Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

«ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΝΟΙΑ Ή ΠΑΡΑΝΟΙΑ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ;» Από Αντριάνο Σεγκατόρι

Όταν κάθε περιορισμός γίνεται λάθος και κάθε επιθυμία απαίτηση, τα δικαιώματα κινδυνεύουν να μετατραπούν σε μόνιμη αποζημίωση.

«ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΝΟΙΑ Ή ΠΑΡΑΝΟΙΑ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ;»

Ο Αντριάνο Σεγκατόρι αναλογίζεται την κοινωνία των απόλυτων δικαιωμάτων και προτείνει το καθήκον ως αντίδοτο στη σύγχρονη αποευθύνωση.

                                                   από τον Adriano Segatori

Ο Adriano Segatori ξεκινά με την έννοια της «υποταγμένης παράνοιας», την οποία επικαλείται ο Luigi Zoja, για να περιγράψει μια κοινωνία στην οποία οι φόβοι, οι προσδοκίες και οι απαιτήσεις μπορούν να μετατραπούν σε μια διωκτική ερμηνεία της πραγματικότητας. Το κρίσιμο σημείο αφορά τη σχέση μεταξύ δικαιωμάτων και θυματοποίησης: σύμφωνα με τον συγγραφέα, κάθε έλλειψη τείνει να εκλαμβάνεται ως αδικία και κάθε περιορισμός ως κάτι που η κοινωνία θα έπρεπε να αντισταθμίσει ή να αφαιρέσει. Αυτό οδηγεί στην κριτική του για την «ακόρεστη λογική των δικαιωμάτων», την οποία ο Segatori αντιπαραβάλλει με την έννοια του καθήκοντος. Το δικαίωμα στην εκπαίδευση, στην ελευθερία, στη στέγαση, στο πεπρωμένο: ο συγγραφέας αντιστρέφει προκλητικά αυτούς τους τύπους στο καθήκον να σπουδάζει, να επιτυγχάνει την ελευθερία του, να αναλαμβάνει την ευθύνη και να χαράζει τη δική του πορεία. Η τελική θέση είναι σαφής: μια κοινωνία που ισχυρίζεται ότι εξαλείφει όλους τους εξωτερικούς περιορισμούς κινδυνεύει να χάσει την αίσθηση της ατομικής ευθύνης. (NR)

Η παράνοια είναι μια σοβαρή ψυχική διαταραχή που βασίζεται σε ένα σύνολο πεποιθήσεων, όχι πάντα ορατά διωκτικών ή ασύμβατων με την πραγματικότητα. Οι γνωστικές δεξιότητες και οι ορθολογικές ικανότητες συχνά παραμένουν σωστές. Αυτό φάνηκε όταν η εισαγωγή ενός εχθρού της ανθρωπότητας, όπως ένας ιός, είτε φυσικός, τεχνητός, είτε ακόμα και ανύπαρκτος, έφερε στην επιφάνεια τα χειρότερα και πιο κρυμμένα ένστικτα της ψυχής, με κυριολεκτικά κυριαρχικές συμπεριφορές απέναντι στους μη εμβολιασμένους, σε όσους δεν φορούν την διαβόητη μάσκα ή σε όσους δεν τηρούν την κοινωνική αποστασιοποίηση, σε σημείο που να αναφέρουν γείτονες που δεν συμμορφώνονταν με τις κυβερνητικές εντολές.

Μια μορφή συλλογικής ψύχωσης για την οποία ο Luigi Zoya (1) χρησιμοποιεί τον όρο «υποτονική παράνοια» , η οποία περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό ανθρώπων, διευκολύνεται από τη χειραγώγηση των μέσων ενημέρωσης επειδή «τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας διοχετεύουν την παράνοια».

 

 

 

 

 

 

 

 

Ανεξάρτητα από την προκατειλημμένη προσέγγιση και τη μονόπλευρη ερμηνεία του παρανοϊκού φαινομένου που έχει εκδηλωθεί σε όλη την ανθρώπινη ιστορία, ο Luigi Zoya, σχετικά με το πλέον εδραιωμένο και διαδεδομένο φαινόμενο της θυματοποίησης και την επακόλουθη αποζημίωση στην κοινωνία μας, προσφέρει μια εξαιρετικά μοναδική αλλά σημαντική εικόνα για τη συζήτηση των δικαιωμάτων και την παρανοϊκή τους επιβεβαίωση. Όσον αφορά το πλαίσιο της υγειονομικής περίθαλψης, ο συγγραφέας παρατηρεί ότι «ακόμα και το Σύνταγμα της Ιταλικής Δημοκρατίας «προστατεύει το δικαίωμα στην υγεία ως θεμελιώδες δικαίωμα» . Σε ένα λογικό άλμα που είναι σχεδόν άνευ προηγουμένου - και που μας οδηγεί στην υποψία ότι ο Θεός έχει εσωτερικευτεί από τον κοσμικό νόμο - έχει διακηρύξει όχι το δικαίωμα στη θεραπεία, αλλά το δικαίωμα στην υγεία. Έτσι, οι άρρωστοι καλούνται να νιώσουν θύματα μιας αδικίας όχι όταν λείπει η θεραπεία, αλλά όταν λείπει η υγεία. Η παράνοια ολοκληρώνει έτσι τον κύκλο της».

Με λίγα λόγια, κάθε μειονέκτημα -είτε σωματικό, κοινωνικό είτε σχετιζόμενο με τον χαρακτήρα- πρέπει να συνοδεύεται από μια εξωτερική ανταμοιβή και μια λύση στο πρόβλημα που απαλλάσσει κάποιον από κάθε προσπάθεια επίλυσης ή αποδοχής του. Ακόμα χειρότερα, όπως στην περίπτωση της υγείας, αν εγγενώς άλυτα αίτια εμποδίζουν την ικανοποίησή μου, τότε η διωκτική σκέψη εξαπλώνεται σαν πυρκαγιά σε όλη την κοινωνία. Όπως σημειώνει ο Γάλλος ψυχαναλυτής Charles Melman: «Τώρα η αλληλουχία των γεγονότων δεν σχετίζεται πλέον με μια πιθανή θεϊκή πρόθεση, αλλά με μια ολόκληρη σειρά πολύ πραγματικών και αναγκαστικά ένοχων δραστών».
Από αυτό το διαδεδομένο παθολογικό κριτήριο προκύπτει το επικίνδυνο φαινόμενο της δικαίωσ
ης.

Σε ένα άλλο αμφιλεγόμενο δοκίμιο με τίτλο «Δικαιώματα με τη Δύναμη», το οποίο απαριθμεί μια σειρά από προοδευτικά αιτήματα που θα έπρεπε να συζητηθούν ξανά σημείο προς σημείο, εξάγω μια χρήσιμη έννοια για την ακόλουθη συλλογιστική. Ο Γκουστάβο Ζαγκρεμπέλσκι τονίζει πώς

«Η λογική των δικαιωμάτων, όταν γίνεται ακόρεστη, θέτει προβλήματα συνύπαρξης και κινδύνους καταπίεσης».

Από αυτή την άποψη, αρκεί να ξεφυλλίσουμε τη λίστα με τα αιτήματα που προβάλλουν λίγο-πολύ μικρές αλλά μαχητικές μειονότητες, επιθυμίες που αμφισβητούν ακόμη και τους νόμους της φύσης: βλέπε έμμηνο ρύση και ανδρική μητρότητα, παρένθετη μητρότητα, το δικαίωμα στην εκπαίδευση, το δικαίωμα στη στέγαση, το δικαίωμα στην άμβλωση, κ.λπ.

Λαμβανόμενα μεμονωμένα, αυτά τα δικαιώματα, από μια «ανθρώπινη» οπτική γωνία, θα μπορούσαν να επικυρωθούν από ατομικές ανάγκες που θα πρέπει να αποφεύγονται προσεκτικά επειδή εμπίπτουν στην επιδίωξη της προσωπικής ευημερίας, η οποία πρέπει να γίνεται δεόντως σεβαστή. Υπάρχει ένα «αλλά» που αντιτίθεται και αντιτίθεται, με τρόπο που μένει να οριστεί, σε αυτούς τους ισχυρισμούς που «μερικές φορές υπερβαίνουν τα όρια της λογικής και οδηγούν σε ασύμβατα αιτήματα» - όπως επισημαίνει ο Fabrizio Sciacca στο δοκίμιό του «Ο Μύθος των Δικαιωμάτων» - επειδή, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, παραβιάζουν τους πιο προφανείς νόμους της φύσης στους ίσως λιγότερο προφανείς, αλλά κατά κάποιο τρόπο πολύ πιο σημαντικούς και θεμελιώδεις, νόμους της κοινότητας στην οποία ανήκουν

.Εδώ μπαίνουμε στο σύνθετο βασίλειο που χωρίζει δύο έννοιες που δεν είναι απαραίτητα συμπληρωματικές: το «καλό» και το «δίκαιο» . Αυτό που είναι «καλό» για το άτομο μπορεί να μην είναι «δίκαιο» για την κοινότητα, όπως ακριβώς αυτό που είναι «καλό» για την κοινότητα μπορεί να μην είναι «δίκαιο» για το άτομο.

Έτσι, για να επιλυθεί αυτή η ασυμβίβαστη κατάσταση, αρκεί να μετατοπίσουμε τους όρους του ερωτήματος σε μια άλλη μαγική μπάλα: το καθήκον.

Το καθήκον καταρρίπτει επίσης τις ψευδείς αντιλήψεις που περιβάλλουν τον μύθο των δικαιωμάτων. Για παράδειγμα, μπορούμε να αντιστρέψουμε το «δικαίωμα στην εκπαίδευση» με το «καθήκον στη μελέτη» ή το «δικαίωμα στην απόκτηση παιδιού» με το «καθήκον να δεσμευτείς να είσαι καλός γονέας, όταν το ορίζει η μοίρα» ή το «δικαίωμα στη βιολογική μεταμόρφωση» με το «καθήκον να εργαστείς όσο καλύτερα σου έχει δώσει η φύση» ή ακόμα και το «δικαίωμα στην κατοχή ενός σπιτιού» με το «καθήκον να δεσμευτείς, ίσως για τριάντα χρόνια, να το αγοράσεις» ή το «δικαίωμα στην έκτρωση ή την ευθανασία» με το «καθήκον να σεβαστείς τη ζωή και να ανακουφίσεις τα βάσανα». Δεν έχει, επομένως, καμία σχέση με τα συγκεκριμένα δικαιώματα στην έντιμη εργασία ή την επαρκή αναγνώριση των ικανοτήτων και της δέσμευσής κάποιου.

Είναι σχεδόν παράνοια όταν ακούμε νέους να φωνάζουν για το «δικαίωμά τους σε ένα μέλλον» ή το «δικαίωμα στην ελευθερία» , επειδή σε αυτή την περίπτωση αμφισβητείται η ίδια η έννοια του πεπρωμένου. «Η μοίρα δεν με απαλλάσσει από την ευθύνη. Μάλιστα, απαιτεί πολύ περισσότερα από μένα [λαμβάνοντας υπόψη] ότι η ζωή μπορεί να είναι προκαθορισμένη, αλλά όχι προβλεπόμενη» (James Hillman), επομένως είναι προσωπικό καθήκον να δεσμευτούμε να αξιοποιήσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τους πόρους που μας έχουν εμπιστευτεί.

Σε αυτή την περίπτωση, από μια ατυχή σύμπτωση, θυμάμαι μια από τις συναντήσεις μου με τον δυστυχώς εκλιπόντα Τόνι Καπουότσο. Μιλήσαμε για τα παλιά χρόνια, την περίοδο της χειραφέτησης, τα κινήματα απελευθέρωσης, και έκανε μια παρατήρηση με την χαρακτηριστική του οξυδέρκεια. Η διαφορά μεταξύ ημών και αυτών - της σημερινής γενιάς - είναι ότι οι δεύτεροι διεκδικούν το δικαίωμα στην ελευθερία, ενώ εμείς πιστεύαμε στο καθήκον να είμαστε ελεύθεροι. Σε ένα διατηρημένο σημείωμα, είπε:

«Το να είσαι ελεύθερος είναι ένα καθήκον που πηγάζει από μια κατάκτηση, όχι ένα δικαίωμα που αντανακλά την έννοια της απελευθέρωσης » .

Πιστεύω ότι είναι ένα αδιαπραγμάτευτο όραμα για τον άνθρωπο και την πραγματικότητα, ένα Γιουνγκεριανό όραμα.

Το ίδιο επιχείρημα ισχύει και για το προαναφερθέν «δικαίωμα σε ένα πεπρωμένο ». Όχι, αγαπητά παιδιά, υπάρχει μόνο το ατομικό καθήκον να δημιουργήσει ένα πεπρωμένο συγκεκριμένο για κάθε άτομο. Στη συνέχεια, όπως προειδοποιεί ο Hillman, από την οπτική γωνία της αρχετυπικής ψυχολογίας, κάθε άτομο πρέπει να αναγνωρίσει τους πόρους του και να τους αξιοποιήσει στο έπακρο, αναγνωρίζοντας ότι «Πολλοί είναι καλεσμένοι, λίγοι είναι εκλεκτοί· πολλοί έχουν ταλέντο, λίγοι έχουν τον χαρακτήρα να πραγματοποιήσουν αυτό το ταλέντο. Ο χαρακτήρας είναι το μυστήριο· και ο ατομικός χαρακτήρας».

Το να προσποιείται κανείς ότι είναι αυτό που δεν είναι, και ταυτόχρονα να απαιτεί από την πραγματικότητα να λύσει άλυτα προβλήματα, αυτή είναι η παράνοια στην οποία βυθίζεται η σύγχρονη εποχή.
Συντακτικό Προσωπικό της Electo          Αντριάνο Σεγκατόρι

 

 «DIRITTO ALLA PARANOIA O PARANOIA DEI DIRITTI?» - Inchiostronero

 

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ

(1)

Περιγραφή

Ο παρανοϊκός είναι συχνά πειστικός, ακόμη και χαρισματικός. Οι αυταπάτες τους δεν είναι άμεσα αναγνωρίσιμες. Ανίκανοι για εσωτερική όραση, ξεκινούν με την ακλόνητη βεβαιότητα ότι κάθε κακό πρέπει να αποδοθεί σε άλλους. Η κρυφή λογική τους προχωρά αντιστρέφοντας τις αιτίες, χωρίς, ωστόσο, να χάνει την όψη της λογικής. Αυτή η «διαυγής» τρέλα - όπως την όριζαν τα παλιά ψυχιατρικά εγχειρίδια - είναι ένα στυλ σκέψης χωρίς ηθική διάσταση, αλλά με μια ανησυχητική κοινωνική μεταδοτικότητα. Φτάνει σε εκρηκτική ένταση όταν υπερβαίνει την ατομική παθολογία και μολύνει τις μάζες. Σε σημείο που αφήνει το στίγμα της στην ιστορία, από το Ολοκαύτωμα των Ιθαγενών Αμερικανών μέχρι τον Μεγάλο Πόλεμο, τα πογκρόμ, από τους τερατώδεις ολοκληρωτισμούς του εικοστού αιώνα μέχρι τους πρόσφατους προληπτικούς πολέμους των ώριμων δημοκρατιών. Μέχρι τώρα, έλειπε μια ολοκληρωμένη μελέτη της συλλογικής παράνοιας, παραμένοντας μια ουδέτερη ζώνη μεταξύ ψυχιατρικών και ιστορικών κλάδων. Ο ψυχαναλυτής Luigi Zoja είναι ο πρώτος που ανασυνθέτει τη δυναμική, τη διαστροφή και τη γοητεία, τον παραλογισμό, ακόμη και τη δύναμη, της πανδημικής ψυχικής μόλυνσης, σε ένα πρωτοποριακό δοκίμιο που βασίζεται σε τεράστια, διεπιστημονική εμπειρογνωμοσύνη. Ξαφνικά, βλέπουμε γεγονότα που νομίζαμε ότι γνωρίζαμε διαφορετικά, και καταλαβαίνουμε πόσο επιτυχημένοι ήταν οι παρανοϊκοί, όπως ο Χίτλερ ή ο Στάλιν, χάρη στην ικανότητά τους να ξυπνούν την αδρανή παράνοια στον απλό άνθρωπο, αυτόν που ζητά με θέρμη την εκτέλεση μιας μειονότητας στο πλήθος αμέσως μόλις βοηθήσει το παιδί του με τις σχολικές του εργασίες. Φρίκη του παρελθόντος; Το φως της συνείδησης, μας υπενθυμίζει η Ζόγια, δεν είναι ποτέ πλήρες ή οριστικό. Η παράνοια μπορεί ακόμα δικαίως να ισχυριστεί: «Η ιστορία είμαι εγώ». Αυτή η έκδοση περιλαμβάνει έναν νέο πρόλογο από τον συγγραφέα.

Δεν υπάρχουν σχόλια: