Αποσπάσματα από το βιβλίο του Μπουλγκάκοφ «Ο παράκλητος»

                                        

Ας δούμε, με συντομία, τί διδάσκει ο πρίγκηπας της Ρωσικής θεολογίας, ο Μπουλγκάκοφ ακριβώς, ο οποίος πραγματοποίησε το μεγάλο όνειρο της Αικατερίνης και κατέκτησε έξοδο στην Μεσόγειο. Τον Ζηζιούλα, συγκεκριμένα!

Η γνώση της Ορθοδόξου παραδόσεως, κατά τόν Μπουλγκάκοφ, περιορίζεται μέχρι τον Δαμασκηνό, όπως και όλων των σύγχρονων θεολογούντων, διότι όπως λένε, από κει και πέρα δεν την εμπιστεύονται και την αγνοούν επομένως. Μια άγνοια η οποία όπως θα δούμε επηρεάζει την θεότητα του Αγίου Πνεύματος και τις σχέσεις των Υποστάσεων της Αγίας Τριάδος.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

«Η ουσία του θεού είναι άρρητη, χωρίς πρόσβαση, άρρητη, αόριστη. Ο θεός είναι υπεράνω της ουσίας, του αγαθού, του κάλλους, ακόμη και της θεότητος.[ΜΑΣ ΕΒΑΛΕ ΧΕΡΙ ΑΜΕΣΩΣ. ΟΤΑΝ ΛΕΜΕ ΘΕΟΣ ΕΝΝΟΟΥΜΕ ΤΙΣ ΑΚΤΙΣΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ. Η ΟΥΣΙΑ ΟΜΩΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΡΟΥΣΙΟΣ ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΣΤΑΣΕΙΣ. ΔΕΝ ΑΝΑΛΟΓΟΥΝ ΣΤΑ ΑΤΟΜΑ ΟΥΤΕ ΣΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ.] Αυτή η βεβαίωση της ολοκληρωτικής υπερβατικότητος της θεότητος, στον νεο-πλατωνισμό, διορθώνεται λογικώς από το δόγμα της υποταγής το οποίο καθιστά εφικτό το πέρασμα από την αποφατική θεολογία στην καταφατική και στο θετικό δόγμα του θεού, δεδομένης της αυτο-αποκαλύψεως της θεότητος στον θείο κόσμο.[ΤΟΧΑΣΕ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΜΕΣΩΣ. Ο ΠΑΝΘΕΙΣΜΟΣ ΜΑΣ ΕΛΕΙΠΕ] Στην περίπτωση της απολύτου αρνήσεως του δόγματος της υποταγής του Υιού, το πέρασμα αυτό δεν πραγματοποιείται. Ο Αριστοτελισμός και ο νεο-πλατωνισμός στο σύστημα των Καππαδοκών συνυπάρχουν ο ένας δίπλα στον άλλον, χωρίς να συμφωνούν. Αυτό που είναι αδύνατον στον χώρο της αρνητικής θεολογίας, φανερώνεται αυτονόητο στην καταφατική, για την οποία η ουσία προσλαμβάνει αυτό που την ορίζει με την μορφή των υποστατικών χαρακτήρων.[ΠΛΩΤΙΝΟΣ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΣΤΟΝ ΟΠΟΙΟ Η ΟΥΣΙΑ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΜΒΕΒΗΚΟΤΑ, ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΟΡΙΖΕΙ]

Καθότι δε το συγκεκριμένο υποστατικό ον αντιπροσωπεύει την μοναδική υπαρκτή μορφή του Είναι και η γενική Φύσις (η δεύτερη ουσία) είναι μία αφαίρεση, παρουσιάζεται μια νέα δυσκολία στον δρόμο της αριστοτελικής θεολογίας.[ΤΟΤΕ ΤΙ ΠΡΟΣΕΛΑΒΕ Ο ΚΥΡΙΟΣ. ΤΟΝ ΜΠΟΥΛΓΚΑΚΟΦ;] Η ουσία η τριαδικώς υποστασιοποιημένη δεν χωρίζεται[ΔΕΝ] σε τρία μέρη; ή -αυτό που ισχύει στην περίπτωσή μας- σε τρεις υποστάσεις; [ΔΕΝ ΠΡΟΗΓΕΙΤΑΙ Η ΟΥΣΙΑ, ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΕ] Με άλλα λόγια, δεν ορθώνεται σ' αυτή την οδό το λογικό φάντασμα του τριθεϊσμού; Από τον οποίο η θεολογία που δογμάτιζε την υποταγή του Υιού, πιεζόταν πάντοτε; Ακόμη και αν είχαν σ' αυτό το σημείο μιαν απόλυτη δογματική βεβαιότητα, οι Καππαδόκες δεν είχαν καμμία θεολογική άμυνα μέσα στον Αριστοτελισμό τους, παρότι έπρεπε ταυτοχρόνως να αντιμετωπίσουν πολλές θεολογικές επιθέσεις. [ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΑΤΗΤΙΚΗΣ ΟΛΟΙ ΤΟΥΣ;]Για τον Αριστοτέλη οι υποστάσεις (οι υποστατικοί χαρακτήρες) όχι μόνον συγκεκριμενοποιούσαν, αλλά γι' αυτό το ίδιο το γεγονός, συστήνουν την ουσία, διότι μόνον το συγκεκριμένο ον υπάρχει από μόνο του. [ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΘΟΛΟΥ, ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ. ΤΟΝ ΚΥΝΗΓΗΣΑΝ ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΠΠΑΔΟΚΕΣ ΔΕΝ ΠΕΡΑΣΑΝ ΚΑΛΥΤΕΡΑ] Και γι' αυτό σύμφωνα με τον Αριστοτέλη πάντοτε, μπορούμε να συμπεράνουμε με κάποια συνέπεια πως οι υποστάσεις είναι τρεις, αλλά δεν μπορούμε να συμπεράνουμε την ενότητά τους καθότι τρι-ενότης. Αυτή η ερώτηση μπορεί να παρουσιαστεί και αντίστροφα: Πώς οι ξεχωριστές υποστάσεις έχουν μια μοναδική ουσία, με την ποιότητα της κοινής Φύσεως; [ΔΕΝ ΤΑΥΤΙΖΕΤΑΙ ΦΥΣΙΣ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑ  ΚΑΙ Η ΟΥΣΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ] Με άλλα λόγια, πώς και σε ποιο μέτρο είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί εδώ το ομοούσιο; (Το οποίο για τον Μ. Αθανάσιο ήταν πολύ κοντά στην ταυτότητα του όντος,[ΕΓΩ ΕΙΜΙ Ο ΩΝ ΕΙΝΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ] στην ταυτο-ουσία; Ομοιουσιότητα; Για τον Μ. Αθανάσιο, η πληρότης ή ουσία ανήκουν στον Πατέρα, ο οποίος σαν άγνωστος και υπερβατικός, αποκαλύπτεται [ΕΙΚΟΝΙΖΕΤΑΙ. ΑΠΑΓΟΡΕΥΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΣΩΤΗΡΙΑ ΚΑΤΑ ΦΥΣΙΝ] στον Υιό και κατόπιν στο Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό ο Μ. Αθανάσιος χρησιμοποιεί την έκφραση που βρίσκεται ήδη στο σύμβολο της Νίκαιας: Εκ του Πατρός, τουτέστιν εκ της Ουσίας του Πατρός. Με την οποία διαφώνησαν οι Καππαδόκες, λόγω του ομοούσιου, και η έκφραση διαγράφεται από το σύμβολο της Κων/πόλεως)[ΠΙΣΤΕΥΩ ΕΙΣ ΕΝΑΝ ΘΕΟ ΠΑΤΕΡΑ,... ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ. ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΑΤΕΡΑ ΥΙΟ ΚΑΙ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ]. Στον Φυσικό κόσμο, οι υποστάσεις κατακερματίζουν την ουσία τους (όπως όλα τα χρυσά αντικείμενα περιέχουν ένα μέρος χρυσού), καθότι η ουσία είναι ένα όλον το οποίο υπάρχει μόνον για την σκέψη που κάνει αφαίρεση. Με ανάλογο τρόπο, η ουσία της θεότητος χωριζόταν και στην στωϊκή υπαγωγή.[ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΥΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΦΥΣΙΚΟ ΚΟΣΜΟ]

Είναι όμως δυνατόν να εκφραστεί, στο Αριστοτελικό έδαφος το δόγμα, όχι τόσο της κοινής κτήσεως, ούτε της ξεχωριστής κτήσεως, αλλά του ομοουσίου; Οι Καππαδόκες, παρότι εξαιρετικά σταθεροί στην υπεράσπιση του Εκκλησιαστικού δόγματος, δεν είναι όμως αναλόγως σταθεροί θεολογικά στην εξασφάλιση της ενότητος της ουσίας του Θεού σε τρεις υποστάσεις και το ομοούσιό τους.[Ο ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ] Στα όρια των κατηγοριών του Αριστοτελισμού, στα οποία έκλεισαν την θεολογία τους, δεν υπάρχει θέση για την θεία τρις-ενότητα, για την τρις-υποστατική ομοουσιότητα. Αυτό το τελευταίο παραμένει ένα ιδίωμα φιλοσοφικώς αδικαιολόγητο.[ΤΟΤΕ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΣΧΕΣΕΙΣ]

Σε σχέση με την μοναδική θεία ουσία, οι τριαδικές εικόνες (τρόποι της υπάρξεως) ορίζονται, κατά τον Αριστοτέλη, από ξεχωριστούς υποστατικούς χαρακτήρες (γνωριστικόν κατά την υπόστασιν σημείον). Αυτοί οι χαρακτήρες λαμβάνονται από την πρωτογενή σχέση. Μ' αυτόν τον τρόπο, η πρώτη υπόσταση δείχνει την πατρότητα, η δεύτερη την συγγένεια, η τρίτη την πρόοδο. [ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΤΟ ΟΜΟΟΥΣΙΟ. ΠΩΣ ΕΧΟΥΝ]

Δογματικώς, ανάμεσα σ' αυτά τα γνωρίσματα, τους υποστατικούς χαρακτήρες και τις ίδιες τις υποστάσεις ετοποθετήθη ένα σημείο ισότητος, καθότι ο Πατήρ είναι αγέννητος, ο Υιός γενηθείς και το Άγιο Πνεύμα η πρόοδος. Εδώ βρίσκεται ήδη χαραγμένος ο δρόμος τον οποίο θα διατρέξει αργότερα η καθολική θεολογία με απόλυτη σιγουριά, παρότι με τον δικό της τρόπο.

Καθ' εαυτή αυτή η αφομοίωση των υποστατικών χαρακτήρων στις ίδιες τις υποστάσεις δεν θεμελιούται. Πρέπει να θυμηθούμε πως η υποστασιοποίηση για τον Αριστοτέλη δεν έχει καμμία σχέση με τους προσωπικούς υποστατικούς ορισμούς. Οι Καππαδόκες, εφαρμόζουν το σχήμα του σε ένα δόγμα, ήδη δοσμένο, της Εκκλησίας, διότι αυτό το σχήμα είναι απολύτως ανεπαρκές για να στερεώσει τον προσωπικό χαρακτήρα του υποστατικού Είναι. Το Αριστοτελικό σχήμα όμως πραγματώνει έναν άλλον σκοπό, που επιτυγχάνεται από τους Καππαδόκες στην προσπάθειά τους να λύσουν τα προβλήματα: "τριτώνει" ή κάνει τριπλή την θεότητα, κάνοντάς την τρις-υποστατική.

Αυτός ο διαχωρισμός, υπερβαίνει το πρέπον. Αυτό που απαιτείται για το τριαδικό δόγμα δεν είναι απλώς τρία "Εγώ", αλλά ένα "Εγώ" τρις-μοναδικό, τριάδα στην ενότητα και ενότης στην τριάδα (αυτό που οι Καππαδόκες διδάσκουν ακούραστα). Αυτό το "Εγώ" το τρις-μοναδικό εξασφαλίζεται όμως στην παρούσα κατασκευή μόνον από την ενότητα της Ουσίας, όχι όμως από την ενότητα, παρότι τριπλή, των υποστάσεων.[ΠΕΡΙΧΩΡΗΣΗ ΛΕΓΕΤΑΙ] Και αυτό είναι ανεπαρκές, διότι η Αγιωτάτη Τριάδα είναι μοναδική όχι μόνον στην ουσία ή φύση, αλλά και στο τρις-υποστατικό υποκείμενο.

Πρέπει ακόμη να σημειώσουμε, σαν μια ιδιαιτερότητα της τριαδικής ανατολικής θεολογίας, πως αυτή δεν προέρχεται για τους Καππαδόκες από την ενότητα της Ουσίας αλλά από την τριάδα των υποστάσεων, σε αντίθεση με την Δυτική θεολογία η οποία ξεκινά από το αντίθετο σημείο, από την ενότητα της Ουσίας και ψάχνει σ' αυτήν την καταγωγή των τριών υποστάσεων. Οι τρεις υποστάσεις ενώνονται στην Αγία Τριάδα, η οποία συστήνεται από υποστάσεις εξίσου θείες. Στο δόγμα των Καππαδοκών πατέρων απωθείται απολύτως τόσο η υποταγή του Υιού, όσο και η κοσμολογία στην έννοια της Αγίας Τριάδος. Αυτή υπάρχει αιωνίως εις εαυτή, ανεξαρτήτως της αποκαλύψεώς της στον κόσμο. Αυτός ο σταθερός και ενυπάρχων χαρακτήρας της Αγίας Τριάδος διαγράφεται πολλές φορές με το πνεύμα του νεοπλατωνισμού (χωρίς την υποταγή), ακόμη δε και με τις ίδιες εκφράσεις. Τότε δε ολόκληρα χωρία του νεοπλατωνισμού ενώνονται με τον ορθολογισμό του Αριστοτέλη.

Στις τρεις υποστάσεις οφείλεται ίσος σεβασμός μέσα στην Αγία Τριάδα, παρότι ενώνονται σ' αυτή για την αρχή της "μοναρχίας" του Πατρός. "Εμείς τιμούμε την μοναδική αρχή, τον Πατέρα, γεννήτορα και εκπορευτή, ο οποίος γεννά και εκπορεύει χωρίς πάθος, έξω από τον χρόνο, ασωμάτως. Ο Υιός γεννάται, το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται". "Αυτοί είναι από τον Πατέρα, παρότι δεν είναι μετά τον Πατέρα". "Είναι αλήθεια πως το Άναρχο είναι αιώνιο, ενώ το αιώνιο δεν είναι αναγκαίως χωρίς Αρχή. Έτσι ο Υιός και το Πνεύμα δεν είναι χωρίς αρχή σχετικώς με την αιτία. Είναι γνωστό πως η αιτία δεν έχει την ανάγκη να είναι πριν από αυτά των οποίων είναι αιτία... Μαζί και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα είναι χωρίς Αρχή, σχετικά με τον χρόνο" (Γρηγ. Θεολόγος, Λόγος 29). "Αυτοί δεν είναι χωρίς Αρχή και ταυτοχρόνως, κατά μία άποψη (και αυτή εδώ είναι η δυσκολία) είναι χωρίς Αρχή. Δεν είναι χωρίς Αρχή σχετικά με την αιτία... αλλά είναι χωρίς αρχή σχετικά με τον χρόνο" (Λόγος 25 και 39).

Εδώ λοιπόν, στην θέση της υποταγής εισάγεται μια καινούρια, κοινή σχέση ανάμεσα στις υποστάσεις: ανάμεσα στην αιτία χωρίς Αρχή και στις υποστάσεις χωρίς Αρχή, οι οποίες όμως είναι αιτιατές. Αυτή η ιεραρχική διάκριση, μεγίστης σπουδαιότητος, μένει χωρίς ολοκληρωμένη εξήγηση, και όσον αφορά την έννοια της αιτίας, η οποία προφανώς δεν συμπίπτει με την έννοια του απρόβλεπτου, με την έννοια της υποκινήσεως, και σχετικώς με την ιεραρχία, η οποία είναι συνέπειά της και η οποία παίρνει την θέση της υποταγής [ΙΕΡΑΡΧΙΚΗ ΣΟΥ ΦΑΝΗΚΕ].

Η ισότης της Λατρείας και της θεότητος των υποστάσεων στις αμοιβαίες τους σχέσεις με την Αρχή, τονίζεται από τους Καππαδόκες με μία τέτοια ενεργητικότητα, η οποία δεν αφήνει καμμιά πιθανότητα αμφιβολίας».

(Συνεχίζεται)

ΟΠΩΣ ΜΑΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ Ο ΓΚΑΛΛΑΧΕΡ Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ ΥΠΗΡΞΕ ΜΙΑ ΤΕΡΑΤΩΔΗΣ ΤΑΥΡΟΜΑΧΙΑ ΓΕΜΑΤΗ ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ. ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΤΑΥΡΟΜΑΧΙΑ ΣΥΝΕΧΙΣΑΝ ΣΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΝΟΜΙΖΟΝΤΑΣ ΟΤΙ ΘΕΟΛΟΓΟΥΝ. ΤΟ ΑΙΩΝΙΟ ΑΡΧΕΤΥΠΟ ΤΟΥ ΑΑΡΩΝ. Η ΝΕΟΟΡΘΟΔΟΞΙΑ.

Αμέθυστος

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Μπουλγκάκοφ: «Ο παράκλητος» (4)

 Συνέχεια απο :  Σάββατο 4 Φεβρουαρίου 2023

ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΒΟΛΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ

Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης ηγήθηκε της διαμάχης κατά του Ευνόμιου, ο οποίος κατανοούσε το Άγιο Πνεύμα σαν κτίσμα, δημιούργημα του Υιού. [Οι κατασκευαστές των αιρέσεων ονομάζουν τον Πατέρα αίτιο και δημιουργό, τον Υιό, έργο, δημιούργημα παραγωγή και το Άγιο Πνεύμα, έργο του έργου, δημιουργία ενός δημιουργήματος. (Κατά Ευνομίου 2,1 PG 45,468 D)]. Και αυτός χρειάστηκε να επιμείνει στην σύν-θεότητα και συν-θεικότητα του Αγίου Πνεύματος με τις άλλες υποστάσεις της Αγίας Τριάδος. Στο σύνολο, η γραμμή της σκέψης του συμπίπτει με την διδασκαλία του Μ.Βασιλείου. Ανάμεσα στις ιδιαιτερότητες όμως πρέπει να σημειώσουμε πώς ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης φανερώνει με μεγάλη καθαρότητα την σχέση ανάμεσα στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, όχι μόνον ώς πρός την Οικονομία (όπως συνέβη κατ’εξοχήν με τον Βασίλειο και τον Γρηγόριο τον Θεολόγο), αλλά και ώς πρός την οντολογική πλευρά των σχέσεων. Αυτό σημαίνει πώς ο δεσμός της Αγίας Τριάδος, στις τρείς υποστάσεις, δηλαδή το τριαδικό πρόβλημα που ερευνούμε σχεδιάστηκε απο αυτόν με πιό συγκεκριμένο τρόπο απο τον Μ.Βασίλειο και τον Γρηγόριο Θεολόγο.

Η γενική έννοια της Τριαδικής συσχετίσεως εκφράζεται απο αυτόν με την υλική σύγκριση της Τριάδος με τρία φώτα. "Εμείς αποκτούμε πρόσβαση, απο τον Πατέρα μέσω του Υιού, στο Άγιο Πνεύμα. Έτσι λοιπόν δασκαλεμένοι μέσα στην σοφία του αγεννήτου Φωτός, αναγνωρίσαμε απο τότε, στον καιρό του, το φώς που προκύπτει, σαν μία κάποια ακτίνα που συνυπάρχει με τον ήλιο, και η οποία αντλεί απο τον ήλιο την αιτία του Είναι της, η ύπαρξη της οποίας όμως είναι ταυτόχρονη με του ηλίου και δέν έχει ύστερη αρχή, αλλά φανερώνεται εκ του ηλίου την ίδια στιγμή που ανατέλλει, που αναδύεται ο ήλιος. Ας πούμε καλύτερα: εμείς συλλαμβάνουμε με την σκέψη, όχι μία ακτίνα του ηλίου, αλλά έναν άλλο ήλιο που έρχεται απο τον αγέννητο ήλιο. Αυτός ταυτοχρόνως με την σοφία που διαθέτουμε για τον πρώτο, λάμπει μ’αυτόν καθώς έχει γεννηθεί απο αυτόν και είναι ίσος του σε όλα τα πράγματα που ατενίζουμε στον ήλιο. Και υπάρχει ένα άλλο όμοιο Φώς, το οποίο με τον ίδιο τρόπο δέν ξεχωρίζει με κανένα κενό, διάλειμμα χρόνου απο το Φώς που γεννήθηκε, αλλά το οποίο εξαπλώνεται χάρη σ’αυτό: ενώ έχει την αιτία της υποστάσεως του απο το πρώτο φώς, το πρωτότυπο. Αυτό το ίδιο το Φώς, σαν εκείνο για το  οποίο μιλήσαμε πρίν, λάμπει και φωτίζει και ενεργεί όλα τα υπόλοιπα πράγματα που βρίσκονται μέσα στο Φώς" (Κατά Ευνομίου 1 PG 45,416 B,C).

Ας αφήσουμε κατα μέρος αυτή την υλική παραβολή (ανούσια όπως όλες οι άλλες αυτού του είδους). Ας παρατηρήσουμε όμως πώς ο δεσμός ανάμεσα στις τρείς υποστάσεις καθορίζεται εδώ απο το ένα μέρος στην βάση μίας γενικής διακρίσεως ανάμεσα σε αιτία και αιτιατά στην Αγία Τριάδα, δηλαδή σύμφωνα με την αρχή της αιτιατής εξαρτήσεως της δευτέρας και τρίτης υποστάσεως απο την πρώτη [αυτή είναι όλη η σοφία των Ρώσων που διέλυσε την πίστη μας και γελοιοποίησε τους Πατέρες μας. Και όμως η πρόταση που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του ξεκινά ώς εξής: Εμείς αποκτούμε πρόσβαση! Εμείς! Όχι αυτός φυσικά, ο οποίος μας γέμισε προβλήματα μέσω του Ζηζιούλα και του Γιανναρά. Έχουμε γεμίσει προφήτες του Γράμματος. Της μόνης δυνατότητος υπάρξεως του ΕΓΩ. ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΟΣ] και απο το άλλο μέρος απο τον δυαδικό ειδικό δεσμό ανάμεσα στον Υιό και το Πνεύμα, που διαγράφεται με ανακριβή και θολό τρόπο με εκφράσεις αιτιότητος. Κάτι που ώθησε μερικούς να μιλήσουν για τον Άγιο Νύσσης σαν να υπήρξε οπαδός του Φιλιόκβε. Έτσι μπορούμε επίσης να διαβάσουμε στο τέλος του πρώτου βιβλίου του κατά του Ευνόμιου: "όπως ο Υιός ενώνεται με τον Πατέρα και έχοντας απο Αυτόν το Είναι δέν έρχεται μετά απο Αυτόν όσον αφορά το Είναι, έτσι και το Άγιο Πνεύμα ενώνεται με τον Υιό, ο οποίος γίνεται κατανοητός απο την σκέψη μας πρίν απο την υπόσταση του Πνεύματος, μόνον σε σχέση με την αιτιότητα" (PG 45,464 B,C).

Αυτή η καταγωγή του Αγίου Πνεύματος per Filium (δια του Υιού) στο γράμμα στον Αυλάβειο, χαρακτηρίζεται σαν μεσότης του Υιού στην πρόοδο του Αγίου Πνεύματος: ο Υιός, δηλαδή αντλεί την καταγωγή του απευθείας απο τον Πατέρα, ενώ το Άγιο Πνεύμα διά του προσευχώς εκ του πρώτου. Επι πλέον «η μεσολάβηση τού Υιού του διατηρεί το ομοούσιο και δέν απομακρύνει το πνεύμα απο τον δεσμό του απο τον Πατέρα, όσον αφορά την ουσία».

Μ’αυτόν τον τρόπο ο Γρηγόριος Νύσσης τοποθετεί τον δεσμό της Αγίας Τριάδος. Αποφεύγει τον διαχωρισμό και ας πούμε την ανισότητα των υποστάσεων. Δέν μπορούμε να πούμε πώς αυτή η σκέψη είναι καθαρή και επεξεργασμένη, λεπτή, και πώς το πρόβλημα της Τριάδος εισέρχεται μαζί του σε μία κάποια πρόοδο. Αυτό το πρόβλημα αντιθέτως γίνεται αντιληπτό με κάποια σύγχυση, αλλά δέν υπάρχει ακόμη η καθαρή συνείδηση του πράγματος.

Αυτή είναι η Τριαδική  πνευματολογική θεωρία των Καππαδοκών. Είναι οπωσδήποτε μεγάλες οι κατακτήσεις, διότι το δόγμα τους σταθεροποιεί καθοριστικά και χωρίς καμμία αμφιβολία τον παντοτινό και τον ενυπάρχοντα χαρακτήρα της Αγίας Τριάδος, την αιώνια και Θεία Ισότητα των υποστάσεων της, αποφεύγει την υπόταξη τόσο την οντολογική όσο και την κοσμολογική. Δείχνει τους ξεχωριστούς χαρακτήρες των ξεχωριστών υποστάσεων, ιδιαιτέρως κάτω απο την κοσμολογικο-οικονομική άποψη.

Ένα σημείο όμως παραμένει έξω απο την προβληματική των Καππαδοκών. Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΥΠΟΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ. Και γι’αυτό ανάμεσα στα άλλα, παρ’όλες τις νύξεις που υπάρχουν εδώ κι’εκεί (όπως π.χ. στον Γρηγόριο Νύσσης) το δόγμα του Filioque όχι μόνον απουσιάζει εντελώς αλλά (και αυτό είναι ακόμη πιό σημαντικό) απουσιάζει αυτό το ίδιο το πρόβλημα! [Φυσικά δέν του φτάνει η ουσία. Αφού την απέρριψε]

(Συνεχίζεται)

Σχόλιο: Αυτός είναι ο πρίγκιπας των θεολόγων. Πιστός βασικά της Λατινικής θεολογίας, της πλάνης του Filioque και του δυαδικού συστήματος. Φυσικά δέν χωρά ο Νούς του το Μυστήριο της Αγίας Τριάδος καθεαυτής και το καταβιβάζει στο επίπεδο του. Πιστός της εξελίξεως που κατήργησε τον Νού βάζοντας στην  θέση του το Εγώ, ή το ΠΡΟΣΩΠΟ, όπως το βάζει ο Γιανναράς. Και πρωτεργάτης της δημιουργίας μίας καινούργιας συνειδήσεως, διαφορετικής απο της συνειδήσεως του Νόμου που είναι γραμμένος στις καρδιές μας, σαν σε πρόναο, μίας κάποιας αυτοσυνειδησίας που αποθεώνει το ΕΓΩ, και πνευματοποιεί τους δερμάτινους χιτώνες, αντί να τους εγκαταλείπει για  να μπεί στην Εκκλησία. Η ΝΕΑ ΠΛΑΝΗ. Χειρότερη όλων.

Αμέθυστος.

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Μπουλγκάκοφ: «Ο παράκλητος» (3)

   Συνέχεια από Παρασκευή 20 Ιανουαρίου 2023

ΚΑΤΑ  ΖΗΖΙΟΥΛΑ

Το Άγιο Πνεύμα απεσταλμένο από τον Πατέρα, δίδεται μέσω του Υιού. «Δεν είναι δυνατόν να λατρέψουμε τον Υιό διαφορετικά παρά μόνον μέσα στο Άγιο Πνεύμα. Δεν μπορούμε να καλέσουμε τον Πατέρα παρά μόνον μέσα στο πνεύμα της υιοθεσίας»(Στον Αμφιλόχιο, 11, PG 32, 116B). «Ένα είναι το Άγιο Πνεύμα που ενώνεται με τον μοναδικό Πατέρα, μέσω του μοναδικού του Υιού και ολοκληρώνει με τον εαυτό Του την μακάρια Τριάδα, την οποία λατρεύουμε»(Στον Αμφιλόχιο, 18, PG 32, 146C-152A). «Όπως στον Υιό φανερώνεται ο Πατήρ, έτσι στο Πνεύμα φανερώνεται ο Υιός... Και όπως βεβαιώνουμε πως η υιοθεσία είναι στον Υιό σαν την εικόνα του Θεού και Πατρός, έτσι και η υιοθεσία είναι στο Πνεύμα, γιατί φανερώνει στον εαυτό του την θεότητα του Κυρίου... Είναι αδύνατον να δούμε την εικόνα του αοράτου Θεού, παρά μόνον στον φωτισμό του Πνεύματος»(περί του Αγίου Πνεύματος, 26, PG 32, 185A,B)

Η γενική ιδέα του δυαδικού συσχετισμού του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, η οποία ανήκει κατ’αρχάς στον Μ.Αθανάσιο, ξανασυναντάται αφομοιωμένη από τον Μ.Βασίλειο! Kαι φυσικά τώρα είναι επεξεργασμένη περισσότερο, δέν εφαρμόζεται στην προαιώνιο Τριάδα, αλλά μόνον στην Οικονομική για την σχέση με τον κόσμο. Εδώ η ενέργεια του Αγίου Πνεύματος φανερώνεται στην ένωσή της με την ενέργεια του Χριστού, στο δυαδικό αδιαίρετο ολοκλήρου της Αγιώτατης Τριάδος. Το κλασσικό κείμενο στην Δημιουργία του κόσμου αναφέρεται ακριβώς σ’αυτό: «Στην Δημιουργία...κατανοείς Αμφιλόχιε, την αρχική αιτία όλης της Δημιουργίας, τον Πατέρα και την δημιουργική αιτία, τον Υιό, και την τελειοποιό αιτία, το Πνεύμα». «Κατανοείς λοιπόν τρείς (υποκείμενα). Τον Κύριο που εντέλλει, Τον Λόγο που δημιουργεί, το Πνεύμα που επιβεβαιώνει» (περί του Αγίου Πνεύματος 16 PG 32, 136 B, C). Ιδιαιτέρως δέ η οικονομία η σχετική με τον άνθρωπο πραγματοποιείται απο την δυάδα Υιός-Άγιο Πνεύμα. Η οικονομία της Παλαιάς Διαθήκης πραγματοποιείται μέσω του Αγίου Πνεύματος! «Το Πνεύμα ήταν παρόν στην ίδια την σάρκα του Κυρίου... Το Πνεύμα βοηθούσε σε όλα τα έργα που πραγματοποιούσε. Το Πνεύμα ήταν παρόν ακόμη και όταν πειράχτηκε από τον διάβολο (Ματ. Μ1). Το Πνεύμα ήταν αχώριστο απο αυτόν όταν πραγματοποιούσε τα θαύματα (Ματ, 12,28). Το Πνεύμα δέν τον εγκατέλειψε όταν αναστήθηκε απο τους νεκρούς (Ιωάν 20,22-23) ...Και η κυβέρνηση της Εκκλησίας δέν πραγματοποιείται αναμφιβόλως και φανερώς απο το Άγιο Πνεύμα;» [Δυστυχώς για όλους μας έχει επικρατήσει η γνώμη ότι όπου γίνεται αναφορά του Πνεύματος στην Αγία Γραφή και ιδιαιτέρως στην Καινή Διαθήκη, εννοείται πάντοτε το Άγιο Πνεύμα. Σαν να είναι το Άγιο Πνεύμα το μοναδικό περιεχόμενο των προσώπων της Αγίας Τριάδος. Αυτός είναι και ο μοναδικός τρόπος να αφαιρεθεί η ουσία από την Αγία Τριάδα, όπως γίνεται σήμερα. Το Άγιο Πνεύμα έσβησε τον Κύριο. Και όμως η Κ.Δ. μας προσφέρει τα σημεία της: όπως π.χ. στις Πράξεις! Όπου γράφεται πότε περί πνεύματος Αγίου και πότε περί Αγίου Πνεύματος. Δηλαδή δέν είναι Θεός ο Κύριος, δέν είναι πνεύμα ο Θεός; Δυστυχώς δέν είμαστε προσεκτικοί στην κατανόησή μας και συναντούμε μπροστά μας το φαινόμενο του Μπουλγκάκοφ, ο οποίος διαπραγματεύεται τον Κύριο σαν να είναι ένας Άγιος κατά Χάριν].

Η πιο σημαντική και τολμηρή δήλωση του Μ.Βασιλείου γιά την ενωμένη ενέργεια του Υιού και Αγίου Πνεύματος (η οποία μάλιστα δέν έλαβε την ανάλογη προσοχή των Θεολόγων) αναφέρεται στην εσχατολογία : «Κατά την στιγμή της προσδοκώμενης εμφανίσεως του Κυρίου απο τους ουρανούς, το Άγιο Πνεύμα δέν θα είναι ανενεργό, όπως σκέπτονται μερικοί, αλλά θα εμφανισθεί μαζί μ’Αυτόν, την ημέρα της αποκαλύψεως του Κυρίου, τότε που ο Μακάριος και μόνος Δυνατός θα έλθει να κρίνει το Σύμπαν σύμφωνα με την Δικαιοσύνη... Εκείνα τα δώρα που ο Θεός ετοίμασε για όποιον είναι άξιος, η κορώνα της δικαιοσύνης είναι η Χάρις του Αγίου Πνεύματος. Ο όρος του γυρισμού της διχοτομίας, σημαίνει αποξένωση απο το Άγιο Πνεύμα... στον άδη η βοήθεια του Αγίου Πνεύματος δέν εμφανίζεται πλέον (περί του Αγίου Πνεύματος 18, PG 32,141 A, 144 A)

«Οτιδήποτε έχει ανάγκη αγιασμού στρέφεται πρός το Άγιο Πνεύμα... Αυτό είναι ο δωτήρας της ζωής (Περι Αγ. Πν. 9). Χάρη στον φωτισμό του Πνεύματος «αποκτούμε την κατοικία στον Θεό, την αφομοίωση στον Θεό, και το πιό επιθυμητό πράγμα απο όλα τα άλλα, την θέωση (π.Αγ.Πν. 9).

Στα έργα του Αγίου Επισκόπου Καισαρείας βρίσκονται πολλές κρίσεις γύρω απο τις διάφορες πλευρές της ενέργειας του Αγίου Πνεύματος, οι οποίες επιτρέπουν να θεωρήσουμε αυτά τα έργα έναν αληθινό θησαυρό πνευματολογίας.  Παρ’όλα αυτά, θα ψάξουμε ματαίως να βρούμε μία πλήρη θεωρία της θέσεως Του στην Αγιωτάτη Τριάδα, μία θεωρία όχι του πνεύματος, αλλά του Πνεύματος, όχι των δώρων Του, αλλά Αυτό το ίδιο. Και μάλλον η αιτία είναι η γενική κατάσταση του δόγματος της Αγίας Τριάδος εκείνης της εποχής. [ΕΚΑΝΕ ΠΟΛΛΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ ΜΕ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΠΑΡΟΤΙ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΙΠΕΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΡ. ΝΥΣΣΗΣ].

Συγκεκριμένα, το θεμελιώδες θέμα της τάξεως που ηγέρθη κατά πρώτον απο τους Καππαδόκες, παραμένει άλυτο. Πώς να κατανοήσουμε και τί πράγμα σημαίνει η Τρίτη θέση του Αγίου Πνεύματος στο εσωτερικό της Αγιωτάτης Τριάδος; Η εικών που χρησιμοποιείται απο τον Βασίλειο για να προβάλλει την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος προσθέτει ελάχιστα στην κατανόηση τών ενδο-τριαδικών σχέσεων: «Αυτός είναι τό Πνεύμα τών χειλέων του Θεού (όπως άλλοι το παρομοιάζουν με την αναπνοή που συνοδεύει την εκφορά μίας λέξεως). Οι φυσικές παρομοιώσεις, όσο κι’ άν είναι πολυπληθείς στην πατριστική γραμματεία, δέν μας βοηθούν καθόλου στην κατανόηση της Αγίας Τριάδος (όπως ΤΌ είχε ήδη αναγνωρίσει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος στον 31 ο Λόγο του).

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, όπως και ο φίλος Βασίλειος (παρότι ο τελευταίος με γλωσσικούς περιορισμούς), ομολογεί εναντίον των αιρετικών την θεότητα του Αγίου Πνεύματος: "Τότε λοιπόν; Το πνεύμα είναι Θεός; Βεβαίως. Ομοούσιο; Ναι, διότι είναι Θεός" (Λόγος 31,10). Και όμως παρ’όλα αυτά, παρόλη την ξεκάθαρη ομολογία, δέν βρίσκουμε ούτε στον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, τίποτε πρωτότυπο στο Τριαδικό του δόγμα, ούτε δέ ιδιαιτέρως στην θεωρία του για την θέση του Αγίου Πνεύματος, στο εσωτερικό της Αγίας Τριάδος, εάν την συγκρίνουμε με εκείνη του Μ.Βασιλείου, εάν παραλείψουμε την έμπνευση και την ευγλωττία που χαρακτηρίζουν τον λόγο του. Αυτός, περισσότερο απο τους υπόλοιπους Πατέρες αναγνωρίζει πώς στο Θέμα του δόγματος του Αγίου Πνεύματος θα έλθουν άλλες αποκαλύψεις αργότερα και μάλιστα αυτή η σκέψη είναι η πιό σημαντική της πνευματολογίας του. «Δια μέσου των αιώνων συνέβησαν δύο αξιοσημείωτοι μεταβάσεις εις την ζωήν αι οποίαι ονομάζονται και δύο Διαθήκαι ή και σεισμοί της γής λόγω της μεγάλης σπουδαιότητος του πράγματος. Η μέν μία μετάβασις έγινε απο τα είδωλα στον νόμο, ή δέ άλλη απο τον νόμο στο Ευαγγέλιο. Και τρίτον σεισμόν ακούομεν στο Ευαγγέλιο την μετάβαση απο την ζωή αυτή πρός την άλλη, την αιωνίαν και ασάλευτον. Υπέστησαν δέ αμφότεραι αι διαθήκαι το αυτό. Ποιό είναι αυτό; Δέν ήλλαξαν αποτόμως ούτε συγχρόνως με την πρώτη προσπάθεια μεταβάσεως. Για ποιόν λόγο; Διότι πρέπει να το γνωρίζωμεν, δια να μήν βιασθώμεν, αλλά να πεισθώμεν... Έτσι δύναμαι να λάβω μίαν ιδέαν εκείνου το οποίον διδάσκει η θεολογία, αλλά μόνον αρνητικώς. Διότι εκεί μέ τάς αφαιρέσεις γίνεται η αλλαγή, ενώ εδώ με τας προσθήκας η τελείωσις. Η παλαιά εκήρυττε φανερά τον Πατέρα, ενώ τον Υιόν αμυδρότερα. Η καινή εφανέρωσε τον Υιόν και αφήκε να φανεί η Θεότης του Πνεύματος. Τώρα κατοικει εν μέσω ημών το Πνεύμα και μας αποκαλύπτεται σαφέστερον. Διότι δέν ήτο ασφαλές, ενώ ακόμη δέν ωμολογήθη η θεότης του Πατρός, να κηρύττεται φανερά ο Υιός, ούτε μόλις έγινε δεκτή η Θεότης του Υιού, να μας φανερώνεται επιπλέον και το πνεύμα το Άγιον, για να μιλήσω και κάπως τολμηρότερα... αλλά έπρεπε με τας βαθμιαίας προσθήκας και με τας «αναβάσεις» όπως είπε και ο Δαυϊδ και με τας προόδους και προκοπάς απο δόξης εις δόξαν, να πλημμυρίσει το Φώς της Τριάδος στους λαμπροτέρους...» (Λόγος 31, ΛΑ,25-26). Ευχόμαστε αυτή η σύλληψη του Αγίου Γρηγορίου του θεολόγου να είναι και σήμερα ένας οδηγός στην θεολογία του πνεύματος![ΣΕ ΠΡΟΦΤΑΣΕ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΛΑΜΑΣ. ΜΑΣ ΠΕΡΙΣΣΕΥΕΙΣ]

Συνεχίζεται

Σχόλιο: Αυτή είναι η ρίζα της θεολογίας των Ρώσων! Η εποχή του Αγίου Πνεύματος, όπως την εξέφρασε πρώτος ίσως ο Λόσκι. Μία παλαιά σταθερά της Λατινικής Θεολογίας, η οποία με τον Gioacchino Da Fiore κήρυξε την εποχή του Αγίου Πνεύματος, η οποία με την Nuova Scientia του Giambattista Vico, την ιστορία, βρήκε τον τρόπο δράσης τού υποκειμένου, δηλ. του ανθρώπου που πρόσθεσε τήν άποψη στον νόμο του καλού και του κακού, ο οποίος και τον οδήγησε στην μαύρη απώλεια, τού καρπού της ζωής που του αποκάλυψε ο Κύριος, και σαν "αληθινός" πλέον Θεός προσπαθεί να πραγματοποιήσει τον Φόβο του Τριαδικού Θεού, ο οποίος τον εξεδίωξε από τον Παράδεισο για να μήν φάει από το δένδρο της ζωής και καταστήσει την αμαρτία αιώνια. Ο σκοπός όλου του συγγραφικού έργου τού Μπουλγκάκοφ και της Ρωσικής Θεολογίας κατ’επέκτασιν είναι ή ένωσις των Εκκλησιών και γι’αυτό οι έρευνές τους τελειώνουν στους Καππαδόκες, λές και δέν είχαμε άλλους, μεγαλύτερους Θεολόγους. Όλοι τους λοιπόν συναγωνίζονται για την ανάδειξη του νέου προφήτη του Αγίου Πνεύματος, ποιός θα αναδειχθεί ο λαμπρότερος.

Ο Ζηζιούλας πήρε όλη αυτή την πνευματομωρία της Ρωσικής Θεολογίας και την έντυσε Ορθόδοξο ένδυμα, την έκανε Χριστομωρία, με την γνωστή Ευχαριστιακή Εκκλησιολογία!

Αμέθυστος  

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Μπουλγκάκοφ: «Ο παράκλητος» (2)

  Συνέχεια από Πέμπτη 19 Ιανουαρίου 2023

ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΒΟΛΟΥ

Αξιολογώντας το έργο των Καππαδοκών σ' αυτόν τον τομέα, πρέπει να αναγνωρίσουμε πως δογματικά έχουν καθορίσει μια θεωρία της Αγίας Τριάδος, κλασσική, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν μέτρο στην Εκκλησιαστική διδασκαλία. Η διδασκαλία τους επίσης συνιστά μια θεολογική θεωρία η οποία περιλαμβάνει τόν πιο ώριμο καρπό του αρχαίου στοχασμού: μια σύνθεση του αριστοτελισμού, του πλατωνισμού και του νεο-πλατωνισμού, στην οποία κάθε μια από αυτές τις θέσεις έχει ξεπεράσει την θεολογική της αποκλειστικότητα. Και κάθε μια συμπληρώνεται από την άλλη. Μια τέτοια σύνθεση προφανώς δεν μπορεί να είναι τελειωτική, ούτε ολοκληρωμένη. Φέρνει πάνω της τα σημάδια των ορίων της εποχής της. Η θεολογία των Καππαδοκών είναι σαφώς κατώτερη της δογματικής τους.[ΘΆ'ΘΕΛΕΣ ΜΆΓΚΑ. ΑΓΝΟΕΙΣ ΟΤΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΖΩΝΤΑΝΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ. ΑΛΛΑ ΟΥΤΕ ΚΑΝ ΥΠΟΠΤΕΥΕΣΑΙ ΟΤΙ ΚΑΙ Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΥΠΟΘΕΤΕΙ ΤΗΝ ΖΩΝΤΑΝΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΕΠΕΚΕΙΝΑ ΑΓΑΘΟΥ ΔΙΑ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΠΟΥ ΜΑΣ ΔΙΔΕΤΑΙ ΚΑΙ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΜΑΣ ΘΑΜΜΕΝΟ]

Τα αδύναμα σημεία τους είναι τα εξής:

1) Το δόγμα των Καππαδοκών δεν είναι, κυριολεκτικώς, ένα δόγμα της Αγίας Τριάδος, αλλά έχει μόνον την πρόθεση να είναι τέτοιο. Ξεκινά από την τριαδικότητα των υποστάσεων, που θα συστήσει στην συνέχεια την Αγία Τριάδα. Μ' αυτό όμως, το σύστημα παραμένει ατελές, σαν αποτέλεσμα, διότι εξασφαλίζεται μεν μια τρι-ένωση σε μια μόνη φύση, αλλά όχι μια τρι-ενότης.[ΚΑΙ ΤΟ ΟΜΟΟΥΣΙΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΑΓΚΑ;]. Η ενότης της Αγίας Τριάδος εξασφαλίζεται μ' αυτόν τον τρόπο, μόνον από την ενότητα αυτής της φύσεως [Η ΦΥΣΙΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΟΥΣΙΑ ΣΤΟΝ ΘΕΟ, ΜΠΟΥΛΙΝΓΚ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙΣ;], αλλά όχι στην τρι-υπόσταση του θείου προσώπου, η οποία θα περιλαμβάνει την Τριάδα των ισό-θεων προσώπων σε μία μόνο φύση. Καθότι Μία, η τρι-υποστατική θεότης είναι μόνον το θείο "Τούτο" και όχι το "Εγώ", το τρι-υποστατικό, ούτε η θεία τρι-ενότης.[ΤΙ ΕΝΝΟΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΘΕΙΟ ΤΟΥΤΟ ΦΙΛΕ ΓΙΑΤΙ ΠΑΕΙ Ο ΝΟΥΣ ΜΑΣ ΣΤΟ ΠΟΝΗΡΟ]. Είναι το μοναδικό μέρος του συστήματος των Καππαδοκών στο οποίο το δόγμα της Αγίας Τριάδος εκφράζεται όχι μόνον με ανακρίβεια, αλλά και με λανθασμένο τρόπο. Η ενότης της Τριάδος είναι κατά το ίδιο μέτρο, πρόσωπο, παρότι τρι-υποστατικό, είναι μια μοναδική φύση, αλλά δεν είναι μόνον η ενότης της φύσεως.[ΑΜΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟ, ΠΑΜΕ ΠΑΣΟ. ΤΕΣΣΕΡΑ ΠΡΟΣΩΠΑ;;]

2) Σ' αυτό πρέπει να προσθέσουμε ένα άλλο αδύναμο σημείο του τριαδικού δόγματος των Καππαδοκών, συνέπεια όμως της τυπικής λογικής του Αριστοτελισμού τους: οι υποστάσεις, στερεωμένες η καθεμιά τους από τον ιδιαίτερο υποστατικό χαρακτήρα, παραμένουν χωρίς δεσμό μεταξύ τους [ΑΠΟΞΕΝΩΜΕΝΕΣ ΚΑΙ ΜΟΝΕΣ;. ΓΙ' ΑΥΤΟ Η ΕΝΑΝΘΡΩΠΙΣΗ ΓΙΑ ΠΑΡΕΑ;]. Ενώνονται λόγω της ουσίας των, αλλά όχι μεταξύ τους. Παραμένουν τρεις υποστάσεις η μία πάνω στην άλλη, αλλά δεν είναι Τριάδα: και η υποστατική τριαδικότης έχει αντικατασταθεί εδώ από την ενότητα της φύσεως.

Αυτό είναι μια συνέπεια της μηχανο-τυπικής εφαρμογής των Αριστοτελικών σχημάτων της ουσίας και της υποστάσεως: έτσι ώστε κάθε ξεχωριστή υποστατική ιδιότης (γνώρισμα) δίνει μια καινούργια υπόσταση. Ο αριθμός αυτών των υποστάσεων είναι περιορισμένος μόνον εξαιτίας της παρουσίας των χαρακτήρων. Καθ' εαυτός θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερος ή μικρότερος των τριών. Η οντολογική αναγκαιότης των τριών αυτών, καθότι Τριάς, δεν επισημαίνεται, ούτε αποδεικνύεται. Είναι αλήθεια πως αυτή η Τριάδα αιτιολογείται από τους Καππαδόκες από τους τρεις υποστατικούς χαρακτήρες, οι οποίοι λαμβάνονται από την αποκάλυψη. Την οντολογική απαγωγή της Τριάδος, που ξεκίνησαν στηριζόμενοι στον Αριστοτέλη, την ολοκληρώνουν στηριζόμενοι στο δογματικό γεγονός της αποκαλύψεως των τριών υποστάσεων. Αλλά αυτό το συμπλήρωμα πραγματικά, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την θεολογική του επεξεργασία.

3) Το επόμενο θεμέλιο, με το οποίο οι Καππαδόκες θέλουν να εξασφαλίσουν έναν δεσμό μέσα στην Αγία Τριάδα και στο οποίο θέλουν να στηρίξουν θεολογικά την τρι-ενότητα των τριών, είναι η ιδέα της μοναρχίας, η διάκριση μέσα στην Αγία Τριάδα, μιας αρχής χωρίς αρχή και υποστάσεων που έχουν μια αρχή· αιτία και αιτιατά. Αλλ' όμως αυτή η τόσο σπουδαία έννοια παραμένει στοχαστικώς συγκεχυμένη στην θεολογική της σημασία. Πρέπει λοιπόν να εξηγηθεί για να την προστατέψουμε από την πλευρά της υποταγής. [ΑΥΤΑ ΠΑΛΕΥΕΙ ΚΑΙ Ο ΓΕΡΩΝ ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ.ΔΕΝ ΒΓΗΚΕ ΑΚΟΜΗ ΑΣΠΡΟΣ ΚΑΠΝΟΣ]

4) Η τάξις επίσης παίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο για τους Καππαδόκες, λόγω της ειδικής τοποθετήσεως του προβλήματος της τριαδικότητος. Είναι η τάξις στην αλληλοδιαδοχή των θείων προσώπων, στην υπηρεσία πάντοτε της μοναδικότητος της αρχής της Αγίας Τριάδος. Παίρνοντας στην αποκάλυψη την τάξη των υποστάσεων και εφαρμόζοντάς το στην αρχή της μοναρχίας, οι Καππαδόκες δεν προσφέρουν μια ερμηνεία θεολογικο-οντολογική: είναι η φυσική συνέπεια της απουσίας δεσμού ανάμεσα στις τρεις υποστάσεις, στο τριαδικό τους δόγμα. Η θεωρία της τάξεως και της αυθεντικής της σπουδαιότητος πρέπει να αποκτήσει κεντρική θέση, ουσιώδη, στο δόγμα της Αγίας Τριάδος.

Εάν παρακολουθήσουμε την πνευματολογία, συγκεκριμένα, πρέπει να επισημάνουμε την θέση που είναι κοινή σε όλους τους Καππαδόκες, για την θεότητα του Αγίου Πνεύματος. Και οι τρεις πάλεψαν εναντίον των πνευματομάχων που το αρνούντο.

Η ομολογία της θεότητος του Αγίου Πνεύματος είναι μία από της ηρωικές και λαμπρές πράξεις των Καππαδοκών πατέρων, που επέτυχαν από κοινού. Ήταν τόσο δύσκολο το γεγονός αυτό, λόγω των συνθηκών της εποχής τους, που ο Άγιος Βασίλειος, παρότι υπεραμύνθηκε με πάθος την θεότητα του Αγίου Πνεύματος, δεν αναφέρει στους λόγους του την λέξη Θεός. Κάτι που του χάρισε μία παρατήρηση αποδοκιμασίας εκ μέρους του Γρηγορίου του θεολόγου. Δεν πρέπει όμως να εντυπωσιαζόμεθα περισσότερο, διότι πρέπει να θυμηθούμε πως το σύμβολο της πίστεως, το Νικαιο-Κωνσταντινοπολίτικο, παρότι ομολογείται η Ισότης σε δόξα και θεότητα του Αγίου Πνεύματος με τον Πατέρα και τον Υιό, το Πνεύμα δεν ονομάζεται ξεκάθαρα Θεός. [ΤΟ ΚΥΡΙΟΝ ΤΙ ΕIΝΑΙ κύριε, κύριε;]

Ήδη από τώρα λοιπόν, είναι δυνατόν να διαισθανθούμε πως η απουσία ενός δόγματος συγκεκριμένως τριαδικού των σχέσεων ανάμεσα στις υποστάσεις σαν τρι-ενότης (και όχι μόνον σαν τριαδικότης) της Αγίας Τριάδος έχει τις συνέπειες της πάνω στο δόγμα της Αγίας Τριάδος. [ΕΥΤΥΧΩΣ ΤΗΝ ΕΣΩΣΕ Ο ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ, ΕΜΠΕΙΡΟΣ ΣΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΑΡ.] Ο Άγιος Βασίλειος, ασχολείται, καθαρά με το θέμα αυτό, στην πολεμική του εναντίον του Ευνομίου, ο οποίος είχε εκφράσει την ακόλουθη σκέψη: «Το πνεύμα είναι το τρίτο σε δόξα και στην τάξη, και γι' αυτό εμείς πιστεύουμε πως είναι τρίτο και ως προς την φύση». Και ο Άγιος Βασίλειος απαντά: «Εάν το Άγιο Πνεύμα είναι τρίτο σε δόξα και στην τάξη, ποια ανάγκη υπάρχει ώστε να είναι τρίτο ως προς την φύση; Καθότι όπως ο Υιός είναι δεύτερος μετά τον Πατέρα, ως προς την τάξη, διότι είναι εκ του Πατρός, και δεύτερος ως προς την δόξα, καθότι ο Πατήρ είναι Αρχή και Αιτία (στο μέτρο που είναι Πατήρ) του Υιού και διότι μέσω του Υιού έχουμε πρόσβαση στον Θεό και στον Πατέρα αλλά δεν είναι δεύτερος ως προς την Φύση, διότι και στους δύο η θεότης είναι μία· ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, παρά το γεγονός πως το Άγιο Πνεύμα σε τιμή και σε δόξα έρχεται μετά τον Υιό, από όλο αυτό δεν προκύπτει πως είναι νόμιμο να συμπεράνουμε πως το Άγιο Πνεύμα αποτελείται από μια άλλη ουσία»(Εναντίον του Ευνομίου, 3, PG 29, 653, 656A).

Αυτό το περίεργο και λίγο θολό κείμενο εισάγει μια κάποια υποταγή «σε τιμή και τάξη». Αυτή η σκέψη μπορεί να ερμηνευθεί με πολλούς τρόπους, αλλά δεδομένης της απουσίας του τριαδικού δόγματος, παραμένει αμφίβολο και σκοτεινό. Η θέση του Αγίου Πνεύματος στην Αγία Τριάδα καθορίζεται από τον Άγιο Βασίλειο χάρις σε δύο χαρακτήρες: κατ' αρχάς την εκπόρευση εκ του Πατρός, σύμφωνα με την αρχή της μοναρχίας·[ΕΚ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ,ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ] και κατά δεύτερο λόγο με τον δυαδικό συσχετισμό με τον Υιό, που μας είναι ήδη γνωστό από το δόγμα του Αγίου Αθανασίου;;;. Πρώτα απ' όλα ο Άγιος Βασίλειος ξαναπαίρνει για λογαριασμό του την ουσιαστική ιδέα του Μ. Αθανασίου, δηλαδή «η εικόνα του Πατρός είναι ο Χριστός (Κολ. 1, 15) και η εικόνα του Υιού είναι το Πνεύμα και όσοι μετέχουν του Πνεύματος γίνονται όμοιοι του Υιού, σύμφωνα με την Γραφή»(Ρωμ. 8, 29). Είναι ακριβώς το κείμενο του Μ. Αθανασίου [ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΕ]. Και ακόμη: «ο Υιός είναι ο Λόγος του Θεού και το Πνεύμα είναι η λέξη, η γλώσσα του Υιού, αυτός είναι η γλώσσα του Θεού»[Ο Άγιος Βασίλειος σταματά μάλιστα στην ερώτηση η οποία ανήκει στον Δίδυμο τον Τυφλό: "Εάν ο Υιός είναι ο Λόγος του Θεού και εάν το Άγιο Πνεύμα είναι η εικόνα του Υιού, γιατί το Άγιο Πνεύμα δεν ονομάζεται Υιός του Θεού"[ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΕΝΟΣ ΤΥΦΛΟΥ ΠΟΥ ΜΠΛΕΚΕΤΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ] την οποία απαντά με το επιχείρημα ότι μ' αυτόν τον τρόπο θα γινόταν εισαγωγή της πολλαπλότητος στην θεότητα (Εναντίον Ευνομίου 5,6,11: PG 29, 724C, 723A)].

Το Άγιο Πνεύμα απεσταλμένο από τον Πατέρα, δίδεται μέσω του Υιού. «Δεν είναι δυνατόν να λατρέψουμε τον Υιό διαφορετικά παρά μόνον μέσα στο Άγιο Πνεύμα. Δεν μπορούμε να καλέσουμε τον Πατέρα παρά μόνον μέσα στο πνεύμα της υιοθεσίας»(Στον Αμφιλόχιο, 11, PG 32, 116B). «Ένα είναι το Άγιο Πνεύμα που ενώνεται με τον μοναδικό Πατέρα, μέσω του μοναδικού του Υιού και ολοκληρώνει με τον εαυτό Του την μακάρια Τριάδα, την οποία λατρεύουμε»(Στον Αμφιλόχιο, 18, PG 32, 146C-152A). «Όπως στον Υιό φανερώνεται ο Πατήρ, έτσι στο Πνεύμα φανερώνεται ο Υιός... Και όπως βεβαιώνουμε πως η υιοθεσία είναι στον Υιό σαν την εικόνα του Θεού και Πατρός, έτσι και η υιοθεσία είναι στο Πνεύμα, γιατί φανερώνει στον εαυτό του την θεότητα του Κυρίου... Είναι αδύνατον να δούμε την εικόνα του αοράτου Θεού, παρά μόνον στον φωτισμό του Πνεύματος»(περί του Αγίου Πνεύματος, 26, PG 32, 185A,B).[ΒΡΗΚΕ ΕΥΚΟΛΟ ΣΤΟΧΟ ΤΟΝ Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟ. ΤΟΝ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΕ ΣΕ ΠΑΤΕΡΑ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ. ΑΛΛΑ Η ΘΕΣΗ ΕΙΝΑΙ ΠΙΑΣΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΥΣΣΗΣ]

(Συνεχίζεται)

Σχόλιο: Ας κρατήσουμε στην μνήμη μας το επιχείρημα του Μ. Βασιλείου ότι δεν μπορούμε να δεχθούμε την πολλαπλότητα στην Αγία Τριάδα, κάτι που δέχεται χωρίς ντροπή ο Ζηζιούλας λέγοντας πως στην Αγία Τριάδα εκτός από την Μοναρχία του Πατρός, της ετερότητος, έχουμε και τον Νόμο του Ενός και των πολλών.

Όσο για την κατηγορία που προσάπτεται στον Μ. Βασίλειο, για επηρεασμό του από τον Νεοπλατωνισμό, υπάρχει μια ογκωδέστατη εργασία του J.M. Rist την οποία θα παρουσιάσουμε Θεού θέλοντος στον καιρό της, η οποία αποδεικνύει το άτοπον του ισχυρισμού.

ΑΛΛΟ ΕΝΑ ΠΩΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΜΑΣ

Αμέθυστος

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Μπουλγκάκοφ «Ο παράκλητος»(1)

 

Ας δούμε, με συντομία, τί διδάσκει ο πρίγκηπας της Ρωσικής θεολογίας, ο Μπουλγκάκοφ ακριβώς, ο οποίος πραγματοποίησε το μεγάλο όνειρο της Αικατερίνης και κατέκτησε έξοδο στην Μεσόγειο. Τον Ζηζιούλα, συγκεκριμένα! 

Η γνώση της Ορθοδόξου παραδόσεως, κατά τόν Μπουλγκάκοφ, περιορίζεται μέχρι τον Δαμασκηνό, όπως και όλων των σύγχρονων θεολογούντων, διότι όπως λένε, από κει και πέρα δεν την εμπιστεύονται και την αγνοούν επομένως. Μια άγνοια η οποία όπως θα δούμε επηρεάζει την θεότητα του Αγίου Πνεύματος και τις σχέσεις των Υποστάσεων της Αγίας Τριάδος.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

«Η ουσία του θεού είναι άρρητη, χωρίς πρόσβαση, άρρητη, αόριστη. Ο θεός είναι υπεράνω της ουσίας, του αγαθού, του κάλλους, ακόμη και της θεότητος. Αυτή η βεβαίωση της ολοκληρωτικής υπερβατικότητος της θεότητος, στον νεο-πλατωνισμό, διορθώνεται λογικώς από το δόγμα της υποταγής το οποίο καθιστά εφικτό το πέρασμα από την αποφατική θεολογία στην καταφατική και στο θετικό δόγμα του θεού, δεδομένης της αυτο-αποκαλύψεως της θεότητος στον θείο κόσμο. Στην περίπτωση της απολύτου αρνήσεως του δόγματος της υποταγής του Υιού, το πέρασμα αυτό δεν πραγματοποιείται. Ο Αριστοτελισμός και ο νεο-πλατωνισμός στο σύστημα των Καππαδοκών συνυπάρχουν ο ένας δίπλα στον άλλον, χωρίς να συμφωνούν. Αυτό που είναι αδύνατον στον χώρο της αρνητικής θεολογίας, φανερώνεται αυτονόητο στην καταφατική, για την οποία η ουσία προσλαμβάνει αυτό που την ορίζει με την μορφή των υποστατικών χαρακτήρων.;;;;;

Καθότι δε το συγκεκριμένο υποστατικό ον αντιπροσωπεύει την μοναδική υπαρκτή μορφή του Είναι;;; και η γενική Φύσις (η δεύτερη ουσία;;;;) είναι μία αφαίρεση, παρουσιάζεται μια νέα δυσκολία στον δρόμο της αριστοτελικής θεολογίας. Η ουσία η τριαδικώς υποστασιοποιημένη δεν χωρίζεται σε τρία μέρη; ή -αυτό που ισχύει στην περίπτωσή μας- σε τρεις υποστάσεις; Με άλλα λόγια, δεν ορθώνεται σ' αυτή την οδό το λογικό φάντασμα του τριθεϊσμού; Από τον οποίο η θεολογία που δογμάτιζε την υποταγή του Υιού, πιεζόταν πάντοτε; Ακόμη και αν είχαν σ' αυτό το σημείο μιαν απόλυτη δογματική βεβαιότητα, οι Καππαδόκες δεν είχαν καμμία θεολογική άμυνα μέσα στον Αριστοτελισμό τους, παρότι έπρεπε ταυτοχρόνως να αντιμετωπίσουν πολλές θεολογικές επιθέσεις. Για τον Αριστοτέλη οι υποστάσεις (οι υποστατικοί χαρακτήρες) όχι μόνον συγκεκριμενοποιούσαν, αλλά γι' αυτό το ίδιο το γεγονός, συστήνουν την ουσία, διότι μόνον το συγκεκριμένο ον υπάρχει από μόνο του. Και γι' αυτό σύμφωνα με τον Αριστοτέλη πάντοτε, μπορούμε να συμπεράνουμε με κάποια συνέπεια πως οι υποστάσεις είναι τρεις, αλλά δεν μπορούμε να συμπεράνουμε την ενότητά τους καθότι τρις-ενότης. Αυτή η ερώτηση μπορεί να παρουσιαστεί και αντίστροφα: Πώς οι ξεχωριστές υποστάσεις έχουν μια μοναδική ουσία, με την ποιότητα της κοινής Φύσεως;;;;; Με άλλα λόγια, πώς και σε ποιο μέτρο είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί εδώ το ομοούσιο; (Το οποίο για τον Μ. Αθανάσιο ήταν πολύ κοντά στην ταυτότητα του όντος, στην ταυτο-ουσία; Ομοιουσιότητα;) Για τον Μ. Αθανάσιο, η πληρότης ή ουσία ανήκουν στον Πατέρα, ο οποίος σαν άγνωστος και υπερβατικός, αποκαλύπτεται στον Υιό και κατόπιν στο Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό ο Μ. Αθανάσιος χρησιμοποιεί την έκφραση που βρίσκεται ήδη στο σύμβολο της Νίκαιας: Εκ του Πατρός, τουτέστιν εκ της Ουσίας του Πατρός. Με την οποία διαφώνησαν;; οι Καππαδόκες, λόγω του ομοούσιου, και η έκφραση διαγράφεται από το σύμβολο της Κων/πόλεως). Στον Φυσικό κόσμο, οι υποστάσεις κατακερματίζουν την ουσία τους (όπως όλα τα χρυσά αντικείμενα περιέχουν ένα μέρος χρυσού), καθότι η ουσία είναι ένα όλον το οποίο υπάρχει μόνον για την σκέψη που κάνει αφαίρεση. Με ανάλογο τρόπο, η ουσία της θεότητος χωριζόταν και στην στωϊκή υπαγωγή.[ Θά μπορούσε νά δεί τόν Αγιο Ιωάννη τόν Δαμασκηνό. Αλλο ποσότης άλλο ποιότης]

Είναι όμως δυνατόν να εκφραστεί, στο Αριστοτελικό έδαφος το δόγμα, όχι τόσο της κοινής κτήσεως, ούτε της ξεχωριστής κτήσεως, αλλά του ομοουσίου; Οι Καππαδόκες, παρότι εξαιρετικά σταθεροί στην υπεράσπιση του Εκκλησιαστικού δόγματος, δεν είναι όμως αναλόγως σταθεροί θεολογικά στην εξασφάλιση της ενότητος της ουσίας του Θεού σε τρεις υποστάσεις και το ομοούσιό τους. Στα όρια των κατηγοριών του Αριστοτελισμού, στα οποία έκλεισαν την θεολογία τους;;;;, δεν υπάρχει θέση για την θεία τρις-ενότητα, για την τρις-υποστατική ομοουσιότητα. Αυτό το τελευταίο παραμένει ένα ιδίωμα φιλοσοφικώς αδικαιολόγητο.[Μάς διδάσκει φιλοσοφία ο άνθρωπος διά τής θεολογίας]

Σε σχέση με την μοναδική θεία ουσία, οι τριαδικές εικόνες (τρόποι της υπάρξεως) ορίζονται, κατά τον Αριστοτέλη, από ξεχωριστούς υποστατικούς χαρακτήρες (γνωριστικόν κατά την υπόστασιν σημείον). Αυτοί οι χαρακτήρες λαμβάνονται από την πρωτογενή σχέση. Μ' αυτόν τον τρόπο, η πρώτη υπόσταση δείχνει την πατρότητα, η δεύτερη την συγγένεια, η τρίτη την πρόοδο.

Δογματικώς, ανάμεσα σ' αυτά τα γνωρίσματα, τους υποστατικούς χαρακτήρες και τις ίδιες τις υποστάσεις ετοποθετήθη ένα σημείο ισότητος, καθότι ο Πατήρ είναι αγέννητος, ο Υιός γενηθείς και το Άγιο Πνεύμα η πρόοδος. Εδώ βρίσκεται ήδη χαραγμένος ο δρόμος τον οποίο θα διατρέξει αργότερα η καθολική θεολογία με απόλυτη σιγουριά, παρότι με τον δικό της τρόπο.

Καθ' εαυτή  αυτή η αφομοίωση των υποστατικών χαρακτήρων στις ίδιες τις υποστάσεις δεν θεμελιούται. [ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΑΡΡΗΤΕΣ,ΤΟ ΓΕΝΗΤΟ ΚΑΙ ΕΚΠΟΡΕΥΤΟ ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΑΡΧΟ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ, ΚΑΘΟΤΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΗ] Πρέπει να θυμηθούμε πως η υποστασιοποίηση για τον Αριστοτέλη δεν έχει καμμία σχέση με τους προσωπικούς υποστατικούς ορισμούς;;;. Οι Καππαδόκες, εφαρμόζουν το σχήμα του σε ένα δόγμα, ήδη δοσμένο, της Εκκλησίας, διότι αυτό το σχήμα είναι απολύτως ανεπαρκές για να στερεώσει τον προσωπικό χαρακτήρα του υποστατικού Είναι;;;. Το Αριστοτελικό σχήμα όμως πραγματώνει έναν άλλον σκοπό, που επιτυγχάνεται από τους Καππαδόκες στην προσπάθειά τους να λύσουν τα προβλήματα: "τριτώνει" ή κάνει τριπλή την θεότητα, κάνοντάς την τρις-υποστατική.

Αυτός ο διαχωρισμός, υπερβαίνει το πρέπον. Αυτό που απαιτείται για το τριαδικό δόγμα δεν είναι απλώς τρία "Εγώ", αλλά ένα "Εγώ" τρις-μοναδικό, τριάδα στην ενότητα και ενότης στην τριάδα (αυτό που οι Καππαδόκες διδάσκουν ακούραστα). Αυτό το "Εγώ" το τρις-μοναδικό εξασφαλίζεται όμως στην παρούσα κατασκευή μόνον από την ενότητα της Ουσίας, όχι όμως από την ενότητα, παρότι τριπλή, των υποστάσεων. Και αυτό είναι ανεπαρκές, διότι η Αγιωτάτη Τριάδα είναι μοναδική όχι μόνον στην ουσία ή φύση, αλλά και στο τρις-υποστατικό υποκείμενο;;;.

Πρέπει ακόμη να σημειώσουμε, σαν μια ιδιαιτερότητα της τριαδικής ανατολικής θεολογίας, πως αυτή δεν προέρχεται για τους Καππαδόκες από την ενότητα της Ουσίας αλλά από την τριάδα των υποστάσεων, σε αντίθεση με την Δυτική θεολογία η οποία ξεκινά από το αντίθετο σημείο, από την ενότητα της Ουσίας και ψάχνει σ' αυτήν την καταγωγή των τριών υποστάσεων. Οι τρεις υποστάσεις ενώνονται στην Αγία Τριάδα, η οποία συστήνεται από υποστάσεις εξίσου θείες. Στο δόγμα των Καππαδοκών πατέρων απωθείται απολύτως τόσο η υποταγή του Υιού, όσο και η κοσμολογία στην έννοια της Αγίας Τριάδος. Αυτή υπάρχει αιωνίως εις εαυτή, ανεξαρτήτως της αποκαλύψεώς της στον κόσμο. Αυτός ο σταθερός και ενυπάρχων χαρακτήρας της Αγίας Τριάδος διαγράφεται πολλές φορές με το πνεύμα του νεοπλατωνισμού (χωρίς την υποταγή), ακόμη δε και με τις ίδιες εκφράσεις. Τότε δε ολόκληρα χωρία του νεοπλατωνισμού ενώνονται με τον ορθολογισμό του Αριστοτέλη.

Στις τρεις υποστάσεις οφείλεται ίσος σεβασμός μέσα στην Αγία Τριάδα, παρότι ενώνονται σ' αυτή για την αρχή της "μοναρχίας" του Πατρός. "Εμείς τιμούμε την μοναδική αρχή, τον Πατέρα, γεννήτορα και εκπορευτή, ο οποίος γεννά και εκπορεύει χωρίς πάθος, έξω από τον χρόνο, ασωμάτως. Ο Υιός γεννάται, το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται". "Αυτοί είναι από τον Πατέρα, παρότι δεν είναι μετά τον Πατέρα". "Είναι αλήθεια πως το Άναρχο είναι αιώνιο, ενώ το αιώνιο δεν είναι αναγκαίως χωρίς Αρχή. Έτσι ο Υιός και το Πνεύμα δεν είναι χωρίς αρχή σχετικώς με την αιτία. Είναι γνωστό πως η αιτία δεν έχει την ανάγκη να είναι πριν από αυτά των οποίων είναι αιτία... Μαζί και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα είναι χωρίς Αρχή, σχετικά με τον χρόνο" (Γρηγ. Θεολόγος, Λόγος 29). "Αυτοί δεν είναι χωρίς Αρχή και ταυτοχρόνως, κατά μία άποψη (και αυτή εδώ είναι η δυσκολία) είναι χωρίς Αρχή. Δεν είναι χωρίς Αρχή σχετικά με την αιτία... αλλά είναι χωρίς αρχή σχετικά με τον χρόνο" (Λόγος 25 και 39).

Εδώ λοιπόν, στην θέση της υποταγής εισάγεται μια καινούρια, κοινή σχέση ανάμεσα στις υποστάσεις: ανάμεσα στην αιτία χωρίς Αρχή και στις υποστάσεις χωρίς Αρχή, οι οποίες όμως είναι αιτιατές. Αυτή η ιεραρχική διάκριση, μεγίστης σπουδαιότητος, μένει χωρίς ολοκληρωμένη εξήγηση, και όσον αφορά την έννοια της αιτίας, η οποία προφανώς δεν συμπίπτει με την έννοια του απρόβλεπτου, με την έννοια της υποκινήσεως, και σχετικώς με την ιεραρχία, η οποία είναι συνέπειά της και η οποία παίρνει την θέση της υποταγής.

Η ισότης της Λατρείας και της θεότητος των υποστάσεων στις αμοιβαίες τους σχέσεις με την Αρχή;;;, τονίζεται από τους Καππαδόκες με μία τέτοια ενεργητικότητα, η οποία δεν αφήνει καμμιά πιθανότητα αμφιβολίας».

(Συνεχίζεται)

Σχόλιο: Είναι απαραίτητο στους Ρώσους διανοούμενους να απορρίψουν συλλήβδην την συμμετοχή του Νου στην ορθόδοξη θεολογία, για να χωρέσει ο αγαπημένος τους Γερμανικός ιδεαλισμός, το "Εγώ σκέπτομαι". Θά μπορούσε νά δεί καί τόν Αγιο Συμεών τόν Ν. Θεολόγο, στό θέμα.

Αμέθυστος

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Μπουλγκάκοφ: «Ο παράκλητος» (3)

  Συνέχεια από Σάββατο 28 Αυγούστου 2021

ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΒΟΛΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ

Η γενική ιδέα του δυαδικού συσχετισμού του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, η οποία ανήκει κατ’αρχάς στον Μ.Αθανάσιο, ξανασυναντάται αφομοιωμένη από τον Μ.Βασίλειο! Kαι φυσικά τώρα είναι επεξεργασμένη περισσότερο, δέν εφαρμόζεται στην προαιώνιο Τριάδα, αλλά μόνον στην Οικονομική για την σχέση με τον κόσμο. Εδώ η ενέργεια του Αγίου Πνεύματος φανερώνεται στην ένωσή της με την ενέργεια του Χριστού, στο δυαδικό αδιαίρετο ολοκλήρου της Αγιώτατης Τριάδος. Το κλασσικό κείμενο στην Δημιουργία του κόσμου αναφέρεται ακριβώς σ’αυτό: «Στην Δημιουργία...κατανοείς Αμφιλόχιε, την αρχική αιτία όλης της Δημιουργίας, τον Πατέρα και την δημιουργική αιτία, τον Υιό, και την τελειοποιό αιτία, το Πνεύμα». «Κατανοείς λοιπόν τρείς (υποκείμενα). Τον Κύριο που εντέλλει, Τον Λόγο που δημιουργεί, το Πνεύμα που επιβεβαιώνει» (περί του Αγίου Πνεύματος 16 PG 32, 136 B, C). Ιδιαιτέρως δέ η οικονομία η σχετική με τον άνθρωπο πραγματοποιείται απο την δυάδα Υιός-Άγιο Πνεύμα. Η οικονομία της Παλαιάς Διαθήκης πραγματοποιείται μέσω του Αγίου Πνεύματος! «Το Πνεύμα ήταν παρόν στην ίδια την σάρκα του Κυρίου... Το Πνεύμα βοηθούσε σε όλα τα έργα που πραγματοποιούσε. Το Πνεύμα ήταν παρόν ακόμη και όταν πειράχτηκε από τον διάβολο (Ματ. Μ1). Το Πνεύμα ήταν αχώριστο απο αυτόν όταν πραγματοποιούσε τα θαύματα (Ματ, 12,28). Το Πνεύμα δέν τον εγκατέλειψε όταν αναστήθηκε απο τους νεκρούς (Ιωάν 20,22-23) ...Και η κυβέρνηση της Εκκλησίας δέν πραγματοποιείται αναμφιβόλως και φανερώς απο το Άγιο Πνεύμα;» [Δυστυχώς για όλους μας έχει επικρατήσει η γνώμη ότι όπου γίνεται αναφορά του Πνεύματος στην Αγία Γραφή και ιδιαιτέρως στην Καινή Διαθήκη, εννοείται πάντοτε το Άγιο Πνεύμα. Σαν να είναι το Άγιο Πνεύμα το μοναδικό περιεχόμενο των προσώπων της Αγίας Τριάδος. Αυτός είναι και ο μοναδικός τρόπος να αφαιρεθεί η ουσία από την Αγία Τριάδα, όπως γίνεται σήμερα. Το Άγιο Πνεύμα έσβησε τον Κύριο. Και όμως η Κ.Δ. μας προσφέρει τα σημεία της: όπως π.χ. στις Πράξεις! Όπου γράφεται πότε περί πνεύματος Αγίου και πότε περί Αγίου Πνεύματος. Δηλαδή δέν είναι Θεός ο Κύριος, δέν είναι πνεύμα ο Θεός; Δυστυχώς δέν είμαστε προσεκτικοί στην κατανόησή μας και συναντούμε μπροστά μας το φαινόμενο του Μπουλγκάκοφ, ο οποίος διαπραγματεύεται τον Κύριο σαν να είναι ένας Άγιος κατά Χάριν].

Η πιο σημαντική και τολμηρή δήλωση του Μ.Βασιλείου γιά την ενωμένη ενέργεια του Υιού και Αγίου Πνεύματος (η οποία μάλιστα δέν έλαβε την ανάλογη προσοχή των Θεολόγων) αναφέρεται στην εσχατολογία : «Κατά την στιγμή της προσδοκώμενης εμφανίσεως του Κυρίου απο τους ουρανούς, το Άγιο Πνεύμα δέν θα είναι ανενεργό, όπως σκέπτονται μερικοί, αλλά θα εμφανισθεί μαζί μ’Αυτόν, την ημέρα της αποκαλύψεως του Κυρίου, τότε που ο Μακάριος και μόνος Δυνατός θα έλθει να κρίνει το Σύμπαν σύμφωνα με την Δικαιοσύνη... Εκείνα τα δώρα που ο Θεός ετοίμασε για όποιον είναι άξιος, η κορώνα της δικαιοσύνης είναι η Χάρις του Αγίου Πνεύματος. Ο όρος του γυρισμού της διχοτομίας, σημαίνει αποξένωση απο το Άγιο Πνεύμα... στον άδη η βοήθεια του Αγίου Πνεύματος δέν εμφανίζεται πλέον (περί του Αγίου Πνεύματος 18, PG 32,141 A, 144 A)

«Οτιδήποτε έχει ανάγκη αγιασμού στρέφεται πρός το Άγιο Πνεύμα... Αυτό είναι ο δωτήρας της ζωής (Περι Αγ. Πν. 9). Χάρη στον φωτισμό του Πνεύματος «αποκτούμε την κατοικία στον Θεό, την αφομοίωση στον Θεό, και το πιό επιθυμητό πράγμα απο όλα τα άλλα, την θέωση (π.Αγ.Πν. 9).

Στα έργα του Αγίου Επισκόπου Καισαρείας βρίσκονται πολλές κρίσεις γύρω απο τις διάφορες πλευρές της ενέργειας του Αγίου Πνεύματος, οι οποίες επιτρέπουν να θεωρήσουμε αυτά τα έργα έναν αληθινό θησαυρό πνευματολογίας.  Παρ’όλα αυτά, θα ψάξουμε ματαίως να βρούμε μία πλήρη θεωρία της θέσεως Του στην Αγιωτάτη Τριάδα, μία θεωρία όχι του πνεύματος, αλλά του Πνεύματος, όχι των δώρων Του, αλλά Αυτό το ίδιο. Και μάλλον η αιτία είναι η γενική κατάσταση του δόγματος της Αγίας Τριάδος εκείνης της εποχής. [ΕΚΑΝΕ ΠΟΛΛΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ ΜΕ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΠΑΡΟΤΙ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΙΠΕΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΡ. ΝΥΣΣΗΣ].

Συγκεκριμένα, το θεμελιώδες θέμα της τάξεως που ηγέρθη κατά πρώτον απο τους Καππαδόκες, παραμένει άλυτο. Πώς να κατανοήσουμε και τί πράγμα σημαίνει η Τρίτη θέση του Αγίου Πνεύματος στο εσωτερικό της Αγιωτάτης Τριάδος; Η εικών που χρησιμοποιείται απο τον Βασίλειο για να προβάλλει την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος προσθέτει ελάχιστα στην κατανόηση τών ενδο-τριαδικών σχέσεων: «Αυτός είναι τό Πνεύμα τών χειλέων του Θεού (όπως άλλοι το παρομοιάζουν με την αναπνοή που συνοδεύει την εκφορά μίας λέξεως). Οι φυσικές παρομοιώσεις, όσο κι’ άν είναι πολυπληθείς στην πατριστική γραμματεία, δέν μας βοηθούν καθόλου στην κατανόηση της Αγίας Τριάδος (όπως ΤΌ είχε ήδη αναγνωρίσει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος στον 31 ο Λόγο του).

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, όπως και ο φίλος Βασίλειος (παρότι ο τελευταίος με γλωσσικούς περιορισμούς), ομολογεί εναντίον των αιρετικών την θεότητα του Αγίου Πνεύματος: "Τότε λοιπόν; Το πνεύμα είναι Θεός; Βεβαίως. Ομοούσιο; Ναι, διότι είναι Θεός" (Λόγος 31,10). Και όμως παρ’όλα αυτά, παρόλη την ξεκάθαρη ομολογία, δέν βρίσκουμε ούτε στον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, τίποτε πρωτότυπο στο Τριαδικό του δόγμα, ούτε δέ ιδιαιτέρως στην θεωρία του για την θέση του Αγίου Πνεύματος, στο εσωτερικό της Αγίας Τριάδος, εάν την συγκρίνουμε με εκείνη του Μ.Βασιλείου, εάν παραλείψουμε την έμπνευση και την ευγλωττία που χαρακτηρίζουν τον λόγο του. Αυτός, περισσότερο απο τους υπόλοιπους Πατέρες αναγνωρίζει πώς στο Θέμα του δόγματος του Αγίου Πνεύματος θα έλθουν άλλες αποκαλύψεις αργότερα και μάλιστα αυτή η σκέψη είναι η πιό σημαντική της πνευματολογίας του. «Δια μέσου των αιώνων συνέβησαν δύο αξιοσημείωτοι μεταβάσεις εις την ζωήν αι οποίαι ονομάζονται και δύο Διαθήκαι ή και σεισμοί της γής λόγω της μεγάλης σπουδαιότητος του πράγματος. Η μέν μία μετάβασις έγινε απο τα είδωλα στον νόμο, ή δέ άλλη απο τον νόμο στο Ευαγγέλιο. Και τρίτον σεισμόν ακούομεν στο Ευαγγέλιο την μετάβαση απο την ζωή αυτή πρός την άλλη, την αιωνίαν και ασάλευτον. Υπέστησαν δέ αμφότεραι αι διαθήκαι το αυτό. Ποιό είναι αυτό; Δέν ήλλαξαν αποτόμως ούτε συγχρόνως με την πρώτη προσπάθεια μεταβάσεως. Για ποιόν λόγο; Διότι πρέπει να το γνωρίζωμεν, δια να μήν βιασθώμεν, αλλά να πεισθώμεν... Έτσι δύναμαι να λάβω μίαν ιδέαν εκείνου το οποίον διδάσκει η θεολογία, αλλά μόνον αρνητικώς. Διότι εκεί μέν τάς αφαιρέσεις γίνεται η αλλαγή, ενώ εδώ με τας προσθήκας η τελείωσις. Η παλαιά εκήρυττε φανερά τον Πατέρα, ενώ τον Υιόν αμυδρότερα. Η καινή εφανέρωσε τον Υιόν και αφήκε να φανεί η Θεότης του Πνεύματος. Τώρα κατοικει εν μέσω ημών το Πνεύμα και μας αποκαλύπτεται σαφέστερον. Διότι δέν ήτο ασφαλές, ενώ ακόμη δέν ωμολογήθη η θεότης του Πατρός, να κηρύττεται φανερά ο Υιός, ούτε μόλις έγινε δεκτή η Θεότης του Υιού, να μας φανερώνεται επιπλέον και το πνεύμα το Άγιον, για να μιλήσω και κάπως τολμηρότερα... αλλά έπρεπε με τας βαθμιαίας προσθήκας και με τας «αναβάσεις» όπως είπε και ο Δαυϊδ και με τας προόδους και προκοπάς απο δόξης εις δόξαν, να πλημμυρίσει το Φώς της Τριάδος στους λαμπροτέρους...» (Λόγος 31, ΛΑ,25-26). Ευχόμαστε αυτή η σύλληψη του Αγίου Γρηγορίου του θεολόγου να είναι και σήμερα ένας οδηγός στην θεολογία του πνεύματος![ΣΕ ΠΡΟΦΤΑΣΕ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΛΑΜΑΣ. ΜΑΣ ΠΕΡΙΣΣΕΥΕΙΣ]

Συνεχίζεται

Σχόλιο: Αυτή είναι η ρίζα της θεολογίας των Ρώσων! Η εποχή του Αγίου Πνεύματος, όπως την εξέφρασε πρώτος ίσως ο Λόσκι. Μία παλαιά σταθερά της Λατινικής Θεολογίας, η οποία με τον Gioacchino Da Fiore κήρυξε την εποχή του Αγίου Πνεύματος, η οποία με την Nuova Scienta του Giambattista Vico, την ιστορία, βρήκε τον τρόπο δράσης τού υποκειμένου, δηλ. του ανθρώπου που πρόσθεσε τήν άποψη στον νόμο του καλού και του κακού, ο οποίος και τον οδήγησε στην μαύρη απώλεια, τού καρπού της ζωής που του αποκάλυψε ο Κύριος, και σαν "αληθινός" πλέον Θεός προσπαθεί να πραγματοποιήσει τον Φόβο του Τριαδικού Θεού, ο οποίος τον εξεδίωξε από τον Παράδεισο για να μήν φάει από το δένδρο της ζωής και καταστήσει την αμαρτία αιώνια. Ο σκοπός όλου του συγγραφικού έργου τού Μπουλγκάκοφ και της Ρωσικής Θεολογίας κατ’επέκτασιν είναι ή ένωσις των Εκκλησιών και γι’αυτό οι έρευνές τους τελειώνουν στους Καππαδόκες, λές και δέν είχαμε άλλους, μεγαλύτερους Θεολόγους. Όλοι τους λοιπόν συναγωνίζονται για την ανάδειξη του νέου προφήτη του Αγίου Πνεύματος, ποιός θα αναδειχθεί ο λαμπρότερος : Υπηρετώντας ταυτόχρονα και τα όνειρα της Τρίτης Ρώμης, που θα είναι η εποχή ακριβώς του Αγίου Πνεύματος, στα χέρια των Ρώσων.

Ο Ζηζιούλας πήρε όλη αυτή την πνευματομωρία της Ρωσικής Θεολογίας και την έντυσε Ορθόδοξο ένδυμα, την έκανε Χριστομωρία, με την γνωστή Ευχαριστιακή Εκκλησιολογία!

Αμέθυστος