Πηγή: Αντόνιο Καταλάνο
Τα γεγονότα στη Θέουτα ρίχνουν σημαντικό φως στη φύση των σύγχρονων μεταναστευτικών ροών. Αυτές οι μεταναστευτικές ροές έχουν ελάχιστη ή καθόλου σχέση με εκείνες του παρελθόντος, καθώς προέρχονταν από διακρατικές συμφωνίες που καθόριζαν ποσοστώσεις και ρόλους εργασίας. Οι μετανάστες αναχωρούσαν μόλις οριστικοποιούνταν η αίτησή τους και στη συνέχεια μπορούσαν να αναλάβουν τη συμφωνημένη εργασία (όπως συνέβη με τους θείους μου που μετανάστευσαν στις ΗΠΑ). Αυτή ήταν μια εσωτερική μετανάστευση σε έναν κόσμο που κυριαρχούνταν από το βιομηχανικό κεφάλαιο, όπου χρειαζόταν άφθονο εργατικό δυναμικό για να διατηρηθεί η αλυσίδα παραγωγής σε λειτουργία. Έτσι, οι νεοαφιχθέντες ενσωματώνονταν στα εργοστάσια της χώρας υποδοχής σύμφωνα με τους συμβατικούς κανόνες που θεσπίζονταν σε αυτήν. Θα μπορούσε να συμβεί να συνταξιοδοτηθούν και να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, αλλά πολλοί παρέμειναν, πλέον ενσωματωμένοι και αφομοιωμένοι στη νέα πραγματικότητα, όπου κατέγραφαν φωνητικά προσαρμοσμένα επώνυμα.
Αυτός ο τύπος μετανάστευσης ολοκλήρωσε την πορεία του στα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν, με το τέλος των αποκλεισμών και την πτώση της ΕΣΣΔ (1989), ξεκίνησε μια νέα εποχή παγκοσμιοποίησης, επικυρώνοντας τον θρίαμβο του χρηματοοικονομικού κεφαλαίου έναντι του βιομηχανικού κεφαλαίου. Στη συνέχεια ξεκίνησαν οι διεθνείς διαδικασίες μετεγκατάστασης και άρχισαν να εμφανίζονται νέες και χαοτικές μεταναστευτικές ροές (το 1991, το πλοίο "Flora" έφτασε στο λιμάνι του Μπάρι με περίπου 20.000 Αλβανούς).
Αυτή η μάζα μεταναστών συχνά παίρνει τη μορφή ενός "βιομηχανικού εφεδρικού στρατού", πρόθυμου να αντικαταστήσει την τοπική εργασία σε εξαιρετικά ανταγωνιστικές τιμές για το εργατικό της δυναμικό. Αυτό διευκολύνεται από ένα δομικά μεταβαλλόμενο πλαίσιο εργασίας, χάνοντας τα "άκαμπτα" χαρακτηριστικά που δέχτηκαν έντονη επίθεση από μια μακροχρόνια εκστρατεία δυσφήμισης κατά της "μόνιμης απασχόλησης".
Αλλά δεν μπορούμε να περιορίσουμε τη λειτουργία αυτής της μάζας μεταναστών σε αυτή ενός εφεδρικού στρατού μόνο. Η παγκοσμιοποιητική άρχουσα τάξη κατανοεί ότι αυτή η μάζα μεταναστών όχι μόνο υπονομεύει τη συμβατική φύση του γηγενούς εργατικού δυναμικού, καθιστώντας το ολοένα και πιο ευέλικτο και επισφαλές, με μειωμένη αγοραστική δύναμη, αλλά γίνεται επίσης ένα κρίσιμο μέσο για την αναστάτωση των πληθυσμών, αν όχι για πραγματικά έργα "αντικατάστασης", χάρη και σε ένα "ελεγχόμενο" ποσοστό γεννήσεων. Μια πραγματική επίθεση εξαπολύεται εναντίον αυτών των λαών, εναντίον των ταυτοτήτων τους, τόσο πολιτιστικών όσο και θρησκευτικών. Δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια η έννοια του έθνους-κράτους αρχίζει να δαιμονοποιείται. Έτσι ξεκινά η έντονη προπαγάνδα που στοχεύει στην επιβεβαίωση της ηθικής ανωτερότητας της πολυπολιτισμικότητας και του πολυεθνισμού, υποστηριζόμενη από τη ρητορική της πολιτικής ορθότητας, που αργότερα εκφυλίστηκε σε «ξύπνια».
Η (ιδεολογική) ρητορική παρουσιάζει τον «μετανάστη» ως απελπισμένο και ως εκ τούτου άξιο φροντίδας, μέριμνας και ανθρωπιστικής προσοχής. Αναδύονται ΜΚΟ (που συνδέονται με τον παγκοσμιοποιημένο χρηματοοικονομικό κόσμο), καταλαμβάνοντας θεσμικό χώρο και υπαγορεύοντας ακόμη και τον χρόνο και τις λεπτομέρειες της «διάσωσης» των μεταναστών, χάρη σε ένα ισχυρό δίκτυο ενώσεων που εκτείνεται σε όλους τους κλάδους της συνεργατικής βοήθειας (νομική, φιλοξενία, ιατρική και υγειονομική περίθαλψη). Πλοία με ξένη σημαία αποκτούν ατιμώρητο έλεγχο των χωρικών μας υδάτων, ακυρώνοντας και πνίγοντας τις ναυτικές επεμβάσεις (βλ. την περίπτωση της «Sea Watch» της παγκοσμιοποιήτριας Carola Rackete, η οποία τον Ιούνιο του 2019 επέβαλε ναυτικό αποκλεισμό και εμβολίζει μια μονάδα της Guardia di Finanza μας).
Ως εκ τούτου, συνεχώς αυξανόμενος αριθμός νέων μεταναστών φτάνει στη χώρα, αντικαθιστώντας κυρίως θέσεις εργασίας που απαιτούν χαμηλές τεχνικές δεξιότητες (γεωργία, μεταποίηση, υπηρεσίες κ.λπ.). Αυτό, με τη σειρά του, καταστρέφει τις επιχειρήσεις που παραδοσιακά λειτουργούν από ιθαγενείς, λόγω της αδυναμίας τους να ανταγωνιστούν το εξαιρετικά χαμηλό κόστος της εργασίας των μεταναστών και της συχνά ανύπαρκτης φορολογίας και εποπτείας των επιχειρήσεων που λειτουργούν από νέους μετανάστες επιχειρηματίες (οι οποίοι συχνά εκμεταλλεύονται τους δικούς τους συμπατριώτες με τρόπο που μοιάζει με δουλεία). Η ιδεολογική δικαιολόγηση για αυτήν την αντικατάσταση παρέχεται από το ρεφρέν ότι οι μετανάστες «κάνουν δουλειές που οι Ιταλοί (ή οποιοσδήποτε άλλος) δεν θέλουν πλέον να κάνουν». Προσθέστε σε αυτό το ψέμα ότι οι μετανάστες μπορούν να κρατήσουν το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης στην επιφάνεια...
Μετά την ένταξή τους στο παραγωγικό σύστημα και την είσπραξη εισοδήματος και υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας, ο αριθμός των μεταναστών αυξάνεται, χάρη και στις οικογενειακές επανενώσεις που γίνονται σχετικά εύκολες λόγω των χαλαρών κανονισμών επί του θέματος. Αλλά δεν είναι όλοι οι «μετανάστες» σε θέση ή πρόθυμοι να εισέλθουν στο παραγωγικό σύστημα. Πολλοί, ελκυσμένοι από τα εύκολα και σημαντικά κέρδη, καταλήγουν να διευρύνουν τις τάξεις των παράνομων δραστηριοτήτων (εμπορία ναρκωτικών, πορνεία κ.λπ.), αν όχι σε καθαρή εγκληματική δραστηριότητα. Πολλοί από αυτούς που δεν καταφέρνουν να ενταχθούν με οποιονδήποτε τρόπο καταλήγουν αντ' αυτού στο κύκλωμα τής αλητείας, εκείνων που συχνά εμπλέκονται σε εκρήξεις ή, χειρότερα, σε βία κατά της περιουσίας και των ανθρώπων, συχνά γυναικών (σεξουαλική παρενόχληση και βιασμός), που είναι ολόκληρες στις ειδήσεις καθημερινά. Για αυτούς, η αρχή των ποινών με αναστολή εφαρμόζεται συχνά, με την απίστευτη επιείκεια των υποστηρικτών της μετανάστευσης, οι οποίοι, από την άλλη πλευρά, δεν είναι πρόθυμοι να ανεχθούν ούτε ένα λάθος που διαπράττουν οι ιθαγενείς, ειδικά αν είναι άνδρες και λευκοί.
Η εικόνα του απελπισμένου μετανάστη που χρειάζεται διάσωση και βοήθεια είναι ψευδής, γεννημένη από έναν υποκριτικό ανθρωπισμό (που καλλιεργείται επίσης από μια συγκεκριμένη εκκλησία που έχει περιοριστεί σε ΜΚΟ) που πηγάζει από μια συγκεκριμένη ιδεολογική στάση. Μια στάση που επιδιώκει να δικαιολογήσει, αν όχι να διατηρήσει, το παγκοσμιοποιημένο φιλελεύθερο σύστημα που, όπως είδαμε, αποκομίζει αρκετά σαφή οικονομικά και κοινωνικά οφέλη από αυτές τις διαδικασίες.
Η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των «μεταναστών» είναι νέοι, εύρωστοι και επιχειρηματίες που αποφασίζουν να ταξιδέψουν κατά μήκος των διαφόρων διαδρομών (θαλάσσιας και στεριάς), ξοδεύοντας χιλιάδες ευρώ (υπάρχει ένας συγκεκριμένος τιμοκατάλογος για τις διάφορες διαδρομές), σχεδόν πάντα παρεχόμενα από οικογένειες που το βλέπουν ως επένδυση (βλ., για παράδειγμα, την τεράστια καθημερινή ροή χρημάτων που αντιπροσωπεύουν τα εμβάσματα).
Υπάρχει μια πολιτική παράταξη, η άκρα αριστερά, ορφανή από τον μύθο της προλεταριακής επανάστασης, η οποία, απογοητευμένη από την ενσωμάτωση της εργατικής τάξης στο σύστημα, πιστεύει ότι το επαναστατικό υποκείμενο στο οποίο πρέπει να επικεντρωθούμε σήμερα είναι ο μετανάστης, ως έκφραση του νέου προλεταριάτου που δεν έχει τίποτα να χάσει παρά τις αλυσίδες του. Ένα πραγματικά ιδεαλιστικό όραμα, αβάσιμο, που η ιστορία έχει επανειλημμένα διαψεύσει. Καμία τάξη δεν αποφασίζει να είναι επαναστατική. Όταν οι επαναστάσεις εμφανίζονται στην ιστορική σκηνή, αυτό συμβαίνει επειδή ορισμένες συνθήκες τις έχουν (σχεδόν) καταστήσει αναπόφευκτες (η γαλλική, η ρωσική, η κινεζική επανάσταση...), όχι επειδή η επανάσταση ήταν επιθυμητή, σαν να ήταν ένα «εορταστικό δείπνο» (Μάο).
Αλλά τότε, πότε αποφασίζουν ποτέ οι άνθρωποι ότι δεν θέλουν να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσής τους; Η εργατική τάξη δεν έχει προδώσει τίποτα - μόνο οι επαναστάτες οραματιστές το έχουν βιώσει έτσι - έχει, και δικαίως, αγωνιστεί για να κερδίσει ιερά κοινωνικά δικαιώματα. Οι «επαναστάτες» οραματιστές βλέπουν επομένως στους εξιδανικευμένους μετανάστες τους την εργατική τάξη που υποτίθεται ότι θα οδηγούσε τις επαναστατικές διαδικασίες. Τους μετανάστες ως ένα νέο επαναστατικό υποκείμενο. Αγνοούν, ακριβώς λόγω της συχνά προνομιακής ταξικής τους θέσης, και επομένως ξένους προς την κατανόηση της κοινωνικής πραγματικότητας της εργατικής τάξης, ότι οι μετανάστες τείνουν - και δικαίως και κατανοητά - να ενσωματώνονται και να βελτιώνουν την οικονομική και κοινωνική τους κατάσταση. Το παράδοξο είναι ότι αυτοί οι υποτιθέμενοι επαναστάτες «στοχεύουν» όχι τους μετανάστες γενικά, αλλά αυτό το τμήμα των περιθωριοποιημένων και «εκτοπισμένων» μεταναστών που ο Μαρξ θα ονόμαζε περιφρονητικά υποπρολεταριάτο. Το υποπρολεταριάτο, από τη φύση του, είναι αναξιόπιστο και αντιστέκεται σε οποιαδήποτε κοινωνική προοπτική. Στόχος του είναι να τοποθετηθεί, ανεξάρτητα από το τι, για να απολαύσει εκείνες τις εφήμερες, αλλά θεωρούμενες σημαντικές, χαρές που προσφέρει η κοινωνία του θεάματος.
Τελική σημείωση. Η Θέουτα μας έδειξε εικόνες δυνατών, εύρωστων, επιθετικών νεαρών Αφρικανών ανδρών, που μεγάλωσαν με τον δυτικό μύθο της επιτυχίας και του πλούτου, ανεξάρτητα από το κόστος. Όχι απελπισμένων ανδρών.
