Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αγ. Σιλουανός ο Αθωνίτης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αγ. Σιλουανός ο Αθωνίτης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Κληρονομοῦμεν τήν ἁμαρτίαν τῶν προγόνων μας;

Κληρονομοῦμεν τήν ἁμαρτίαν τῶν προγόνων μας;
Ἀπάντησις εἰς π. Χ. Κοπανάκην, π. Ν. Λουδοβίκον καὶ Μητρ. Μόρφου Νεόφυτον


Τοῦ κ. Παύλου Κλιματσάκη, διδάκτ. Φιλοσοφίας

Τὸ ζήτημα τῆς κληρονομικότητας τῶν ἁμαρτιῶν τῶν γονέων ἐπανέρχεται συχνὰ στὸν σύγχρονο ἐκκλησιαστικὸ λόγο. Σὲ κηρύ-γματα καὶ θεολογικὲς ὁμιλίες διατυπώνεται ἡ ἄποψη ὅτι οἱ ἄνθρωποι δὲν κληρονομοῦν μόνον ὁρισμένα σωματικὰ καὶ ψυχολογικὰ χαρακτηριστικὰ τῶν προγόνων τους, ἀλλὰ καὶ στοιχεῖα τῆς πνευματικῆς τους καταστάσεως. Σύμφωνα μὲ αὐτὴ τὴν ἀντίληψη, οἱ ἁμαρτίες, τὰ πάθη, ἀκόμη καὶ οἱ ἀρετὲς προηγούμενων γενεῶν μποροῦν νὰ ἐπηρεάζουν τὴν πνευματικὴ ζωὴ τῶν ἀπογόνων τους. Ἡ θέση αὐτὴ ἐγείρει ἕνα οὐσιῶδες θεολογικὸ ἐρώτημα: μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νὰ κληρονομεῖ τὴν ἁμαρτωλότητα τῶν προγόνων του ἢ ἡ προσωπική του πνευματικὴ κατάσταση συνδέεται πρωτίστως μὲ τὴν ἐλεύθερη προαίρεσή του καὶ τὴ σχέση του μὲ τὸν Θεό;

Ἡ ἀπάντηση προϋποθέτει τὴ διάκριση μεταξὺ τῶν συνεπειῶν τοῦ προπατορικοῦ ἁμαρτήματος καὶ τῆς προσωπικῆς εὐθύνης γιὰ τὴν ἁμαρτία, καθὼς καὶ τὴν ὀρθὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου αὐτεξουσίου. Στὸ πλαίσιο αὐτὸ θὰ ἐξετάσουμε τὶς σχετικὲς τοποθετήσεις τοῦ π. Χαραλάμπους Κοπανάκη, τοῦ π. Νικολάου Λουδοβίκου καὶ τοῦ Μητροπολίτη Μόρφου Νεοφύτου, ὅπως αὐτὲς διατυπώθηκαν σὲ δημοσίως διαθέσιμες διαδικτυακὲς ὁμιλίες τους, ἀπὸ τὶς ὁποῖες προέρχονται καὶ τὰ παρατιθέμενα ἀποσπάσματα. Οἱ συγκεκριμένες τοποθετήσεις παρουσιάζουν διαφορετικὲς ἐκδοχὲς μιᾶς κοινῆς προβληματικῆς, ἡ ὁποία ἀφορᾶ τὴ σχέση τῆς ἀνθρώπινης ἐλευθερίας μὲ τὴν κληρονομικότητα καὶ τὴν πνευματικὴ κατάσταση τῶν προηγούμενων γενεῶν.

Σύμφωνα μὲ τὴν ὀρθόδοξη πατερικὴ διδασκαλία, τὸ προπατορικὸ ἁμάρτημα ἀποτελεῖ τὴν προσωπικὴ παράβαση τῶν πρωτοπλάστων. Οἱ ἀπόγονοί τους δὲν καθίστανται προσωπικὰ ἔνοχοι γιὰ μία πράξη τὴν ὁποία δὲν διέπραξαν. Ἐκεῖνο ποὺ μεταδίδεται στὴν ἀνθρωπότητα εἶναι οἱ συνέπειες τῆς πτώσεως, κυρίως ἡ φθορὰ καὶ ὁ θάνατος. Ἄλλο πρᾶγμα εἶναι νὰ γεννιέται ὁ ἄνθρωπος μέσα σὲ μία μεταπτωτικὴ κατάσταση, στὴν ὁποία κυριαρχοῦν ἡ φθορά, ὁ πόνος καὶ ὁ θάνατος, καὶ ἄλλο νὰ θεωρεῖται ἔνοχος γιὰ τὶς προσωπικὲς ἁμαρτίες τῶν προγόνων του. Ἡ ὀρθόδοξη θεολογία δὲν ταυτίζει τὴν κληρονομικότητα τῶν συνεπειῶν τῆς πτώσεως μὲ τὴ μετάδοση προσωπικῆς ἐνοχῆς, διότι ἡ ἐνοχὴ προϋποθέτει προσωπικὴ πράξη καὶ ἐλεύθερη προαίρεση. Ἀκριβῶς σὲ αὐτὸ τὸ σημεῖο ἀνακύπτει ἡ προβληματικὴ ὁρισμένων σύγχρονων ἐκκλησιαστικῶν τοποθετήσεων, οἱ ὁποῖες φαίνεται νὰ ἐπεκτείνουν τὴν ἔννοια τῆς κληρονομικότητας ἀπὸ τὴ φυσικὴ κατάσταση τοῦ ἀνθρώπου στὴν ἴδια τὴν πνευματική του ζωή.

Ἡ συναισθηματικὴ κληρονομικότης κατὰ τὸν π. Χαράλαμπον Κοπανάκη

Ὁ π. Χαράλαμπος Κοπανάκης, ἀναφερόμενος στὴ γενεαλογία τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, παρατηρεῖ ὅτι μεταξὺ τῶν κατὰ σάρκα προγόνων Του συγκαταλέγονται πρόσωπα μὲ ἀμφιλεγόμενο ἠθικὸ βίο. Μὲ ἀφορμὴ αὐτὴ τὴ διαπίστωση, προχωρεῖ σὲ μία γενικότερη θεώρηση τῆς σχέσεως τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸ οἰκογενειακό του παρελθόν, ὑποστηρίζοντας ὅτι ὁ ἄνθρωπος γεννιέται μὲ λευκὸ «ποινικὸ μητρῶο», ἀλλὰ μὲ ἤδη συμπληρωμένο «συναισθηματικὸ μητρῶο», τὸ ὁποῖο ἔχει διαμορφωθεῖ ἀπὸ τοὺς προγόνους του. Ὅπως χαρακτηριστικὰ ἀναφέρει: «Ὅλοι οἱ ἄνθρωποι γεννιόμαστε ὄχι μὲ ποινικὸ μητρῶο. Τὸ ποινικὸ μητρῶο μας εἶναι λευκό, ἀλλὰ τὸ συναισθηματικό μας μητρῶο εἶναι συμπληρωμένο καὶ εἶναι συμπληρωμένο ἀπὸ τοὺς προγόνους».

Ἐπικαλούμενος μάλιστα τὴ θεωρία τοῦ συλλογικοῦ ἀσυνειδήτου τοῦ Κὰρλ Γιοὺνγκ, ὑποστηρίζει ὅτι ὁ ἄνθρωπος δὲν ἀποτελεῖ ἀποκλειστικὰ προϊόν τῆς προσωπικῆς του ἀναπτύξεως ἢ τοῦ ἄμεσου οἰκογενειακοῦ περιβάλλοντός του, ἀλλὰ φέρει μέσα του ἐπιδράσεις προηγούμενων γενεῶν: «Ἕνας μεγάλος ψυχαναλυτὴς τοῦ προηγούμενου αἰώνα, ὁ Γιοὺνγκ, εἶχε μιλήσει γιὰ τὸ συλλογικὸ ἀσυνείδητο, ὅτι ὁ Χαράλαμπος δηλαδὴ δὲν εἶναι μόνο αὐτὸ ποὺ ἔφτιαξε αὐτὸς ἢ μόνο ἡ οἰκογένειά του. Εἶναι ὅλο τὸ εὐρύτερο κοινωνικὸ σύνολο, τὰ μηνύματα ποὺ μεταβιβάζει ἡ μία γενιὰ στὴν ἄλλη». Ὡς χαρακτηριστικὸ παράδειγμα ἀναφέρει μία οἰκογένεια, ἡ ὁποία, ἀρκετὲς δεκαετίες πρίν, εἶχε βιώσει ἕνα γεγονὸς κοινωνικῆς διαπομπεύσεως. Παρότι οἱ ἑπόμενες γενεὲς ἐνδέχεται νὰ ἀγνοοῦν τὸ περιστατικό, ἐξακολουθοῦν, κατὰ τὴν ἑρμηνεία του, νὰ ἐκδηλώνουν συμπεριφορὲς ποὺ χαρακτηρίζονται ἀπὸ ντροπή, ἐσωστρέφεια καὶ ὑπερβολικὴ ἐξάρτηση ἀπὸ τὴν κοινωνικὴ γνώμη. Καταλήγει μάλιστα, λέγοντας: «Κουβαλᾶμε λοιπὸν μέσα μας ἴχνη τῶν προγόνων μας. Κουβαλᾶμε καὶ τὶς σκοτεινὲς πλευρές».

Ἡ θέση αὐτή, ὡστόσο, χρειάζεται προσεκτικὴ διάκριση. Εἶναι ἀναμφισβήτητο ὅτι τὸ οἰκογενειακὸ καὶ κοινωνικὸ περιβάλλον ἐπηρεάζει τὴν ἀνάπτυξη τῆς προσωπικότητας. Συνήθειες, φόβοι, συμπεριφορὲς καὶ ἀντιλήψεις μποροῦν νὰ μεταδίδονται ἀπὸ γενιὰ σὲ γενιὰ μέσῳ τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεπιδράσεως. Αὐτό, ὅμως, δὲν ἀποδεικνύει ὅτι ὁ ἄνθρωπος κληρονομεῖ κάποια πνευματικὴ κατάσταση ἢ ὅτι φέρει προσωπικὴ εὐθύνη γιὰ τὶς ἁμαρτίες τῶν προγόνων του. Ἐπιπλέον, ἡ θεωρία τοῦ συλλογικοῦ ἀσυνειδήτου τοῦ Γιοὺνγκ συνδέεται μὲ τὴν ἔννοια τῶν ἀρχετύπων καὶ δὲν ταυτίζεται μὲ τὴ μετάδοση συγκεκριμένων οἰκογενειακῶν βιωμάτων. Ἡ χρησιμοποίησή της ὡς ἑρμηνευτικοῦ κλειδιοῦ τῆς ὀρθόδοξης ἀνθρωπολογίας ἀπαιτεῖ, ἑπομένως, ἰδιαίτερη προσοχή. Ἡ πατερικὴ διδασκαλία δὲν θεμελιώνει τὴν προσωπικὴ ἁμαρτωλότητα τοῦ ἀνθρώπου σὲ ἕνα κληρονομημένο συναισθηματικὸ ἢ ψυχικὸ φορτίο. Ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὸ περιβάλλον του, ἀλλὰ δὲν καθορίζεται ἀναγκαστικὰ ἀπὸ αὐτό. Διαθέτει αὐτεξούσιο καὶ μπορεῖ νὰ μεταβάλει τὸν τρόπο τῆς ζωῆς του.

Ἡ πνευματικὴ κληρονομικότης κατὰ τὸν π. Νικόλαον Λουδοβίκον

Περαιτέρω προβληματισμὸ προκαλοῦν ὁρισμένες τοποθετήσεις τοῦ π. Νικολάου Λουδοβίκου, ὁ ὁποῖος συνδέει τὴν ψυχολογικὴ κληρονομικότητα μὲ μία μορφὴ πνευματικῆς κληρονομικότητας. Σύμφωνα μὲ τὸν ἴδιο, ἡ πνευματικὴ κατάσταση τῶν γονέων ἔχει ἄμεσο ἀντίκτυπο στὸ παιδὶ καί, κατὰ κάποιον τρόπο, μεταδίδεται σὲ αὐτό. Ὅπως δηλώνει: «Ἀπὸ τὶς ψυχολογικὲς καταβολές, οἱ ὁποῖες βέβαια μεταδίδονται καὶ ξέρουμε ὅτι ὑπάρχει μία κληρονομικότητα σὲ ὅλα αὐτά, ὑπάρχει καὶ μία πνευματικὴ κληρονομικότητα. Ἡ πνευματική κατάσταση τῶν γονέων στὸ παιδὶ ἔχει ἄμεσο ἀντίκτυπο. Σχεδὸν μεταδίδεται». Ἡ θέση του δὲν περιορίζεται στὴν ἐπίδραση τῆς οἰκογενειακῆς ἀνατροφῆς, ἀλλὰ ἐπεκτείνεται στὴν ἴδια τὴν πνευματικὴ κατάσταση τοῦ ἀνθρώπου.

Ὁ π. Νικόλαος ὑποστηρίζει ὅτι, ὅπως κληρονομοῦνται οἱ συνέπειες τῆς πτώσεως, ἔτσι μπορεῖ νὰ κληρονομεῖται τόσο ἡ ἀνομία ὅσο καὶ ἡ χάρη, χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνει ὅτι ὁ Θεὸς τιμωρεῖ ἐκδικητικὰ τοὺς ἀπογόνους γιὰ τὶς ἁμαρτίες τῶν προγόνων τους: «Κληρονομεῖται ἡ προσευχὴ ὅπως ἡ χάρις, ὅπως κληρονομεῖται καὶ ἡ ἀνομία. Δὲν κληρονομεῖται ὡς ἐκδίκηση, ὡς ἀνάγκη ἂς ποῦμε ἐκδικήσεως ἀπὸ μέρους τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ κληρονομεῖται ὅπως κληρονομήθηκε καὶ τὸ προπατορικὸ ἁμάρτημα. Δὲν κληρονομοῦμε μία ἐνοχή, ἀλλὰ κληρονομήθηκαν οἱ συνέπειες τῆς πτώσεως, οἱ ὁποῖες δημιουργοῦν τὶς συνθῆκες νέων πτώσεων καὶ νέων ἁμαρτιῶν».

Ἀναφέρεται μάλιστα στὸ ἐνδεχόμενο ἡ ἀγαθὴ προαίρεση ἢ ἡ πνευματικὴ προσ­φορὰ κάποιου προγόνου νὰ ἐκδηλωθεῖ, ἔπειτα ἀπὸ πολλὲς γενεές, ὡς ἰδιαίτερη παρουσία τῆς θείας χάριτος σὲ ἕνα ἀπόγονό του. Χαρακτηριστικὰ ἀναφέρει: «Ὑπάρχει ὁ παππούς, ἡ γιαγιά, ὁ προπάππος, τρεῖς, τέσσερις, πέντε γενιὲς πρίν. Ξέρετε, δὲν χάνεται καμία καλὴ πρόθεση, καμία καλὴ στάση στὴ ζωὴ αὐτή. Μπορεῖ στὰ παιδιά, στὰ ἐγγόνια, στὰ δισέγγονα, στὰ τρισέγγονα ἑνὸς ἀνθρώπου ὁ ὁποῖος ἔκανε μία πράξη προσφορᾶς πρὸς τὸν Θεό, ἔτσι ὁλοκληρωτικῆς, νὰ ἐμφανιστεῖ αὐτὴ ἡ χάρις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ μπορεῖ κανεὶς νὰ ἐξηγήσει τὸ πῶς ἀπὸ τέτοιους γονεῖς βγαίνει αὐτὸ τὸ παιδί». Παράλληλα, ἀποδίδει ἰδιαίτερη σημασία στὴν πνευματικὴ καὶ ψυχολογικὴ κατάσταση τῶν γονέων κατὰ τὴ σύλληψη καὶ τὴν κύηση, θεωρώντας ὅτι ἡ προσευχή, ἡ εἰρήνη καὶ ἡ κατὰ Θεὸν ζωὴ τῶν γονέων μποροῦν νὰ δημιουργήσουν εὐνοϊκὲς προϋποθέσεις γιὰ τὴ μελλοντικὴ ἀνάπτυξη τοῦ παιδιοῦ, ἐνῶ μία δυσμενὴς ψυχολογικὴ κατάσταση τῆς μητέρας ἐνδέχεται νὰ ἐπιδράσει ἀρνητικὰ στὴν ψυχική του συγκρότηση.

Στὸ σημεῖο αὐτὸ εἶναι ἀπαραίτητο νὰ διαχωριστοῦν δύο διαφορετικὰ ζητήματα. Τὸ πρῶτο ἀφορᾶ τὴν ἐπίδραση τῶν συνθηκῶν τῆς κυήσεως καὶ τοῦ οἰκογενειακοῦ περιβάλλοντος στὴν ψυχοσωματικὴ ἀνάπτυξη τοῦ παιδιοῦ. Πρόκειται γιὰ ζήτημα ποὺ μπορεῖ νὰ ἐξεταστεῖ μὲ ἐπιστημονικὰ κριτήρια καὶ δὲν συνεπάγεται ἀπὸ μόνο του κάποια δογματικὴ ἀντίφαση. Τὸ δεύτερο ἀφορᾶ τὸν ἰσχυρισμὸ ὅτι ἡ πνευματικὴ κατάσταση τῶν γονέων μεταδίδεται στοὺς ἀπογόνους ὡς κληρονομικὸ χαρακτηριστικό. Ἐδῶ ἀνακύπτει τὸ θεολογικὸ πρόβλημα. Ἐὰν ἡ ἁγιότητα ἢ ἡ ἁμαρτωλότητα μποροῦσαν νὰ μεταδίδονται κληρονομικά, τότε ἡ προσωπικὴ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ ἀνθρώπου θὰ ἐξαρτιόταν, ἔστω ἐν μέρει, ἀπὸ τὶς πράξεις καὶ τὴν προαίρεση ἄλλων προσώπων.

Ἡ θεία χάρη, ὅμως, δὲν ἀποτελεῖ φυσικὸ ἢ βιολογικὸ χαρακτηριστικὸ τὸ ὁποῖο μεταβιβάζεται ἀπὸ τοὺς γονεῖς στὰ παιδιά. Οὔτε ἡ προσωπικὴ ἁγιότητα ἑνὸς προγόνου συνεπάγεται αὐτομάτως τὴν ἁγιότητα τῶν ἀπογόνων του. Αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι ἡ προσευχὴ τῶν γονέων εἶναι ἄνευ σημασίας ἢ ὅτι ὁ Θεὸς δὲν μπορεῖ νὰ εὐεργετήσει ἕνα ἄνθρωπο ἀνταποκρινόμενος στὶς προσευχὲς ἄλλων. Ἡ μεσιτεία καὶ ἡ προσευχὴ ἀποτελοῦν πραγματικὸ στοιχεῖο τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς, διαφέρουν ὅμως οὐσιωδῶς ἀπὸ τὴν ἀντίληψη ὅτι ἡ χάρη μεταδίδεται ὡς κληρονομικὴ ἰδιότητα. Ὁ ἴδιος ὁ π. Νικόλαος ἀναγνωρίζει ὅτι ἡ ἀνθρώπινη θέληση μπορεῖ νὰ ἀντισταθεῖ στὶς ἀρνητικὲς καταβολὲς καὶ νὰ τὶς ὑπερβεῖ, ἐνῶ στὴ σχετικὴ συζήτηση γίνεται ἀναφορὰ καὶ στὴ χάρη τοῦ Βαπτίσματος, ἡ ὁποία ἀναγεννᾶ τὸν ἄνθρωπο. Οἱ παραδοχὲς αὐτὲς καθιστοῦν ἀναγκαία μία σαφέστερη διάκριση μεταξὺ τῶν φυσικῶν συνεπειῶν τῆς πτώσεως, τῶν ψυχολογικῶν ἐπιδράσεων τοῦ περιβάλλοντος καὶ τῆς προσωπικῆς συμμετοχῆς τοῦ ἀνθρώπου στὴ θεία χάρη.

Ὁ πνευματικὸς νόμος καὶ αἱ ἁμαρτίαι τῶν προγόνων κατὰ τὸν Μητρ. Μόρφου Νεόφυτον

Μία ἀνάλογη προβληματικὴ συν­αντᾶται καὶ σὲ τοποθετήσεις τοῦ Μητροπολίτη Μόρφου Νεοφύτου, ὁ ὁποῖος συνδέει τὶς ἁμαρτίες προηγούμενων γενεῶν μὲ τὴν πνευματικὴ κατάσταση τῶν μεταγενέστερων. Ἐπικαλούμενος τὸν λεγόμενο «πνευματικὸ νόμο» καὶ ἀναφερόμενος στὸν ἅγιο Πορφύριο, ὑποστηρίζει ὅτι οἱ ἁμαρτίες τῶν παλαιότερων γενεῶν μποροῦν νὰ ἐπηρεάζουν τὶς νεότερες σὰν «πνευματικὰ μικρόβια»: «Ὑπάρχει ἕνα πρόβλημα μὲ τὴ συλλογικότητα, αὐτὸ ποὺ λένε οἱ ἅγιοι Πατέρες ὁ πνευματικὸς νόμος. Ὅλα αὐτὰ ποὺ συμβαίνουν στὴν Ἑλλάδα εἶναι ἁμαρτίες τῶν παλαιοτέρων γενεῶν, οἱ ὁποῖες ἔρχονται ὡς πνευματικὰ μικρόβια, ὅπως ἔλεγε ὁ ἅγιος Πορφύριος, νὰ ἐπηρεάσουν τὶς σύγχρονες γενεές». Μάλιστα, διατυπώνει τὴν ἄποψη ὅτι, ὅπως κληρονομοῦνται ὁρισμένα χαρίσματα καὶ τάλαντα τῶν προγόνων, ἔτσι κληρονομοῦνται καὶ τὰ πάθη ἢ οἱ ἁμαρτίες τους, ἐφόσον ἐκεῖνοι δὲν μετανόησαν: «Ὅπως ὑπάρχουν τὰ τάλαντα τῶν προγόνων, τὰ ὁποῖα κληρονομοῦμε, κληρονομοῦμε καὶ τὰ πάθη τους, τὶς ἁμαρτίες τους, στὸν βαθμὸ ποὺ δὲν μετανόησαν».

Ἡ θέση αὐτὴ δημιουργεῖ σοβαρὰ ἐρωτήματα σχετικὰ μὲ τὴ φύση τῆς ἁμαρτίας καὶ τὴν προσωπικὴ εὐθύνη. Εἶναι ἀσφαλῶς δυνατὸν οἱ πράξεις μιᾶς γενεᾶς νὰ ἔχουν συνέπειες στὴ ζωὴ τῶν ἑπόμενων. Ἕνας πόλεμος, μία κοινωνικὴ σύγκρουση, μία οἰκογενειακὴ ἀδικία ἢ μία μακροχρόνια ἐχθρότητα μποροῦν νὰ διαμορφώσουν τὶς συνθῆκες μέσα στὶς ὁποῖες θὰ ζήσουν οἱ ἀπόγονοι. Γιὰ παράδειγμα, οἱ συνέπειες ἑνὸς ἐμφυλίου πολέμου ἐνδέχεται νὰ ἐπηρεάζουν τὴν κοινωνικὴ καὶ οἰκογενειακὴ ζωὴ ἀκόμη καὶ πολλὲς δεκαετίες μετὰ τὴ λήξη του. Οἱ ἑπόμενες γενεὲς μπορεῖ νὰ κληρονομοῦν ἕνα περιβάλλον διχασμοῦ, καχυποψίας ἢ ἐχθρότητας. Ἀπὸ αὐτό, ὅμως, δὲν συνάγεται ὅτι κληρονομοῦν καὶ τὴν προσωπικὴ ἐνοχὴ τῶν ἀνθρώπων ποὺ προκάλεσαν τὶς συγκρούσεις.

Ἡ διάκριση μεταξὺ τῆς ἱστορικῆς συνέπειας μιᾶς ἁμαρτωλῆς πράξεως καὶ τῆς προσωπικῆς εὐθύνης γι᾿ αὐτὴν εἶναι ἀποφασιστική. Οἱ ἀπόγονοι ἐνδέχεται νὰ ὑποστοῦν τὶς συνέπειες τῶν πράξεων τῶν προγόνων τους, χωρὶς νὰ καθίστανται οἱ ἴδιοι ἔνοχοι γιὰ τὶς πράξεις αὐτές. Ὁ πνευματικὸς νόμος δὲν πρέπει, ἑπομένως, νὰ ἑρμηνεύεται ὡς κάποιος ἀπρόσωπος μηχανισμὸς κληρονομικῆς ἀνταποδόσεως, ὁ ὁποῖος μεταφέρει τὴν ἁμαρτία ἀπὸ γενιὰ σὲ γενιὰ ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν προσωπικὴ προαίρεση. Ἡ μετάνοια, ἡ συγχώρηση καὶ ἡ ἐλεύθερη στροφὴ τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὸν Θεὸ μποροῦν νὰ διακόψουν τὴ συνέχιση ἁμαρτωλῶν συμπεριφορῶν καὶ ἐχθροτήτων. Δὲν ὑπάρχει κάποια ἀναπόδραστη πνευματικὴ ἀναγκαιότητα ποὺ νὰ ὑποχρεώνει τοὺς ἀπογόνους νὰ ἐπαναλάβουν τὶς ἁμαρτίες τῶν προγόνων τους.

Τὸ αὐτεξούσιον καὶ ἡ προσωπικὴ πνευματικὴ πορεία τοῦ ἀνθρώπου


Τὸ κεντρικὸ ζήτημα ποὺ ἀνακύπτει ἀπὸ τὶς παραπάνω τοποθετήσεις εἶναι ἡ σχέση τῆς ἀνθρώπινης ἐλευθερίας μὲ τὶς φυσικές, ψυχολογικὲς καὶ κοινωνικὲς ἐπιδράσεις. Σύμφωνα μὲ τὴν ὀρθόδοξη πατερικὴ ἀνθρωπολογία, ὁ ἄνθρωπος δημιουργήθηκε κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ καὶ διαθέτει λογικὸ καὶ αὐτεξούσιο. Ἡ ἐλευθερία του δὲν ἀποτελεῖ δευτερεῦον χαρακτηριστικό, ἀλλὰ οὐσιῶδες στοιχεῖο τῆς ἀνθρώπινης ὑπάρξεως. Ὁ ἄνθρωπος δὲν ἐπιλέγει τὶς συνθῆκες τῆς γεννήσεώς του, τοὺς γονεῖς του, τὴν οἰκογένεια, τὴν κοινωνία ἢ τὴν ἱστορικὴ περίοδο στὴν ὁποία θὰ ζήσει. Οὔτε εἶναι ἀπαλλαγμένος ἀπὸ τὶς συνέπειες τῆς φθορᾶς καὶ τοῦ θανάτου. Ὡστόσο, οἱ συνθῆκες αὐτὲς δὲν καθορίζουν ἀναγκαστικὰ τὴν προσωπική του προαίρεση.

Ἐδῶ πρέπει νὰ διακριθεῖ ὁ λόγος τῆς ἀνθρώπινης φύσεως ἀπὸ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ὁ ἄνθρωπος ἐπιλέγει νὰ ζήσει. Ἡ ἀνθρώπινη φύση εἶναι δημιούργημα τοῦ Θεοῦ, ἐνῶ ἡ προσωπικὴ στάση τοῦ ἀνθρώπου ἀπέναντι στὸν Θεὸ συνδέεται μὲ τὴν ἐλεύθερη χρήση τοῦ αὐτεξουσίου του. Ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ ζήσει κατὰ φύσιν, προσανατολίζοντας τὴ ζωή του πρὸς τὸν Θεό, ἢ παρὰ φύσιν, στρέφοντας τὶς δυνάμεις του πρὸς τὴν ἁμαρτία. Ἡ δυνατότητα αὐτὴ δὲν ἀναιρεῖται ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι γεννήθηκε μέσα σὲ μία οἰκογένεια μὲ προβλήματα ἢ ὅτι οἱ πρόγονοί του διέπραξαν σοβαρὲς ἁμαρτίες. Ἀντιστοίχως, ἡ καταγωγὴ ἀπὸ εὐσεβεῖς ἢ ἀκόμη καὶ ἁγίους προγόνους δὲν ἐξασφαλίζει τὴν προσωπικὴ ἁγιότητα.

Ἡ πνευματικὴ ζωὴ δὲν ἀποτελεῖ μηχανικὴ συνέχεια τῆς οἰκογενειακῆς ἱστορίας. Προϋποθέτει τὴν προσωπικὴ ἀνταπόκριση τοῦ ἀνθρώπου στὴ θεία χάρη, τὴ μετάνοια, τὴν κάθαρση καὶ τὴ συμμετοχὴ στὴ μυστηριακὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ δὲν καταργεῖ τὸ αὐτεξούσιο, ἀλλὰ συνεργεῖ μὲ τὴν ἐλεύθερη ἀνθρώπινη προαίρεση. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἡ πνευματικὴ πρόοδος δὲν μπορεῖ νὰ ἑρμηνεύεται ὡς ἀποτέλεσμα μιᾶς κληρονομημένης ἁγιότητας οὔτε ἡ ἁμαρτωλὴ ζωὴ ὡς ἀναπόφευκτη συνέπεια τῶν παθῶν τῶν προγόνων. Ἡ ὀρθόδοξη διδασκαλία περὶ μετανοίας προϋποθέτει ἀκριβῶς ὅτι ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ μεταβάλει τὸν τρόπο τῆς ὑπάρξεώς του.

Ἐὰν ἡ προσωπικὴ πνευματικὴ κατάσταση ἦταν καθορισμένη ἀπὸ τὶς ἁμαρτίες προηγούμενων γενεῶν, ἡ μετάνοια θὰ ἔχανε ἕνα οὐσιῶδες μέρος τοῦ νοήματός της. Ὁ ἄνθρωπος θὰ καλοῦνταν νὰ ἀντιμετωπίσει ὄχι μόνον τὶς προσωπικές του ἁμαρτίες, ἀλλὰ καὶ μία ὑποτιθέμενη κληρονομικὴ πνευματικὴ ἐπιβάρυνση, γιὰ τὴν ὁποία δὲν φέρει καμία προσωπικὴ εὐθύνη. Μία τέτοια ἀντίληψη μπορεῖ νὰ δημιουργήσει σύγχυση καὶ ἀδικαιολόγητο φόβο στοὺς πιστούς, ὁδηγώντας τους νὰ ἀναζητοῦν τὶς αἰτίες τῶν πνευματικῶν τους δυσκολιῶν στὶς πράξεις τῶν προγόνων τους ἀντὶ νὰ ἐπικεντρώνονται στὴν προσωπική τους μετάνοια. Ἀσφαλῶς, ἡ ἀναγνώριση τῶν οἰκογενειακῶν καὶ κοινωνικῶν ἐπιδράσεων μπορεῖ νὰ βοηθήσει τὸν ἄνθρωπο νὰ κατανοήσει ὁρισμένες δυσκολίες του. Δὲν πρέπει, ὅμως, νὰ συγχέεται ἡ ψυχολογικὴ ἢ ἱστορικὴ ἐπίδραση μὲ τὴ μετάδοση προσωπικῆς ἁμαρτίας.

Ἡ Ἐκκλησία δὲν καλεῖ τὸν ἄνθρωπο νὰ ἀναζητήσει κάποια κληρονομικὴ ἐνοχή, ἀλλὰ νὰ ἀναγνωρίσει τὴ δική του πνευματικὴ κατάσταση καὶ νὰ στραφεῖ ἐλεύθερα πρὸς τὸν Θεό. Τὸ Βάπτισμα, ἡ μετάνοια καὶ ἡ συμμετοχὴ στὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας φανερώνουν ὅτι ἡ σωτηρία δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν οἰκογενειακὴ καταγωγή, ἀλλὰ ἀπὸ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν ἐλεύθερη ἀνταπόκριση τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἐπίδραση τῆς οἰκογένειας, τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῶν ἱστορικῶν συνθηκῶν στὴν ἀνθρώπινη ζωὴ ἀποτελεῖ πραγματικότητα, δὲν πρέπει ὅμως νὰ συγχέεται μὲ τὴν προσωπικὴ ἐνοχὴ ἢ μὲ μία ὑποτιθέμενη κληρονομικὴ μετάδοση τῆς πνευματικῆς καταστάσεως.

Οἱ τοποθετήσεις τοῦ π. Χαραλάμπους Κοπανάκη, τοῦ π. Νικολάου Λουδοβίκου καὶ τοῦ Μητροπολίτη Μόρφου Νεοφύτου παρουσιάζουν διαφορετικὲς ἐκδοχὲς αὐτῆς τῆς προβληματικῆς. Ἡ πρώτη δίνει ἔμφαση στὴ διαγενεακὴ μετάδοση συναισθηματικῶν χαρακτηριστικῶν, ἡ δεύτερη ἐπεκτείνει τὴ συζήτηση στὴν πνευματικὴ κατάσταση καὶ στὴ θεία χάρη, ἐνῶ ἡ τρίτη συνδέει τὰ πάθη καὶ τὶς ἁμαρτίες τῶν προγόνων μὲ τὴν ἐνέργεια τοῦ πνευματικοῦ νόμου. Παρὰ τὶς διαφορές τους, οἱ θέσεις αὐτὲς ἐγείρουν ἕνα κοινὸ ἐρώτημα: μέχρι ποιό σημεῖο μπορεῖ νὰ γίνεται λόγος γιὰ κληρονομικότητα χωρὶς νὰ περιορίζεται ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου; Ἡ ἀπάντηση πρέπει νὰ ἀναζητηθεῖ στὴ σαφῆ διάκριση μεταξὺ φύσεως καὶ προαιρέσεως, μεταξὺ τῶν συνεπειῶν τῆς πτώσεως καὶ τῆς προσωπικῆς ἁμαρτίας, μεταξὺ τῆς ἐπιδράσεως τοῦ περιβάλλοντος καὶ τῆς ἐλεύθερης πνευματικῆς πορείας. Ὁ ἄνθρωπος δὲν εἶναι ἔνοχος γιὰ τὶς ἁμαρτίες τῶν προγόνων του οὔτε κληρονομεῖ αὐτομάτως τὴν ἁγιότητά τους. Γεννιέται μέσα σὲ συγκεκριμένες φυσικὲς καὶ ἱστορικὲς συνθῆκες, ἀλλὰ καλεῖται προσωπικὰ καὶ ἐλεύθερα νὰ ἀνταποκριθεῖ στὴ χάρη τοῦ Θεοῦ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἀποτελεῖ τὸ οὐσιῶδες περιεχόμενο τῆς ὀρθόδοξης διδασκαλίας περὶ αὐτεξουσίου: ὅτι ὁ ἄνθρωπος, παρὰ τὶς ἐπιδράσεις καὶ τὶς δυσκολίες ποὺ ἀντιμετωπίζει, δὲν στερεῖται τῆς δυνατότητας νὰ μετανοήσει, νὰ ἀγωνιστεῖ κατὰ τῶν παθῶν καὶ νὰ προχωρήσει, μὲ τὴ συνεργία τῆς θείας χάριτος, ἀπὸ τὸ παρὰ φύσιν στὸ κατὰ φύσιν καὶ ἀπὸ ἐκεῖ στὸ ὑπὲρ φύσιν.

orthodoxostypos

ΑΚΤΙΝΕΣ: Κληρονομοῦμεν τήν ἁμαρτίαν τῶν προγόνων μας;

ΠΕΡΙ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΑΚΟΔΟΞΙΑΣ

Όσιος Ιωάννης Μαξίμοβιτς

                                                           

Στη δημιουργία του κόσμου ο Θεός είπε: «ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν» (Γεν.1, 26). Η εικόνα του Θεού στον άνθρωπο εκδηλώνεται στις νοητικές του ικανότητες, στην εξουσία του πάνω στη φύση, στην ισχύ του, στην δυνατότητά του να δημιουργεί. Η ομοίωση του Θεού εκφράζεται με τις ηθικές του τελειότητες, τις πνευματικές του αναζητήσεις, τη δυνατότητα να φτάσει στην αγιότητα.

Η εικόνα και η ομοίωση του Θεού, σύμφωνα με τα οποία δημιουργήθηκαν οι πρωτόπλαστοι, εκφράζονταν πλήρως σε αυτούς, πριν από την πτώση. Η αμαρτία διέφθειρε και το ένα και το άλλο, αν και δεν τα στέρησε τελείως από τον άνθρωπο.


Στον άνθρωπο έμεινε ο νους και όλα τα άλλα, τα οποία ήταν εικόνα του Θεού. Για να τα αναπτύξουμε, όμως, πρέπει να καταβάλλουμε μεγάλες προσπάθειες, με τις οποίες αποκαθίσταται σε πολύ μικρό βαθμό αυτό που διέθεταν με πληρότητα οι προπάτορές μας. Στον άνθρωπο έμεινε, ως ένα βαθμό, η τάση του να φτάσει στο καθ΄ ομοίωση του Θεού, αν και μερικές φορές πέφτει τόσο που να μην μπορείς να τον αναγνωρίσεις.

Για να επιστραφεί στον άνθρωπο η πρωτόπλαστη εγγύτητα στον Θεό, κατέβηκε στη γη και ενσαρκώθηκε ο Υιός του Θεού. Έλαβε πάνω Του όλη την ανθρώπινη φύση, έγινε σε όλα άνθρωπος, εκτός της αμαρτίας. Ήρθε για να ανακτήσει το δημιουργηθέν κατ΄ εικόνα του Θεού κάλλος μας. Ναι μεν, ο Θεός δημιούργησε κατ΄ εικόνα και καθ΄ ομοίωσή Του τον άνθρωπο, που μέχρι τότε δεν υπήρχε, και ναι μεν, ο άνθρωπος δεν συμμετείχε με κανένα τρόπο στη δημιουργία του, όμως, για την ανάκτηση της πρώτης εικόνας απαιτείται η συμμετοχή και του ίδιου του ανθρώπου. Ο άνθρωπος πρέπει να τείνει προς την τελειότητα, έτσι ώστε με τη χάρη και τη βοήθεια του Θεού να την αποκτήσει. Ο Κύριος έδειξε, με τη διδασκαλία Του, το δρόμο προς την τελειότητα. Με το παράδειγμά Του το έδειξε. Αυτός είναι ο δρόμος της ηθικής τελειοποίησης, της αυταπάρνησης, της ετοιμότητας για να αποβάλει κάποιος κάθε τι το αμαρτωλό. Η αμαρτία μπήκε πολύ βαθιά στην ανθρώπινη φύση, σαν να έγινε ένα με αυτήν. Ο άνθρωπος γεννιέται με τους βλαστούς της αμαρτίας και η απελευθέρωσή του από αυτήν είναι κάτι σαν πάλη με τον εαυτό του. Γι΄ αυτό, αυτή η πάλη είναι βασανιστική. Όμως, είναι αναγκαία για να πλησιάσουμε στον Θεό. Ο Χριστός εἶπε: «εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι» (Μτ 16, 24). Ο Σταυρός που πρέπει να πάρει κανείς είναι ακριβώς αυτή η πάλη με τις αδυναμίες, τα κακά και την αμαρτία μας.

Ψυχή Αγέννητος- Άγιος Μάξιμος ο ομολογητής.

“Πεύσεις και αποκρίσεις”, τόμος 14Α, εκδόσεις Μερετάκη, Ερώτησις 104, Απόκρισις:

«Η ψυχή, νους υπάρχουσα κατά την δύναμιν αυτής, έχει ως αγέννητον εαυτήν, εαυτώ γεννώντα γεννητώς, ως είναι τον λόγον τον εν τω νω και εκ του νου γεννώμενον άλλον αυτώ εκείνο τον γεννώντα νουν μετά της κατά την γέννησιν ιδιότητος της μηδαμώς δεχομένης αντιστροφήν.
Διότι άφετον και απλούν κατά την ουσίαν η μόνον το Θείον, τα δε άλλα πάντα, όσα μετά Θεόν και εκ Θεού το είναι έχει, εξ ουσίας και ποιότητος ήτουν δυνάμεως είναι, τουτέστιν εξ ουσίας και συμβεβηκότος.
Αυτός ουν ο λόγος ο ούτω και ων και γεννώμενος, της υπουργού φύσεως την φωνήν λαμβάνων, προφέρεται και γεννά λόγον εν άλλω νοί, διά της του δεχομένου ακοής τω νω παραπεμπόμενος.»

"Θέλεις να αγαπάσαι από όλους, να αξιώνεσαι συγγνώμης και θεωρείς βαρύ και ανυπόφορον το να κατακρίνεσαι και μάλιστα ενώ έπταισες και λίγο; Αγάπα τότε και συ τους πάντες, να είσαι συγχωρητικός, άπεχε από την κατάκρισι, βλέποντας κάθε άνθρωπον σαν τον εαυτόν σου και έτσι να αποφασίζης και να ενεργής, με αυτήν την διάθεσι. «Τούτο γαρ έστι το θέλημα του Θεού» λέγει ο κορυφαίος των Αποστόλων Πέτρος, «αγαθοποιούντας φιμούν (να φιμώνουμε) την των αφρόνων ανθρώπων αγνωσίαν», εκείνων δηλαδή που μας εχθρεύονται ματαίως και δεν θέλουν να δώσουν σε άλλους εκείνα που επιθυμούν αυτοί να λαμβάνουν από άλλους.
Πράγματι πως δεν είναι άφρων όποιος, ενώ ανήκουμε όλοι στην ιδία φύσιν αυτός δεν αντιμετωπίζει το θέμα με τον ίδιον τρόπον, ούτε αποδίδει την ιδίαν κρίσι, μολονότι ενυπάρχουν σ΄ εμάς φυσικώς και η κρίσις αυτή και η θέλησις; Διότι στο να θέλωμε να αγαπώμεθα και να ευεργετούμεθα από όλους, όπως και από τον εαυτόν μας, είμεθα όλοι αυτοκίνητοι. Επομένως και το να θέλωμε να αγαθοποιούμε και να έχωμε καλήν διάθεσι προς όλους, όπως και προς τους εαυτούς μας, είναι έμφυτο σ΄ εμάς, επειδή όλοι έχουμε γίνει κατ΄ εικόνα του αγαθού.

 Αλλά όταν εισήλθε μέσα μας και επληθύνθη η αμαρτία, την μεν προς τον εαυτόν μας αγάπη δεν την έσβεσε, αφού σε τίποτε δεν της εναντιώνεται, ενώ την προς αλλήλους αγάπην, ως κορυφήν των αρετών την κατέψυξε, την ηλλοίωσε και την αχρήστευσεν. Όθεν αυτός που ανακαινίζει την φύσι μας και την ανακαλεί προς την χάριν της εικόνος της, δίδοντας τους ιδικούς του νόμους κατά το προφητικόν, στις καρδίες μας, λέγει «καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως» και «ει αγαπάτε τους αγαπώντας υμάς, ποία υμίν χάρις εστί; και γαρ οι αμαρτωλοί τούτο ποιούσι· και εάν δανείζητε παρ΄ ων ελπίζετε απολαβείν, ποία υμίν χάρις εστί; Και γαρ αμαρτωλοί αμαρτωλοίς δανείζουσιν, ίνα απολάβωσι τα ίσα»."

Ο ΚΥΡΙΟΣ ΛΟΙΠΟΝ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΕ ΤΟ ΚΑΤ'ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΟΜΟΙΩΣΗ ΜΕ ΤΟ ΒΑΠΤΙΣΜΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ. 
ΧΑΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΚΑΘ' ΟΜΟΙΩΣΙΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΔΥΝΑΜΙ ΤΟΥ ΚΑΤ'ΕΙΚΟΝΑ ΛΑΤΡΕΥΕΙ ΣΑΝ ΘΕΟ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ. ΑΥΤΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΦΙΛΑΥΤΙΑ. ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ.

Σύμφωνα μὲ τὴν ὀρθόδοξη πατερικὴ διδασκαλία, τὸ προπατορικὸ ἁμάρτημα ἀποτελεῖ τὴν προσωπικὴ παράβαση τῶν πρωτοπλάστων. Οἱ ἀπόγονοί τους δὲν καθίστανται προσωπικὰ ἔνοχοι γιὰ μία πράξη τὴν ὁποία δὲν διέπραξαν.
ΚΟΙΜΑΤΑΙ ΟΡΘΙΟΣ Ο κ. Κλιματσάκης. Μόλις χτές ακούσαμε τούς Νομικούς νά πειράζουν τόν Κύριο στο θέμα αυτό. Ρίξε μιά επανάληψη φίλε στόν βίο τού Αγίου Σιλουανού καί στήν διδασκαλία πού μάς έδωσε ο Κύριος.

Πέμπτη 8 Οκτωβρίου 2026

ΠΕΡΙ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΑΚΟΔΟΞΙΑΣ

Όσιος Ιωάννης Μαξίμοβιτς

                                                           

Στη δημιουργία του κόσμου ο Θεός είπε: «ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν» (Γεν.1, 26). Η εικόνα του Θεού στον άνθρωπο εκδηλώνεται στις νοητικές του ικανότητες, στην εξουσία του πάνω στη φύση, στην ισχύ του, στην δυνατότητά του να δημιουργεί. Η ομοίωση του Θεού εκφράζεται με τις ηθικές του τελειότητες, τις πνευματικές του αναζητήσεις, τη δυνατότητα να φτάσει στην αγιότητα.

Η εικόνα και η ομοίωση του Θεού, σύμφωνα με τα οποία δημιουργήθηκαν οι πρωτόπλαστοι, εκφράζονταν πλήρως σε αυτούς, πριν από την πτώση. Η αμαρτία διέφθειρε και το ένα και το άλλο, αν και δεν τα στέρησε τελείως από τον άνθρωπο.


Στον άνθρωπο έμεινε ο νους και όλα τα άλλα, τα οποία ήταν εικόνα του Θεού. Για να τα αναπτύξουμε, όμως, πρέπει να καταβάλλουμε μεγάλες προσπάθειες, με τις οποίες αποκαθίσταται σε πολύ μικρό βαθμό αυτό που διέθεταν με πληρότητα οι προπάτορές μας. Στον άνθρωπο έμεινε, ως ένα βαθμό, η τάση του να φτάσει στο καθ΄ ομοίωση του Θεού, αν και μερικές φορές πέφτει τόσο που να μην μπορείς να τον αναγνωρίσεις.

Για να επιστραφεί στον άνθρωπο η πρωτόπλαστη εγγύτητα στον Θεό, κατέβηκε στη γη και ενσαρκώθηκε ο Υιός του Θεού. Έλαβε πάνω Του όλη την ανθρώπινη φύση, έγινε σε όλα άνθρωπος, εκτός της αμαρτίας. Ήρθε για να ανακτήσει το δημιουργηθέν κατ΄ εικόνα του Θεού κάλλος μας. Ναι μεν, ο Θεός δημιούργησε κατ΄ εικόνα και καθ΄ ομοίωσή Του τον άνθρωπο, που μέχρι τότε δεν υπήρχε, και ναι μεν, ο άνθρωπος δεν συμμετείχε με κανένα τρόπο στη δημιουργία του, όμως, για την ανάκτηση της πρώτης εικόνας απαιτείται η συμμετοχή και του ίδιου του ανθρώπου. Ο άνθρωπος πρέπει να τείνει προς την τελειότητα, έτσι ώστε με τη χάρη και τη βοήθεια του Θεού να την αποκτήσει. Ο Κύριος έδειξε, με τη διδασκαλία Του, το δρόμο προς την τελειότητα. Με το παράδειγμά Του το έδειξε. Αυτός είναι ο δρόμος της ηθικής τελειοποίησης, της αυταπάρνησης, της ετοιμότητας για να αποβάλει κάποιος κάθε τι το αμαρτωλό. Η αμαρτία μπήκε πολύ βαθιά στην ανθρώπινη φύση, σαν να έγινε ένα με αυτήν. Ο άνθρωπος γεννιέται με τους βλαστούς της αμαρτίας και η απελευθέρωσή του από αυτήν είναι κάτι σαν πάλη με τον εαυτό του. Γι΄ αυτό, αυτή η πάλη είναι βασανιστική. Όμως, είναι αναγκαία για να πλησιάσουμε στον Θεό. Ο Χριστός εἶπε: «εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι» (Μτ 16, 24). Ο Σταυρός που πρέπει να πάρει κανείς είναι ακριβώς αυτή η πάλη με τις αδυναμίες, τα κακά και την αμαρτία μας.

Ψυχή Αγέννητος- Άγιος Μάξιμος ο ομολογητής.

“Πεύσεις και αποκρίσεις”, τόμος 14Α, εκδόσεις Μερετάκη, Ερώτησις 104, Απόκρισις:

«Η ψυχή, νους υπάρχουσα κατά την δύναμιν αυτής, έχει ως αγέννητον εαυτήν, εαυτώ γεννώντα γεννητώς, ως είναι τον λόγον τον εν τω νω και εκ του νου γεννώμενον άλλον αυτώ εκείνο τον γεννώντα νουν μετά της κατά την γέννησιν ιδιότητος της μηδαμώς δεχομένης αντιστροφήν.
Διότι άφετον και απλούν κατά την ουσίαν η μόνον το Θείον, τα δε άλλα πάντα, όσα μετά Θεόν και εκ Θεού το είναι έχει, εξ ουσίας και ποιότητος ήτουν δυνάμεως είναι, τουτέστιν εξ ουσίας και συμβεβηκότος.
Αυτός ουν ο λόγος ο ούτω και ων και γεννώμενος, της υπουργού φύσεως την φωνήν λαμβάνων, προφέρεται και γεννά λόγον εν άλλω νοί, διά της του δεχομένου ακοής τω νω παραπεμπόμενος.»

"Θέλεις να αγαπάσαι από όλους, να αξιώνεσαι συγγνώμης και θεωρείς βαρύ και ανυπόφορον το να κατακρίνεσαι και μάλιστα ενώ έπταισες και λίγο; Αγάπα τότε και συ τους πάντες, να είσαι συγχωρητικός, άπεχε από την κατάκρισι, βλέποντας κάθε άνθρωπον σαν τον εαυτόν σου και έτσι να αποφασίζης και να ενεργής, με αυτήν την διάθεσι. «Τούτο γαρ έστι το θέλημα του Θεού» λέγει ο κορυφαίος των Αποστόλων Πέτρος, «αγαθοποιούντας φιμούν (να φιμώνουμε) την των αφρόνων ανθρώπων αγνωσίαν», εκείνων δηλαδή που μας εχθρεύονται ματαίως και δεν θέλουν να δώσουν σε άλλους εκείνα που επιθυμούν αυτοί να λαμβάνουν από άλλους.
Πράγματι πως δεν είναι άφρων όποιος, ενώ ανήκουμε όλοι στην ιδία φύσιν αυτός δεν αντιμετωπίζει το θέμα με τον ίδιον τρόπον, ούτε αποδίδει την ιδίαν κρίσι, μολονότι ενυπάρχουν σ΄ εμάς φυσικώς και η κρίσις αυτή και η θέλησις; Διότι στο να θέλωμε να αγαπώμεθα και να ευεργετούμεθα από όλους, όπως και από τον εαυτόν μας, είμεθα όλοι αυτοκίνητοι. Επομένως και το να θέλωμε να αγαθοποιούμε και να έχωμε καλήν διάθεσι προς όλους, όπως και προς τους εαυτούς μας, είναι έμφυτο σ΄ εμάς, επειδή όλοι έχουμε γίνει κατ΄ εικόνα του αγαθού.

 Αλλά όταν εισήλθε μέσα μας και επληθύνθη η αμαρτία, την μεν προς τον εαυτόν μας αγάπη δεν την έσβεσε, αφού σε τίποτε δεν της εναντιώνεται, ενώ την προς αλλήλους αγάπην, ως κορυφήν των αρετών την κατέψυξε, την ηλλοίωσε και την αχρήστευσεν. Όθεν αυτός που ανακαινίζει την φύσι μας και την ανακαλεί προς την χάριν της εικόνος της, δίδοντας τους ιδικούς του νόμους κατά το προφητικόν, στις καρδίες μας, λέγει «καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως» και «ει αγαπάτε τους αγαπώντας υμάς, ποία υμίν χάρις εστί; και γαρ οι αμαρτωλοί τούτο ποιούσι· και εάν δανείζητε παρ΄ ων ελπίζετε απολαβείν, ποία υμίν χάρις εστί; Και γαρ αμαρτωλοί αμαρτωλοίς δανείζουσιν, ίνα απολάβωσι τα ίσα»."

Ο ΚΥΡΙΟΣ ΛΟΙΠΟΝ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΕ ΤΟ ΚΑΤ'ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΟΜΟΙΩΣΗ ΜΕ ΤΟ ΒΑΠΤΙΣΜΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ. 
ΧΑΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΚΑΘ' ΟΜΟΙΩΣΙΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΔΥΝΑΜΙ ΤΟΥ ΚΑΤ'ΕΙΚΟΝΑ ΛΑΤΡΕΥΕΙ ΣΑΝ ΘΕΟ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ. ΑΥΤΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΦΙΛΑΥΤΙΑ. ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ.

Άγιος Σιλουανός
Μέρος β

VI. Για το θέλημα του Θεού και την ελευθερία α

Πώς μπορείς να γνωρίσεις αν ζεις σύμφωνα με το θέλημα του Θεού;
Ιδού το σημάδι: αν στενοχωριέσαι για κάποιο πράγμα, αυτό σημαίνει ότι δεν έχεις παραδοθεί ολοκληρωτικά στο θέλημα του Θεού, ακόμη και αν σου φαίνεται ότι ζεις σύμφωνα με αυτό.
Όποιος ζει σύμφωνα με το θέλημα του Θεού δεν ανησυχεί για τίποτε. Και αν χρειάζεται κάποιο πράγμα, παραδίδει στον Θεό και τον εαυτό του και το πράγμα αυτό· και αν δεν λάβει εκείνο που χρειάζεται, παραμένει εξίσου ήρεμος, σαν να το είχε λάβει.
Η ψυχή που παραδόθηκε στο θέλημα του Θεού δεν φοβάται τίποτε: ούτε την καταιγίδα ούτε τους ληστές, τίποτε. Ό,τι και αν συμβεί, λέει: «Έτσι ευαρεστείται ο Θεός». Αν είναι άρρωστη, σκέφτεται: «Αυτό σημαίνει ότι χρειάζομαι την αρρώστια· διαφορετικά ο Θεός δεν θα μου την έδινε».
Και έτσι διατηρείται η ειρήνη στην ψυχή και στο σώμα.


* * *
Όποιος μεριμνά για τον ίδιο του τον εαυτό δεν μπορεί να παραδοθεί στο θέλημα του Θεού με τέτοιον τρόπο, ώστε η ψυχή του να έχει ειρήνη στον Θεό. Η ταπεινή ψυχή όμως είναι παραδομένη στο θέλημα του Θεού και ζει ενώπιόν Του με φόβο και αγάπη. Με φόβο, μήπως προσβάλει σε κάτι τον Θεό· με αγάπη, επειδή η ψυχή γνώρισε πόσο μας αγαπά ο Κύριος.

ΟΠΩΣ ΑΝΑΔΕΙΚΝΥΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΑΡΑ ΟΙ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΟΙ ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, ΑΠΛΩΣ ΠΑΡΑΒΙΑΖΟΥΝ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΞΙΜΟ. 

Η δόξα με δαγκώνει (Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος) ΒΑΖΟΝΤΑΣ ΑΡΧΗ ΣΤΗΝ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΗ ΜΑΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ. ΤΟΝ ΕΧΘΡΟ ΤΗΣ Β' ΒΑΤΙΚΑΝΕΙΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΣΕ.


Η ΔΟΞΑ μὲ δαγκώνει, κενή, μάταιη τὰ δόντια της ἔμπηξε στὴν καρδιά μου,κι ὅταν ἦρθαν τ’ ἄγρια σκυλιά, τὸ πλῆθος τὰ θηρία,μὲ βρῆκαν νὰ κείτομαι καὶ μὲ κατασπαράξαν.
Ἡ τρυφὴ κι ὁ ἔπαινος τὸν μυελὸ καὶ τὰ νεῦρα μου διέσπασαν, τῆς ψυχῆς τὴ δύναμη καὶ προθυμία.Ὅσα μοῦ ἀφαίρεσαν, ἀλίμονο, πῶς νὰ τὰ γράψω ὅλα;
Ἀντὶ γι’ αὐτὰ μοῦ ‘βαλαν νἄχω ληστὲς τὴν οἴηση καὶ τὸν ὄκνο, τὴν ἡδονὴ καὶ τὴ μέριμνα πῶς ν’ ἀρέσω στοὺς ἄλλους, στ’ ἀντίθετα μ’ ἔσυραν καὶ μὲ διαμέλισαν.
Ἄλλοι τὴ σωφροσύνη παινεύοντας, τὴ νηφαλιότητά μου,ἄλλοι τὰ ἔργα μου, νεκρὸ μὲ κατάφεραν, οἴηση, τὸ παράδοξο πρᾶγμα, τὴ μεγάλη ἀπορία, σὲ μένα ἔσπειραν, τὸν καταβρωμισμένο.
Γιατὶ πῶς, ἐξήγησε, πῶς δὲν εἶναι ν’ ἀπορεῖ κανείς,πῶς δὲν εἶναι ἀξιολύπητο τελείως,
τόσα πάθη ξαφνικὰ μοῦ ἐπιτέθηκαν,μὲ κατάφεραν νεκρό, ἀπ’ ὅλες τὶς ἀρετὲς γυμνό,
πάλι ἔχασα τὸν ἑαυτό μου, τὸν λησμόνησα, ἀπ’ ὅσα ἔγιναν δὲν κατάλαβα τίποτα, ἀλλὰ ἔχω οἴηση, πὼς εἶμαι ὁ μεγαλύτερος ὅλων ἀπαθής, ἅγιος, σοφὸς θεολόγος, δίκαιο εἶναι κι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι νὰ μὲ τιμοῦν,ἀλλὰ καὶ νὰ μ’ ἐπαινοῦν, γιατὶ ἀξίζω ἐπαίνους προσκαλῶ κάθε ἄνθρωπο καὶ νομίζω πὼς τιμὴ συγκεντρώνω, ὅσο ἔρχονται καὶ μαζεύονται, τόσο καμαρώνω κι ὅλο κοιτάζω δεξιὰ ἀριστερά, μήπως ἔγινε κάποιος καὶ λείπει, δὲν ἦρθε, δὲ μὲ θαύμασε, κι ἂν τυχὸν βρεθεῖ κανεὶς νὰ μὲ ξέχασε,ἔχω κακία, τὸν κατηγορῶ, τὸν διασύρω, νὰ τὸ μάθει κι ὁ ἴδιος, νὰ τὸν πτοήσει ὁ ψόγος καὶ νὰ ‘ρθεῖ, νὰ προσφωνήσει, νὰ δείξει ὑποταγή, ὅτι κι αὐτὸς ἀνάγκη ἔχει τὴν εὐχὴ καὶ τὴ φιλία μου. …
Μή μ’ ἀφήσεις, Χριστέ, νὰ πλανιέμαι στὸ μέσο τοῦ κόσμου,Ἐσένα μόνο ἀγαπάω χωρὶς ποτὲ νὰ Σ’ ἀγάπησα καὶ μόνη ἐλπίδα ἔχω τὶς δικές Σου ἐντολὲς νὰ φυλάω, ἂν κι ὁλόκληρος στὰ πάθη βρίσκομαι καὶ δὲν Σ’ ἔχω γνωρίσει καλά.
Γιατὶ ποιός, ἂν Σ’ ἀγάπησε, ἔχει ἀνάγκη τὴ δόξα τοῦ κόσμου;
Ποιός, ἂν Σ’ ἀγάπησε, θέλει κάτι ἄλλο ἀπὸ Σένα τὸν ἴδιο;
Θὰ προσκαλέσει αὐτὸς τοὺς πάντες ἢ μερικοὺς θὰ κολακέψει,ἢ θὰ φροντίσει νὰ γίνει φίλος καθενός;
Ὅσοι εἶναι δοῦλοι Σου πραγματικοὶ δὲν ἔκαναν τέτοια, οὔτε ἕνας.
Γι’ αὐτὸ ἔχω θλίψη καὶ λύπη, Θεέ μου,ὅτι βλέπω σ’ αὐτά δουλωμένο τὸν ἑαυτό μου,
καὶ δὲν μπορῶ νὰ τὸ νοιώσω καλά, οὔτε νὰ ταπεινωθῶ,τὴ δική Σου δόξα τὴ μόνη ἀληθινὴ δὲν θέλω.

[Ὕμνος ΙΒ’, στ. 69-101, 117-129]
ΠΕΡΙ ΦΙΛΑΥΤΙΑΣ
Η Σαμαρείτιδα, όμοια με τις προηγούμενες γυναίκες, (ἡ Αιμορρούσα, ἡ Συροφοινίκισσα ἡ Συγκύπτουσα) σημαίνει τη φύση ή την ψυχή του καθενός, που χωρίς το προφητικό χάρισμα συμβίωσε, σαν με άνδρες, με όλους τους νόμους που δόθηκαν στη φύση μας, από τους οποίους οι πέντε είχαν προηγηθεί, ενώ ο έκτος, αν και ήταν παρών, αλλά όμως αυτός δεν ήταν άνδρας της φύσης ή της ψυχής, με το το να μή γεννά από αυτήν την δικαιοσύνη που σώζει στον αιώνα.
Έλαβε λοιπόν η φύση ως άνδρα τον
πρώτο, τον νόμο στον παράδεισο·
δεύτερο τον νόμο μετά τον παράδεισο·
τρίτο τον νόμο κατά τον κατακλυσμό του Νώε·
τέταρτο τον νόμο της περιτομής επί του Αβραάμ·
πέμπτο τον νόμο της προσφοράς του Ισαάκ.
Αυτούς όλους τους έλαβε η φύση και τους απέρριψε εξαιτίας της ακαρπίας της στα έργα της αρετής. Έκτο είχε τον νόμο μέσω του Μωϋσή που ήταν σαν να μην τον είχε ή επειδή δεν εκτελούσε τις πράξεις δικαιοσύνης που εκείνος όριζε ή επειδή επρόκειτο αυτή να μεταβεί σε άλλο νόμο ως άνδρα, δηλαδή το ευαγγέλιο, γιατί ο νόμος δεν είχε δοθεί στους ανθρώπους αιώνια, αλλά κατά οικονομία που παιδαγωγούσε προς το μεγαλύτερο και μυστικότερο. Μ'αυτή την έννοια νομίζω είπε ο Κύριος στη Σαμαρείτιδα «και νυν ον έχεις ουκ έστι σός». Γιατί γνώριζε ότι ο άνθρωπος θα μεταφερόταν στο Ευαγγέλιο. Γι'αυτό και γύρω στην έκτη ώρα (καταμεσήμερο), όταν κατ'έξοχή περιλάμπεται η ψυχή από παντού από τις ακτίνες της γνώσης εξαιτίας της παρουσίας σ'αυτήν του Λόγου, κι ενώ είχε φύγει η σκιά του νόμου, συνομιλούσε την ώρα αυτή μαζί της, και κοντά στο πηγάδι του Ιακώβ, στέκοντας δηλαδή κοντά στην πηγή μαζί με το Λόγο των θεωρημάτων της Γραφής. Αυτά ας λεχθούν πρός το παρόν και για το θέμα αυτό.

Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής – Σύντομη ερμηνεία στην προσευχή «Πάτερ ημών» σταλμένη προς κάποιον φιλόχριστο .


Κι εμείς λοιπόν —για να επαναλάβω συνοπτικά το νόημα όσων είπα— αν θέλομε να λυτρωθούμε από τον πονηρό και να μην μπούμε σε πειρασμό, ας πιστέψομε στο Θεό και ας συγχωρήσομε όσους μας έφταιξαν. «Γιατί αν δεν συγχωρήσετε, λέει, στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε τα δικά σας θα συγχωρήσει ο Πατέρας σας ο ουράνιος»(Ματθ. 6, 15). Έτσι όχι μόνο θα πάρομε την άφεση των αμαρτιών μας, αλλά και το νόμο της αμαρτίας θα νικήσομε, και δε θα εγκαταλειφθούμε ώστε να τον δοκιμάσομε, και θα πατήσομε τον γεννήτορα αυτού του νόμου, το πονηρό φίδι, από το οποίο παρακαλούμε να σωθούμε. Στρατηγός θα είναι ο Χριστός που νίκησε τον κόσμο(Ιω. 16, 33), ο Οποίος μας οπλίζει με τους νόμους των εντολών Του και με την αποβολή των παθών συνδέει νόμιμα την ανθρώπινη φύση με τον εαυτό της μέσω της αγάπης· και κινεί ακόρεστα την όρεξή μας προς τον εαυτό Του που είναι άρτος ζωής, σοφίας, γνώσεως και δικαιοσύνης. Και με την εκπλήρωση του πατρικού θελήματος μας κάνει μετόχους της λατρείας των αγγέλων, που θα δείχνομε με τον τρόπο της ζωής μας, κατά πιστή μίμηση των αγγέλων, την επουράνια ευαρέστηση.

Κι από εκεί πάλι μας ανεβάζει στην ακρότατη κορυφή των θείων, στον Πατέρα των φώτων, και μας κάνει κοινωνούς της θείας φύσεως(Β΄Πετρ. 1, 4) με την κατά χάρη μέθεξη του Πνεύματος. Στην κατάσταση αυτή θα είμαστε τέκνα Θεού, έχοντας μέσα μας όλοι χωρίς περιορισμό, με άκρα καθαρότητα, όλο τον κατά φύση Υιό του Πατέρα και χορηγό αυτής της χάρης, από τον οποίο και μέσω του Οποίου και μέσα στον οποίο έχομε και θα έχομε την ύπαρξη, την κίνηση και τη ζωή(Πραξ. 17, 28).

Τού Αγίου Μαξίμου
Ευεργετινού Δ, σελ 586

Διακόνου λόγον επέχει ο πρός τούς ιερούς αγώνας αλείφων τόν νούν, καί τούς εμπαθείς λογισμούς απελεύνων απ`αυτού. Πρεσβυτέρου δέ ο εις τήν γνώσιν τών όντων φωτίζων. Επισκόπου δέ,  ο τώ αγίω μύρω τελειών τής γνώσεως τής προσκυνητής καί Αγίας Τριάδος.

Ερμηνεία

Εκείνος, πού προετοιμάζει τόν νούν του εις πνευματικούς αγώνας καί αποδιώκει από τήν ψυχή του τούς αισχρούς λογισμούς, είναι ως Διάκονος κατά τήν θείαν λατρείαν. Εκείνος, πού διά τής γνώσεως τών όντων φωτίζει τόν νούν του μέ τήν σκέψιν τού Δημιουργού, είναι ώς ο Πρεσβύτερος. Καί τέλος ώς ο Επίσκοπος είναι εκείνος, πού ανάγεται εις τό ύψος τής μυστικής γνώσεως τής προσκυνητής Αγίας Τριάδος, επιστεγάζων ούτω πάσαν γνώσιν καί κατευωδιάζων τήν ψυχήν του μέ τό άγιον μύρον τής τοιαύτης

Για την κενοδοξία (Άγιος Μάξιμος Ομολογητής)

 

Όταν νικήσεις κάποιο από τα πιο ατιμωτικά πάθη, τη γαστριμαργία, ας πούμε, ή την πορνεία ή την οργή ή την πλεονεξία, αμέσως σου έρχεται ο λογισμός της κενοδοξίας. Αν και αυτόν τον νικήσεις, τον διαδέχεται ο λογισμός της υπερηφάνειας.
Όλα τα ατιμωτικά πάθη της ψυχής διώχνουν τον λογισμό της κενοδοξίας. Όταν όμως όλα αυτά που είπαμε νικηθούν, τον ξαναφέρνουν στην ψυχή.

Την κενοδοξία τη θανατώνει η κρυφή εργασία, ενώ την υπερηφάνεια το να αποδίδει κανείς τα κατορθώματά του στον Θεό.

Εκείνος που καλλιεργεί τις αρετές για την κενοδοξία, είναι φανερό ότι και την πνευματική γνώση για την κενοδοξία την καλλιεργεί. Ένας τέτοιος άνθρωπος τίποτε δεν κάνει και τίποτε δεν λέει για την ωφέλεια των άλλων, αλλά σε όλα κυνηγά τη δόξα από αυτούς που τον βλέπουν ή τον ακούν. Το πάθος του ωστόσο φανερώνεται, όταν μερικοί από αυτούς που είπαμε κατηγορήσουν σε κάτι τα έργα ή τα λόγια του. Αυτό τον κάνει να λυπηθεί πάρα πολύ, όχι επειδή εκείνοι δεν ωφελήθηκαν –άλλωστε δεν είχε τέτοιον σκοπό–, αλλά επειδή ο ίδιος ντροπιάστηκε.
Η κενοδοξία και η φιλαργυρία γεννούν η μία την άλλη· γιατί εκείνοι που είναι κενόδοξοι φροντίζουν να πλουτίσουν, και εκείνοι που είναι πλούσιοι είναι κενόδοξοι. Αυτό βέβαια ισχύει για τους κοσμικούς· γιατί ο μοναχός γίνεται περισσότερο κενόδοξος όταν είναι ακτήμων, ενώ όταν έχει χρήματα τα κρύβει, επειδή ντρέπεται να έχει κάτι που δεν ταιριάζει στο μοναχικό σχήμα.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της κενοδοξίας του μοναχού είναι να καμαρώνει για την αρετή και όσα τη συνοδεύουν· της υπερηφάνειάς του χαρακτηριστικό είναι να υπερηφανεύεται για τα κατορθώματά του, να περιφρονεί τους άλλους και να τα αποδίδει στον εαυτό του και όχι στον Θεό. Το χαρακτηριστικό της κενοδοξίας και της υπερηφάνειας του κοσμικού είναι να υπερηφανεύεται και να καμαρώνει για την ομορφιά, τον πλούτο, την εξουσία ή την εξυπνάδα του.
Χρειάζεται μεγάλος αγώνας για να απαλλαγεί κανείς από την κενοδοξία. Και απαλλάσσεται με την κρυφή εργασία των αρετών και με τη συνεχή προσευχή. Το σημάδι της απαλλαγής είναι να μη νιώθει πλέον μνησικακία για εκείνον που τον κακολόγησε ή τον κακολογεί.

(Από το βιβλίο: ΕΥΕΡΓΕΤΙΝΟΣ, τόμος Γ’, Υπόθεση ΚΣΤ’ (26), σελ. 194. Εκδόσεις “Το Περιβόλι της Παναγίας”, Θεσσαλονίκη 2006)

Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου 2026

Περὶ τοῦ ὁσίου Σιλουανοῦ τοῦ Ἀθωνίτου. Ἅγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

 


Περὶ τοῦ ὁσίου Σιλουανοῦ τοῦ Ἀθωνίτου
Ἅγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

Ὅταν κάποιος ἐπισκεφθῆ τὸ Ἅγιον Ὅρος καὶ δεῖ τοὺς ταπεινοὺς καλογήρους, μπορεῖ νὰ συλλογισθῆ καὶ νὰ σκεφθῆ ὅτι αὐτοὶ ζοῦν τεμπέλικη ζωὴ καὶ χωρὶς σκοπό. Αὐτὸ φαίνεται ἔτσι, ὅταν κάποιος βλέπει τὰ πράγματα ἐξωτερικά. Γιατί λίγοι εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ καταλάβουν τὸ φοβερὸ καὶ χωρὶς διακοπή πόλεμο ποὺ γίνεται μέσα στὶς ψυχὲς τῶν μοναχῶν.
Αὐτὸς ὁ πόλεμος εἶναι σχεδὸν ὑπερφυσικός, ἀόρατος καὶ (διεξάγεται) ὄχι μόνο ἐναντίον τῶν δαιμονικῶν δυνάμεων τῶν ἀρχόντων τοῦ σκότους, ἀλλὰ γιὰ τοὺς ἀρχάριους καὶ ἐναντίον τῆς σαρκός, δηλαδὴ κατὰ τῆς σαρκικῆς ἐπιθυμίας καὶ τῶν παθῶν.
Στὰ γραπτά του ὁ πατὴρ Σιλουανὸς περιγράφει πὼς αὐτὸς ὁ πόλεμος τὸν ἔφερε στὴν ἀπόγνωση καὶ σχεδὸν μέχρι τὴν αὐτοκτονία. Ἡ Παναγία Θεοτόκος φανερώθηκε σ’ αὐτὸν ὅταν περνοῦσε τὸ δυσκολότερο πόλεμο κατὰ τῶν παθῶν καὶ τὸν ἀπεκάθηρε ἀπὸ τὶς ἀκαθαρσίες, τὶς σαρκικὲς ἐπιθυμίες καὶ τοὺς λογισμούς. Ὁ Χριστὸς φανερώθηκε σ’ αὐτὸν καὶ τὸν ἐνδυνάμωσε, ὥστε νὰ νικήση καὶ νὰ βασιλεύση ἐπάνω στοὺς γήινους λογισμοὺς καὶ τὰ πονηρὰ πνεύματα. Καὶ ἔτσι ἀφοῦ πέρασε ἕνα τέταρτο αἰῶνος μὲ δυνατὸ καὶ κοπιαστικὸ πόλεμο, ἔφθασε στὴ νίκη. Ἐνῶ μέχρι τότε ἀναζητοῦσε τὸν Θεό, ἔφθασε στὴν θεογνωσία, καὶ ἀπὸ μαθητής, ἔγινε δάσκαλος.
Ο Γέροντας Σιλουανὸς ἦταν καὶ δικός μου δάσκαλος. Μία φορὰ τὸν ρώτησα: «Πάτερ Σιλουανέ, μήπως αὐτὸς ὁ πολὺς κόσμος φέρνει ταραχὴ στὸν νοῦ σας καὶ στὴν προσευχή σας; Δὲν θὰ ἦταν καλύτερα γιὰ σᾶς νὰ πάτε σ’ ἕνα ἀσκητήριο στὰ Καρούλια καὶ ἐκεῖ νὰ ζῆτε μέσα στὴν εἰρήνη, ὅπως ὁ π. Ἀρτέμιος, ὁ π. Δωρόθεος καὶ ὁ π. Καλλίνικος; Εἴτε νὰ ζῆτε σ’ ἕνα ἀπομονωμένο σπήλαιο, ὅπως ὁ π. Γοργόνιος;». «Ἐγὼ ζῶ στὸ σπήλαιο», μοῦ ἀπάντησε ὁ π. Σιλουανός. «Τὸ σῶμα μου εἶναι τὸ σπήλαιο τῆς ψυχῆς μου. Καὶ ἡ ψυχή μου εἶναι σπήλαιο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Καὶ ἐγὼ ἀγαπῶ τὸν λαὸ τοῦ Θεοῦ καὶ τὸν διακονῶ, χωρὶς νὰ βγαίνω ἀπὸ τὸ σπήλαιό μου».
Παρὰ τὴ προθυμία του νὰ διακονῆ τὸν καθένα καὶ τὴν θαυμαστὴ μετριοφροσύνη καὶ τὴν πρόθυμη φιλοστοργία του, μιλοῦσε γιὰ τὸν Θεὸ μὲ ἐξαίρετο ἐνθουσιασμὸ καὶ μὲ τὴν παρρησία ποὺ θὰ μιλοῦσε κάποιος γιὰ ἕνα φίλο του: «Ἐγὼ γνωρίζω τὸν Θεό. Αὐτὸς εἶναι φιλόστοργος, ἀγαθός, ταχὺς εἰς βοήθειαν». Ὅταν τὰ ἔλεγε αὐτὰ ὁ Γέροντας, κάποιος μοναχός, ὁ π. Θεοφάνης, τὰ ἄκουγε μὲ φόβο καὶ σκεπτόταν ὅτι ὁ Σιλουανὸς εἶχε χάσει τὸ φόβο τοῦ Θεοῦ. Ἀργότερα ὅμως, ὅταν διάβασε τὰ συγγράμματα τοῦ π. Σιλουανοῦ, ὁ π. Θεοφάνης ἄλλαξε γνώμη καὶ εἶπε: «Ὁ π. Σιλουανὸς προχώρησε καὶ ἔφθασε στὰ μέτρα τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας».
Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὰ κείμενα τοῦ πατρὸς Σιλουανοῦ θὰ ἔπρεπε νὰ πάρουν θέση ἀνάμεσα στὰ βιβλία τῆς ψυχολογίας. Ἂν καὶ γιὰ κανένα ἄλλο λόγο, τουλάχιστον γιὰ νὰ ἐπιβεβαιώσουν ὅτι (ὁ συγγραφέας τους) ἦταν ἕνας πνευματικὸς πολεμιστὴς τοῦ 20ου αἰῶνος καὶ γιὰ νὰ ἐπικυρώσουν ὅσα ἐδίδαξαν καὶ ἔγραψαν δοξασμένοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας.
Ὑπάρχει καὶ κάτι καινούριο ἀνάμεσα στὶς διδαχὲς τοῦ πατρὸς Σιλουανοῦ: «Κράτα τὸν νοῦ σου στὸν Ἅδη καὶ μὴν ἀπελπίζεσαι». Ἐκφράζει (μὲ τὸ λόγο αὐτὸ) μία παρότρυνση καὶ ὑπόμνηση κατὰ τῆς μελαγχολίας καὶ τῆς ἀκηδίας. Ἐγὼ προσωπικὰ ποτὲ δὲν ἄκουσα τέτοια λόγια.
Σπουδαία εἶναι καὶ ἡ ἄλλη ἔκφρασις: «Ἡ ἀγάπη εἶναι ἀνώτερη ἀπὸ τὴ γνώση (γνωσιολογία)». Αὐτὴ εἶναι ἡ καθημερινὴ καὶ θεμελιώδης διδασκαλία τοῦ ἁγίου Σιλουανοῦ.
Μὲ τὴν ἀγάπη του, ποὺ συνοδευόταν ἀπὸ τὴν μετὰ δακρύων προσευχή του, συγχωροῦσε τὶς ἁμαρτίες τῶν ἁμαρτωλῶν, στήριζε τοὺς ἀδυνάτους, διόρθωνε αὐτοὺς ποὺ ἔκαναν πονηρὰ ἔργα, θεράπευε τοὺς ἀρρώστους, εἰρήνευε τοὺς ἀνέμους. Στὸ μοναστήρι ἔκανε κοπιαστικὴ ἐργασία. Εἶχε τὴν ἀποθήκη μὲ τὰ βαριὰ ἀντικείμενα.
Κάποτε τοῦ εἶπα ὅτι οἱ Ρῶσοι μοναχοὶ βρίσκονταν σὲ μεγάλη ταραχή, λόγω τῆς τυραννίας τῶν μπολσεβίκων στὴν ρωσικὴ ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ. Τότε αὐτὸς ἀπήντησε: «Καὶ ἐγὼ στὴν ἀρχὴ εἶχα ταραχὴ γι’ αὐτὸ τὸ θέμα. Μετὰ ὅμως ἀπὸ πολλὴ προσευχή μου ἦρθαν οἱ ἑξῆς λογισμοί: «Ὁ Κύριος ἀγαπᾶ ἀνέκφραστα ὅλους. Ἐκεῖνος γνωρίζει τὰ σχέδια ὅλων καὶ τὸν καιρὸ τοῦ καθενός. Ὁ Κύριος ἐπέτρεψε τὸν διωγμὸ στὸ Ρωσικὸ λαὸ γιὰ κάποιο μελλοντικὸ καλό. Ἐγὼ δὲν μπορῶ νὰ τὸ καταλάβω οὔτε νὰ τὸ σταματήσω».
Αὐτὰ λέω στοὺς ἀδελφοὺς ποὺ ἔχουν ταραχή: «Ἐσεῖς μπορεῖτε νὰ βοηθήσετε τὴν Ρωσία μόνο μὲ τὴν προσευχὴ καὶ τὴν ἀγάπη. Μοῦ μένει μόνο ἡ προσευχὴ καὶ ἡ ἀγάπη. Ὁ θυμὸς καὶ οἱ κραυγὲς ἐναντίον τῶν ἄθεων δὲν διορθώνουν τὰ πράγματα».

* Περιοδικό Πρωτάτον, Οκτώβριος – Δεκέμβριος 2007

https://iconandlight.wordpress.com/

Πατερικός: Περὶ τοῦ ὁσίου Σιλουανοῦ τοῦ Ἀθωνίτου. Ἅγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

ΣΥΜΒΟΛΑ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΑ 1 Του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς

 


ΣΥΜΒΟΛΑ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΑ 1


Του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς

Δοκίμιο για την Χριστιανική Φιλοσοφία

ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ
ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ


Πολλές φορές μου θέσατε το ερώτημα: έχει ο Χριστιανισμός τη δική του ιδιαίτερη φιλοσοφία ή όχι;

Στην ιστορία της φιλοσοφίας σας δίδαξαν ότι ως χριστιανοί φιλόσοφοι μπορούν να θεωρηθούν ο René Descartes, ο Immanuel Kant, ο Gottfried Wilhelm Leibniz, ο George Berkeley, ο William James, ο Vladimir Solovyov και άλλοι.
Ακούσατε επίσης ότι η ρωμαϊκή σχολαστική είχε υιοθετήσει τον Αριστοτέλης ως επίσημο φιλόσοφό της, παρόλο που ο δυτικός διδάσκαλος Tertullian είχε πει: «οι φιλόσοφοι είναι πατριάρχες των αιρέσεων».
Σας μπέρδευε όμως η μεγάλη ασυμφωνία αυτών των φιλοσόφων σε θεμελιώδη ζητήματα. Πώς θα μπορούσαν όλοι αυτοί να ονομαστούν χριστιανοί φιλόσοφοι, αφού δεν έχουν την ίδια διδασκαλία για τον Θεό, την ψυχή, τη φύση;
«Να λέτε όλοι το ίδιο», διατάζει ο απόστολος, «και να μην υπάρχουν μεταξύ σας διαιρέσεις, αλλά να είστε ενωμένοι στο ίδιο φρόνημα και στην ίδια σκέψη» (Α΄ Κορ. 1, 10).
Γνωρίζετε ότι η χριστιανική αποκάλυψη είναι χωρίς το παραμικρό σφάλμα, ούτε όσο ένα γιώτα. Πώς λοιπόν θα ήταν δυνατόν μια φιλοσοφία που πηγάζει από αυτή την πίστη να είναι πολλαπλή και όχι μία, όχι ενιαία αλλά πολλές; Και μάλιστα με τέτοιες διαφωνίες και αντιθέσεις στις θέσεις της!
Στο ερώτημά σας σας απάντησα ότι ο Χριστιανισμός έχει τη δική του ιδιαίτερη αντίληψη για τη ζωή και τον κόσμο, οργανική και συστηματική, αλλά διαφορετική από όλες τις ανθρώπινες φιλοσοφίες. Και τίποτε περισσότερο.
Σας υποσχέθηκα όμως ότι κάποτε θα εκθέσω πιο αναλυτικά αυτή τη χριστιανική αντίληψη. Προτείνοντας τώρα στην προσοχή σας αυτό το μικρό βιβλίο, εκπληρώνω την υπόσχεσή μου. Το πώς — ας το κρίνει η Εκκλησία.
Αυτό δεν είναι η προσωπική μου φιλοσοφία — ο Θεός να με φυλάξει — αλλά, νομίζω, είναι η αντίληψη που η καθολική Ορθόδοξη Εκκλησία διατηρεί από την αρχή της έως σήμερα.
Θα σας πω τι είναι δικό μου σε αυτό το έργο: το ότι όλη η καλύτερη εμπειρία της ζωής μου συμφωνεί με όσα είπαν και έγραψαν τα φωτεινά πνεύματα της Εκκλησίας μας. Αυτό που έλαβα και υιοθέτησα, αυτό σας παραδίδω.


Ένας Άγγλος ιστορικός
(Edward Gibbon), γράφοντας για τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, λέει ότι τότε η θρησκεία θεωρούνταν από τον λαό αληθινή, από τους φιλοσόφους ψευδής και από τους πολιτικούς χρήσιμη. Και σήμερα, στη βαπτισμένη Ευρώπη, μπορούν να ακουστούν παρόμοιες δηλώσεις.

Συχνά επαναλαμβάνεται η φράση: «η θρησκεία είναι η φιλοσοφία των απλών ανθρώπων!» Αλλά ρωτάμε: ποια θρησκεία; Ο Άγγλος ιστορικός μιλά για την παγανιστική, ειδωλολατρική θρησκεία.
Αν αυτό ονομάζεται θρησκεία, τότε είναι παραλογισμός να ονομάζεται ο Χριστιανισμός θρησκεία. Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ;
Ο Χριστιανισμός δεν είναι θρησκεία όπως οι άλλες ανθρώπινες θρησκείες· κάθε άλλο· είναι ουράνια αποκάλυψη της αλήθειας, Χαρμόσυνο Μήνυμα προς το ανθρώπινο γένος, όχι από άνθρωπο ή άγγελο αλλά από τον ίδιο τον Δημιουργό Θεό.
Ο Χριστός είπε: «θα γνωρίσετε την αλήθεια και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Από τι θα ελευθερώσει; Ακριβώς από τις θρησκείες, από τις ανθρώπινες φιλοσοφίες, από τις αυθαίρετες αντιλήψεις του κόσμου, από την τυραννία όλων των πλανών του κόσμου που αντιτίθενται στην Αλήθεια, όποιο όνομα κι αν έχουν και με όποιον τρόπο κι αν παρουσιάζονται.
Με αυτή την έννοια μιλά και ο μεγάλος Απόστολος: «Αδελφοί, προσέχετε μήπως κάποιος σας αιχμαλωτίσει με τη φιλοσοφία και την κενή απάτη, σύμφωνα με την ανθρώπινη παράδοση, σύμφωνα με τα στοιχεία του κόσμου και όχι σύμφωνα με τον Χριστό» (Κολ. 2, 8).
Διότι η αλήθεια είναι μία, ενώ οι ανθρώπινες γνώμες είναι πολλές. Η αλήθεια είναι πάντοτε η ίδια και πάντοτε ίση μόνο με τον εαυτό της. Η αλήθεια του Χριστού δεν έχει καμία αναλογία με οποιοδήποτε σύστημα που προήλθε από την ατομική διάνοια ενός ανθρώπου.
Αυτά τα λέω παρεμπιπτόντως και μόνο για να σας ενισχύσω στην πεποίθηση ότι ο Χριστιανισμός δεν είναι ούτε μία από τις θρησκείες ούτε μία από τις φιλοσοφίες, αλλά κάτι τελείως ιδιαίτερο, πρωτότυπο και τέλειο: ένας ζωντανός θεϊκός οργανισμός αλήθειας, φωτεινός και σωτήριος.


Και ακόμη για να γνωρίζετε με ποια πεποίθηση έγραψα αυτά που σας αφιερώνω, εσάς τους μελλοντικούς ποιμένες και σημαιοφόρους της Εκκλησίας του Χριστού.
Ονόμασα αυτό το έργο Σύμβολα και Σημεία, διότι δεν μπόρεσα να βρω στη σερβική γλώσσα λέξεις με απολύτως ταυτόσημη σημασία. Οι λέξεις «Εικόνες» και «Παραστάσεις» θα μπορούσαν μόνο εν μέρει να αποδώσουν αυτό που εκφράζεται με τους κλασικούς όρους «Σύμβολα» και «Σημεία».
Αυτό το έργο δεν είναι ούτε εξαντλητικό ούτε οριστικό.
Είναι μόνο ένας οδηγός — αλλά αξιόπιστος, πιστεύω — που μπορεί να σας φανεί χρήσιμος στη δική σας παρατήρηση και μελέτη των θαυμάτων του κόσμου του Θεού.
Απασχολημένος με τις επισκοπικές μου υποχρεώσεις, μόλις που βρήκα χρόνο να γράψω αυτά τα λίγα. Όμως εναποθέτω την ελπίδα μου σε εσάς, που θα κατανοήσετε και θα αφομοιώσετε αυτά τα γραμμένα λόγια, ότι στον καιρό σας θα φροντίσετε να αναπτύξετε και να εκθέσετε πιο εκτενώς αυτό το θέμα, προς δόξα του Θεού και προς ωφέλεια του χριστιανικού λαού.


Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΗΣ

1.
Όταν το παιδί μαθαίνει το αλφάβητο, για εκείνο τα γράμματα είναι από μόνα τους ένα είδος ειδώλων. Τα γράμματα είναι για εκείνο υλική πραγματικότητα.

Συλλαβίζοντας, το παιδί κοιτά με όλη του την προσοχή τα γράμματα και με όλο του το μυαλό σκέφτεται μόνο τα γράμματα.
Όταν διαβάσει μια λέξη, γράμμα προς γράμμα, αν το ρωτήσεις τι διάβασε, δεν ξέρει. Και απορεί γιατί το ρωτάς.
Δεν υποψιάζεται καν το νόημα των γραμμάτων που διάβασε.
Το σχήμα, το μέγεθος και το χρώμα των γραμμάτων — αυτά μόνο έχουν εντυπωθεί στην ψυχή του· και αυτό είναι ό,τι γνωρίζει τη στιγμή εκείνη.
Τα γράμματα είναι γι’ αυτό υλική πραγματικότητα, όπως ακριβώς τα είδωλα για τον ειδωλολάτρη.
Γι’ αυτό και το παιδί του αλφαβηταρίου και ο ειδωλολάτρης κοιτούν τα «είδωλά» τους με φόβο και σεβασμό.

2.
Παρόμοιοι με τα παιδιά του αλφαβηταρίου είναι και πολλοί ενήλικες, ακόμη και πολλοί που ονομάζονται φιλόσοφοι και επιστήμονες.
Με μεγάλο κόπο και ιδρώτα φτάνουν μόλις να συλλαβίζουν τα «γράμματα της φύσης», αλλά ποτέ στο νόημα και τη σημασία τους.

Αντίθετα, ο εγγράμματος άνθρωπος διαβάζει τα γράμματα χωρίς να σκέφτεται τα γράμματα· τα διαβάζει συλλαμβάνοντας γρήγορα το νόημά τους.
Ο δάσκαλος κοπιάζει πολύ μέχρι να μάθει τον μαθητή να «διαβάζει με νόημα».
Αυτό που ισχύει για το βιβλίο, ισχύει και για τη φύση.
Οι λάτρεις της φύσης είναι το ίδιο με τους λάτρεις των γραμμάτων.
Οι λάτρεις της φύσης είναι ενήλικες, αλλά ανώριμα παιδιά.
Αν τους ρωτήσεις τι σημαίνουν τα πράγματα και τα γεγονότα, σε κοιτούν με την ίδια απορία όπως το παιδί που ρωτήθηκε για το νόημα όσων διάβασε.

3.
Έτσι μπορούμε να πούμε:
Αγράμματοι είναι όλοι οι ειδωλολάτρες, ενώ εγγράμματοι είναι μόνο όσοι λατρεύουν το πνεύμα.
Για τους πρώτους, τα δημιουργήματα της φύσης αποτελούν υλική πραγματικότητα, εκφρασμένη στα σχήματα, τα μεγέθη, τα χρώματα, τις λειτουργίες και τις σχέσεις τους.
Για τους δεύτερους, τα δημιουργήματα είναι σύμβολα, και η πνευματική πραγματικότητα είναι το νόημα, η ζωή και η δικαίωση της ύπαρξης αυτών των συμβόλων.
4.
Γι’ αυτό μιλά θαυμάσια ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος:
«Όποιος φωτίζεται από το Άγιο Πνεύμα, που τα ανανεώνει όλα, αποκτά νέα μάτια και νέα αυτιά και δεν βλέπει πλέον απλώς ως άνθρωπος — δηλαδή αισθητά τα αισθητά — αλλά, σαν να βρίσκεται πάνω από τον άνθρωπο, θεωρεί τα αισθητά και υλικά πράγματα πνευματικά, ως σύμβολα των αοράτων».
Αυτός είναι ο πνευματικά εγγράμματος άνθρωπος.
Δεν συλλαβίζει τα «γράμματα της φύσης» σαν αρχάριος, αλλά αναζητεί το νόημα, συλλαμβάνει το νόημα και εξηγεί το νόημα.

5.
Ο Μάξιμος ο Ομολογητής λέει παρόμοια:
«Όλος ο νοητός κόσμος παρουσιάζεται μυστηριωδώς με συμβολικές εικόνες στον αισθητό κόσμο για όσους έχουν μάτια να βλέπουν· και όλος ο αισθητός κόσμος περιέχεται στον νοητό».
Αυτό το βλέπουν όσοι «έχουν μάτια να βλέπουν», δηλαδή όσοι είναι εγγράμματοι και ξέρουν να διαβάζουν με νόημα· ή, με άλλα λόγια, όσοι έχουν ανοιχθεί πνευματικά και βλέπουν πνευματικά, όχι μόνο σωματικά.

6.
Και ο Απόστολος Παύλος λέει:
«Το γράμμα θανατώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί» (Β΄ Κορ. 3, 6)
και: «Τώρα βλέπουμε σαν μέσα από καθρέφτη, αινιγματικά· τότε όμως πρόσωπο προς πρόσωπο» (Α΄ Κορ. 13, 12)
και ακόμη:  «Δεν κοιτάζουμε τα ορατά αλλά τα αόρατα· γιατί τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα αιώνια» (Β΄ Κορ. 4, 18).

7.
Είναι λοιπόν φανερό:
Όποιος διαβάζει τη φύση χωρίς πνεύμα και χωρίς νόημα, διαβάζει θάνατο, βλέπει θάνατο, δέχεται θάνατο.
Όποιος βλέπει τη φύση ως υλική πραγματικότητα και όχι ως αίνιγμα στον καθρέφτη του πνεύματος, δεν βλέπει τίποτε περισσότερο από το παιδί που συλλαβίζει γράμματα.
Και όποιος θεωρεί τα ορατά ως αιώνια — όπως έκαναν κάποιοι φιλόσοφοι από τους αρχαίους Έλληνες φυσικούς έως τους νεότερους — είναι πραγματικά ένας αγράμματος ειδωλολάτρης, του οποίου όλη η γνώση περιορίζεται στη συλλαβή και τη λατρεία άνευ νοήματος «γραμμάτων».
Η αιωνιότητα ανήκει στην πνευματική πραγματικότητα, ενώ ο χρόνος στα σύμβολά της.

8.
Η Παλαιά Διαθήκη δίνει παράδειγμα:
Η σκηνή (Σκηνή του Μαρτυρίου), που κατασκευάστηκε σύμφωνα με το πρότυπο που έδειξε ο Θεός στον Μωυσή στο Σινά, «υπηρετούσε ως τύπος και σκιά των ουρανίων» (Εβρ. 8, 5).
Όμως η σκηνή εξαφανίστηκε με τον ερχομό του Χριστού, όπως εξαφανίζονται τα γράμματα όταν κατανοηθεί το νόημα.
Όταν εμφανίζεται η πραγματικότητα, το σύμβολο παύει.
Ο Χριστός επέκτεινε αυτή τη συμβολική σε ολόκληρο το σύμπαν:
όχι μόνο η σκηνή, αλλά όλη η δημιουργία είναι εικόνα και σκιά των ουρανίων.
9.
Ο Χριστός χρησιμοποιούσε τα σύμβολα της φύσης για να αποκαλύψει πνευματικές αλήθειες.
Μιλούσε με παραβολές.
Η λέξη «παραβολή» δηλώνει γεγονός ή εικόνα με διπλό νόημα:
ένα φανερό αισθητό και ένα βαθύτερο πνευματικό.

«Γι’ αυτό τους μιλώ με παραβολές», είπε,
«διότι βλέποντας δεν βλέπουν και ακούγοντας δεν καταλαβαίνουν» (Ματθ. 13, 11–15).
Γιατί;
Διότι «πάχυνε η καρδιά τους».
Η «παχιά καρδιά» σημαίνει κλειστή πνευματική όραση —
την οποία σήμερα κάποιοι ονομάζουν αόριστα «υποσυνείδητο» ή «διαίσθηση», αλλά είναι κάτι πολύ βαθύτερο.

10.
«Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί».
Έτσι μιλούσε ο Χριστός στους κοντινούς Του μαθητές.
Από ποιον τους δόθηκε αυτό; Από τον ίδιο.
Αφαίρεσε από τις καρδιές τους τα σκοτεινά καλύμματα, και το πνευματικό τους βλέμμα άνοιξε, ώστε μπορούσαν να βλέπουν άμεσα τις πνευματικές πραγματικότητες, όπως ο Αδάμ πριν από την πτώση — χωρίς παραβολές και σύμβολα.
Διότι ο αναμάρτητος Αδάμ στον Παράδεισο ήταν τέλεια «εγγράμματος» στο να διαβάζει το νόημα και τη σημασία όλων των δημιουργημάτων.
Γι’ αυτό και μπορούσε να δώσει σε κάθε ον όνομα που αντιστοιχούσε στην πνευματική του ουσία, στο νόημα που συμβολικά εξέφραζε.
Διότι ο Δημιουργός δεν έδωσε ο ίδιος ονόματα στα ζώα, αλλά τα έφερε στον Αδάμ για να δει πώς θα τα ονομάσει.
Και ο Αδάμ δεν σφάλει, αλλά έδωσε σωστά όνομα σε κάθε ζώο, σε κάθε πουλί του ουρανού και σε κάθε θηρίο της γης (Γεν. 2, 19–25).

11.

Για τους υλιστές στοχαστές, για ανθρώπους με «παχιά καρδιά», αυτό φαίνεται κάτι ασήμαντο — να δώσει κανείς ονόματα στα ζώα.
Πράγματι, είναι ασήμαντο, αν υποθέσει κανείς ότι ο Αδάμ τα ονόμαζε τυχαία και χωρίς νόημα, όπως οι άνθρωποι σήμερα δίνουν ονόματα στα άλογα ή τα σκυλιά τους.
Αλλά ο Αδάμ δεν το έκανε έτσι.
Το έκανε με βαθιά και ακριβή όραση της πνευματικής πραγματικότητας που τα ζώα συμβόλιζαν.
Αυτό το έργο — αδύνατο για τον αμαρτωλό άνθρωπο — ο Αδάμ το ολοκλήρωσε εύκολα και γρήγορα.
Διότι μπορούσε να «διαβάζει» όλα τα σύμβολα της πραγματικότητας, επειδή του είχε δοθεί να γνωρίζει την ίδια την πραγματικότητα χωρίς σύμβολα·
να τη βλέπει με καθαρή καρδιά μέσα στον Δημιουργό και μέσω του Δημιουργού.
Αυτή τη διορατική γνώση αποκατέστησε ο Σωτήρας στους μαθητές Του —
όχι απότομα, αλλά σταδιακά: με διδασκαλία, κάθαρση και τελικά φωτισμό από το Άγιο Πνεύμα.

12.
Αυτή η άμεση θέαση της πραγματικότητας — χωρίς παραβολές και σύμβολα — που ο Αδάμ είχε και έχασε, και που οι Απόστολοι έχασαν και ξαναβρήκαν, προορίζεται για όλους τους χριστιανούς.
Και όλοι θα είχαμε αυτή την «αδαμική» και «αποστολική» ικανότητα, αυτό το αισθητήριο της άμεσης αλήθειας,
αν μετά το βάπτισμα μέναμε αλώβητοι από την αμαρτία.
Αλλά κάθε αμαρτία κατεβάζει το βλέμμα μας από τον ουρανό στη γη και από τον Δημιουργό στο χάος.
Μετά από κάθε αμαρτία, κρυβόμαστε από τον Θεό, όπως ο Αδάμ κρύφτηκε ανάμεσα στα δέντρα (Γεν. 3, 8).

Και έτσι, αμαρτάνοντας συνεχώς, καταλήγουμε ώστε:
👉 η εξωτερική φύση να γίνεται «θεός» αντί του Θεού
👉 η αλήθεια να εξαφανίζεται από την όρασή μας
👉 τα σύμβολα να αντικαθιστούν την ίδια την πραγματικότητα
Με άλλα λόγια:
η καρδιά τυφλώνεται πλήρως, και παραδινόμαστε μόνο στις αισθήσεις.
Τότε συμβαίνει αυτό που λέγεται:
«τυφλός οδηγεί τυφλό».

13.
Ο Χριστός είπε επίσης:
«Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα» (Ιω. 6, 63).
Όχι μόνο το ανθρώπινο σώμα, αλλά κανένα σώμα στο σύμπαν δεν έχει αξία από μόνο του. Έχει αξία μόνο όταν το πνεύμα το χρησιμοποιεί ως όργανο, ως σύμβολο.
Το πνεύμα είναι η πραγματικότητα
το σώμα είναι το σύμβολο του πνεύματος

Ο βασιλιάς είναι βασιλιάς — το έμβλημά του είναι απλώς σύμβολο.
Θα ήταν παράλογο να αρνηθεί κανείς τον βασιλιά και να θεωρεί το έμβλημα ως τον ίδιο.
Κι όμως, τέτοιοι άνθρωποι υπάρχουν — ακόμη και σήμερα.
Σαν να ζούμε ακόμη στην εποχή του Ναβουχοδονόσορα, πριν τον Χριστό, και όχι μετά από αιώνες χριστιανικής πίστης!
Εσείς όμως, ως χριστιανοί,
μην δίνετε σημασία σε τέτοιους «αμόρφωτους ειδωλολάτρες»,
είτε φορούν στέμμα είτε ακαδημαϊκή τήβεννο.
Να γνωρίζετε ότι η αλήθεια σας έχει αποκαλυφθεί —
αλλά να αγωνίζεστε συνεχώς για να την γνωρίζετε πραγματικά.


Συνεχίζεται με:
Η γη, ο ήλιος και τα άστρα ως σύμβολ
α

ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ. Η ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ. 
Ο ΒΕΛΙΜΙΡΟΒΙΤΣ ΜΙΛΑ ΣΕ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΕΧΑΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΟΥΣ. ΟΠΩΣ ΜΙΛΗΣΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΣΙΛΟΥΑΝΟ. 
ΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΜΙΛΟΥΣΑΝ ΣΕ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΕΞΑΣΚΗΜΕΝΟΥΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΓΕΝΝΗΜΕΝΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΣ.
 ΣΗΜΕΡΑ ΔΕΝ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ ΠΛΕΟΝ.