Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΚΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΚΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ - ΛΟΓΟΣ Ε (ΕΠΑΝΆΛΗΨΗ)

  Συνέχεια από: Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2026

 ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 

Λόγος Πέμπτος
Περὶ τοῦ ὅτι ἡ ἀκραία καὶ ἐκτεταμένη βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς γεννᾶ μὲν δριμὺ πόνο στὸν ἄνθρωπο, ὅμως ἀπὸ τὸν πόνο γεννιοῦνται τὰ ἀσταμάτητα δάκρυα καὶ ἀπ᾿ αὐτὰ προέρχεται ἡ θυμηδία καὶ ἡ παρηγορία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στὴν ψυχή. Ἀκόμη, πῶς κάποιος φτύνει αἷμα, ἕως ὅτου ἐξορίσει ἀπὸ τὴν καρδιά του τὸν σατανᾶ μὲ ὅλα τὰ στρατεύματά του.


Ευλόγησον πάτερ
Μοναχέ, ἐσὺ ποὺ «ἐμπορεύεσαι» τὸ ἀτίμητο καὶ οὐράνιο «ἐμπόρευμα», τὴν σωτηρία, μὲ τὰ θεϊκὰ καὶ φωτεινά σου δάκρυα! Ὅταν στερεῖσαι αὐτὰ τὰ σωτήρια καὶ ἅγια δάκρυα καὶ εἶναι ἡ διάνοιά σου τυφλωμένη καὶ κατασυννεφιασμένη ἀπὸ μία παχύτατη ὁμίχλη τῆς ἀναισθησίας, ἡ ὁποία περιχύνεται πάνω στὴν ψυχή σου καὶ κρατάει τὸν νοῦ σου στὸ σκοτάδι καὶ στὴν σκιὰ τοῦ θανάτου δεμένο, ὅταν -λέγω- πάσχεις ἀπ᾿ αὐτά, τότε μὴν ψάχνεις ἄλλη θεραπεία γιὰ τὴν ψυχή σου, οὔτε ἄλλο μέσο μὲ τὸ ὁποῖο μπορεῖς νὰ ἀποβάλεις ἀπὸ τὴν διάνοιά σου τὴν παχύτατη αὐτὴν ὁμίχλη τῆς ἀναισθησίας καὶ νὰ ἐλευθερώσεις τὸν σκλαβωμένο σου νοῦ ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς ψυχικῆς σου τύφλωσης, ἀλλὰ ψάξε, ὅσο μπορεῖς, νὰ βρεῖς τὰ δάκρυα ποὺ στερεῖσαι. Διότι μόνον τῶν δακρύων εἶναι ἔργο νὰ λαμπρύνουν τὴν διάνοιά σου, νὰ φωτίσουν τὴν ψυχή σου, νὰ διεγείρουν τὴν καρδιά σου καὶ νὰ τὴν θερμάνουν στὴν θεϊκὴ ἐργασία καὶ νὰ ὑποτάξουν τὸ σῶμα σου στὰ θελήματα τῆς ψυχῆς σου.
Αὐτὰ τὰ δάκρυα προέρχονται καὶ γεννιοῦνται ἀπὸ πολλὲς καὶ διάφορες ἀρετές, ὅμως κατὰ θαυμαστὸ τρόπο προέρχονται καὶ ἀναβλύζουν ταυτοχρόνως καὶ συνεχῶς ἀπὸ τὴν ὑπερβολικὴ βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς. Διότι ἡ καρδιακὴ εὐχὴ ὅταν λέγεται μὲ βία, δὲν ἀργεῖ νὰ τὰ γεννήσει στὸ σῶμα καὶ νὰ τὰ δώσει στὴν ψυχὴ γιὰ νὰ πλυθεῖ μὲ αὐτὰ καὶ νὰ λευκανθεῖ περισσότερο ἀπὸ τὸ χιόνι. «Πλυνείς με, λέγει, καί υπέρ χιόνα λευκανθήσομαι»(Ψλμ. ν΄ 9).
Ἀλλά, ἴσως μοῦ ἀποκρίνεσαι καὶ μοῦ λέγεις· «Ἐγὼ πολλὲς φορὲς βίασα τὴν καρδιά μου μὲ τὴν εὐχὴ καὶ δὲν εἶδα καθόλου δάκρυ». Ναί! σὲ πιστεύω ὅτι βίασες τὴν καρδιά σου μὲ τὴν εὐχή, ἀλλὰ πόσο τὴν βίασες δὲν μοῦ λέγεις. Διότι βία ἀπὸ βία διαφέρει, καθὼς διαφέρει ἀρετὴ ἀπὸ ἀρετή, τέχνη ἀπὸ τέχνη, ζῶο ἀπὸ ζῶο, καὶ ἄνθρωπος ἀπὸ ἄνθρωπο.


Ὅταν βιάζεις τὴν καρδιά σου μὲ τὴν εὐχή, ἂν δὲν σοῦ ἔρχεται τὸ δάκρυ γνώριζε ὅτι δὲν ἔφθασες στὸν πόνο τῆς καρδιᾶς σου καὶ ἕως τὴν πληγὴ τῆς καρδιᾶς σου, ὥστε νὰ σὲ πονάει ἐκεῖ ποὺ λέγεται ἡ εὐχὴ μὲ δριμύτατο πόνο, σὰν νὰ κατέκοψε ἐκεῖνο τὸ μέρος του στήθους σου μαχαίρι κοφτερό. καί διά τούτο δέν είδες τό δάκρυον. Διότι ὅση διαφορὰ ὑπάρχει ἀπὸ ἕναν ἄνθρωπο ποὺ προσεύχεται ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς του μέχρι ἕναν ἄλλο ποὺ δὲν προσεύχεται ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς, τόση διαφορὰ ὑπάρχει καὶ μεταξὺ ἐκείνου ποὺ προσεύχεται μὲ πόνο τῆς καρδιᾶς καὶ λέγει τὴν εὐχὴ ἀπὸ τὸ κέντρο τοῦ πόνου, μέχρι ἐκεῖνον ποὺ προσεύχεται μὲν ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς, ὅμως δίχως πόνο, δίχως πληγή, καὶ δίχως τὸ ἐσωτερικὸ μαχαίρι τοῦ στήθους (ὅποιος διαβάζει, ἂς καταλάβει αὐτὸ ποὺ διαβάζει, καὶ ὅποιος μπορεῖ νὰ χωρέσει, ἂς χωρέσει, διότι δὲν χωροῦν ὅλοι αὐτὰ τὰ λόγια· μάρτυράς μου εἶναι τὸ μάτι τοῦ Θεοῦ ποὺ βλέπει τὰ κρυφὰ καὶ ἐξετάζει τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ἀνθρώπου). Διότι πόνος τῆς καρδιᾶς ὑπάρχει ἐκεῖ ποὺ εἶναι ἡ ἐσωτερικὴ μεγάλη βία τῆς εὐχῆς, ἡ ὁποία κόβει σὰν μαχαίρι ἐσωτερικῶς τὸ στῆθος τοῦ ἀγωνιστοῦ σὲ κομμάτια.
Αὐτὸ εἶναι λοιπὸν ποὺ γεννάει ἀμέσως τὴν κατάνυξη. Καὶ ἄλλοτε χύνονται τὰ δάκρυα σὰν βρύση καὶ βρέχεται ὄχι μόνον τὸ πρόσωπο τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ τὰ ροῦχα του καὶ τὸ ἔδαφος τῆς γῆς, ἄλλοτε πάλι βρέχονται ἀπὸ τὰ δάκρυα μόνον τὰ μάτια καὶ ἄλλοτε, καθὼς δροσίζεται ἡ ἐπιφάνεια τῆς γῆς τὴν ἂνοιξη ἀπὸ τὴν δροσιὰ τοῦ οὐρανοῦ τὴν νύκτα, ἔτσι δροσίζεται ἡ διάνοια καὶ ἡ καρδιὰ ἐσωτερικῶς. Ἀλλὰ πάλι, ἀφοῦ παύσουν τὰ δάκρυα, ἂν παραμένει ἀκόμη ὁ πόνος μέσα σου δυνατὸς καὶ ἡ πληγή σου ἀνοικτή, δίχως νὰ καταπραΰνεται ἡ ἔνταση τοῦ πόνου καὶ δίχως νὰ ὑγιαίνει ἡ πληγὴ καὶ δίχως νὰ ἀναλάβει ἡ καρδιά σου ἀμέσως, πάλι μπορεῖς νὰ ξαναφέρεις τὰ δάκρυά σου, ὅταν θέλεις. Διότι ἡ πηγὴ ἀπὸ τὴν ὁποία ἀναβλύζουν καὶ χύνονται εἶναι ἀνοικτὴ καὶ δὲν ἔκλεισε. Ἀναβλύζει ἀκόμη καὶ δὲν στέρεψε.
Ἄλλοτε πάλι τὰ ἀνανεώνεις μὲ τὴν ἴδια κοπιαστικὴ εὐχή, διότι λέγοντας πάλι τὴν εὐχὴ μὲ βία καὶ μὲ πόνο καὶ μὲ προσοχή, γνωρίζεις καὶ ἐσὺ ὁ ἴδιος ὅτι μαζὶ μὲ τὴν εὐχὴ βγαίνουν τὰ δάκρυα ἀπὸ τὸν ἴδιο τόπο ποὺ βγαίνει καὶ ἡ εὐχή. Διότι ἀμέσως ὅταν βιάζεις τὴν καρδιά σου μὲ τὴν εὐχή, κατανύσσεται ἐσωτερικῶς ἡ καρδιά σου καὶ τὰ μάτια σου.
Ἄλλοτε πάλι, ὅταν εἶναι νέος ὁ πόνος τῆς καρδιᾶς σου, ἀνανεώνεις τὴν κατάνυξη μὲ τὴν θεωρία τοῦ νοῦ σου. Διότι, ἐπειδὴ ὁ νοῦς σου εἶναι ἀκόμη καθαρότατος, λαμπρότατος καὶ ὑψηλότατος, ἐκτείνεται στὰ οὐράνια κάλλη, στὰ ἄφθαρτα δημιουργήματα, στὰ νοητά τάγματα, στὴν δοξολογία τοῦ Θεοῦ, στὴν προσκύνηση τοῦ κτίστου σου, στὸν θαυμασμὸ τῶν δημιουργημάτων Του, στὴν ἔκπληξη τῆς μεγαλωσύνης Του καὶ στὸ ἀκατανόητο τῆς Θεότητός Του.
Μελετώντας αὐτὰ μὲ ζωηρότητα ὁ καθαρότατος καὶ ἀθόλωτος νοῦς, γλυκαίνεται ἀνεκφράστως. Ἔτσι, ἀνανεώνει τὴν κατάνυξη στὴν καρδιά σου καὶ χύνουν τὰ μάτια σου δάκρυα περισσότερα ἀπὸ τὰ πρῶτα, καὶ πέφτοντας, ἐσὺ ποὺ ἐργάζεσαι τὴν σωτηρία σου διὰ μέσου τῶν δακρύων, δὲν σηκώνεσαι ἀπὸ ἐκεῖ μέχρι νὰ χορτάσεις κλαίγοντας καὶ ἕως ὅτου σὲ σηκώσει ἀοράτως ὁ ἅγιος ἄγγελος τῆς πνευματικῆς στήριξης καὶ εὐφροσύνης.
Μετὰ τὰ δάκρυα, φεύγει ἡ ἀναισθησία τῆς ψυχῆς σου, ἐξορίζεται ἡ ἀπελπισία τῆς σωτηρίας σου, διώχνεται ἡ ἀνευλάβεια, χάνεται ἡ ἀμέλεια, διαλύεται ἡ ὀλιγοπιστία τῆς καρδιᾶς σου καὶ ἡ διάνοιά σου φαίνεται τόσο καθαρή, ὅσο φαίνεται καθαρὸς ὁ οὐρανὸς μετὰ τὴν βροχή.
Αὐτὰ τὰ δάκρυα σοῦ τὰ χάρισε ὁ Θεὸς γιὰ μικρὴ παρηγοριά, γιὰ ἀρραβῶνα τῆς οὐρανίου Βασιλείας, ἐπειδὴ καὶ ἐσὺ Τοῦ θυσίασες ὄχι θυσία ὁλοκαυτωμάτων, ποὺ δὲν τὴν θέλει, καθὼς λέγει «ὁλοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις» (Ψλμ. ν΄ 18), ἀλλὰ Τοῦ θυσίασες θυσία τῆς καρδιᾶς σου, θυσία τοῦ ἑαυτοῦ σου, θυσία τοῦ πνεύματός σου, «θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον» (Ψλμ ν΄ 19).Ὁ δυνατὸς πόνος ποὺ σὲ κυριεύει μέσα σου καὶ τὸ αἷμα ποὺ φτύνεις ἀπὸ τὴν βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς, λογίζονται μπροστὰ στὸν Θεὸ σὰν εὐπρόσδεκτη θυσία.
Ἀλλὰ γιατί αἰσθάνεσαι τὸν πόνο στὸ κέντρο τοῦ στήθους καὶ ὄχι πουθενὰ ἀλλοῦ; Καὶ γιατί κατέκοψε ἐκεῖ ἡ εὐχὴ σὰν κοφτερὸ μαχαίρι σὲ κομμάτια τὸ στῆθος σου ἐσωτερικῶς; Καὶ γιατί φτύνεις αἷμα, ἄλλοτε κατάμαυρο καὶ ψυχρό, ἄλλοτε κόκκινο καὶ ζεστό; Αὐτὸ σοῦ συμβαίνει, ἀγαπητέ, διότι σ᾿ αὐτὸ τὸ μέρος τοῦ στήθους σου πάλαιψε καὶ πολέμησε δυνατὰ ἡ χαριτωμένη εὐχὴ μὲ τὸν διάβολο καὶ τοὺς ὑπηρέτες του γιὰ τὴν λύτρωση καὶ γιὰ τὴν σωτηρία τῆς ψυχῆς σου. Διότι σ᾿ αὐτὰ τὰ μέρη τὸ δίκοπο μαχαίρι τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, ἀφοῦ βρῆκε τὸν σατανᾶ μὲ τὰ στρατεύματά του νὰ ἀναπαύεται, τὸν κατέκοψε κομμάτια καὶ αὐτὸν καὶ τὰ στρατεύματά του, καὶ ὄχι μόνον τὸν κατέκοψε ἀλλὰ καὶ τὸν κατέκαψε, διότι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ εἶναι ὄχι μόνον δίκοπο μαχαίρι κατὰ τοῦ διαβόλου, δηλαδὴ κατὰ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ εἶναι καὶ φωτιὰ ποὺ κατατρώγει.
Ἐκεῖ πρῶτα βασίλευε ὁ σατανᾶς μὲ ἑπτὰ ἄρχοντες, διότι ἑπτὰ εἶναι τὰ θανάσιμα ἁμαρτήματα, ἀλλὰ ὅταν μπῆκε ἐκεῖ τὸ νοητὸ σπαθὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ καὶ προχώρησε ἕως ἐκεῖ ἡ βία τῆς καρδιακῆς σου εὐχῆς, ἀμέσως φοβήθηκε ὁ δόλιος καὶ δειλὸς ἐκεῖνος τύραννος βασιλέας. Φοβήθηκε ὁ διάβολος νὰ μὴν τὸν κατασφάξει καὶ νὰ μὴν τὸν κατακάψει τὸ φοβερὸ καὶ ἀνυπόφορο ὄνομα τοῦ Θεοῦ καὶ αὐτὸν καὶ τὰ στρατεύματά του· μπῆκε στὰ ἐσώτερα μέρη τοῦ στήθους καὶ τράβηξε μπροστά του κάποιο παραπέτασμα (κάποιον μπερτέν), γιὰ νὰ μὴν φανεῖ πὼς εἶναι ἐκεῖ κρυμμένος.
Αὐτὸ τὸ παραπέτασμα (o μπερτές) πίσω ἀπὸ τὸ ὁποῖο κρύβεται ὁ διάβολος βρίσκεται στὰ ἐσωτερικὰ μέρη τοῦ στήθους. Ἐξηγοῦμε ὅτι αὐτὸ τὸ παραπέτασμα εἶναι κάτι νοητὸ καὶ αἰσθητὸ καθὼς καὶ τὸ ξύλο τῆς γνώσης, ἀπὸ τὸ ὁποῖο ἔφαγε ὁ Ἀδάμ, κατανοεῖται σὰν κάτι νοητὸ καὶ κάτι αἰσθητό. Καὶ καθὼς ὁ ἄνθρωπος εἶναι αἰσθητὸς καὶ νοητός, καὶ ὁ Παράδεισος ὁμοίως καθὼς κατανοεῖται σὰν κάτι αἰσθητὸ καὶ νοητό, ἔτσι καὶ αὐτὸ τὸ παραπέτασμα εἶναι κάτι νοητὸ καὶ κάτι αἰσθητό. Καὶ τὸ παραπέτασμα αὐτὸ εἶναι κάτι νοητό, διότι αὐτὸ εἶναι ὅλη ἡ δύναμη τοῦ σατανᾶ. Σοῦ κυριεύει τὶς ἐργασίες τῆς ψυχῆς ἀνεπαίσθητα. Εἶναι δὲ καὶ κάτι αἰσθητό, διότι ὅταν τὸ πετύχεις μὲ τὴν ἐσωτερικὴ καρδιακὴ εὐχὴ καὶ προσοχή, αἰσθάνεσαι καὶ σὺ μόνος σου ὅτι βρῆκες τὸν τόπο τοῦ διαβόλου, τὴν φωλιὰ τοῦ σατανᾶ, τὴν κατοικία τοῦ βεελζεβούλ, τὸν θρόνο τοῦ ἑωσφόρου καὶ τὴν πόλη τῶν δαιμόνων. Αὐτὸ δὲν θέλει ὁ διάβολος νὰ τὸ ἐννοήσει ὁ ἄνθρωπος, γιὰ νὰ μὴν ἀναζητήσει τὴν εὐχὴ καὶ διωχτεῖ ὁ σατανᾶς ἀπὸ ἐκεῖ, καθὼς λέγει ὁ Σιναΐτης Γρηγόριος καὶ ἄλλοι νηπτικοὶ Πατέρες. Καὶ ἂν δὲν εἶναι κάτι αἰσθητὸ ἐκεῖνο τὸ παραπέτασμα (μπερτές), ἐκεῖνο τὸ χώρισμα (σελτζιτές) τοῦ σατανᾶ [σελτζιτές καί μπερντές = αδιαπέραστες όφθαλμικώς κουρτίνες. Οί λέξεις είναι τουρκικές], πῶς εἶναι δυνατὸ νὰ τὸ αἰσθανθεῖς ὅτι τὸ πέτυχε ἡ ἐσωτερική σου εὐχή; Αὐτὸ θὰ μποροῦσε νὰ τὸ πεῖ κάποιος ἁπλούστερα ὡς ἑξῆς.
Ὅταν ἐσύ, ἂνθρωπε, ἐρευνᾶς τὰ βάθη τοῦ ἑαυτοῦ σου μὲ τὴν δύναμη, τὴν σοφία καὶ τὴν κρίση τῆς νοερᾶς προσευχῆς, τότε βρίσκεις τόσο τὸν ἐσωτερικὸ ἄνθρωπο ὅσο καὶ τὸν ἐξωτερικό, ὅτι εἶναι ὅλος ζυμωμένος μὲ τὰ πάθη καὶ ὅτι κλίνει πάντοτε πρὸς τὰ θελήματα τοῦ διαβόλου, ἐπειδὴ δὲν τὸν ἐμποδίζεις μὲ τὸν φόβο τοῦ Θεοῦ καὶ δὲν τὸν συγκρατεῖς μὲ τὴν ἐνθύμηση τῆς φρικτῆς κόλασης. Ὅσο πλησιάζεις τὸν Θεὸ μὲ τὴν ἐργασία τῶν ἁγίων Του ἐντολῶν, τόσο βλέπεις τὸν ἑαυτό σου ἀπομακρυσμένο ἀπὸ τὸν Θεό, (είναι χαρακτηριστικόν τής αγιότητος των Πατέρων μας, ότι όσον έπλησίαζαν ως καθαροί τον καθαρώτατον Κύριον, τόσον αισθάνονταν την μικρότητα της ανθρωπίνης φύσεως. Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι εν προκειμένω η σχετική κατήχησις του Αββά Δωροθέου. Αυτή είναι «το συντετριμμένον πνεύμα» και η θεία ταπείνωσις), καὶ ὅσο καθαρίζεται ἡ καρδιά σου μὲ τὴν εὐχὴ καὶ φωτίζεται ἡ διάνοιά σου ἀπὸ τὰ ἀένναα δάκρυα, τόσο σοῦ φαίνεται ὅτι εἶσαι ἁμαρτωλὸς καὶ ἄσωτος.
Ἀλλὰ γιατί, πρὶν καθαριστεῖ ἡ καρδιά σου καὶ φωτιστεῖ ἡ διάνοιά σου, δὲν ἔβλεπες ἔτσι τὸν ἑαυτό σου; Καὶ πρῶτα μὲν δὲν ἔβλεπες ἔτσι τὸν ἑαυτό σου, διότι δὲν ἤξερες τί πρᾶγμα εἶναι οἱ ἄγγελοι καὶ ὁ ἴδιος ὁ Θεὸς καὶ ὁ Παράδεισος, τώρα ὅμως ποὺ τὰ ἀντίκρυσε κάπως ἡ καρδιά σου, ἀναλόγως μὲ τὴν καθαρότητά της, καὶ τὰ εἶδε ἡ διάνοιά σου, ἀναλόγως μὲ τὴν φώτισή της, βλέπεις τὸν ἑαυτό σου τόσο ἄχρηστο καὶ ἄσωτο, καὶ βεβαιώνεσαι πόσο μεγάλη καθαρότητα ἔχουν οἱ ἄγγελοι καὶ πόσο ἀκατανόητη καὶ ἄρρητη ὡραιότητα καὶ καθαρότητα ἔχει ὁ Κύριος.

Γι᾿ αὐτὸ λοιπόν, ἔλεγε καὶ ὁ εὐλογημένος ἐκεῖνος πατήρ, ὁ οὐράνιος μᾶλλον παρὰ ἐπίγειος, ὁ ἄσαρκος μᾶλλον παρὰ μὲ σῶμα, ὁ Συμεὼν ὁ Μεταφραστής· «Ἤδη δὲ καὶ ἐν τοῖς ἔργοις διεπραξάμην πορνείαν, μοιχείαν, ὑπερηφανίαν, ἀλαζονίαν, λοιδορίαν, βλασφημίαν, ἀργολογίαν, βρασμὸν γέλωτος, μέθην, γαστριμαργίαν, ἀδηφαγίαν, μῖσος, φθόνον, φιλαργυρίαν, φιλοχρηματίαν, πλεονεξίαν, φιλαυτίαν, φιλοδοξίαν, ἁρπαγήν, ἀδικίαν, αἰσχροκέρδειαν, ζηλοτυπίαν, καταλαλιάν, παρανομίαν, πᾶσαν μου αἴσθησιν καὶ πᾶν μέλος ἐμίανα, ἔφθειρα, ἠχρείωσα, ἐργαστήριον γενόμενος καθόλου (=τελείως) τοῦ διαβόλου». Διότι ποιὸς εἶναι ποὺ δὲν μετέχει σὲ ὅλα αὐτά λίγο ἢ πολύ; Βέβαια ὅλοι μας μετέχουμε, ἐπειδὴ σῶμα φοροῦμε καὶ τὸν κόσμο οἰκοῦμε καὶ ἀπὸ τὸν διάβολο πλανώμαστε.
Γι᾿ αὐτὸ λοιπόν, λέγουμε ὅτι ἐκεῖνο τὸ παραπέτασμα (ο μπερτές) εἶναι τὸ δοχεῖο τῆς πονηρίας τοῦ διαβόλου, ἐκεῖνο εἶναι τὸ θησαυροφυλάκιό του· διότι ἐκεῖ ὁ σατανᾶς ἔχει μαζεμένα ὅλα τὰ σπέρματα τῆς πονηρίας. Ἀπὸ ἐκεῖ πηγάζει ἡ πορνεία, ἀπὸ ἐκεῖ πηγάζει ἡ ἀσωτεία, ἀπὸ ἐκεῖ πηγάζει καὶ ἀναβλύζει ἡ ἀρρενομανία, ἀπὸ ἐκεῖ ἀναβλύζει ἡ φιλαργυρία, ἡ πλεονεξία, ἡ αἰσχροκέρδεια, ἡ ἁρπαγή, ἡ ἀδικία, ἀπὸ ἐκεῖ προέρχεται ἡ φιληδονία, ἡ ὑπερηφάνεια, ἡ οἴηση, ἡ ἀνθρωπαρέσκεια, ἀπὸ ἐκεῖ κατάγεται τὸ μῖσος, ἡ ἔχθρα, ὁ φθόνος, ἡ κατάκριση, ἀπὸ ἐκεῖ ἀναβλύζει ἡ κατάχρηση, ἡ καύχηση, ἡ κακὴ ἐπιθυμία, ἡ βλασφημία, καὶ γιὰ νὰ ποῦμε μὲ συντομία, ἀπὸ ἐκεῖ πηγάζουν ὅλες οἱ κακίες, σὰν ἀπὸ κάποια βρωμερὴ καὶ δύσοσμη πηγὴ. Αὐτὸ φανερώνει καὶ ἐκεῖνο ποὺ λέγει ὁ Κύριος στὸ ἱερό του Εὐαγγέλιο· «Ἐκ τῆς καρδίας τοῦ ἀνθρώπου ἐξέρχονται πορνεῖαι, φόνοι, βλασφημίαι, κἀκεῖνα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον» (Ματθ. ιε΄ 19), δηλαδή, ὅταν κάποιος δὲν φροντίζει νὰ καθαρίσει ἐσωτερικῶς τὴν καρδιά του, τὸν ἔσω ἄνθρωπο, τότε γίνεται ἡ καρδιά του κατοικία καὶ δοχεῖο τοῦ σατανᾶ, ἀπὸ τὸ ὁποῖο ἀναβλύζουν καὶ βγαίνουν ὅλα τὰ κακά, τὰ ὁποῖα μολύνουν τὸν ἄνθρωπο καὶ κολάζουν τὴν ψυχή του.

Εἶδες λοιπὸν ἀγαπητέ, ὅτι ὅλα τὰ κακὰ βγαίνουν ἀπὸ τὴν καρδιά, ποὺ ἔγινε φωλιὰ καὶ κατοικία τοῦ σατανᾶ; Ἐκεῖ ἔχει ὁ σατανᾶς θησαυρισμένα ὅλα τὰ πονηρὰ σπέρματα τῆς πονηρίας του καὶ ὅλες τὶς φθοροποιὲς ἐφευρέσεις τῆς πανουργίας καὶ κακίας του, πάνω στὰ ὁποῖα ἀναπαύεται αὐτός, σὰν σὲ κάποιο μαλακὸ στρῶμα. Ἀλλ᾿ ὅμως, ἀφοῦ φθάσει ἡ εὐχὴ ἕως ἐκεῖ, τὴν κατοικία τοῦ σατανᾶ, καὶ τὴν ταράξει δυνατά, ταράζεται ἀμέσως καὶ συγχύζεται ὁ σατανᾶς μὲ τοὺς πονηροὺς ἀγγέλους του, ὅπως ταράζονται οἱ σφῆκες ὅταν πειράξεις τὴν φωλιά τους.
Ἀλλὰ ἐσύ, Μοναχέ, ποὺ μὲ τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ ἔφθασες καὶ προόδευσες στὴν εὐχὴ τῆς καρδιᾶς σου, σὲ παρακαλῶ, γιὰ τὴν ἀγάπη τῆς ψυχῆς σου, βάλε ὅλη σου τὴν δύναμη στὴν εὐχὴ τῆς καρδιᾶς σου, γιὰ νὰ ξεσχίσεις αὐτὸ τὸ παραπέτασμα τοῦ σατανᾶ. Διότι αὐτὸ τὸ παραπέτασμα εἶναι τὸ χειρόγραφο τοῦ διαβόλου, αὐτὸ εἶναι τὸ ἔγγραφο τῆς ἁμαρτίας, αὐτὸ εἶναι ἡ ἔγγραφη ὁμολογία τοῦ ἑωσφόρου, στὴν ὁποία ἔχει ὁ διάβολος γραμμένες ὅλες τὶς ἁμαρτίες.
Ἂν ὅμως ξεσχίσεις αὐτὸ τὸ νοητὸ καὶ αἰσθητὸ παραπέτασμα τοῦ διαβόλου καὶ τοῦ ἑαυτοῦ σου μὲ τὴν βία τῆς καρδιακῆς σου εὐχῆς, ἐξαλείφεις ἀμέσως ὅλες τὶς ἁμαρτίες ποὺ εἶναι γραμμένες σ᾿ αὐτὸ καὶ ματαιώνεις ὅλους τοὺς κόπους τοῦ διαβόλου ποὺ ἔκανε μέχρι νὰ καταγράψει ἐκεῖ ὅλες τὶς κακίες σου. Τὸ ξεσχίζεις μὲ τὴν βίαιη εὐχή, ὅπως εἰπώθηκε.
Ὅταν φθάσει ἐκεῖ ἡ βίαιη εὐχή, καταλαβαίνεις ἀμέσως ὅτι ἐκεῖ κάθεται ὁ νοητὸς λύκος, ποὺ παραμονεύει ἐκεῖ νὰ ἁρπάξει καὶ νὰ ξεσχίσει τὸν νοητὸ ἀμνὸ τοῦ Κυρίου, τὴν ψυχή σου, στὴν ὥρα τοῦ θανάτου σου, καὶ νὰ καταφάγει ὅλα τὰ ἀγαθὰ ἔργα σου. Γι᾿ αὐτὸ λοιπόν, ἐκείνην τὴν ὥρα, ποὺ αἰσθάνεται ἡ καρδιά σου, ὅτι ἐκεῖ φωλιάζει «ὁ ἀρχαῖος ὄφις» (πρβλ. Ἀποκ. ιβ΄ 9) γιὰ νὰ δηλητηριάσει τὴν ψυχή σου, ἔρχεται ἀοράτως καὶ θαυμασίως κάποια προθυμία γιὰ νὰ καταξεσχίσεις αὐτὸ τὸ παραπέτασμα τοῦ διαβόλου μὲ ὅλη τὴν δύναμη τῆς καρδιακῆς εὐχῆς. Διότι, ἀφοῦ καταλάβεις τὶς ἐνέργειες τοῦ σατανᾶ, τότε μὲ θεϊκὸ ζῆλο κινεῖσαι καὶ ἀποφασίζεις μὲ τὸν ἑαυτό σου καὶ λέγεις· «Ἢ ἐγὼ νὰ πεθάνω αὐτὴν τὴν στιγμή, ἀπὸ τὴν ἄκρα βία τῆς εὐχῆς, ἢ ὁ διάβολος μὲ τὶς πονηρίες του νὰ ἐξοριστεῖ καὶ νὰ διωχτεῖ ἀπὸ τὴν καρδιά μου». Ἔτσι, βιάζεις καὶ ὑπερβιάζεις καὶ καταστρέφεις καὶ διαλύεις τὸ παραπέτασμα τοῦ διαβόλου.
Καὶ λοιπόν, ἀφοῦ φθάσει στὰ ἐσωτερικὰ μέρη ἡ ἀήττητη καὶ δυνατὴ εὐχή, ἐξορίζει ἀπὸ ἐκεῖ τὸν διάβολο καὶ τοὺς δαίμονές του, καὶ τέλος πάντων, κατακαίει θαυμασίως ὅλον ἐκεῖνον τὸν τόπο καὶ τὰ σπέρματα καὶ τὶς αἰτίες τῆς ἁμαρτίας καὶ τῶν παθῶν καὶ ἔρχεται μετὰ ἀπ᾿ αὐτὰ ἡ παρηγορία τοῦ Θεοῦ. Γι᾿ αὐτὸ λέγει καὶ ὁ ὑμνογράφος· «Κατάφλεξον πυρὶ ἀΰλῳ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ ἐμπλησθῆναι τῆς ἐν σοὶ τρυφῆς καταξίωσον».

ΣΧΟΛΙΟ: Αυτό είναι τό θεμέλιο τής ΑΥΤΟΑΝΑΦΟΡΑΣ. Μέ τά σύγχρονα δεδομένα καί χωρίς πνευματική καθοδήγηση, ο σημερινός χριστιανός ορίζεται από αυτό τό τείχος πού τόν χωρίζει από τόν Θεό. Ή τόν προστατεύει από τόν θεό. Ολες οι σύγχρονες αξίες πηγάζουν από αυτό τό παρασκήνιο, τό παραπέτασμα. Αυτοσυνειδησία, αυθυπέρβαση, πρόσωπο. Είναι τά χαρακτηριστικά τού ''Γιού Σατανά''. Η αυτοδικαίωση καί ο Φαρισαϊσμός εδώ βρίσκουν πατρίδα. Σήμερα μάλιστα η επίδειξη αυτοδικαιώσεως θεωρείται παλληκαριά. Η μόνη μας ευχή νά αποδειχθή, έστω κάποια στιγμή, ότι έχουμε δίκαιο.
ΚΑΙ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟΝ ΑΝΔΡΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΑ ΑΝΔΡΑ, ΑΠΕΙΛΕΙ ΤΟΝ ΘΕΟ Ο ΕΩΣΦΟΡΟΣ.
Διότι ο θεός μάς έδωσε τήν εντολή του: ''Οὕς ὁ Θεός συνέζευξεν, ἄνθρωπος μή χωριζέτω'', καί συζεύξει άνδρα μέ άνδρα καί γυναίκα μέ γυναίκα.
Γι᾿ αὐτὸ λοιπόν, φτύνει κανεὶς αἷμα ἀπὸ ἐκεῖ, διότι ἐκεῖ ἐβίασε τὸν ἑαυτό του μὲ τὴν εὐχὴ μέχρι θανάτου, ὥσπου νὰ νικήσει καὶ νὰ ἐξορίσει ἀπὸ τὴν καρδιά του τὸν διάβολο. Διότι, πές μου, ποῦ διεξάγεται πιὸ ἀνδρεῖος ἀγώνας καὶ ποῦ ὑπάρχει τόλμη πιὸ θαυμαστή;

Βεβαίως, ὅλα αὐτὰ γίνονται ἐκεῖ ὅπου εἶναι ὁ θρόνος τῶν ἐχθρῶν, τὸ καύχημα τῶν τυράννων. Ἐκεῖ, καθισμένος σὰν σὲ θρόνο ὑψωμένο ὁ σατανᾶς καυχιόταν γιὰ τὴν περίπλοκη μέθοδο τῆς πονηρίας του· ἀλλὰ φθάνοντας ἐκεῖ ἡ χαριτωμένη καὶ δυνατὴ εὐχὴ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου, κατέστρεψε τὸν θρόνο τοῦ σατανᾶ καὶ ταπείνωσε τὴν καύχησή του.
Πές μου λοιπὸν τώρα, νικητὴ στρατιώτη τοῦ ἐπουρανίου καὶ ἀθανάτου Βασιλέως, ὅταν καταλαβαίνεις μέσα σου ὅτι ἔφθασε ἡ εὐχὴ στὰ ἐσωτερικά σου μέρη, καὶ ὅταν καταλαβαίνεις ὅτι προχώρησες στὴν εὐχὴ μέχρι τὰ μέτρα τῆς τελειότητος, τότε ποιὰ ἐλάφρωση σαρκικοῦ πολέμου αἰσθάνεσαι στὴν ψυχή σου; Διότι τότε τὸ ἄγριο καὶ ἀνήμερο θηρίο τῆς πορνείας δὲν τὸ βλέπεις καθόλου νὰ σὲ ἐνοχλεῖ τόσο στὸν λογισμό, ὅσο καὶ στὴν σάρκα, οὔτε ξέρεις ὅτι ὑπάρχει τέτοιο πάθος στοὺς ἀνθρώπους. Ἡ Χάρη τοῦ Κυρίου ποὺ κατοικεῖ μέσα σου σὲ σκεπάζει ἀπὸ αὐτὸ καὶ σὲ φυλάττει ὥστε νὰ μὴν μολύνει ὁ φθονερὸς ἐχθρὸς τὸ καθαρότατο δοχεῖο τοῦ ἑαυτοῦ σου μὲ τὴν μολυσμένη ἐπιθυμία του.
Ἔτσι, βλέπεις τότε τὸ σῶμα σου, σὰν σῶμα νεκρωμένο ἀπὸ τὰ πάθη τῆς ἀτιμίας καὶ ἀνανεωμένο καὶ ἀναστημένο ἀπὸ τὴν Χάρη τοῦ Κυρίου. Ἡ ἐσωτερικὴ βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς πολλὲς φορὲς σοῦ φέρνει κάποια μεγάλη ἀτονία καὶ μεγάλη ἀδυναμία παντοῦ, ἀπὸ τὴν ὁποία κινδυνεύεις νὰ πέσεις στὴν γῆ σὰν παράλυτος.
Ἔτσι, πάλι λέγουμε ὅτι, ὅταν φθάσεις σ᾿ ἐκεῖνα τὰ μέτρα τῆς τελειότατης εὐχῆς, τότε ὁ θυμὸς τελείως ἐκλείπει ἀπὸ σένα, καὶ ἀντὶ τοῦ θυμοῦ κυριαρχεῖ μέσα σου ἡ γλυκύτατη εἰρήνη τοῦ Χριστοῦ. Τότε τὸ μῖσος καὶ ἡ ἔχθρα κατὰ τοῦ πλησίον σου δὲν ἔχει τόπο στὴν καρδιά σου, διότι κυριαρχεῖ σ᾿ αὐτὴν ἡ συμπάθεια καὶ ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν ἀδελφό σου. Ἔτσι, τότε προτιμᾶς νὰ θλίβεσαι ἐσὺ παρὰ ὁ ἀδελφός σου.
Τότε δὲν ξέρεις τί πρᾶγμα εἶναι ἡ κατάκριση, διότι ἄνοιξε ὁ Θεὸς μέσα σου τὰ νοητὰ μάτια τῆς καρδιᾶς σου, μὲ τὰ ὁποῖα βλέπεις μόνον τὴν ἀσθένεια τῆς ψυχῆς σου -δηλαδὴ τὰ φυσικά σου ἐλαττώματα- καὶ τὰ χρέη ποὺ σοῦ ὑπολείπονται πρὸς τὸν Θεὸ. Αὐτὸ τὸ χάρισμα σὲ σκεπάζει ἀπὸ τὴν κατάκριση ἐναντίον τῶν ἀδελφῶν σου. Διότι τὸ δικό σου ξυλάκι ποὺ εἶναι στὸ μάτι σου, σοῦ φαίνεται μεγαλύτερο ἀπὸ τὸ δοκάρι τοῦ ἀδελφοῦ σου. Ὁμοίως καὶ τὸ κουνούπι τὸ δικό σου, σοῦ φαίνεται μεγαλύτερο ἀπὸ τὴν καμήλα τοῦ ἀδελφοῦ σου. Διότι τὸ δοκάρι καὶ ἡ καμήλα τοῦ ἀδελφοῦ σου ἢ δὲν φαίνεται καθόλου στὸ πονηρὸ μάτι τῆς ψυχῆς σου (διότι τὸ μάτι τῆς πονηρίας εἶναι τυφλωμένο), ἢ ἂν φαίνεται, τὸ θεωρεῖς σὰν τίποτε (πρβλ. Ματθ. ζ΄ 3, Λουκ. στ΄ 41).
Καὶ πάλι λέγουμε ὅτι, ὅταν φθάσεις σ᾿ ἐκεῖνον τὸν βαθμὸ τῆς τελειότατης εὐχῆς, τότε ἡ ὑπερηφάνεια δὲν ἔχει τόπο οὔτε μία ὥρα μέσα σου, ἀλλὰ ἀμέσως διαλύεται ἀπὸ τὴν εὐχή, ὅπως ἡ πάχνη ἀπὸ τὴν θερμότητα τοῦ ἥλιου. Διότι τότε ἐνοικεῖ μέσα σου ὁ πρᾶος καὶ ταπεινὸς Ἰησοῦς, ὁ ὁποῖος τυπώνει καὶ χαράζει καὶ σφραγίζει στὴν καρδιά σου, σὰν ἀποτύπωμα, τὴν δική του σφραγίδα πραότητος καὶ ταπείνωσης. Διότι δὲν μπορεῖς νὰ ὑπερηφανευτεῖς τότε πού, βλέποντας καὶ γνωρίζοντας τὴν δική σου ἀσθένεια, σοῦ φαίνεται ὅτι ἂν ἤξεραν οἱ ἄνθρωποι τὰ φυσικά σου ἐλαττώματα καὶ τὴν ἀναξιότητά σου, ἀμέσως θὰ σὲ ἐξευτέλιζαν καὶ θὰ σὲ λιθοβολοῦσαν γιὰ νὰ χαθεῖς ἀπὸ τὸ ἀνθρώπινο γένος, γιὰ νὰ μὴν μολύνεις καὶ βλάψεις μὲ τὴν κακία σου καὶ τοὺς ὑπόλοιπους ἀνθρώπους.
Αὐτὸ τὸ χάρισμα τὸ εἶχαν ὅλοι οἱ Ἅγιοι. Γι᾿ αὐτό, ἄλλος ὀνόμαζε καὶ λογάριαζε τὸν ἑαυτό του γιὰ πόρνο καὶ ἄσωτο, δίχως νὰ εἶναι τέτοιος, ἄλλος πάλι βάρβαρο καὶ σκύλο, καὶ ἄλλος πάλι εἶχε τὸν ἑαυτό του καὶ τὸν διακήρυσσε πρῶτο καὶ κορυφαῖο ὅλων τῶν ἁμαρτωλῶν πάνω στὴν γῆ. Μάλιστα πῶς μπορεῖς νὰ ὑπερηφανευτεῖς τότε, ποὺ ἄλλο δὲν ἐπιθυμεῖς σ᾿ αὐτὸν τὸν κόσμο, παρὰ μόνον νὰ βρεῖς κάποια σχισμὴ πέτρας ἢ κάποιο χάσμα τῆς γῆς, καὶ ἐκεῖ κλίνοντας τὸ κεφάλι νὰ κλαῖς, μέχρι νὰ τελειώσει ἡ ζωή σου κλαίγοντας;
Τότε ἡ βλασφημία δὲν ἔχει καθόλου θέση μέσα σου, οὔτε γύρω σου, διότι οἱ δαίμονες τῆς βλασφημίας, οἱ ὁποῖοι βλασφημοῦν τὸν Θεὸ μέσῳ τοῦ ἀνθρώπου, εἶναι ἐξορισμένοι ἀπὸ ἐσένα καὶ ἀπὸ τὰ σύνορά σου. Ἀντὶ τούτων σὲ περικυκλώνουν θεϊκοὶ ἄγγελοι ποὺ δοξολογοῦν τὴν ἐξουσία καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, μὲ τοὺς ὁποίους συνδοξολογεῖς καὶ ἐσὺ τὴν ἀγαθότητα τοῦ κτίστου σου Ἰησοῦ.
Τότε ἡ ἀργολογία τόσο ἐξορίζεται ἀπὸ ἐσένα, ὥστε δὲν σοῦ ἀρέσει νὰ ὁμιλεῖς οὔτε τὰ ἀναγκαῖα λόγια, ἀπὸ εὐλάβεια πρὸς τὸν Χριστό, μὲ τὸν Ὁποῖο συνομιλεῖς μὲ γλυκύτητα, μυστικῶς, στόμα μὲ στόμα. Τότε ὁ θόρυβος τοῦ γέλιου σοῦ φαίνεται σὰν κάτι ἀσεβέστατο καὶ ἐντελῶς ξένο καὶ ἀνάρμοστο στὴν ψυχή σου, διότι ἡ ψυχή σου τρυγάει μυστικῶς τὴν εὐλάβεια καὶ τὴν σεμνότητα τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου. Τότε τὴν ἐπιθυμία τῆς γαστριμαργίας καὶ τοῦ κρασιοῦ τόσο τὴν σιχαίνεσαι καὶ τὴν ἀποφεύγεις, ὥστε δὲν σοῦ ἀρέσει νὰ χορταίνεις οὔτε τὸ ἁπλὸ νερό, οὔτε τὸ ψωμί σου, ἀλλὰ τόσο μόνον τρώγεις καὶ πίνεις ἀπὸ αὐτά, ὅσο γιὰ νὰ ζήσεις καὶ νὰ εἶσαι δοῦλος τοῦ Χριστοῦ σου μὲ καθαρότητα καὶ μὲ νηφαλιότητα, σὰν ἄσαρκος μᾶλλον, παρὰ μὲ σῶμα.
Μέτρο καὶ ποσότητα αὐτῆς τῆς ἁπλῆς τροφῆς σου, σοῦ ὁρίζει αὐτὴ ἡ ἴδια ἡ εὐχή, διότι αὐτή, ὄχι μόνον σὲ ἐμποδίζει ἀοράτως καὶ ἀνελπίστως ἀπὸ τὸν χορτασμὸ τῆς ἁπλῆς τροφῆς σου (ἐπειδὴ ἐκδιώχτηκε ἀπὸ ἐσένα ὁ δαίμονας τῆς πολυφαγίας καὶ ἀχορτασίας), ἀλλὰ οὔτε τὸ στομάχι σου δὲν δέχεται τίποτε περισσότερο, ἐπειδὴ χόρτασε ἀπὸ τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ.
Αὐτὸ τὸ μέτρο καὶ αὐτὴν τὴν τάξη τῆς τροφῆς σου, σοῦ τὴν διδάσκει ἡ εὐχὴ ὡς ἑξῆς· ὅταν κάθεσαι στὸ εὐτελὲς καὶ πτωχικό σου τραπέζι γιὰ νὰ τρώγεις τὸ καθημερινὸ ψωμί σου γιὰ στήριγμα τῆς ἀδυνατισμένης καὶ ἐξασθενημένης σου καρδιᾶς [«Καὶ ἄρτος», λέγει, «καρδίαν ἀνθρώπου στηρίζει» (Ψλμ. ργ΄ 15), καὶ πάλι λέγει· «Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον» (Ματθ. στ΄ 11)], τότε τρώγοντας μὲ πολλὴ εὐλάβεια, σὲ περικυκλώνει ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ ἀοράτως, ὅμως αἰσθάνεσαι ὄντως τὴν ἐνέργειά της, διότι τρώγοντας τὸ ψωμί σου ἢ ἄλλο τυχὸν ἁπλό σου μαγείρευμα, γλυκαίνεται μέσα τὸ στόμα σου ἀπὸ τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ, σὰν νὰ ἔχεις ζάχαρη, καθὼς εἶπε κάποιος ἀπὸ τοὺς Πατέρες.
Ἄλλοτε πάλι τὸ ψωμὶ ἢ τὸ εὐτελὲς μαγείρευμά σου, σοῦ φαίνονται, ἢ καλύτερα, σοῦ γίνονται στὸ στόμα σου σὰν τὸ μάννα τὸ ὁποῖο ἔτρωγαν οἱ Ἑβραῖοι παλιὰ στὴν ἔρημο. Κάποτε δηλαδή, σοῦ φαίνεται ὅτι τρώγεις γάλα, κάποτε ὅτι τρώγεις ζωμὸ ἀπὸ κρέας, κάποτε ὅτι τρώγεις μέλι, κάποτε ὅτι τρώγεις νόστιμο ψάρι, μολονότι τὸ φαγητό σου εἶναι αὐτὸ καθαυτὸ ὄσπρια νερόβραστα, χωρὶς κανένα καρύκευμα ἢ χόρτα ἀλάδωτα. Ἔτσι, τρώγοντας καὶ γευόμενος τέτοιο θαυμαστὸ φαγητό, γλυκαίνει καὶ ἡ διάνοιά σου μελετώντας μέσα της τὴν ἄρρητη γλυκύτητα, τὴν ὁποία ἀπολαμβάνουν οἱ Ἅγιοι στὸν οὐρανό, τρώγοντας οὐράνιο ἄρτο καὶ πίνοντας τὸ ἀκατανόητο νέκταρ τῆς δόξης τοῦ Κυρίου· δηλαδή, θεωρώντας οἱ Ἅγιοι τὸ ἀπορούμενο, τὸ ἀνέκφραστο καὶ τὸ ἀκατανόητο τῆς πέρα ἀπὸ κάθε νοῦ καὶ διάνοια δόξας τοῦ Κυρίου, χορταίνουν θαυμασίως ἀπ᾿ ὅλα τὰ ἀγαθά.
Γι᾿ αὐτὸ ἔλεγε καὶ ὁ προφήτης· «Χορτασθήσομαι ἐν τῷ ὀφθῆναί μοι τὴν δόξαν σου» (Ψλμ. ιστ΄ 15). Συγχρόνως μὲ ἐκείνην τὴν γλυκύτητα τῆς γλώσσας καὶ τῆς διάνοιάς σου, πηδάει μέσα σου καὶ ἡ εὐχὴ ἀπὸ μόνη της καὶ ἔτσι σὲ ἐμποδίζει ἀπὸ τὸν χορτασμὸ τῆς κοιλιᾶς, σὰν νὰ σοῦ λέγει μὲ φωνή· «φθάνει, ἔφαγες!», διότι ὁ ἄνθρωπος σὰν λογικὸ ὂν ποὺ εἶναι, δὲν ζεῖ μόνον μὲ ψωμί, ἀλλὰ ζεῖ καὶ μὲ τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ, καθὼς λέγει· «Οὐκ ἐπ᾿ ἄρτῳ μόνον ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ᾿ ἐπὶ παντὶ ρήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ» (Ματθ. δ΄ 4, Λουκ. δ΄ 4).
Ἔτσι καὶ ἐσύ, ἀφοῦ πληροφορηθεῖς μέσα σου τὸ σκίρτημα τῆς εὐχῆς, χαίρεσαι πολύ, διότι θυμᾶσαι αὐτὸ τὸ θεῖο δῶρο καὶ τὴν πρόνοια τοῦ Ὑψίστου Θεοῦ πρὸς ἐσένα, καὶ ἀπ᾿ αὐτὴν τὴν ἄρρητη χαρά σου, χύνεις τόσα δάκρυα, ὥστε ὄχι μόνον βρέχεται τὸ πρόσωπό σου ἀπ᾿ αὐτά, ἀλλὰ στάζουν καὶ στὸ φαγητό σου.
Ὁμοίως καὶ ὅταν πίνεις τὸ ἁπλὸ νερό σου, σοῦ ἔρχεται ἡ ἴδια ἐπίσκεψη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, διότι πίνοντας τὸ νερό, ἀνοίγει ξαφνικὰ ἡ στέρνα τῶν συνεχῶν δακρύων τῶν ματιῶν σου, ἀπὸ τὸ ὁποῖο σημεῖο γνωρίζεις μόνος σου ὅτι σοῦ φθάνει ἡ τόση ποσότητα γιὰ νὰ ζεῖς· γιατί νὰ τρώγεις καὶ νὰ πίνεις περισσότερο; Αὐτὸ σοῦ φαίνεται ἀπώλεια τῆς ψυχῆς σου, γι᾿ αὐτὸ σταματᾶς ἀμέσως νὰ τρώγεις καὶ νὰ πίνεις καὶ σηκώνεσαι ἀπὸ τὸ τραπέζι μὲ διπλὴ χαρά. Μία, διότι ἔφαγες ἀρκετὸ φαγητὸ καὶ στηρίχτηκε ἡ ἄτονη καὶ ἐξαντλημένη σου καρδιά, δεύτερη, διότι σὲ θυμήθηκε ὁ Κύριος καὶ σοῦ εὐχαρίστησε τὴν καρδιὰ καὶ τὴν διάνοια μὲ τὸ ἄδολο καὶ ἀνόθευτο κρασὶ τῆς κατάνυξης καὶ τῆς θεϊκῆς εὐφροσύνης. Ἀλλά, ἐπειδὴ ἔφθασε ὁ λόγος σ᾿ αὐτὴν τὴν πνευματικὴ χαρά, βγῆκα λίγο ἀπὸ τὴν σειρὰ τοῦ λόγου μου, στὸν ὁποῖο μιλοῦσα γιὰ τὸν πόνο τῆς καρδιᾶς, διότι καὶ τὰ δύο αὐτὰ εἶναι καρπὸς τῆς ἴδιας εὐχῆς. Ἡ ἴδια εὐχὴ εἶναι ποὺ γεννάει καὶ τὴν παρηγορία τῆς ψυχῆς καὶ τὸν πόνο τῆς καρδιᾶς.
Λοιπὸν λέγαμε ὅτι, ὅταν λέγεις τὴν εὐχὴ ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς σου τότε πονάει μέσα σου ἡ καρδιά σου καὶ ὁ πόνος της βγάζει τὸν βαρὺ ἀναστεναγμό. Διότι ποιὸς ἀναστενάζει χωρὶς πόνο; καὶ ποιὸς πονάει καὶ δὲν σκυθρωπάζει τὸ πρόσωπό του; Ὁ πόνος ποὺ σοῦ λέγω, εἶναι διπλός, διότι ὄχι μόνον πονᾶς μέσα σου αἰσθητῶς, ἐκεῖ ποὺ ἔγινε ἡ βίαιη εὐχή, ἀλλὰ ἀκόμη πονάει νοητῶς καὶ ἡ ψυχή σου, ὅταν στενοχωρεῖς τὴν καρδιά σου μὲ τὴν εὐχή.
Ὁ αἰσθητὸς πόνος λοιπὸν τῆς καρδιᾶς σου βγάζει τὸν ἀναστεναγμό, ἐνῶ ὁ νοητὸς πόνος τῆς ψυχῆς σου γεννάει τὴν σκληρότητα τοῦ προσώπου σου· ἡ σκληρότητα πάλι καὶ ἡ σκυθρωπότητα τῆς ὄψης σου κρατάει καὶ συντηρεῖ τὸν πόνο τῆς καρδιᾶς σου, διότι ὅταν θυμᾶσαι τὶς ἁμαρτίες σου καὶ γνωρίζεις ἀκριβῶς τὴν ἀσθένεια τῆς φύσης σου, στενοχωρεῖς συνεχῶς τὴν καρδιά σου μὲ τὴν εὐχὴ καὶ εἶναι ἀδύνατο νὰ μὴν σὲ κυριεύσει μέσα σου ὁ ψυχοσωτήριος πόνος τῆς καρδιᾶς σου.
Αὐτὸς ὁ πόνος αὐξάνει ἀναλόγως μὲ τὴν βία τῆς καρδιακῆς σου εὐχῆς. Διότι ὅταν βιάζεις κάπως τὴν καρδιά σου μὲ τὴν εὐχὴ καὶ μάλιστα γιὰ πολὺ καιρό, τότε καταλαβαίνεις μέσα σου μεγάλο πόνο ποὺ παραμένει, καὶ τότε αἰσθάνεσαι μὲ κάποια ζωηρότητα ὅτι ὑπάρχει ὁ θάνατος γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Διότι ὁ πόνος ἄλλο δὲν σημαίνει παρὰ μήνυμα θανάτου. Αἰσθάνεσαι τὸν θάνατο ἀπὸ αὐτὸν τὸν πόνο, μὰ πῶς τὸν αἰσθάνεσαι; Τὸν αἰσθάνεσαι ὄχι σὰν νὰ ἀργοπορεῖ καὶ σὰν κάτι ἀμφίβολο, ἀλλὰ τὸν αἰσθάνεσαι κοντινὸ καὶ ἀποφασιστικό. Ἐπειδὴ ὁ πόνος ποὺ σὲ κυριεύει μέσα σου εἶναι κοντὰ στὴν ἀναπνοή σου. Διότι σὲ κάθε ἀναπνοή σου ὅταν ἀναπνέεις τὸν ἀέρα δοκιμάζεις μέσα σου κάποια μεγάλη δριμύτητα τοῦ πόνου. Διότι ἡ βίαιη εὐχὴ τῆς καρδιᾶς σου, τόσο ἔκοψε τὰ ἐσωτερικὰ μέρη τοῦ στήθους, ὥστε ἔγινε ἐκεῖ δριμύτατη καὶ νοητὴ πληγή. Ἔτσι, περνώντας ἀπὸ ἐκεῖ ὁ ἀναπνεόμενος ἀέρας, ὅταν ἀγγίξει τὴν πληγὴ τῆς καρδιᾶς σου ἢ τοῦ στήθους σου, αἰσθάνεσαι πόνο δριμύτατο. Κάποτε μάλιστα, ὅταν αὐξηθεῖ καὶ μεγαλώσει ὁ πόνος σου, αἰσθάνεσαι μέσα σου κατὰ τὸ διάστημα μιᾶς ἀναπνοῆς σου δύο καὶ τρεῖς φορὲς τὸν πόνο μέσα σου.
Τότε τί ἄλλο ἐλπίζεις ἀπὸ τὸν θάνατο; τί ἄλλο περιμένεις ἀπὸ τὴν ἀναχώρηση ἀπὸ τὸν κόσμο; τί ἄλλο ἀναμένεις ἀπὸ τὸν τάφο σου; Ἀληθῶς σοῦ λέγω, ὅταν ἔχεις τέτοιο πόνο, ὁ θάνατός σου εἶναι μπροστὰ στὰ μάτια σου. Ἔχοντας λοιπὸν τὸν θάνατο μπροστὰ στὰ μάτια σου, ἔχεις ταυτόχρονα μπροστὰ στὰ μάτια σου καὶ τὸν Θεό σου, τὸν πλάστη καὶ δημιουργό σου. Γι᾿ αὐτὸ λέγει καὶ ὁ προφήτης· «Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ παντός, ὅτι ἐκ δεξιῶν μού ἐστιν ἵνα μὴ σαλευθῶ» (Ψλμ. ιε΄ 8). Αὐτὴ ἡ προσδοκία τοῦ θανάτου μπροστὰ στὰ μάτια σου δὲν εἶναι σὰν τὴν ἄλλη προσδοκία τοῦ ἁπλοῦ θανάτου, διότι ἡ προσδοκία αὐτοῦ τοῦ θανάτου ποὺ γίνεται μὲ τὸν πόνο τῆς εὐχῆς, εἶναι ἀναμιγμένη μὲ θεϊκὴ καὶ ἄρρητη γλυκύτητα. Γι᾿ αὐτὸ λέγει· «Τίμιος ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τοῦ ὁσίου αὐτοῦ» (Ψλμ. ριε΄ 6). Ὅμως, γιὰ τὸν θάνατο τοῦ ἁμαρτωλοῦ λέγει· «Θάνατος ἁμαρτωλοῦ πονηρός» (Ψλμ. λγ΄ 22). Ἡ γλυκύτητα τῆς προσδοκίας τοῦ θανάτου τῶν δικαίων εἶναι τέτοια καὶ τὴν αἰσθάνεσαι κατὰ τὸν ἀκόλουθο τρόπο.
Βιάζοντας τὴν καρδιά σου στὴν εὐχή, σοῦ ἔρχεται ὁ πόνος. Ὁ πόνος σοῦ φέρνει στὴν μνήμη τοὺς πόνους καὶ τὰ πάθη τοῦ Χριστοῦ. Ὅταν λοιπὸν συμπάσχεις μὲ τὸν Χριστό, τότε ἐλπίζεις νὰ συνδοξαστεῖς μὲ Αὐτόν. Ἀλλά, ἀπὸ ποῦ γνωρίζεις ὅτι ὁ πόνος σου σὲ συνδέει μὲ τοὺς πόνους τοῦ Χριστοῦ; Καὶ ἀπὸ ποῦ αἰσθάνεσαι ὅτι ἂν πεθάνεις μὲ αὐτὸν τὸν πόνο, πρόκειται νὰ δοξαστεῖς μαζὶ μὲ τὸν Χριστό; Γίνεται φανερὸ ἀπὸ αὐτὸ ποὺ θὰ πῶ. Πρὶν νὰ πονέσει ἡ καρδιά σου ἀπὸ τὸν πόνο τῆς εὐχῆς καὶ ἀπὸ τοὺς ἀναστεναγμούς, δὲν αἰσθάνεσαι καθόλου τὴν Χάρη καὶ τὴν γλυκύτητα τοῦ Χριστοῦ, οὔτε ἔχεις κάποια ἀληθινὴ πληροφορία τῆς σωτηρίας σου, ἀλλὰ μόνον ὀνομάζεσαι Χριστιανός, δίχως νὰ γευθεῖς καὶ δίχως νὰ αἰσθάνεσαι, κατὰ κάποιον τρόπο, τὴν ἀγαθοσύνη καὶ γλυκύτητα τοῦ Χριστοῦ. Αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ εἶναι τόσο ἀγαθὸ καὶ τόσο ἀξίζει, ὅσο δὲν ἀξίζει ὅλος ὁ κόσμος. Καὶ τόσο εἶναι γλυκὺ καὶ παρηγορητικό, σ᾿ ἐκεῖνον ποὺ γεύθηκε τὴν χρηστότητά του, ὅσο δὲν τὸν γλυκαίνει, οὔτε τὸν παρηγορεῖ ἡ συνολικὴ γλυκύτητα αὐτοῦ τοῦ κόσμου. Ὅμως, τί ἀξίζει καὶ πόσο εἶναι γλυκὺ αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, τὸ γνωρίζουν μόνον ἐκεῖνοι ποὺ ἔχουν μέσα τους τὸν πόνο τῆς εὐχῆς, διότι αὐτοὶ γεύθηκαν στὴν πράξη τὴν χάρη καὶ γλυκύτητα αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ.
Ὁ ἄνθρωπος εἶναι σύνθετος ἀπὸ σῶμα καὶ ἀπὸ ψυχή. Τὸ σῶμα τρέφεται καὶ αὐξάνει μὲ τὸν γήινο ἄρτο. Ἡ ψυχὴ τρέφεται καὶ δυναμώνει μὲ τὸν Ἄρτο τῆς Ζωῆς. (Ἰω. στ΄ 35) Καὶ γήινος ἄρτος εἶναι τὸ ψωμί, Ἄρτος τῆς Ζωῆς εἶναι ὁ Χριστός. Γι᾿ αὐτὸ λέγει· «Ἄρτος ζωῆς αἰωνιζούσης γενέσθω μοι τὸ Σῶμά σου τὸ Ἅγιον, εὔσπλαγχνε Κύριε»!
Ἐκεῖνος λοιπὸν ποὺ τρώγει τὸν ἄρτο τῆς γῆς δίχως τὸν πόνο τῆς καρδιακῆς εὐχῆς καὶ δίχως τοὺς πικροὺς καὶ βαθεῖς ἀναστεναγμούς, αὐτὸς δὲν αἰσθάνεται τὴν χρηστότητα καὶ τὴν δύναμη καὶ τὴν ἐνέργεια τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ. Διότι τρώγοντας τὸν ἄρτο τῆς γῆς δίχως πόνο καὶ ὑπερβολικῶς, παχύνεται ἡ καρδιά του καὶ δὲν αἰσθάνεται τί ἐστι Θεός. Δηλαδή, γίνεται ἀναίσθητος γιὰ τὴν σωτηρία τῆς ψυχῆς του. Ἐκεῖνος ὅμως, ποὺ πονάει ἡ καρδιά του, πονάει ἡ ψυχή του, πονάει τὸ στῆθος του ἀπὸ τὴν βία τῆς εὐχῆς, ἀπὸ τοὺς ἀναστεναγμούς, ἀπὸ τοὺς ἀόρατους καὶ ὁρατοὺς πειρασμοὺς τοὺς ὁποίους δοκιμάζει καὶ ὑπομένει γιὰ τὴν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ, ἐκεῖνος -λέγω- ὅταν ἀκούει τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ ἢ ὅταν τὸ μελετάει μὲ πόνο ἐσωτερικὸ ἢ ὅταν τὸ ἐπικαλεῖται μὲ ζωντανὴ πίστη καὶ θερμὴ εὐλάβεια, αὐτὸς -λέγω- αἰσθάνεται τὴν δύναμη τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, ἡ ὁποία πραγματικῶς ἐνεργεῖ σ᾿ αὐτὸν τὴν θεϊκή του ἐνέργεια. Αὐτὸ τὸ θεϊκὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ φαίνεται στὴν διάνοιά του γλυκὺ σὰν τὸ μέλι, σὰν τὴν ζάχαρη. Ὁμοίως γλυκύτατο φαίνεται καὶ στὸν λάρυγγά του καὶ στὸ στόμα του. Γι᾿ αὐτὸ λέγει καὶ ὁ προφήτης· «Ὡς γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου ὑπὲρ μέλι τῷ στόματί μου» (Ψλμ. ριη΄ 103). Φαίνεται ἀκόμη στὶς αἰσθήσεις του ζωηρό. Ἀγάλλονται καὶ εὐφραίνονται τὰ αὐτιά του, ὅταν τὸ ἀκοῦν. Χαίρονται τὰ μάτια του, ὅταν τὸ θεωροῦν κάπου γραμμένο· μᾶλλον δέ, χαίρονται τὰ μάτια της ψυχῆς. Αὐτὸ τὸ θεϊκὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, σὰν βασιλικὸ ὄνομα τὸ γράφουν ἀοράτως οἱ θεῖοι ἄγγελοι σὲ διάφορα μέρη γιὰ τὴν συντήρηση καὶ τὴν ἐνίσχυση τοῦ κόσμου.
Ἐκεῖνος λοιπὸν ποὺ ἔχει μέσα του γραμμένο αὐτὸ τὸ θεϊκὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, ἀπὸ τὴν βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς, ὅταν τὸ ἀκούει, τόσο τὸ εὐλαβεῖται, ὥστε τὸν διαπερνᾶ μέχρι τὴν ψυχή. Κοντὰ σ᾿ αὐτὴν τὴν θεϊκὴ εὐλάβεια τοῦ ἔρχεται καὶ κάποια γλυκειὰ χαρὰ στὴν διάνοιά του, διότι τὸ ἀκούει σὰν ὄνομα κάποιου οἰκείου, ἀγαπημένου φίλου του. Γι᾿ αὐτό, σταλάζουν τὰ δάκρυα ἀπὸ τὰ μάτια του ἀπὸ τὴν χαρά. Πηδάει μέσα του ἡ καρδιά του χαίροντας καὶ σκιρτώντας ἀπὸ τὴν εὐχή. Χαίρεται ἡ ψυχή του τὴν χαρὰ τοῦ Κυρίου της. Ὅλα αὐτὰ λοιπὸν τί ἄλλο σημαίνουν καὶ τί ἄλλο χαρακτηρίζουν ἐὰν ὄχι τὴν οἰκειότητα τῆς ψυχῆς, τὴν ὁποία ἔχει μὲ τὸν Χριστό, καὶ τὸ ὅτι ἐνεργεῖ ἔτσι αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ σ᾿ αὐτὸν ποὺ πονάει ἡ καρδιά του ἀπὸ τὴν βία τῆς εὐχῆς;
Ἀλλά, ἐπειδὴ αὐτὸς ἐξοικειώθηκε μὲ τὸν Χριστό, δὲν φοβᾶται πιὰ τὸν πόνο τῆς καρδιᾶς, οὔτε τὸν τρομάζει, διότι πληροφορήθηκε καὶ βεβαιώθηκε ποῦ πρόκειται νὰ πάει, ὅταν βγεῖ ἡ ψυχή του ἀπὸ τὸ σῶμα. Διότι ἀπὸ τὸ στόμα του, ἀπὸ τὴν διάνοιά του, ἀπὸ τὴν καρδιά του, ἀπὸ τὴν ψυχή του, δὲν λείπει καθόλου τὸ «Χριστός μου! Χριστός μου!»
Τό «Χριστός μου! Χριστός μου!» λέγεται περισσότερο ἀπὸ τὶς ἀναπνοὲς ποὺ ἀναπνέει. Ὅπου βλέπει καὶ σὲ ὅ,τι βλέπει, τὸ «Χριστός μου» προβλέπεται καὶ προηγεῖται. Ὅ,τι ἀκούει, τὸ «Χριστός μου» ἀκούγεται γρηγορότερα. Ὅπου περπατάει καὶ ὅπου πηγαίνει, τὸ «Χριστός μου» προηγεῖται καὶ προπορεύεται. Ὅταν κοιμᾶται, τὸ «Χριστός μου» συγκοιμᾶται. Ὅταν τρώγει, τὸ «Χριστός μου» συντρώγεται. Ὅταν κάνει ἐργόχειρο, τὸ «Χριστός μου» προηγεῖται.
Θέλοντας ἐγὼ νὰ ἀποδείξω ὅτι τὸ «Χριστός μου!» εἶναι ἔμφυτο σ᾿ αὐτόν, μὲ λίγα λόγια λέγω ὅτι καθὼς εἶναι ἀδύνατο στὶς αἰσθήσεις τοῦ ἀνθρώπου νὰ αἰσθάνονται κάτι δίχως τὴν διάνοια, ἔτσι εἶναι ἀδύνατο στὴν διάνοια αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου νὰ μὴν εἶναι ἑνωμένο τὸ «Χριστός μου!». Ὥστε, ἂν δὲν κατοικεῖ στὴν καρδιά του ὁ Χριστός, πῶς μπορεῖ νὰ εἶναι τόσο γεμᾶτος ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ καὶ γεμᾶτος γλυκύτητα; Αὐτὸ τὸ γέμισμα καὶ ἡ γλυκύτητα τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ εἶναι γέννημα τῆς καρδιακῆς εὐχῆς, ἡ ὁποία λέγεται ἐσωτερικῶς καὶ μὲ πόνο.
Ὁ πόνος τῆς καρδιᾶς, ὅσο εἶναι δριμὺς τόσο εἶναι γλυκύς. «Δριμὺς ὁ χειμών», ἔλεγαν οἱ ἅγιοι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες, «ἀλλὰ γλυκὺς ὁ Παράδεισος». Δριμὺς εἶναι αὐτὸς ὁ πόνος στὸ σῶμα, ἀλλὰ εἶναι Παράδεισος τῆς ψυχῆς, διότι, ὅταν πονάει ἡ καρδιὰ ἀπὸ τὸν πόνο τῆς εὐχῆς, τότε χαίρεται ἡ ψυχὴ καὶ ἀναπαύεται. Ὅταν παύει αὐτὸς ὁ πόνος, ἀναπαύεται τὸ σῶμα, λυπᾶται ὅμως ἡ ψυχή, διότι πάρθηκε ἀπὸ αὐτὴν ἡ μυστικὴ τράπεζα τῆς θεϊκῆς εὐφροσύνης καὶ τῆς ἄρρητης ἀπόλαυσης. Ὅταν πάλι ἔρχεται ὁ πόνος, δὲν ἀναπαύεται τὸ σῶμα, ἀλλὰ μὲ τὴν βία τῆς εὐχῆς ἀρχίζει νὰ φαίνεται ἡ χαρὰ μέσα στὴν καρδιά. Ἀμέσως ἀναπηδάει καὶ χαίρεται ἡ ψυχή, πρὶν ἀκόμη νὰ ἔλθει, ἀπὸ τὴν ἐλπίδα τῆς πνευματικῆς ἀπόλαυσης. Καὶ ἀφοῦ ἔλθει, βγάζει ἀφώνως ἀπὸ τὴν χαρά της δυνατὴ φωνή, μαζὶ μὲ κάποια γλυκύτητα καρδιᾶς καὶ διάνοιας. Τότε λέγει στὸν Χριστὸ Ἰησοῦ μὲ δάκρυα· «Παράλαβέ με, Κύριε, στὴν Βασιλεία σου! Παράλαβέ με Ἰησοῦ μου, ἐκεῖ ποὺ εἶσαι Ἐσύ, ἡ ἀγάπη μου καὶ τὸ φῶς μου τὸ γλυκύτατο! Ναί, γλυκύτατε Ἰησοῦ μου, παράλαβέ με τώρα, Κύριέ μου, παράλαβέ με, διότι ἀπὸ τὴν ὥρα, ποὺ γεύθηκα μερικῶς καὶ ἀνεκφράστως τὴν ἄρρητη ἀπόλαυση καὶ χρηστότητα, Ἐσένα τὸν Χριστό μου καὶ Θεό μου, δὲν ὑποφέρω πιὰ τὸν χωρισμό Σου! Δὲν ὑποφέρω τὴν ἀπουσία Σου. Καίγομαι ἀπὸ τὴν ἄσβεστη φλόγα τῆς γλυκύτατής Σου ἀγάπης! Ὅταν Σὲ θυμᾶμαι, καίγομαι ἀπὸ τὴν δίψα Σου! Ὅταν Σὲ μελετῶ, λειώνω ἀπὸ τὴν στέρησή Σου καὶ ἀτονῶ ἀπὸ τὸν χωρισμό Σου!».
Αὐτὰ καὶ ἄλλα παρόμοια λέγει ἡ ψυχὴ στὸν Χριστό της, ἐνῶ κατακαίγεται ἀπὸ τὴν ἄκρα ἀγάπη ποὺ ἔχει σ᾿ Αὐτόν. Ἔτσι, ἀφοῦ κλάψει ἀρκετὰ μαζὶ μὲ τὸ σῶμα, πληροφορεῖται ὅτι τὴν ἄκουσε ὁ Χριστός της καὶ τὴν ἔγραψε στὸ βιβλίο τῆς αἰωνίου ζωῆς, ὅπου εἶναι γραμμένοι ὅλοι οἱ δίκαιοι, γιὰ τὸ ὁποῖο λέγει ἡ Γραφή· «Καὶ ἐπὶ τὸ βιβλίον Σου πάντες γραφήσονται» (Ψλμ. ρλη΄ 16).
Ὅμως, ὁ Ἰησοῦς Χριστός, «οἷς κρίμασιν οἶδεν Αὐτὸς μόνος», τὴν ἀφήνει ἀκόμη στὸν κόσμο, μᾶλλον γιὰ τὸ συμφέρον της, γιὰ νὰ διπλασιάσει καὶ νὰ τριπλασιάσει καὶ νὰ πολλαπλασιάσει τὸν καρπό της. Καὶ καταπαύει λίγο τὸν πόνο της μὲ τὴν παρηγορία Του, ὄχι ὅμως ὅτι λιγοστεύει ὁ Κύριος τὸν πόνο τῆς καρδιᾶς, διότι ὁ Κύριος θέλει νὰ πονοῦμε πάντοτε γιὰ τὴν ἀγάπη Του, ἡ ὁποία ὑπάρχει γιὰ τὴν σωτηρία τῆς ψυχῆς μας, ἀλλὰ λιγοστεύει τὸν πόνο μὲ τὴν αὔξηση τῶν περισσότερων καὶ θερμότερων δακρύων.
Αὐτὸς λοιπὸν ὁ πόνος εἶναι μεγάλο δῶρο ποὺ δίνεται ἀπὸ τὸν Θεὸ στοὺς ἀγωνιστὲς καὶ σ᾿ ὅσους Τὸν ἀγαποῦν. Δίχως αὐτὸν τὸν πόνο δὲν βλέπει κανεὶς τὸν Θεό, οὔτε σ᾿ αὐτὸν τὸν κόσμο νοερῶς - δηλαδὴ σὲ ἔκσταση, ὅραμα καὶ σὲ θεωρία- οὔτε γιὰ τὸν ἄλλο κόσμο παίρνει τὴν πληροφορία ὅτι θὰ εἶναι μαζὶ μὲ τὸν Θεό.
Αὐτὸς ὁ πόνος θέλει πολὺ χρόνο καὶ ἀποκτᾶται μὲ πολλοὺς ἀγῶνες καὶ μὲ πολλὴ βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς. Ἂν κάποιος δὲν βιάζει τὴν καρδιά του μὲ τὴν εὐχή, εἶναι ἀδύνατο νὰ τὸν βρεῖ. Ἀποκτᾶται λοιπὸν μὲ πολλοὺς ἀγῶνες, ἂν ὅμως τὸν παραμελήσει λίγο ὁ ἄνθρωπος, τόσο γρήγορα φεύγει, ὥστε καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος ἀπορεῖ πῶς χάθηκε τόσο γρήγορα ἀπ᾿ αὐτὴν τὴν παραμικρὴ ἀμέλειά του, αὐτὸ τὸ ὕψιστο ποὺ κυνηγοῦσε. Ὅποιος ὅμως τὸν βρῆκε μία φορά, ἂν ὕστερα τὸν χάσει, τὸν βρίσκει πάλι εὔκολα, διότι ξέρει ποιὰ ὁδὸ νὰ βαδίσει γιὰ νὰ τὸν ξαναβρεῖ. Ἀλλὰ καλύτερα, γιατί δὲν τὸν ἀφήνει νὰ ἀπομακρυνθεῖ γιὰ πολὺ καιρό; Διότι ἂν τὸν στερηθεῖ γιὰ πολὺ καιρό, πέφτει στὶς ἡδονὲς ἡ καρδιά του καὶ ἀφήνει τὴν ὁδὸ τοῦ Κυρίου.
Αὐτὸς ὁ πόνος εἶναι μὲν γέννημα τῆς συντετριμμένης καρδίας, εἶναι ὅμως γεννήτορας τῶν ἀένναων καὶ φωτεινῶν δακρύων. Αὐτὸς ὁ πόνος εἶναι τροφὴ τῆς ψυχῆς, τροφὴ τῆς διάνοιας καὶ παρηγορία τοῦ νοῦ. Αὐτὸς ὁ πόνος εἶναι χαρὰ τῶν ἀγγέλων καὶ λύπη τῶν δαιμόνων.
Ὅποιος κρατάει αὐτὸν τὸν πόνο μέσα του πάντοτε, ξενιτεύεται ἡ ψυχή του σὲ λίγο καιρὸ ἀπὸ τὸν κόσμο αὐτόν, καὶ πηγαίνει στὸν ἄλλο κόσμο, στὸν ὁποῖο ἔχει τὸ μερίδιό του μαζὶ μὲ τοὺς ἁγίους ἀγγέλους. Αὐτὸς ὁ πόνος ἐξολοθρεύει τὰ πάθη, διώχνει τοὺς δαίμονες, εἰρηνεύει τὸν νοῦ, γλυκαίνει τὴν ψυχή, παρηγορεῖ τὴν διάνοια καὶ θερμαίνει τὴν καρδιὰ γιὰ τὰ οὐράνια. Αὐτὸς ὁ πόνος εἶναι γιὰ τὸν ἄνθρωπο ἕνας οὐράνιος δάσκαλος, ὁ ὁποῖος τοῦ διδάσκει θεϊκὰ μυστήρια καὶ τοῦ παραδίδει τὰ οὐράνια νοήματα.
Εἶναι ἀδύνατο στὸν ἄνθρωπο νὰ ἔχει μέσα του αὐτὸν τὸν πόνο καὶ νὰ μὴν ἔχει οὐράνιο λογισμό. Ὅταν ὁ πόνος ἐμφανίζεται μέσα του, ἀμέσως ὑψώνεται ὁ νοῦς του στὰ οὐράνια, ἀφήνοντας τὰ γήινα σὰν σκουπίδια. Ὑψώνεται δὲ ὁ νοῦς στὰ οὐράνια, διότι τὸν καθάρισε τὸ δάκρυ καὶ τὸν λάμπρυνε ἡ καθαρὴ εὐχή ποὺ ἔγινε μυστικῶς στὴν καρδιά. Ἀφοῦ ὑψωθεῖ ὁ νοῦς του στὰ Ἅγια τῶν Ἁγίων, στὰ ἐπουράνια τῶν ἐπουρανίων, ζητάει ἐκεῖ νὰ βρεῖ καὶ νὰ δεῖ Ἐκεῖνον, τοῦ Ὁποίου τὴν ἄρρητη γλυκύτητα γεύθηκε μερικῶς ἡ ψυχή του καὶ ἡ καρδιά του μέσα της.
Περπατώντας στὰ ἄϋλα καὶ οὐράνια ἀΰλως, σὰν ἄϋλος καὶ ὅμοιος μὲ τὰ ἄϋλα, βρίσκει Ἐκεῖνον, γιὰ τὴν ἀγάπη τοῦ Ὁποίου κοπίασε ἡ καρδιά του καὶ πόνεσε τὸ στῆθος του. Βρίσκοντας λοιπὸν τὸν ποθούμενον καὶ βλέποντας Ἐκεῖνον, τὸν Ὁποῖο εἶδε ὁ Ἡσαΐας ὁ προφήτης «ἐπὶ θρόνου δόξης καθήμενον» (πρβλ. Ἡσ. στ΄ 1), πέφτει ἀμέσως μπροστά Του καὶ Τὸν προσκυνάει μὲ μεγάλη εὐλάβεια καὶ ταπείνωση. Καὶ ὄχι μόνον μέχρι σ᾿ αὐτὴν τὴν τιμὴ τὸν ἀξιώνει αὐτὸς ὁ πόνος, ἀλλὰ ἀκόμη τὸν κάνει νὰ πέφτει πάλι καὶ στὴν ἀγκάλη Αὐτοῦ τοῦ γλυκύτατου Ἰησοῦ καὶ Παντοκράτορος Κυρίου, ὅπως πέφτει τὸ νήπιο στὴν ἀγκάλη τῆς μητέρας του, καὶ γλυκοφιλώντας τὸν γλυκύτατο καὶ πέρα ἀπὸ κάθε γλυκύτητα Δεσπότη καὶ Χριστό του, χύνουν συγχρόνως καὶ τὰ μάτια τοῦ σώματος τὰ δάκρυα σὰν ποτάμι. Καὶ εὔχεται παρακαλώντας τὸν Χριστό του νὰ μὴν χωριστεῖ καθόλου ἀπὸ αὐτόν, ἀλλὰ δέεται καὶ παρακαλεῖ νὰ εἶναι καὶ νὰ βρίσκεται πάντοτε μὲ τὸν Χριστό του καὶ μὲ τὴν Χάρη τῆς Θεότητός του. Διότι Τοῦ λέγει ἐκείνην τὴν ὥρα ἐκεῖνο ποὺ Τοῦ εἶπε ὁ Πέτρος, ὅταν μεταμορφώθηκε καὶ εἶδαν οἱ Ἀπόστολοι τὴν δόξα Του· «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι» (Ματθ. ιζ΄ 4, Μάρκ. θ΄ 5, Λουκ. θ΄ 33).
Μακάρι ὁ γλυκύτατός μας Ἰησοῦς Χριστὸς νὰ χαρίσει καὶ σ᾿ ἐμᾶς αὐτὸν τὸν ψυχοσώστη πόνο τῆς καρδιᾶς καὶ νὰ μᾶς ἀξιώσει, ἐδῶ νὰ Τὸν βλέπουμε νοερῶς πάντοτε, ἐνῶ ἐκεῖ στὸν μέλλοντα αἰῶνα, ἀφοῦ διαλυθοῦν οἱ διόπτρες τῆς ψυχῆς, νὰ Τὸν βλέπουμε πρόσωπο πρὸς πρόσωπο καὶ νὰ Τὸν δοξολογοῦμε μαζὶ μὲ τοὺς ἀγγέλους εἰς τοὺς ἀπεράντους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν! ΅

Εἰς τὸν ἀγώνα αὐτὸν τοῦ ἀνθρώπου, γιὰ νὰ ὑπάρξουν τὰ ἀνάλογα ἀποτελέσματα, πρέπει νὰ συνεργήσει ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ προαίρεση τοῦ ἀνθρώπου: «θὰ λυώση ὡς κηρὸς ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος. Καὶ ὅπως ὁ σίδηρος, ὅταν ἐμβαίνη εἰς τὴν φωτιά, ξεκολλάει καὶ πέφτει ἡ σκουριά, ὅπου ἔχει ἐπάνω, ἔτσι γίνεται καὶ εἰς τὸν ἄνθρωπον. Ἔρχεται κατ’ ὀλίγον ἡ χάρις καὶ μόλις πλησίαση εἰς τὸν ἄνθρωπον ἀναλύει ὡς κηρός. Καὶ δὲν γνωρίζει εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ ἄνθρωπος τὸν ἑαυτόν του, ἐνῶ ὅλος εἶναι πολυόμματος νοῦς καὶ διαυγέστατος.

Ὅμως εἰς αὐτὴν τὴν ὑπερφυὴ ἐνέργειαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ξεχωρίση τὸν ἑαυτόν του, διότι ἐνοῦται μὲ τὸν Θεόν. Καὶ τότε πίπτει ἡ σκουριά. Ἀφαιρεῖται ἡ σφραγίδα. Ἀποθνήσκει ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος. Ἀφαιρεῖται τὸ μητρικὸν αἷμα. Ἀνακαινοῦται τὸ φύραμα.

ΚΡΙΝΑΜΕ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΝΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΝΑ ΠΟΛΕΜΗΣΕΙ ΠΛΕΟΝ ΤΟΝ ΕΩΣΦΟΡΟ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΦΙΛΑΥΤΙΑ ΦΤΑΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΝΑ ΚΑΤΑΡΓΕΙ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΤΟΝΕΞΟΡΚΙΣΜΟ ΣΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΛΟΙΠΟΝ ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΥΠΑΡΞΕΩΣ ΤΟΥ ΕΞΟΡΚΙΣΜΟΥ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΝΗΠΙΟΒΑΠΤΙΣΜΟ.

Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου 2026

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ - ΛΟΓΟΣ Δ΄

 Συνέχεια από: Τρίτη 25 Αυγούστου 2026

ΛΟΓΟΣ Δ΄ 


Περὶ τοῦ ὅτι ἐκεῖνος ποὺ θέλει νὰ ἀξιωθεῖ τὸ χάρισμα τῆς νοερᾶς προσευχῆς, πρέπει νὰ τὸ ζητάει ἀπὸ τὸν Θεὸ μὲ θερμότητα καρδιᾶς, μεταχειριζόμενος ὑψηλό, καθαρό, ἄμεμπτο καὶ κοπιαστικὸ τρόπο ζωῆς· ἀκόμη, ἐὰν δὲν τὸ ἀξιωθεῖ γρήγορα, νὰ ἐπιμένει πολὺ ἱκετεύοντας τὸν Θεό, ἕως ὅτου τὸ ἀπολαύσει ἄνωθεν «ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων», διότι πολλὲς φορὲς ὁ Θεὸς δὲν δίνει ἀμέσως ἐκεῖνο ποὺ τοῦ ζητάει κάποιος, γιὰ νὰ φανερωθεῖ ἡ ὑπομονή του ὣς τὸ τέλος, γενόμενος θερμότερος ἀπὸ πρίν.

Εὐλόγησον πάτερ.

Εἶπε ὁ Κύριος· «Στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἐστὶν ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν Βασιλείαν τῶν Οὐρανῶν» (Ματθ. ζ΄ 14). Αὐτὴ λοιπὸν ἡ στενὴ καὶ θλιμμένη ὁδὸς δὲν εἶναι ἄλλη παρὰ ἡ κατὰ Θεὸν κοπιαστικὴ καὶ ἀσκητικὴ ζωή, ποὺ ζεῖ κάποιος θεληματικῶς σ᾿ αὐτὸν τὸν κόσμο, μὲ σκοπὸ τὴν Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν. Διότι αὐτὴ ἡ ζωὴ γεννάει στὸν ἄνθρωπο τὴν νέκρωση τῶν παθῶν· ἡ δὲ νέκρωση τῶν παθῶν γεννάει τὴν ἀποξένωση τῆς σκέψης ἀπὸ τὸν κόσμο καὶ τὴν ἔχθρα τοῦ διαβόλου. Διότι, ὅταν νεκρώσει κάποιος τὰ πάθη του μὲ τὴν ἀσκητικὴ διαγωγή, λάμπει στὴν ψυχή του μία θεϊκὴ ἀκτίνα, ἡ ὁποία ἀποξενώνει τὴν σκέψη του ἀπὸ τὸν κόσμο καὶ τὸν διεγείρει στὴν ἔχθρα καὶ στὴν πάλη τοῦ διαβόλου. Ἡ ἀποξένωση τῆς σκέψης ἀπὸ τὸν κόσμο καὶ ἡ ἔχθρα καὶ μνησικακία πρὸς τὸν διάβολο, γεννοῦν τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν πεποίθηση πρὸς τὸν Θεό. Ὁπότε ἀπ᾿ αὐτὴν τὴν ὥρα ζητάει ὁ ἄνθρωπος βοήθεια ἀπὸ τὸν Θεὸ γιὰ νὰ νικήσει τὸν διάβολο. Ζητάει μάλιστα τὴν παντοτινὴ βοήθειά Του, διότι καθὼς ὁ διάβολος δὲν παύει νὰ πολεμάει τὸν ἄνθρωπο ἕως τὴν ὥρα τοῦ θανάτου, ἔτσι καὶ αὐτὸς ζητάει ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ τοῦ δοθεῖ τέτοια δύναμη καὶ βοήθεια, ὥστε νὰ μπορεῖ νὰ ἀντισταθεῖ πάντοτε σὲ ὅλες τὶς προσβολὲς τοῦ διαβόλου καὶ νὰ διαφυλαχθεῖ σῶος ἀπὸ τὰ ἀεικίνητα βέλη του, τὰ πυρωμένα καὶ φρικτά.

Ἔτσι, ὁ Θεὸς τοῦ δίνει αὐτὴν τὴν παντοτινὴ βοήθεια σύμφωνα μὲ τὴν αἴτησή του, διότι λέγει· «Αἰτεῖτε καὶ δοθήσεται ὑμῖν» (Ματθ ζ΄ 7)· ἡ δὲ παντοτινὴ βοήθεια, ποὺ ζητάει ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὸν Θεό, ἄλλη δὲν εἶναι παρὰ ἡ ἀκοίμητη καὶ ἡ παντοτινὴ μελέτη τῆς νοερᾶς καὶ καρδιακῆς εὐχῆς, ἡ ὁποία, ὅταν δοθεῖ στὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὸν Παντοκράτορα Κύριο, ριζώνει στὴν καθαρὴ καρδιά του ὅπως ριζώνει ὁ σπόρος ποὺ πέφτει στὴν ἀγαθὴ καὶ εὔφορη γῆ. Αὐτὸς ὁ σπόρος, γλυκαίνει τὸν νοῦ, θερμαίνει τὴν καρδιά, παρηγορεῖ τὴν ψυχὴ μὲ τὴν θεϊκή του Χάρη. Ἔτσι, στὸ ἑξῆς ἀρχίζει ἡ ψυχὴ νὰ καρποφορεῖ ἀπὸ τὴν νοερὰ προσευχή, πρῶτα τριάντα, ὕστερα ἑξήντα καὶ τέλος καρποφορεῖ ἑκατὸ φορὲς περισσότερο.

Αὐτὸ γίνεται ἔτσι, διότι ἡ νοερὰ προσευχὴ δὲν δίνεται διὰ μιᾶς μὲ τελειότητα στὸν ἄνθρωπο, καθὼς καὶ στοὺς ἁγίους Ἀποστόλους δὲν δόθηκε διὰ μιᾶς ἡ Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἀλλὰ πρῶτα δόθηκε λίγο, ὅταν τοὺς εἶπε ὁ Χριστὸς προτοῦ ἀκόμη πάθει καὶ σταυρωθεῖ· «Ἰδού δίδωμι ὑμῖν τὴν ἐξουσίαν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε αὐτὰ ἐκβάλλειν, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν» (Ματθ. ι΄ 1). Δεύτερη φορὰ τοὺς δόθηκε ἡ Χάρη περισσότερο, ὅταν μετὰ τὴν Ἀνάσταση φύσηξε σ᾿ αὐτοὺς καὶ εἶπε· «Λάβετε Πνεῦμα Ἅγιον· ἂν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, ἂν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται» (Ἰω. κ΄ 20). Καὶ τρίτη φορὰ ἔλαβαν τὴν Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μὲ τελειότητα, ὅταν αὐτὸ τὸ ἴδιο τὸ Ἅγιο Πνεῦμα κατέβηκε ἀπὸ τὸν οὐρανὸ πραγματικῶς στὰ κεφάλια τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων μὲ μορφὴ πυρίνων γλωσσῶν κατὰ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς.

Λοιπὸν κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο δίνει καὶ τώρα ὁ Θεὸς τὴν χάρη τῆς νοερᾶς προσευχῆς στὸν ἄνθρωπο. Πρῶτα, μὲ τὴν λίγη δόση τῆς νοερᾶς προσευχῆς προγυμνάζεται ὁ ἄνθρωπος καὶ προετοιμάζεται γιὰ τὴν μεγαλύτερη δόση. Ὁμοίως πάλι μὲ τὴν μεγαλύτερη δύναμη καὶ δόση προγυμνάζεται καὶ προετοιμάζεται γιὰ τὴν τέλεια δωρεὰ τῆς νοερᾶς προσευχῆς. Διότι ὅταν ὁ ἄνθρωπος φθάσει στὴν βαθμίδα τῆς ἐκπλήρωσης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ εἶναι ἱκανὸς νὰ ἀποδώσει στὸν Θεὸ τὸν ἄξιο καρπὸ τοῦ θεϊκοῦ χαρίσματος, καθὼς λέγει· «ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσει ἐν καιρῷ αὐτοῦ» (Ψλμ. α΄ 3), τότε -λέγω- ὁ Θεὸς τοῦ δίνει τὴν τέλεια δόση καὶ τὸ τέλειο χάρισμα τῆς νοερᾶς προσευχῆς.

Ἀλλά, αὐτὸ τὸ τέλειο χάρισμα, ποὺ κατεβαίνει «ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων» (Ἰακ. α΄ 17), ὅσο εἶναι ὑψηλὸ καὶ τιμημένο, τόσο χρειάζεται καὶ ζωὴ ὑψηλὴ καὶ τιμημένη, διότι ὁ ὅμοιος τὸν ὅμοιο ἀγαπᾶ. Ἀλλὰ γιὰ νὰ βεβαιωθεῖ τὸ πρᾶγμα καλύτερα, ἂς φέρουμε ἕναν Ἅγιο ὡς παράδειγμα.

Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Καυσοκαλύβης εἶχε πόθο γιὰ νὰ μάθει τὴν νοερὰ προσευχὴ καὶ παρακαλοῦσε πάντοτε τὴν Παναγία νὰ τοῦ χαρίσει αὐτὸ τὸ χάρισμα. Καὶ λοιπὸν τοῦ ἔδωσε ὁ Θεὸς κατὰ τὴν ἐπιθυμία του καθὼς εἶναι γραμμένο· «Δώη σοι Κύριος κατὰ τὴν καρδίαν σου, καὶ πᾶσαν τὴν βουλήν σου πληρῶσαι» (Ψλμ. ιθ΄ 5)· φάνηκε σ᾿ αὐτὸν ἡ Κυρία Θεοτόκος καὶ τοῦ εἶπε· «Ἀνέβα Μάξιμε εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ Ἄθωνος διὰ νὰ λάβῃς τὸ χάρισμα τῆς νοερᾶς προσευχῆς».

Ἀνέβηκε λοιπὸν ὁ Ἅγιος στὴν κορυφὴ τοῦ Ἄθωνα καὶ ἔλαβε τὸ ποθούμενο. Ἀνέβηκε, ἀλλὰ πῶς ἀνέβηκε; Ἀνέβηκε πεινασμένος, ἀνέβηκε διψασμένος, ἀνέβηκε ἀγρυπνισμένος, ἀνέβηκε ταλαιπωρημένος στὸ σῶμα, ἀνέβηκε ξυπόλυτος, ἀνέβηκε μὲ πίστη θερμότατη, ἀνέβηκε μὲ ἄκρα ταπείνωση καὶ πάρα πολὺ εὐλάβεια, ἀνέβηκε μὲ καθαρὴ καρδιὰ καὶ μὲ διάνοια καθαρή, μὲ ζωντανὴ ἐλπίδα καὶ μὲ θερμὴ καρδιά. Ἀνέβηκε στὴν κορυφὴ καὶ ἔβρεχε τὸ ἔδαφος τοῦ ναοῦ μὲ θερμότατα καὶ πολλὰ δάκρυα. Ἀνέβηκε, ἀλλ᾿ ὅμως δὲν ἔλαβε ἀμέσως τὸ ποθούμενο. Ἔτσι, κατέβηκε κάτω στὸν ναὸ τῆς Παναγίας λυπημένος ἀλλὰ ὄχι ἀπελπισμένος, καὶ ἀνέβηκε πάλι μὲ περισσότερη πίστη μὲ περισσότερη εὐλάβεια, μὲ περισσότερη ταπείνωση, μὲ περισσότερη δέηση, μὲ περισσότερη ζέση, μὲ περισσότερη πείνα, μὲ περισσότερη καὶ μὲ διπλὴ δίψα, ψυχῆς μαζὶ καὶ σώματος, καὶ μὲ περισσότερα καὶ μὲ θερμότερα δάκρυα καὶ ἀποφάσισε μὲ τὸν ἑαυτό του ὅτι ἂν δὲν ἀξιωθεῖ τὸ ποθούμενο, νὰ μὴν ἀναχωρήσει πλέον ἀπὸ τὴν κορυφὴ τοῦ Ἄθωνα, μήτε νὰ φάγει τίποτε, μήτε νὰ πιεῖ, μήτε νὰ δώσει ὕπνο στὰ μάτια του, μήτε νυσταγμὸ στὰ βλέφαρά του, καθὼς λέγει· «Ὅσιε πάτερ, οὐκ ἔδωκας ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς σου οὐδὲ τοῖς βλεφάροις σου νυσταγμόν, ἕως οὗ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα τῶν παθῶν ἠλευθέρωσας. Ἐλθὼν γὰρ ὁ Χριστὸς σὺν Πατρί, μονὴν παρὰ σοὶ ἐποιήσατο».

Ἀλλὰ αὐτὰ ἦταν οἱ φανεροὶ ἀγῶνες τοῦ Ὁσίου· τοὺς νοητοὺς ὅμως ἀγῶνες, ποὺ ἀγωνιζόταν μὲ τοὺς ἀόρατους δαίμονες ποιὸς νὰ τοὺς διηγηθεῖ; Διότι οἱ δαίμονες ὅταν κατάλαβαν ὅτι πρόκειται ὁ Ἅγιος νὰ λάβει τὸ χάρισμα τῆς νοερᾶς προσευχῆς, συγκέντρωσαν σχεδὸν ὅλα τὰ τάγματα τῶν δαιμόνων γιὰ νὰ ταράξουν καὶ νὰ ἐκφοβίσουν τὸν Ἅγιο, μήπως καὶ φύγει ἀπὸ τὸν φόβο του ἄπρακτος, καὶ ἔδειχναν ὅτι ὁρμοῦν ἐναντίον του ὅλο τὸ πλῆθος μὲ ἀλαλαγμὸ καὶ κρότο. Καὶ ἄλλα μυριάδες φόβητρα, διαφόρων εἰδῶν ἔδειχναν στὴν διάνοια τοῦ Ὁσίου γιὰ νὰ φύγει ἀπὸ τὸν φόβο του, ἀλλὰ αὐτὸς ἔμεινε ἀσάλευτος σὰν στύλος ἀκλόνητος, ἕως ὅτου ἔλαβε τὸ ποθούμενο ὡς ἑξῆς·

Κατέβηκε λοιπὸν στὴν κορυφὴ τοῦ Ἄθωνα ἡ Κυρία Θεοτόκος βαστάζοντας στὴν ἁγία της ὠλένη τὸν χαριτωμένο Ἰησοῦ ὡς νήπιο, περικυκλούμενη ἀπὸ ἀναρίθμητους ἀγγέλους, ἐνῶ ἡ κορυφὴ τοῦ Ἄθωνα φαινόταν στὸν Ὅσιο πλατύτερη ἀπὸ τὸν οὐρανό. Καὶ πράγματι, ἔτσι φαινόταν διότι κατέβηκε ἐκεῖ ἡ Πλατυτέρα τῶν οὐρανῶν μαζὶ μὲ τὸν Υἱό της καὶ Θεό, ποὺ δὲν χωράει στοὺς οὐρανούς. Ὁ Ἅγιος ὅταν εἶδε μὲ τὰ μάτια του τὴν Κυρία Θεοτόκο, ἔπεσε ἀμέσως καὶ τὴν προσκύνησε τρεῖς φορὲς λέγοντας σὲ κάθε προσκύνηση τὸ «Θεοτόκε Παρθένε, χαῖρε Κεχαριτωμένη Μαρία, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ. Εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξὶ καὶ εὐλογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου, ὅτι Σωτῆρα ἔτεκες τῶν ψυχῶν ἡμῶν» (πρβλ. Λουκ. α΄ 28).

Καὶ τότε τοῦ ἔδωσε ἡ Μητέρα τοῦ Ἐμμανουὴλ τὸν Ἅγιο Ἄρτο μὲ τὸ ἀμόλυντο χέρι της, τὸν ὁποῖο ἀφοῦ ἔλαβε ὁ Ὅσιος μὲ εὐλάβεια τὸν ἔφαγε ἀμέσως. Καὶ ἡ μὲν Κυρία Θεοτόκος ἔγινε ἀμέσως ἄφαντη, ἐνῶ αὐτὸς μόλις ἔφαγε τὸν Ἅγιο Ἄρτο, κατάλαβε ἀμέσως στὴν καρδιά του τὸν ἀναβρασμὸ τῆς νοερᾶς προσευχῆς. Ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὥρα, καὶ ὅταν ἦταν ξύπνιος καὶ ὅταν κοιμόταν ὁ Ὅσιος, ἔβραζε ἡ εὐχὴ μέσα στὴν καρδιά του καὶ γλύκαινε τὴν ψυχή, θέρμαινε τὴν καρδιὰ καὶ φώτιζε τὰ νοερά του μάτια. Γι᾿ αὐτὸν τὸν λόγο, ἐπειδὴ ἔγινε φωτισμένος, ἔβλεπε μὲ τὰ φωτισμένα του μάτια στὸν καιρὸ τῆς συννεφιασμένης καὶ σκοτεινῆς νύκτας τόσο πολύ, σὰν νὰ ἔλαμπε ὁ φωτεινὸς ἥλιος, καὶ πολλὲς φορὲς πετοῦσε στὸν ἀέρα μὲ τὸ σῶμα σὰν φτερωτὸς ἀετός. Αὐτὰ ἔγιναν στὸν ἅγιο Μάξιμο τὸν Καυσοκαλύβη, ἐμεῖς ὅμως ἂς συνεχίσουμε τὸν λόγο μας.

Ὁ λόγος ἀποκαλύπτει ὅτι τὸ χάρισμα τῆς νοερᾶς προσευχῆς δίνεται σ᾿ ἐκεῖνον ποὺ ἀνεβαίνει στὴν κορυφὴ τοῦ Ἄθωνα, δηλαδὴ σ᾿ αὐτὸν ποὺ ζεῖ ζωὴ ὑψηλή, ἄμεμπτη καὶ καθαρή, κοπιαστικὴ στὸ σῶμα καὶ ἀπαρηγόρητη, ἀλλὰ στὴν ψυχὴ ἀναπαυτικὴ καὶ παρηγορητική, ζωὴ τέτοια ποὺ ὑψώνει τὸν νοῦ στὸν οὐρανό, καθὼς εἶναι ὑψωμένη στὰ σύννεφα ἡ κορυφὴ τοῦ Ἄθωνα.

Αὐτὴν τὴν ὑψηλὴ καὶ οὐράνια ζωὴ ἐπιθυμοῦν ὄχι μόνον οἱ καθαροὶ ἄγγελοι καὶ ἡ προστάτιδα τῆς καθαρότητος, ἡ Δέσποινά τους, ἡ Μητέρα τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ ἀκόμη ἐπιθυμεῖ τὴν ζωὴ αὐτὴν καὶ αὐτὸς ὁ οὐράνιος καὶ ἀκατάληπτος Πατὴρ τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Γι᾿ αὐτό, φυτεύει στὴν καρδιὰ τοῦ ἀγωνιστοῦ τὸ φυτὸ τῆς νοερᾶς προσευχῆς, τὸ ὁποῖο ὅταν ποτίζεται ἀπὸ τὰ ἀένναα νάματα τῶν δακρύων θὰ μεγαλώσει καὶ θὰ ἐξαπλωθεῖ σὰν τοὺς κέδρους τοῦ Λιβάνου καὶ θὰ δροσίσει μὲ τὸν σκιερὸ ἀέρα τῶν θεϊκῶν λόγων ὅλους τοὺς καυματισμένους ἀπὸ τὸν καύσωνα τῆς ἁμαρτίας ἀνθρώπους, καὶ θὰ θρέψει μὲ τὸν φωτεινὸ καὶ γλυκύ του καρπὸ τοὺς πεινασμένους ἀπὸ τὴν πείνα τῆς θεϊκῆς ἐργασίας. «Τοὺς πόνους» λέγει, «τῶν καρπῶν σου φάγεσαι, μακάριος εἶ, καὶ καλῶς σοι ἔσται» (Ψλμ. ρκζ΄ 2), δηλαδή, γιὰ τοὺς πόνους, γιὰ τοὺς μόχθους, γιὰ τοὺς κόπους καὶ γιὰ τοὺς λοιποὺς ἀγῶνες, ποὺ δοκιμάζεις ἀγωνιζόμενος νύκτα καὶ ἡμέρα μὲ τὰ πάθη σου, μέχρι νὰ τὰ ξερριζώσεις ἀπὸ τὴν καρδιά σου, γιὰ νὰ φυτευτεῖ στὴν καρδιὰ τὸ φυτὸ τῆς νοερᾶς προσευχῆς, τῆς νοερᾶς μελέτης, τῆς νοερᾶς καὶ πνευματικῆς θεωρίας, γιὰ ὅλα αὐτά -λέγω- σοῦ ἑτοιμάζεται στὴν ψυχὴ καρπὸς οὐράνιος, ἄφθαρτος, καρπὸς νοερός, καρπὸς αἰώνιος καὶ καρπὸς πνευματικός, γλυκύτερος ἀπὸ τὸ μέλι (πρβλ. Ψλμ. ιη΄ 11) καὶ περισσότερος ἀπὸ τὴν ἄμμο τῆς θάλασσας (πρβλ. Γεν. λβ΄ 12), ἀπὸ τὸν ὁποῖο ὅποιος τρώγει εἶναι μακάριος καὶ εὐτυχής, διότι δὲν θὰ πεινάσει στὸν αἰῶνα (πρβλ. Ἰω. στ΄ 35, 58), ζώντας αὐτὸς μέσα στὸν Χριστὸ καὶ μέσα σ᾿ αὐτὸν ὁ Χριστὸς. Σ᾿ αὐτὸν ἀνήκει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος πάντοτε. Ἀμήν.

Πηγή:  https://wra9.blogspot.com/2022/02/blog-post_28.html

Τετάρτη 19 Αυγούστου 2026

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ - ΛΟΓΟΣ Β΄

  Συνέχεια από  Παρασκευή 31 Ιουλίου 2026

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΚΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

 ΛΟΓΟΣ Β΄ 

Περὶ τοῦ ὅτι πρέπει νὰ βροῦμε κάποιον ἀληθινὸ ἐργάτη τῆς νοερᾶς προσευχῆς, ἀπὸ τὸν ὁποῖον νὰ μάθουμε τοὺς τρόπους καὶ τὰ σημεῖα της, καὶ ὅτι ὅποιος τὴν ἔχει μέσα του πάντοτε καὶ τὴν μελετᾶ ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς μὲ πολλὴ εὐλάβεια καὶ προσοχή, ἀντιλαμβάνεται ἀπὸ κάποια πνευματικὰ σημεῖα ὅτι ἑνώνεται ἀοράτως ἡ ψυχή του μὲ τὸν μελετώμενο Ἰησοῦ. Ἐπίσης καὶ ποιὸς εἶναι ὁ καρπὸς αὐτῆς τῆς νοερᾶς προσευχῆς.

Εὐλόγησον πάτερ.

Γιὰ νὰ ἐλευθερωθεῖ ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὰ πάθη καὶ νὰ τὰ ξεριζώσει ἀπὸ τὴν καρδιά του, εἶναι ἀναγκαῖο νὰ ἀποκτήσει ἔσω στὴν καρδία του τὴν νοερὰ προσευχή. Διότι ἂν δὲν ἐγκατασταθεῖ ἡ νοερὰ προσευχὴ στὸν τόπο, ἀπ᾿ ὅπου ἀναβλύζουν τὰ πάθη, αὐτὰ δὲν ξεριζώνονται.

Λοιπόν, ἂν δὲν ἀποκοποῦν τὰ πάθη ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, δὲν ἀναχωροῦν ἀπὸ αὐτὸν οὔτε οἱ δαίμονες. Διότι οἱ δαίμονες ἔχουν συνήθεια νὰ συγκεντρώνονται ἐκεῖ ποὺ εἶναι τὰ πάθη, καθὼς συγκεντρώνονται καὶ οἱ μῦγες ἐκεῖ ποὺ εἶναι κάποια βρώμικη πληγὴ καὶ κάποια δυσοσμία. Καὶ καθὼς οἱ κόρακες καὶ τὰ σαρκοφάγα πτηνὰ μαζεύονται ἐκεῖ ποὺ βλέπουν πτῶμα ἢ ὀσφραίνονται δυσοσμία νεκροῦ ζώου καὶ τὸ καταβροχθίζουν, ἔτσι καὶ οἱ δαίμονες ὅταν δοῦν κάποιον σαρκικὸ καὶ ἐμπαθῆ ἄνθρωπο, κάνουν ἐκεῖ τὴν φωλιά τους καὶ καταβροχθίζουν νοερῶς μὲ τὶς αἰσχρὲς ἐπιθυμίες ἐκεῖνο τὸ σαρκικὸ σῶμα. Γι᾿ αὐτὸ ἔλεγε ὁ προφήτης· «Ἐν τῷ ἐγγίζειν ἐπ᾿ ἐμὲ κακοῦντας τοῦ φαγεῖν τὰς σάρκας μου» (Ψλμ. κστ΄ 2). Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐλευθερωθεῖ κάποιος ἀπὸ τὰ πάθη ὅπως ἔχει ἤδη εἰπωθεῖ, εἶναι ἀναγκαῖο νὰ ἀποκτήσει τὴν νοερὰ προσευχὴ στὴν καρδιά του.

Καὶ πάλι, γιὰ νὰ τὴν ἀποκτήσει κανεὶς στὴν καρδιά του, χρειάζεται νὰ παρακαλεῖ τὸν Θεὸ γι᾿ αὐτὸ πολλὲς φορὲς μὲ ταπείνωση, ταλαιπωρώντας τὸ σῶμα μὲ νηστεῖες, μὲ γονυκλισίες καὶ μὲ ἄλλους σωματικοὺς καὶ φανεροὺς κόπους, γιὰ νὰ τὸν εὐσπλαγχνισθεῖ ὁ Θεὸς καὶ νὰ τοῦ δείξει κάποιον ἀπλανῆ ὁδηγό, ὁ ὁποῖος ἐργάζεται τὴν νοερὰ προσευχὴ μυστικῶς, ἀπὸ τὸν ὁποῖο νὰ τὴν διδαχτεῖ ἀκριβῶς. Ἢ πάλι, ἂν δὲν βρίσκεται κανεὶς τέτοιος ὁδηγὸς σ᾿ ἐκεῖνον τὸν τόπο, νὰ παρακαλεῖ τὸν Θεὸ νὰ κάνει σ᾿ αὐτὸν κάποια ἄλλη οἰκονομία γι᾿ αὐτό, δηλαδὴ νὰ τὸν πληροφορήσει ὁ ἴδιος ὁ Θεός. Ἤ, ἂν καὶ βρίσκεται κάποιος ἐργάτης αὐτῆς καὶ τὴν διδάσκει, ὅμως αὐτὸς δὲν μπορεῖ νὰ τὴν καταλάβει ἀκριβῶς, τότε, ἂς παρακαλεῖ τὸν Θεὸ νὰ τὸν ὁδηγήσει μὲ κάποιο ἄλλο σημεῖο, πῶς νὰ τὴν μεταχειριστεῖ καὶ πῶς νὰ τὴν ἀποκτήσει.

Κάποτε ἕνας ἀδελφὸς ἀκούγοντας κάποιον νὰ ὁμιλεῖ γιὰ τὴν νοερὰ προσευχή, ἐπιθύμησε νὰ τὴν ἀποκτήσει καὶ αὐτός. Ὅμως, ἐπειδὴ δὲν μποροῦσε νὰ τὴν ἀποκτήσει οὔτε νὰ τὴν καταλάβει, διότι αὐτὴ ἡ νοερὰ προσευχὴ εἶναι δυσκολοκατανόητη καὶ δυσκολοκατόρθωτη, γι᾿ αὐτὸ καὶ ὁ ἀδελφὸς δόθηκε στὴν προσευχὴ παρακαλώντας τὸν Θεὸ νὰ τὸν πληροφορήσει πῶς νὰ τὴν μεταχειριστεῖ καὶ πῶς νὰ τὴν λέγει, χωρὶς νὰ πλανηθεῖ. Διότι ἐκεῖνοι ποὺ ἀκολουθοῦν τὸν λογισμό τους σ᾿ αὐτὴν τὴν εὐχή, χωρὶς καμμία θεϊκὴ πληροφορία, εἶναι ἀδύνατο νὰ μὴν τοὺς κυριεύσει κάποια πλάνη ἀπὸ τὸν διάβολο, ἐκτὸς μόνον ἂν εἶναι κανεὶς τελείως ταπεινόφρων καὶ ἀποφεύγει τὰ τεχνάσματα τοῦ σατανᾶ μὲ θεϊκὴ φώτιση. Γι᾿ αὐτὸ -λέγω- καὶ ὁ ἀδελφὸς αὐτός, παρακαλοῦσε τὸν Θεὸ μὲ πολλὴ ταπείνωση. Διότι ἀπὸ τὴν ὥρα ποὺ ἄκουσε γι᾿ αὐτήν, προσπάθησε πολὺ νὰ τὴν ἀποκτήσει. Ὅμως, πάλι δὲν εἶχε καμμία ἀληθινὴ πληροφορία· «Χωρὶς ἐμοῦ», λέγει ὁ Σωτήρ, «οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν» (Ἰω. ιε΄ 5).

Βλέποντας λοιπὸν ὁ Θεὸς τὸν πόθο τοῦ ἀδελφοῦ, ἔστειλε στὸν ὕπνο του τὸν ἄγγελό του μὲ τὴ μορφὴ κάποιου γνωστοῦ του Μοναχοῦ, τὸν ὁποῖο γνώριζε ὁ ἀδελφὸς ὅτι εἶναι τέλειος σ᾿ αὐτὴν τὴν εὐχή. Καὶ λοιπὸν ἑρμήνευε ὁ ἄγγελος αὐτὴν τὴν νοερὰ καὶ καρδιακὴ εὐχὴ μὲ τὸν ἑξῆς τρόπο· ἔχοντας τὸ στῆθος του γυμνὸ καὶ λέγοντας ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με», ἔδειχνε στὸν ἀδελφὸ μὲ ἀκρίβεια ὅλα τὰ σημεῖα τῆς νοερᾶς καὶ καρδιακῆς εὐχῆς. Ὅταν δηλαδὴ ἔλεγε ὁ ἄγγελος τὴν εὐχή, ἔβλεπε ὁ ἀδελφὸς τὴν βία τοῦ ἀγγέλου, πῶς δηλαδὴ ἀπὸ τὴν πολλὴ ἐσωτερικὴ βία, ἵδρωνε καὶ ἔφτυνε αἷμα καὶ στενοχωροῦσε τὴν καρδιά του μὲ ὑπερβολὴ καὶ εἶχε πολλὴ προσοχὴ στὴν εὐχή. Καὶ ἄλλοτε φαινόταν τὸ πρόσωπό του δοξασμένο, λαμπρὸ καὶ γεμᾶτο ἀπὸ Χάρη Θεοῦ, ἀπὸ τὴν χαρὰ ποὺ λάμβανε μέσα ἡ καρδιά του ἀπὸ τὴν εὐχή, καθὼς λέγει· «Καρδίας εὐφραινομένης θάλλει πρόσωπον» (Παρ. ιε΄ 13), ἄλλοτε πάλι φαινόταν ἡ ὄψη του πικραμένη καὶ λυπημένη ἀπὸ τοὺς ἀένναους ἀναστεναγμούς, ὅπως λέγει ὅτι «Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου»(Ματθ. κστ΄ 18). Ἄλλοτε πάλι φαινόταν ὁ ἄγγελος ὅτι μὲ τὴν δύναμη καὶ μὲ τὴν ἐνέργεια τῆς προσευχῆς ἡμέρευε τὸ θυμωμένο καὶ ἄγριο πρόσωπό του. Ἄλλοτε φαινόταν ὅτι θὰ ἔπεφτε στὴ γῆ ἀπὸ τὴν ἄκρα βία ποὺ ἀσκοῦσε στὴν εὐχή, ἀπὸ ἀτονία καὶ ἀδυναμία μεγάλη, καὶ ἄλλοτε φαινόταν σὰν σὲ καθρέπτη ὅτι ἡ καρδιά του κινδύνευε νὰ σπάσει καὶ νὰ φύγει ἀπὸ τήν θέση της, ἀπὸ τὴν βία ποὺ τῆς ἔκανε. Ἄλλοτε πάλι φαινόταν τὸ σῶμα του σὰν νεκρό.

Καὶ ἔλεγε στὸν ἀδελφὸ ὁ ἄγγελος· «Ἔτσι ὅπως μὲ εἶδες νὰ λέγω τὴν εὐχή, ἔτσι λέγε την καὶ ἐσὺ καὶ θὰ βρεῖ ἡ ψυχή σου ἀνάπαυση». Αὐτὸ τὸ εἶδε ὁ ἀδελφὸς δύο καὶ τρεῖς καὶ πολλὲς φορὲς καὶ κάνοντας ἔτσι ἀναπαύθηκε ὁ λογισμός του.

Ὁμοίως καὶ ἕνας ἄλλος ἀδελφός, προσευχόμενος κάποτε νοερῶς ἦλθε σὲ ὀπτασία. Εἶδε μπροστά του δύο ἀγγέλους, οἱ ὁποῖοι βαστοῦσαν ἀνοικτὸ ἕνα βιβλίο ποὺ ὀνομάζεται «Φιλοκαλία». Ἔδειχναν οἱ ἄγγελοι στὸν ἀδελφὸ μὲ τὸ δάκτυλό τους ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς Φιλοκαλίας ποὺ ἀναφέρεται στὴν νοερὰ προσευχὴ καὶ λέγει ὅτι «ὀφείλει ὁ Μοναχὸς εἰς πᾶσαν ἀναπνοὴν νὰ λέγει μίαν εὐχὴν ἀργῶς καὶ καθαρῶς». Καὶ μόλις διάβασε αὐτὸ τὸ ρητό, ἀμέσως ἦλθε πάλι στὸν ἑαυτό του.

Ἀλλὰ αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς νοερᾶς προσευχῆς, ὅσο εἶναι ὑψηλὸς καὶ σωστός, τόσο χρειάζεται καὶ πολλὴ προετοιμασία σ᾿ ἐκεῖνον ποὺ τὸν μεταχειρίζεται, καθὼς λέγει ὁ ἀββᾶς Ἰσαὰκ σὲ ἕνα μέρος τῶν λόγων του· «Ἐν ἱδρῶτι εὐδόκησε ὁ σοφὸς Κύριος τοῦτον τὸν ἄρτον τοῖς ζητοῦσιν εὑρίσκεσθαι. Καὶ τοῦτο συμφερόντως, ἵνα μή, πρὸ καιροῦ μεταλαβοῦσιν ἡμῖν ἐξ αὐτοῦ, γένηται ἀπεψία καὶ ἀποθανοῦμεν». Δηλαδή, θέλησε ὁ πανάγαθος Θεὸς νὰ λάβουν αὐτὸ τὸ χάρισμα τῆς νοερᾶς προσευχῆς καὶ τῆς νοερᾶς θεωρίας ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἱδρώνουν καὶ ἀγωνίζονται ὑπερβολικῶς γιὰ τὴν ἀγάπη αὐτῆς τῆς νοερᾶς προσευχῆς· καθὼς καὶ ἕνας ἀπὸ τοὺς Πατέρες εἶπε ὅτι πολὺ αἷμα ἔφτυσε ἀπὸ τὴν βία ποὺ ἐφάρμοσε, μέχρι νὰ τὴν ἀποκτήσει μέσα του.

Αὐτό, τὸ νὰ ἀγωνιζόμαστε δηλαδὴ γι᾿ αὐτήν, ἔγινε ἀπὸ τὸν Θεὸ προνοητικῶς, γιὰ τὸ συμφέρον μας, γιὰ νὰ προσέχουμε νὰ μὴν ἀσχοληθοῦμε μ᾿ αὐτὴν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε. Διότι ἂν τὴν γευόμαστε χωρὶς τὴν πρέπουσα προετοιμασία, θὰ πεθάνουμε μὲ θάνατο ψυχικὸ ἢ καὶ σωματικό, καθὼς τὸ ἔπαθαν πολλοὶ καὶ τὸ παθαίνουν μέχρι σήμερα, ἐπειδὴ μᾶς ἔρχεται δυσπεψία, διότι ἡ βρώση τῆς στερεῆς τροφῆς εἶναι τῶν τελείων, σύμφωνα μὲ τὸν θεῖο Ἀπόστολο, καὶ ὄχι τῶν νηπίων ποὺ θηλάζουν.

Αὐτὸ τὸ παθαίνουμε, διότι ἐκεῖνος ποὺ ἐργάζεται αὐτὴν τὴν νοερὰ προσευχὴ μὲ τὴν πρέπουσα προετοιμασία, αὐτὸς -λέγω- μεταλαμβάνει ἀοράτως τὸν Ἰησοῦ Χριστό, κάθε φορὰ ποὺ τὴν λέγει ἀπὸ τὸ βάθος τοῦ ἑαυτοῦ του μὲ ἄκρα εὐλάβεια καὶ μὲ ἄκρα προσοχὴ πρὸς αὐτήν. Καὶ αὐτὸ τὸ γνωρίζει ἀπὸ τὴν κατάνυξη ποὺ τοῦ ἔρχεται ἐκείνην τὴν ὥρα, διότι λέγοντας τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με» ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς πολλὲς φορές, μὲ θερμότατη πίστη, μὲ ἄκρα ταπείνωση, μὲ πολλὴ εὐλάβεια, μὲ καθαρὴ καρδιά, μὲ ζωντανὴ ἐλπίδα καὶ τὰ παρόμοια, ἀρχίζει ἀμέσως νὰ ἀναβλύζει μέσα στὴν καρδιὰ ἡ κατάνυξη, σὰν ἀπὸ κάποια γλυκειὰ πηγή, ἀπὸ αὐτὸ τὸ μελετώμενο ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ.

Ὅσο μάλιστα κατανύσσεται ἀπὸ αὐτὸ τὸ θεῖο ὄνομα τοῦ Χριστοῦ καὶ ὅσο πίνει καὶ ποτίζεται ἡ ψυχὴ ἀπὸ αὐτὸ τὸ θεϊκὸ νάμα τοῦ Χριστοῦ, τόσο ἀγαπᾶ καὶ ὁ προσευχόμενος καὶ κατανυσσόμενος νὰ τὸ μελετάει στὴν καρδιά του, περισσότερο καὶ θερμότερα. Διότι ὅταν φθάσει σ᾿ αὐτὴν τὴν κατάσταση τῆς νοερᾶς προσευχῆς, τότε εἰρηνεύει ὄχι μόνον τὸ σῶμα ἀπὸ τὰ πάθη, ἀλλὰ καὶ ἡ καρδιά του ἀπὸ τοὺς αἰσχροὺς λογισμοὺς καὶ διάγει ζωὴ ἀναπαυμένη, σὰν νὰ εἶναι ἄσαρκος, καθὼς καὶ ἐκεῖνος ποὺ μεταλαμβάνει ἀξίως τὰ Ἄχραντα Μυστήρια διάγει ἐκείνην τὴν ἡμέρα ζωὴ εἰρηνικὴ καὶ ὁλοένα τὸν Χριστὸ φαντάζεται καὶ τὸν Χριστὸ στοχάζεται καὶ δὲν θέλει νὰ μαθαίνει γιὰ τὸν κόσμο καὶ γιὰ τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, διότι τὸν κυριεύει ὁ ἔρωτας καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ ἀμόλυντου Ἀρνίου, ποὺ εἶναι ὁ Χριστός.

Ἐκεῖνοι ὅμως ποὺ μὲ αὐθάδεια μεταχειρίζονται αὐτὸν τὸν τρόπο τῆς νοερᾶς προσευχῆς, χωρὶς νὰ κάνουν καμμία προετοιμασία καὶ χωρὶς νὰ συμβουλευτοῦν κανένα πνευματικὸ πατέρα πῶς νὰ τὴν μεταχειρίζονται, ὁμοιάζουν μὲ ἐκείνους ποὺ τολμοῦν καὶ κοινωνοῦν χωρὶς ἐξομολόγηση καὶ μὲ ἀναξιότητα τὰ Ἄχραντα Μυστήρια τοῦ Κυρίου. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστός, ἐπειδὴ δυσαρεστεῖται γιὰ τὴν ἀνετοιμασία, τὴν ὑπερηφάνεια καὶ τὴν ὑπεροψία τους, τοὺς γίνεται βάρος ψυχικὸ καὶ τιμωροῦνται. Διότι, καθὼς ἡ Ἁγία Κοινωνία ἁγιάζει, φωτίζει καὶ δροσίζει αὐτοὺς ποὺ κοινωνοῦν ἀξίως, ἐνῶ κολάζει, φλέγει, συσκοτίζει καὶ θανατώνει αὐτοὺς ποὺ κοινωνοῦν ἀναξίως, ἔτσι καὶ ἡ νοερὰ προσευχὴ τοὺς νηστευτές, τοὺς ἐγκρατεῖς καὶ ταπεινόφρονες εἰρηνεύει ψυχικῶς καὶ σωματικῶς καὶ τοὺς ἐνδυναμώνει στὴν ἐργασία τοῦ Κυρίου, ἐνῶ τοὺς γαστρίμαργους, τοὺς πολύφαγους καὶ τοὺς ὑπερήφανους, τοὺς ζαλίζει τὸν νοῦ, τοὺς συσκοτίζει τὴν ψυχή, τοὺς τυφλώνει τὴν καρδιὰ καὶ τοὺς παραδίνει σὲ νοῦ ἀσύνετο. Καὶ λοιπόν, ἀφοῦ γίνουν ἔτσι ἀνόητοι, μὲ ἔπαρση στὸν νοῦ, τυφλοὶ στὴν καρδιὰ καὶ σκοτεινοὶ στὴν ψυχή, τοὺς φαίνεται τὸ κακὸ γιὰ καλὸ καὶ τὸ πικρὸ γιὰ γλυκύ. Συνεπῶς δὲν καταδέχονται πιὰ νὰ ἀκούσουν καὶ νὰ συμβουλευτοῦν κανένα, διότι ὁ σατανᾶς, ποὺ κατοίκησε σ᾿ αὐτοὺς ἐξαιτίας τῆς ἔπαρσής τους, τοὺς διδάσκει τὰ δικά του καὶ τοὺς πληροφορεῖ τὴν πλανεμένη τους διάνοια ὅτι μόνον αὐτοὶ βρῆκαν τὴν ἀλήθεια καὶ τὴν ἀληθινὴ καὶ σωτηριώδη ὁδό, ἐνῶ οἱ ὑπόλοιποι τοὺς φαίνονται πλανεμένοι. Καὶ αὐτὸ δικαίως συμβαίνει λόγῳ τῆς ὑπερηφάνειάς τους, καὶ ἀντὶ νὰ τρυγήσουν ὥριμο καρπὸ καὶ γλυκὰ σταφύλια ἀπὸ τὴν προσευχή τους, τρυγοῦν μάταιο καρπὸ λόγῳ τῆς ἄγνοιάς τους καὶ ξυνὴ ἀγουρίδα ἀπὸ τὴν ἔπαρσή τους.

Ἐκεῖνοι ὅμως ποὺ μεταχειρίζονται αὐτὴν τὴν νοερὰ προσευχὴ μὲ ὑπακοὴ καὶ μὲ ἄσκηση, μὲ ταπείνωση, νηστεία, μὲ συμβουλὴ ἁγίων Πατέρων καὶ θεοφόρων πνευματικῶν, αὐτοὶ καρποφοροῦν ἀπὸ τὴν νοερὰ προσευχὴ καρπὸ νόμιμο, καρπὸ ὥριμο, καρπὸ ἀγαθό, καρπὸ πνευματικό, καρπὸ γλυκὺ καὶ χαριτωμένο!

Αὐτὸς ὁ καρπός, ποὺ γεννιέται ἀπὸ τὴν νοερὰ προσευχή, εἶναι τέτοιος καὶ ἀναγνωρίζεται μὲ καθαρότητα ὡς τέτοιος ἀπὸ τὴν συνέχεια τοῦ λόγου.

Ὁ ἄνθρωπος εἶναι σύνθετος ἀπὸ σῶμα καὶ ἀπὸ ψυχή· καὶ τὸ σῶμα εἶναι αἰσθητὸ καὶ ὑλικό, καθὼς λέγει· «Καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς» (Γεν. β΄ 7), ἐνῶ ἡ ψυχὴ εἶναι ἄϋλη, καθὼς λέγει· «Καὶ ἐνεφύσησεν ὁ Θεὸς εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν» (Γεν. β΄ 7). Γι᾿ αὐτὸ λοιπόν, τὸ σῶμα, ἐπειδὴ προέρχεται ἀπὸ τὴν γῆ, ἀγαπᾶ τὰ γήινα, ἐνῶ ἡ ψυχή, ἐπειδὴ προέρχεται ἀπὸ τὸν οὐράνιο Θεό, ἀγαπᾶ τὰ οὐράνια καὶ ἄϋλα. Ὅμως, ἐπειδὴ αὐτὴ ἡ ψυχὴ κατοικεῖ μέσα στὸ ὑλικὸ καὶ αἰσθητὸ σῶμα, ἐμποδίζεται ἀπὸ τὴν ἐνέργεια τῶν σαρκικῶν ὀρέξεων καὶ δὲν μπορεῖ νὰ ἀσχοληθεῖ μὲ τὰ οὐράνια σύμφωνα μὲ τὸν πόθο της καὶ τὴν ἀξία της. Ἂν κάνει ὁ ἄνθρωπος μπροστὰ στὸν Θεὸ κάτι πονηρό, διώχνει καὶ ἐξορίζει ἀπὸ τὸν ἑαυτό του τὸν ἔρωτα τοῦ Θεοῦ, τὴν ἀγάπη τῶν οὐρανίων καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς μελλοντικῆς θεϊκῆς ἀπόλαυσης.

Ἔτσι, ἀφοῦ φύγει ὁ ἔρωτας τοῦ Θεοῦ, ἡ ἀγάπη τῶν οὐρανίων καὶ ἡ ἐλπίδα τοῦ Παραδείσου, τότε βασιλεύει ἡ ἐπιθυμία τοῦ κόσμου, ἡ σαρκικὴ ἡδονὴ καὶ ἡ πλάνη τοῦ διαβόλου· δηλαδή, ζεῖ στὸ ἑξῆς ὁ ἄνθρωπος μὲ ἀσωτεία καὶ ἀμεριμνησία πνευματική, ἔχοντας καταπατημένη τὴν συνείδησή του καὶ σκοτεινὰ τὰ μάτια τῆς καρδιᾶς του.

Ζώντας λοιπὸν σὲ τέτοια κατάσταση, ἀπομακρυσμένος πνευματικῶς ἀπὸ τὰ οὐράνια, γιὰ νὰ μπορέσει ἔπειτα νὰ ἀπομακρυνθεῖ ἀπὸ τὰ κακὰ ἀπὸ τὰ ὁποῖα νικήθηκε καὶ γιὰ νὰ μπορέσει ἡ ψυχὴ νὰ θυμηθεῖ τὰ οὐράνια μὲ τὰ ὁποῖα ὁμοιάζει, καὶ γιὰ νὰ μεταβεῖ ἡ διάνοια τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὰ αἰσθητὰ στὰ νοητά, ἀπὸ τὰ ὑλικὰ στὰ ἄϋλα, ἀπὸ τὰ ὁρατὰ στὰ ἀόρατα, ἀπὸ τὰ φθαρτὰ στὰ ἄφθαρτα, ἀπὸ τὰ γήινα στὰ οὐράνια, εἶναι ἀναγκαῖο νὰ συντριβεῖ ἡ καρδιά του, μὲ τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με». Κατὰ κάποιον τρόπο, νὰ ζυμωθεῖ καὶ νὰ ἑνωθεῖ ἡ καρδιὰ μὲ αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου, ὅπως ἑνώνεται τὸ ἀλεύρι μὲ τὸ νερὸ καὶ γίνεται ὁ ἄρτος μὲ τὴν ἐνέργεια τῆς φωτιᾶς (δηλαδή, μὲ τὴν Θεία Χάρη). Διότι ὅταν λέγει κανεὶς τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με» ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς του, γεμίζει ἡ καρδιὰ ἀπὸ οὐράνια νοήματα καὶ ἀπὸ πνευματικὰ φρονήματα. Καὶ ὅταν γεμίσει ἡ καρδιὰ ἀπὸ τέτοια νοήματα μὲ τὸν ἐρχομὸ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τότε ἀπὸ τὴν καρδιὰ μεταδίδεται αὐτὴ ἡ θεία ἐνέργεια σὲ ὅλα τὰ μέλη καὶ σὲ ὅλες τὶς αἰσθήσεις. Γι᾿ αὐτὸ τότε, ἐπειδὴ ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὁλοκληρωτικῶς ἑνωμένος μὲ τὴν χάρη τῆς εὐχῆς, ὁτιδήποτε αἰσθητὸ δεῖ μὲ τὶς σωματικὲς αἰσθήσεις, ἀμέσως ἀναβιβάζεται ἡ διάνοιά του ἀπὸ μόνη της στὰ νοητὰ καὶ ἄυλα χωρίς νὰ νοιώσει ἡδονὴ καὶ χωρὶς νὰ νικηθεῖ ἡ καρδιά του ἀπὸ τὴν ὀμορφιὰ καὶ ἀπόλαυση τῶν ὁρωμένων. Παραδείγματος χάριν· ὁ ἐργάτης τῆς νοερᾶς προσευχῆς, ἂν δεῖ κάποιον ὄμορφο καὶ ὡραῖο ἄνθρωπο ἢ ἕνα ἄλλο ὡραῖο καὶ θαυμαστὸ δημιούργημα, παίρνει ἀφορμὴ νὰ φανταστεῖ καὶ νὰ στοχαστεῖ ἡ ψυχή του τὴν ὡραιότητα τῶν οὐρανίων καὶ ἀΰλων δημιουργημάτων τοῦ Θεοῦ.

Διότι λέγει αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος στὸν ἑαυτό του, ἢ καλύτερα καὶ σωστότερα νὰ πῶ, λέγει ἡ ψυχὴ στὸν ἄνθρωπο ὡς ἑξῆς· «Ἐάν, ὦ ἄνθρωπε, αὐτὰ τὰ αἰσθητὰ δημιουργήματα τὰ ὁποῖα σήμερα ὑπάρχουν καὶ αὔριο χάνονται, τὰ ἔκανε ὁ Θεὸς τόσο ὡραῖα καὶ θαυμαστὰ καὶ χαροποιοῦν τόσο αὐτοὺς ποὺ τὰ βλέπουν καὶ τὰ ἀπολαμβάνουν, ἄραγε πόσο ὀμορφότερα καὶ ὡραιότερα νὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ οὐράνια καὶ αἰώνια ἀγαθὰ τοῦ Παραδείσου, ῾῾ ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη᾿᾿ (Α΄ Κορ. β΄ 9), τὰ ὁποῖα τὰ ἔχει ὁ Θεὸς ἑτοιμασμένα γιὰ τοὺς δούλους του «ἀπὸ καταβολῆς κόσμου;» (Ματθ. κε΄ 34).

Καὶ πάλι, ἀπὸ ἐκεῖ τὸν ἀνεβάζει σὲ ὑψηλότερη θεωρία, δηλαδὴ τοῦ φέρνει τὴν μνήμη αὐτοῦ τοῦ ἴδιου τοῦ Θεοῦ, ποὺ εἶναι τὸ μακάριο καὶ ἄκρως ἐπιθυμητό, διότι τοῦ λέγει μὲ τὸν ἑξῆς τρόπο· «Ἐὰν καὶ ἐκεῖνα ποὺ εἶναι κτίσματα Θεοῦ εἶναι τόσο τίμια καὶ τόσο θαυμαστὰ καὶ ἄρρητα, ἄραγε ὁ Θεός, ὁ κτίστης καὶ ποιητὴς αὐτῶν, πόσο νὰ εἶναι λαμπρότερος καὶ θαυμαστότερος ἀπὸ ἐκεῖνα;». Παρομοίως καὶ ὅποτε ὁ ἐργάτης τῆς νοερᾶς προσευχῆς βλέπει μὲ τὰ μάτια του τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὴν σελήνη, τὴν ἀστραπὴ καὶ τὸν ἥλιο νὰ λάμπει καὶ νὰ ἀκτινοβολεῖ, ὑψώνεται ἀμέσως ἡ διάνοιά του στὴν ὡραιότητα τοῦ Παραδείσου καὶ στὴν ἄρρητη λαμπρότητα τοῦ Θεοῦ, τοῦ δημιουργοῦ καὶ πλάστου. Διότι λέγει πάλι ἡ ψυχὴ στὸν ἄνθρωπο· «Ἄραγε, ταπεινὲ καὶ ἐλάχιστε ἄνρωπε, ἐὰν τὰ φαινόμενα αὐτὰ ἔχουν τέτοια ὡραιότητα καὶ τέτοια λαμπρότητα, τάχα ὁ Θεός, ὁ ποιητὴς τοῦ ἥλιου, ὁ πλάστης τοῦ οὐρανοῦ, ὁ δημιουργὸς τῶν ἄστρων, πόσο νὰ λάμπει καὶ νὰ ἀκτινοβολεῖ περισσότερο;». Μίλησε ἐπίσης γι᾿ αὐτὴν τὴν θεϊκὴ λαμπρότητα καὶ κάποιος ἀπὸ τοὺς Πατέρες, ὡς ἑξῆς·

Ὀπτασία

Κάποιος Μοναχὸς παρακαλοῦσε τὸν Θεὸ νὰ τοῦ δείξει τὴν δόξα καὶ τὴν λαμπρότητα τῶν Ἁγίων. Ἀξιώθηκε λοιπὸν νὰ δεῖ τὸ ποθούμενο κατ᾿ αὐτὸν τὸν τρόπο· ἦλθε ἄγγελος καὶ τοῦ εἶπε· Ὅποιος αἰτεῖ, λαμβάνει, καὶ ὅποιος ζητάει, βρίσκει, καὶ σ᾿ ὅποιον χτυπάει τὴν πόρτα, τοῦ ἀνοίγουν (πρβλ. Ματθ. ζ΄ 8), καὶ ἀμέσως ἄνοιξε τὸ δεξιὸ νοερὸ μάτι τῆς ψυχῆς τοῦ ἀδελφοῦ καὶ εἶδε αὐτὴν τὴν δόξα τὴν θεϊκὴ καὶ τὴν ἄρρητη χαρὰ ὅλων τῶν Ἁγίων, ποὺ ἀπολαμβάνουν στὸν οὐρανό· ἔλεγε λοιπὸν αὐτὸς ὁ Μοναχὸς ὅτι εἶδε ὅλους τοὺς Ἁγίους σ᾿ ἐκείνην τὴν δόξα καὶ μακαριότητα, στὴν ὁποία ὁ καθένας Ἅγιος ἔλαμπε ὁμοίως μὲ τὸν αἰσθητὸ ἥλιο, μ᾿ ὅσες ἀκτῖνες ἔχει ὁ αἰσθητὸς ἥλιος· ὅλοι δὲ οἱ Ἅγιοι ἔψαλλαν μὲ γλυκύτατη φωνὴ τὸ «Ἀλληλούϊα».

Λοιπόν, ἐὰν ἐδῶ ὁ ἥλιος ἀκτινοβολεῖ καὶ φωτίζει ὅλη τὴν οἰκουμένη, ποὺ εἶναι ἕνα μόνον φωτεινὸ σῶμα, ἄραγε ἐκεῖ στὸν οὐρανό, ποὺ εἶναι χίλιες χιλιάδες καὶ μύριες μυριάδες Ἅγιοι, λάμποντας καὶ ἀκτινοβολώντας ὁ καθένας σὰν τὸν ἥλιο, πόση τάχα νὰ εἶναι ἐκείνη ἡ λαμπρότητα; πόσες οἱ ἀκτῖνες; πόση ἡ φωτοχυσία; πόση ἡ δόξα; Καὶ πάλι ἔλεγε ὁ Μοναχὸς ἐκεῖνος ὅτι ὅλοι οἱ Ἅγιοι, δέχονταν τὴν λάμψη τους ἀπὸ τὴν λαμπρότητα τοῦ Θεοῦ, διότι μία ἀκτίνα τῆς λαμπρότητος τοῦ Θεοῦ ἦταν καὶ ἔμοιαζε μὲ ὅλο τὸν ἥλιο. Τώρα λοιπὸν συλλογίσου καὶ μόνος σου, ἀναγνῶστα, ὅσο φθάνει καὶ ὅσο ἁπλώνεται ἡ μικρὴ καὶ περιορισμένη σου διάνοια πόσο τάχα καὶ τί νὰ εἶναι ἐκεῖνο τὸ φῶς τῆς Θεότητος καὶ ἐκείνη ἡ ἄρρητη καὶ ἀνεξήγητη δόξα τοῦ ἀόρατου Θεοῦ καὶ ἀκατανόητου δημιουργοῦ καὶ πλάστου μας Κυρίου;

Παρομοίως καὶ ὅταν μυρίσει ὁ ἐργάτης τῆς νοερᾶς προσευχῆς κανένα τριαντάφυλλο ἢ κάποιο ἄλλο μυρωδικό, ἢ ὅταν παρατηρήσει κανένα ἄνθος ἀπὸ τὰ ἄνθη τοῦ ἀγροῦ, πηγαίνει ἀμέσως ἡ διάνοιά του σὰν ἀστραπὴ στὴν ἄρρητη εὐωδία ποὺ βγάζουν τὰ μοσχοβολοῦντα ἄνθη τοῦ Παραδείσου, τὰ ὁποῖα ὅταν θυμᾶται καὶ μελετάει βρέχει τὸ πρόσωπό του μὲ δάκρυα. Καὶ ὅσο ἀναστενάζει ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς, τόσο ὑψώνεται καὶ ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὰ γήινα. Ἀναστενάζει ἐπίσης, διότι, ὄχι μόνον ἐπιθυμεῖ νὰ ἀπολαύσει τὰ οὐράνια ἀγαθὰ τοῦ Παραδείσου, ἀλλὰ ἀκόμη θυμᾶται καὶ τί εἴδους κόλαση ἔχουν ἐκεῖνοι ποὺ τὰ ὑστεροῦνται, ἐπειδὴ εἶναι σίγουρο ὅτι κανεὶς βρίσκεται ἢ μὲ τὸν Θεὸ στὸν οὐρανὸ ἢ μὲ τὸν διάβολο στὰ καταχθόνια.

Ἔλεγε ἀκόμη ὁ ἴδιος ἐκεῖνος Μοναχὸς ὅτι, ἀφοῦ εἶδε ἐκείνην τὴν θαυμαστὴ δόξα τῶν Ἁγίων, εἶδε μετὰ καὶ τὸν φρικτὸ βασανισμὸ τῶν κολασμένων. Ἔλεγε λοιπόν· ὅταν ἔπαυσε ἡ οὐράνια ὀπτασία τῆς θεϊκῆς δόξας, καθὼς ἔκλεισε τὸ δεξιὸ μάτι τῆς ψυχῆς, ἄνοιξε ἀμέσως τὸ ἀριστερὸ μάτι, μὲ τὸ ὁποῖο εἶδε τὴν κόλαση σὰν μιὰ θάλασσα, ἡ ὁποία ἦταν τόσο βαθύτατη, ὅση εἶναι ἡ ἀπόσταση ἀπὸ τὴν γῆ στὸν οὐρανό. Ἦταν ἀκόμη, ἔλεγε, ἐκείνη ἡ θάλασσα τῆς κόλασης σκοτεινότατη καὶ πυκνότατη μέσα στὴν ὁποίαν ἀνακατεύονταν οἱ κολασμένοι, ὅπως ἀνακατεύονται τὰ ὄσπρια στὸ σκεῦος ὅταν βράζουν. Βράζοντας ἐκείνη ἡ κόλαση ὅπως βράζει τὸ νερό, ἄλλοτε ὕψωνε τὸν ἕνα πάνω, ἄλλοτε ρουφοῦσε τὸν ἄλλο κάτω, καὶ ἀπὸ ἕναν φαινόταν μόνον τὸ χέρι, ἀπὸ ἄλλον μόνον ἡ κεφαλή, καὶ ἀπὸ ἄλλον τὸ πόδι, καὶ ὁ ἕνας φώναζε τὸ «ἀλλοίμονο! ἀλλοίμονο!», μὲ ἐλεεινὴ φωνή, ὁ ἄλλος πάλι καταριόταν καὶ βλασφημοῦσε ἐκεῖνον ποὺ τοῦ ἔγινε ἡ αἰτία καὶ κολάστηκε.

Μὲ τόση ἀγανάκτηση καὶ μὲ τέτοιο θυμὸ ἀγανακτοῦσε καὶ θύμωνε ὁ ἕνας ἐναντίον τοῦ ἄλλου, ὥστε ἂν ἦταν δυνατὸ νὰ πιαστοῦν μεταξύ τους, θὰ ξεσκίζονταν ὁ ἕνας μὲ τὸν ἄλλο, μὲ τὰ δόντια τους, ὅπως οἱ σκύλοι ὅταν μαλώνουν. Ἐκεῖ ὁ πόρνος θύμωνε κατὰ τῆς πόρνης, διότι αὐτὴ τοῦ ἔγινε αἰτία καὶ κολάστηκε. Καὶ πάλι, ἡ πόρνη θύμωνε καὶ βλασφημοῦσε τὸν πόρνο, διότι αὐτὸς ἔγινε αἰτία καὶ κολάστηκε. Καὶ πάλι, οἱ γονεῖς κινοῦνταν μὲ ἀμέτρητη μανία κατὰ τῶν παιδιῶν τους, διότι θέλοντας νὰ τοὺς πλουτίσουν καὶ νὰ τοὺς ἀναπαύσουν στὴν ζωή τους, κολάστηκαν ἐκεῖνοι. Ἐκεῖ θύμωναν τὰ παιδιὰ κατὰ τῶν γονέων, ἐπειδὴ τοὺς ἄφηναν νὰ κάνουν ὅ,τι θέλουν καὶ δὲν τοὺς ὁδηγοῦσαν στὸν φόβο τοῦ Κυρίου. Καί, μὲ συντομία νὰ ποῦμε, ἐκεῖ ὑπῆρχε μεγάλη ἀνωμαλία καὶ ἀκαταστασία καὶ ἀνυπόφορη δυσωδία.

Τὰ ὁποῖα ὅλα αὐτὰ καὶ τὰ ὅμοιά τους στοχαζόμενος ὁ κάθε καλὸς ἀγωνιστὴς ἀναστενάζει ἀπὸ τὸ βάθος τοῦ ἑαυτοῦ του, καὶ ὅσο ἀναστενάζει, τόσο ὑψώνεται ἀπὸ τὰ γήινα πρὸς τὰ οὐράνια. Γι᾿ αὐτὸ λοιπόν, ὄχι μόνον δὲν πιάνεται ἀπὸ τὶς παγίδες ποὺ ἔχει στημένες ὁ διάβολος, ἀλλὰ γίνεται ἀκόμη θερμότερος στὰ νοητὰ καὶ τὰ οὐράνια, καὶ τότε λέγεται κανεὶς ἀπαθὴς καὶ εἶναι ἀληθῶς, διότι κανένα διαβολικὸ πάθος δὲν ἔχει τόπο σ᾿ αὐτόν. Ἀλλὰ ἐκεῖνος ποὺ δὲν ἐργάζεται τὴν ἐργασία τῆς νοερᾶς προσευχῆς μὲ συντετριμμένη τὴν καρδιά, δὲν εἶναι ἔτσι. Αὐτὸς ἀμέσως μόλις δεῖ κάποιο ὄμορφο πρόσωπο ἢ κάποιο ἄλλο ἀκριβὸ καὶ ὄμορφο πρᾶγμα τῆς γῆς, νοιώθει ἀμέσως ἡδονὴ ἡ καρδιά του, σκλαβώνεται ἀμέσως σ᾿ αὐτὸ ὁ λογισμός του, ὅπως σκαλώνεται τὸ ψάρι στὸ ἀγκίστρι, καὶ τρέχει στὴν ἀπόλαυσή του ὅπως ὁ σκύλος στὸ κρεοπωλεῖο βιαζόμενος καὶ ἀγωνιζόμενος, πῶς νὰ τὸ ἀπολαύσει, καθὼς λέγει· «Καὶ ἐπεθύμει γεμίσαι τὴν κοιλίαν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν κερατίων, ὧν ἤσθιον οἱ χοῖροι» (Λουκ. ιε΄ 16), ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἂς λυτρωθοῦμε μὲ τὴν χάρη καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, στὸν ὁποῖο ἀνήκει ἡ δόξα καὶ ἡ ἐξουσία εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Παρασκευή 31 Ιουλίου 2026

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ - ΛΟΓΟΣ Α΄

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΚΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

                                                                   ΛΟΓΟΣ Α΄

Περὶ τῆς νοερᾶς καὶ καρδιακῆς προσευχῆς καὶ περὶ τοῦ πῶς αὐτὴ ἡ νοερὰ καὶ καρδιακὴ προσευχὴ ἐξολοθρεύει τελείως τοὺς δαίμονες καὶ τοὺς φλογίζει.

Εὐλόγησον πάτερ.

Ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστὸς λέγει στὸ θεῖο καὶ ἱερό Του Εὐαγγέλιο· «Ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ρεύσουσιν ὕδατος ζῶντος» (Ἰω. ζ΄ 38). Ὅποιος λοιπὸν θέλει νὰ ἀναβλύζει ἀπὸ τὴν καρδιά του σὰν ἀστείρευτη πηγὴ αὐτὸ τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν, ἂς ἀγωνιστεῖ νὰ ἀποκτήσει στὴν καρδιά του τὴν νοερὰ καὶ καρδιακὴ εὐχή, δηλαδὴ τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με» (πρβλ. Μτθ ιε΄ 22, Μάρκ. ι΄ 47, Ἰω. ιη΄ 38), τὴν ὁποία εὐχὴ νὰ τὴν λέγει σὲ κάθε ἀναπνοὴ μία φορά. Ἀλλὰ ἐκεῖνος ποὺ θέλει νὰ ἀποκτήσει αὐτὴν τὴν εὐχὴ πάντοτε στὴν καρδιά του, πρῶτα ἂς ἀκούσει τὴν ἑτοιμασία ποὺ πρέπει νὰ κάνει, καὶ ἔπειτα ἂς ἀκούσει τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο πρέπει νὰ τὴν λέγει.

Ὁ οὐράνιος βασιλεύς, ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστός, ὡς καθαρὸς ποὺ εἶναι καὶ πέρα ἀπὸ κάθε καθαρότητα, δὲν εἰσέρχεται ἁπλῶς καὶ ὅπως τύχει σὲ ἀσύνετη καὶ ἀνέτοιμη καὶ βρωμισμένη καρδιά, διότι λέγει· «Εἰς ἀσυνέτου καρδίαν ὁ Θεὸς οὐκ εἰσελεύσεται· εἰ δὲ καὶ εἰσελεύσεται, ταχέως ἐξελεύσεται»· ἀλλὰ εἰσέρχεται σὲ συνετὴ καὶ προετοιμασμένη καὶ καθαρὴ καρδιά. Καὶ ὁ προφήτης Δαβὶδ λέγει γι᾿ αὐτὴν τὴν ἑτοιμασία· «Ἑτοίμη ἡ καρδία μου ὁ Θεός, ἑτοίμη ἡ καρδία μου, ἄσομαι καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξῃ μου» (Ψλμ. νστ΄ 8). Καὶ πρῶτα λέγει· «ἑτοίμη ἡ καρδία μου», ὕστερα λέγει· «ἄσομαι καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξῃ μου», τὸ ὁποῖο φανερώνει ὅτι πρῶτα πρέπει νὰ ἑτοιμάσει κάποιος τὴν καρδιά του, νὰ εἶναι καθαρὴ στὴν ὑποδοχὴ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἔπειτα, ἀφοῦ δεχτεῖ στὴν καρδιά του τὸν Χριστό, μπορεῖ νὰ λέγει καὶ τὴν εὐχὴ καὶ νὰ μελετάει ἀκαταπαύστως μέσα στὴν καρδιά του, «χαίρων καὶ ἀγαλλόμενος», καθὼς λέγει καὶ ὁ Ἀπόστολος· «Ἄδοντες καὶ ψάλλοντες ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν τῷ Κυρίῳ» (Ἐφεσ. ε΄ 19).

Ἡ προετοιμασία τῆς καρδιᾶς εἶναι ἡ ἑξῆς· ἡ παντοτινὴ νηστεία, ἡ ἄμετρη κακοπάθεια καὶ ταλαιπωρία τοῦ σώματος, ἡ ὑπερβολικὴ ταπείνωση.
Διότι, ἡ παντοτινὴ νηστεία καθαρίζει τό σῶμα τοῦ νηστευτοῦ ἀπὸ τὴν ἐνέργεια καὶ ἀπὸ τὴν ὕλη τῆς κακῆς ἐπιθυμίας, ἐνῶ ἡ ταλαιπωρία τοῦ σώματος νεκρώνει καὶ θανατώνει τὰ παράλογα σκιρτήματα τῆς σάρκας καὶ ἡ ἄκρα ταπείνωση φέρνει τὴν εὐχὴ καὶ τοῦ γίνεται, κατὰ κάποιο τρόπο, σὰν κάποια προαναγγελία. Καὶ καθὼς ὁ αὐγερινὸς ἀστέρας μᾶς δείχνει καὶ μᾶς προαναγγέλλει καὶ μᾶς φανερώνει ὅτι σὲ λίγη ὥρα θὰ ἀνατείλει ὁ φωτεινὸς ἥλιος, ἔτσι καὶ ἡ ταπείνωση εὐαγγελίζεται στὸν προετοιμασμένο τὸ μήνυμα τῆς παρηγορίας καὶ τὸν πληροφορεῖ ὅτι τώρα θὰ ἔλθει στὴν καρδιά του ἡ εὐχή, ἡ ὁποία ὅταν ἔλθει φωτίζει τὴν ψυχή, τὴν καρδιὰ καὶ τὸν νοῦ μὲ τὶς φωτιστικὲς καὶ λαμπερὲς ἀκτῖνες ποὺ βγαίνουν νοητῶς ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ.

Ἀφοῦ φωτιστεῖ ὁ νοῦς, τότε ὁ ἄνθρωπος διακρίνει τὸ ὠφέλιμο τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὸ βλαπτικό, καὶ ὅπως ἐκεῖνος ποὺ περπατάει τὴν νύκτα μὲ αἰσθητὸ φῶς, βλέπει τὸ μονοπάτι καὶ δὲν χάνεται, ὁμοίως καὶ ἐκεῖνος ποὺ φωτίστηκε στὸν νοῦ ἀπὸ τὸ ἀληθινὸ φῶς, τὸν Χριστό, διακρίνει τὴν ἀληθινὴ καὶ ἀπλανῆ ὁδὸ ποὺ τὸν σώζει καὶ τὸν φέρνει στὸν Χριστό, ἀπὸ τὴν ψευδῆ καὶ πλανεμένη ὁδὸ ποὺ τὸν κολάζει καὶ τὸν ὁδηγεῖ στὸν διάβολο.

Ἀφοῦ λοιπόν, προετοιμαστεῖ κανεὶς ὅπως εἴπαμε, ἢ καὶ περισσότερο, δηλαδὴ μὲ περισσότερη σκληραγωγία, καὶ ἔχει τὰ πάθη του νεκρωμένα ἀπὸ τὴν ἄσκηση, τότε ἂς μαζέψει τὸν νοῦ του ἀπ᾿ ὅλους τοὺς ἐξωτερικοὺς περισπασμοὺς τῶν ἔξω ὑποθέσεων καὶ κλίνοντας τὴν κεφαλὴ ἴσια κατὰ τὸ στῆθος, ἂς ἐρευνήσει νὰ βρεῖ τὸ μέρος ποὺ εἶναι στὸ κέντρο τοῦ στήθους, καὶ ἐκεῖ μέσα, ἀφοῦ στήσει ὅλη του τὴν προσοχή, σὰν κάποιος ἄγρυπνος καὶ ἐπιτήδειος φρουρὸς καὶ σκοπευτής, ἂς ἀρχίσει νὰ λέγει τὴν εὐχὴ μὲ λίγη βία καὶ λίγη συντριβή, χωρὶς νὰ τὴν προφέρει ἀπὸ τὸν λάρυγγά του καὶ δίχως νὰ κινεῖ τὴν γλῶσσα του, ἀλλὰ νὰ τὴν λέγει ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς, καθὼς λέγει· «Ἐκ βαθέων ἐκέκραξά σοι Κύριε, Κύριε εἰσάκουσον τῆς φωνῆς μου» (Ψλμ. ρκθ΄ 1). Ἀκόμη, ὅταν λέγει τὴν εὐχὴ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο, ἂς κρατήσει λίγο καὶ τὴν ἀναπνοή του.

Ὅμως, ὁ νοῦς του ἐκείνην τὴν ὥρα, ἂς μὴν παραμερίσει καθόλου ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ λέγεται ἡ εὐχή. Καὶ ἀφοῦ ἀρχίσει νὰ θερμαίνεται καὶ νὰ ζεσταίνεται ὁ χῶρος μέσα στὸν ὁποῖο λέγεται ἡ εὐχή, τότε ἂς ἀρχίσει νὰ τὴν λέγει δυνατότερα καθὼς λέγει· «πορεύσονται ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν» (Ψλμ. πγ΄ 87). Καὶ λοιπόν, λέγοντας πολλὲς φορὲς μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο τὴν εὐχή, θὰ ἀρχίσει νὰ πονάει ἐσωτερικῶς τὸ στῆθος ἐκεῖ ποὺ λέγεται ἡ εὐχὴ μὲ τὴν τριβή, καὶ ἡ εὐχὴ θὰ ἀρχίσει νὰ βράζει μέσα στὴν καρδιά, ἐννοοῦμε μέσα στὸ βάθος τοῦ ἑαυτοῦ του, καὶ νὰ ἀναβλύζουν τὰ θεῖα καὶ πνευματικὰ νοήματα, σάν ἀπὸ κάποια ἀένναη πηγή.

Ἀπὸ τοῦτο λοιπὸν τὸ σημεῖο γίνεται φανερὸ ὅτι ἦλθε καὶ κατοίκησε ὁ Χριστὸς σ᾿ ἐκείνην τὴν καρδιά, ὅπως τὸ λέγει ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς στὸ θεῖο Του καὶ ἱερὸ Εὐαγγέλιο· «Οὗ γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμὶ ἐν μέσῳ αὐτῶν» (Ματθ. ιη΄ 20), δηλαδὴ ἐκεῖ ποὺ εἶναι ἡ καρδιά, ὁ νοῦς καὶ ἡ προσοχὴ συγκεντρωμένα καὶ τὰ τρία, καὶ μελετοῦν μαζὶ καὶ μὲ εὐλάβεια τὸ ὄνομά μου, ἐκεῖ μεταξύ τους εἶμαι καὶ ἐγώ. Καὶ πάλι λέγει ὁ Σωτήρας· «Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ μου εἰσελευσόμεθα πρὸς αὐτὸν καὶ μονὴν παρ᾿ αὐτῷ ποιήσομεν» (Ἰω. ιδ΄ 23). Γι᾿ αὐτὸ λοιπόν, στὸ ἑξῆς λέγεται ἡ εὐχὴ μέ εὐκολία, διότι καθὼς τὸ σίδερο ὅταν πυρωθεῖ καλὰ ἀπὸ τὴν φωτιὰ δουλεύεται εὔκολα, καὶ καθὼς ἕνας ἄνθρωπος ποὺ θὰ θελήσει νὰ κάψει ἕνα καμίνι δὲν μπορεῖ νὰ τὸ ζεστάνει μονομιᾶς, ἀλλὰ λίγο - λίγο ὥσπου νὰ πυρωθεῖ καὶ νὰ ἀνάψει τὸ καμίνι καὶ τότε μόνον, ἂν πλησιάσει τὰ ξύλα κοντὰ στὴν τρύπα τοῦ καμινιοῦ, ἀμέσως τὸ καμίνι τὰ ρουφάει μέσα του καὶ τὰ καίει, ἔτσι γίνεται καὶ στὴν καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου· ἀφοῦ πυρωθεῖ ἡ καρδιά του ἀπὸ τὸ πῦρ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τότε λέγει τὴν εὐχὴ μέ πολλὴ ζέση καὶ μὲ πολλὴ θερμότητα καὶ εὐκολία.

Μετὰ τὴν παύση τῆς βίαιης καὶ συντετριμμένης εὐχῆς, ἔρχεται ὁ ἄνθρωπος στὸν ἑαυτό του καὶ τὸν γνωρίζει καλά, δηλαδὴ συλλογίζεται τὶς σκέψεις καὶ τὶς ἐνθυμήσεις ποὺ εἶχε πρὶν συντρίψει τὴν καρδιά του μὲ τὴν εὐχή, καὶ βρίσκει ὅτι ὅλα ἦταν παγίδες, τριβόλια, κεντριὰ καὶ ἐφευρέσεις τοῦ διαβόλου. Καὶ αὐτὸ τὸ καταλαβαίνει πολὺ καλὰ ἀπὸ τὸ ἑξῆς· ἀμέσως μόλις ἀρχίσει νὰ συντρίβει τὴν καρδιά του μὲ τὴν πιεστικὴ εὐχή, χάνονται καὶ σκορπίζονται ἀμέσως σὰν καπνὸς ἐκεῖνα τὰ ἀκάθαρτα καὶ ὑπερήφανα νοήματα ποὺ τὸν ἔκαναν πρῶτα νὰ δικαιώνει τὸν ἑαυτό του καὶ νὰ τὸν νομίζει προοδευμένο καὶ σπουδαῖο.

Τότε ἐκπληρώνεται σ᾿ αὐτὸν ὁ λόγος ποὺ λέγει· «Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρόμενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου· καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν, καὶ ἐζήτησα αὐτόν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ» (Ψλμ. λστ΄ 35-36). Καὶ λοιπόν, ἀφοῦ χαθεῖ καὶ φύγει τελείως ἀπὸ τὴν καρδιά του ἐκείνη ἡ ψευδὴς καὶ φανταστικὴ δικαιολογία τοῦ ἑαυτοῦ του, τότε βλέπει τὸν ἑαυτό του γυμνό, ὄχι μόνον ἀπὸ κάθε ἀρετή, ἀλλὰ καὶ ἁμαρτωλὸ καὶ ταλαίπωρο σὰν τὸν τελώνη.

Αὐτὸ φανερώνει καὶ ἡ παραβολὴ τοῦ Χριστοῦ γιὰ τὸν φαρισαῖο καὶ τὸν τελώνη (Λουκ. ιη΄ 11 κ.ἑξ.). Διότι ὅσο ἡ καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου δὲν συντρίβεται μὲ τὴν εὐχή, τόσο αὐτοδικαιώνεται ὁ ἄνθρωπος καὶ θεωρεῖ τὸν ἑαυτό του δίκαιο καὶ ἅγιο, καθὼς ἔκανε ὁ φαρισαῖος. Ὅταν ὅμως συντριβεῖ ἡ καρδιά του μὲ τὸν ἀναστεναγμὸ τῆς εὐχῆς, ταπεινώνεται ἡ καρδιά του καὶ θεωρεῖ τὸν ἑαυτό του ὅμοιο μὲ τὸν τελώνη.

Ἀκόμη, ὅσο ὁ ἄνθρωπος ἔχει τὴν καρδιά του ἀπερίτμητη καὶ δικαιωμένη, ἂν εἰσέλθει στὴν ἐκκλησία δὲν τοῦ ἔρχεται καμμία κατάνυξη οὔτε καμμία ἀληθινὴ εὐλάβεια στὸν Θεὸ καὶ στὰ θεῖα, ἀλλὰ οὔτε κανένας οὐράνιος ἔρωτας· στέκεται μόνον μὲ τὸ σῶμα, σὰν ἕνα ἄκαρπο ξύλο ποὺ πρέπει νὰ κοπεῖ καὶ νὰ ριχτεῖ στὴ φωτιά, ὅπως λέγει· «Ἤδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τοῦ δένδρου κεῖται. Πᾶν οὖν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται» (Λουκ. γ΄ 9). Ἡ προσευχὴ αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου δὲν ἔχει καμμία καρδιακὴ θερμότητα, ἀλλὰ γίνεται μὲ ξερὸ μόνον λόγο καὶ ψυχρὸ νοῦ. Γι᾿ αὐτὸ ἡ προσευχὴ αὐτὴ γίνεται πρὸς κατάκρισή του, καθὼς ἔγινε μὲ τὸν φαρισαῖο.

Ἐκεῖνος ὅμως ποὺ ἔχει τὴν καρδιά του ταπεινωμένη καὶ συντετριμμένη ἀπὸ τὴν βία τῆς εὐχῆς, μόλις εἰσέλθει στὴν ἐκκλησία, ἀμέσως τὸν ἁρπάζει καὶ τὸν περικυκλώνει μία ἀληθινὴ καὶ ζωηρὴ εὐλάβεια πρὸς τὸν Θεὸ καὶ πρὸς τὰ θεῖα, τόσο, ὥστε καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος καταλαβαίνει τὴν ἐνέργειά της, διότι τοῦ φαίνεται ἀπὸ τὴν χαρά του -καὶ ἔχει πεισθεῖ- ὅτι δὲν στέκεται σ᾿ αὐτὴν τὴν ἐπίγεια ἐκκλησία, ἀλλὰ ὅτι στέκεται στὴν Ἄνω Ἱερουσαλήμ, σ᾿ ἐκείνην τὴν θεϊκὴ δόξα, ὅπου ὑμνεῖται ὁ ὑπερύμνητος καὶ δοξασμένος βασιλεὺς ἀπὸ μύριες μυριάδες ἀγγέλων. Τότε, ἀπὸ τὴν χαρά καὶ τὴν εὐλάβειά του, τρέχουν καὶ χύνονται σὰν ποτάμι ἀπὸ τὰ μάτια του θερμότατα δάκρυα, τὰ ὁποῖα τὸν καθαρίζουν ἀπὸ κάθε ἁμαρτία, καθὼς λέγει· «Πλυνεῖς με καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι» (Ψλμ. ν΄ 9).

Μετὰ ἀπ᾿ αὐτὴν τὴν εὐλάβεια, τὸν περικυκλώνει καὶ τὸν ἐπισκέπτεται καὶ κάποια ἄλλη Χάρη· δηλαδή, μετὰ τὰ δάκρυα ἔρχεται σ᾿ αὐτὸν κάποια ἄλλη θεϊκὴ παρηγορία, τὴν ὁποίαν δὲν κατανοεῖ βεβαίως αἰσθητῶς, ὅμως νοητῶς νοεῖται καθαρῶς καὶ τὴν θεωρεῖ μὲ τοὺς νοητοὺς ὀφθαλμοὺς ὅτι κατεβαίνει ἀπὸ τὸν οὐρανό, σὰν δροσιὰ πάνω στὴν κεφαλή του, σὰν τὴν δροσιὰ τοῦ προφήτου Γεδεών, καὶ χύνεται σ᾿ ὅλο του τὸ σῶμα καὶ τὸ μυρώνει, δηλαδὴ τὸ ἁγιάζει. Γι᾿ αὐτό, λέγει ἡ Γραφή· «Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ὁ ἐκχέων τὴν χάριν αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς ἱερεῖς αὐτοῦ, ὡς μύρον ἐπὶ κεφαλῆς τὸ καταβαῖνον ἐπὶ τὴν ὤαν τοῦ ἐνδύματος αὐτοῦ» (πρβλ. Ψλμ. ρλβ΄ 2). Τότε ἀπ᾿ αὐτὸ γίνεται ὅλο του τὸ σῶμα ἐλαφρὸ καὶ γεμᾶτο ἀπὸ κάθε πνευματικὴ στήριξη καὶ παρηγορία.

Στὴν συνέχεια λαμβάνει κάποια πληροφορία ἀπ᾿ αὐτὴν τὴν Χάρη, ὅτι συμφιλιώθηκε μὲ τὸν Θεὸ καὶ λέγει μαζὶ μὲ τὸν προφήτη· «Ἀκουτιεῖς μοι ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην, ἀγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα» (Ψλμ. ν΄ 10)· δηλαδή, Σ᾿ εὐχαριστῶ Κύριε, ποὺ μὲ πληροφόρησες καὶ μοῦ ἔδωσες νὰ καταλάβω ἀπὸ αὐτὸ τὸ σημεῖο τῆς Χάρης Σου ὅτι μοῦ συγχώρησες τελείως ὅλα μου τὰ ἁμαρτήματα καὶ παρηγορήθηκα ἐγὼ ὁ εὐτελὴς δοῦλος σου, ἐπειδὴ τόσο μὲ εἶχε ταπεινώσει ἡ ἁμαρτία μου, ὥστε ἔτρεχα πάντοτε στὸν γκρεμὸ καὶ ἔτρεμαν τὰ κόκκαλά μου ἀπὸ τὸν φόβο τῆς κόλασης.

Ἀκόμη καὶ ἄλλα περισσότερα λόγια τῆς Ἁγίας Γραφῆς ἔρχονται στὸ στόμα του ἐκείνην τὴν ὥρα, τὰ ὁποῖα φανερώνουν ὅτι ὁ Θεὸς δέχθηκε τὴν μετάνοιά του καὶ τὴν προσευχή του, καθὼς λέγει· «Πνεῦμα συντετριμμένον, καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει» (Ψλμ. ν΄ 19).

Ὅμως, ὄχι μόνον αὐτὰ ἀπολαμβάνει ἀλλὰ ἀκόμη καὶ ἄλλα πολλὰ θεῖα καὶ οὐράνια νοήματα ξεπηδοῦν ἀπὸ τὴν καρδιά του. Διότι λύθηκε καὶ σκορπίστηκε τὸ σκοτεινὸ σύννεφο τῆς ἁμαρτίας ἀπὸ τὸν φωτισμὸ τῆς νοερᾶς προσευχῆς καὶ τότε στοχάζεται τὴν ἁρμονία τοῦ ἱεροῦ ρητοῦ ποὺ λέγει· «Διήνοιξε αὐτῶν τὸν νοῦν τοῦ συνιέναι τὰς γραφὰς» (Λουκ. κδ΄ 45) καὶ· «Ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ρεύσουσιν ὕδατος ζῶντος» (Ἰω. ζ΄ 38). Διότι ἡ καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου βράζει ἀπὸ τὰ θεῖα νοήματα καὶ μὲ παραβολὲς συνομιλεῖ, καθὼς λέγει· «Ἀνοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου, φθέγξομαι προβλήματα ἀπ᾿ ἀρχῆς» (Ψλμ. οζ΄ 2). Διότι ἐκείνην τὴν ὥρα εἶναι γεμᾶτος πῦρ μέσα στὴν καρδιά του, ἐπειδὴ ἄναψε στὴν καρδιά του τὸ πῦρ ἐκεῖνο ποὺ λέγει ὁ Χριστός· «Πῦρ ἦλθον βαλεῖν εἰς τὴν γῆν καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη;» (Λουκ. ιβ΄ 49). Ὁπότε αὐτὴν τὴν ὥρα, ὁ οὐράνιος ἐκεῖνος ἄνθρωπος, ὡς ἀναμμένος ποὺ εἶναι ἀπὸ τὴν ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, λαμβάνει μέσα του ὁριστικὴ ἀπόφαση νὰ φυλάξει χωρὶς παρέκκλιση ὅλες τὶς ἐντολὲς τοῦ Χριστοῦ, ὅπως λέγει καὶ ὁ προφήτης καὶ βασιλέας Δαβίδ· «Ὤμοσα καὶ ἔστησα τοῦ φυλάξασθαι τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου» (Ψλμ. ριη΄ 106). Αὐτὴ ἡ ζωηρὴ καὶ διάπυρη ἐνέργεια τοῦ θείου ἔρωτος δόθηκε σ᾿ αὐτὸν κατὰ τὸ ἴδιο μέτρο μὲ τὸν ἀγῶνα ποὺ ἔκανε, ὅταν
προσευχήθηκε.

Ἂν προσευχηθεῖ κάποιος κατ᾿ αὐτὸν τὸν τρόπο μισὴ ὥρα, παραμένει καὶ ἡ ἐνέργεια τῆς καρδιακῆς εὐχῆς σχεδὸν μισὴ ὥρα τὴν ἡμέρα ἢ τὸ πολὺ μία ἡμέρα· ὄχι περισσότερο. Διότι, καθὼς τὸ σίδερο, ὅταν τὸ βγάζει ἀπὸ τὴν φωτιὰ ὁ σιδερᾶς, φαίνεται καὶ αὐτὸ ὅμοιο μὲ τὴν φωτιὰ καὶ καίει ἐξίσου, ὅμως ἀρχίζει νὰ χάνει λίγο - λίγο τὴν θερμότητα καὶ ἐπανέρχεται στὴν φυσική του ψυχρότητα καὶ ὄψη, ὁμοίως καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὅταν λέγει τὴν εὐχὴ μὲ βία καὶ συντριβή, ἀνάβει ἀπὸ τὴν ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ ἀναβλύζει ἀπὸ τὴν καρδιά του τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν τῶν θείων νοημάτων· ὅμως, ἂν παύσει αὐτὴν τὴν προσευχή, παύει νὰ ρέει καὶ τὸ ζῶν ὕδωρ τῶν θείων νοημάτων.

Αὐτὸ γίνεται ἀπὸ οἰκονομία Θεοῦ γιὰ νὰ μὴν ἀμελήσει ὁ ἄνθρωπος τὴν εὐχή, θεωρώντας ὅτι πλέον δὲν ἔχει ἀνάγκη νὰ προσευχηθεῖ σύμφωνα μὲ τὸν τρόπο ποὺ εἴπαμε, καὶ ἀκόμη γιὰ νὰ μὴν πέσει πάλι στὰ πρῶτα πάθη τῆς ἁμαρτίας, ἢ σὲ ἀκόμη μεγαλύτερα καὶ χειρότερα. Διότι λέγει· «Ὅταν τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα ἐξέλθῃ ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, διέρχεται δι᾿ ἀνύδρων τόπων ζητοῦν ἀνάπαυσιν, καὶ οὐχ εὑρίσκει. Τότε λέγει· εἰς τὸν οἶκόν μου ἐπιστρέψω ὅθεν ἐξῆλθον· καὶ ἐλθὸν εὑρίσκει σχολάζοντα καὶ σεσαρωμένων καὶ κεκοσμημένον. Τότε πορεύεται καὶ παραλαμβάνει μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἑπτὰ ἕτερα πνεύματα πονηρότερα ἑαυτοῦ, καὶ εἰσελθόντα κατοικεῖ ἐκεῖ, καὶ γίνεται τὰ ἔσχατα τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου χείρονα τῶν πρώτων»(Ματθ. ιβ΄ 43-45).

Γι᾿ αὐτὸ λοιπόν, πρέπει νὰ προσεύχεται πάντοτε ὁ ἄνθρωπος καὶ ἡ προσευχή του νὰ γίνεται ἀδιαλείπτως, καθὼς μᾶς παροτρύνει τὸ Εὐαγγέλιο· «Ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε» (Α΄ Θεσ. ε΄ 17), «ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν» (Ματθ. κστ΄ 21). Νὰ προσεύχεται κανεὶς συνεχῶς, ὅμως ὄχι πάντοτε μὲ συντριβὴ καὶ βία τῆς καρδιᾶς σύμφωνα μὲ τὸν προηγούμενο τρόπο (διότι αὐτὸ εἶναι σχεδὸν ἀδύνατο), ἀλλὰ νὰ προσεύχεται συνεχῶς, καὶ μὲ διαφορετικὸ τρόπο· ἀφοῦ δηλαδὴ προσευχηθεῖ μὲ βία καὶ μὲ συντριβὴ καὶ πονέσει τὸ στῆθος ἐσωτερικῶς, καὶ δὲν δέχεται πλέον ἐκεῖνο τὸ μέρος περισσότερη βία, τότε ἂς προσεύχεται κατὰ κάποιο τρόπο ἥσυχα, μέτρια καὶ ἀναπαυτικά, μέχρι νὰ γιατρευτεῖ καὶ νὰ ἀναλάβει λίγο ἐκεῖνο τὸ ἐσωτερικὸ καταπληγωμένο μέρος τοῦ στήθους.

Καὶ λοιπόν, ἀφοῦ γιατρευτεῖ καὶ ἀναλάβει, ἂς ἀρχίσει πάλι τὸν ἀγῶνα τῆς συντετριμμένης καὶ καρδιακῆς του προσευχῆς, ὅπως πρίν, μὲ βία. Ὁ νοῦς ἂς προσέχει πάντοτε καὶ ἂς φυλάττει ἀδιαλείπτως τὴν καρδιὰ ἀπὸ τὶς προσβολὲς τοῦ διαβόλου. Καὶ ὅταν ὁ διάβολος ἐπιτεθεῖ, ἀμέσως ὁ νοῦς ἂς διεγείρει καὶ ἂς συντρίψει τὴν καρδιὰ μὲ τὴν εὐχή, μέχρι νὰ πονέσει ἡ καρδιά, καὶ τότε ἀμέσως θὰ χαθεῖ καὶ θὰ ἐξαφανιστεῖ ἐκείνη ἡ ἐπίθεση τοῦ σατανᾶ, ὅπως τὸ σύννεφο ἀπὸ τὸν ἄνεμο.

Εἶναι ἀδύνατο πρᾶγμα γιὰ τὸν ἄνθρωπο νὰ διώξει καὶ νὰ ἐξαλείψει τὶς προσβολὲς τοῦ διαβόλου μὲ ἄλλο τρόπο ἀπὸ τὴν καρδιά του, παρὰ μόνον μὲ αὐτὴν τὴν καρδιακὴ καὶ συντετριμμένη προσευχή, τὴν ὁποία ἂν ἀμελήσει κινδυνεύει ἀπὸ ψυχικὸ θάνατο, ὅπως εἴπαμε. Αὐτὸ τὸ φανερώνει καὶ ἐκεῖνο ποὺ ψάλλει ἡ ἁγία Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ· «Εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἁμαρτωλὸς ποῦ θέλει φανεῖ;» (Α΄ Πέτρου δ΄ 18). Καθὼς ὁ ἄσπονδος καὶ ἄσπλαγχνος ἐχθρός μας διάβολος μᾶς πολεμάει μὲ ποικίλους τρόπους ἕως τὴν ὥρα τοῦ θανάτου, ὁμοίως καὶ ἐμεῖς ἂς τὸν πολεμήσουμε μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ μέχρι τὴν τελευταία μας ἀναπνοή. Μάθε, ἀναγνῶστα, καὶ μία ὀπτασία τῶν πατέρων, γιὰ τὸ πῶς αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς εὐχῆς διώχνει καὶ ἐξολοθρεύει τὰ πάθη καὶ τοὺς δαίμονες ἀπὸ τὴν καρδιά μας.

Κάποιος ἀδελφός, ἐνῶ προσευχόταν στὸ κελλί του μὲ συντριβὴ καὶ μὲ βία τῆς καρδιᾶς, ἀναστενάζοντας σὲ κάθε εὐχή, ἦλθε σὲ ἔκσταση καὶ εἶδε ἀμέτρητα πλήθη δαιμόνων, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἄλλοι ἦταν σὰν σκύλοι, ἄλλοι σὰν ὄναγροι, ἄλλοι σὰν γίδες, ἄλλοι σὰν ἀλεποῦδες καὶ ἄλλοι σὰν θηρία ἄλλων εἰδῶν (λέγουμε ὅτι τὰ πάθη τῶν ἀνθρώπων εἶναι πολλὰ καὶ διάφορα), οἱ ὁποῖοι δαίμονες κάλυπταν ἀρκετὸ χῶρο μὲ τὸν ἀριθμό τους, διότι κάθε τάγμα τους ἦταν πολυάριθμο. Ὁ ἀδελφὸς ὅταν τοὺς εἶδε καθόλου δὲν ταράχτηκε, ἀλλὰ ἔχοντας ὅλο τὸ θάρρος καὶ τὴν ἐλπίδα στὸν Δεσπότη Χριστό, μὲ τὴν εὐχὴ νὰ βράζει μέσα του καὶ τὴν καρδιά του σὰν πύρινη φλόγα, τοῦ φάνηκε ὅτι ὅρμησε ἐναντίον τῶν δαιμόνων σὰν ὠρυόμενο λιοντάρι γιὰ νὰ τοὺς πολεμήσει, ὄχι μὲ ὅπλα αἰσθητά, ἀλλὰ μὲ ὅπλα ἀόρατα καὶ ἀνίκητα, μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου. Φθάνοντας λοιπόν, μπροστά τους, ἄρχισε νὰ λέγει τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ ἐλέησόν με», ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδίας. Καὶ τόσο ὑπερβολικῶς βίαζε τὴν καρδιά του μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, ὥστε λίγο ἔλειψε νὰ σπάσει ἡ καρδιά του καὶ νὰ κοπεῖ.

Καὶ λοιπόν, ὅταν ἔλεγε μία φορὰ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με», τοῦ φαινόταν ὅτι ἔπιανε ἕνα δαίμονα καὶ τὸν ἐκσφενδόνιζε πολὺ μακριά. Καὶ πάλι λέγοντας τὴν εὐχὴ ὁμοίως δυνατά, ἐκσφενδόνιζε καὶ ἄλλον. Καὶ κάνοντας ἔτσι, ἔδιωξε τοὺς περισσότερους μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ (δηλαδή, ἐλευθερώθηκε ἀπὸ τὰ περισσότερα πάθη μὲ τὴν Χάρη τοῦ Χριστοῦ). Μερικοὶ ὅμως ἀπὸ τοὺς δαίμονες αὐτούς, ὡς πείσμονες καὶ φιλόνεικοι ποὺ ἦταν, δὲν κουνήθηκαν ἀπὸ τὸν τόπο τους, ἀλλὰ κοιτάζοντας τὸν ἀδελφὸ μὲ μανία καὶ μὲ ἀγριότητα ἔλεγαν· «Ἐμεῖς μὲ κανένα τρόπο δὲν φεύγουμε ἀπὸ ἐδῶ, ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ μέρος εἶναι παλιά μας κατοικία», δηλαδή, μερικά πάθη, ἐπειδὴ πάλιωσαν, δύσκολα ἀποκόπτονται.

Τότε ὁ ἀδελφός, ἀκούοντας αὐτὰ τὰ λόγια στενοχωρήθηκε πολύ, καὶ ἀπὸ τὴν πολλή του λύπη, βρῆκε καὶ ἄλλο τρόπο τῆς νοερᾶς προσευχῆς πολὺ ὑψηλό, πολὺ σπάνιο καὶ δύσκολο νὰ βρεθεῖ. Ἔλεγε ὅτι ἔνοιωσε σὰν νὰ ἤθελε νὰ βιάσει ὑπερβολικῶς τὴν καρδιά του μὲ τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με» καὶ κατὰ κάποιο τρόπο, σὰν νὰ ἤθελε νὰ γίνει ἡ καρδιά του ὅλη εὐχὴ καὶ ἕνα μὲ τὴν εὐχή· ἔπειτα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ὑπερφυσικὴ συντριβή, ἔβγαζε ἀπὸ τὸ βάθος του κάποιο βαρὺ ἀναστεναγμό, καθὼς λέγει ὁ προφήτης Δαβίδ· «Ὠρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου» (Ψλμ. λζ΄ 9), καὶ σχεδὸν ἀπὸ τὴν ἄμετρη βία καὶ ἀπὸ τὴν ἄκρα στένωσή του κόντευε νὰ ξεψυχήσει· ὅταν τελείωνε λοιπόν, ἐκεῖνο τὸν βαρὺ καὶ βαθύτατο ἀναστεναγμό, τότε οἱ δαίμονες ποὺ ἦταν πρὶν ὑπερήφανοι καὶ ἄγριοι ἔφευγαν ἀπὸ μπροστά του σὰν νὰ τοὺς κυνηγοῦσε μία φλογίνη ρομφαία. Καὶ ὅπως μοῦ φαίνεται, αὐτὸ ἐννοεῖ καὶ ἐκεῖνο τὸ ρητὸ ποὺ λέγει· «Καὶ τοῖς ἐκ βάθους στεναγμοῖς εἰς ἑκατὸν τοὺς πόνους ἐκαρποφόρησας», διότι ὅσο βαθύτερο ἀναστεναγμὸ ἔβγαζε ἀπὸ μέσα του μὲ πόνο καρδίας, τόσο ἐξολόθρευε ἐκείνους τοὺς τυρρανικοὺς δαίμονες, καὶ ὅσο τοὺς ἐξολόθρευε, τόσο καρποφοροῦσε καρπὸ ἑκατονταπλάσιο.

Λοιπόν, ἀφοῦ ὁ ἀδελφὸς καθάρισε ὅλο ἐκεῖνο τὸν τόπο ἀπὸ τοὺς δαίμονες, τότε σήκωσε τὴν κεφαλή του, καὶ νά! βλέπει μακριὰ ἀπ᾿ αὐτὸν σὲ ἀπόσταση βολῆς πέτρας, ἢ καὶ λίγο μακρύτερα, νὰ στέκονται οἱ διωγμένοι δαίμονες κοιτάζοντας ὅλοι πίσω μήπως βροῦν κατάλληλο καιρὸ γιὰ νὰ γυρίσουν πάλι. (Ἐξηγοῦμε ὅτι ὅταν ξεκοποῦν τὰ πάθη ἀπὸ τὴν καρδιὰ μὲ τὴν ὑπερφυσικὴ βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς, τότε μένει στὴν διάνοια μόνον ἡ ἐνθύμησή τους, καὶ ἂν λείψει ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ εὐχή, ζωντανεύουν πάλι καὶ ἀνανεώνονται). Ὁ δὲ ἀδελφός, θέλοντας νὰ τοὺς διώξει καὶ ἀπὸ ἐκεῖ, κάθησε σὲ ἕνα σκαμνί, καὶ σκύβοντας τὴν κεφαλή του ὣς τὰ γόνατά του, προσευχόταν καθὼς προσευχόταν κάποτε ὁ θεόπτης Μωϋσῆς, ὅταν ἄκουσε τὸν Θεὸ ποὺ τοῦ ἔλεγε· «Μωϋσῆ, Μωϋσῆ, τί βοᾷς πρός με;» (Ἔξ. ιδ΄ 15). Προσευχόμενος λοιπὸν καὶ ὁ ἀδελφὸς νοερῶς κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο, νά! καὶ ἔβγαινε ἀπὸ τὸ στόμα του, ἄλλοτε φωτιά, ἡ ὁποία ἔφθανε μέχρι τοὺς δαίμονες καὶ τοὺς κατέκαιγε, ἄλλοτε ἔβγαιναν ἀναμμένα βόλια, σὰν αὐτὰ ποὺ κοινῶς ὀνομάζονται «μολύβια», τὰ ὁποῖα βγαίνοντας ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ ἀδελφοῦ σὰν ἀπὸ τουφέκι, μὲ τόση ὁρμὴ ἐκτοξεύονταν ἐναντίον τῶν δαιμόνων, ὥστε πολλοὺς ὁλοκληρωτικῶς ἐξολόθρευσαν. Καὶ ἦταν ἀληθῶς νὰ θαυμάζει κανείς. Διότι ἀναλόγως μὲ τὴν βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς ἔβγαιναν ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ ἀδελφοῦ ἐκεῖνα τὰ ἀναμμένα «μολύβια». Ὅποτε ἔλεγε ὁ ἀδελφὸς τὴν εὐχὴ πολὺ δυνατά, ἔβγαιναν ἐκεῖνα μεγάλα, σὰν βόμβες, τὰ ὁποῖα χτυποῦσαν μὲ τὴν μία πολλοὺς δαίμονες καὶ μάλιστα τοὺς δυνατότερους· ὅταν ὅμως ἔλεγε τὴν εὐχὴ χωρὶς πολλὴ βία, ἔβγαιναν αὐτὰ μικρά, ὅμως δυνατά, καὶ χτυποῦσαν τοὺς μικρότερους δαίμονες. Αὐτὰ λοιπὸν βλέποντας ὁ ἀδελφός, ἦλθε στὸν ἑαυτό του, καὶ νά! βλέπει φανερῶς ὅτι ἔβραζε ἡ εὐχὴ μέσα στὴν καρδιά του, καθὼς βράζει καὶ κοχλάζει τὸ νερὸ στὴν φωτιά.

Ὁμοίως καὶ κάποιος ἄλλος ἀδελφός, προσευχόμενος κάποτε νοερῶς, ἦλθε σὲ παρόμοια ὀπτασία· εἶδε δαίμονες πολλοὺς σὰν τὴν ἄμμο τῆς θάλασσας μὲ μορφὴ στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔδειχναν κατὰ φαντασία ὅτι ὁρμοῦν ἐναντίον του μὲ πολλὴ μανία, γιὰ νὰ τὸν ἀφανίσουν ἀπὸ τὸ πρόσωπο τῆς γῆς. Τότε τοῦ φάνηκε ὅτι φοβήθηκε ἀπὸ τὴν βίαιη καὶ τρομακτική τους ὁρμὴ καὶ ὅτι ἔτρεξε γρήγορα μέσα στὴν ἐκκλησία, ζητώντας βοήθεια ἀπὸ τὸν Χριστὸ καὶ τὴν Παναγία. Καὶ λοιπόν, μόλις μπῆκε στὴν ἐκκλησία, νά! βλέπει τὸν Χριστὸ καὶ τὴν Παναγία στὶς εἰκόνες σὰν ζωντανοὺς καὶ κάθονταν καὶ οἱ δύο σὰν δοξασμένοι βασιλεῖς σὲ θρόνο δόξης.

Ὁ ἀδελφὸς ἀτενίζοντας τὸν Χριστό, Τὸν εἶδε ὅτι ἦταν χαριτωμένος καὶ ὡραῖος, καθὼς λέγει· «Ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων» (Ψλμ. μδ΄ 3), μαζὶ ὅμως μὲ τὴν ἀνέκφραστη ἐκείνην καὶ θαυμαστὴ ὡραιότητα, ποὺ εἶχε στὸ πρόσχαρο καὶ πανάχραντο Αὐτοῦ θεῖο πρόσωπο, ἦταν ἀκόμη ντυμένος καὶ ἀπὸ μία ἄλλη δόξα καὶ ἕνα φῶς καθαρότερο καὶ λαμπρότερο τοῦ ἥλιου, καθὼς λέγει· «Ἐξομολόγησιν καὶ μεγαλοπρέπειαν ἐνεδύσω, ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον» (Ψλμ. ργ΄ 2). Ὁπότε, πλέον δὲν μπόρεσε ὁ ἀδελφὸς νὰ δεῖ τὸν Χριστό, καθὼς δὲν μπορεῖ κάποιος νὰ κοιτάξει δεύτερη φορὰ τὸν ἥλιο ἐπειδὴ θαμπώνονται τὰ μάτια του, ἀλλὰ μόνον Τὸν προσκύνησε καὶ ἀσπάστηκε τὸ ἄχραντο δεξιό Του χέρι μὲ φόβο καὶ μὲ χαρά, καθὼς λέγει· «Χαίρει τῇ ψυχῇ καὶ τρέμει τῇ χειρί». Πῆγε λοιπὸν ὁ ἀδελφὸς καὶ στὴν Παναγία καί, ἀφοῦ τὴν προσκύνησε, ἀσπάστηκε τὸ παρθενικὸ καὶ καθαρό της χέρι, τόλμησε ὅμως καὶ τὴν κοίταξε στὸ πανάγιό της πρόσωπο, ἀλλὰ τόσο ἔμοιαζε τὸ φῶς καὶ ἡ δόξα τῆς Παναγίας μὲ τὸ φῶς καὶ μὲ τὴν δόξα τοῦ Χριστοῦ, ὅσο ὁμοιάζει ἡ λάμψη τῆς ἀστραπῆς μὲ τὴν λάμψη τοῦ ἥλιου. Δηλαδὴ ἡ δόξα τῆς Παναγίας ἦταν λίγο πιὸ συγκαταβατικὴ γιὰ νὰ μπορέσει ὁ ἀδελφὸς νὰ ξανακοιτάξει, καθὼς ξανακοιτάζοντας κάποιος τὴν ἀστραπὴ δὲν θαμπώνονται τὰ μάτια του.

Ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστὸς καθόταν ὡς νήπιο ἀναπαυμένος στὴν ἁγία της ἀγκάλη, σὰν σὲ θρόνο χερουβικό, καὶ ἡ Παναγία κοίταζε τὸν ἀδελφὸ μὲ βλέμμα εὐσπλαγχνικὸ καὶ γλυκύτατο. Ὁ γλυκύτατος Ἰησοῦς μου, τόσο γλυκὺς ἦταν καὶ ὄμορφος στὴν ὄψη καὶ χαριτωμένος σὲ ὅλα καὶ τόσο στόλιζε καὶ δόξαζε τὴν Παναγία μὲ τὴν βασιλική Του στάση στὴν ἀγκάλη της, καὶ τόσο ταίριαζε ὁ ἄσπιλος στὴν ἄσπιλο, ὁ ἄμεμπτος στὴν ἄμεμπτη, ὁ βασιλεὺς στὴ βασίλισσα, ὁ Κύριος στὴν Κυρία, ὁ δοξασμένος στὴν δοξασμένη, ὁ τίμιος στὴν τιμία, ὁ Παρθένος στὴν Παρθένο, ὁ Ἰησοῦς -λέγω- στὴν Μαρία, τόσο ταίριαζε σ᾿ αὐτὴν ὅσο ταιριάζει ἡ εὐωδία τοῦ ρόδου στὴν ὡραιότητα τοῦ ρόδου.

Ἔβλεπε δὲ ὁ Χριστὸς τὸν ἀδελφὸ μὲ πολλὴ γλυκύτητα καὶ μὲ ἀμέτρητη εὐφροσύνη. Καὶ πάλι, ὅπως ἐκεῖνος ποὺ κρατάει στὸ χέρι του τὸ ρόδο καὶ τὸ μυρίζει, εἶναι ἀδύνατο νὰ μὴν χαρεῖ μὲ τὴν ὡραιότητά του καὶ νὰ μὴν μετέχει στὴν εὐωδία, ἔτσι καὶ ὁ ἀδελφὸς βλέποντας τὸν Χριστὸ καὶ τὴν Παναγία καὶ βλεπόμενος ἀπὸ Αὐτούς, ἦταν ἀδύνατο νὰ μὴν μετέχει στὴν Χάρη τους καὶ νὰ μὴν ἀπολαύσει τὴν ἐνίσχυσή τους. Ἔτσι, μὲ τὸ θάρρος ποὺ ἔλαβε ὁ ἀδελφὸς πρὸς τὴν Παναγία, ἀπὸ τὸ ἤρεμο κοίταγμά της, εἶπε· «Παναγία μου! γλυκυτάτη μου Κυρία, Μητέρα τοῦ Ἰησοῦ μου, πῶς νὰ γλυτώσω ἀπὸ τοὺς δαίμονες, ποὺ μὲ κυνηγοῦν;». Ἡ δὲ Κυρία Θεοτόκος, ἡ ἀναπάντεχη σωτηρία ὅσων βασίζονται σ᾿ Αὐτήν, τοῦ λέγει· «Μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ μου καὶ μὲ τὸ ὄνομα τὸ δικό μου, νίκα κατὰ κράτος καὶ ἐξολόθρευε τελείως τοὺς ἀποστάτες δαίμονες». Ὁ ἀδελφὸς κάνοντάς της σχῆμα προσκύνησης, τοῦ φάνηκε ὅτι βγῆκε ἔξω ἀπὸ τὴν ἐκκλησία καὶ λέγοντας ἀπὸ τὴν καρδιά του τὸ· «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με», καὶ τὸ «Θεοτόκε Παρθένε, χαῖρε κεχαριτωμένη Μαρία» (πρβλ. Λουκ. α΄ 28), ἔφυγαν ἀμέσως καὶ χάθηκαν οἱ ἀνίσχυροι δαίμονες ἀπὸ μπροστά του.

Ὁμοίως καὶ κάποιος ἄλλος ἀδελφός, ἐργάτης καὶ αὐτὸς τῆς ἴδιας νοερᾶς καὶ καρδιακῆς εὐχῆς, εἶδε τὴν ἑξῆς ὀπτασία· τοῦ φάνηκε ὅτι βρέθηκε κάτω στὸν τάρταρο, ἐκεῖ ποὺ εἶναι ὁ τόπος ὅλων τῶν δαιμόνων. Ἐκεῖ λοιπὸν εἶδε ὁ ἀδελφὸς ἕνα κάστρο πολὺ ἰσχυρό· ἐσωτερικῶς ἦταν γεμᾶτο μὲ παχύτατο καὶ ψηλαφητὸ σκοτάδι, γιὰ τὸ ὁποῖο λέγει καὶ ὁ Σωτήρας· «Ἐκεῖ ἔσται τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον» (Ματθ. η΄ 12)· ἐκεῖ ἀκτίνα φωτὸς δὲν εἰσχωροῦσε, διότι ἦταν στὰ βάθη τοῦ ἅδου, ὅπου ὁ Παντοκράτορας Κύριος ἔχει καταδικάσει τοὺς δαίμονες νὰ κατοικοῦν εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὁ προφητικὸς λόγος λέγει· «Εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς» (Ψλμ. ξβ΄ 10), οἱ δὲ πύλες τοῦ κάστρου ἦταν ἰσχυρότατες, τὶς ὁποῖες φύλατταν κάποιοι κατάμαυροι καὶ ἄσχημοι δαίμονες.

Μέσα στὸ κάστρο ὑπῆρχαν δαίμονες ἀναρίθμητοι, ὅλοι φτερωτοί, καὶ ἄλλοι ἔβγαιναν ἔξω πετώντας σὰν πουλιά, ἄλλοι ἔμπαιναν μέσα, ὅπως οἱ μέλισσες στὴν κυψέλη. Ὁ δὲ ἀδελφὸς στεκόταν δίπλα ἀπὸ τὸν δρόμο, ἦταν ὅμως σκυμμένος καὶ τὸ μέτωπό του ἀκουμποῦσε στὰ γόνατά του, τὸ δὲ κορμί του εἶχε γίνει σὰν γεφύρι καὶ τὸ στῆθος του εἶχε βαθουλώσει σὰν θόλος.

Ὄντας λοιπὸν ὁ ἀδελφὸς ἔτσι, ἔλεγε τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με», ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς, μὲ πόνο καὶ μὲ βία. Καὶ λέγοντας ἔτσι τὴν εὐχή, ἔβγαινε ἀπὸ τὸ στόμα του σὲ κάθε καρδιακὴ εὐχὴ μία ἀναμμένη φλόγα, ἡ ὁποία πρόφθανε κάθε δαίμονα καὶ τοῦ κατέκαιγε τὰ φτερὰ καὶ τὰ πόδια καὶ τὰ χέρια καὶ τὶς τρίχες. Ἔτσι, ἔμενε ὁ καμμένος δαίμονας ἀκίνητος στὸν τόπο του σὰν κούτσουρο ἢ σὰν καψαλισμένος ψύλλος ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ κουνηθεῖ. Λέγοντας καὶ ἄλλη εὐχὴ ὁ ἀδελφός, κατέκαιγε καὶ ἄλλον δαίμονα, ὅποιον πρόφθανε ἡ φλόγα τῆς εὐχῆς, διότι οἱ δαίμονες ἔμπαιναν καὶ ἔβγαιναν μὲ πολλὴ ταραχὴ καὶ ταχύτητα, σὰν ἀέρας.

Προσευχόμενος λοιπὸν ἔτσι ὁ ἀδελφὸς γιὰ ἀρκετὴ ὥρα, ἔκαψε ἀρκετοὺς δαίμονες, οἱ ὁποῖοι ἔγιναν μπροστὰ στὶς πύλες τοῦ ἅδη ἕνας μεγάλος σωρός. Οἱ δαίμονες ποὺ ἦταν μέσα στὸν ἅδη, ἄκουσαν τὸν ἀφανισμό τους καὶ τὴν ρομφαία τῆς νοερᾶς προσευχῆς ποὺ τοὺς ἔκαιγε, ὅμως ἀπὸ ποιὸ μέρος τοὺς ἐρχόταν δὲν ἤξεραν, διότι τοὺς ζάλιζε τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ὅπως ζαλίζει τὶς μέλισσες ὁ καπνός. Τότε ἔστειλαν μήνυμα στὸν ἐπιστάτη τους διάβολο, τὸν λεγόμενο σατανᾶ, ὁ ὁποῖος μαθαίνοντας τὴν συμφορά τους ταράχτηκε πολύ, ἀλλὰ φοβόταν νὰ βγεῖ ἀπὸ τὶς πύλες του γιὰ νὰ μὴν πάθει καὶ αὐτὸς τὸ ἴδιο. Ἔσκυψε μόνον λίγο τὴν μολυσμένη καὶ βρώμικη κεφαλή του καὶ τὸ ἔβγαλε ἔξω γιὰ νὰ δεῖ ἀπὸ ποῦ τοὺς ἐρχόταν τὸ χτύπημα τῆς ρομφαίας καὶ σκύβοντας ἔτσι, ἔφθασε ἀμέσως στὸ μολυσμένο του πρόσωπο ἡ φλόγα τῆς καρδιακῆς εὐχῆς καὶ τὸ ἔκαψε. Ἀμέσως αὐτὸς τραβήχτηκε μέσα στὸ κάστρο, κλείνοντας καὶ τὶς πύλες. Ὁ δὲ ἀδελφός, ὅταν ἦλθε στὸν ἑαυτό του καὶ συλλογίστηκε τὰ γενόμενα, χάρηκε γιὰ τὴν ἀπώλεια τῶν δαιμόνων δοξάζοντας καὶ εὐχαριστώντας τὸν Κύριό μας Ἰησοῦ Χριστό, ποὺ ἔδωσε τέτοια χάρη καὶ δύναμη σ᾿ ἐκείνους ποὺ Τὸν ἀγαποῦν μὲ ὅλη τους τὴν ψυχὴ καὶ τὸν ἐπικαλοῦνται ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς τους. Σ᾿ αὐτὸν πρέπει ἡ δόξα καὶ ἡ ἐξουσία εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

ἐκ χειρογράφου τῆς Ἱ.Μ.Ξενοφῶντος

Ἁγίου Ὄρους