Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΩΠΟΥ- ΚΑΤΑ ΖΗΖΙΟΥΛΑ ΚΑΙ ΓΙΑΝΝΑΡΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΩΠΟΥ- ΚΑΤΑ ΖΗΖΙΟΥΛΑ ΚΑΙ ΓΙΑΝΝΑΡΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 27 Νοεμβρίου 2024

ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ

Συνέχεια από  Σάββατο, 14 Ιουλίου 2012

Η Δύση σήμερα επαναπροσδιορίζει τήν πίστη της, η οποία στήριξε τόν πολιτισμό της, καί μεταμορφώνεται θεολογικά καί φιλοσοφικά σέ ανθρωπολογία, γειώνοντας τόν πολιτισμό της στήν κοινωνιολογία ή τόν υπαρξισμό, εγκαταλείποντας δηλαδή οριστικά τήν Ελληνικοποίηση τού πολιτισμού μέσω τής Ελληνικής φιλοσοφίας καί θεολογίας. Η ελληνικοποίηση τής θεολογίας είχε επιτευχθεί μέσω τής χρήσης δύο Ελληνιστικών κατηγοριών: τής υποστάσεως καί τής ουσίας, σέ μιά εποχή πού κυριαρχούσε η Ελληνική κουλτούρα, δίνοντας έτσι τήν δυνατότητα στόν Χριστιανισμό νά επηρεάσει τήν επικρατούσα κουλτούρα από μέσα, νά τήν ελευθερώσει από τά λάθη της καί τίς ασάφειές της καί νά τής δώσει μιά νέα καί υψηλότερη θεωρία τών πραγμάτων.

Η κουλτούρα πού είχε επικρατήσει ήδη στήν εποχή τού Χριστιανισμού, ήταν ο πλατωνισμός. Είχε νικήσει τόν πολυθεϊσμό καί τήν ειδωλολατρεία καί είχε αναδείξει απολύτως τήν αλήθεια τού μεταφυσικού κόσμου. Αυτού πού υπάρχει πέρα από τήν άμεση καί κοινότοπη εμπειρία αυτού πού είναι εφήμερο καί πεπερασμένο. Είχε τοποθετήσει στήν κορυφή τήν εμπιστοσύνη όλων στόν ρεαλισμό καί στήν αντικειμενικότητα τού θείου κόσμου, τήν πεποίθηση στήν προεξοχή τής πολλαπλότητας στό όλον, στήν αυτονόητη ύπαρξη τού κόσμου τής αιωνίου αλήθειας.

Βρίσκοντας αυτόν τόν πολιτισμό μπροστά του, ο Χριστιανισμός προέβαλε στό βάθος τού αιωνίου καί εσωτερικού Θεού αυτό πού η αρθρωμένη εμπειρία τού Χριστού καί τού Πνεύματος προσφέρει στόν χρόνο: τήν φανέρωση τού Θεού, τήν ιστορική του δοκιμασία σάν προσώπου, δηλ. τήν προσωπική του σχέση μαζί μας (τήν οικονομία τής σωτηρίας). Σάν νά αντιστοιχεί ακριβώς σ' αυτό πού ο Θεός είναι καθ' εαυτός, στήν ενυπάρχουσα φυσική, θεολογική Τριάδα. Γιά τήν Εβραϊκή πίστη έχει σημασία η ιστορία, αλλά ο Ελληνισμός τήν βοήθησε νά βρεί τίς αιώνιες ρίζες της.

Έτσι λοιπόν, μετά τήν πρώτη εποχή τών μεγάλων Συνόδων σχηματίστηκαν δύο ξεχωριστές θεολογικές παραδόσεις. Που ίσως (λένε οι Δυτικοί, άσχετοι τής εμπειρίας τής Σωτηρίας, προσκολλημένοι μόνο στό νόημα) θά 'πρεπε νά εκφράζουν συμπληρωματικότητα, αλλά δυστυχώς μπήκαν σέ διαμάχη. Η Ανατολική θεωρία επεδίωξε νά είναι πιό πιστή στίς Βιβλικές ρίζες τής εμπειρίας τής Τριάδος: Έτσι τά πάντα ανακεφαλαιώνονται στόν Πατέρα (καί όχι σέ μιάν ουδέτερη καί ανώνυμη Θεία Φύση), σέ μιά προσπάθεια νά προστατευθεί η ενότης ανάμεσα στά Θεία πρόσωπα καί η θεότης τους. Καί όμως επιλέγονται έννοιες καί όροι πού αναφέρονται άμεσα στό είναι, στό εις εαυτό τής ζωής τού Θεού, περισσότερο από τήν πράξη καί από τίς "σχέσεις", οι οποίες εκφράστηκαν στήν Ιστορία (οικονομία). Γι αυτό καί η Χριστιανική ζωή επικεντρώνεται στόν διαλογισμό, τόσο πού ακόμη καί αναφορικά μέ τό άνθρώπινο πρόσωπο προτιμάται ο θαυμασμός γιά τήν κάθετη κλίση του, η θέωση, η αξιοπρέπεια πού σημαδεύεται από τόν "θεομορφισμό". Από εδώ πηγάζει καί τό πρωτείο τής εικόνος τού ανθρώπου καί τού χριστιανού όπως εκφράζεται από τούς μοναχούς καί από τήν θεία πράξη, τήν κατεξοχήν πνευματική, τήν Λειτουργία.

Η Δυτική θεολογία κατ' αρχάς φαίνεται νά δίνει πολύ μεγάλη αξία σέ φιλοσοφικά κριτήρια, λογικά, στήν ερμηνεία της τού δυναμισμού τής Αγίας Τριάδος : η ενότης προστατεύεται μέ τήν βοήθεια τής θείας φύσεως (κοινής στά τρία πρόσωπα), από τήν ενότητα στήν τριαδικότητα. Αλλά στήν πραγματικότητα φαίνεται πιό ομογενής στήν Ιστορικότητα τής πίστεως καί στήν Βιβλική εμπειρία. (Διαγράφουν εντελώς το Βυζάντιο, τήν πρόσληψη τής Αυτοκρατορίας από τόν Κύριο, τήν μεγαλειώδη Ιστορικότητα τού Χριστιανισμού. Διότι τούς ενδιαφέρει τό άτομο. Είναι τυφλοί σέ ο,τιδήποτε άλλο. Η ιστορική συνείδηση - θά δούμε στήν συνέχεια τήν ύβρι).

Δίνει όλη της τήν προσοχή στήν "κατασκευή" τού προσώπου, καί τήν συλλαμβάνει μέσα στήν ανθρώπινη περιπέτεια, τήν οποία αναγιγνώσκει στήν συγκεκριμένη δραματικότητα τών σχέσεων. Παρ' όλα αυτά όμως ο άνθρωπος, ο οποίος προσφέρει αναλογίες γιά νά ερευνηθεί τό πρόσωπο τού Θεού καί στή Δύση, είναι ο άνθρωπος πού διαθέτει "πνευματική ψυχή" (πάντοτε μέσα στήν πλατωνική εκδοχή), ενότητα τού υποκειμένου στήν διάκριση τών έργων (τών ρόλων, καί εδώ φανερώνεται καί η σημασία τού όρου πρόσωπον ακόμη καί στήν ετυμολογική του σημασία, τού χαρακτήρος ή θεατρικού ρόλου) και στίς πράξεις πού τόν θέτουν σέ σχέση. Αναφερόμαστε βεβαίως στόν Αυγουστίνο καί στόν τονισμό του, τού προσώπου σάν σχέση, μέσα στόν καθρέφτη τών τριών κυρίων λειτουργιών του: Μνήμη (ο Πατήρ), Νούς (η σκέψη, ο Λόγος) καί θέληση (αγάπη, τό Πνεύμα).

Οπωσδήποτε διακρίνεται μία ανθρωπολογική κατεύθυνση (ανθρωποκεντρική), ψυχολογισμού, όπου προηγείται η πράξη. Οπωσδήποτε όλη η τοποθέτηση, αντιστοιχεί σέ μιάν Εκκλησία όπου κυριαρχούν οι ιερείς καί οι λαϊκοί, αντί τών μοναχών. Η πράξη προηγείται τού διαλογισμού. Αλλά είναι επίσης γεγονός πως ανοίγει τό θέμα τού ανθρωπίνου προσώπου, καί όχι μόνον γιά να στοχαστούμε γύρω από αυτό, όπως σέ έναν
Καθρέφτη, τήν αξιοπρέπεια τού προσώπου τού Θεού, αλλά καί γιά νά αντλήσουμε από αυτό σκέψεις καί νά τίς μεταφέρουμε στόν Θεό (η νέα ειδωλολατρεία, ποιούμε σεαυτόν είδωλο).
Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΥ
Στήν Δύση λοιπόν, η αξιολόγηση τού ανθρωπίνου προσώπου εντείνεται καί επεκτείνεται. Δέν υπάρχει ενδιαφέρον μόνον γιά τό τί καί τό πώς είναι ένα τέτοιο πρόσωπο, αλλά επίσης καί γιά το ‘‘ποιός’’ είναι. Τό τί καί τό πώς καλύφθηκε γρήγορα από τό δόγμα τού Αυγουστίνου γύρω από τό πρωτείο τών πνευματικών, εσωτερικών δραστηριοτήτων, οι οποίες επιφέρουν τήν διαμόρφωση ζωτικών, μέ βάθος, σχέσεων μέ τούς αλλους, μέ ολοφάνερη τήν πραγματικότητα καί προπαντός μέ τόν Θεό. Τό «ποιός» ασκείται στό άνοιγμα πρός όλους τούς ανθρώπους, πέρα από κάθε όριο καί διάκριση.
Στό εσωτερικό τής ηθικής συνειδήσεως, δηλ. σέ κάθε ξεχωριστό άνθρωπο, συγκεντρώνεται τό δράμα τής καθοριστικής συναντήσεως ανάμεσα στό καλό καί στό κακό, αλλά όμως όχι μόνον σάν διαλεκτική ανάμεσα στόν νόμο (τού Θεού) καί τήν ελευθερία (τού ανθρώπου), αλλά επίσης καί σάν διαλεκτική ανάμεσα στήν χάρη (προσφορά τής σωτηρίας, αγάπης,κοινωνίας) καί στήν απάντηση (αποδοχής ή απορρίψεως), σάν νά λέμε πως όλος ο Θεός και όχι μόνο ο Θεός τού Νόμου καί τής Κρίσεως (μάλιστα δέ κατά πρώτον ο θεός πού αγαπά, πού δωρίζεται καί γίνεται δώρο), συναντά τόν ξεχωριστό άνθρωπο γιά νά διασταυρώσει συμμαχίες μαζί του.
Ενώ λοιπόν η φιλοσοφία θά μπορούσε ίσως νά φτάσει νά φανερώσει τό μεγαλείο τής συνειδήσεως σάν τό Ιερό τής δραματικής συνάντησης ανάμεσα στήν ελευθερία καί στον νόμο, ο χριστιανισμός τοποθετεί στό κέντρο τό μυστήριο τής συνειδήσεως σάν τόν ναό τής δραματικής συνάντησης ανάμεσα σέ χάρη καί ελευθερία, δηλ. ανάμεσα σέ δύο αγάπες προορισμένες νά κοινωνήσουν. Ο Αυγουστίνος θά πάει πιό βαθειά βρίσκοντας τό δύσκολο πρόβλημα τού προορισμού. Μπορεί νά είναι ατυχείς οι λύσεις πού έδωσε. Αλλά η σημασία αυτής τής ανακαλύψεως παραμένει : κάθε ξεχωριστός άνθρωπος είναι στόχος καί τέρμα τής αιωνίου προθέσεως τού Θεού καί τής οικονομίας του. Αποκτώντας συνείδηση τού πράγματος κάνουμε τό πρώτο μας βήμα γιά νά διαβεβαιώσουμε τήν αξιοπρέπειά μας σάν πρόσωπα!
Αμέθυστος

Η ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΔΥΣΕΩΣ

Συνέχεια από ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 15 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2010

Η εμπειρία που καθόρισε την θεολογία και την ανθρωπολογία τής Δύσεως καί αντικατέστησε τήν αληθινή εμπειρία τού Θεού ανήκει στόν Αυγουστίνο. Είναι εμπειρία φιλοσοφική, ντυμένη μέ χριστιανικό ένδυμα. Περιγράφεται στο ένατο βιβλίο των Εξομολογήσεων, στο κεφ. 24! 

Βρίσκεται μέ τήν μητέρα του στήν Όστια, τό λιμάνι τής Ρώμης, όπου η μητέρα του θά έπαιρνε τό πλοίο τής επιστροφής πρός τήν Αφρική.
"Πλησίαζε η μέρα που θα έφευγε από αυτή τη ζωή... στεκόμασταν ορθοί σ' ένα παράθυρο και μπροστά μας απλωνόταν ο κήπος του σπιτιού, στις εκβολές τού Τίβερη. Μιλούσαμε γεμάτοι τρυφερότητα, αφήνοντας πίσω τα παλιά και με την προσοχή τεταμένη προς τα μέλλοντα. Και αναρωτιόμασταν για την ζωή των αγίων, την αιώνια ζωή που ούτε μάτι είδε, ούτε αυτί άκουσε και ούτε ανέβηκε ποτέ ως εκεί η καρδιά του ανθρώπου (Α Κορ 2.9). Η συζήτηση μάς οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι όσο μεγάλες απολαύσεις και αν προσφέρουν οι σωματικές αισθήσεις και όση αίγλη και αν διαθέτει ο κόσμος των αισθητών, όχι μόνο δεν συγκρίνονται με την αιώνια ζωή, αλλά δεν αξίζουν ούτε να αναφέρονται. Με μιάν αίσθηση ασύγκριτα πιο φλογερή ανεβαίνουμε επί το αυτό (Ψαλμοί 4.9).
Ανεβαίναμε μία-μία τις βαθμίδες, πέρα από κάθε τι το υλικό, πέρα από τον ουρανό τον ίδιο, όπου ο ήλιος, το φεγγάρι και τ' αστέρια καταυγάζουν τη Γή. Δοσμένοι στον διαλογισμό, στη συζήτηση και στον θαυμασμό των έργων Σου, όλο και ανεβαίνουμε εντός μας. Τότε εισχωρήσαμε στο νού μας και πήγαμε πιο πέρα από εκεί που φτάνει ο νους, στον τόπο τής αστείρευτης αφθονίας, εκεί που η ζωή είναι η σοφία, που από αυτή γίνονται όσα είναι και όσα ήταν και όσα θα είναι, όμως η ίδια δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν, και έτσι θα είναι στους αιώνες. Σ' αυτή δεν υπάρχει παρελθόν ή μέλλον, αλλά μόνο Είναι, γιατί είναι αιώνια. Διότι αν κάτι ήταν ή θα είναι, δεν είναι αιώνιο. Έτσι δοσμένοι στον διαλογισμό και την ενατένιση, για μια στιγμή αγγίξαμε την απαρχήν του πνεύματος".

Αυτή είναι η εμπειρία. Η οποία είναι όμοια με την εμπειρία του Πλωτίνου, η οποία είναι όμοια με του Πλάτωνος. Του οποίου την εμπειρία διαθέτει και ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς, νομίζοντας πρώτος και μοιραίος, ότι μοιράζεται με τους προφήτες την εμπειρία του αληθινού Θεού.

Ας δούμε όμως τί γράφει ο Φίλων, διότι επηρέασε άμεσα τον Αυγουστίνο.


"23. Η έκτη ημέρα και η δημιουργία του ανθρώπου κατ'εικόνα και καθ'ομοίωσιν του Θεού (Η δημιουργία του κόσμου).


Η εικόνα αναφέρεται στον Νου, ο οποίος είναι ο οδηγός της ψυχής. Πραγματικά, στο μοντέλο εκείνου του μοναδικού Νοός ολοκλήρου του σύμπαντος, μορφοποιήθηκε, σαν σε ένα αρχέτυπο, ο Νους κάθε ξεχωριστού ανθρώπου, ο οποίος είναι κατά κάποιον τρόπο ένας Θεός για αυτόν που τον φέρει μέσα του, και τον διαθέτει σαν μία Θεία εικόνα. Και πράγματι, την ίδια λειτουργία που ο υπέρτατος οδηγός έχει σε όλο το σύμπαν, ο ανθρώπινος νους φαίνεται να την διαθέτει στον άνθρωπο. Ο ίδιος ο Νους είναι αόρατος στην πραγματικότητα, παρότι βλέπει όλα τα πράγματα, και έχει μιαν αδιαπέραστη ουσία, παρότι κατανοεί τις ουσίες όλων των άλλων πραγμάτων. Και ανοίγοντας με τις τέχνες και τις επιστήμες όλες τις κύριες οδούς που απλώνονται σε πάρα πολλές διευθύνσεις, κινείται μέσω της γής και της θάλασσας, ερευνώντας αυτό που είναι ίδιον κάθε πραγματικότητος.
Έτσι ζυγιαζόμενος πάνω από τη Γή, αφού στοχάστηκε τον αέρα και τα διαφορετικά του επίπεδα, μεταφέρεται πιο ψηλά προς τον αιθέρα και τις ουράνιες τροχιές, συνοδευόμενος από τους χορούς των πλανητών και τους ακίνητους αστερισμούς, σύμφωνα με τους τέλειους νόμους της μουσικής, ακολουθώντας τον έρωτα για τη γνώση που τον καθοδηγεί, και έτσι ξεπερνώντας όλες τις αισθητές πραγματικότητες και φτάνοντας σ' εκείνο το σημείο, εισέρχεται στο νοητό. Και αφού ξανά στοχαστεί σε κείνη τη σφαίρα της πραγματικότητας τα μοντέλα και τις ιδέες των αισθητών πραγμάτων που έβλεπε εδώ κάτω, εκπληκτικού κάλλους, αρπαγμένος από μία καθαρή ευφορία, όπως οι Κοριβάντες από την θεία έμπνευση, γεμάτος από μία άλλη επιθυμία αγάπης και έναν πόθο ακόμη πιο δυνατό, σπρωγμένος από αυτά μέχρι τα όρια των νοερών ουσιών, φαίνεται να φθάνει απέναντι από τον ίδιο τον μεγάλο Βασιληά. Και επειδή ακριβώς αυτόν φλέγεται και ποθεί να δει, ακτίνες πυκνού φωτός, καθαρές, ελεύθερες από κάθε μίξη, χύνονται πάνω του με τον τρόπο ενός χειμάρρου, έτσι ώστε το μάτι του νου ζαλίζεται από την λάμψη. Και επειδή δεν είναι όλες οι εικόνες όμοιες με το αρχέτυπο, μάλιστα δε πολλές είναι ανόμοιες, ο Μωυσής ξεκαθάρισε το νόημα προσθέτοντας στην έκφραση "κατ'εικόνα" την έκφραση "και καθ' ομοίωσιν", για να τονίσει πως πρόκειται για μία τέλεια εικόνα η οποία έχει ένα συγκεκριμένο ίχνος".

Μπορούμε να δούμε καθαρότερα την ερμηνεία που δίνει ο κ. Γιανναράς σ' αυτές τίς εμπειρίες, που αποτέλεσαν την ουσία του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Στην τελευταία του δημοσίευση στην Καθημερινή με τίτλο "Διαζύγιο πολιτικής και νοήματος", μας αποκαλύπτει ότι πέφτει θύμα των λέξεων που χρησιμοποιούν οι φιλόσοφοι για να περιγράψουν το άρρητο.
"Η λογικότητα προηγείται και στην περίπτωση του Θείου όντος : η ουσία του Θεού, ο λόγος-τρόπος της ύπαρξης του, είναι μία δεδομένη αναγκαιότητα. Το υπάρχειν είναι καταγωγικά υποταγμένο στην αναγκαιότητα, οι έννοιες "ύπαρξη" και "ελευθερία" οριστικά ασύμπτωτες, ασυμβίβαστες".
Αφήνοντας κατά μέρος το γεγονός πως ερμηνεύει με την βοήθεια του Χέγκελ τον Αριστοτέλη, ας σταθούμε στο σημαντικότερο!
Πιστεύει πως οι Αρχαίοι μιλούσαν για τον ίδιο Θεό που γνωρίζουμε και εμείς, τον ενσαρκωμένο Ιησού Χριστό. Ότι μιλούν για την ουσία του αληθινού Θεού. Αν είναι δυνατόν. Δέν υποπτεύεται πως οι Αρχαίοι, όπως ο αγαπημένος του Πλωτίνος, δεν ήταν δυνατόν να έχουν ιδέα του αληθινού Θεού και ότι αυτό που περιέγραψαν ήταν το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν. Και έστησε ολόκληρη θεολογία, όπως και ο Αυγουστίνος, όπως και ο Χέγκελ, περιγράφοντας το ανθρώπινο πνεύμα, νομίζοντας πως περιγράφει τον αληθινό Θεό. Την Αγία Τριάδα. Ενώ περιγράφει τις τρείς πρώτες υποστάσεις του Πλωτίνου. Αναφέρεται με τόσο θράσος στον Πατέρα, όπως και ο αθεόφοβος Ζηζιούλας, ενώ περιγράφει το ΕΝΑ τού Πλωτίνου. Το οποίο είναι κτίσμα. Υπαρκτό, αλλά κτίσμα.
Από κενοδοξία δεν φρόντισε ποτέ του να μάθει τις διαφορές ανάμεσα στο ανθρώπινο πνεύμα (Τον Νου) και την Αγία Τριάδα. Και δεν δέχθηκε ποτέ του να διορθώσει τις κενολογίες του, όπως έκανε τουλάχιστον ο Αυγουστίνος, αναγνωρίζοντας πολλά από τα λάθη του.

Καί συσκότισε τά πάντα, όπως καί ο Ζηζιούλας, ταυτίζοντας τόν νού μέ τό εγώ ή μέ τό υποκείμενο καί δίνοντάς τους αναλογική ζωή μέ τόν νού. Ήρθε η ώρα τής συνειδήσεως καί στήν ορθοδοξία. Θά αντικατασταθούν τά πάντα γιά νά εισαχθεί στο δόγμα η συνείδηση, τό εγώ. Ήδη ο Ζηζιούλας στή δογματική του μάς προειδοποιεί : Μερικοί πιστεύουν ότι στόν Χριστό υπάρχουν δύο συνειδήσεις. Γι' αυτό είναι σημαντική η πλαστογράφηση τού Αγίου Μαξίμου τού Ομολογητού, διότι θά αντικαταστήσουν τίς δύο θελήσεις μέ τίς δύο συνειδήσεις. ΜΕ ΔΥΟ ΕΓΩ.

Χωρίς νά υπολογίζουν τήν ύπαρξη τού ασυνειδήτου. Γι' αυτό καί ο Γιανναράς στό "Αίνιγμα τού κακού' είναι υποχρεωμένος νά δηλώσει πως ο Θεός πρώτος απώθησε τό κακό καί τώρα αναλόγως είναι η σειρά τού ανθρώπου. Γιαυτό καί καταργείται η κόλαση, ύστερα από τήν κατάργηση τού διαβόλου.

Δευτέρα 25 Νοεμβρίου 2024

ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΩΠΟΥ- ΚΑΤΑ ΖΗΖΙΟΥΛΑ ΚΑΙ ΓΙΑΝΝΑΡΑ

                                   

Πέρασαν τόσα χρόνια πλέον απο τότε που άρχισε η Ελληνική γιγαντομαχία περί του προσώπου και ακόμη κανένας Έλληνας δέν έχει ξεκαθαρισμένο το τοπίο (Ίσως δέν θέλει, ίσως είναι προτιμότερο το έτοιμο). Κανένας Έλληνας δέν μπορεί ακόμη να συνδυάσει αυτή την νεοφανή οντολογία με την αλλαγή που επέφερε στην Δυτική «θεολογία» η αντικατάσταση του ΕΙΝΑΙ με την ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ και την ΑΥΤΟΣΥΝΕΙΔΗΣΙΑ. Δύο προσωπικότητες της θεολογίας παλεύουν ακόμη για να επιβάλλουν ο ένας την ανθρωπολογία του και ο άλλος την Εκκλησιολογία του. Παρότι ο ένας με την ευχαριστιακή Εκκλησιολογία του συνθέτει και τις ιδέες του αντιπάλου του, αυτό το σφιχταγκάλιασμα Ζηζιούλα και Γιανναρά, κατέστη τελικώς μοιραίο και για τους ίδιους, διότι οδήγησε την Ορθοδοξία στον παπισμό και έκανε και αυτούς τους ίδιους τους προφήτες της ελευθερίας ΠΑΠΟΔΟΥΛΟΥΣ. Ο Γιανναράς έγραψε πρώτος περί προσώπου και ανάγκασε τον Ζηζιούλα να γράψει εναντίον του το διάσημο κείμενο του «Απο το προσωπείο στο πρόσωπο».

Εάν, όπως παρατηρεί ο Bonhoeffer (Μπονόφερ), η κλασσική οντολογία κατανοεί το ΕΙΝΑΙ, σαν τελείως ανεξάρτητο απο τη σκέψη και την αντιθέτει σε αυτό, και εάν ο ιδεαλισμός μεταφέρει το υπερβατικό ΕΙΝΑΙ στο εσωτερικό της σκέψης, η υπερβατική φιλοσοφία κατανοεί το ΕΙΝΑΙ σε «σχεση» με την υπερβατικότητα.

Αντιπρόσωπος αυτής της υπερβατικής φιλοσοφίας είναι ο Γιανναράς ο οποίος με αυτόν τον τρόπο όρισε την σύναξη του λαού του Θεού.

Ο Ζηζιούλας πραγματοποίησε μια μεγαλειώδη σύνθεση, η οποία ανάγκασε τον ίδιο τον Γιανναρά να τον αναγνωρίσει σαν συνεχιστή του Παλαμά. Ίσως αυτή την αναγνώριση πληρώνει ακριβά η Ορθόδοξη Εκκλησία και παραδίδεται αμαχητί στον πάπα. Τί έκανε λοιπόν; Στην ευχαριστιακή του Εκκλησιολογία, πήρε το ανεξάρτητο και της σκέψης και του ΕΙΝΑΙ, της κλασσικής οντολογίας, σαν θέσεις, ονόμασε υπερβατικό ΕΙΝΑΙ το έσχατο και υιοθέτησε και τον ιδεαλισμό ορίζοντας την σύναξη του λαού σαν σχέση προσώπων, σαν σχέσεις αγάπης. Παρουσίασε μια νέα θεολογία, έφτιαξε μια νέα Εκκλησία, αλλά σαν σοφός του κόσμου τούτου, έβαλε όλο αυτό το νέο κρασί στα παλιά βαρέλια του παπισμού και πρόσθεσε στην ιστορία του πνεύματος μια τρύπα στο νερό.

Για να αρχίσουμε τελειώνοντας αυτήν την πρώτη επαφή, ας επισημάνουμε πώς οντολογικό ερώτημα και οντολογία καθώς και μεταφυσική δέν υπάρχουν μέσα στα πλαίσια της αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας.


Ας ξεκινήσουμε όμως με τις ακροβασίες του κ.Γιανναρά. Τις σχετικές με το πρόσωπο. Στο δεύτερο τεύχος του βιβλίου του «σχεδίασμα εισαγωγής στη φιλοσοφία» εκθέτει με τον πληρέστερο τρόπο τις απόψεις του περί προσώπου, παρότι δέν έχει πάψει να τις εκλεπτύνει και να τις διευρύνει μέχρι σήμερα. Το περίεργο με τις περιπτώσεις του Ζηζιούλα και του Γιανναρά είναι ότι διαλύουν παράλληλα και ταυτόχρονα με την Πατερική θεολογία και την αρχαία Ελληνική φιλοσοφία. Στηριγμένοι και οι δυό τους στις άπειρες πλέον μελέτες των παν/μίων της Δύσεως δέν θεώρησαν αναγκαίο να εξετάσουν περαιτέρω τις πηγές. Έτσι πχ. στη σελίδα 57 του εν λόγω βιβλίου διαβάζουμε: «Έτσι για τους Έλληνες η αναφορά στην πρώτη αρχή ή αιτία του Είναι, δηλ. στην αλήθεια του Θεού, προκύπτει ώς λογική αναγκαιότητα απο την παρατήρηση και προσπάθεια ερμηνείας του κόσμου». Αυτό όμως ισχύει μόνο για τους προσωκρατικούς λεγόμενους Έλληνες. Διότι ο Σωκράτης άλλαξε τα πάντα. Και έτσι δέν μπορεί να διακρίνει το βασικότερο όλων, πώς όταν οι Έλληνες ομιλούν για αλήθεια και για Θεό, δέν ομιλούν για τον αληθινό Θεό τον αποκαλυφθέντα με την ενανθρώπιση, αλλά για το κατ’εικόνα και το καθ’ομοίωσιν. Όπως και όλοι οι φιλόσοφοι εξάλλου. Και δέν μπορεί να διακρίνει επίσης πώς ούτε το κατ’εικόνα και το καθ’ομοίωσιν είναι ο Θεός. Στο κατ’εικόνα στηρίζεται αποκλειστικά και μόνον η Λατρεία, η γνωστή μας λατρεία του Εκκλησιασμού μας. Διότι ο Θεός των φιλοσόφων είναι ο εαυτός του ανθρώπου, όπως το ονομάζουν και οι ίδιοι, η ανθρώπινη φύσις. Ο Θεός των φιλοσόφων είναι ο άνθρωπος, η ψυχή τού ανθρώπου, και ο άνθρωπος αποκαλύπτεται επίσης στην Π.Δ μέσω των προφητών. Καί ο άνθρωπος έχει ανάγκη τήν ανακάλυψή του διότι βρίσκεται σέ πτώση.

Συνεχίζει ο κ.Γιανναράς : «ενώ ο θεός της Ιουδαιοχριστιανικής παράδοσης αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη ιστορική παρέμβαση και πράξη, αποκαλύπτεται μέσα στην ιστορία με τον τρόπο που παρεμβαίνει στη ζωή μας και γίνεται γνωστό ένα πρόσωπο. Καλεί ο Θεός τον Αβραάμ και διαλέγεται μαζί του «ενώπιος ενωπίω, ώς ει τις λαλήσαι πρός τον εαυτού φίλον» (Εξοδ. 33, 11). Η γνώση της ύπαρξης τού Θεού είναι το γεγονός τής προσωπικής σχέσης μαζί Του. Ο Θεός τής Ιουδαιοχριστιανικής παράδοσης είναι ο Θεός τής ιστορικής αποκάλυψης και τής προσωπικής σχέσης. «Ο Θεός των Πατέρων ημών».

«Μια τέτοια γνώση που συναρτάται με την εμπειρία τής προσωπικής σχέσης, δέν δυσκολεύεται να αναγνωρίσει την αλήθεια του Θεού και σε μια ακόμη ιστορική του παρέμβαση «εν σαρκί», να αποδεχθεί ότι ο Θεός αποκαλύπτεται και ώς συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο, ώς Ιησούς απο Ναζαρέτ, σε ακριβείς συντεταγμένες χώρου και χρόνου».

Μα δέν Τον Σταυρώσαμε; Δέν τον πρόδωσαν όλοι οι μαθητές του παρόλη την προσωπική σχέση; Δέν έγιναν μόνο οι Έλληνες Χριστιανοί; Ένα άλλο περίεργο στην φιλοσοφία του προσώπου είναι πώς όπως ακριβώς αγνοεί την Σωκρατική φιλοσοφία, αγνοεί και την Κ.Δ. Διότι δέν ενδιαφέρεται για τον αληθινό Θεό και για τον αληθινό άνθρωπο αλλά μόνον για τον ιστορικό Θεό και τον ιστορικό άνθρωπο. Ας προσέξουμε τις τεράστιες διαφορές. Οι οποίες φαίνονται ακόμη καλύτερα σε ένα κείμενο του Α Καλόμοιρου. 
«Μία απο τις βασικότερες αιτίες της σύγχυσης που υπάρχει στην Χριστιανική ανθρωπολογία προέρχεται απο το γεγονός ότι ο ορθολογισμός μας έχει αμαυρώσει την οντολογική διάκριση ανάμεσα στην ουσία και την υπόσταση. Τη φύση και το πρόσωπο. Το πρόσωπο δέν είναι φύση. Ο Θεός είναι μία φύση σε τρία πρόσωπα. Η φύση του Θεού είναι κοινή στα τρία πρόσωπα. Το κάθε ένα όμως πρόσωπο είναι μοναδικό. Το γεγονός ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο «Κατ’εικόνα Θεού» συνεπάγεται ότι και στον άνθρωπο όπως και στον Θεό, υπάρχει η ίδια διάκριση φύσεως και προσώπων. [εδώ ταυτίζεται πλέον η διάκριση με την διαφορά].[ΣΤΗΝ ΕΝΑΝΘΡΩΠΙΣΗ ΤΟΥ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΤΙ ΕΝΩΣΕ;ΤΗΝ ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ, Ή ΦΥΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΦΥΣΗ Ή ΠΡΟΣΩΠΟ; ΚΑΙ Η ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΝΟΥΣΙΟΣ; ΕΧΟΥΜΕ ΕΝΩΣΗ ΤΡΙΩΝ ΟΥΣΙΩΝ;]

«Τί είναι τό πρόσωπό μας κι από πού τό έχουμε; Είναι τό αποτύπωμα τής σφραγίδας επάνω στήν χωμάτινη φύση μας [παρότι ο Χρυσόστομος διδάσκει πώς ο Κύριος πήρε χούν εκ τής γής, δηλ ό.τι πολυτιμότερο διαθέτει η γή] τό σχέδιο πού αποτυπώνεται επάνω στή χωμάτινη φύση είναι η εικόνα τού Θεού. Τό άγγιγμα τής θείας σφραγίδας επάνω στή χωμάτινη φύση είναι η σάρκωση τού Θεού –Λόγου [Καί η Θεοτόκος; Τήν ξεχάσαμε; Χωμάτινη καί η Θεοτόκος;]. Τά θεία χαρακτηριστικά τού Είναι μας δέν προέρχονται από τήν χωμάτινη φύση μας [παρότι ο άνθρωπος είναι χειροποίητος], αλλά από τήν εικόνα τού Θεού πού τυπώθηκε πάνω σ’αυτή τή φύση. Τά χαρακτηριστικά αυτά είναι η ελευθερία, ο λόγος, η αθανασία, η δεκτικότης τής ενέργειας τού Αγίου Πνεύματος(;;;;), η δυνατότητα τής δημιουργίας καί άλλα παρόμοια. Δέν είναι χαρακτηριστικά φύσεως αλλά χαρακτηριστικά προσώπου.

Τό πρόσωπο είναι ό,τι απομένει από τόν άνθρωπο μετά θάνατον [δηλ. επαναλαμβάνουμε μέ άλλο όνομα τήν αθανασία τής ψυχής], ό,τι τόν συνδέει μέ τήν καινούρια φύση πού θά αποκτήσει μέ τήν Ανάσταση, αυτό πού γεφυρώνει τό παληό σώμα τής φθοράς μέ τό καινούριο τής αφθαρσίας [Καί το βάπτισμα; Περιττό; Η μετάνοια; Περιττή; Η πτώση; Ψεύτικη; Μήπως διαπραγματευόμαστε μιά σωτηρία χωρίς τόν Κύριο; Πιό συγκεκριμένα μήπως οραματιζόμαστε μέσα στήν εκκλησία μιά λύτρωση από τό σώμα-τάφο;]

Ο άνθρωπος είναι απο τη φύση του χώμα της γής. Έχει το πρόσωπο επειδή ο Θεός τον θέλησε κατ’εικόνα του και έγινε άνθρωπος για αυτόν. Επάνω σε αυτό το πρόσωπο ενεφύσησε ο Θεός πνοή ζωής, την χάρη του Αγίου Πνεύματος και έγινε ο άνθρωπος ψυχή ζώσα»[ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΧΑΡΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΕΣΑΜΕ ΕΞΩ;]. [Με αυτήν την ψυχή ζώσα δέν έπεσε ο άνθρωπος; Με το κατ’εικόνα και το καθ’ομοίωσιν δέν αισθάνεται σαν Θεός; ΔΕΝ ΕΠΕΣΕ ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ;]

Όπως βλέπουμε δέν υπάρχει η Κ.Δ. Ο Κύριος στην υπόστασή του ένωσε δύο φύσεις, δέν ένωσε τον άνθρωπο με τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο. Δέν ολοκλήρωσε τη σχέση που είχε ξεκινήσει στην Π.Δ. Δέν αποκατέστησε το αρχαίο κάλλος. ΕΙΠΕ: ΙΔΟΥ ΚΑΙΝΑ ΠΟΙΩ ΠΑΝΤΑ. Εκανε μία νέα δημιουργία. Ολοκλήρωσε τον νόμο. Και όπως ξέρουμε απο την διδασκαλία του Απ. Παύλου ο νόμος μας δόθηκε για να μάθουμε την ύπαρξη της αμαρτίας. Διότι ο άνθρωπος δέν γνωρίζει πώς αμαρτάνει. Ακριβώς όπως με την ενσάρκωση ο άνθρωπος έμαθε την υπερηφάνεια, την αόρατη εωσφορική ρίζα της αμαρτίας. Διότι ο άνθρωπος δέν μπορεί να γνωρίσει την υπερηφάνεια παρα μόνον στην εν Χριστώ Ζωή.

Όλος ο σκοπός αυτής της "Ορθοδοξίας" τελικώς είναι να καταργήσει την πτώση χάριν της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. ΠΟΤΕ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΔΕΝ ΜΑΣ ΕΙΠΕ ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΣΧΕΣΗ ΜΑΖΙ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ. Εκτός και άν γράφουμε νέο ευαγγέλιο. Αντιθέτως επαναλαμβάνει συνεχώς: παράτησε τα όλα και ακολούθησε με. Δέν είπε και πάμε παρέα. Παράτησε και τα καλά του προσώπου και ακολούθησε με. Στην Π.Δ. μόνον τα οπίσθια του Θεού μπόρεσαν να δούν οι προφήτες. Και στην Κ.Δ πάλι βλέπουμε το φώς του Κυρίου όχι τον Κύριο πρόσωπο με πρόσωπο. Ο Άγιος Συμεών ο νέος θεολόγος μας λέει ότι αχνά μέσα στο φώς διακρίνεται το πρόσωπο του Κυρίου. Αυτό το φώς είναι το φώς που προηγείται του Κυρίου, όπως προηγείται η ημέρα της ανατολής του ηλίου. Ακόμη και στην Κ.Δ λοιπόν βλέπουμε τα «έμπροσθεν» του Κυρίου. 

Δυστυχώς όλες αυτές οι διδασκαλίες είναι σχολαστικές και συγκεντρωμένες στο έργο του Ακινάτη και έχουν όλες καταρριφθή απο το έργο του Αγγελικούδη.

Τελειώνοντας με αυτά τα λίγα θα θέλαμε να θυμήσουμε στον κ.Γιανναρά και στους οπαδούς του, την αρχή του Πλατωνικού διαλόγου ΛΑΧΗΣ. Ή περί ανδρείας, μαιευτικός. «υπάρχουν, αλήθεια, μερικοί άνθρωποι που περιγελούν τα θεάματα που σου δείξαμε Σωκράτη, που όμως άν κανείς τους συμβουλευτεί, δέν θα έλεγαν εκείνα που έχουν στο νού τους. Προσπαθώντας να εικάσουν τη γνώμη εκείνου που τους συμβουλεύεται λέγουν άλλα, αντίθετα με ό,τι σκέπτονται».

ΜΑΤΑΙΩΣ ΔΙΔΑΣΚΕΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΜΟΡΦΗΝ ΔΟΥΛΟΥ ΛΑΒΩΝ.


Συνεχίζοντας λοιπόν την ανάγνωση του κ. Γιανναρά, τον παρακολουθούμε να ερευνά την Αγία Τριάδα. Διαχωρίζει αμέσως την διαφορά της κατανοήσεώς της από Ανατολή και Δύση και συγκεντρώνεται στο θέμα της ουσίας. Θέμα καθαρά φιλοσοφικό και αιρετικό, καθώς το πρόβλημα της ουσίας στον Θεό τροφοδότησε σχεδόν όλες τις Χριστολογικές αιρέσεις. Και απουσιάζει δυστυχώς ολοκληρωτικά, το κυρίαρχο πρόβλημα που κατέληξε στο σχίσμα και στην δημιουργία του δυτικού πολιτισμού.

Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΤΡΙΑΔΟΣ. Η Δύση φιλοσόφησε νομίζοντας πώς θεολογεί, βασισμένη αποκλειστικά και μόνον στην αποκάλυψη της Τριάδος, όπως δόθηκε στην ενσάρκωση του Κυρίου. Η οικονομική Τριάδα περιέχει το εκούσιο, την ελευθερία, την θέληση του Πατρός, την αγάπη του Θεού και Πατρός. Την «ετερότητα» των προσώπων της Αγίας Τριάδος.

Και με απίστευτη μεγαλοπρέπεια ο κύριος Γιανναράς τα μεταφέρει στην θεολογική Τριάδα, τολμώντας να ψελλίσει πώς ο Πατήρ με την θέληση του απο Αγάπη γεννά τον Υιό και εκπορεύει το Άγιο Πνεύμα. Επαναλαμβάνοντας το μοιραίο λάθος του Αυγουστίνου. Ο οποίος απέρριψε τον όρο υπόσταση ώς απόλυτο, προτιμώντας τον όρο Πρόσωπο διότι μπορούσε ο όρος αυτός να ευνοήσει την έννοια των σχέσεων των προσώπων της Αγίας Τριάδος. Σχέσεις οι οποίες είχαν αποκαλυφθεί στην οικονομία.

Αυτή η ιδιαιτερότης να σκεφτεί το δόγμα ή την αλήθεια της Εκκλησίας, βγάζοντας συμπεράσματα από τις αιρέσεις των πρώτων αιώνων, τον οδήγησε έξω από την Ορθοδοξία. Φυσικά στη μοναδική αίρεση η οποία έχει ντυθεί το ιστορικό ένδυμα της αληθείας, στον παπισμό.

Στην σελίδα 73 του βιβλίου που προαναφέραμε, απογειώνεται κυριολεκτικά σαν καθαρόαιμο Puer aeternus. «Οι υποστάσεις έχουν κοινό λόγο ουσίας και απόλυτα διάφορο τρόπο υπάρξεως. Η απόλυτη ετερότητα με την οποία το πρόσωπο υποστασιάζει (κάνει υπόσταση) την ουσία του, ΑΥΤΗ συνιστά το είναι και το ταυτίζει με την υπαρκτική ελευθερία από κάθε ουσιαστική δέσμευση, λογική εξάρτηση και φυσικό προκαθορισμό».

Η θεολογία των Πατέρων όμως δέν μίλησε ποτέ για απόλυτη ετερότητα των προσώπων. Για κοινά και ακοινώνητα μίλησε, για ετερότητα ποτέ. Για να σωθεί δέ ο κ.Γιανναράς λόγω της ετερότητος από την τριθεϊα, χρησιμοποιεί σαν απο μηχανής Θεό την υποτιμημένη ουσία. Λέει, δέν είναι τρείς Θεοί διότι έχουν κοινή ουσία.

Και όμως εμείς ακούμε διαρκώς στην Εκκλησία : Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, η αγάπη του Θεού και Πατρός και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. Ακόμη λοιπόν και άν καταλαβαίνουμε σαν ετερότητες την χάρη και την αγάπη, τί σόι ετερότης είναι η Κοινωνία; Αυτή ακριβώς η κοινωνία δέν μας βοηθά να δούμε καθαρά πώς είναι κοινό το έργο της Αγίας Τριάδος; Πώς τα πρόσωπα ή οι υποστάσεις δέν είναι ετερότητες αλλά η κίνηση του Θεού; Μια κίνηση η οποία πηγάζει από τον Πατέρα αλλά δέν απομακρύνεται από Αυτόν λόγω της κοινωνίας του Αγίου Πνεύματος; Πώς η κοινωνία «εμποδίζει» το πρόσωπο του Υιού να γίνει ετερότης; Πώς εμείς οι άνθρωποι επινοήσαμε μια μαθηματική γλώσσα, κατά την απομάκρυνση μας από τον Θεό, η οποία στηρίζεται στο ένα και στο δύο; Και δέν μπορούμε πλέον να καταλάβουμε την γλώσσα του Θεού η οποία στηρίζεται στο ένα και στο τρία, παρά μόνον με την βοήθεια του ιδίου του Θεού; Πώς το ένα και τα πολλά, ο ένας και οι πολλοί, δέν αντιστοιχούν στην Αγία Τριάδα; Πώς δέν υπάρχει στην Αγία Τριάδα ο διχασμός, η διαίρεση, ούκ ένι Έλλην ή Ιουδαίος, άνδρας ή γυναίκα; Πώς δέν πρέπει να υπερβούμε οποιαδήποτε φύση για να γίνουμε Χριστιανοί; Παρά μόνον για να γίνουμε ευγενείς;

Και όταν ο Γρηγόριος Παλαμάς, έγραψε εναντίον του Βαρλαάμ: «Ούν γάρ έκ της ουσίας ο ών, αλλ έκ του όντος η ουσία» εννοούσε ότι ο Θεός δέν είναι άγνωστος, υπερούσιος, όπως ισχυριζόταν ο Βαρλαάμ, ούτε μπορείς να τον γνωρίσεις απο την ουσία του κτίσματος, όπως προσπάθησε ο Αυγουστίνος, παρα μόνον από την δική του αποκάλυψη και ότι εννοούσε επιπλέον πώς και αποκαλυμένος παραμένει Μυστικός και Άρρητος.

ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΔΟΓΜΑΤΙΖΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ.


Διότι καταλήγουμε στην ανθρωπολογία ή στην οντολογία, στην γνώση του είναι.
Διότι οι Πατέρες δέν έρριχναν τους Μαργαρίτες στους κύνες.

Σάββατο 20 Απριλίου 2024

ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΔΥΣΕΩΣ



Η Δύση σήμερα επαναπροσδιορίζει τήν πίστη της, η οποία στήριξε τόν πολιτισμό της, καί μεταμορφώνεται θεολογικά καί φιλοσοφικά σέ ανθρωπολογία, γειώνοντας τόν πολιτισμό της στήν κοινωνιολογία ή τόν υπαρξισμό, εγκαταλείποντας δηλαδή οριστικά τήν Ελληνικοποίηση τού πολιτισμού μέσω τής Ελληνικής φιλοσοφίας καί θεολογίας. Η ελληνικοποίηση τής θεολογίας είχε επιτευχθεί μέσω τής χρήσης δύο Ελληνιστικών κατηγοριών: τής υποστάσεως καί τής ουσίας, σέ μιά εποχή πού κυριαρχούσε η Ελληνική κουλτούρα, δίνοντας έτσι τήν δυνατότητα στόν Χριστιανισμό νά επηρεάσει τήν επικρατούσα κουλτούρα από μέσα, νά τήν ελευθερώσει από τά λάθη της καί τίς ασάφειές της καί νά τής δώσει μιά νέα καί υψηλότερη θεωρία τών πραγμάτων.

Η κουλτούρα πού είχε επικρατήσει ήδη στήν εποχή τού Χριστιανισμού, ήταν ο πλατωνισμός. Είχε νικήσει τόν πολυθεϊσμό καί τήν ειδωλολατρεία καί είχε αναδείξει απολύτως τήν αλήθεια τού μεταφυσικού κόσμου. Αυτού πού υπάρχει πέρα από τήν άμεση καί κοινότοπη εμπειρία αυτού πού είναι εφήμερο καί πεπερασμένο. Είχε τοποθετήσει στήν κορυφή τήν εμπιστοσύνη όλων στόν ρεαλισμό καί στήν αντικειμενικότητα τού θείου κόσμου, τήν πεποίθηση στήν προεξοχή τής πολλαπλότητας στό όλον, στήν αυτονόητη ύπαρξη τού κόσμου τής αιωνίου αλήθειας.

Βρίσκοντας αυτόν τόν πολιτισμό μπροστά του, ο Χριστιανισμός προέβαλε στό βάθος τού αιωνίου καί εσωτερικού Θεού αυτό πού η αρθρωμένη εμπειρία τού Χριστού καί τού Πνεύματος προσφέρει στόν χρόνο: τήν φανέρωση τού Θεού, τήν ιστορική του δοκιμασία σάν προσώπου, δηλ. τήν προσωπική του σχέση μαζί μας (τήν οικονομία τής σωτηρίας). Σάν νά αντιστοιχεί ακριβώς σ' αυτό πού ο Θεός είναι καθ' εαυτός, στήν ενυπάρχουσα φυσική, θεολογική Τριάδα. Γιά τήν Εβραϊκή πίστη έχει σημασία η ιστορία, αλλά ο Ελληνισμός τήν βοήθησε νά βρεί τίς αιώνιες ρίζες της.

Έτσι λοιπόν, μετά τήν πρώτη εποχή τών μεγάλων Συνόδων σχηματίστηκαν δύο ξεχωριστές θεολογικές παραδόσεις. Που ίσως (λένε οι Δυτικοί, άσχετοι τής εμπειρίας τής Σωτηρίας, προσκολλημένοι μόνο στό νόημα) θά 'πρεπε νά εκφράζουν συμπληρωματικότητα, αλλά δυστυχώς μπήκαν σέ διαμάχη. Η Ανατολική θεωρία επεδίωξε νά είναι πιό πιστή στίς Βιβλικές ρίζες τής εμπειρίας τής Τριάδος: Έτσι τά πάντα ανακεφαλαιώνονται στόν Πατέρα (καί όχι σέ μιάν ουδέτερη καί ανώνυμη Θεία Φύση), σέ μιά προσπάθεια νά προστατευθεί η ενότης ανάμεσα στά Θεία πρόσωπα καί η θεότης τους. Καί όμως επιλέγονται έννοιες καί όροι πού αναφέρονται άμεσα στό είναι, στό εις εαυτό τής ζωής τού Θεού, περισσότερο από τήν πράξη καί από τίς "σχέσεις", οι οποίες εκφράστηκαν στήν Ιστορία (οικονομία). Γι αυτό καί η Χριστιανική ζωή επικεντρώνεται στόν διαλογισμό, τόσο πού ακόμη καί αναφορικά μέ τό άνθρώπινο πρόσωπο προτιμάται ο θαυμασμός γιά τήν κάθετη κλίση του, η θέωση, η αξιοπρέπεια πού σημαδεύεται από τόν "θεομορφισμό". Από εδώ πηγάζει καί τό πρωτείο τής εικόνος τού ανθρώπου καί τού χριστιανού όπως εκφράζεται από τούς μοναχούς καί από τήν θεία πράξη, τήν κατεξοχήν πνευματική, τήν Λειτουργία.

Η Δυτική θεολογία κατ' αρχάς φαίνεται νά δίνει πολύ μεγάλη αξία σέ φιλοσοφικά κριτήρια, λογικά, στήν ερμηνεία της τού δυναμισμού τής Αγίας Τριάδος : η ενότης προστατεύεται μέ τήν βοήθεια τής θείας φύσεως (κοινής στά τρία πρόσωπα), από τήν ενότητα στήν τριαδικότητα. Αλλά στήν πραγματικότητα φαίνεται πιό ομογενής στήν Ιστορικότητα τής πίστεως καί στήν Βιβλική εμπειρία.

Δίνει όλη της τήν προσοχή στήν "κατασκευή" τού προσώπου, καί τήν συλλαμβάνει μέσα στήν ανθρώπινη περιπέτεια, τήν οποία αναγιγνώσκει στήν συγκεκριμένη δραματικότητα τών σχέσεων. Παρ' όλα αυτά όμως ο άνθρωπος, ο οποίος προσφέρει αναλογίες γιά νά ερευνηθεί τό πρόσωπο τού Θεού καί στή Δύση, είναι ο άνθρωπος πού διαθέτει "πνευματική ψυχή" (πάντοτε μέσα στήν πλατωνική εκδοχή), ενότητα τού υποκειμένου στήν διάκριση τών έργων (τών ρόλων, καί εδώ φανερώνεται καί η σημασία τού όρου πρόσωπον ακόμη καί στήν ετυμολογική του σημασία, τού χαρακτήρος ή θεατρικού ρόλου) και στίς πράξεις πού τόν θέτουν σέ σχέση. Αναφερόμαστε βεβαίως στόν Αυγουστίνο καί στόν τονισμό του, τού προσώπου σάν σχέση, μέσα στόν καθρέφτη τών τριών κυρίων λειτουργιών του: Μνήμη (ο Πατήρ), Νούς (η σκέψη, ο Λόγος) καί θέληση (αγάπη, τό Πνεύμα).

Οπωσδήποτε διακρίνεται μία ανθρωπολογική κατεύθυνση (ανθρωποκεντρική), ψυχολογισμού, όπου προηγείται η πράξη. Οπωσδήποτε όλη η τοποθέτηση, αντιστοιχεί σέ μιάν Εκκλησία όπου κυριαρχούν οι ιερείς καί οι λαϊκοί, αντί τών μοναχών. Η πράξη προηγείται τού διαλογισμού. Αλλά είναι επίσης γεγονός πως ανοίγει τό θέμα τού ανθρωπίνου προσώπου, καί όχι μόνον γιά να στοχαστούμε γύρω από αυτό, όπως σέ έναν
Καθρέφτη, τήν αξιοπρέπεια τού προσώπου τού Θεού, αλλά καί γιά νά αντλήσουμε από αυτό σκέψεις καί νά τίς μεταφέρουμε στόν Θεό (η νέα ειδωλολατρεία, ποιούμε σεαυτόν είδωλο).

Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΥ
Στήν Δύση λοιπόν, η αξιολόγηση τού ανθρωπίνου προσώπου εντείνεται καί επεκτείνεται. Δέν υπάρχει ενδιαφέρον μόνον γιά τό τί καί τό πώς είναι ένα τέτοιο πρόσωπο, αλλά επίσης καί γιά το ‘‘ποιός’’ είναι. Τό τί καί τό πώς καλύφθηκε γρήγορα από τό δόγμα τού Αυγουστίνου γύρω από τό πρωτείο τών πνευματικών, εσωτερικών δραστηριοτήτων, οι οποίες επιφέρουν τήν διαμόρφωση ζωτικών, μέ βάθος, σχέσεων μέ τούς αλλους, μέ ολοφάνερη τήν πραγματικότητα καί προπαντός μέ τόν Θεό. Τό «ποιός» ασκείται στό άνοιγμα πρός όλους τούς ανθρώπους, πέρα από κάθε όριο καί διάκριση.
Στό εσωτερικό τής ηθικής συνειδήσεως, δηλ. σέ κάθε ξεχωριστό άνθρωπο, συγκεντρώνεται τό δράμα τής καθοριστικής συναντήσεως ανάμεσα στό καλό καί στό κακό, αλλά όμως όχι μόνον σάν διαλεκτική ανάμεσα στόν νόμο (τού Θεού) καί τήν ελευθερία (τού ανθρώπου), αλλά επίσης καί σάν διαλεκτική ανάμεσα στήν χάρη (προσφορά τής σωτηρίας, αγάπης,κοινωνίας) καί στήν απάντηση (αποδοχής ή απορρίψεως), σάν νά λέμε πως όλος ο Θεός και όχι μόνο ο Θεός τού Νόμου καί τής Κρίσεως (μάλιστα δέ κατά πρώτον ο θεός πού αγαπά, πού δωρίζεται καί γίνεται δώρο), συναντά τόν ξεχωριστό άνθρωπο γιά νά διασταυρώσει συμμαχίες μαζί του.
Ενώ λοιπόν η φιλοσοφία θά μπορούσε ίσως νά φτάσει νά φανερώσει τό μεγαλείο τής συνειδήσεως σάν τό Ιερό τής δραματικής συνάντησης ανάμεσα στήν ελευθερία καί στον νόμο, ο χριστιανισμός τοποθετεί στό κέντρο τό μυστήριο τής συνειδήσεως σάν τόν ναό τής δραματικής συνάντησης ανάμεσα σέ χάρη καί ελευθερία, δηλ. ανάμεσα σέ δύο αγάπες προορισμένες νά κοινωνήσουν. Ο Αυγουστίνος θά πάει πιό βαθειά βρίσκοντας τό δύσκολο πρόβλημα τού προορισμού. Μπορεί νά είναι ατυχείς οι λύσεις πού έδωσε. Αλλά η σημασία αυτής τής ανακαλύψεως παραμένει : κάθε ξεχωριστός άνθρωπος είναι στόχος καί τέρμα τής αιωνίου προθέσεως τού Θεού καί τής οικονομίας του. Αποκτώντας συνείδηση τού πράγματος κάνουμε τό πρώτο μας βήμα γιά νά διαβεβαιώσουμε τήν αξιοπρέπειά μας σάν πρόσωπα!

Αμέθυστος
ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΣ.

Τετάρτη 17 Απριλίου 2024

ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΩΠΟΥ- ΚΑΤΑ ΖΗΖΙΟΥΛΑ ΚΑΙ ΓΙΑΝΝΑΡΑ


Πέρασαν τόσα χρόνια πλέον απο τότε που άρχισε η Ελληνική γιγαντομαχία περί του προσώπου και ακόμη κανένας Έλληνας δέν έχει ξεκαθαρισμένο το τοπίο (Ίσως δέν θέλει, ίσως είναι προτιμότερο το έτοιμο). Κανένας Έλληνας δέν μπορεί ακόμη να συνδυάσει αυτή την νεοφανή οντολογία με την αλλαγή που επέφερε στην Δυτική «θεολογία» η αντικατάσταση του ΕΙΝΑΙ με την ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ και την ΑΥΤΟΣΥΝΕΙΔΗΣΙΑ. Δύο προσωπικότητες της θεολογίας παλεύουν ακόμη για να επιβάλλουν ο ένας την ανθρωπολογία του και ο άλλος την Εκκλησιολογία του. Παρότι ο ένας με την ευχαριστιακή Εκκλησιολογία του συνθέτει και τις ιδέες του αντιπάλου του, αυτό το σφιχταγκάλιασμα Ζηζιούλα και Γιανναρά, κατέστη τελικώς μοιραίο και για τους ίδιους, διότι οδήγησε την Ορθοδοξία στον παπισμό και έκανε και αυτούς τους ίδιους τους προφήτες της ελευθερίας ΠΑΠΟΔΟΥΛΟΥΣ.Ο Γιανναράς έγραψε πρώτος περί προσώπου και ανάγκασε τον Ζηζιούλα να γράψει εναντίον του το διάσημο κείμενο του «Απο το προσωπείο στο πρόσωπο».

Εάν, όπως παρατηρεί ο Bonhoeffer (Μπονόφερ), η κλασσική οντολογία κατανοεί το ΕΙΝΑΙ, σαν τελείως ανεξάρτητο απο τη σκέψη και την αντιθέτει σε αυτό, και εάν ο ιδεαλισμός μεταφέρει το υπερβατικό ΕΙΝΑΙ στο εσωτερικό της σκέψης, η υπερβατική φιλοσοφία κατανοεί το ΕΙΝΑΙ σε «σχεση» με την υπερβατικότητα.

Αντιπρόσωπος αυτής της υπερβατικής φιλοσοφίας είναι ο Γιανναράς ο οποίος με αυτόν τον τρόπο όρισε την σύναξη του λαού του Θεού.

Ο Ζηζιούλας πραγματοποίησε μια μεγαλειώδη σύνθεση, η οποία ανάγκασε τον ίδιο τον Γιανναρά να τον αναγνωρίσει σαν συνεχιστή του Παλαμά. Ίσως αυτή την αναγνώριση πληρώνει ακριβά η Ορθόδοξη Εκκλησία και παραδίδεται αμαχητί στον πάπα. Τί έκανε λοιπόν; Στην ευχαριστιακή του Εκκλησιολογία, πήρε το ανεξάρτητο και της σκέψης και του ΕΙΝΑΙ, της κλασσικής οντολογίας, σαν θέσεις, ονόμασε υπερβατικό ΕΙΝΑΙ το έσχατο και υιοθέτησε και τον ιδεαλισμό ορίζοντας την σύναξη του λαού σαν σχέση προσώπων, σαν σχέσεις αγάπης. Παρουσίασε μια νέα θεολογία, έφτιαξε μια νέα Εκκλησία, αλλά σαν σοφός του κόσμου τούτου, έβαλε όλο αυτό το νέο κρασί στα παλιά βαρέλια του παπισμού και πρόσθεσε στην ιστορία του πνεύματος μια τρύπα στο νερό.

Για να αρχίσουμε τελειώνοντας αυτήν την πρώτη επαφή, ας επισημάνουμε πώς οντολογικό ερώτημα και οντολογία καθώς και μεταφυσική δέν υπάρχουν μέσα στα πλαίσια της αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας.

Ας ξεκινήσουμε όμως με τις ακροβασίες του κ.Γιανναρά. Τις σχετικές με το πρόσωπο. Στο δεύτερο τεύχος του βιβλίου του «σχεδίασμα εισαγωγής στη φιλοσοφία» εκθέτει με τον πληρέστερο τρόπο τις απόψεις του περί προσώπου, παρότι δέν έχει πάψει να τις εκλεπτύνει και να τις διευρύνει μέχρι σήμερα. Το περίεργο με τις περιπτώσεις του Ζηζιούλα και του Γιανναρά είναι ότι διαλύουν παράλληλα και ταυτόχρονα με την Πατερική θεολογία και την αρχαία Ελληνική φιλοσοφία. Στηριγμένοι και οι δυό τους στις άπειρες πλέον μελέτες των παν/μίων της Δύσεως δέν θεώρησαν αναγκαίο να εξετάσουν περαιτέρω τις πηγές. Έτσι πχ. στη σελίδα 57 του εν λόγω βιβλίου διαβάζουμε: «Έτσι για τους Έλληνες η αναφορά στην πρώτη αρχή ή αιτία του Είναι, δηλ. στην αλήθεια του Θεού, προκύπτει ώς λογική αναγκαιότητα απο την παρατήρηση και προσπάθεια ερμηνείας του κόσμου». Αυτό όμως ισχύει μόνο για τους προσωκρατικούς λεγόμενους Έλληνες. Διότι ο Σωκράτης άλλαξε τα πάντα. Και έτσι δέν μπορεί να διακρίνει το βασικότερο όλων, πώς όταν οι Έλληνες ομιλούν για αλήθεια και για Θεό, δέν ομιλούν για τον αληθινό Θεό τον αποκαλυφθέντα με την ενανθρώπιση, αλλά για το κατ’εικόνα και το καθ’ομοίωσιν. Όπως και όλοι οι φιλόσοφοι εξάλλου. Και δέν μπορεί να διακρίνει επίσης πώς ούτε το κατ’εικόνα και το καθ’ομοίωσιν είναι ο Θεός. Στο κατ’εικόνα στηρίζεται αποκλειστικά και μόνον η Λατρεία, η γνωστή μας λατρεία του Εκκλησιασμού μας. Διότι ο Θεός των φιλοσόφων είναι ο εαυτός του ανθρώπου, όπως το ονομάζουν και οι ίδιοι, η ανθρώπινη φύσις. Ο Θεός των φιλοσόφων είναι ο άνθρωπος, η ψυχή τού ανθρώπου, και ο άνθρωπος αποκαλύπτεται επίσης στην Π.Δ μέσω των προφητών. Καί ο άνθρωπος έχει ανάγκη τήν ανακάλυψή του διότι βρίσκεται σέ πτώση.

Συνεχίζει ο κ.Γιανναράς : «ενώ ο θεός της Ιουδαιοχριστιανικής παράδοσης αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη ιστορική παρέμβαση και πράξη, αποκαλύπτεται μέσα στην ιστορία με τον τρόπο που παρεμβαίνει στη ζωή μας και γίνεται γνωστό ένα πρόσωπο. Καλεί ο Θεός τον Αβραάμ και διαλέγεται μαζί του «ενώπιος ενωπίω, ώς ει τις λαλήσαι πρός τον εαυτού φίλον» (Εξοδ. 33, 11). Η γνώση της ύπαρξης τού Θεού είναι το γεγονός τής προσωπικής σχέσης μαζί Του. Ο Θεός τής Ιουδαιοχριστιανικής παράδοσης είναι ο Θεός τής ιστορικής αποκάλυψης και τής προσωπικής σχέσης. «Ο Θεός των Πατέρων ημών».

«Μια τέτοια γνώση που συναρτάται με την εμπειρία τής προσωπικής σχέσης, δέν δυσκολεύεται να αναγνωρίσει την αλήθεια του Θεού και σε μια ακόμη ιστορική του παρέμβαση «εν σαρκί», να αποδεχθεί ότι ο Θεός αποκαλύπτεται και ώς συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο, ώς Ιησούς απο Ναζαρέτ, σε ακριβείς συντεταγμένες χώρου και χρόνου».

Μα δέν Τον Σταυρώσαμε; Δέν τον πρόδωσαν όλοι οι μαθητές του παρόλη την προσωπική σχέση; Δέν έγιναν μόνο οι Έλληνες Χριστιανοί; Ένα άλλο περίεργο στην φιλοσοφία του προσώπου είναι πώς όπως ακριβώς αγνοεί την Σωκρατική φιλοσοφία, αγνοεί και την Κ.Δ. Διότι δέν ενδιαφέρεται για τον αληθινό Θεό και για τον αληθινό άνθρωπο αλλά μόνον για τον ιστορικό Θεό και τον ιστορικό άνθρωπο. Ας προσέξουμε τις τεράστιες διαφορές. Οι οποίες φαίνονται ακόμη καλύτερα σε ένα κείμενο του Α Καλόμοιρου. 
«Μία απο τις βασικότερες αιτίες της σύγχυσης που υπάρχει στην Χριστιανική ανθρωπολογία προέρχεται απο το γεγονός ότι ο ορθολογισμός μας έχει αμαυρώσει την οντολογική διάκριση ανάμεσα στην ουσία και την υπόσταση. Τη φύση και το πρόσωπο. Το πρόσωπο δέν είναι φύση. Ο Θεός είναι μία φύση σε τρία πρόσωπα. Η φύση του Θεού είναι κοινή στα τρία πρόσωπα. Το κάθε ένα όμως πρόσωπο είναι μοναδικό. Το γεγονός ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο «Κατ’εικόνα Θεού» συνεπάγεται ότι και στον άνθρωπο όπως και στον Θεό, υπάρχει η ίδια διάκριση φύσεως και προσώπων. [εδώ ταυτίζεται πλέον η διάκριση με την διαφορά].[ΣΤΗΝ ΕΝΑΝΘΡΩΠΙΣΗ ΤΟΥ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΤΙ ΕΝΩΣΕ;ΤΗΝ ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ, Ή ΦΥΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΦΥΣΗ Ή ΠΡΟΣΩΠΟ; ΚΑΙ Η ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΝΟΥΣΙΟΣ; ΕΧΟΥΜΕ ΕΝΩΣΗ ΤΡΙΩΝ ΟΥΣΙΩΝ;]

«Τί είναι τό πρόσωπό μας κι από πού τό έχουμε; Είναι τό αποτύπωμα τής σφραγίδας επάνω στήν χωμάτινη φύση μας [παρότι ο Χρυσόστομος διδάσκει πώς ο Κύριος πήρε χούν εκ τής γής, δηλ ό.τι πολυτιμότερο διαθέτει η γή] τό σχέδιο πού αποτυπώνεται επάνω στή χωμάτινη φύση είναι η εικόνα τού Θεού. Τό άγγιγμα τής θείας σφραγίδας επάνω στή χωμάτινη φύση είναι η σάρκωση τού Θεού –Λόγου [Καί η Θεοτόκος; Τήν ξεχάσαμε; Χωμάτινη καί η Θεοτόκος;]. Τά θεία χαρακτηριστικά τού Είναι μας δέν προέρχονται από τήν χωμάτινη φύση μας [παρότι ο άνθρωπος είναι χειροποίητος], αλλά από τήν εικόνα τού Θεού πού τυπώθηκε πάνω σ’αυτή τή φύση. Τά χαρακτηριστικά αυτά είναι η ελευθερία, ο λόγος, η αθανασία, η δεκτικότης τής ενέργειας τού Αγίου Πνεύματος(;;;;), η δυνατότητα τής δημιουργίας καί άλλα παρόμοια. Δέν είναι χαρακτηριστικά φύσεως αλλά χαρακτηριστικά προσώπου.

Τό πρόσωπο είναι ό,τι απομένει από τόν άνθρωπο μετά θάνατον [δηλ. επαναλαμβάνουμε μέ άλλο όνομα τήν αθανασία τής ψυχής], ό,τι τόν συνδέει μέ τήν καινούρια φύση πού θά αποκτήσει μέ τήν Ανάσταση, αυτό πού γεφυρώνει τό παληό σώμα τής φθοράς μέ τό καινούριο τής αφθαρσίας [Καί το βάπτισμα; Περιττό; Η μετάνοια; Περιττή; Η πτώση; Ψεύτικη; Μήπως διαπραγματευόμαστε μιά σωτηρία χωρίς τόν Κύριο; Πιό συγκεκριμένα μήπως οραματιζόμαστε μέσα στήν εκκλησία μιά λύτρωση από τό σώμα-τάφο;]

Ο άνθρωπος είναι απο τη φύση του χώμα της γής. Έχει το πρόσωπο επειδή ο Θεός τον θέλησε κατ’εικόνα του και έγινε άνθρωπος για αυτόν. Επάνω σε αυτό το πρόσωπο ενεφύσησε ο Θεός πνοή ζωής, την χάρη του Αγίου Πνεύματος και έγινε ο άνθρωπος ψυχή ζώσα»[ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΧΑΡΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΕΣΑΜΕ ΕΞΩ;]. [Με αυτήν την ψυχή ζώσα δέν έπεσε ο άνθρωπος; Με το κατ’εικόνα και το καθ’ομοίωσιν δέν αισθάνεται σαν Θεός; ΔΕΝ ΕΠΕΣΕ ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ;]

Όπως βλέπουμε δέν υπάρχει η Κ.Δ. Ο Κύριος στην υπόστασή του ένωσε δύο φύσεις, δέν ένωσε τον άνθρωπο με τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο. Δέν ολοκλήρωσε τη σχέση που είχε ξεκινήσει στην Π.Δ. Δέν αποκατέστησε το αρχαίο κάλλος. ΕΙΠΕ: ΙΔΟΥ ΚΑΙΝΑ ΠΟΙΩ ΠΑΝΤΑ. Εκανε μία νέα δημιουργία. Ολοκλήρωσε τον νόμο. Και όπως ξέρουμε απο την διδασκαλία του Απ. Παύλου ο νόμος μας δόθηκε για να μάθουμε την ύπαρξη της αμαρτίας. Διότι ο άνθρωπος δέν γνωρίζει πώς αμαρτάνει. Ακριβώς όπως με την ενσάρκωση ο άνθρωπος έμαθε την υπερηφάνεια, την αόρατη εωσφορική ρίζα της αμαρτίας. Διότι ο άνθρωπος δέν μπορεί να γνωρίσει την υπερηφάνεια παρα μόνον στην εν Χριστώ Ζωή.

Όλος ο σκοπός αυτής της "Ορθοδοξίας" τελικώς είναι να καταργήσει την πτώση χάριν της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. ΠΟΤΕ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΔΕΝ ΜΑΣ ΕΙΠΕ ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΣΧΕΣΗ ΜΑΖΙ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ. Εκτός και άν γράφουμε νέο ευαγγέλιο. Αντιθέτως επαναλαμβάνει συνεχώς: παράτησε τα όλα και ακολούθησε με. Δέν είπε και πάμε παρέα. Παράτησε και τα καλά του προσώπου και ακολούθησε με. Στην Π.Δ. μόνον τα οπίσθια του Θεού μπόρεσαν να δούν οι προφήτες. Και στην Κ.Δ πάλι βλέπουμε το φώς του Κυρίου όχι τον Κύριο πρόσωπο με πρόσωπο. Ο Άγιος Συμεών ο νέος θεολόγος μας λέει ότι αχνά μέσα στο φώς διακρίνεται το πρόσωπο του Κυρίου. Αυτό το φώς είναι το φώς που προηγείται του Κυρίου, όπως προηγείται η ημέρα της ανατολής του ηλίου. Ακόμη και στην Κ.Δ λοιπόν βλέπουμε τα «έμπροσθεν» του Κυρίου. 

Δυστυχώς όλες αυτές οι διδασκαλίες είναι σχολαστικές και συγκεντρωμένες στο έργο του Ακινάτη και έχουν όλες καταρριφθή απο το έργο του Αγγελικούδη.

Τελειώνοντας με αυτά τα λίγα θα θέλαμε να θυμήσουμε στον κ.Γιανναρά και στους οπαδούς του, την αρχή του Πλατωνικού διαλόγου ΛΑΧΗΣ. Ή περί ανδρείας, μαιευτικός. «υπάρχουν, αλήθεια, μερικοί άνθρωποι που περιγελούν τα θεάματα που σου δείξαμε Σωκράτη, που όμως άν κανείς τους συμβουλευτεί, δέν θα έλεγαν εκείνα που έχουν στο νού τους. Προσπαθώντας να εικάσουν τη γνώμη εκείνου που τους συμβουλεύεται λέγουν άλλα, αντίθετα με ό,τι σκέπτονται».

ΜΑΤΑΙΩΣ ΔΙΔΑΣΚΕΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΜΟΡΦΗΝ ΔΟΥΛΟΥ ΛΑΒΩΝ.


Συνεχίζοντας λοιπόν την ανάγνωση του κ. Γιανναρά, τον παρακολουθούμε να ερευνά την Αγία Τριάδα. Διαχωρίζει αμέσως την διαφορά της κατανοήσεώς της από Ανατολή και Δύση και συγκεντρώνεται στο θέμα της ουσίας. Θέμα καθαρά φιλοσοφικό και αιρετικό, καθώς το πρόβλημα της ουσίας στον Θεό τροφοδότησε σχεδόν όλες τις Χριστολογικές αιρέσεις. Και απουσιάζει δυστυχώς ολοκληρωτικά, το κυρίαρχο πρόβλημα που κατέληξε στο σχίσμα και στην δημιουργία του δυτικού πολιτισμού.

Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΤΡΙΑΔΟΣ. Η Δύση φιλοσόφησε νομίζοντας πώς θεολογεί, βασισμένη αποκλειστικά και μόνον στην αποκάλυψη της Τριάδος, όπως δόθηκε στην ενσάρκωση του Κυρίου. Η οικονομική Τριάδα περιέχει το εκούσιο, την ελευθερία, την θέληση του Πατρός, την αγάπη του Θεού και Πατρός. Την «ετερότητα» των προσώπων της Αγίας Τριάδος.

Και με απίστευτη μεγαλοπρέπεια ο κύριος Γιανναράς τα μεταφέρει στην θεολογική Τριάδα, τολμώντας να ψελλίσει πώς ο Πατήρ με την θέληση του απο Αγάπη γεννά τον Υιό και εκπορεύει το Άγιο Πνεύμα. Επαναλαμβάνοντας το μοιραίο λάθος του Αυγουστίνου. Ο οποίος απέρριψε τον όρο υπόσταση ώς απόλυτο, προτιμώντας τον όρο Πρόσωπο διότι μπορούσε ο όρος αυτός να ευνοήσει την έννοια των σχέσεων των προσώπων της Αγίας Τριάδος. Σχέσεις οι οποίες είχαν αποκαλυφθεί στην οικονομία.

Αυτή η ιδιαιτερότης να σκεφτεί το δόγμα ή την αλήθεια της Εκκλησίας, βγάζοντας συμπεράσματα από τις αιρέσεις των πρώτων αιώνων, τον οδήγησε έξω από την Ορθοδοξία. Φυσικά στη μοναδική αίρεση η οποία έχει ντυθεί το ιστορικό ένδυμα της αληθείας, στον παπισμό.

Στην σελίδα 73 του βιβλίου που προαναφέραμε, απογειώνεται κυριολεκτικά σαν καθαρόαιμο Puer aeternus. «Οι υποστάσεις έχουν κοινό λόγο ουσίας και απόλυτα διάφορο τρόπο υπάρξεως. Η απόλυτη ετερότητα με την οποία το πρόσωπο υποστασιάζει (κάνει υπόσταση) την ουσία του, ΑΥΤΗ συνιστά το είναι και το ταυτίζει με την υπαρκτική ελευθερία από κάθε ουσιαστική δέσμευση, λογική εξάρτηση και φυσικό προκαθορισμό».

Η θεολογία των Πατέρων όμως δέν μίλησε ποτέ για απόλυτη ετερότητα των προσώπων. Για κοινά και ακοινώνητα μίλησε, για ετερότητα ποτέ. Για να σωθεί δέ ο κ.Γιανναράς λόγω της ετερότητος από την τριθεϊα, χρησιμοποιεί σαν απο μηχανής Θεό την υποτιμημένη ουσία. Λέει, δέν είναι τρείς Θεοί διότι έχουν κοινή ουσία.

Και όμως εμείς ακούμε διαρκώς στην Εκκλησία : Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, η αγάπη του Θεού και Πατρός και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. Ακόμη λοιπόν και άν καταλαβαίνουμε σαν ετερότητες την χάρη και την αγάπη, τί σόι ετερότης είναι η Κοινωνία; Αυτή ακριβώς η κοινωνία δέν μας βοηθά να δούμε καθαρά πώς είναι κοινό το έργο της Αγίας Τριάδος; Πώς τα πρόσωπα ή οι υποστάσεις δέν είναι ετερότητες αλλά η κίνηση του Θεού; Μια κίνηση η οποία πηγάζει από τον Πατέρα αλλά δέν απομακρύνεται από Αυτόν λόγω της κοινωνίας του Αγίου Πνεύματος; Πώς η κοινωνία «εμποδίζει» το πρόσωπο του Υιού να γίνει ετερότης; Πώς εμείς οι άνθρωποι επινοήσαμε μια μαθηματική γλώσσα, κατά την απομάκρυνση μας από τον Θεό, η οποία στηρίζεται στο ένα και στο δύο; Και δέν μπορούμε πλέον να καταλάβουμε την γλώσσα του Θεού η οποία στηρίζεται στο ένα και στο τρία, παρά μόνον με την βοήθεια του ιδίου του Θεού; Πώς το ένα και τα πολλά, ο ένας και οι πολλοί, δέν αντιστοιχούν στην Αγία Τριάδα; Πώς δέν υπάρχει στην Αγία Τριάδα ο διχασμός, η διαίρεση, ούκ ένι Έλλην ή Ιουδαίος, άνδρας ή γυναίκα; Πώς δέν πρέπει να υπερβούμε οποιαδήποτε φύση για να γίνουμε Χριστιανοί; Παρά μόνον για να γίνουμε ευγενείς;

Και όταν ο Γρηγόριος Παλαμάς, έγραψε εναντίον του Βαρλαάμ: «Ούν γάρ έκ της ουσίας ο ών, αλλ έκ του όντος η ουσία» εννοούσε ότι ο Θεός δέν είναι άγνωστος, υπερούσιος, όπως ισχυριζόταν ο Βαρλαάμ, ούτε μπορείς να τον γνωρίσεις απο την ουσία του κτίσματος, όπως προσπάθησε ο Αυγουστίνος, παρα μόνον από την δική του αποκάλυψη και ότι εννοούσε επιπλέον πώς και αποκαλυμένος παραμένει Μυστικός και Άρρητος.

ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΔΟΓΜΑΤΙΖΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ.


Διότι καταλήγουμε στην ανθρωπολογία ή στην οντολογία, στην γνώση του είναι.
Διότι οι Πατέρες δέν έρριχναν τους Μαργαρίτες στους κύνες.


Συνεχίζεται

Δευτέρα 11 Δεκεμβρίου 2023

ΠΡΩΤΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΑΦΥΠΝΙΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Συνέχεια από: ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΔΥΣΕΩΣ

Πρόκειται μόνον για μικρές προσπάθειες, στις οποίες εκφράζεται ακόμη περισσότερο η ανασφάλεια που προέρχεται απο την συνειδητοποίηση του μέγιστου γεγονότος, πώς δέν είναι δυνατόν να επαναληφθούν οι διατυπώσεις του παρελθόντος χωρίς να υπάρξουν κίνδυνοι αντιφάσεων, και ταυτοχρόνως πώς δέν είναι δυνατόν να ξαναδιατυπωθούν τα δόγματα της πίστεως χρησιμοποιώντας αποκλειστικώς την κουλτούρα και την γλώσσα του σήμερα.
Σχηματικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε πέντε σημεία:
1. Επιχειρείται να ξανακερδηθεί η πρωτοτυπία της Βιβλικής προοπτικής, επιμένοντας στην εικόνα της Τριάδος. Βεβαίως πέραν του Φονταμενταλισμού που επιμένει να επαναλαμβάνει έξω απο κάθε πλαίσιο και κάθε συγκυρία τις διατυπώσεις του παρελθόντος. Αλλά επίσης και πέραν του μονταλισμού και τροπισμού, ο οποίος για πολλά χρόνια επιβλήθηκε τόσο πολύ ώστε να συσκοτίσει παντελώς την Τριάδα, στο όνομα ενός ασαφούς πολύ γενικευμένου μονοθεϊσμού. Παρ’όλα αυτά σήμερα υπερισχύει το ενδιαφέρον για την επαναφορά της αξίας του Βιβλικού νοήματος και ιδιαιτέρως της Αγίας Τριάδος, ενώ στους πρώτους χρόνους όλη η προσπάθεια είχε επικεντρωθεί στην σωτηρία του ρεαλισμού της και της αντικειμενικότητός της.
2. Εμφανίζεται ιδιαιτέρως μία αυξημένη συμπάθεια για την θεολογική παράδοση της Ανατολής. Προσπαθώντας να μήν επαναληφθεί η καθήλωση στις δύσκολες ατραπούς μιας αμέσου δογματικής εκφράσεως του προσώπου του Θεού(Persona Dei) αλλά ούτε και στον καθρέφτη του ανθρωπίνου πνεύματος (απο τον οποίο τροφοδοτήθηκε ο λαϊκός υποκειμενισμός της συγχρόνου κουλτούρας) που τείνει να ξεκινήσει απο το υποκείμενο σαν αρχή ενότητος για να φθάσει μόνον εκ των υστέρων στο πρόσωπο, το οποίο γίνεται κατανοητό πάνω απ’όλα σαν «λειτουργία-ρόλος-Ικανότητα(ιδιότητα)». Αλλά αντιθέτως απο την Τριάδα στην ενότητα. Έχοντας την πεποίθηση πώς μόνον το όραμα του Τριαδικού Θεού επιτρέπει να υποστηρίξουμε έναν αληθινό μονοθεϊσμό. Διότι η ενότης δέν μπορεί να είναι πρώτα απ’όλα θέμα αριθμού, αλλά εντάσεως και ποιοτικής πληρότητος στην τελειότητα του Είναι.
3. Για να μιλήσουμε περί της Αγίας Τριάδος, δέν ταιριάζουν πλέον οι όροι «πρόσωπο-Φύσις,» κατανοημένοι στην στερεότυπη μορφή τους που είναι πλέον κοινή στην σύγχρονη κουλτούρα, διότι είναι φορτωμένοι με σημασίες που εκθειάζουν την συνείδηση, την ελευθερία, την αυτονομία των ατομικών υποκειμένων. Η εφαρμογή όλων αυτών στον Θεό, θα σήμαινε την αξιοποίηση τριθεϊστικών σημασιών: στον Θεό θα υπήρχαν τρία υποκείμενα, τρείς συνειδήσεις, τρείς ελευθερίες. Στον Χριστό δύο πρόσωπα!
Τότε τί μπορεί να γίνει; Κάποιοι προτιμούν να ομιλούν για «τρείς τρόπους υπάρξεως» (Μπαρτ ή «τρόπους ενυπάρξεως» (Ράνερ). Αποφεύγοντας όμως τον αρχαίο Μονταλισμό μέσα απο την υπενθύμιση της διαφοάς ανάμεσα στην Ουσία και στην ύπαρξη (ενώ ο μονταλισμός, ο τροπισμός, αποδίδει τους «τρόπους» στην ουσία του Θεού: τώρα όμως οι τρόποι αποδίδονται στο Είναι, στην ύπαρξη του Θεού, ταιριάζοντας και με την «απο-ελληνικοποιητική» ανακάλυψη της Χριστιανικής πίστης των πρώτων Συνόδων που αναγνωρισαν το γεγονός ότι η υπόσταση προηγείται της Ουσίας). Πάντως όμως η επιθυμία είναι να παραμείνουμε πιστοί στον Βιβλικό ρεαλισμό και στην λεγόμενη «οικονομία της Τριαδικής αποκαλύψεως» (ή Οικονομικής Τριάδος η οποία είναι θεμέλιο της σταθερής και ενυπάρχουσας (κεκαλυμένης) Τριάδος). [Εδώ χάνεται ξανά το παιχνίδι για την Δύση, διότι δέν διαθέτουν την εμπειρία, αλλά ούτε και την επιθυμία της εμπειρίας. Συνεχίζει να είναι σκεπτόμενη]. Ο Μπάρτ επιμένει στον ρεαλισμό του γεγονότος του Λόγου, ο Ράνερ στον ρεαλισμό του γεγονότος της «αυτο-επικοινωνίας» του Θεού, ο Ott διευκρινίζει : γεγονός μίας ολοκληρωτικής προσφοράς του εαυτού εκ μέρους του Θεού, ο οποίος ζητά απο μας την απάντηση μιάς ολοκληρωτικής προσφοράς του εαυτού, εκ μέρους του ανθρώπου.
4. Πώς να διασωθεί η ενότης ανάμεσα στα Θεία πρόσωπα;
Γίνεται προσπάθεια να καταργηθεί το πέρασμα ή η βοήθεια της Φύσεως, η οποία κατανοείται σαν μία απλή και αφηρημένη κοινότητα ή σαν ένα ουδέτερο κοινό που έχει χρείαν φιλοσοφικής ερμηνείας (όπως στην υπόθεση των καθόλου) και να καταργηθεί ακόμη περισσότερο η θεωρία της τετάρτης υποστάσεως καθ' αυτής, η οποία υπάρχει καθ’εαυτή, και η οποία προηγείται ή έπεται των προσώπων (Σύνοδος Λατεράνου IV, σε σχέση με ερμηνείες του Ιωακείμ ντα Φιόρε: D. 804).
Μερικοί στηρίζονται στους στοχασμούς γύρω απο το πρόσωπο σαν μία πραγματικότης ουσιαστικώς διαλογική. (Μπούμπερ, Λεβινάς) και τείνουν επομένως να αξιολογήσουν αποκλειστικώς τις σχέσεις σαν Αρχή ενότητος : τα τρία πρόσωπα ενώνονται στην κοινωνία (Μόλτμαν), λόγω αμοιβαίνου συσχετισμού (Τίλλιχ), δυνάμει της περιχωρήσεως ή της αμοιβαίας ενύπαρξης (Muhlen). Άλλοι όμως σκέφτονται πώς δέν είναι αρκετό να εφαρμόσουμε την σχεσιακότητα, για να εξασφαλιστεί μία αυθεντική ενότης. Και γι’αυτό επικαλούνται ξανά την Φύση του Θεού (Φυσικά μέσα στο πνεύμα της Βιβλικής αποκαλύψεως) : Η Φύσις διαθέτει υπερπροσωπική σύσταση (Πάνενμπεργκ). Η συνείδηση και η ελευθερία ριζώνουν στην Φύση, τα τρία πρόσωπα είναι το καθένα τους ξεχωριστά συνειδητό και ελεύθερο υποκείμενο αλλά μόνον καθότι ενεργοποιούν κοινή ελευθερία και σνείδηση (Λόνεργκαν, Αλφάρο). Άλλοι όμως ισχυρίζονται πώς η προοπτική της ιστορίας επιτρέπει την υπέρβαση της αντιθέσεως που δημιουργήθηκε ανάμεσα στο κλασσικό Ακινατικό δόγμα που λύνει τα πάντα στον ορίζοντα που προσφέρει η προοπτική της αντικειμενικότητος του Είναι και στην μοντέρνα (ταυτόχρονη και ύστερη απο τον Χέγκελ), η οποία δίνει πλεονέκτημα στην προοπτική του πνεύματος και του υποκειμένου, καθότι στην ιστορία υπάρχει μία σταθερή και μόνιμη κυκλικότης ανάμεσα στο υποκείμενο και στο αντικείμενο. Αλλοι πάλι σκέπτονται πώς το πρόσωπο συνιστά την ίδια την ουσία του Θεού, δηλ, ή ίδια η Φύση του Θεού περιέχει την ύπαρξη μ’έναν προσωπικό τρόπο καθώς συνεπάγεται απόλυτη και ριζική αφοσίωση.
Αυτή η πολιτισμική γραμμή εμπνέεται απο την Χριστιανική πίστη, αλλά διαθέτει μία δική της αυτονομία καθώς συστήνεται σαν φιλοσοφία, και καθώς ψαρεύει ευκαιριακά απο όλες τις άλλες ανθρώπινες επιστήμες. Όμως χάρη σ’αυτή την προσπάθεια, μερικές πολικότητες έγιναν κλασσικές ανάμεσα στο άτομο (ανάγκη και φτώχεια) και πρόσωπο (αφθονία και διάχυση) π.χ. Ανάμεσα στο πρόσωπο και στην κοινωνία-κοινότητα, ανάμεσα στην ελευθερία (αρχή, υποκειμενική) και στον νόμο (αρχή αντικειμενική). Ανάμεσα στο κέρδος και στην αλληλεγγύη. Ανάμεσα στην αυτονομία και στις εξαρτήσεις. Ανάμεσα στην ιστορικότητα και την εσχατολογία. Με άλλα λόγια: η Δύση δέν εγκαταλείπει την παράδοσι της η οποία οδηγεί στην χρησιμοποίηση της «εικόνος» του ανθρώπου για να αντληθούν βοήθειες προκειμένου να λυθεί το Μυστήριο του προσώπου του Θεού.
Συνεχίζεται
Αμέθυστος

Παρασκευή 8 Δεκεμβρίου 2023

ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΩΠΟΥ- ΚΑΤΑ ΖΗΖΙΟΥΛΑ ΚΑΙ ΓΙΑΝΝΑΡΑ (1-2-3)


Πέρασαν τόσα χρόνια πλέον απο τότε που άρχισε η Ελληνική γιγαντομαχία περί του προσώπου και ακόμη κανένας Έλληνας δέν έχει ξεκαθαρισμένο το τοπίο (Ίσως δέν θέλει, ίσως είναι προτιμότερο το έτοιμο). Κανένας Έλληνας δέν μπορεί ακόμη να συνδυάσει αυτή την νεοφανή οντολογία με την αλλαγή που επέφερε στην Δυτική «θεολογία» η αντικατάσταση του ΕΙΝΑΙ με την ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ και την ΑΥΤΟΣΥΝΕΙΔΗΣΙΑ. Δύο προσωπικότητες της θεολογίας παλεύουν ακόμη για να επιβάλλουν ο ένας την ανθρωπολογία του και ο άλλος την Εκκλησιολογία του. Παρότι ο ένας με την ευχαριστιακή Εκκλησιολογία του συνθέτει και τις ιδέες του αντιπάλου του, αυτό το σφιχταγκάλιασμα Ζηζιούλα και Γιανναρά, κατέστη τελικώς μοιραίο και για τους ίδιους, διότι οδήγησε την Ορθοδοξία στον παπισμό και έκανε και αυτούς τους ίδιους τους προφήτες της ελευθερίας ΠΑΠΟΔΟΥΛΟΥΣ.Ο Γιανναράς έγραψε πρώτος περί προσώπου και ανάγκασε τον Ζηζιούλα να γράψει εναντίον του το διάσημο κείμενο του «Απο το προσωπείο στο πρόσωπο».

Εάν, όπως παρατηρεί ο Bonhoeffer (Μπονόφερ), η κλασσική οντολογία κατανοεί το ΕΙΝΑΙ, σαν τελείως ανεξάρτητο απο τη σκέψη και την αντιθέτει σε αυτό, και εάν ο ιδεαλισμός μεταφέρει το υπερβατικό ΕΙΝΑΙ στο εσωτερικό της σκέψης, η υπερβατική φιλοσοφία κατανοεί το ΕΙΝΑΙ σε «σχεση» με την υπερβατικότητα.

Αντιπρόσωπος αυτής της υπερβατικής φιλοσοφίας είναι ο Γιανναράς ο οποίος με αυτόν τον τρόπο όρισε την σύναξη του λαού του Θεού.

Ο Ζηζιούλας πραγματοποίησε μια μεγαλειώδη σύνθεση, η οποία ανάγκασε τον ίδιο τον Γιανναρά να τον αναγνωρίσει σαν συνεχιστή του Παλαμά. Ίσως αυτή την αναγνώριση πληρώνει ακριβά η Ορθόδοξη Εκκλησία και παραδίδεται αμαχητί στον πάπα. Τί έκανε λοιπόν; Στην ευχαριστιακή του Εκκλησιολογία, πήρε το ανεξάρτητο και της σκέψης και του ΕΙΝΑΙ, της κλασσικής οντολογίας, σαν θέσεις, ονόμασε υπερβατικό ΕΙΝΑΙ το έσχατο και υιοθέτησε και τον ιδεαλισμό ορίζοντας την σύναξη του λαού σαν σχέση προσώπων, σαν σχέσεις αγάπης. Παρουσίασε μια νέα θεολογία, έφτιαξε μια νέα Εκκλησία, αλλά σαν σοφός του κόσμου τούτου, έβαλε όλο αυτό το νέο κρασί στα παλιά βαρέλια του παπισμού και πρόσθεσε στην ιστορία του πνεύματος μια τρύπα στο νερό.

Για να αρχίσουμε τελειώνοντας αυτήν την πρώτη επαφή, ας επισημάνουμε πώς οντολογικό ερώτημα και οντολογία καθώς και μεταφυσική δέν υπάρχουν μέσα στα πλαίσια της αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας

Ας ξεκινήσουμε όμως με τις ακροβασίες του κ.Γιανναρά. Τις σχετικές με το πρόσωπο. Στο δεύτερο τεύχος του βιβλίου του «σχεδίασμα εισαγωγής στη φιλοσοφία» εκθέτει με τον πληρέστερο τρόπο τις απόψεις του περί προσώπου, παρότι δέν έχει πάψει να τις εκλεπτύνει και να τις διευρύνει μέχρι σήμερα. Το περίεργο με τις περιπτώσεις του Ζηζιούλα και του Γιανναρά είναι ότι διαλύουν παράλληλα και ταυτόχρονα με την Πατερική θεολογία και την αρχαία Ελληνική φιλοσοφία. Στηριγμένοι και οι δυό τους στις άπειρες πλέον μελέτες των παν/μίων της Δύσεως δέν θεώρησαν αναγκαίο να εξετάσουν περαιτέρω τις πηγές. Έτσι πχ. στη σελίδα 57 του εν λόγω βιβλίου διαβάζουμε: «Έτσι για τους Έλληνες η αναφορά στην πρώτη αρχή ή αιτία του Είναι, δηλ. στην αλήθεια του Θεού, προκύπτει ώς λογική αναγκαιότητα απο την παρατήρηση και προσπάθεια ερμηνείας του κόσμου». Αυτό όμως ισχύει μόνο για τους προσωκρατικούς λεγόμενους Έλληνες. Διότι ο Σωκράτης άλλαξε τα πάντα. Και έτσι δέν μπορεί να διακρίνει το βασικότερο όλων, πώς όταν οι Έλληνες ομιλούν για αλήθεια και για Θεό, δέν ομιλούν για τον αληθινό Θεό τον αποκαλυφθέντα με την ενανθρώπιση, αλλά για το κατ’εικόνα και το καθ’ομοίωσιν, αυτεξούσιο, τήν φρόνηση. Όπως και όλοι οι φιλόσοφοι εξάλλου. Και δέν μπορεί να διακρίνει επίσης πώς ούτε το κατ’εικόνα και το καθ’ομοίωσιν είναι ο Θεός. Στο κατ’εικόνα στηρίζεται αποκλειστικά και μόνον η Λατρεία, η γνωστή μας λατρεία του Εκκλησιασμού μας. Διότι ο Θεός των φιλοσόφων είναι ο εαυτός του ανθρώπου, όπως το ονομάζουν και οι ίδιοι, η ανθρώπινη φύσις. Ο Θεός των φιλοσόφων είναι ο άνθρωπος, η ψυχή τού ανθρώπου, και ο άνθρωπος αποκαλύπτεται επίσης στην Π.Δ μέσω των προφητών. Καί ο άνθρωπος έχει ανάγκη τήν ανακάλυψή του διότι βρίσκεται σέ πτώση.

Συνεχίζει ο κ.Γιανναράς : «ενώ ο θεός της Ιουδαιοχριστιανικής παράδοσης αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη ιστορική παρέμβαση και πράξη, αποκαλύπτεται μέσα στην ιστορία με τον τρόπο που παρεμβαίνει στη ζωή μας και γίνεται γνωστό ένα πρόσωπο. Καλεί ο Θεός τον Αβραάμ και διαλέγεται μαζί του «ενώπιος ενωπίω, ώς ει τις λαλήσαι πρός τον εαυτού φίλον» (Εξοδ. 33, 11). Η γνώση της ύπαρξης τού Θεού είναι το γεγονός τής προσωπικής σχέσης μαζί Του. Ο Θεός τής Ιουδαιοχριστιανικής παράδοσης είναι ο Θεός τής ιστορικής αποκάλυψης και τής προσωπικής σχέσης. «Ο Θεός των Πατέρων ημών».

«Μια τέτοια γνώση που συναρτάται με την εμπειρία τής προσωπικής σχέσης, δέν δυσκολεύεται να αναγνωρίσει την αλήθεια του Θεού και σε μια ακόμη ιστορική του παρέμβαση «εν σαρκί», να αποδεχθεί ότι ο Θεός αποκαλύπτεται και ώς συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο, ώς Ιησούς απο Ναζαρέτ, σε ακριβείς συντεταγμένες χώρου και χρόνου».

Μα δέν Τον Σταυρώσαμε; Δέν τον πρόδωσαν όλοι οι μαθητές του παρόλη την προσωπική σχέση; Δέν έγιναν μόνο οι Έλληνες Χριστιανοί; Ένα άλλο περίεργο στην φιλοσοφία του προσώπου είναι πώς όπως ακριβώς αγνοεί την Σωκρατική φιλοσοφία, αγνοεί και την Κ.Δ. Διότι δέν ενδιαφέρεται για τον αληθινό Θεό και για τον αληθινό άνθρωπο αλλά μόνον για τον ιστορικό Θεό και τον ιστορικό άνθρωπο. Ας προσέξουμε τις τεράστιες διαφορές.

«Μία απο τις βασικότερες αιτίες της σύγχυσης που υπάρχει στην Χριστιανική ανθρωπολογία προέρχεται απο το γεγονός ότι ο ορθολογισμός μας έχει αμαυρώσει την οντολογική διάκριση ανάμεσα στην ουσία και την υπόσταση. Τη φύση και το πρόσωπο. Το πρόσωπο δέν είναι φύση. Ο Θεός είναι μία φύση σε τρία πρόσωπα;;[ΜΙΑ ΟΥΣΙΑ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΥΠΟΣΤΑΣΕΙΣ. ΔΕΝ ΕΝΑΝΘΡΩΠΙΣΑΝ ΟΙ ΥΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ] Η φύση του Θεού είναι κοινή στα τρία πρόσωπα. Το κάθε ένα όμως πρόσωπο είναι μοναδικό. Το γεγονός ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο «Κατ’εικόνα Θεού» συνεπάγεται ότι και στον άνθρωπο όπως και στον Θεό, υπάρχει η ίδια διάκριση φύσεως και προσώπων. [εδώ ταυτίζεται πλέον η διάκριση με την διαφορά, μέ τήν ευκολία τής αναλογίας].

«Τί είναι τό πρόσωπό μας κι από πού τό έχουμε; Είναι τό αποτύπωμα τής σφραγίδας επάνω στήν χωμάτινη φύση μας [παρότι ο Χρυσόστομος διδάσκει πώς ο Κύριος πήρε χούν εκ τής γής, δηλ ό.τι πολυτιμότερο διαθέτει η γή] τό σχέδιο πού αποτυπώνεται επάνω στή χωμάτινη φύση είναι η εικόνα τού Θεού. Τό άγγιγμα τής θείας σφραγίδας επάνω στή χωμάτινη φύση είναι η σάρκωση τού Θεού –Λόγου [Καί η Θεοτόκος; Τήν ξεχάσαμε; Χωμάτινη καί η Θεοτόκος;]. Τά θεία χαρακτηριστικά τού Είναι μας δέν προέρχονται από τήν χωμάτινη φύση μας [παρότι ο άνθρωπος είναι χειροποίητος], αλλά από τήν εικόνα τού Θεού πού τυπώθηκε πάνω σ’αυτή τή φύση. Τά χαρακτηριστικά αυτά είναι η ελευθερία, ο λόγος, η αθανασία, η δεκτικότης τής ενέργειας τού Αγίου Πνεύματος(;), η δυνατότητα τής δημιουργίας καί άλλα παρόμοια. Δέν είναι χαρακτηριστικά φύσεως αλλά χαρακτηριστικά προσώπου.

Τό πρόσωπο είναι ό,τι απομένει από τόν άνθρωπο μετά θάνατον [δηλ. επαναλαμβάνουμε μέ άλλο όνομα τήν αθανασία τής ψυχής], ό,τι τόν συνδέει μέ τήν καινούρια φύση πού θά αποκτήσει μέ τήν Ανάσταση, αυτό πού γεφυρώνει τό παληό σώμα τής φθοράς μέ τό καινούριο τής αφθαρσίας [Καί το βάπτισμα; Περιττό; Η μετάνοια; Περιττή; Η πτώση; Ψεύτικη; Μήπως διαπραγματευόμαστε μιά σωτηρία χωρίς τόν Κύριο; Πιό συγκεκριμένα μήπως οραματιζόμαστε μέσα στήν εκκλησία μιά λύτρωση από τό σώμα-τάφο;]

Ο άνθρωπος είναι απο τη φύση του χώμα της γής. Έχει το πρόσωπο επειδή ο Θεός τον θέλησε κατ’εικόνα του και έγινε άνθρωπος για αυτόν. Επάνω σε αυτό το πρόσωπο ενεφύσησε ο Θεός πνοή ζωής, την χάρη του Αγίου Πνεύματος και έγινε ο άνθρωπος ψυχή ζώσα». [Με αυτήν την ψυχή ζώσα δέν έπεσε ο άνθρωπος; Με το κατ’εικόνα και το καθ’ομοίωσιν δέν αισθάνεται σαν Θεός; ΔΕΝ ΕΠΕΣΕ ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ;]

Όπως βλέπουμε δέν υπάρχει η Κ.Δ. Ο Κύριος στην υπόστασή του ένωσε δύο φύσεις, δέν ένωσε τον άνθρωπο με τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο. Δέν ολοκλήρωσε τη σχέση που είχε ξεκινήσει στην Π.Δ. Δέν αποκατέστησε το αρχαίο κάλλος. ΕΙΠΕ: ΙΔΟΥ ΚΑΙΝΑ ΠΟΙΩ ΠΑΝΤΑ. Εκανε μία νέα δημιουργία. Ολοκλήρωσε τον νόμο. Και όπως ξέρουμε απο την διδασκαλία του Απ. Παύλου ο νόμος μας δόθηκε για να μάθουμε την ύπαρξη της αμαρτίας. Διότι ο άνθρωπος δέν γνωρίζει πώς αμαρτάνει. Ακριβώς όπως με την ενσάρκωση ο άνθρωπος έμαθε την υπερηφάνεια, την αόρατη εωσφορική ρίζα της αμαρτίας. Διότι ο άνθρωπος δέν μπορεί να γνωρίσει την υπερηφάνεια παρα μόνον στην εν Χριστώ Ζωή.

Όλος ο σκοπός αυτής της "Ορθοδοξίας" τελικώς είναι να καταργήσει την πτώση χάριν της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. ΠΟΤΕ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΔΕΝ ΜΑΣ ΕΙΠΕ ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΣΧΕΣΗ ΜΑΖΙ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ. Εκτός και άν γράφουμε νέο ευαγγέλιο. Αντιθέτως επαναλαμβάνει συνεχώς: παράτησε τα όλα και ακολούθησε με. Δέν είπε και πάμε παρέα. Παράτησε και τα καλά του προσώπου και ακολούθησε με. Στην Π.Δ. μόνον τα οπίσθια του Θεού μπόρεσαν να δούν οι προφήτες. Και στην Κ.Δ πάλι βλέπουμε το φώς του Κυρίου όχι τον Κύριο πρόσωπο με πρόσωπο. Ο Άγιος Συμεών ο νέος θεολόγος μας λέει ότι αχνά μέσα στο φώς διακρίνεται το πρόσωπο του Κυρίου, στήν Δόξα Του. Αυτό το φώς είναι το φώς που προηγείται του Κυρίου, όπως προηγείται η ημέρα της ανατολής του ηλίου. Ακόμη και στην Κ.Δ λοιπόν βλέπουμε τα «έμπροσθεν» του Κυρίου. Ο Κύριος δέν μας έδωσε ποτέ κάτι για να μπορούμε να δεχόμαστε την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, παρά μόνον τίς εντολές Του, η εφαρμογή τών οποίων μάς φέρει εις ηλικίαν Χριστού, μαρτυρίου καί ομολογίας, ώστε στό χριστό τής καρδιάς μας αυτής έρχεται τό Αγιο Πνεύμα καί καθιστά τό σώμα μας ναό Του.[Άγιος Μάξιμος ομολογητής, ambigua, 23: «Πώς εξηγείται το γραφέν υπό Γρηγορίου; Διά τούτο μονάς απ’ αρχής εις δυάδα κινηθείσα μέχρι Τριάδος έστη!;]

Δυστυχώς όλες αυτές οι διδασκαλίες είναι σχολαστικές και συγκεντρωμένες στο έργο του Ακινάτη και έχουν όλες καταρριφθή απο το έργο του Αγγελικούδη.

Τελειώνοντας με αυτά τα λίγα θα θέλαμε να θυμήσουμε στον κ.Γιανναρά και στους οπαδούς του, την αρχή του Πλατωνικού διαλόγου ΛΑΧΗΣ. Ή περί ανδρείας, μαιευτικός. «υπάρχουν, αλήθεια, μερικοί άνθρωποι που περιγελούν τα θεάματα που σου δείξαμε Σωκράτη, που όμως άν κανείς τους συμβουλευτεί, δέν θα έλεγαν εκείνα που έχουν στο νού τους. Προσπαθώντας να εικάσουν τη γνώμη εκείνου που τους συμβουλεύεται λέγουν άλλα, αντίθετα με ό,τι σκέπτονται».

ΜΑΤΑΙΩΣ ΔΙΔΑΣΚΕΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΜΟΡΦΗΝ ΔΟΥΛΟΥ ΛΑΒΩΝ

Συνεχίζοντας λοιπόν την ανάγνωση του κ. Γιανναρά, τον παρακολουθούμε να ερευνά την Αγία Τριάδα. Διαχωρίζει αμέσως την διαφορά της κατανοήσεως της από Ανατολή και Δύση και συγκεντρώνεται στο θέμα της ουσίας. Θέμα καθαρά φιλοσοφικό και αιρετικό, καθώς το πρόβλημα της ουσίας στον Θεό τροφοδότησε σχεδόν όλες τις Χριστολογικές αιρέσεις. Και απουσιάζει δυστυχώς ολοκληρωτικά, το κυρίαρχο πρόβλημα που κατέληξε στο σχίσμα και στην δημιουργία του δυτικού πολιτισμού.

Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΤΡΙΑΔΟΣ. Η Δύση φιλοσόφησε νομίζοντας πώς θεολογεί, βασισμένη αποκλειστικά και μόνον στην αποκάλυψη της Τριάδος, όπως δόθηκε στην ενσάρκωση του Κυρίου. Η οικονομική Τριάδα περιέχει το εκούσιο, την ελευθερία, την θέληση του Πατρός, την αγάπη του Θεού και Πατρός. Την «ετερότητα» των προσώπων της Αγίας Τριάδος.

Και με απίστευτη μεγαλοπρέπεια ο κύριος Γιανναράς τα μεταφέρει στην θεολογική Τριάδα, τολμώντας να ψελλίσει πώς ο Πατήρ με την θέληση του απο Αγάπη γεννά τον Υιό και εκπορεύει το Άγιο Πνεύμα. Επαναλαμβάνοντας το μοιραίο λάθος του Αυγουστίνου. Ο οποίος απέρριψε τον όρο υπόσταση ώς απόλυτο, προτιμώντας τον όρο Πρόσωπο διότι μπορούσε ο όρος αυτός να ευνοήσει την έννοια των σχέσεων των προσώπων της Αγίας Τριάδος. Σχέσεις οι οποίες είχαν αποκαλυφθεί στην οικονομία.

Αυτή η ιδιαιτερότης να σκεφτεί το δόγμα ή την αλήθεια της Εκκλησίας, βγάζοντας συμπεράσματα από τις αιρέσεις των πρώτων αιώνων, τον οδήγησε έξω από την Ορθοδοξία. Φυσικά στη μοναδική αίρεση η οποία έχει ντυθεί το ιστορικό ένδυμα της αληθείας, στον παπισμό.

Στην σελίδα 73 του βιβλίου που προαναφέραμε, απογειώνεται κυριολεκτικά σαν καθαρόαιμο Puer aeternus. «Οι υποστάσεις έχουν κοινό λόγο ουσίας και απόλυτα διάφορο τρόπο υπάρξεως. Η απόλυτη ετερότητα με την οποία το πρόσωπο υποστασιάζει (κάνει υπόσταση) την ουσία του, ΑΥΤΗ συνιστά το είναι και το ταυτίζει με την υπαρκτική ελευθερία από κάθε ουσιαστική δέσμευση, λογική εξάρτηση και φυσικό προκαθορισμό».

Η θεολογία των Πατέρων όμως δέν μίλησε ποτέ για απόλυτη ετερότητα των προσώπων. Για κοινά και ακοινώνητα μίλησε, για ετερότητα ποτέ. Για να σωθεί δέ ο κ.Γιανναράς λόγω της ετερότητος από την τριθεϊα, χρησιμοποιεί σαν απο μηχανής Θεό την υποτιμημένη ουσία. Λέει, δέν είναι τρείς Θεοί διότι έχουν κοινή ουσία.

Και όμως εμείς ακούμε διαρκώς στην Εκκλησία : Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, η αγάπη του Θεού και Πατρός και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. Ακόμη λοιπόν και άν καταλαβαίνουμε σαν ετερότητες την χάρη και την αγάπη, τί σόι ετερότης είναι η Κοινωνία; Αυτή ακριβώς η κοινωνία δέν μας βοηθά να δούμε καθαρά πώς είναι κοινό το έργο της Αγίας Τριάδος; Πώς τα πρόσωπα ή οι υποστάσεις δέν είναι ετερότητες αλλά η κίνηση του Θεού; Μια κίνηση η οποία πηγάζει από τον Πατέρα αλλά δέν απομακρύνεται από Αυτόν λόγω της κοινωνίας του Αγίου Πνεύματος; Πώς η κοινωνία «εμποδίζει» το πρόσωπο του Υιού να γίνει ετερότης; Πώς εμείς οι άνθρωποι επινοήσαμε μια μαθηματική γλώσσα, κατά την απομάκρυνση μας από τον Θεό, η οποία στηρίζεται στο ένα και στο δύο; Και δέν μπορούμε πλέον να καταλάβουμε την γλώσσα του Θεού η οποία στηρίζεται στο ένα και στο τρία, παρά μόνον με την βοήθεια του ιδίου του Θεού; Πώς το ένα και τα πολλά, ο ένας και οι πολλοί, δέν αντιστοιχούν στην Αγία Τριάδα; Πώς δέν υπάρχει στην Αγία Τριάδα ο διχασμός, η διαίρεση, ούκ ένι Έλλην ή Ιουδαίος, άνδρας ή γυναίκα; Πώς δέν πρέπει να υπερβούμε οποιαδήποτε φύση για να γίνουμε Χριστιανοί; Παρά μόνον για να γίνουμε ευγενείς;

Και όταν ο Γρηγόριος Παλαμάς, έγραψε εναντίον του Βαρλαάμ: «Ούν γάρ έκ της ουσίας ο ών, αλλ έκ του όντος η ουσία» εννοούσε ότι ο Θεός δέν είναι άγνωστος, υπερούσιος, όπως ισχυριζόταν ο Βαρλαάμ, ούτε μπορείς να τον γνωρίσεις απο την ουσία του κτίσματος, όπως προσπάθησε ο Αυγουστίνος, παρα μόνον από την δική του αποκάλυψη και ότι εννοούσε επιπλέον πώς και αποκαλυμένος παραμένει Μυστικός και Άρρητος.

ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΔΟΓΜΑΤΙΖΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ.

Διότι καταλήγουμε στην ανθρωπολογία ή στην οντολογία, στην γνώση του είναι.
Διότι οι Πατέρες δέν έρριχναν τους Μαργαρίτες στους κύνες.

Σάββατο 6 Απριλίου 2019

ΧΡ. ΓΙΑΝΝΑΡΑ: ΕΙΚΩΝ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ


ΧΡ. ΓΙΑΝΝΑΡΑ: ΕΙΚΩΝ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

ΕΙΚΟΝΟΚΛΑΣΤΕΣ ΟΙ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΟΙ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

Περιοδικό ΣΥΝΟΡΟ, Νο 36, 1965


Πηγή: ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΟΝ ΕΓΚΟΛΠΙΟΝ

Πρώιμο κείμενο του κ. Γιανναρά, με μεγάλη αξία όμως, διότι αφενός δεν άλλαξε η σκέψη του πάρα πολύ, αφετέρου επειδή εδώ βρίσκονται όλοι οι πυρήνες της φιλοσοφίας του!

Κατ’ αρχάς ξεκινά την θέση του περί ανθρωπίνου ή ακόμη περισσότερο περί ορθοδόξου προσώπου, δίπλα από την έννοια της προσωπικότητος. Διότι η προσωπικότης, η εξέλιξη του υποκειμένου, έχει ανάγκη αντιπάλου αντικειμένου, που στην προκείμενη είναι ο συντηρητισμός. Πάντοτε μέσα στα πλαίσια της νεωτερικότητος, της επαναστικότητος, ακόμη-ακόμη και του διαφωτισμού, διότι όπως θα δούμε υπερασπίζεται με πάθος το σώμα, η αναβάθμιση του οποίου εις βάρος της ψυχής είναι το θεμέλιο το ίδιο του διαφωτισμού, όπως αποδεικνύει και ο Κονδύλης στην διάσημη εργασία του περί διαφωτισμού.

«Οι εικονοκλάστες, οι συντηρητικοί της Ορθοδοξίας, προσκόπτουν στο σκάνδαλο του προσώπου. Η εικόνα είναι η βεβαίωση του προσώπου, η βεβαίωση της ελευθερίας».

«Με τη φυσική μας γέννηση “εφορέσαμεν την εικόνα του χοϊκού”, που δεν παύει να είναι εικόνα του Θεού Δημιουργού μας, παρ' όλη τη σύγχυση ατομικής φύσεως και προσώπου. Με την πνευματική μας αναγέννηση “φορέσωμεν και την εικόνα του επουρανίου” (Α´ Κορ. 15,49), θα αποτελέσουμε δηλαδή τον τύπο της ομοιώσεως του Θεού, την φανέρωση και αποκάλυψη του Θεού»!

Το κείμενο του αποστόλου, που ερμηνεύεται πιο πάνω είναι: «ἔστι σῶμα ψυχικόν, καὶ ἔστι σῶμα πνευματικόν. οὕτω καὶ γέγραπται• ἐγένετο ὁ πρῶτος ἄνθρωπος Ἀδὰμ εἰς ψυχὴν ζῶσαν• ὁ ἔσχατος Ἀδὰμ εἰς πνεῦμα ζωοποιοῦν• ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκός, ὁ δεύτερος ἄνθρωπος ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. καὶ καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσομεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου»!

Τί κάνει εδώ λοιπόν ο Γιανναράς; 
Ενώ ο Απόστολος μιλά για την Δημιουργία και την αναδημιουργία του ανθρώπου, ο Γιανναράς μιλά για την γέννησή μας και την αναγέννησή μας! Στην Δημιουργία ανήκει βεβαίως το κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν. Αλλά από την Δημιουργία μέχρι την γέννησή μας παρεμβάλλεται η πτώση, η οποία αποφεύγεται εντέχνως από τον κ. Γιανναρά. Ο Θεός μάς δημιούργησε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν αλλά ακριβώς λόγω αυτού πέσαμε. Το κατ’ εικόνα ακριβώς είναι η αιτία της πτώσεώς μας, διότι μας έδωσε την ψευδαίσθηση ότι θα ομοιάσουμε στον Θεό με την Γνώση!

Το πρόσωπο που προτείνει ο κ. Γιανναράς δεν μπορεί να υπάρξει μέσα στην πραγματικότητα της πτώσεως. Και την καταργεί. Ο άνθρωπος μετά την πτώση δεν έζησε Φυσικά, αλλά ζεί ξανά σύμφωνα με την εντολή που του έδωσε ο Θεός, την κατάρα που έλυσε το Ευαγγέλιο.

"Οι εικονοκλάστες λοιπόν αρνούνται να ξεχωρίσουν την θέληση από το πρόσωπο. Το πρόσωπο από τη Φύση. Η ιστορική τους δε αφετηρία είναι ο Μονοθελητισμός". Ας δούμε όμως με συντομία τί έχει να πει στο θέμα ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής ο οποίος πολέμησε και νίκησε τον Μονοθελητισμό.

ΠΡΟΣ ΜΑΡΙΝΟΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Περί φυσικού θελήματος, ήγουν θελήσεως

Το φυσικό θέλημα, δηλαδή την θέλησι, την λέμε δύναμι που ορέγεται το κατά φύσιν ον και συνέχει όλα τα ιδιώματα που ουσιωδώς ανήκουν στην φύσι. Η φύσις είναι θεληματική εαυτής και όσων φύσει την συνιστούν κατά τον ίδιο τον λόγο της υπάρξεώς της, ότι δηλαδή δημιουργήθηκε και υπάρχει για να ορέγεται!

Περί βουλήσεως

Βούλησις είναι όρεξις ωρισμένης παραστάσεως πραγμάτων που εξαρτώνται από εμάς ή δεν εξαρτώνται από εμάς, δηλαδή όρεξις που παίρνει μορφή με την διάνοια μόνο. Η μόρφωσις της παραστάσεως είναι όρεξις μόνης της διανοητικής δυνάμεως άνευ του κρίνοντος και αποφασίζοντος δικού μας λόγου και μοιάζει κάπως με την φυσική θέλησι.

Περί βουλής

Την βουλή, δηλαδή τη βούλευσι, την λένε όρεξι ζητητική, η οποία ζητεί να κρίνη περί ενός πράγματος που είναι στην δυνατότητά μας να πράξωμε ή όχι. Αυτό που προέκυψε από την βουλή είναι το προαιρετόν.

Η προαίρεσις είναι σύνοδος ορέξεως και βουλής και κρίσεως. Όταν ορεγώμεθα λοιπόν προηγουμένως σκεπτόμεθα και όταν σκεφθούμε κρίνομε, και αφού κρίνομε προαιρούμεθα εκείνο που ανεδείχθη εκ της κρίσεως καλύτερο ή όχι το χειρότερο. Η προαίρεσις εξαρτάται μόνο από τα εφ’ ημίν και τα δυνάμενα να γίνωνται δι’ ημών.

Μέχρι στιγμής αρχίζει να διακρίνεται πως ίσως η προαίρεσις να αποτελεί το περιεχόμενο του προσώπου που διδάσκει ο κ. Γιανναράς.

Έτσι λοιπόν και η βουλή και η κρίσις και η προαίρεσις, αφού ανήκουν στα εφ’ ημίν, επιδέχονται δύο ειδών τροπές! Δεν υπάρχει όμως προαίρεσις όταν δεν υπάρχει δυνατότης διττής τροπής, επειδή έχει φανερωθεί σε όλα η αυθυπόστατη και εμφανής αλήθεια. Τότε θα υπάρχη μόνο νοερά όρεξις ενεργής σ’ αυτούς που έτσι είναι η φύσις τους να ορέγωνται, όρεξις η οποία αφράστως φθάνει την μυστική απόλαυσι τού ίδιου τού κατά φύσιν ορεκτού. Καθένας μας επομένως θα απολαύση την υπερφυά μέθεξι τόσο όσο την επόθησε. Έτσι μία είναι η θέλησις πάντων, διαφορετική όμως κατά τον τρόπο της κινήσεως προς το ποθούμενο.

Η θέλησις όλων των ανθρώπων δεν είναι μία κατά τον τρόπον της κινήσεως. Ούτε λοιπόν μπορεί να είναι μία η θέλησις του Θεού και των σωζομένων. Μία είναι η θέλησις του Θεού, και των αγίων, η σωτηρία των σωζομένων. Όμως ο Θεός παρέχει Εαυτόν σε όλους όσους εκ φύσεως τον ορέγονται κατά την αναλογία της πίστεως εκάστου.

Άρα το θέλημα του Θεού είναι φύσει σωστικό, και το θέλημα των ανθρώπων φύσει σωζόμενο.

Νά πως συνθέτει ο Άγιος Μάξιμος τα περί ορθόδοξου προσώπου!

Ο πιστός με τον λόγο επιδιώκει την γνώσι της φύσεως των όντων που γεννά την αρετή. Με τον νου πετυχαίνει την απλανή ένωση, περιορίζοντας κάθε κίνηση αιώνος και χρόνου. Έτσι στον λόγο και τον νου εισέρχεται ο πόθος του Θεού 
θερμότερος και με την απειρία του (το θείο) κάνει συνεχώς να παρατείνεται κατά τον πόθο σου η κίνησις προς τον Θεό. Τέλος της εφέσεως είναι ο Θεός. Σ’ αυτόν βρίσκει την πληρότητά του ο πόθος. Η μόνη αντίληψι που έχει ο λόγος γι’ αυτά είναι η πείρα. Ο βίος λοιπόν δίνει υπόστασι στον λόγο και ο λόγος γίνεται φυσικός τρόπος ζωής. Βίος και λόγος χαράζουν τον καινόν αληθώς κατά Χριστόν άνθρωπον [Δια τούτο τού μεν λόγου γίνεται πρόσωπον ο βίος, τού δε βίου φύσις ο λόγος], τον άνθρωπον τον ευμιμήτως φέροντα του κτίσαντος Θεού την εικόνα και την ομοίωσιν. Εικών και ομοίωσις είναι η αλήθεια και η αγαθότης, η μία σκοπός της θεωρίας, η άλλη σκοπός της πράξεως, η μια μεν εχθρός του ψεύδους και η άλλη της πονηρίας αντίπαλος!

Ο κ. Γιανναράς λοιπόν προσπάθησε να εκσυγχρονίσει την πατερική διδασκαλία περί προσώπου και περί θεώσεως. Έβαλε όμως μέσα στην σύνθεσί του λόγω άγνοιας περισσότερα σύγχρονα θέματα τα οποία σιγά-σιγά έφθειραν τα λίγα παραδοσιακά και στον ίδιο τον κ. Γιανναρά όπως δείχνει η εξέλιξις του. Νά μερικά καταστροφικά στοιχεία ήδη παρόντα, εκτός από την ασάφεια της χρήσεως της φύσεως όπως είδαμε ήδη! «Η εικονογραφία είναι η άρνηση των ηθικών προτύπων, το “γεγονός” του προσώπου είναι μια ηθική διακινδύνευση, προϋποθέτει διάλογο με τον Θεό, 
δηλαδή την αίσθηση της απουσίας του Θεού, ό,τι ονομάζουμε μετάνοια! Το ανθρώπινο πρόσωπο είναι η υποστατική “σύγκρασις” και “ζεύξις” ύλης και πνεύματος. Ο άνθρωπος αποτελεί εικόνα του Θεού ακριβώς και σαν τέτοια καθολική σύνθεση!;» [Ο σκοπός είναι, αναβαθμίζοντας το κατ`εικόνα και καθ`ομοίωσιν, να καταργηθεί η ενσάρκωση, ή να ερμηνευθεί σαν αποκατάσταση, όχι σαν ανακαίνιση]

Καταλήγει δε όπως και ο κ. Ζηζιούλας στην οντολογία της εικόνος!

Και χάνεται στην ταυτότητα, τον νόμο της οντολογίας, αφανίζοντας ολόκληρη την παράδοσί μας, την οποία προσπάθησε να σώση, αντί να προσπαθήσει δι’ αυτής να σωθή ο ίδιος.

Ενώ λοιπόν προσφέρει μια καταπληκτική ερμηνεία της εσχατολογίας μας λέγοντας πως το «έσχατον» αφορά τον τύπο του «καινού ανθρώπου», τον «ανακαινούμενον εις επίγνωσιν κατ’ εικόνα του κτίσαντος αυτόν», εξηγώντας ότι αυτή η ανακαίνιση -εις επίγνωσιν- κατ’ εικόνα, αποτελεί την «φανέρωση» των τέκνων του Θεού, την πληρότητα του ανθρώπινου προορισμού (ακολουθώντας κατά πόδας τον Άγιο Μάξιμο, όπως είδαμε) καταλήγει στη μέση τού δρόμου, άδοξα, λέγοντας πως ο άνθρωπος πραγματοποιεί την προσωπική του υπόσταση μέσα στο γεγονός του εικονισμού του Θεού, στον εικονισμό του προσωπικού Θεού στο ανθρώπινο πρόσωπο. Ο άνθρωπος γίνεται «τόπος Θεού», η εμφάνιση και φανέρωση του Θεού! 
Δεν ακολούθησε τον Άγιο Μάξιμο μέχρι το τέλος ο οποίος βεβαιώνει πως έκαστος των πιστών θα απολαύσει την υπερφυά μέθεξη τόσο όσο την επόθησε και επιπλέον,[Βίος και λόγος χαράζουν τον καινόν αληθώς κατά Χριστόν άνθρωπον [Δια τούτο τού μεν λόγου γίνεται πρόσωπον ο βίος, τού δε βίου φύσις ο λόγος], τον άνθρωπον τον ευμιμήτως φέροντα του κτίσαντος Θεού την εικόνα και την ομοίωσιν. Εικών και ομοίωσις είναι η αλήθεια και η αγαθότης, η μία σκοπός της θεωρίας, η άλλη σκοπός της πράξεως, η μια μεν εχθρός του ψεύδους και η άλλη της πονηρίας αντίπαλος!]αφετέρου την άμεση μέθεξη τού ιδίου τού εκ φύσεως ποθουμένου. [Και προς αυτό το φύσει ποθούμενον άμεσον συνανάκρασιν]

Προδόθηκε από το σύγχρονο αίτημα της ελευθερίας. Και δηλώνει πως για να αποτελέσω την εικόνα του Θεού, αυτό προϋποθέτει απάρνηση του λόγου και αποδοχή του όλου ανθρώπου ως οργάνου για την προσέγγιση της αλήθειας. 
Ο εικονισμός προϋποθέτει τον διάλογο του προσώπου, την ανθρώπινη ελευθερία!


Τα καινοφανή σημεία είναι ξεκάθαρα. Η φύσις είναι διαφορετική από την ανθρώπινη φύση τής Πατερικής παραδόσεως και ο λόγος είναι η λογική.

Αυτή την ελευθερία εισάγει τελικώς και στην Αγία Τριάδα, γράφοντας στο ΑΙΝΙΓΜΑ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ: «Αιτιώδης αρχή του υπαρκτικού γεγονότος είναι ο Πατήρ ο οποίος ελεύθερα θέλει να υπάρχει, και την ελευθερία αυτοκαθορισμού του την πραγματοποιεί ως αγάπη “γεννώντας” τον Υιό και “εκπορεύοντας” το Πνεύμα. Υπόσταση το Είναι του ως κοινωνούμενη αγάπη, μελιζόμενο και μη-διαιρούμενο.

Καταδικάζοντας το ορθόδοξο πρόσωπο σε ομοιότητα με την Persona Dei των Γερμανών φιλοσόφων και με την σύγχρονη προσωπικότητα, αγνοώντας δε πως αυτός ο ορισμός του έχει καταδικαστεί από Συνόδους και πως ο Γρηγόριος θεολόγος ο οποίος αντιμετώπισε την κακοδοξία είπε χαρακτηριστικά!

Μπράβο στους Χριστιανούς, τώρα ανακαλύπτουν και μια Μητέρα του Χριστού, την Ελευθερία και μια θεία, την θέληση του πατρός!

Μπορεί να φανεί χρήσιμη η ορολογία του στο μέλλον, για την ώρα μπερδεύει θανάσιμα όσους αγνοούν και όσους θέλουν να αγνοούν.

Όσο για το σώμα, τον Δούρειο Ίππο του Διαφωτισμού που γκρέμισε τα τείχη της Ιεροπρέπειας, γράφει: «Οι εικονοκλάστες είναι πάντοτε δυαλιστές. Δυσπιστούν προς το σώμα, εντοπίζουν την προέλευση της αμαρτίας σε μόνη την υλική φύση. Αρνούνται το σώμα κι ωστόσο η φοβία του τους παρακολουθεί, μολύνει τη ζωή με υποσυνείδητα συμπλέγματα. Παραχωρούν τον γάμο σαν ανέραστη καταφυγή συμβιβασμού με τη σάρκα, τους είναι ακατανόητος, τόσο ο ανθρώπινος, όσο και ο θείος έρως. Δεν υπάρχει μυστική ζωή στους εικονοκλάστες, μόνο μίμηση και αυτοπειθαρχία».

Έχει δίκιο. Αλλά μπορούμε να τους κατηγορήσουμε που φοβούνται το σώμα; Που δεν μπορούν να διακρίνουν ανάμεσα στο σώμα και στην σάρκα; Που κάνουν την ζωή τους κόλαση; Διότι η αδιακρισία ακριβώς είναι η κόλαση, όπου καίγονται μαζί με τα ξερά και τα χλωρά. Είναι και αυτοί για λύπηση, ιδίως οι Έλληνες καθαροί. Πήραν τον εύκολο δρόμο, χωρίς ρίσκο και χάνονται σαν τις μωρές παρθένες!


Αμέθυστος