Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Θωμαΐδης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Θωμαΐδης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 17 Ιουνίου 2025

Ἡ προβληματικὴ χριστολογία τοῦ J. Ratzinger

Τοῦ κ. Εὐλαλίου Θωμαΐδη, Θεολόγου

Στὸ παρὸν μας κείμενο θὰ ἐπικεντρωθοῦμε στὴν κατάδειξη ὁρισμένων αἱρετικῶν διδασκαλιῶν τῆς χριστολογίας τοῦ J. Ratzinger ἤ, ἀλλιῶς, τοῦ πάπα Βενέδικτου XVI.

Προτοῦ, ὅμως, ἀσχοληθοῦμε μὲ τὴ χριστολογία J. Ratzinger, θὰ κάνουμε μία σύντομη ἀναφορὰ στὴν τριαδολογία του. Σύμφωνα μὲ τὸν πάπα Βενέδικτο XVI, ὁ Θεὸς τοῦ χριστιανισμοῦ δὲν ἀναφέρεται σὲ ἕνα θεὸ ποὺ θεωρεῖ ἀποκλειστικὰ καὶ μόνον τὸν ἑαυτό του, ὅπως ἐκεῖνος τοῦ Ἀριστοτέλη, ἀλλὰ σὲ ἕνα Θεὸ ποὺ βρίσκεται σὲ αἰώνιο διάλογο ὑποστάσεων [1], αὐτὸ ποὺ τόσο κοινότοπα καλεῖται στὶς μέρες μας ὡς ἀγαπητικὴ κοινωνία προσώπων. Ὁ Τριαδικὸς Θεὸς δὲν εἶναι κάτι ἄλλο πέραν ἀπὸ ἕνα ἐμεῖς, τὸ ὁποῖο συνίσταται ἀπὸ τὸν Πατέρα / πηγαία ἀγάπη, τὸν Υἱὸ / παραληφθεῖσα ἀγάπη καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα / ἀμοιβαῖος σύνδεσμος τῆς δωριζόμενης καὶ τῆς παραληφθείσης ἀγάπης. Ἐν ἄλλαις λέξεσιν, ὁ Πατὴρ εἶναι ὁ χορηγός τῆς ἀγάπης, ἐκεῖνος ποὺ ἐγκαταλείπει τὸ κλείσιμο στὸν ἑαυτό του, γεννώντας τὸν Υἱό. Ὁ Πατήρ, λοιπόν, δωρίζει ὅλα ὅσα ἔχει στὸν Υἱό του. Ὁ Υἱός, μὲ τὴ σειρά του, εἶναι καθαρὴ δεκτικότητα, ἐκεῖνος ποὺ λαμβάνει τὸ ἀΐδιο δῶρο τῆς θείας οὐσίας καὶ τῶν θείων ἰδιωμάτων ἐκ τοῦ Πατρός. Ἐν ὀλίγοις, ὁ Υἱὸς δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἡ λήψη καὶ ἡ ἀγαπητικὴ ἐπιστροφὴ ὅλων ὅσα ἐξέλαβε ἐκ τοῦ Πατρὸς στὸν Πατέρα. Τέλος, ἡ πράξη τῆς ἀντίδοσης ἢ ἐπιστροφῆς ἐκείνων ποὺ ὁ Υἱὸς ἐξέλαβε ἀπὸ τὸν Πατέρα ταυτίζεται μὲ τὸ ἴδιο τὸ πρόσωπο τοῦ Ἁγ. Πνεύματος. Στὸ σημεῖο αὐτὸ ἁρμόζει νὰ ἀναφερθεῖ ὅτι γιὰ τοὺς Ἕλληνες Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας δὲν ὑπάρχει κανένα εἶδος ἀμοιβαιότητας, καθότι 1) ἡ ἀγάπη δὲν ταυτίζεται μὲ τὴ θεία οὐσία καὶ 2) ἡ ἀγάπη δὲν χρησιμοποιεῖται ἀπὸ κάθε πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος σύμφωνα μὲ τὸ προσωπικό του ἰδίωμα. Συνεπῶς, ἡ ἀγάπη εἶναι μία, δίχως νὰ εἶναι οὐσία, καθὼς δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἄκτιστη φυσικὴ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν κτίση, καὶ μάλιστα μία ἀπὸ τὶς ἐκδηλώσεις της. Δυστυχῶς, ἡ ἀγαπητικὴ διαλογικὴ κοινωνία τῶν τριαδικῶν προσώπων ἔχει ὑποστηριχθεῖ καὶ ἀπὸ ὀρθόδοξους θεολόγους, ὅπως ὁ π. Ν. Λουδοβίκος [2].

Ὅπως εἴδαμε προηγουμένως, ὁ Υἱὸς χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὸ κατηγόρημα λήψη, τουλάχιστον σύμφωνα μὲ τὸν J. Ratzinger. Ἡ λήψη αὐτὴ δηλώνει ὅτι ὁ Υἱὸς χαρακτηρίζεται ἀπὸ μία ἀνοικτότητα, ἡ ὁποία εἶναι πλήρης καὶ ὄχι μερική. Ὁ Υἱὸς ὑπάρχει μόνον ἀπὸ τὸν Πατέρα καὶ γιὰ τὸν Πατέρα. Ἡ σάρκωση τοῦ Υἱοῦ δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἡ μετάφραση τῆς ἀΐδιας ἀγαπητικῆς σχέσεως μεταξύ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ στὴν κτιστὴ πραγματικότητα. Ἔτσι, ὁ Υἱὸς μεταδίδει αὐτὴν τὴν ἀνοικτότητα ποὺ τὸν χαρακτηρίζει σὲ ἕνα ἄνθρωπο (φράση νεστοριανικὴ καθὼς ὁ ἕνας ἄνθρωπος σημαίνει μία ὑπόσταση) καὶ μέσῳ αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου στοὺς ὑπόλοιπους. Ὅπως ὁ Υἱὸς ὑπάρχει μόνο καὶ μόνο γιὰ καὶ ἀπὸ τὸν Πατέρα, ἔτσι καὶ ὁ Ἰησοῦς ὑπάρχει μόνο καὶ μόνο ἀπὸ καὶ γιὰ τὸν Πατέρα. Ὁ Χριστός, λοιπόν, ἀποτελεῖ τὴν προέκταση τοῦ ἀϊδίου ἐνδοτριαδικοῦ διαλόγου πρὸς τὴν κτιστὴ πραγματικότητα, κατὰ τὸν J. Ratzinger πάντοτε.

Ὁ ἄνθρωπος μέσῳ τῶν θεολογικῶν ἀρετῶν ποὺ παρέχονται ἀπὸ τὴν κτιστὴ ἁγιαστικὴ χάρη, ἤτοι τὴν πίστη, τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν ἀγάπη, μπορεῖ καὶ μετέχει στὴν ἴδια τὴ φυσικὴ υἱότητα τοῦ Χριστοῦ, πρᾶγμα ποὺ ἔχει καταδικαστεῖ ἀπὸ τὸν Μέγα Ἀθανάσιο ὡς ἀρειανὴ προκείμενη. Παραθέτουμε ἀμέσως τὸ χωρίο στὸ ὁποῖο καθίσταται σαφὲς τὸ ἀδύνατον τῆς μετοχῆς τοῦ ἀνθρώπου στὸ προσωπικὸ ἰδίωμα τοῦ Υἱοῦ: «Ἀκούοντες (οἱ Ἀρειανοὶ) γοῦν υἱοὺς χρηματίζοντας τοὺς ἀνθρώπους, ἐνόμισαν καὶ ἑαυτοὺς ἴσους εἶναι τοῦ ἀληθινοῦ καὶ φύσει Υἱοῦ· καὶ νῦν πάλιν ἀκούοντες τοῦ Σωτῆρος, Ἵνα ὦσιν ἕν, καθὼς καὶ ἡμεῖς, πλανῶσιν ἑαυτούς, καὶ θρασυνόμενοι νομίζουσιν οὕτως ἔσεσθαι ἑαυτούς, ὡς ἔστιν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρί, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῶ· οὐχ ὁρῶντες τὸ ἐκ τῆς τοιαύτης οἰήσεως γενόμενον τοῦ πατρὸς αὐτῶν τοῦ διαβόλου πτῶμα» [3]. Ἔτσι, ὁ ἄνθρωπος δὲν μετέχει στὴν ἀΐδια σχέση Πατρὸς καὶ υἱοῦ, ἀλλὰ στὴν ἄκτιστη θεία δόξα καὶ ἐνέργεια. Συνεπῶς, ὁ χάριτι υἱὸς εἶναι ἐκεῖνος ποὺ μετέχει τῆς θεοποιοῦ ἐνέργειας τῆς ἀκτίστου θεότητας [4] καὶ ὄχι ὅποιος φαντάζεται ὅτι μπορεῖ νὰ διεισδύει στὴν ἄρρητη σχέση τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱό.

Συνεχίζουμε τὴν ἔκθεση τῆς χριστολογίας τοῦ Ratzinger σχετικὰ μὲ τὴ θεώρηση τοῦ Χριστοῦ ὡς καθαρῆς ὑπουργίας ἢ λειτουργίας. Τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Χριστὸς ὑπάρχει μόνο γιὰ καὶ ἀπὸ τὸν Πατέρα σημαίνει ὅτι ὑπάρχει μόνο γιὰ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, καθότι ὁ Ἰησοῦς ταυτίζεται μὲ τὴν ἴδια του τὴν ἀποστολή. Ἔτσι, στὸ Χριστό, σύμφωνα μὲ τὸν J. Ratzinger, ὑπάρχει ταύτιση οὐσίας καὶ ὑπηρεσίας. Ὅμως, ἡ ἀνωτέρω διατύπωση ὁδηγεῖ στὴν αἱρετικὴ θεωρία τῆς ὑποταγῆς. Ὅπως μᾶς λέει ξεκάθαρα ὁ Ἅγ. Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, τὸ ἔργο τοῦ Υἱοῦ ὡς Θεοῦ δὲν εἶναι λειτουργικὸ ἢ ὑπουργικό, καθότι ἐνεργεῖ μὲ τὴν ἴδια ἀκριβῶς ἐνέργεια ποὺ ἐνεργεῖ καὶ ὁ Πατήρ [5]. Ἀκόμη, ὁ Ἅγ. Ἰωάννης Δαμασκηνὸς θὰ μᾶς πεῖ ὅτι ἡ ἀνθρωπότητα τοῦ Χριστοῦ δὲν εἶναι δούλη, καθότι κατοικεῖ σὲ αὐτὴν ὅλο τὴ πλήρωμα τῆς θεότητας σὲ μία ἀπὸ τὶς ὑποστάσεις της σωματικῶς, ἀλλὰ λέγεται δούλη ἐξαιτίας τῆς δικῆς μας οἰκειώσεως [6] (ἐξ ὀνόματός μας). Συν­επῶς, ὁ Χριστὸς δὲν εἶναι ὑπουργὸς / ὑπηρέτης/ δοῦλος τόσο ὡς Θεὸς ὅσο καὶ ὡς ἄνθρωπος (γι’ αὐτὸ τὸ λόγο προσκυνοῦμε τὴ σάρκα τοῦ Λόγου).

Κλείνοντας τὸ παρὸν κείμενο θὰ ἀναφερθοῦμε στὴν σύγχυση τῶν φυσικῶν ἰδιωμάτων μὲ τὰ προσωπικὰ ποὺ ἐφαρμόζει ὁ Ratzinger, ὅταν ἀποδίδει τὴν ἐλευθερία στὸ πρόσωπο καὶ ὄχι στὴν οὐσία. Ὁ Ratzinger θὰ ἰσχυριστεῖ ὅτι στὸ Χριστὸ ἔχουμε σύγχυση τῶν δύο βουλήσεών του, ἤτοι τῆς θείας καὶ τῆς ἀνθρώπινης, ὄχι στὸ ἐπίπεδο τῆς οὐσίας ἢ φύσεως, ἀλλὰ στὸ ἐπίπεδο τῆς ἐλευθερίας, στὸ ἐπίπεδο τοῦ προσώπου [7]. Ἡ ἐλευθερία γιὰ τὸν Ratzinger θεμελιώνεται στὸ πρόσωπο, ἐνῶ διὰ τῆς φύσεως ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία ἐκδιπλώνεται ἢ ἀναπτύσσεται. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὁ Χριστὸς εἶχε μία ἐλευθερία, αὐτὴ τοῦ ἀκτίστου προσώπου του, τουλάχιστον κατὰ τὸν πάπα Βενέδικτο. Ὅμως, γιὰ τοὺς Ἕλληνες Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ἡ ἐλευθερία, ἑρμηνευμένη ὡς αὐτεξούσιο καὶ βούληση ἢ θέληση, εἶναι ἰδιότητα τῆς φύσεως καὶ ὄχι τοῦ προσώπου [8]. Ἐὰν ἡ ἐλευθερία ἦταν προσωπική, τότε θὰ εἴχαμε τόσες ἐλευθερίες ὅσες ἀκριβῶς καὶ τὰ πρόσωπα. Ἀκόμη, ἐὰν ὁ Χριστὸς εἶχε μόνο θεϊκὴ ἐλευθερία, τότε δὲν θὰ θεράπευε τὴν ἀνθρώπινη, καθότι τὸ ἀπρόσληπτο θὰ ἦταν ἀθεράπευτο. Ὁ Χριστός, ὅμως, εἶχε δύο φύσεις, δύο βουλήσεις, δύο ἐνέργειες, δύο ἐλευθερίες καὶ ἕνα πρόσωπο ἢ ὑπόσταση αὐτὸ τοῦ Λόγου. Ὁποιαδήποτε ἄλλη χριστολογικὴ διατύπωση ποὺ ξεφεύγει ἀπὸ αὐτὴν ποὺ παραθέσαμε μόλις δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι ἀντιπατερικὴ καὶ ὡς ἐκ τούτου αἱρετική.

Σημειώσεις:


[1] J. Ratzinger, Introduzione al Cristianesimo. Lezioni sul Simbolo apostolico, Queriniana, Brescia 19868, p. 137-139.
[2] N. Loudovikos, Analogical Identities: The Creation of the Christian Self, Volume 2, Intermeaningfulness Self-Catholicization, Meta-Narcissism, and Christian Theology, Brepols Publishers, Turnhout / Belgium 2024, p. 18: Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ κοινοποίηση ἢ ἀλληλοδιάδοση (inter-giveness) τῆς οὐσίας εἶναι ἄρρηκτα συνυφασμένη μὲ τὸ filioque τῆς δυτικῆς θεολογικῆς παράδοσης (Πατὴρ – μόνο δίδων, Υἱὸς – λαμβάνων καὶ δίδων καὶ Ἅγ. Πνεῦμα – μόνο λαμβάνων = τρόποι ὕπαρξης τῆς ἀλληλοδιάδοσης τῆς οὐσίας), καὶ τοῦτο, διότι προϋποθέτει τὴ σύγχυση μεταξὺ τῶν τριῶν κυρίων κατηγορημάτων τοῦ ἀκτίστου ὄντος, αὐτῶν τῆς οὐσίας, τῆς ὑπόστασης καὶ τῆς ἐνέργειας. Τέλος, ἐντύπωση προκαλεῖ τὸ γεγονός, τουλάχιστο γιὰ ἕνα θεολόγο ποὺ πραγματεύεται τὰ δόγματα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ὅτι γιὰ τὴν ἐκ τοῦ Πατρὸς διάδοση (giveness) τῆς οὐσίας κάνει λόγο καὶ ὁ K. Rahner.
[3] Μ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, Κατὰ Ἀρειανῶν Γ΄, PG 26, 360Α.
[4] Οἱ μοντέρνοι παπικοὶ κάνουν λόγο συχνὰ περὶ τοῦ ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι εἶναι παιδιὰ τοῦ Θεοῦ. Τὸ ἴδιο ἀκριβῶς ἀκούγεται καὶ ἀπὸ τὰ στόματα διάφορων σύγχρονων ὀρθοδόξων. Ὅμως, ἡ ἀνωτέρω διατύπωση συγχέει τὴ δημιουργικὴ μὲ τὴ θεοποιὸ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Ἅγ. Γρηγόριος Παλαμᾶς. Ὅλοι μετέχουν στὴν πρώτη, εἴτε ἄθεοι εἴτε δαιμόνια, ἐνῶ στὴ δεύτερη ὄχι. Ἡ δεύτερη προϋποθέτει ἐνεργειακὴ ὅραση / θέα τοῦ Θεοῦ.
[5] Περὶ ὁμοουσίου, Λόγος ΙΑ, Migne PG 48, 880.
[6] Ἔκδοση ἀκριβής τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, 65.
[7] J. Ratzinger, Punti di orientamento cristologico, Opera Omnia. Gesu di Nazaret. Scritti di cristologia, vol. 6/2. Libreria editrice vaticana, Citta del Vaticano 2015, p. 98.
[8] Γρηγόριος Νύσσης, Περὶ ψυχῆς καὶ ἀναστάσεως, PG 46, 101D: «Πᾶσα δ’ ἐλευθερία μία τίς ἐστι τῇ φύσει καὶ πρὸς ἑαυτὴν οἰκείως ἔχει».

Τρίτη 12 Νοεμβρίου 2024

Ἡ Ἐκκλησία ὡς εἰκὼν τῆς Ἁγίας Τριάδος;

 

Ἡ Ἐκκλησία ὡς εἰκὼν τῆς Ἁγίας Τριάδος;

Τοῦ κ. Εὐλαλίου Θωμαΐδη, Θεολόγου

Τί εἶναι ἡ Ἐκκλησία; Σύμφωνα μὲ τὸν ὁρισμὸ τῆς κλασικῆς παπικῆς θεολογίας, ἡ ἐκκλησία εἶναι ἕνα σύνολο ἀνθρώπων (κοινότητα) ποὺ ἔχουν καὶ ἐκφράζουν τὴν ἴδια πίστη, μετέχουν σὲ ἔγκυρες μυστηριακὲς ἱεροτελεστίες, βρίσκονται κάτω ἀπὸ τὴν καθοδήγηση τῶν «νόμιμων» ἱεραρχῶν, δηλαδὴ ὅλων ἐκείνων ποὺ ὡς πρόσωπα ἔχουν ἀποστολικὴ διαδοχὴ [1], καὶ τέλος βρίσκονται, τόσο οἱ λαϊκοὶ ὅσο καὶ οἱ ἱερεῖς, ὑπὸ τὴν καθοδήγηση τοῦ ἀπόλυτου καὶ μόνου βικάριου τοῦ Χριστοῦ, δηλαδὴ τοῦ πάπα ἢ ἐπισκόπου Ρώμης [2]. Κατὰ τὴ μεσαιωνικὴ θεολογία καὶ φιλοσοφία, ἡ Ἐκκλησία θεωρήθηκε ὡς ἕνα ἱεραρχικὸ – πυραμιδικὸ σύστημα διάδοσης τῆς κτιστῆς χάριτος, τὸ ὁποῖο ἔχει ὡς κεφαλὴ τὸν παγκόσμιο ἐπίσκοπο Ρώμης. Ἐπίσης, ὡς ἀντικαταστάτες τοῦ πάπα στὶς διάφορες κατὰ τόπους ἐκκλησίες ἔχουμε τοὺς λοιποὺς ἐπισκόπους.

Οἱ σύγχρονοι ἐκπρόσωποι τοῦ παπισμοῦ, ὅμως, τουλάχιστον κατὰ ἕνα μεγάλο τους μέρος, ἀντελήφθησαν ὅτι μία τέτοια ἱεραρχικὴ θεώρηση τῆς Ἐκκλησίας δὲν μπορεῖ νὰ συμμορφωθεῖ μὲ τὸ πνεῦμα τῆς νεωτερικῆς καὶ μετανεωτερικῆς ἐποχῆς, καὶ γιὰ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸ λόγο ἀποφάσισαν νὰ προβοῦν σὲ μία ἐκκλησιολογικὴ ἀνανέωση [3]. Πλέον, τὰ ἐγχειρίδια δογματικῆς, οἱ διάφορες σοῦμες καὶ οἱ ποικίλων εἰδῶν θεολογικὲς ἀκαδημίες ἢ σχολές, οἱ ὁποῖες ἑτοιμάζουν τοὺς ἱερεῖς νὰ ἀναλάβουν τὰ θρησκευτικά τους καθήκοντα, δὲν λένε τίποτε στὸ σύγχρονο θρησκευόμενο δυτικὸ κόσμο. Ἀκόμη, ἡ θεώρηση τῆς Ἐκκλησίας ὡς μυστικοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, τὴν ὁποία ὑποστήριζαν οἱ Ἕλληνες Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, δὲν ἀρκεῖ, γιὰ νὰ ἐξηγήσει στὸ σύγχρονο κόσμο τὴ σχέση τοῦ Θεοῦ μὲ τὸν ἄνθρωπο ἢ τὸν κόσμο. Αὐτὴ ἡ νέα ἐκκλησιολογία, λοιπόν, δὲν μπορεῖ νὰ βασιστεῖ στὶς κλασσικὲς χριστιανικὲς ἔννοιες, ἔννοιες ὅπως «σῶμα Χριστοῦ», «κατὰ φύσιν» καὶ «ὑπὲρ φύσιν» ζωή, ἄσκηση, κάθαρση, φωτισμός [4], θέωση καὶ οὕτω καθεξῆς, καθότι ὅλα αὐτὰ στὴν πραγματικότητα δὲν μποροῦν παρὰ νὰ ἀποτελοῦν κατάλοιπα ἑνὸς «ἐσωτερισμοῦ», ὁ ὁποῖος πρεσβεύει τὸν ἐγκλωβισμὸ τῆς ἀνθρωπολογίας στὸ ὑποκείμενο ἢ ἄτομο.
Ἡ νέα ἐκκλησιολογία, ἔχοντας παραμερίσει ὅλες τὶς παραδοσιακὲς θεολογικὲς ὁρολογίες, θὰ πρέπει νὰ θεμελιωθεῖ μέσῳ τῆς χρήσης τῆς σύγχρονης φιλοσοφίας, τῆς κοινωνιολογίας καὶ τῆς ἱστορικῆς μεθόδου (ἀλλαγὴ – πρόοδος ἱστορικῶν συνθηκῶν κλπ.) στὸν ἴδιο τὸν Τριαδικὸ Θεό, θεωρούμενο πάντοτε ὡς ἀγαπητικὴ κοινωνία προσώπων. Αὐτό, λοιπόν, εἶναι ποὺ ὑποστηρίζει σὲ γενικὲς γραμμὲς ἡ Δεύτερη Σύνοδος τοῦ Βατικανοῦ. Ἡ Ἐκκλησία προέρχεται ἀπὸ τὴν Ἁγία Τριάδα καὶ δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι κατασκευασμένη κατ’ εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοίωσιν τῆς Ἁγίας Τριάδας [5]. Ἡ Ἁγία Τριάδα, ὅπως δείχθηκε στὰ προηγούμενά μας κείμενα, θεωρεῖται ἀπὸ τὴν πλειονότητα τῶν σύγχρονων παπικῶν θεολόγων ὡς ἕνα ἐμεῖς, τὸ ὁποῖο συγκροτεῖται ἀπὸ ἀλληλοαγαπώμενα πρόσωπα (ἐρῶν καὶ ἐρώμενος), πρᾶγμα τὸ ὁποῖο ἰσχύει ἀσφαλῶς, ἔστω καὶ μὲ ἀτελῆ τρόπο, καὶ γιὰ τὴν ἔλλογη κτιστὴ πραγματικότητα.

Πάντως, ἡ νέα ἐκκλησιολογία, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἐξεικονισμὸ τῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδας, δὲν ὑποστηρίζει κάτι τὸ καινοτόμο, τουλάχιστο σὲ σχέση μὲ τὴ σχολαστικὴ παράδοση. Ὁ ἴδιος ὁ Θωμᾶς Ἀκινάτης ὑποστηρίζει ὅτι οἱ ὑποστατικὲς πρόοδοι, ἤτοι ἡ γέννηση τοῦ Υἱοῦ ἀπὸ τὸν Πατέρα καὶ ἡ ἐκπόρευση τοῦ Ἁγ. Πνεύματος καὶ ἀπὸ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱό, ἀποτελοῦν τὴν αἰτία τῆς δημιουργίας. Ἡ χρονικὴ ἀποστολὴ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγ. Πνεύματος φανερώνει τὸν τρόπο ὕπαρξης καὶ τὶς ἀμοιβαῖες σχέσεις τῶν δύο αἰτιατῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδας [6]. Συνεπῶς, ἡ ὑποτιθέμενη ἀναλογία ποὺ ὑπάρχει μεταξὺ τῆς Ἁγίας Τριάδος καὶ τῆς δημιουργίας μεταφέρεται ἀπὸ τοὺς νέους ἐκκλησιολόγους καὶ στὴ θεώρηση τῆς ἐκκλησίας. Ἔτσι, ἡ ἐκκλησία δὲν κάνει τίποτε ἄλλο πέραν ἀπὸ τὸ νὰ εἰκονίζει τὶς ὑποστατικὲς σχέσεις τῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδας [7].

Σὲ κάθε περίπτωση, ἡ ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία δὲν ἀναγνωρίζει, καὶ δὲν μπορεῖ νὰ ἀναγνωρίσει, κανένα ἐξεικονισμὸ μεταξὺ τῆς Ἁγίας Τριάδος ὡς τριάδας προσώπων, ἀλλὰ μεταξὺ τῆς ἑνότητας τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ὡς μίας ἄκτιστης φύσης (τριαδικὴ ἑνάδα), καὶ τῆς ἑνότητας τοῦ ἀνθρώπου, τουτέστιν ὡς μίας κτιστῆς φύσης. Ὅπως στὸ Θεὸ τὰ τρία θεῖα πρόσωπα ἔχουν μία φύση, θέληση καὶ ἐνέργεια, ἔτσι καὶ ὁ ἄνθρωπος εἶναι πλασμένος νὰ ἔχει μία φύση, θέληση καὶ ἐνέργεια. Καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι ποὺ διασφαλίζει ἡ σάρκωση τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ, δηλαδὴ τὴν ἐξασφάλιση τῆς ἑνότητας τῆς ἀνθρώπινης φύσεως μὲ τὴ φυσική της βούληση (νὰ μὴ θέλει νὰ εἶναι ὁ ἄνθρωπος κατὰ τὴ γνώμη ἄλλο ἀπὸ αὐτὸ ποὺ πλάσθηκε νὰ εἶναι [8]). Ἡ ἐκκλησία, λοιπόν, ὑπάρχει γιατί στοχεύει στὴν ἑνοποίηση τῆς θρυμματισμένης ἑνότητας τῆς ἀνθρώπινης φύσεως καὶ τῆς βουλήσεώς της (ἐννοεῖται τὸ γνωμικὸ θέλημα καὶ ὄχι ἡ φυσικὴ βούληση αὐτὴ καθαυτὴ) καὶ στὴ συνέχεια τὴν ἑνοποίηση ὁλόκληρης τῆς δημιουργίας στὸ «πρόσωπο» τοῦ ἀνθρώπου. Ὁποιαδήποτε διασύνδεση τοῦ μυστηρίου τῆς ἐκκλησίας μὲ τὴν ἀΐδια ζωὴ τῆς Ἁγίας Τριάδος (μία οὐσία ποὺ ὑπάρχει σὲ τρία θεῖα πρόσωπα) συνεπάγεται τὴν ἄρνηση τῆς θέωσης, διότι ἡ ἴδια ἡ θέωση εἶναι ἀχρείαστη, ἐὰν ἀποτελοῦμε ἤδη ὡς λατρευτικὴ κοινότητα ἢ ὡς ἕνα ὁποιοδήποτε ἐμεῖς τὸν ἐξεικονισμὸ τῶν τριαδικῶν προσώπων, καὶ τοῦτο γιατί ἔχει προηγηθεῖ ἡ ἄρνηση τοῦ φωτισμοῦ καὶ τῆς θέωσης, τουλάχιστον ἀπὸ ὅλους τοὺς νέους ἐκκλησιολόγους. Καὶ ἡ ἄρνηση τοῦ μυστηρίου τῆς καθάρσεως, τοῦ φωτισμοῦ καὶ τῆς θέωσης διαφαίνεται ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι θεοποιοῦν τὴν κοινωνικὴ πραγματικότητα σὲ ὅλες της τὶς ἐκφάνσεις (κράτος, ἑταιρεία, σύλλογος, οἰκογένεια, θρησκευτικὴ κοινότητα ἤ, ἀλλιῶς, σχέση μεταξὺ ἐγὼ καὶ ἐσὺ στὴν προοπτικὴ τοῦ ἐμεῖς) καὶ στὴν συνέχεια τὴν ἀποδίδουν στὴν ἴδια τὴν ἄκτιστη θεότητα, ὥστε Ἐκείνη νὰ τοὺς ἐπιβεβαιώσει ὅτι ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν φανερώσεις τοῦ ἴδιου τοῦ Θεοῦ, τὴν ἴδια του τὴν εἰκόνα. Στὴν πραγματικότητα, ὅμως, ὅλα αὐτὰ φανερώνουν τὸν ἐγκλωβισμὸ τοῦ ἀνθρώπου στὸ κτιστὸ καὶ τίποτε περαιτέρω.

Σημειώσεις:

[1] Ἡ ἀποστολικὴ διαδοχή, κατὰ τὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση πάντοτε, ἀναφέρεται στὴ μία πίστη τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν καὶ πουθενὰ ἀλλοῦ. Αὐτὴ εἶναι ποὺ προσδίδει τὴν καθολικότητα καὶ τὴν ἑνότητα στοὺς πιστούς, καὶ ὄχι τὰ πρόσωπα ποὺ ἐκφράζουν ἢ ὑποτίθεται ὅτι τὸ πράττουν τὴ χριστιανικὴ πίστη. Γι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸ λόγο ἡ Ὀρθόδοξη παράδοση δὲν ἔχει ἀνάγκη κανενὸς πρώτου ἢ πρωτείου γιὰ τὴν ἐπίτευξη τόσο τῆς καθολικότητας ὅσο καὶ τῆς ἑνότητας. Τὸ σχῆμα τοῦ πρώτου, ποὺ θεμελιώνει τὴν καθολικότητα καὶ ἑνότητα τῆς ἐκκλησίας ἀνήκει στὴν παπικὴ παράδοση, καθότι ἐκεῖ συναντῶνται ποικιλίες ὡς πρὸς τὴν ἔκφραση τῆς πίστης (παραδοσιακοὶ παπικοί, νεωτερικοί, ἐνδιάμεσοι καὶ οὕτω καθεξῆς). Αὐτὲς οἱ ποικιλίες θεωροῦνται ἀπὸ τοὺς παπικοὺς ὡς διαφορετικὰ χαρίσματα, πρᾶγμα πάλι ἀπολύτως ἀνακριβές. Τὸ χάρισμα, ἐὰν πρόκειται γιὰ κτιστό, ἀναφέρεται στὸ διαφορετικὸ τρόπο, μὲ τὸν ὁποῖο κάποιος ἀγωνίζεται νὰ ἐκδιώξει τὸ παρὰ φύσιν στοιχεῖο ποὺ εἰσχώρησε διὰ τῆς ἁμαρτίας μέσα του, οὕτως ὥστε νὰ ἀναδειχθεῖ τὸ κάλλος τῶν ἀρετῶν τῆς φύσεώς του. Ἐὰν πρόκειται γιὰ ἄκτιστο χάρισμα, κατὰ τὸν Ἅγ. Γρηγόριο Παλαμᾶ, τότε ταυτίζεται μὲ τὴ θεοποιὸ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, στὴν ὁποία δὲ χωράει καμία παραλλαγὴ καὶ ποικιλία. [2] Bruno Forte, La chiesa icona della Trinita. Breve ecclesiologia, Editrice Queriniana, Brescia 19853, p. 9-10. Στὸ παρόν μας ἄρθρο θὰ βασιστοῦμε στὸ ἀνωτέρω ἀναφερθὲν βιβλίο. [3] Ὅπ.π., p. 11. [4] Ἰδιαίτερα ὁ ὅρος φωτισμός, λατινιστὶ illuminatio, καταπολεμεῖται ἀπὸ τοὺς θιασῶτες τῆς νέας ἐκκλησιολογίας, καθότι ὑποτίθεται ὅτι ἐγκλωβίζει τὴν ἐκκλησία σὲ ἕνα πλατωνικὸ τρόπο σκέψης. [5] Ὅ.π.π., p. 16. [6] G. Emery, The Trinitarian Theology of St. Thomas Aquinas, translated by F. A. Murphy, Oxford University Press, Oxford 2007, p. 15-17. [7] Τέτοιες ἀπόψεις ἔχουν υἱοθετηθεῖ καὶ ἀπὸ τὴ σύγχρονη ὀρθόδοξη διανόηση, ἡ ὁποία δὲ θεωρεῖ τὸν ἐπίσκοπο ὡς τὴν κεφαλὴ τοῦ Χριστοῦ, μόνο καὶ μόνο ἐπειδὴ μεταφέρει τὸ προφητικὸ κήρυγμα ἢ λόγο στοὺς πιὸ ἀτελεῖς ἀπὸ αὐτὸν κατὰ τὴν πίστη χριστιανοὺς(ὅπως θὰ ἔπρεπε μὲ βάση τὴν παράδοση τῶν Ἑλλήνων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας), ἀλλὰ ὡς εἰκόνα τοῦ Πατρὸς (βλ. στὰ διάφορα βιβλία τοῦ Ἰ. Ζηζιούλα). Ἐνίοτε ὑποστηρίζεται σὲ ἀφελέστατα κηρύγματα καὶ ἐγκωμιαστικοὺς λόγους ὅτι ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ἀποτελεῖ τὴν εἰκόνα τῆς Ἁγίας Τριάδος. Τουλάχιστον ἡ μοντέρνα παπικὴ ἐκκλησιολογία ἀποδίδει τὸν εἰκονισμὸ τῆς Ἁγίας Τριάδος στὸ ὅλο οἰκοδόμημα τῆς ἐκκλησίας, ἱερεῖς καὶ λαϊκούς, καὶ ὄχι ἀποκλειστικὰ καὶ μόνο σὲ ἕνα πρόσωπο, σὲ ἕνα πρῶτο. [8] Ἐδῶ φαίνεται πόσο μὴ ὑπαρξιστικὴ εἶναι ἡ πατερικὴ παράδοση.

orthodoxostypos


ΑΚΤΙΝΕΣ: Ἡ Ἐκκλησία ὡς εἰκὼν τῆς Ἁγίας Τριάδος;

Τετάρτη 16 Οκτωβρίου 2024

Ἡ κριτικὴ τῆς Catherine LaCugna εἰς τὴν ὀρθόδοξον πατερικὴν παράδοσιν

Ἡ κριτικὴ τῆς Catherine LaCugna εἰς τὴν ὀρθόδοξον πατερικὴν παράδοσιν

Τοῦ κ. Εὐλαλίου Θωμαΐδη, Θεολόγου

Ἡ ρωμαιοκαθολικὴ θεολόγος C. LaCugna μπορεῖ κάλλιστα νὰ θεωρηθεῖ ὡς μαθήτρια τοῦ K. Rahner, ἄλλωστε τὸ ὁμολογεῖ καὶ ἡ ἴδια ρητὰ στὸ πρόλογο τοῦ πιὸ σημαντικοῦ βιβλίου της. Τὸ θεμελιῶ­δες ἀξίωμα τοῦ R., ἤτοι ἡ ταυτότητα μεταξὺ τῆς ἀΐδιας καὶ τῆς οἰκονομικῆς τριάδας, φαίνεται ὅτι διαπνέει ὁλάκερη τὴ θεολογικὴ σκέψη τῆς ἀνωτέρω ἀναφερθείσης φεμινίστριας θεολόγου τῆς ρωμαιοκαθολικῆς ὁμολογίας, ὅπως θὰ φανεῖ παρακάτω.

Ἡ LaCugna, στὸ βιβλίο της «God for us» [1], ἀσκεῖ ἔντονη κριτικὴ σὲ ὅλη τὴν προγενέστερη τοῦ K. Rahner χριστιανικὴ παράδοση, δηλαδὴ τόσο στὴν «κλασσικὴ» ἀνατολική, ὅσο καὶ στὴ κλασσικὴ δυτικὴ χριστιανοσύνη. Κατ’ αὐτήν, τόσο οἱ Ἕλληνες Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, δηλαδὴ ὁ Μ. Ἀθανάσιος, οἱ Καππαδόκες καὶ ὁ ἅγ. Γρηγόριος Παλαμᾶς, ὅσο καὶ οἱ ἱερὸς Αὐγουστῖνος καὶ Θωμᾶς Ἀκινάτης, δὲν ἔκαναν τίποτε ἄλλο πέραν ἀπὸ τὸ νὰ ἐξοστρακίσουν τὴν Ἁγία Τριάδα ἀπὸ τὴν καθημερινὴ ζωὴ τῶν πιστῶν χριστιανῶν. Αὐτὸς ὁ ἐξοστρακισμὸς ἔγινε, σύμφωνα μὲ τὴν LaCugna πάντοτε, λόγῳ τῆς διάκρισης ποὺ θεμελιώθηκε μεταξὺ τῆς θεολογίας καὶ τῆς οἰκονομίας, πρᾶγμα ποὺ σημαίνει ὅτι ὑπάρχει κάποια ἐσωτερικὴ ζωὴ τοῦ Θεοῦ, ἡ ὁποία παραμένει κρύφια καὶ ἀμέθεκτη ἀπὸ τὴν κτιστὴ πρα­γματικότητα. Ἔτσι, σύμφωνα μὲ τὴν ἀνωτέρα συλλογιστική, ἐὰν ἡ ἐσωτερικὴ ζωὴ τοῦ Θεοῦ, δηλαδὴ ἡ οὐσία καὶ οἱ τριαδικές της ὑποστάσεις, εἶναι πράγματα ἀκοινώνητα ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, τότε ἡ σχέση μεταξὺ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ ἀνθρώπου δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἀληθινὴ ἢ πραγματική, καὶ τοῦτο, διότι ὁ Θεὸς δὲν θὰ προσέφερε τὸν ἑαυτό του ἀνιδιοτελῶς σὲ ὁ,τιδήποτε δὲν εἶναι Θεός.

Ἡ LaCugna θεωρεῖ ὡς ὑπαίτιο τῆς λήθης τῆς ταυτότητας ποὺ ὑποτίθεται ὅτι ὑφίσταται μεταξὺ τῆς θεολογίας καὶ τῆς οἰκονομίας τὸ Μ. Ἀθανάσιο. Ὁ Μ. Ἀθανάσιος κληροδότησε στοὺς μετέπειτα ἀπὸ αὐτὸν Πατέρες καὶ ἐκκλησιαστικοὺς συγγραφεῖς, τόσο στοὺς Ἕλληνες ὅσο καὶ στοὺς Λατίνους, τὴν ἄποψη ὅτι ὁ Θεὸς Λόγος πάσχει μόνο κατὰ τὴ σάρκα καὶ ὄχι κατὰ τὴ θεότητα [2]. Εἶναι προφανὲς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ LaCugna ὑποστηρίζει τὸ θεοπασχητισμό, προκειμένου νὰ μὴ θεωρηθεῖ ὁ πόνος τοῦ Χριστοῦ ἐπάνω στὸ Σταυρὸ ψεύτικος ἢ ἀκόμη καὶ ὑποκρισία. Καὶ μόνο ποὺ ἰσχυρίζεται κάτι τέτοιο, πάντως, σημαίνει ὅτι δὲν ἔχει καταλάβει οὔτε στὸ ἐλάχιστο τὸ μυστήριο τῆς ὑποστατικῆς ἑνώσεως. Ἐκεῖνος ποὺ πάσχει ἐπάνω στὸ Σταυρὸ δὲν εἶναι ἄλλος παρὰ ὁ ἴδιος ὁ Λόγος ἐν σαρκί. Ἐφόσον, λοιπόν, στὸ Χριστὸ ὑπάρχουν δύο φύσεις καὶ ὄχι δύο ὑποστάσεις, ἕπεται ὅτι πάσχων (ἑκουσίως ἀκόμη καὶ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα) εἶναι ἡ ὑπόσταση τοῦ Λόγου κατὰ τὴ θνητή της φύση. Ἐὰν ὁ Χριστὸς ἔπασχε κατὰ τὴ θεότητα, τότε θὰ ἔπασχε ὅλη ἡ Ἁγία Τριάδα στὸ σύνολό της, καθότι δὲν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῆς θεότητας τοῦ Πατρός, τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγ. Πνεύματος. Καὶ ἐάν, ἀκολούθως, ἔπασχε ἡ Τριάς, τότε δὲ θὰ μποροῦσε νὰ ἦταν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ Θεός.

Στὴ συνέχεια ἡ LaCugna κατηγορεῖ τοὺς Καππαδόκες Πατέρες ὅτι ἀλλοίωσαν τὴ θεολογία τῆς Βίβλου καὶ τῆς πρώιμης χριστιανικῆς παράδοσης. Κατὰ τοὺς πρώτους χριστιανούς, σύμφωνα μὲ τὴ LaCugna πάντοτε, ὑπάρχει ταυτότητα μεταξὺ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ προσώπου τοῦ Πατρὸς (πατρομονισμός). Ἡ ἑνότητα τοῦ Θεοῦ βασίζεται στὴ μοναρχία τοῦ Πατρός [3]. Ὁ Θεὸς εἶναι ὁ Πατὴρ ποὺ μεταδίδει τὴ θεότητά του στὶς αἰτιατὲς ὑποστάσεις τῆς Ἁγίας Τριάδας, δηλαδὴ στὸν Υἱὸ καὶ τὸ Ἅγ. Πνεῦμα. Ὅμως, οἱ Καππαδόκες Πατέρες ἦταν ἐκεῖνοι ποὺ ἔδωσαν τὸ κέντρο βάρους τῆς θεολογίας των στὸ ὁμοούσιο τῆς ἀκτίστου θεότητας, δηλαδὴ στὴ μία θεία οὐσία, καὶ ὄχι πλέον στὶς τριαδικές της ὑποστάσεις [4]. Ἡ ἀνωτέρω ὑποτιθέμενη πρόταξη τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἔναντι τοῦ Πατρός, ὅπως καὶ τῶν λοιπῶν ὑποστάσεων τοῦ Θεοῦ, ὁδηγεῖ σὲ ἕνα εἶδος μυστικοῦ – νεοπλατωνικοῦ μυστικισμοῦ καὶ καταλήγει στὸν πλήρη διαχωρισμὸ τῆς θεολογίας ἀπὸ τὴν οἰκονομία στὸ ἔργο τοῦ Ἁγ. Γρηγορίου Παλαμᾶ. Ἐν ὀλίγοις, ἐκεῖνο ποὺ δὲν θέλει ἡ LaCugna μὲ τίποτε εἶναι τὸ ἀκοινώνητο τῆς θείας οὐσίας καὶ τῶν τριαδικῶν της ὑποστάσεων, πράγματα ποὺ θεμελιώθηκαν ἀπὸ τοὺς Καππαδόκες Πατέρες.

Στὴ συνέχεια ἡ LaCugna, ἀφοῦ ἐπέκρινε τοὺς ἱερὸ Αὐγουστῖνο καὶ τὸ Θωμᾶ Ἀκινάτη σχετικὰ μὲ τὸν ὑποστηριζόμενο ἀπὸ αὐτοὺς διαχωρισμὸ μεταξὺ τῆς θεολογίας καὶ τῆς οἰκονομίας (κοινὰ ad extra ἔργα καὶ ἰδιοποιήσεις), ἐπιτίθεται κατὰ τοῦ ἁγ. Γρηγορίου Παλαμᾶ. Ὁ ἅγ. Γρηγόριος Παλαμᾶς δὲν κάνει κάτι ἄλλο παρὰ νὰ διευρύνει τὸ χάσμα μεταξὺ τῆς θεολογίας καὶ τῆς οἰκονομίας, καθὼς ἀποδέχεται ἀναμφιλέκτως τὴ διάκριση μεταξὺ τῆς ὑπερούσιας οὐσίας τοῦ Θεοῦ, τῶν ὑποστάσεων καὶ τῶν ἐνεργειῶν, κινούμενος προφανῶς σὲ νεοπλατωνικὰ πλαίσια σκέψης. Πλέον, τὸ ὀντολογικὸ πρωτεῖο ἀνήκει στὴν ὑπερούσια οὐσία καὶ ὄχι στὶς ὑποστάσεις τῆς Ἁγίας Τριάδας. Στοὺς Καππαδόκες Πατέρες ἡ οὐσία τῆς θεότητας (ὑποτίθεται) ὑπάρχει ὡς Πατήρ, ὡς Υἱὸς καὶ ὡς Ἅγ. Πνεῦμα, ἐνῷ στὸν ἅγ. Γρηγόριο Παλαμὰ ἡ οὐσία τίθεται ἐπέκεινα τῶν τριαδικῶν ὑποστάσεων [5]. Παρ’ ὅλα αὐτὰ τὰ πρόσωπα τῆς ἀκτίστου θεότητας ὑπάγονται στὴν ὑπερούσια οὐσία τοῦ Θεοῦ, θεωρούμενα ὡς τρόποι ὕπαρξης, καὶ γι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸ λόγο εἶναι ἀμέθεκτα ἀπὸ τὴν ἔλλογη κτιστὴ πραγματικότητα, ἕνεκα τοῦ ἀκοινώνητου χαρακτήρα τῆς οὐσίας. Ὡς ἐκ τούτου, ἡ οὐσία καὶ οἱ ὑποστάσεις τοῦ Θεοῦ τίθενται ἐκτὸς τοῦ πλαισίου τῆς θείας οἰκονομίας.

Ἀκόμη, τὴν LaCugna, τουλάχιστο σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὴ θεία οἰκονομία, τὴν προβληματίζει ἡ παλαμικὴ πραγμάτευση τῶν ἀκτίστων θείων ἐνεργειῶν. Οἱ θεῖες ἐνέργειες δὲν ἀποδίδονται μὲ ξεχωριστὸ τρόπο σὲ κάθε πρόσωπο (δὲν ἔχουν προσωπικὸ χαρακτῆρα), ὅπως θὰ ἤθελαν οἱ K. Rahner καὶ LaCugna, ἀλλὰ σὲ ὅλες τὶς τριαδικὲς ὑποστάσεις ἀνεξαιρέτως καὶ μάλιστα μὲ τὸν ἴδιο καὶ τὸν αὐτὸ τρόπο. Πάντως, στὸ σημεῖο αὐτὸ ἡ LaCugna φαίνεται νὰ καταλαβαίνει καλύτερα τὸν ἅγ. Γρηγόριο σὲ σχέση μὲ τοὺς σύγχρονους ὀρθοδόξους ἀκαδημαϊκοὺς θεολόγους, παρότι τὸν ἐπικρίνει θεολογικά. Ἀντιλαμβάνεται ὅτι τὰ πρόσωπα τῆς ἀκτίστου θεότητας δὲν μποροῦν νὰ διακρίνονται μὲ βάση τὸ ἔργο ποὺ αὐτὲς ἐπιτελοῦν στὴν κτιστὴ πραγματικότητα, καὶ γι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸ λόγο ἐκείνη ἐπιτίθεται στὸν ἡσυχαστή μας ἅγιο. Οἱ θεολογικές της προκείμενες, ἤτοι αὐτὲς τοῦ Rahner, δὲν τὴν ἀφήνουν νὰ ἀποδεχτεῖ τὴ μὴ λειτουργικὴ διάκριση τῶν προσώπων, καθότι ἐὰν ἡ θεολογία καὶ ἡ οἰκονομία ταυτίζονται, τότε θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχει ὁπωσδήποτε λειτουργικὴ διάκριση τῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδας, εἰδάλλως δὲν θὰ ὑπῆρχαν ὑποστατικὲς διακρίσεις. Ὁ οἰκονομικὸς σαβελλιανισμὸς (ταύτιση τῶν προσώπων στὴν οἰκονομία) θὰ σήμαινε καὶ θεολογικὸ σαβελλιανισμὸ (ταύτιση τῶν προσώπων στὴ θεολογία), καθότι ἡ διάκριση θεολογίας καὶ οἰκονομίας δὲν εἶναι ἀποδεκτή, κατὰ τὴ LaCugna πάντοτε.

Ὅμως, ὁ ἅγ. Γρηγόριος Παλαμᾶς δὲν ὑποστηρίζει κανένα εἶδος πρωτείου. Τόσο ἡ οὐσία καὶ οἱ τριαδικές της ὑποστάσεις ὅσο καὶ οἱ θεῖες ἐνέργειες ἀποτελοῦν τὸ πλήρωμα ἢ ἄθροισμα τῆς θεότητας [6]. Τὸ ἀμέθεκτο τῆς οὐσίας καὶ τῶν τριαδικῶν της ὑποστάσεων δὲ σημαίνει κάποια ἀποξένωση τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὸ Θεό, ἀλλὰ τὸ ἀντίθετο. Ἐν ὀλίγοις, ὁ ἄνθρωπος διὰ τῶν ἀκτίστων θείων ἐνεργειῶν γίνεται θεὸς (κατὰ χάριν), παρότι δὲν εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν. Αὐτὸ ποὺ κάνει τὸν ἄνθρωπο νὰ εἶναι θεὸς κατὰ χάριν εἶναι οἱ ἄκτιστες θεῖες ἐνέργειες, ὁ μεριζόμενος ἑαυτὸς τοῦ Θεοῦ, μεριζόμενος ἕνεκα τῆς δικῆς μας ἀδυναμίας νὰ Τὸν προσλάβουμε ὅλον, παρότι Ἐκεῖνος εἶναι ὅλος παρὼν στὶς ἐνέργειές Του. Οἱ ἄκτιστες ἐνέργειες, λοιπόν, δὲν εἶναι ἄλλο πρᾶγμα ἀπὸ τὸ Θεό, παρότι διαφέρουν ἀπὸ τὴν ὑπερούσια οὐσία Του, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν πηγή των. Ἔτσι, στὸν ἅγ. Γρηγόριο Παλαμᾶ δὲ μπορεῖ νὰ ὑπάρξει κανένα εἶδος ἀποξένωσης τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τὴν κτιστὴ πραγματικότητα, καθὼς ἡ οἰκονομία (ἐνέργεια) δὲν εἶναι κτιστή. Ἴσα ἴσα ποὺ ἡ διάκριση θεολογίας καὶ οἰκονομίας ἤ, ἀλλιῶς, ἡ διάκριση μεταξὺ οὐσίας καὶ ἀκτίστων θείων ἐνεργειῶν διασφαλίζει ἀπὸ τὴ μία μεριὰ τὴν μέθεξη τοῦ ἀνθρώπου στὴν ἄκτιστη θεία πραγματικότητα, ἐνῷ ἀπὸ τὴν ἄλλη ἀποφεύγεται ὁποιοδήποτε εἶδος πανθεϊσμοῦ.[Η ΘΕΑΝΔΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΙΝΕΙ ΤΗΝ ΜΕΘΕΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΥΡΙΟ, ΟΧΙ ΟΙ ΑΚΤΙΣΤΕΣ ΕΝΈΡΓΕΙΕΣ]

Συμπερασματικά, ἡ LaCugna ἐφαρμόζει ἰδεαλιστικὲς προκείμενες στὴ θεολογική της σκέψη, καθὼς ταυτίζει αὐτὸν ποὺ πράττει μὲ τὴν ἴδια του τὴν πράξη. Δὲν εἶναι τυχαῖο τὸ γεγονὸς ὅτι στὴ σελ. 119 τοῦ ἀνωτέρω βιβλίου της κάνει λόγο γιὰ ταύτιση τοῦ Ἁγ. Πνεύματος μὲ τὸ ἔργο του, ἤτοι ταύτιση τῆς ὑπόστασης τοῦ Πνεύματος μὲ τὸν ἁγιασμό. Τώρα καταλαβαίνουμε γιατί ἡ σύγχρονη θεολογικὴ σκέψη δὲν ἀνέχεται νὰ ὑπάρχει κάτι ἀμέθεκτο στὸ Θεὸ ἤ, ἀλλιῶς, δὲ μπορεῖ νὰ δεχτεῖ τὴ διάκριση μεταξὺ τῆς θεολογίας καὶ τῆς οἰκονομίας, καθότι ὁ Τριαδικὸς Θεὸς εἶναι ἀποκλειστικὰ καὶ μόνο ἡ πράξη του πρὸς τὴν κτίση.

Σημειώσεις:

[1] C. M. LaCugna, God for us: The Trinity and Christian Life, Harper Collins Publishers, San Francisco 1991. Ὅλες οἱ παραπομπὲς στὶς ἀπόψεις τῆς LaCugna θὰ γίνονται μὲ βάση αὐτὸ τὸ βιβλίο. [2] Ὅπ.π., σελ. 35. [3] Ἡ ἐξάρτηση τῆς LaCugna ἀπὸ τὸ Rahner εἶναι κάτι παραπάνω ἀπὸ προφανής. [4] Ὅπ.π., σελ. 71-72. [5] Ὅπ.π., σελ. 194. [6] Γρηγόριος Παλαμᾶς, Ὅτι Βαρλαὰμ καὶ Ἀκίνδυνός εἰσιν οἱ διχοτομοῦντες, 2, Π. Χρήστου Β’, σσ. 263-264.

orthodoxostypos.gr

ΑΚΤΙΝΕΣ: Ἡ κριτικὴ τῆς Catherine LaCugna εἰς τὴν ὀρθόδοξον πατερικὴν παράδοσιν (aktines.blogspot.com)

ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΤΑΥΤΙΖΕΤΑΙ Η ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟΝ ΑΠΟΗΧΟ ΤΗΣ ΤΑΥΤΙΣΕΩΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΡΑΝΕΡ ΚΑΙ ΤΗΣ Β' ΒΑΤΙΚΑΝΕΙΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ.

Ο ΘΕΟΣ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΕ ΤΟ ΚΑΤ' ΕΙΚΟΝΑ, ΔΕΝ ΑΠΟΚΑΤΕΣΤΗΣΕ ΤΗΝ ΠΤΩΣΗ. ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΤ'ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΚΑΘ'ΟΜΟΙΩΣΙΝ. ΤΗΝ ΘΕΣΗ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΘΑΦΤΗΚΕ ΒΑΘΕΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΒΑΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ Η ΟΠΟΙΑ ΜΑΣ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΗΝ ΔΟΥΛΕΙΑ ΠΗΡΕ Ο ΝΟΜΟΣ, Ο ΔΕΚΑΛΟΓΟΣ, ΟΧΙ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟ ΤΟΥ ΦΑΡΙΣΑΙΚΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ. ΔΕΝ ΜΠΑΙΝΕΙ ΤΟ ΝΕΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΟΥΣ ΠΑΛΑΙΟΥΣ ΑΣΚΟΥΣ. ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΑΛΑΙΟ ΣΗΜΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ. Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙΝΑ ΠΟΙΗΣΕ ΠΑΝΤΑ. ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΑΠΟΚΤΑΤΑΙ ΔΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΥΡΙΟ. Η ΤΑΥΤΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΜΕ ΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΚΤΙΣΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ, ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ. ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΜΑΣ.

Ανώνυμος είπε...

Εφ 3:8 – 21

Ἀδελφοί, ἐμοὶ τῷ ἐλαχιστοτέρῳ πάντων τῶν ἁγίων ἐδόθη ἡ χάρις αὕτη, ἐν τοῖς ἔθνεσιν εὐαγγελίσασθαι τὸν ἀνεξιχνίαστον πλοῦτον τοῦ Χριστοῦ καὶ φωτίσαι πάντας τίς ἡ οἰκονομία τοῦ μυστηρίου τοῦ ἀποκεκρυμμένου ἀπὸ τῶν αἰώνων ἐν τῷ Θεῷ, τῷ τὰ πάντα κτίσαντι διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἵνα γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπουρανίοις διὰ τῆς ἐκκλησίας ἡ πολυποίκιλος σοφία τοῦ Θεοῦ, κατὰ πρόθεσιν τῶν αἰώνων ἣν ἐποίησεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ἐν ᾧ ἔχομεν τὴν παρρησίαν καὶ τὴν προσαγωγὴν ἐν πεποιθήσει διὰ πίστεως αὐτοῦ. διὸ αἰτοῦμαι μὴ ἐκκακεῖν ἐν ταῖς θλίψεσί μου ὑπὲρ ὑμῶν, ἥτις ἐστὶ δόξα ὑμῶν. Τούτου χάριν κάμπτω τὰ γόνατά μου πρὸς τὸν πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἐν οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται, ἵνα δῴη ὑμῖν κατὰ τὸν πλοῦτον τῆς δόξης αὐτοῦ δυνάμει κραταιωθῆναι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον, κατοικῆσαι τὸν Χριστὸν διὰ τῆς πίστεως ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐν ἀγάπῃ ἐρριζωμένοι καὶ τεθεμελιωμένοι ἵνα ἐξισχύσητε καταλαβέσθαι σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις τί τὸ πλάτος καὶ μῆκος καὶ βάθος καὶ ὕψος, γνῶναί τε τὴν ὑπερβάλλουσαν τῆς γνώσεως ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, ἵνα πληρωθῆτε εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα τοῦ Θεοῦ. Τῷ δὲ δυναμένῳ ὑπὲρ πάντα ποιῆσαι ὑπερεκπερισσοῦ ὧν αἰτούμεθα ἢ νοοῦμεν, κατὰ τὴν δύναμιν τὴν ἐνεργουμένην ἐν ἡμῖν, αὐτῷ ἡ δόξα ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ εἰς πάσας τὰς γενεὰς τοῦ αἰῶνος τῶν αἰώνων· ἀμήν