται κάτι τέτοιο. Χάνει επειδή το ανθρώπινο πεπρωμένο δεν μπορεί να εξαντληθεί από τον κατάλογο των αδυναμιών του.

Ο Μεφιστοφελής κατανοεί τέλεια την απληστία, τη ματαιοδοξία, τον αισθησιασμό και τη φιλοδοξία. Γνωρίζει τον άνθρωπο όταν παραδίδεται. Αλλά η νοημοσύνη του, χτισμένη στην άρνηση και την απογοήτευση, δεν μπορεί να αγκαλιάσει πλήρως ό,τι μπορεί ακόμα να μεταμορφωθεί μέσα στον άνθρωπο.

Υπάρχει ίσως και μια τελευταία ειρωνεία. Στον Πρόλογο εν Ουρανώ, ο Θεός επέτρεψε στον Μεφιστοφελή να συνοδεύσει τον Φάουστ επίσης επειδή ο άνθρωπος κινδυνεύει να καταλήξει σε αδράνεια. Ο διάβολος, αναγκάζοντάς τον να αντιμετωπίσει τον κόσμο, παραδόξως καταλήγει να συμβάλλει στην κίνηση εκείνης της ύπαρξης που θα ήθελε να οδηγήσει στην καταστροφή.

Ο πειραστής γίνεται, παρά τη θέλησή του, όργανο αυτού που δεν είχε προβλέψει.

Και να που φτάσαμε με το Αποσυναρμολογημένο Κλασικό μας Έργο. Για γενιές φανταζόμασταν τον Φάουστ ως τον άνθρωπο τόσο αλαζόνα που πίστευε ότι μπορούσε να ξεγελάσει τον διάβολο. Ο Γκαίτε μας παρουσιάζει μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα πιθανότητα: ο διάβολος είναι τόσο αλαζόνας που πιστεύει ότι έχει κατανοήσει οριστικά τον άνθρωπο .Ίσως αυτός να είναι ο πραγματικός του περιορισμός. Όχι η έλλειψη νοημοσύνης, αλλά η υπερβολική αυτοπεποίθηση. Ο Μεφιστοφελής βλέπει όλους τους λόγους για τους οποίους ένας άνθρωπος θα μπορούσε να χαθεί και δεν καταλαβαίνει γιατί αυτοί οι λόγοι μπορεί να μην είναι η τελευταία λέξη για την ύπαρξή του.Το λάθος τους μας επηρεάζει περισσότερο από όσο φαίνεται. Κι εμείς συχνά σπεύδουμε να αναγνωρίσουμε ένα άτομο με τα ελαττώματά του, τις αποτυχίες του, τα χειρότερα που έχει κάνει. Νομίζουμε ότι το έχουμε καταλάβει όταν έχουμε εντοπίσει την πιο προφανή αδυναμία του. Και μερικές φορές συμπεριφερόμαστε σαν τον Μεφιστοφελή: μπερδεύουμε την ικανότητα να αποκαλύπτουμε κάποιον με την ικανότητα να τον γνωρίζουμε.Αλλά μήπως το να γνωρίζουμε τι μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο να πέσει σημαίνει πραγματικά ότι γνωρίζουμε όλα όσα μπορεί να γίνει ο άνθρωπος;[ΣΩΖΕΤΑΙ Ο ΚΑΡΤΕΣΙΟΣ. ΕΓΩ ΠΟΥ ΑΜΦΙΒΑΛΩ ΥΠΑΡΧΩ. ΤΟ ΟΛΕΘΡΙΟ ΕΓΩ ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΕΤΑΝΙΩΝΕΙ ΠΛΕΟΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΗΝ ΠΤΩΣΗ ΣΤΟ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ ΤΟΥ]

Τι θα γινόταν αν ο διάβολος έχανε το στοίχημα ακριβώς επειδή, αφού έμαθε τα πάντα για τις αδυναμίες μας, δεν πήρε ποτέ στα σοβαρά την πιθανότητα να ήμασταν κάτι περισσότερο;

 «FAUST: IL DIAVOLO CHE PERSE LA SCOMMESSA» - Inchiostroner

Αυτή είναι μια απόβαση των «Αποσυναρμολογημένων Κλασικών».

Αν το ταξίδι συνεχιστεί, άλλοι μύθοι, παραμύθια και σπουδαία λογοτεχνικά έργα θα ξαναδιαβαστούν με το ίδιο πνεύμα: ειρωνεία χωρίς ασέβεια, σεβασμός στα κείμενα και η ελευθερία να θέσουμε εκείνα τα ερωτήματα που, ίσως, πάντα κάναμε στον εαυτό μας αλλά σπάνια τολμούσαμε να διατυπώσουμε.

Ρικάρντο Αλμπέρτο ​​Κουατρίνι
Συγγραφέας, δοκιμιογράφος και συγγραφέας του πολιτιστικού ιστολογίου Inchiostronero

ΕΙΝΑΙ Η ΙΔΙΑ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ ΓΑΙΔΑΡΟΥ ΤΟΥ ΑΠΟΥΛΗΙΟΥ ΜΕ ΤΟ ΙΔΙΟ ΑΙΣΙΟ ΤΕΛΟΣ.

Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2026

Οι διαλέξεις του Schelling στο Βερολίνο για τη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης 1

Οι διαλέξεις του Schelling στο Βερολίνο για τη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης 1

Christian Danz (επιμ.)

frommann-holzboog Verlag e. K., 2026


Είμαι αυτός που ήμουν.
Είμαι αυτός που θα είμαι.
Ήμουν αυτός που θα είμαι.
Θα είμαι αυτός που είμαι.

Από το Αρχείο της Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften, κωδικός αρχείου: NL Schelling, 86, σ. 20

Περιεχόμενα
Νεκρολογία για τον Walter E. Ehrhardt (13.9.1932–27.8.2025) — 1
Πρόλογος — 3
Κατάλογος συντομογραφιών — 5
Christian Danz
Οι διαλέξεις του Schelling για τη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Μια συνολική παρουσίαση — 9

I. Η εισαγωγή στις διαλέξεις του Βερολίνου για τη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης
Thomas Buchheim
Η διαφορά μεταξύ θετικής και αρνητικής φιλοσοφίας στη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης του Βερολίνου. Μια αντιπαραθετική θεώρηση — 35
Stefan Gerlach
Οι δυνάμεις στη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης. Η σύλληψη του Μονάχου και οι παραλλαγές του Βερολίνου — 65

II. Γενικό μέρος των διαλέξεων του Βερολίνου για τη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης

Christoph Binkelmann
Κανείς δεν δημιουργεί το κράτος και τη θρησκεία. Ο Schelling στη Ρόδο — 89
Oleg Beltek
Τα πρόσωπα του ενός Θεού: η Αποκάλυψη ως ελεύθερη κίνηση προς την εμπειρία του πραγματικού — 109
Henning Tegtmeyer
Δημιουργική δύναμη. Η διδασκαλία περί Θεού και δημιουργίας στη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης του Schelling στο Βερολίνο — 125
Michael Hackl
«Εκείνο το πρωταρχικό γεγονός καθιστά για πρώτη φορά δυνατή την ιστορία». Το γεγονός της πτώσης στη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης του Schelling — 145
Nora Angleys
Οι ιδιαιτερότητες της μυθολογικής διαδικασίας στις διαλέξεις του Βερολίνου για τη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης — 169
Christian Danz
«Βαθιά στη μνήμη του παραμένει χαραγμένη η μορφή του Θεού μέσα στο Είναι Του, το οποίο καταναλώνει τα πάντα και ακόμη αποκλείει τα πάντα». Μονοθεϊσμός, μυστήρια και μνήμη στις διαλέξεις του Schelling στο Βερολίνο για τη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης — 193

III. Ειδικό μέρος των διαλέξεων του Βερολίνου για τη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης

Christopher Arnold
Η ενανθρώπηση του Θεού ως επανάκτηση της τριαδικής ταυτότητας στη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης του Schelling — 217
Carlos Zorrilla Piña
Μια έκταση για τη συμφιλίωση κάθε έντασης. Ο σταυρικός θάνατος και η ανάσταση του Χριστού στη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης του Schelling στο Βερολίνο
Philipp Höfele
«Από το θεμέλιο του Πέτρου, μέσω του Παύλου, στην Εκκλησία του αγίου Ιωάννη». Η παρουσίαση της ιστορίας της Εκκλησίας από τον Schelling — 275
Bernhard Lasser
Άγγελοι και Σατανάς στις διαλέξεις του Schelling στο Βερολίνο για τη Φιλοσοφία της Αποκάλυψης

Ο ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΕΠΙΜΕΝΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΣΕΛΛΙΝΓΚ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΨΕΥΔΟΘΕΟΛΟΓΙΕΣ ΤΩΝ ΡΩΣΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΟΛΟΒΙΕΦ, ΤΟΝ ΦΛΩΡΟΦΣΚΙ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΠΙΣΤΕΨΑΜΕ ΣΑΝ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΠΑΤΕΡΙΚΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ.
ΟΙ ΚΥΝΗΓΟΙ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΠΟΥΡΓΙΤΙΑ Η ΡΩΣΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΟΜΩΣ ΚΥΝΗΓΗΣΕ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΣΑΝ ΣΠΟΥΡΓΙΤΙ ΑΛΛΑ ΜΟΝΟ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΚΗΠΟ ΤΟΥ ΣΕΛΛΙΝΓΚ.
 ΕΛΠΙΖΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ ΜΑΣ

Τρίτη 11 Αυγούστου 2026

Ο Δημήτρης Τσίρκας για τον Στέλιο Ράμφο

                             

Ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ο αγαπημένος διανοούμενος των λεγόμενων εκσυγχρονιστικών ελίτ. Τις τίμησε και τον τίμησαν δεόντως.

Ο Ράμφος έβλεπε την ελληνική κοινωνία ως μια καθυστερημένη κοινωνία – οικονομικά, πολιτικά, πολιτισμικά - και τον Έλληνα ως μια ανώριμη προσωπικότητα, καθηλωμένο σε μια μόνιμη νηπιακότητα.
Αντί όμως να αναλύσει αυτή την υστέρηση με βάση οικονομικές και κοινωνικές δυναμικές, τους πολιτικούς θεσμούς, τη θέση της χώρας στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας, ο Ράμφος την απέδιδε στην ημιτελή Αναγέννηση του Βυζαντίου και την Τουρκοκρατία που πάγωσε περαιτέρω την είσοδο της Ελλάδας στη νεωτερικότητα.

Αυτό με τη σειρά του παρήγαγε ανώριμους ανθρώπους, χωρίς στέρεη και επεξεργασμένη εσωτερικότητα.
Οι Έλληνες ουδέποτε έγιναν άτομα – με τη δυτική, φιλοσοφική έννοια – δηλαδή αυτόνομα, συνειδητά υποκείμενα. Η δε συλλογική συμπεριφορά τους παραμένει έρμαιο των συγκυριών, διακατεχόμενη από έντονη αστάθεια και συναισθηματική μεταβλητότητα.

Ο όποιος εκσυγχρονισμός υπήρξε επιφανειακός αφού οι Έλληνες υιοθέτησαν μεν τα δυτικά καταναλωτικά πρότυπα και την τεχνολογία, αλλά ουδέποτε εσωτερίκευσαν τη δυτική ορθολογική σκέψη και πειθαρχία.
Ο κύριος υπεύθυνος για αυτό το έλλειμμα ήταν, κατά τον Ράμφο, η ελληνική οικογένεια. Οι υπερπροστατευτικοί γονείς που λύνουν κάθε πρόβλημα του παιδικού, ακόμα και όταν μεγαλώνει, με αποτέλεσμα να εμποδίζουν την ενηλικίωσή του.
Το αποτέλεσμα είναι οι Έλληνες να μην αναλαμβάνουν ποτέ τις συνέπειες των πράξεων τους και αργότερα να περιμένουν από το κράτος - πατερούλη να τους λύσει όλα τους τα προβλήματα, ακριβώς όπως έκαναν οι γονείς τους.
Αυτή η αφήγηση ταιριάζει γάντι στις εκσυγχρονιστικές ελίτ που αντιμετωπίζουν την Ελλάδα ως μια απελπιστικά καθυστερημένη κοινωνία και εκείνους ως τους πεφωτισμένους ευγενείς που αναλαμβάνουν να την κάνουν Ευρώπη.
Παραφράζοντας τον Κίπλινγκ – το βάρος του εκσυγχρονιστή είναι να κάνει τον Έλληνα Ευρωπαίο.
Έτσι, ο Ράμφος δεν είχε κανένα πρόβλημα να συναναστρέφεται με τον Πέτρο Κωστόπουλο που «ξεβλάχεβε» την Ελλάδα την περίοδο που ο Σημίτης την εκσυγχρόνιζε.

Αν και οι κακές οι γλώσσες λένε ότι τον πλήρωνε αδρά για να τους «μυήσει» μαζί με την Μπαλατσινού στα μυστικά της φιλοσοφίας. Ή μάλλον, να τους "ξεβλαχέψει".
Το ότι ο Κωστόπουλος αντιπροσώπευε πολιτισμικά αυτόν τον επιφανειακό, μιμητικό, καταναλωτικό εκσυγχρονισμό που ο ίδιος στηλίτευε, ουδόλως ενοχλούσε τον «φιλόσοφο» ανατόμο των ελληνικών παθογενειών.
Εκεί όμως που ο Ράμφος έδωσε ρέστα ήταν μετά το ξέσπασμα της κρίσης το 2010.
Η «ανάλυσή¨του ότι η οικονομική κατάρρευση ήταν απλώς το σύμπτωμα μιας πνευματικά ανώριμης κοινωνίας που αρνείται να δει την πραγματικότητα, ταίριαζε γάντι με τις ελίτ που αναζητούσαν δικαιολογίες για φορτώσουν τη χρεοκοπία στον κόσμο.
Ήταν η «ανθρωπολογική» πλαισίωση του «μαζί τα φάγαμε» του Θ. Παγκάλου.
Η θέση του ότι ο Έλληνας αντιδρά με το άγχος του μαθητή που πιάνεται αδιάβαστος στις εξετάσεις και αντί να κάνει την αυτοκριτική του και να αναλάβει τις ευθύνες του, ψάχνει αποδιοπομπαίους τράγους (δανειστές, τρόικα κλπ.) ήταν η ψυχολογίστικη δικαιολόγηση όχι μόνο του αναπόφευκτου, αλλά και του ευεργετικού των μνημονίων.
Τα μνημόνια ήταν η επίπονη μεν, απαραίτητη και καθαρτική δε, υπέρβαση των πνευματικών και ψυχολογικών μας καθηλώσεων – η (ψυχαναλυτική) θεραπεία ενός ολόκληρου λαού.
Η συλλογική απαξίωση της ελληνικής κοινωνίας (πλην των ελίτ της) συνοδευόταν φυσικά, από την εξιδανίκευση της Ευρώπης, η οποία όχι μόνο δεν έφερε καμία ευθύνη για τη χρεοκοπία και τη μετέπειτα καταστροφική διαχείρισή της, αλλά ήταν εκείνη που ερχόταν να μας σώσει και ας μη όφειλε.
Πρέπει να μείνουμε στην Ευρώπη, ακόμη και αν αυτή διαλυθεί, φώναζε ο Ράμφος.
Πώς μετά να μη γίνει το ίνδαλμα των Μένουμε Ευρώπη, που το 2015 τρόμαξαν ότι οι λαϊκιστές θα τους υποβιβάσουν σε βαλκάνιους.
Εξίσου κοντά ήταν και στον Κυριάκο Μητσοτάκη που σήμερα θρηνεί γιατί έχασε έναν «φίλο» και «λαμπρό» Έλληνα.
Ο Μητσοτάκης, βέβαια - και η οικογένεια Μητσοτάκη εν γένει - είναι το πολιτικό ανάλογο του Πέτρου Κωστόπουλου.

Επιφανειακά σύγχρονοι και ευρωπαϊστές, αλλά στην πράξη οι πιο χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι των (προνεωτερικών) πελατειακών σχέσεων που τόσο στηλίτευε ο μακαρίτης.
Ο Ράμφος θεωρούσε τις πελατειακές σχέσεις όχι μια απλή συναλλαγή, αλλά ένα παθολογικό ψυχικό συμβόλαιο ανάμεσα στον πολιτικό και τον ψηφοφόρο.
Ο πολιτικός υπόσχεται προστασία, διορισμούς, ανοχή στην παρανομία, ενώ ο ψηφοφόρος του εκχωρεί όχι μόνο την ψήφο του, αλλά και την ατομική του ευθύνη.
Μήπως όμως αυτή δεν ήταν και η σχέση του Ράμφου με τις εκσυγχρονιστικές ελίτ;
Αυτές τον έραιναν με πλούτη και τιμές – εκείνος τους αφαιρούσε με σοφιστείες την ευθύνη τους για την οικονομική και πνευματική χρεοκοπία της χώρας.
Win win, που έλεγε και μια παρεξηγημένη εκσυγχρονιστική ψυχή.

ΠΗΓΗ:https://www.facebook.com/share/p/1LLZYmzQpj/
 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

ΝΕΟΚΑΝΤΙΑΝΟΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΥΣ ΧΑΙΝΤΕΓΚΕΡΙΑΝΟΥΣ ΣΕ ΤΕΡΑΤΩΔΗ ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ  ΤΟΥ ΚΟΡΑΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ.ΤΕΛΙΚΑ ΔΥΟ ΓΑΙΔΑΡΟΙ ΠΑΛΕΥΑΝ ΣΕ ΞΕΝΟ ΑΧΥΡΩΝΑ. ΝΙΚΗΣΑΝ ΟΙ ΡΩΣΟΦΙΛΟΙ ΤΗΣ Β' ΒΑΤΙΚΑΝΕΙΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ, ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΣΟΛΟΒΙΕΦ, ΑΦΗΝΟΝΤΑΣ ΠΙΣΩ ΤΟΥΣ ΛΙΓΟ ΑΧΥΡΟ ΓΙΑ ΤΑ ΟΡΦΑΝΑ ΠΟΥ ΤΟ ΑΚΡΙΒΟΠΛΗΡΩΝΟΥΝ.

Παρασκευή 27 Μαρτίου 2026

Art Bell παίρνει συνέντευξη από τον Malachi Martin (2 από 7) γ

 Συνέχεια από Κυριακή 22. Μαρτίου 2026


Art Bell παίρνει συνέντευξη από τον Malachi Martin (2 από 7) γ

........Απαιτούν υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης.
Και είναι έτσι κι αλλιώς μια λεπτή διαδικασία.
Είναι λεπτή, αλλά είναι επαναλήψιμη και οι διαδικασίες είναι τυποποιημένες. Απλώς χρειάζεται να χρησιμοποιούνται σωστά τα επαγγελματικά εργαλεία.
Αλλά αυτό που ήθελα επίσης να πω είναι ότι η σύνδεση με τον Θεό δεν χάνεται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της απομακρυσμένης θέασης.»


«Είμαστε μια ψυχή. Είμαστε ένα πνεύμα, και αυτό διαμορφώνεται, θέλουμε δεν θέλουμε. Τουλάχιστον εγώ αυτό πιστεύω.

Η ψυχή κάποιου δεν χάνεται. Αν η ψυχή σου είναι ήδη χαμένη ή σωσμένη ανεξάρτητα από τη χρήση αυτών των τεχνικών, η σύνδεση εξακολουθεί να υπάρχει και τη φέρνεις μαζί σου όταν εισέρχεσαι σε αυτό... Παλαιότερα επρόκειτο για μια μεταβαλλόμενη κατάσταση συνείδησης. Ήταν μια εντελώς διαφορετική μέθοδος.
Αλλά εδώ κανείς απλώς στρέφει την προσοχή του σε μια ιδέα — θα το πω κάπως πρόχειρα. Έτσι, η προσοχή κάποιου είναι μισή επικεντρωμένη στο να γράφει πληροφορίες σε ένα κομμάτι χαρτί και μισή επικεντρωμένη σε κάτι που βρίσκεται, ελλείψει καλύτερου όρου, στο συλλογικό ασυνείδητο.
Υπάρχουν τεχνικοί όροι. Ναι, ας συμφωνήσουμε σε αυτό. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη φράση.
Τελικά, όμως, χρειάζεται περαιτέρω ορισμό. Αλλά, πάτερ, αυτό έχει αποδειχθεί η καταστροφή αρκετών ανθρώπων. Το έχω δει ο ίδιος.
— Το ξέρω. Κι όμως, μου έχει δώσει περισσότερα απ’ όσα θα μπορούσα ποτέ... Μου έχει δώσει απαντήσεις σε πολλά διαφορετικά πράγματα και, κυρίως, μου επέτρεψε — όταν ήθελα να επιστρέψω το δώρο, όταν ήθελα να υπηρετήσω — προσευχόμουν για περίπου έξι μήνες για να βεβαιωθώ... Ήξερα ότι δεν μπορούσα να επιστρέψω το δώρο που είχα λάβει, έχοντας απαντήσεις σε όλα τα ερωτήματα. Ήμουν πολύ αφελής για να το καταλάβω αυτό.
Μέχρι τη στιγμή που προσπάθησα να επιστρέψω το δώρο, είχα λάβει πίσω «φορτηγά» από δώρα. Έτσι άλλαξα στρατηγική και απλώς ζήτησα να υπηρετήσω. Και αυτό το εργαλείο μού επέτρεψε να προσδιορίσω με ακρίβεια... Λοιπόν, χρειάστηκαν περίπου έξι μήνες για να βεβαιωθώ ότι ήμουν σωστός.

— Πώς; Πώς να υπηρετήσεις; Πώς να υπηρετήσεις τον Θεό σου;
— Και αυτό είναι που μου έδωσε αυτό το εργαλείο: τις ακριβείς λεπτομέρειες του τι να κάνω, πώς να υπηρετήσω, αντί για μια γενική αίσθηση. Και αυτός είναι ένας από τους λόγους που είμαι τόσο ευγνώμων. Και πράγματι, θα προσθέσω ότι όλοι θα έπρεπε να είμαστε ευγνώμονες για κάτι τέτοιο... Γιατί, με θεολογικούς όρους, Εντ, αυτό για το οποίο μιλάς είναι ένα χάρισμα.
Πραγματικά είναι. Είναι ένα δώρο, μια ικανότητα που σου έχει δοθεί.
Και ακόμη δεν θέλω να σε διακόψω, γιατί έχεις πολλά ακόμη να πεις πάνω σε αυτό το θέμα. Θέλω απλώς να προσθέσω ένα πράγμα: πρόκειται για μια πολύ συγκεκριμένη, καλοπροαίρετη και ευγενή προσπάθεια από την πλευρά σου. Δεν το κάνεις για αυτοδοξασμό ούτε για προσωπικό όφελος. Χρησιμοποιείς κυρίως τη λέξη «υπηρετώ», κάτι που είναι, παρεμπιπτόντως, πολύ «αγγελικό».
— Πάτερ, θα πρέπει να σας διακόψω. Θα σας αφήσω να συνεχίσετε όταν επιστρέψουμε σε λίγο. Από πνευματική σκοπιά, θα έλεγε κανείς ότι είστε ένα παράξενο δίδυμο. Ίσως όμως όχι. Θα το δούμε.


Επιστρέφουμε τώρα στον Δρ. Μάλαχι Μάρτιν και τον Ταγματάρχη Εντ Ντέιμς. Δρ. Μάρτιν, ήθελα να σας αφήσω να ολοκληρώσετε αυτό που αρχίσατε να λέτε και, αν μπορείτε, να εξηγήσετε γιατί θεωρείτε ότι η «remote viewing» είναι νιτρογλυκερίνη για την ψυχή.
— Ναι, θα το κάνω. Εντ, είσαι εκεί;
— Είμαι εδώ, πάτερ Μάρτιν.
— Νιώθω κάπως περίεργα να σε αποκαλώ Ταγματάρχη Εντ Ντέιμς.
— Πείτε με απλώς Εντ.
— Ας το αφήσουμε αυτό προς το παρόν. Η αρχική δήλωση που έκανα όταν μιλήσαμε την προηγούμενη φορά — ότι αυτό είναι «νιτρογλυκερίνη για την ψυχή» — σημαίνει το εξής: αν δεν γίνεται με το σωστό κίνητρο και, κατά κάποιο τρόπο, με επιστημονική μέθοδο, με κατάλληλους ελέγχους και ισορροπίες, μπορεί να διαταράξει την ψυχή. Μπορεί να την «ανατινάξει». Μπορεί να προκαλέσει μια εσωτερική έκρηξη.

Από τη δική μου πλευρά —από την οπτική των εξορκιστών, και όταν λέω «εμείς» εννοώ πραγματικά όσους ασχολούνται με αυτό το έργο— έχουμε διαπιστώσει ότι όσοι ασχολούνται με remote viewing ή channeling χωρίς αυτές τις δικλείδες ασφαλείας που περιέγραψες, υφίστανται πολύ σοβαρές διαταραχές και αποδιοργάνωση της προσωπικότητάς τους, της φυσιολογικής τους ταυτότητας. Παρουσιάζουν επίσης φαινόμενα που μπορούν να εξηγηθούν μόνο υπό το πρίσμα μιας «λουσιφεριανής» παρέμβασης στα ανθρώπινα πράγματα.

Η θεωρία ή πεποίθηση πίσω από αυτό είναι ότι υπάρχει μια υπερφυσική τάξη και μια φυσική τάξη. Η φυσική τάξη είναι ό,τι βλέπεις — σάρκα, οστά, αίμα, γη, μέταλλο, ξύλο και υλικά πράγματα γύρω μας. Και υπάρχει και η υπερφυσική τάξη, δηλαδή η ύπαρξη του Θεού και ό,τι ανήκει σε Αυτόν. Ανάμεσα σε αυτές υπάρχει αυτό που αποκαλούμε «ενδιάμεσο επίπεδο». Σε αυτό το επίπεδο μπορούν να ασκηθούν τέτοιες δυνάμεις — οι δυνάμεις της ψυχής — που φαίνεται ότι μπορούν να οξυνθούν και να αναπτυχθούν.

Η γλώσσα μου είναι προεπιστημονική, προϊατρική και προψυχιατρική — και το καταλαβαίνεις αυτό — γιατί δεν ισχυρίζομαι ότι είμαι ψυχίατρος ή θεραπευτής οποιουδήποτε είδους· είμαι απλώς εξορκιστής και ιερέας.


Όταν είπα ότι υπάρχει ένας «εκρηκτικός κίνδυνος» για την ψυχή, εννοούσα ότι όταν κάποιος εισέρχεται ή προσπαθεί να εισέλθει σε αυτό το ενδιάμεσο επίπεδο και να χειριστεί τέτοιες δυνάμεις χωρίς το σωστό κίνητρο ή χωρίς τους κατάλληλους ελέγχους, τότε τα φαινόμενα που εμφανίζονται σε αυτούς τους ανθρώπους είναι εκείνα που μας προσελκύουν ως ομάδα εξορκιστών και απαιτούν, από τη δική μας οπτική, την παρέμβαση με τυπικό εξορκισμό.

Και ένα ακόμη σημείο για συζήτηση: η δυσκολία είναι ότι το υπερφυσικό, όπως το αντιλαμβάνονται και συνεχίζουν να το αντιλαμβάνονται οι Χριστιανοί, είναι εντελώς αδιανόητο. Δεν υπάρχει ανθρώπινη έννοια — και συνεπώς ούτε λέξη — που να μπορεί να το περιγράψει. Και δεύτερον, είναι ανεπαίσθητο για τον άνθρωπο χωρίς μια ιδιαίτερη χάρη από τον Θεό. Δεν μπορεί καν να το αντιληφθεί.
Σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, ώστε αν ένας άνθρωπος δεν έχει πίστη, δεν μπορεί καν να το φανταστεί. Και αν τη χάσει, δεν γνωρίζει ότι την έχει χάσει — γιατί αν το γνώριζε, θα την είχε ξανά.
Το απλό γεγονός ότι γνωρίζεις πως την έχεις χάσει είναι από μόνο του μια αντίληψη που ανήκει στην πίστη. Είναι μια περίπλοκη έννοια, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα που έχουμε διαπιστώσει.
Τώρα, η μόνη πρακτική εφαρμογή —πέρα από τη θρησκευτική γαλήνη και ηρεμία που προσφέρουμε σε ανθρώπους που έρχονται για εξορκισμό— η μόνη πρακτική περίπτωση ήταν, παραδόξως, ορισμένοι αξιωματικοί του στρατού, ως ιδιώτες, που ήρθαν για βοήθεια επειδή είχαν «εμβαθύνει» στο Ενδιάμεσο Επίπεδο και επέστρεψαν σοβαρά διαταραγμένοι.

Έπειτα υπάρχουν οι συνηθισμένοι άνθρωποι που χρησιμοποιούν πίνακες Ouija ή κάνουν channeling ή remote viewing, και εισήλθαν σε έναν χώρο όπου έγιναν αντικείμενο τρομακτικών επιθέσεων από έναν «άγγελο φωτός» — με την τεχνική έννοια αυτού του όρου — και η μόνη βοήθεια που μπορούσαμε να τους προσφέρουμε ήταν ακριβώς μέσω αυτών των τελετών, οι οποίες δεν είναι καθόλου θεραπείες, γιατί ο εξορκισμός δεν είναι θεραπεία· είναι μια αντιπαράθεση. Αυτό ίσως δεν ρίχνει πολύ φως, αλλά θα σου εξηγήσει γιατί το αποκάλεσα «εκρηκτική φύση της ψυχής».

Και όλα όσα είπες είναι απολύτως διαφωτιστικά για μένα, και υποθέτω ότι μέσα σε αυτό το σύνολο ιδεών θα εντασσόταν και ολόκληρο το ζήτημα του προγράμματος “Green Bomb” και η σύνοψη που κάποιος —πώς τον λένε— ο Κόρεϊ Χάμοντ παρουσίασε στην Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, για τη διαταραχή NPD και όλη την ιδέα αυτού του προγράμματος. Καταλαβαίνεις τι προσπαθώ να πω;

— Ναι, καταλαβαίνω. Μόνο ένα σχόλιο: είμαι κάπως εξοικειωμένος, από επιχειρησιακή σκοπιά, με την ιδέα του Ενδιάμεσου Επιπέδου.
— Ναι, ναι. Το channeling. Όσο περισσότερο διαπιστώσαμε ότι κάποιος εγκαταλείπει την ίδια του την ταυτότητα...
Ας επιστρέψω σε μια επιχειρησιακή οπτική. Θέλω να τονίσω ότι αυτές οι τεχνικές εξελίχθηκαν ως εργαλεία συλλογής πληροφοριών στρατιωτικών υπηρεσιών, και αυτό είναι σημαντικό.
Όταν μελετήσαμε το φαινόμενο του channeling, ανέφερα ήδη κάποια από τα συμπεριφορικά χαρακτηριστικά που παρατήρησα. Μου έγινε πολύ σαφές, σε επιχειρησιακό επίπεδο, ότι οι άνθρωποι που κάνουν channeling ποτέ δεν αναλάμβαναν ευθύνη για το έργο τους ή για την αποτυχία τους ή για την έλλειψη ακρίβειας. Πάντα έλεγαν: «κάποιος άλλος το έκανε» — ποτέ δεν ήταν δικό τους λάθος αν οι πληροφορίες ήταν λανθασμένες.
Αυτό ήταν ένα ενδιαφέρον στοιχείο. Ένα άλλο, το πιο ενδιαφέρον ίσως, ήταν ότι το άτομο που κάνει channeling εγκαταλείπει την ίδια του την ταυτότητα, την παραδίδει σε κάτι άγνωστο — κάτι που το έχει πείσει ότι είναι καλοήθες στις περισσότερες περιπτώσεις. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Εκεί βρίσκεται και η «νιτρογλυκερίνη» της υπόθεσης. Αυτή είναι η ουσία του channeling.

Αντίθετα, το τεχνικό remote viewing είναι ουσιαστικά ένα εργαλείο του νου, όπου παραμένουμε πλήρως συνειδητοί και σε εγρήγορση. Ακόμη και στα πρώτα στάδια των προγραμμάτων, όπου χρησιμοποιούνταν φυσικά «ψυχικά» άτομα στον στρατό για συλλογή πληροφοριών, επρόκειτο για αλλοιωμένη κατάσταση συνείδησης — και υπήρχαν κίνδυνοι σε αυτήν την κατάσταση.
Όταν «στέλναμε» — χρησιμοποιώ τον όρο χαλαρά — έναν αξιωματικό σε μια απομακρυσμένη τοποθεσία, υπήρχαν περιπτώσεις όπου, κατά την πλοήγηση σε αυτό το Ενδιάμεσο Επίπεδο, τα άτομα αυτά βίωναν έντονη αγωνία, επειδή «συναντούσαν» άλλες οντότητες, κατά κάποιον τρόπο, στη διαδρομή. Αυτό προκαλούσε τεράστια ψυχική επιβάρυνση. Μάλιστα, είχαμε δύο άτομα που υπέστησαν καρδιακές προσβολές.
— Δεν προκαλεί έκπληξη. Ήταν καθόλου ευεργετικό;
— Καθόλου.
Έτσι στραφήκαμε σε τεχνικές καθαρά νοητικές, αντί για τεχνικές νου-σώματος. Αυτές, όταν χρησιμοποιούνται σωστά, έγιναν σχεδόν σαν μια «κάρτα βιβλιοθήκης» προς μια ανεξάντλητη πηγή πληροφοριών. Κάποιος μπορεί να κάνει ό,τι θέλει με αυτές τις πληροφορίες. Παρ’ όλα αυτά, είναι διαθέσιμες για «λήψη».
Μερικές φορές, όπως στην περίπτωση ενός πρώην μαθητή μου και ενός άλλου αξιωματικού που πρόσφατα έγραψε βιβλίο, αυτά τα άτομα άρχισαν να αναπτύσσουν μια σχέση με τις οντότητες που ανακάλυψαν στο Ενδιάμεσο Επίπεδο. Έτσι άρχισαν να εμπλέκονται σε κάτι που θα μπορούσε να ονομαστεί «ημι-channeling».
— Το «ημι-channeling» είναι ουσιαστικά το ίδιο με το channeling. Μόλις κάτι σε «πιάσει», σε έχει πιάσει. Μπορεί να βρίσκεσαι στη σκιά, αλλά σε έχει.
— Ακριβώς. Και τότε αρχίζει να εμφανίζεται αλλαγή στη συμπεριφορά. Αυτοί οι άνθρωποι γίνονται νευρικοί, χάνουν την ισορροπία τους, κάνουν δηλώσεις που φαίνονται ασυνάρτητες — και όπως ξέρεις, αυτό είναι ένα σαφές προειδοποιητικό σημάδι. Κάτι έχει συμβεί.
— Ναι, σωστά. Κάτι έχει συμβεί. Έχετε εντοπίσει τι είναι αυτό;
— Το μελετήσαμε. Και, με βάση βασικές αρχές ψυχολογίας, το «άγκιστρο» βρίσκεται στο εγώ του ατόμου. Το εγώ έχει «πιαστεί». Και το ψυχικό σύστημα παρασύρεται από αυτό, καθοδηγούμενο από το εγώ.
— Ναι, έχει εμπλακεί πλήρως.
— Ακριβώς. Και έχουμε μελετήσει αυτό το φαινόμενο σε βάθος, χρησιμοποιώντας μοντέλα για να καταλάβουμε πότε βρισκόμαστε σε επικίνδυνο σημείο.
Όσο περισσότερο εγκαταλείπουμε την ικανότητα λήψης αποφάσεων — γιατί αυτό είναι ουσιαστικά το μόνο που έχουμε, τον νου μας — τόσο περισσότερο διακινδυνεύουμε τη βάση πάνω στην οποία καθορίζεται αν η ψυχή μας θα επιβιώσει.
— Ακριβώς. Αν το εγκαταλείψουμε αυτό, εγκαταλείπουμε την ίδια μας την ουσία.
— Συμφωνώ. Και όταν αυτά τα άτομα αρχίζουν να παραδίδουν τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων ή αφήνουν το εγώ να κυριαρχήσει πλήρως, τότε τα «χάνουμε».
— Αυτό είναι η αρχή αυτού που, από τη δική μου οπτική, ονομάζεται «κατοχή».
— Δεν είμαι ιδιαίτερα εξοικειωμένος με την έννοια της κατοχής. Την έχω δει μόνο μία ή δύο φορές στην καριέρα μου. Θέλω όμως να τονίσω κάτι: η πλειονότητα των ανθρώπων που έρχονται σε μένα για να μάθουν τεχνικό remote viewing είναι απλοί, ισορροπημένοι άνθρωποι.
Είναι άνθρωποι πολύ ενδιαφερόμενοι και ενθουσιώδεις. Σήμερα μπορούμε να εντοπίζουμε άτομα — και πρέπει να το κάνουμε, γιατί έχουμε βιώσει αρκετές καταστροφές. Όχι πάρα πολλές, αλλά όταν συνέβησαν στο παρελθόν, είτε στην στρατιωτική ομάδα είτε στην περίπτωση ενός-δύο πολιτών, πρώην μαθητών, ήταν πραγματικά καταστροφικές.
— Άρα αυτό σας δίδαξε κάτι.
— Μας δίδαξε πολλά. Και πλέον εξετάζουμε πολύ προσεκτικά τη συμπεριφορά των ανθρώπων που έρχονται σε εμάς. Έχετε ένα «προφίλ» ανθρώπων που δεν θα αγγίζατε;
— Δεν είναι τόσο θέμα προφίλ όσο τέχνη· όχι τόσο επιστήμη όσο αίσθηση. Είναι μια τέχνη.

— Τι θα αποτελούσε «κόκκινη σημαία» για εσάς;

— Η φρενήρης συμπεριφορά είναι μία. Αυτό είναι ένα προειδοποιητικό σημάδι. Ένα άλλο είναι όταν κάποιος δεν μπορεί να απομακρυνθεί από θεωρίες συνωμοσίας — συνωμοσία, συνωμοσία, συνωμοσία. Μερικές φορές αυτό δείχνει ότι ίσως πρόκειται για παρανοϊκή σχιζοφρένεια, και αυτό είναι το χειρότερο σενάριο. Δεν θα θέλαμε σε καμία περίπτωση να έχουμε να κάνουμε με έναν παρανοϊκό σχιζοφρενή.
— Πάτερ, με βάση όσα έχετε ακούσει για το remote viewing, αφήνοντας στην άκρη αυτούς τους τύπους προσωπικοτήτων, υπάρχει κάποιος σχετικά ασφαλής τρόπος να κάνει κανείς αυτό που κάνει ο Εντ;


— Ναι, απολύτως. Βλέπετε, εκείνος, ως μέρος της συνήθους δουλειάς του, έχει διαμορφώσει ένα σύστημα ελέγχων και ισορροπιών από την άποψη της πρόθεσης, της μεθόδου και της τεχνικής, καθώς και μια βαθιά γνώση των διαφόρων «οντοτήτων» που κινούνται σε αυτή την περιοχή όπου δραστηριοποιείται. Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό από μια χαλαρή, ας πούμε, προσέγγιση του τύπου «ανοίγω το μυαλό μου και δέχομαι ό,τι έρθει».

— Μπορώ να προσθέσω κάτι ακόμη, πάτερ;
— Φυσικά.
— Από πλευράς εμπειρίας, θέλω να επισημάνω και κάτι άλλο. Όσον αφορά αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί «σκιώδεις δαίμονες» και τα παρόμοια, τυχαίνει να τους φοβάμαι πολύ. Με τρομάζουν αφάνταστα. Όμως δεν φοβάμαι ότι θα μου κάνουν κακό, λόγω της σχέσης μου με τον Θεό και με τους αγγέλους. Αυτός είναι ο μόνος λόγος που μπορώ να κινούμαι στους τομείς όπου κινούμαι.
— Εντ, να σε διακόψω για μια ερώτηση; Είναι σχετική.
— Βεβαίως.
— Είπες ότι δεν χρειάζεσαι πλέον πίστη.
— Ναι.
— Βλέπεις πού το πάω.
— Όχι ακριβώς. Αυτό που είπα είναι ότι νιώθω πως έχω απόλυτη εμπιστοσύνη πλέον.
— Ακριβώς. Άρα, η λέξη «πίστη» για σένα σημαίνει κάτι διαφορετικό απ’ ό,τι για μένα. Γιατί, προφανώς, αν βασίζεσαι σε αγγελική και θεϊκή προστασία, έχεις αυτό που με κλασικούς όρους θα ονομαζόταν θρησκευτική πίστη. Με καταλαβαίνεις;
— Ναι. Αλλά δεν είναι τόσο απλό να το περιγράψω με λόγια.
— Κατά τη διάρκεια της συζήτησης έχεις εκφράσει επανειλημμένα πράξεις αυτού που θα ονομαζόταν θεολογική πίστη. Και έχεις μια σχεδόν παιδική εμπιστοσύνη στην προστασία αυτή, που σε διαφυλάσσει — γι’ αυτό και μπαίνεις σε αυτό το πεδίο χωρίς φόβο. Βέβαια, διατηρείς και έναν σεβασμό, μια προσοχή απέναντι σε ό,τι μπορεί να σε εξαπατήσει.


— Αυτό που εννοούσα είναι ότι τώρα μπορώ να αντιληφθώ τι είναι αυτά τα πράγματα. Στο παρελθόν, όταν ήμουν νέος και πριν μάθω αυτές τις τεχνικές, δεν ήξερα. Τότε χρειαζόμουν αυτό που αποκαλούσα «πίστη» — έπρεπε να βασιστώ σε μια ανώτερη δύναμη για προστασία. Τώρα όμως μπορώ να «βλέπω» μέσα στο σκοτάδι, να ρίχνω φως και να διακρίνω τι υπάρχει.
— Ναι, αυτό είναι διαφώτιση. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθείς να εξαρτάσαι από αυτή την προστασία.
— Απόλυτα.
— Τώρα θέλω να εισαγάγω μια έννοια που έχω αναφέρει και στο παρελθόν: το υπερφυσικό. Στη χριστιανική —και σε μεγάλο βαθμό και στην εβραϊκή— παράδοση, το υπερφυσικό είναι κάτι που, αφενός, είναι ξένο προς την ανθρώπινη φύση, αλλά αφετέρου έρχεται να την ανυψώσει και να την προστατεύσει.

Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος, μόνο με τις δικές του δυνάμεις, δεν μπορεί να αποκτήσει τη σοφία που χρειάζεται για να αποφύγει τον κίνδυνο και τη ζημιά. Αυτή είναι η ιδέα του υπερφυσικού στον Χριστιανισμό.

— Να ρωτήσω κάτι; Θα μπορούσε η κατανόηση ή η «διαφώτιση» του Εντ να τον προστατεύσει από κατοχή;

— Θα μπορούσε, με βάση όσα έχει πει. Δεν βλέπω ενδείξεις φαντασιοπληξίας, υπερηφάνειας ή υπερβολικής αυτοπεποίθησης. Αντίθετα, διακρίνω μια ευσέβεια, και αυτό είναι βασικό στοιχείο. Θα έπρεπε να είναι προστατευμένος, γιατί υπάρχει η υπερφυσική χάρη.
Αυτό που λέω είναι ότι αυτή η χάρη φαίνεται να τον συνοδεύει εδώ και καιρό — από τα νεανικά του χρόνια μέχρι την εμπειρία του με το «σκοτάδι», όπου απέκτησε τη δυνατότητα να αναγνωρίζει τους κινδύνους και να διακρίνει έναν «άγγελο φωτός» που στην πραγματικότητα είναι κάτι απατηλό.


Άρα ναι — μπορεί να το κάνει χωρίς να υποστεί βλάβη.

Αλλά για να απαντήσω πλήρως, θα έπρεπε να καθίσω με τον Εντ και να του ζητήσω να μου εξηγήσει πώς προσεύχεται, πώς σκέφτεται, πώς ζει και ποια είναι η ηθική του — κάτι που δεν πρόκειται να κάνω δημόσια.
— Εντ, μπορείς να μείνεις λίγο ακόμη;
— Μπορώ να μείνω άλλα τριάντα λεπτά.

Συνεχίζεται

ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΤΙ ΜΑΘΑΜΕ! ΟΤΙ  ΟΦΕΙΛΟΥΜΕ ΝΑ ΕΞΕΤΑΖΟΥΜΕ ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΤΗΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΣΟΛΟΒΙΕΦ, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΥΠΗΡΞΕ ΔΙΑΣΗΜΟΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΟΣ. ΤΗΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΚΕΝΩΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ, ΤΟΥ ΣΕΛΛΙΝΓΚ, ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΣΕΛΘΕΙ ΣΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΑΝ ΑΠΛΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΠΡΟΒΑΛΛΕ Ο ΦΛΩΡΟΦΣΚΙ ΣΤΗΝ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΙΑ, ΤΗΝ ΣΟΦΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΓΝΩΣΤΩΝ ΡΩΣΩΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΠΟΥ Η ΡΩΣΙΑ ΕΙΧΕ ΠΝΙΓΕΙ ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΕΑΥΤΟΥ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΚΟΛΟΥΘΟΙ ΤΟΥ ΓΙΟΥΝΓΚ, ΓΝΩΣΤΟΥ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΣΕΙΡΑ ΤΟΥ, ΠΑΡΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΒΑΘΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ, ΣΑΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΑΙΩΝΙΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΠΟΥ ΧΤΥΠΗΣΕ ΤΗΝ ΔΥΣΗ ΣΤΟ ΠΑΘΟΣ ΤΗΣ ΓΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΤΥΠΙΑ.