Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΟΣ - M.Pagano.. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΟΣ - M.Pagano.. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 2 Οκτωβρίου 2021

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ, ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΟΣ. (1)

Message from Ecumenical Patriarch Bartholomew on the occasion of the Online Ecumenical Prayer for Christian Unity and for the Future of Europe (Video)

Message from His All Holiness Ecumenical Patriarch Bartholomew I on the occasion of the Online Ecumenical Prayer for Christian Unity and for the Future of Europe on 21 May 2021. 
The service was organised by the Conference of European Churches and the Commission of the Bishops’ Conferences of the European Union (COMECE). This event was hosted by MEP Patrizia Toia, with concluding words by EP Vice-President, Roberta Metsola.
ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ, ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΟΣ.

Του M.Pagano.
   Image result for ενοτης των θρησκειων    
  Η πραγματικότης τού θρησκευτικού πλουραλισμού γίνεται αισθητή πλέον όλο και περισσότερο σαν μία πρόκληση καθοριστικής σημασίας για τον πολιτισμό μας όπως και για την φιλοσοφική και Θεολογική μας σκέψη! Το γεγονός τής υπάρξεως διαφόρων θρησκειών στον κόσμο δέν είναι κάτι καινούργιο, ήταν πολύ γνωστό σε πολλές άλλες κουλτούρες πρίν την δική μας. Αυτό που χαρακτηρίζει με καινούργιο τρόπο το σημερινό πλαίσιο είναι το γεγονός ότι ο θρησκευτικός πλουραλισμός γίνεται όλο και περισσότερο ένα στοιχείο της καθημερινής μας εμπειρίας. Η αύξηση τής επικοινωνίας σε πλανητικό επίπεδο και οι μεταναστευτικές κινήσεις μάς έχουν καταστήσει οικεία αυτή την πραγματικότητα, η οποία προοριζεται να χαρακτηρίσει όλο και πιό βαθειά την μελλοντική κοινωνία. Ένα δεύτερο τυπικό στοιχείο τής σημερινής καταστάσεως είναι ότι η κουλτούρα μας, για εσωτερικούς λόγους τής ανάπτυξής της κυρίως, στρέφει με όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον το βλέμμα της σ'αυτό το φαινόμενο. Αυτό ερμηνεύθηκε μερικές φορές σαν ένα σύμπτωμα τής κρίσεως τής δυτικής κουλτούρας, αλλά δέν έχει ξεκαθαρίσει ακόμη εάν είναι μία καταστροφική κρίση ή μία κρίση ανάπτυξης η οποία μπορεί να οδηγήσει σε ένα πλάτεμα τών οριζόντων μας!
          Σε κάθε περίπτωση η ίδια η πραγματικότης τού θρησκευτικού πλουραλισμού μάς παρουσιάζεται απ'αρχής σαν ενα φαινόμενο εξαιρετικά αμφίθυμο. Απο το ένα μέρος είναι μία ευκαιρία θετική, διότι η συνάντηση με ανθρώπους οι οποίοι ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους μάς φανερώνει άγνωστους μέχρι τότε ορίζοντες και δείχνει, στην θρησκευτική εμπειρία, νέες πάντοτε πηγές πλούτου και νέα βάθη. Απο το άλλο αντιπροσωπεύει έναν κίνδυνο, μία απειλή, διότι το σύστημα αναφορών τής παραδόσεώς μας αμφισβητείται και μοιάζει να τρεκλίζει απο αβεβαιότητα και η έλλειψη σιγουριάς που προέρχεται απο αυτό προκαλεί πολύ συχνά αντιδράσεις φανατισμού, δογματικό κλείσιμο ακόμη και βίας.
          Η αυξημένη προσοχή για τον πλουραλισμό συνδυάζεται στην συνέχεια με ένα άλλο φαινόμενο, το οποίο δέν αφορά ίσως όλη την Δύση αλλά συμπαρασύρει πολλές περιοχές! Προτίθεμαι να μιλήσω για την αυξημένη προσοχή για την θρησκευτική διάσταση και για την σφαίρα τού Ιερού, η οποία φανερώθηκε τα τελευταία χρόνια! Και αυτό το φαινόμενο είναι σύνθετο και ενεργοποιεί πρός αξιολογήσεις θετικές και αρνητικές. Έτσι λοιπόν αυτό το νέο φαινόμενο πρέπει να μας προειδοποιήσει ότι το πλαίσιο μέσα στο οποίο αντιμετωπίζουμε το θέμα τού πλουραλισμού δέν είναι δυνατόν να περιγραφεί έτσι απλά σε όρους εκκοσμίκευσης. Σκέψη και αυτονομία τού ανθρώπου μαζί με την ανανεωμένη προσοχή για το ιερό ανήκουν πλέον στην κατάστασή μας, και είναι και τα δύο θέματα εκτεθειμένα στις αμφισβητήσεις και τις προκλήσεις του πλουραλισμού τών θρησκειών και τών κουλτούρων.
          Για να έλθουμε πιό άμεσα σε εμάς, ο πλουραλισμός αμφισβητεί όλες μας τις θεωρητικές επιστήμες: την Θεολογία, την φιλοσοφία, όπως επίσης και τις ανθρωπιστικές επιστήμες τής θρησκείας. Για την Θεολογία γίνεται προβληματική πρώτα απ'όλα η σχέση με την σύνθετη κληρονομιά την οποία μάς άφησε ο Μπάρθ. Αυτός απο το ένα μέρος είχε υπογραμμίσει το πρωτείο τού Θεού, την ετερότητά του και την υπεροχή του, απο το άλλο είχε τονίσει και φανερώσει την ανθρώπινη διάσταση, τον χαρακτήρα τής αυτολύτρωσης και της αμαρτίας, που συνδέεται με την θρησκεία. Η πρόσφατη Θεολογία λοιπόν είναι υποχρεωμένη να ξανασκεφθεί αυτή την δεύτερη πλευρά. Η θρησκευτική εμπειρία επαναπροσδιορίζεται, επανεκτιμάται και ερευνάται στην συνθετότητά της. Και αυτή η επανεκτίμηση απαιτεί τον σύνδεσμο, αυτού του θέματος τής θρησκείας, μ'έναν καινούργιο τρόπο, με την άλλη πλευρά τής κληρονομιάς τού Μπάρθ, με το πρωτείο τού Θεού και της αποκαλύψεώς του, η οποία διατηρεί πάντοτε την επικαιρότητά της! Όσο για την φιλοσοφία, αυτή πρέπει να αντιμετωπίσει, στενά συνδεδεμένες, δύο διακεκριμένες τάξεις ερωτήσεων.
          Πρώτα απ'όλα υπάρχουν μερικά κλασσικά ερωτήματα τής μεταφυσικής, τα οποία προτείνονται με ανανεωμένη δύναμη στην νέα κατάσταση! Πώς μπορούμε να σκεφθούμε μαζί την ενότητα τής αλήθειας και την πολλαπλότητα τών διατυπώσεών της ; Πώς μπορούν να διασωθούν ταυτόχρονα, το πρωτείο τού Απολύτου και ο ιστορικός και τυχαίος χαρακτήρας τών εκφράσεών του; Δίπλα σ'αυτές αναδύονται άλλες ερωτήσεις, πιό δεμένες στην συγκεκριμένη κατάσταση όπου ασκείται ο διάλογος και ίσως πιό ταιριαστές σε έναν στοχασμό ο οποίος κατευθύνεται με ερμηνευτική σημασία και νόημα! Πώς θα γίνει η αντιπαράθεση ανάμεσα σε φορείς διαφορετικών πίστεων, οι οποίες προτείνουν όλες τους μία απαίτηση απολύτου αλήθειας; Πώς ερμηνεύεται το γεγονός ότι, ενώ βρίσκομαι σε διάλογο, πρέπει να είμαι πιστός στην ταυτότητά μου απο το ένα μέρος και απο το άλλο ικανός να αναγνωρίσω νέα στοιχεία αληθείας στον άλλον; Και για να πούμε την αλήθεια αυτές οι ερωτήσεις ανακοινώνονται ήδη, με όλη τους την δύναμη, και στο εσωτερικό τής Θεολογικής συζητήσεως!
          Εάν διατρέξουμε τις Θεολογικές συζητήσεις οι οποίες διανεργήθηκαν τα τελευταία χρόνια, ιδιαιτέρως στην Αμερική, αλλά κατά ένα μέρος και στην Ευρώπη, μπορούμε να φτιάξουμε έναν εντυπωσιακό έλεγχο θεμάτων καθαρά φιλοσοφικών τα οποία παρουσιάστηκαν με βία σχεδόν. Το Απόλυτο και η ιστορική επιρροή, η σχέση ανάμεσα σε υποκείμενο και αντικείμενο, η σχέση ανάμεσα σε έννοια και σύμβολο, ο δεσμός και η εναλλαγή ανάμεσα στην θεωρία και την πράξη, η εκλογή ανάμεσα σε μία πραγματεία περισσότερο καθολική και αντικειμενική και μία προοπτική πιό αποφασιστικά ερμηνευτική. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Θεολογία, ξεκινώντας απο την συγκεκριμένη κατάσταση τής Χριστιανικής πίστης, υποχρεώνεται να αντιμετωπίσει καθολικά θέματα, ενώ αντιστρόφως η φιλοσοφία η οποία κινείται στο μέσον τής Καθολικής επικοινωνίας, συγκρούεται εδώ ενάντια στον συγκεκριμένο χαρακτήρα τών διαφορετικών απαιτήσεων τής απολύτου αληθείας, και είναι αναγκασμένη να λογαριαστεί με την πραγματικότητα τού θρησκευτικού συμβόλου, πρεπει να αποδεχθεί ότι οι στοχασμοί τής μετανεωτερικής γεύσεως, για την συμπαρουσία πολλών κουλτούρων γίνονται άχρωμοι και δέν πείθουν πλέον, παρά μόνον εάν λάβουν στα σοβαρά υπ'όψιν την απαίτηση για αλήθεια, την οποία προτείνουν οι διάφορες θρησκείες.
          Αυτό το πλέγμα, και αυτή η γειτνίαση ίσως, ανάμεσα στις δύο επιστήμες, έχει την σημασία της: συνεισφέρει στην μαρτυρία τού εκρηκτικού χαρακτήρος , αλλά και φλογερού, γεμάτου πάθους, τής προκλήσεως την οποία προτείνει ο πλουραλισμός, ταρακουνώντας την κουλτούρα μας και υποχρεώνοντάς την να επανεξετάσει τα περιεχόμενά της και τις προόδους τών επιχειρημάτων της.

Συνεχίζεται
Αμέθυστος

Τρίτη 25 Μαΐου 2021

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ, ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΟΣ. (3)

 Συνέχεια από: Κυριακή 23 Μαίου 2021

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ, ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΟΣ. 
Του M.Pagano.

3.       Στα τελευταία χρόνια η συζήτηση, ιδιαιτέρως στην Αμερική, έγινε ιδιαιτέρως έντονη. Για ένα πρώτο προσανατολισμό μπορούμε να αναφερθούμε σε μία οργάνωση σε τρείς τύπους θέσεων, η οποία γενικώς γίνεται αποδεκτή. Πρόκειται για τις θέσεις οι οποίες αναγνωρίζονται σαν αποκλειστική, περικλειόμενη και πλουραλιστική (σαν πλουραλισμός τής αρχής) Η πρώτη είναι η σκληρή θέση, η οποία εκφράζεται με την αρχή extra ecclesiam nulla salus. [Όταν η Εκκλησία έχει ήδη παρει την θέση του Χριστού και δέν έχει πλέον ΝΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ].
          Η δεύτερη ισχυρίζεται ότι η αληθινή σωτηρία είναι στον Χριστό, αλλά αυτή επαναπροσλαμβάνει εις εαυτή και επαληθεύει τα θετικά στοιχεία τα οποία είναι παρόντα στις άλλες θρησκείες.[Κάτι σάν παναλήθεια] Η τρίτη δηλώνει ότι όλες οι θρησκείες είναι ή μπορούν να είναι οδοί σωτηρίας και ότι ο Χριστιανισμός πρέπει να εγκαταλείψει τις απαιτήσεις του τής απολύτου μοναδικότητος!
          Είναι ευνόητο βεβαίως ότι ο διάλογος γυρίζει ουσιαστικά γύρω απο τις δύο τελευταίες θέσεις. Ένα ρεύμα αυτού τού διαλόγου κινείται απο τον διφορούμενο χαρακτήρα τής πραγματικότητος. Η σχέση τού ανθρώπου με αυτή συστήνεται πάντοτε σαν ερμηνεία, με την έννοια τής υπόθεσης η οποία επαληθεύεται ή διαψεύδεται στην διάρκεια τής εμπειρίας. Η τελική πραγματικότης, κατανοημένη μέ τούς όρους τού Καντιανού νοούμενου, δέν μπορεί ποτέ να συλληφθεί ικανοποιητικά με την ανθρώπινη σκέψη. Οι ερμηνείες μας κινούνται στο επίπεδο τού φαινομένου και εδώ συνυπάρχουν οι δρόμοι τών διαφόρων θρησκειών. Αυτοί μπορούν να συγκρουσθούν οπωσδήποτε, αλλά συνολικά το πλαίσιο αυτό προσανατολίζεται στην συμπαρουσία, συνύπαρξη, των διαφόρων πεποιθήσεων.
          Ένα άλλο προτιμά να μιλήσει για την ιστορία των θρησκειών. Στην διάρκεια τής οποίας, λόγω τής φύσεως τους, οι θρησκείες εισέρχονται σε αντιπαράθεση. Κάθε μιά τους δηλαδή συλλαμβάνει το ιερό σαν μία δύναμη πάνω στο πραγματικό, η οποία διαφωτίζει την σημασία του και το ενώνει. Στην συνάντηση ανάμεσα στις θρησκείες, οι διαφορετικές θείες μορφές εισέρχονται σε ανταγωνισμό! Εκείνη η οποία διαφωτίζει πιό βαθειά και πιό πλατειά την εμπειρία βρίσκεται επιβεβαιωμένη μέσω τής αντιπαραθέσεως. Σ'αυτό το ιστορικό πλαίσιο παρεμβάλλεται ο Χριστιανισμός: και ακριβώς σ'αυτό το πλέγμα επαληθεύεται η αποκάλυψη τού Βιβλικού Θεού, ο οποίος διαφωτίζει την ιστορία και την ανοίγει πρός μία εσχατολογική τελείωση.
          Τέλος μία πιθανή λύση μπορεί να προέλθει απο μία φιλοσοφία ή μία Θεολογία αμιγώς ερμηνευτική. Με μία ερμηνεία η οποία είναι πάντοτε ριζικά δεμένη με την αλήθεια. Διότι εάν η αλήθεια δέν υπάρχει εξ'αρχής , σαν πηγή και καταγωγή στην συγκεκριμένη θρησκευτική εμπειρία, δέν μπορούμε να ελπίσουμε ότι θα την βρούμε μόνον με τον διάλογο ή με την πανοραμική ή καθολική αντιπαράθεση. Επιπλέον φανερώνει ότι η ερμηνευτική φιλοσοφία ερμηνεύοντας τό σύμβολο, είναι εις θέσιν να το καταστήσει καθολικό και να το προσφέρει στην αντιπαράθεση με τις άλλες προοπτικές. Ο Luigi Pareyson δέν ανέπτυξε μία ιδιαίτερη πραγματεία στον πλουραλισμό, αλλά τον άφησε να είναι παρόν σαν μία ενυπάρχουσα συνθήκη τού έργου του, της ερμηνείας τών αληθειών οι οποίες περιέχονται στον μύθο και στα σύμβολα τού Χριστιανισμού. Προσπάθησε με λίγα λόγια να συμφιλώσει την ενότητα τής αλήθειας και την πολλαπλότητα τών ερμηνειών της!
          Για να συζητήσουμε αυτό το σημείο, πρέπει να υπολογίσουμε ποιά είναι τα ιδιαίτερα στοιχεία, τα καινούργια, της πρόκλησης που προτείνει ο θρησκευτικός πλουραλισμός σε όλες τις θέσεις, όπως και στις ερμηνευτικές επομένως! Ίσως πρέπει να υπολογίσουμε δύο στοιχεία: το πρώτο είναι ο χαρακτήρας, κατ'αρχάς αποκλειστικός και το συγκρουσιακό αποτέλεσμα των απαιτήσεων τής αληθείας τών θρησκειών. Το δεύτερο βρίσκεται στην φύση την οποία λαμβάνει η αντιπαράθεση ανάμεσα σε κουλτούρες διαφορετικής καταγωγής! Υπολογίζοντας λοιπόν αυτά τα στοιχεία θα έλεγα ότι είναι αναγκαίο απο το ένα μέρος να θέσουμε την αλήθεια σαν ήδη παρούσα στην θρησκευτική εμπειρία απο την οποία ξεκινούμε, όπως επίσης απο το άλλο να τεθεί σαν θέμα η φανέρωσή της στο εσωτερικό τών γεγονότων που βρίσκονται σε αντιπαράθεση. Υπολογίζοντας το σχεσιακό στοιχείο και την διάσταση της καθολικότητος μέσα στο οποίο λαμβάνει χώρα η αντιπαράθεση!
          Μία άλλη προοπτική εμφανίστηκε όμως τελευταίως η οποία προτείνει να συλλάβουμε την σκέψη που βρίσκεται σε διάλογο σαν μία κίνηση ανοίγματος, η οποία ξεκινά απο την κατάσταση στην οποία ριζώνει και κινείται πρός το εξωτερικό! Η διαλογική σκέψη λοιπόν θα περιγραφόταν σαν μία κίνηση ανοίγματος. Και εδώ είναι δυνατά δύο μοντέλα:
          Το ένα κινείται απο την κατάσταση μας στην συγκεκριμένη στιγμή και ανοίγει στην αντιπαράθεση με το άλλο. Το άλλο ξεκινά εξίσου απο το συγκεκριμένο και στρέφεται προς το καθόλου! Το πρώτο καταλήγει σε μία οντολογία σχεσιακή. Το δεύτερο είναι συμπληρωματικό του πρώτου. Πρόκειται για μία σκέψη η οποία δέχεται το καθόλου προσπαθώντας να το κρατήσει μαζί με το αρχικό συγκεκριμένο, το οποίο δέν μπορεί να εγκαταλειφθεί. Σ'αυτή την προοπτική θα γινόταν δεκτή η συμπαρουσία μίας ερμηνευτικής στιγμής και μίας καθολικής.
          Για να γίνει δυνατή αυτή η λύση, χρειάζεται να παρουσιαστεί το καθόλου, το κριτήριο, ελευθερώνοντάς το απο την απαίτηση να είναι αυτό το ίδιο τό απόλυτο. Το καθόλου δέν είναι το απόλυτο, αλλά ούτε και το πρώτο. Είναι το στοιχείο το οποίο αναπτύσσεται κάθε φορά που η συνέχεια και ο συγκεκριμένος πλούτος μιάς παραδόσεως τίθεται σε έρευνα , είτε απο μία εσωτερική κρίση ή απο μία αντιπαράθεση με το εξωτερικό, στοιχεία τα οποία μερικές φορές διασταυρώνονται. Πάνω σ'αυτόν τον τόπο τής καθολικότητος, που είναι εκείνος τής αυτονομίας τής νοήσεως, το συγκεκριμένο αναζητά το κριτήριο, το μέτρο, μέσω του οποίου θα μπορέσει να σκεφτεί τον εαυτό της και να αντιπαρατεθεί με τους άλλους. Και εδώ αυτή αναμετράται όχι μόνον με τα άλλα συγκεκριμένα, με τις άλλες θρησκευτικές παραδόσεις, αλλά και με εκείνη την άρνηση ή την διακοπή ή ανατροπή κάθε θρησκευτικής απάντησης που είναι ο αθεϊσμός. Μπορεί τότε να συμβεί και μερικές φορές συνέβη, το καθόλου να αποκτήσει όχι μόνον μία αυτόνομη διάσταση αλλά χωριστή απο την θρησκευτική παράδοση και να της αντιτεθεί με μία θανάσιμο απειλή.
          Αλλά το καθόλου, στην προοπτική που προτείνουμε εδώ, δέν είναι ένα ξεχωριστό στοιχείο στ'αλήθεια, αλλά σχεσιακό το οποίο γεννάται απο το συγκεκριμένο και σ'αυτό επιστρέφει. Ακόμη και η μεταφυσική εξάλλου, κάτω απο αυτό το φώς, δέν είναι αναγκαίως ένα βάρος που συντρίβει το συγκεκριμένο τού ανθρώπου και την ελευθερία του! Η ιστορία τής μοντέρνας φιλοσοφίας ειναι η ιστορία τής διαδρομής στην οποία η παράδοσή μας σχεδίασε και προσπάθησε να οικοδομήσει αυτό το στοιχείο καθολικότητος, το οποίο παραμένει αυτό το ίδιο υποθετικό και ανοιχτό στην αντιπαράθεση με το άλλο!
          Απέναντι στην πρόκληση τού πλουραλισμού η Φιλοσοφία και η Θεολογία, οι οποίες για μεγάλο διάστημα πίστεψαν ότι η μοναδική αληθινή σύγκρουση ήταν εκείνη μεταξύ τους, ειναι στην πραγματικότητα περιπλεγμένες μαζί και ίσως μπορούν να απαντήσουν μόνον διασταυρώνοντας, παρότι σε πλήρη αυτονομία, τις απαντήσεις τους!

                                 ΤΕΛΟΣ.

Αμέθυστος

Κυριακή 23 Μαΐου 2021

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ, ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΟΣ. (2)

 Συνέχεια από: Σάββατο 22 Μαίου 2021

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ, ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΟΣ. 
Του M. Pagano.
         
Image result for ενοτης των θρησκειωνΕίναι πολύ διαφορετική φυσικά η κατάσταση όσον αφορά τις επιστήμες των θρησκειών. Εδώ η πραγματικότης τού πλουραλισμού είναι απαρχής το θεσμικό αντικείμενο τής διαπραγμάτευσης. Γι'αυτόν τον λόγο είναι χρήσιμο να διατηρούν μία σταθερή προσοχή στην προσφορά αυτών τών επιστημών και η φιλοσοφία και η Θεολογία! Θα ήταν ίσως φρόνιμο να απευθύνουμε μία ερώτηση γύρω απο την επιστημολογική τους κατάσταση! Εάν στον θρησκευτικό κόσμο ενισχύονται τα φαινόμενα τής αντιπαραθέσεως και τής διαμάχης γύρω απο την αλήθεια, εάν λοιπόν το ίδιο το αντικείμενο αυτών τών κλάδων γνώσεως επαναπροτείνει στο εσωτερικό του το θέμα τής αλήθειας, πώς αντανακλάται αυτό το φαινόμενο στην μέθοδο αυτών τών επιστημών, η οποία κατευθύνεται κυρίως σε κριτήρια μεθοδολογικής ουδετερότητος; Και θα ήταν ακόμη πιό φρόνιμο να δούμε με συντομία και να συνδέσουμε την σύγχρονη προβληματική τού πλουραλισμού με τις συζητήσεις που προηγήθηκαν γύρω απο το θέμα μας. Διότι η σκέψη τών αιώνων που πέρασαν είχε ήδη επεξεργαστεί κάποιους θεωρητικούς πυρήνες οι οποίοι αναδύονται πάλι, παρότι μεταμορφωμένοι στο εσωτερικό τών θεμάτων που αντιμετωπίζουμε σήμερα!
          Κάθε προσπάθεια αντιμετωπίσεως τού προβλήματος τού πλουραλισμού τών θρησκειών τήν διατρέχει μία ένταση ανάμεσα σε δύο στοιχεία, τα οποία μοιάζουν πολύ δύσκολο να συμφωνήσουν. Η απαίτηση τής απολυτότητος και το άνοιγμα τής καθολικότητος ! Η βεβαίωση τού ενός στοιχείου τείνει να αποκλείσει  ή να υποτάξει το άλλο. Εάν δεχθούμε ότι η απολυτότης ολοκληρώθηκε σε μία θρησκεία, οι άλλες αποκείονται απο την αλήθεια ή τουλάχιστον υποτάσσονται. Εάν ψάξουμε για ένα κοινό έδαφος το οποίο μπορεί να ανοίξει πραγματικά στον διάλογο στον οποίο όλες θά είναι αποδεκτές εξίσου, τείνουμε να αρνηθούμε ότι κάποια φθάνει την απόλυτη αλήθεια. Και επομένως αυτή θα αποκλειστεί απο τον κόσμο τής θρησκευτικής εμπειρίας στο σύνολό του! Με ακραίους όρους η εναλλακτική λύση τίθεται ανάμεσα στην αποκλειστικότητα και την σχετικότητα!
          Ο σπόρος αυτής τής εντάσεως μπορεί να εντοπισθεί ήδη στην αυγή τής μοντέρνας εποχής, στον Κουζάνο, ο οποίος αντιμετωπίζει το πρόβλημα την επόμενη τής αιματηρής πτώσεως τής Κωνσταντινουπόλεως στα χέρια των Τούρκων. Ο Κουζάνο είναι σαν μία γέφυρα ανάμεσα στο αρχαίο και στο μοντέρνο. Απο το ένα μέρος επαναλαμβάνει παραδοσιακά θέματα τής Χριστιανικής διαμάχης με τους εθνικούς, απο τον "σπερματικό λόγο" τού Ιουστίνου στις Καθολικές συμβουλές και προτάσεις τού Τερτυλλιανού και άλλων πατέρων, και απο το άλλο τοποθετεί το πρόβλημα σ'ένα έδαφος το οποίο ανοίγει τον μοντέρνο στοχασμό, φτάνοντας να ψελλίσσει θέματα τα οποία θα αναπτυχθούν, με μικρότερη ισορροπία και πιό ριζικά, απο τον διαφωτισμό. Στο θεωρητικό επίπεδο ένα πρώτο θέμα, το οποίο σημαδεύει το καθολικίστικο άνοιγμα τής θέσεώς του, εκφράζεται στην θέση ότι, όπως το Απόλυτο είναι καθαυτό άφθαστο, άσχετο, αλλά πλησιάζεται μέσω των διαφόρων ανθρωπίνων ενώσεων (τών αντιθέτων), έτσι και η μοναδική αληθινή θρησκεία δέν αναγνωρίζεται σε καμμία πεπερασμένη μορφή: οι συγκεκριμένες θρησκείες είναι μία αναπαράσταση η οποία δέν είναι ποτέ ταιριαστή αλλά παρ'όλα αυτά ισχύει. Το δεύτερο θέμα, το οποίο σημαδεύει το πρωτείο τού Χριστιανισμού, βρίσκεται στο γεγονός ότι η απόλυτη θρησκεία είναι τυποποιημένη στην Καθολική Χριστιανική θρησκεία και ενσαρκώνεται στα θεμελιώδη της δόγματα τής Τριάδος και τής Ενσαρκώσεως. Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστιανισμός ταιριάζει στα ουσιώδη με την απόλυτη θρησκεία ή μήπως πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι αυτός εκφράζει την απόλυτη θρησκεία μόνον, καθότι καθαίρεται μέσω τής νοήσεως απο τις αρχές και τις ιδιαιτερότητες του; Η σύνθετη κληρονομιά αυτής της θέσεως αοίγει τον χώρο για τον διάλογο τών επόμενων αιώνων.
          Η μοντέρνα εποχή κατά την διάρκεια τών πρώτων αιώνων της προσφέρει μία πλούσια διαδρομή συζητήσεων, οι οποίες ξεκινώντας ακριβώς απο τον Κουζάνο, τον Φικίνο και γενικώς απο τον νεοπλατωνισμό τής αναγεννήσεως, διατηρεί γενικώς την πεποίθηση ότι μπορεί να συνθέσει αλήθεια και πολλαπλότητα, την σημασία τού θετικού πλούτου όλων των θρησκειών και την απολυτότητα τού Χριστιανισμού. Παρότι διαδραματίζονται ουσιαστικά στο εσωτερικό τού Χριστιανικού κόσμου, ανάμεσα στις δύο διαφορετικές ομολογίες, οι θρησκευτικοί πόλεμοι, βοηθώντας τήν δραματική ανάδυση στοιχείων αδιαλλαξίας και αντιπαραθέσεως οδηγούν σε κρίση αυτή την εμπιστοσύνη. Ο διαφωτισμός σημαδεύει, αναφορικά με τους προηγούμενους αιώνες, ένα ρήγμα: το οποίο εκφράζεται σαν αναζήτηση ενός κοινού ελάχιστου   παρονομαστού  ο οποίος θα επιτρέπει την συνύπαρξη στο επίπεδο τής ανοχής: το θέμα της ετερότητος τού πλούτου τής πολλαπλότητος, μειώνεται!
          Αυτό επιστρέφει με βία στην προσοχή όλων με τον Ρομαντισμό: διότι αφότου ματαιώθηκε η απαίτηση μίας νοητικής (άχρονης) γνώσεως του Θεού, πραγματοποιείται το άνοιγμα στην ιστορία και ιδιαιτέρως στην ιστορία τών θρησκειών, με τον Σλαϊερμάχερ και ιδιαιτέρως με τον Έγελο και τον Σέλλινγκ.
          Εδώ όμως ιδρύεται μία νέα ένταση! Ανάμεσα στην ιστορία και την έννοια: για να γνωρίσουμε την Θεία αλήθεια επανερχόμαστε στην ιστορία των θρησκειών: Αλλά αυτή η έρευνα δέν μπορεί να βασισθεί στην καθαρή εμπειρία, στην απλή αναγνώριση τών γεγονότων χωρίς ένα κριτήριο! Ο Σλαϊερμάχερ, ο Χέγκελ και ο Σέλλινγκ διαπλέκουν όλοι τους την ιστορική αναγνώριση με την φιλοσοφική δημιουργία, που μόνον αυτή μας επιτρέπει να αναγνωρίσουμε την αλήθεια αυτής τής ιστορίας. Η κρίση του ιδεαλισμού και η γενικευμένη επιβεβαίωση τής ιστορικής μεθόδου στο δεύτερο μισό του '800 μετακινούν το βάρος, στην αντιπαράθεση, υπέρ της εμπειρίας. Αλλά ακόμη και οι θεμελιωτές τής επιστημονικής έρευνας στην ιστορία των θρησκειών απο τον Pfeiderer μέχρι τον Troeltsch, διατηρούν στην έρευνα τους το ερώτημα τής απολυτότητος τού Χριστιανισμού και επομένως την ένταση ανάμεσα στην εμπειρία και την έννοια. Ξεκινώντας απο αυτή την εποχή και στην συνέχεια στον αιώνα μας, ανθίζουν οι διάφορες επιστήμες τής θρησκείας, ψυχολογία, κοινωνιολογία, ανθρωπολογία, φαινομενολογία. Αυτές οι επιστήμες οι οποίες έχουν έναν κοινό παρονομαστή στην έρευνα στον άνθρωπο, σαν υποκείμενο τής θρησκευτικής εμπειρίας, βοηθούν στην ανάδυση μίας νέας και εξίσου συστατικής τυπικής εντάσεως τής έρευνας στο θέμα αυτό: το ερώτημα για την θρησκεία συγκεντρώνεται στον άνθρωπο, στην υποκειμενικότητα, αλλά όμως μέχρι ποίου σημείου αυτή η έρευνα είναι ικανή να αναγνωρίσει την ιδιαίτερη πρόθεση τής θρησκείας, η οποία είναι η επιβεβαίωση μίας Θείας πραγματικότητος, η οποία γενικώς είναι υπερβατική σε σχέση με τον άνθρωπο;

Συνεχίζεται
Αμέθυστος. 

Σάββατο 22 Μαΐου 2021

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ, ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΟΣ. (1)

Message from Ecumenical Patriarch Bartholomew on the occasion of the Online Ecumenical Prayer for Christian Unity and for the Future of Europe (Video)

Message from His All Holiness Ecumenical Patriarch Bartholomew I on the occasion of the Online Ecumenical Prayer for Christian Unity and for the Future of Europe on 21 May 2021. 
The service was organised by the Conference of European Churches and the Commission of the Bishops’ Conferences of the European Union (COMECE). This event was hosted by MEP Patrizia Toia, with concluding words by EP Vice-President, Roberta Metsola.
ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ, ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΟΣ.

Του M.Pagano.
   Image result for ενοτης των θρησκειων    
  Η πραγματικότης τού θρησκευτικού πλουραλισμού γίνεται αισθητή πλέον όλο και περισσότερο σαν μία πρόκληση καθοριστικής σημασίας για τον πολιτισμό μας όπως και για την φιλοσοφική και Θεολογική μας σκέψη! Το γεγονός τής υπάρξεως διαφόρων θρησκειών στον κόσμο δέν είναι κάτι καινούργιο, ήταν πολύ γνωστό σε πολλές άλλες κουλτούρες πρίν την δική μας. Αυτό που χαρακτηρίζει με καινούργιο τρόπο το σημερινό πλαίσιο είναι το γεγονός ότι ο θρησκευτικός πλουραλισμός γίνεται όλο και περισσότερο ένα στοιχείο της καθημερινής μας εμπειρίας. Η αύξηση τής επικοινωνίας σε πλανητικό επίπεδο και οι μεταναστευτικές κινήσεις μάς έχουν καταστήσει οικεία αυτή την πραγματικότητα, η οποία προοριζεται να χαρακτηρίσει όλο και πιό βαθειά την μελλοντική κοινωνία. Ένα δεύτερο τυπικό στοιχείο τής σημερινής καταστάσεως είναι ότι η κουλτούρα μας, για εσωτερικούς λόγους τής ανάπτυξής της κυρίως, στρέφει με όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον το βλέμμα της σ'αυτό το φαινόμενο. Αυτό ερμηνεύθηκε μερικές φορές σαν ένα σύμπτωμα τής κρίσεως τής δυτικής κουλτούρας, αλλά δέν έχει ξεκαθαρίσει ακόμη εάν είναι μία καταστροφική κρίση ή μία κρίση ανάπτυξης η οποία μπορεί να οδηγήσει σε ένα πλάτεμα τών οριζόντων μας!
          Σε κάθε περίπτωση η ίδια η πραγματικότης τού θρησκευτικού πλουραλισμού μάς παρουσιάζεται απ'αρχής σαν ενα φαινόμενο εξαιρετικά αμφίθυμο. Απο το ένα μέρος είναι μία ευκαιρία θετική, διότι η συνάντηση με ανθρώπους οι οποίοι ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους μάς φανερώνει άγνωστους μέχρι τότε ορίζοντες και δείχνει, στην θρησκευτική εμπειρία, νέες πάντοτε πηγές πλούτου και νέα βάθη. Απο το άλλο αντιπροσωπεύει έναν κίνδυνο, μία απειλή, διότι το σύστημα αναφορών τής παραδόσεώς μας αμφισβητείται και μοιάζει να τρεκλίζει απο αβεβαιότητα και η έλλειψη σιγουριάς που προέρχεται απο αυτό προκαλεί πολύ συχνά αντιδράσεις φανατισμού, δογματικό κλείσιμο ακόμη και βίας.
          Η αυξημένη προσοχή για τον πλουραλισμό συνδυάζεται στην συνέχεια με ένα άλλο φαινόμενο, το οποίο δέν αφορά ίσως όλη την Δύση αλλά συμπαρασύρει πολλές περιοχές! Προτίθεμαι να μιλήσω για την αυξημένη προσοχή για την θρησκευτική διάσταση και για την σφαίρα τού Ιερού, η οποία φανερώθηκε τα τελευταία χρόνια! Και αυτό το φαινόμενο είναι σύνθετο και ενεργοποιεί πρός αξιολογήσεις θετικές και αρνητικές. Έτσι λοιπόν αυτό το νέο φαινόμενο πρέπει να μας προειδοποιήσει ότι το πλαίσιο μέσα στο οποίο αντιμετωπίζουμε το θέμα τού πλουραλισμού δέν είναι δυνατόν να περιγραφεί έτσι απλά σε όρους εκκοσμίκευσης. Σκέψη και αυτονομία τού ανθρώπου μαζί με την ανανεωμένη προσοχή για το ιερό ανήκουν πλέον στην κατάστασή μας, και είναι και τα δύο θέματα εκτεθειμένα στις αμφισβητήσεις και τις προκλήσεις του πλουραλισμού τών θρησκειών και τών κουλτούρων.
          Για να έλθουμε πιό άμεσα σε εμάς, ο πλουραλισμός αμφισβητεί όλες μας τις θεωρητικές επιστήμες: την Θεολογία, την φιλοσοφία, όπως επίσης και τις ανθρωπιστικές επιστήμες τής θρησκείας. Για την Θεολογία γίνεται προβληματική πρώτα απ'όλα η σχέση με την σύνθετη κληρονομιά την οποία μάς άφησε ο Μπάρθ. Αυτός απο το ένα μέρος είχε υπογραμμίσει το πρωτείο τού Θεού, την ετερότητά του και την υπεροχή του, απο το άλλο είχε τονίσει και φανερώσει την ανθρώπινη διάσταση, τον χαρακτήρα τής αυτολύτρωσης και της αμαρτίας, που συνδέεται με την θρησκεία. Η πρόσφατη Θεολογία λοιπόν είναι υποχρεωμένη να ξανασκεφθεί αυτή την δεύτερη πλευρά. Η θρησκευτική εμπειρία επαναπροσδιορίζεται, επανεκτιμάται και ερευνάται στην συνθετότητά της. Και αυτή η επανεκτίμηση απαιτεί τον σύνδεσμο, αυτού του θέματος τής θρησκείας, μ'έναν καινούργιο τρόπο, με την άλλη πλευρά τής κληρονομιάς τού Μπάρθ, με το πρωτείο τού Θεού και της αποκαλύψεώς του, η οποία διατηρεί πάντοτε την επικαιρότητά της! Όσο για την φιλοσοφία, αυτή πρέπει να αντιμετωπίσει, στενά συνδεδεμένες, δύο διακεκριμένες τάξεις ερωτήσεων.
          Πρώτα απ'όλα υπάρχουν μερικά κλασσικά ερωτήματα τής μεταφυσικής, τα οποία προτείνονται με ανανεωμένη δύναμη στην νέα κατάσταση! Πώς μπορούμε να σκεφθούμε μαζί την ενότητα τής αλήθειας και την πολλαπλότητα τών διατυπώσεών της ; Πώς μπορούν να διασωθούν ταυτόχρονα, το πρωτείο τού Απολύτου και ο ιστορικός και τυχαίος χαρακτήρας τών εκφράσεών του; Δίπλα σ'αυτές αναδύονται άλλες ερωτήσεις, πιό δεμένες στην συγκεκριμένη κατάσταση όπου ασκείται ο διάλογος και ίσως πιό ταιριαστές σε έναν στοχασμό ο οποίος κατευθύνεται με ερμηνευτική σημασία και νόημα! Πώς θα γίνει η αντιπαράθεση ανάμεσα σε φορείς διαφορετικών πίστεων, οι οποίες προτείνουν όλες τους μία απαίτηση απολύτου αλήθειας; Πώς ερμηνεύεται το γεγονός ότι, ενώ βρίσκομαι σε διάλογο, πρέπει να είμαι πιστός στην ταυτότητά μου απο το ένα μέρος και απο το άλλο ικανός να αναγνωρίσω νέα στοιχεία αληθείας στον άλλον; Και για να πούμε την αλήθεια αυτές οι ερωτήσεις ανακοινώνονται ήδη, με όλη τους την δύναμη, και στο εσωτερικό τής Θεολογικής συζητήσεως!
          Εάν διατρέξουμε τις Θεολογικές συζητήσεις οι οποίες διανεργήθηκαν τα τελευταία χρόνια, ιδιαιτέρως στην Αμερική, αλλά κατά ένα μέρος και στην Ευρώπη, μπορούμε να φτιάξουμε έναν εντυπωσιακό έλεγχο θεμάτων καθαρά φιλοσοφικών τα οποία παρουσιάστηκαν με βία σχεδόν. Το Απόλυτο και η ιστορική επιρροή, η σχέση ανάμεσα σε υποκείμενο και αντικείμενο, η σχέση ανάμεσα σε έννοια και σύμβολο, ο δεσμός και η εναλλαγή ανάμεσα στην θεωρία και την πράξη, η εκλογή ανάμεσα σε μία πραγματεία περισσότερο καθολική και αντικειμενική και μία προοπτική πιό αποφασιστικά ερμηνευτική. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Θεολογία, ξεκινώντας απο την συγκεκριμένη κατάσταση τής Χριστιανικής πίστης, υποχρεώνεται να αντιμετωπίσει καθολικά θέματα, ενώ αντιστρόφως η φιλοσοφία η οποία κινείται στο μέσον τής Καθολικής επικοινωνίας, συγκρούεται εδώ ενάντια στον συγκεκριμένο χαρακτήρα τών διαφορετικών απαιτήσεων τής απολύτου αληθείας, και είναι αναγκασμένη να λογαριαστεί με την πραγματικότητα τού θρησκευτικού συμβόλου, πρεπει να αποδεχθεί ότι οι στοχασμοί τής μετανεωτερικής γεύσεως, για την συμπαρουσία πολλών κουλτούρων γίνονται άχρωμοι και δέν πείθουν πλέον, παρά μόνον εάν λάβουν στα σοβαρά υπ'όψιν την απαίτηση για αλήθεια, την οποία προτείνουν οι διάφορες θρησκείες.
          Αυτό το πλέγμα, και αυτή η γειτνίαση ίσως, ανάμεσα στις δύο επιστήμες, έχει την σημασία της: συνεισφέρει στην μαρτυρία τού εκρηκτικού χαρακτήρος , αλλά και φλογερού, γεμάτου πάθους, τής προκλήσεως την οποία προτείνει ο πλουραλισμός, ταρακουνώντας την κουλτούρα μας και υποχρεώνοντάς την να επανεξετάσει τα περιεχόμενά της και τις προόδους τών επιχειρημάτων της.

Συνεχίζεται

Αμέθυστος.