ΤΟ "ΤΡΙΤΟ ΔΙΠΛΑΣΙΑΖΕΙ" (1)

 Το Πνεύμα στην Θεολογία τής ιστορίας τού Ιωακείμ της Φλώρας.

του Antonio Stagliano.

        

  Η φιγούρα του Ιωακείμ της Φλώρας επέστρεψε τής μόδας πρίν λίγα χρόνια λόγω της τριπλής μνημονεύσεως που είχε εκ μέρους τού Barack Obama κατά την διάρκεια τής εκλογικής του εκστρατείας για την Προεδρία των Η.Π.Α. "Δάσκαλος τού σύγχρονου πολιτισμού" και "εμπνευστής ενός πιό σωστού και δικαιου κόσμου", έτσι όρισε τον Αββά, ο νέος πρόεδρος. Έναν Θεολόγο ο οποίος έζησε τον ΧΙΙ αιώνα (πέθανε στις 30 Μαρτίου 1202), αναφερόμενος φυσικά σ'εκείνο το ουτοπικό όραμα της ιστορίας που τον κατέστησε διάσημο σ'όλον τον κόσμο. Μία εννοιολόγηση της ιστορίας ανοιχτή στην ελπίδα η οποία, από το ένα μέρος, δέν αφαιρείται από την πτώση τού κόσμου, αλλά από το άλλο θεωρεί σωστό να αξιολογήσει την δυναμικότητα που υπάρχει έμφυτη στην ιστορική πορεία, παρότι παροδική και εφήμερη! Ο De Lubac παρότι κριτικός και αυστηρός απέναντι στον εξηγητή και Θεολόγο Αββά, δέχεται την μεγάλη του αξία: το ότι εναπόθεσε στην ιστορία, μία προφητική κίνηση εντελώς νέα, και μία πολιτισμική πρόοδο η οποία, μέσω αναπτύξεων, διαφοροποιήσεων, μεταμορφώσεων, από τον ΧΙΙ αιώνα έφτασε μέχρι των ημερών μας. Υπάρχει μία "κληρονομιά και υπάρχουν και πνευματικοί απόγονοι του Ιωακείμ", είπε! Η βεβαίωση τού πνεύματος τής πτωχείας με μιά πιό πλατειά διάδοση τής θρησκευτικής ζωής θα έφερνε εκείνη την ηθικο-πνευματική ανανέωση τής "τρίτης εποχής" τού Ιωακείμ, την εποχή του Πνεύματος!

          Το ίδιο και ο σημαντικός Y. Congar: "την εποχή του γράμματος θα διαδεχθεί η εποχή της ελευθερίας του πνεύματος, ένα Σάββατο καθαρής ευχαριστίας!" Εκείνο που συνήθως ήταν προορισμένο στην εσχατολογία στο τέλος της ιστορίας, εισάγεται μέσα στην ιστορία σαν αντικείμενο μίας αναμονής, μίας ελπίδος. Σ'αυτή την εποχή με μία θρησκεία ελεύθερη και πνευματική, θα υπάρχει ακόμη μία ιεραρχία και τα Μυστήρια, αλλά πνευματοποιημένα, πιό κοντά στον τύπο του Ιωάννη παρά σ'εκείνον του Πέτρου. Η έλευση αυτής της εποχής είναι επικείμενη!

          Για τον W. Kasper: "εάν κατ'αρχάς αυτή η ανανέωση και αυτή η πρόοδος σήμαινε την αναμονή τών μοναχών σαν μία ανανέωση της εκκλησίας, πολύ γρήγορα οι ιδέες του Ιωακείμ εκκοσμικεύτηκαν. Η ιδέα τής προόδου και οι μοντέρνες ουτοπίες παρουσιάζουν έναν αιτιατό δεσμό με παρόμοιες θέσεις. Τροποποιημένες στην μορφή οι ιδέες του Ιωακείμ επαναπροωθούνται απο τον Λέσσινγκ, τον Κάντ, τον Μάρξ όπως επίσης και απο την ονειρική παραίσθηση του τρίτου Ράιχ, με τους εφιάλτες που το συνόδευσαν στον αιώνα μας. Πρόκειται όμως για ιδέες ή αποσπάσματα σκέψεων του Ιωακείμ, τα οποία παρουσιάζονται και σε πολλά θεολογικά ρεύματα και σε κινήματα ανανέωσης στο εσωτερικό της εκκλησίας" (Ο Θεός του Ιησού Χριστού σ. 281...)

          Πρόκειται λοιπόν για μία "Θεολογία της ιστορίας" η οποία ανεπτύχθη σαν μία ειδική συμφωνία η οποία μεταγράφει στον χρόνο την μελωδία τού Αιωνίου και μας επιτρέπει να συλλάβουμε στην Θεία ζωή τα μυστηριώδη βάθη των ιστορικών γεγονότων, όπως επίσης και την πρόοδο της Φύσεως, εκείνης της αναβάσεως τής ανθρωπότητος πρός μία πιό έντονη ανθρωποποίηση και πνευματικοποίηση που έπρεπε προφητικά να αναγνωρίσουμε μέσα στα δράματα τών υπάρξεων και τών εποχών, τα οποία-στο διεισδυτικό βλέμμα αυτού που παρατηρεί τους δυναμισμούς τής ιστορίας στο φώς τής αποκαλύψεως του Θεού-γίνονται φιγούρες πλήρεις αινιγματικών νοημάτων, που χρήζουν ερμηνείας και κοινωνικοποιήσεως με τον σκοπό να κατευθυνθεί η ανθρώπινη περιπέτεια πρός κορυφές αρμονίας, δικαιοσύνης, νέας αδελφότητος, ελευθερίας απο όλες τις δεσμεύσεις του παρελθόντος, διανοίγοντας την στην ελπίδα μίας καθολικής και παγκόσμιας ειρήνης!

         
 1. Ο Αββάς της Καλαβρίας  "με το προφητικό χάρισμα".

       
   Ο Ιωακείμ απέρριψε καθαρά τον τίτλο τού Προφήτη για να αποφύγει διφορούμενες ερμηνείες τής αποστολής του! Η διάσημη επιγραφή του παραδείσου του Δάντη "lucemi da lato il Calavrese Giovacchino di Spirito Profetico dotato" (ΧΙΙ vv. 139-141). [Με φώτισε πλαγίως ο Καλαμπρέζε Ιωακείμ με το χάρισμα της προφητείας], παραμένει γεμάτη σημασία: η προφητεία του ερμηνεύεται σαν "όραμα", σαν ένα "όνειρο με ανοιχτά μάτια", πραγματοποιημένο στην Θεία δύναμη τού Λόγου τού Θεού, μία ανακάλυψη όλο και πιό πολύ σαν μία ζωοποιός ενέργεια του Πνεύματος στην ιστορία των ανθρώπων. Μία προφητεία σαν αποκάλυψη λοιπόν, δηλαδή σαν φανέρωση ενός σχεδίου το οποίο είναι σπάσιμο και αποσύνδεση, το τέλος των στολιδιών του παρόντος και κεραυνοβόλος δυναμισμός πρός το νέο, πρός το μέλλον. Δέν είναι τυχαίο ότι ο Ernst Bloch, Πατέρας τής πιό συστηματικής και ουτοπικής σκέψης του εικοστού αιώνος, έδωσε μεγάλη προσοχή στο έργο του, θεωρώντας τό όραμα τού Αββά σαν "την κοινωνική ουτοπία", με την πιό μεγάλη επιρροή του Μεσαίωνος. Η ανάγνωση του Μπλοχ είναι ιδιαιτέρως ιδεολογικοποιημένη, αλλά παρ'όλα αυτά συλλαμβάνει μία ουσιώδη πλευρά απο την ανάγνωση της ιστορίας του Ιωακείμ, σαν προοδευτική και βαθμιαία πραγματοποίηση της Βασιλείας του Θεού: "άσκησε με συνέπεια την πλήρη μετατόπιση της Βασιλείας του Φωτός απο το επέκεινα, και απο την παρηγοριά τού επέκεινα, στην ιστορία, παρότι μόνον σ'ένα δικό της τελικό στάδιο" . Εντελώς διαφορετικά από τον Moro και τον Campanella -οι οποίοι τοποθέτησαν σε ένα μακρυνό νησί την ιδανική τους κοινωνία- ή ακόμη και από τον Αυγουστίνο, ο οποίος μετέφερε το ιδανικό στην υπερβατικότητα, "στον Ιωακείμ αντιθέτως η ουτοπία φαίνεται, όπως και στους προφήτες, αποκλειστικά στον τρόπο και σαν κατάσταση ενός Ιστορικού μέλλοντος, έτσι ώστε η βασιλεία του Χριστού στον Ιωακείμ ανήκει τόσο ριζικά σ'αυτόν τον κόσμο όπως σε κανένα άλλο μέρος αρχής γενομένης απο τον Χριστιανισμό τής προέλευσης!"

         «Ο Ιωακείμ δέν ενδιαφερόταν στην κάθαρση τής Εκκλησίας ή ακόμη και του κράτους απο τα λάθη τους, αλλά να τα καταργήσει. Το Ευαγγέλιο ήταν ήδη σβυσμένο και ξανάναψε ένα νέο φώς (Lux nuova) χύθηκε σ'αυτό, του τρίτου βασιλείου: Ο Ιωακειμισμός πάλεψε ενεργητικά εναντίον των κοινωνικών αρχών ενός Χριστιανισμού ο οποίος αρχής γενομένης απο τον Παύλο, δέθηκε με χίλιους συμβιβασμούς στην κοινωνία των τάξεων μέχρι την θανάσιμη έχθρα τού δευτέρου βασιλείου, δηλαδή του Βασιλείου των ιερέων εναντίον του τρίτου Βασιλείου, με την σημασία του Ιωακείμ το οποίο δέν γίνεται κατανοτό και εάν γίνει κατανοητό τότε κατασυκοφαντείται.

          Ακριβώς αυτό το "γείωμα" του ουτοπικού ιδανικού, εμποδίζει όλες τις πλευρές τής αλλοτριώσεως εκείνης της θρησκείας η οποία προσλαμβάνει την μορφή τής παρηγοριάς απέναντι στο υπαρκτό! Η παρηγορητική πίστη αφήνει τα πάντα αμετάβλητα και είναι η λειτουργία τού status quo στην βαρβαρότητά του. Δέν δίνει ώθηση για την ανανέωση, δέν ανοίγει τους οφθαλμούς στην δυστυχία τής ζωής, αδυνατίζοντας την επιθυμία μίας ιστορικής μεταμόρφωσης η οποία μπορεί να καταναλωθεί στο σήμερα και οδηγεί στην ανατροπή των υλικών συνθηκών οι οποίες πιέζουν και ταπεινώνουν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου. Αντιθέτως η ουτοπία του Ιωακείμ είναι κοινωνική, η δική του Πόλις του Θεού ερευνά προσεκτικά τους θεσμούς που υπηρετούν το κέρδος και την εκμετάλλευση και ασκεί απέναντι στους Εβραίους και τους Εθνικούς εκείνη την αναγκαία ενοχή η οποία είναι ξένη σε μία εκκλησιαστική διεθνή. Γι'αυτό η κοινωνική αναμονή την οποία είχε τοποθετήσει ο Ιησούς στον μελλοντικό αιώνα και την οποία η Εκκλησία είχε μειώσει σε υποκρισία και κενά λόγια, εδώ λαμβάνεται στα σοβαρά όπως ποτέ πρίν. Σε μία εποχή μεγάλης έντασης, σαν ένας προάγγελος της μεταστροφής, ο Ιωακείμ υψώνεται σαν ένας νέος Amos (Άμως) για να κηρύξει ενάντια σε κάθε εξουσία ένα Θεό ο οποίος φροντίζει τους φτωχούς. Ο δικός του Γιαχβέ είναι ένας Θεός της φωτιάς ο αυθεντικός Θεός της Βίβλου ο οποίος είναι μία απειλή για κάθε Φαραώ, ο Θεός τού ηφαιστείου του Σινά ο οποίος μεταμορφώνεται στον Θεό τής απευλευθερώσεως και της εξόδου απο την σκλαβιά».

          Πέραν της μονόπλευρης και ιδεολογικοποιημένης ερμηνείας του Μπλοχ, η έννοια του Πνεύματος στον Ιωακείμ παντρεύεται με την κοινωνική ουτοπία η οποία εάν κατανοηθεί σωστά, εκφράζει τις δυνατότητες τις τοποθετημένες στην ιστορία τού Χριστιανικού Θεού, το πνεύμα dominum et vivificantem, τον Θεό της ζωής, το πλησίασμα του οποίου στον άνθρωπο δέν είναι ο καρπός της ανθρώπινης ανάγκης να διανοίξει στο άπειρο (ενάντια σε κάθε άθεο οραματισμό, περασμένο και μοντέρνο), αλλά το επακόλουθο της αιωνίου απόφασής του να αγαπήσει μέχρι του σημείου να ταυτιστεί με τον άνθρωπο, γενόμενος άνθρωπος αυτός ο ίδιος στον Υιό και προσφερόμενος στον άνθρωπο, στο Πνεύμα, για την πραγματοποίηση του σχεδίου του τής αγάπης το οποίο θα ολοκληρωθεί στο τέλος, πέραν αυτής της ιστορίας, παρότι έχει σ'αυτή την ιστορία την πραγματική του πρόγευση.

          Έτσι η σκέψη τής ιστορίας και τής αναπτύξεώς της διακλαδώνει (χωρίς να συγχύζεται) με την σκέψη του Χριστιανικού Θεού, την Τριαδική σκέψη του Θεού. Η Τριάδα δέν είναι τόσο -για τον Ιωακείμ- το δύσκολο δόγμα το οποίο προσπαθεί να επεξεργαστεί η έννοια, αλλά είναι πάνω απ'όλα η απλούστατη αλήθεια της Θείας συντροφιάς, πιστή, σταθερή, στην ιστορική πορεία του ανθρώπου, η πιό ισχυρή δύναμις τής πορείας τού ανθρώπου πρός συνθήκες νέες, πιό δίκαιες, πιό ανθρώπινες, διότι πιό πνευματικές. Η Θεία οικονομία, μετεγραμμένη και κωδικοποιημένη στις Γραφές, δέν είναι πλέον βαλσαμωμένη στο γραπτό χαρτί: συνεχίζει μέσα στην ανθρώπινη ιστορία, της οποίας η πλήρης σημασία είναι συμβολικά και προκαταβολικά, αποθηκευμένη στα ιερά κείμενα, όπου όλα είναι η μορφή τής σωτηρίας η οποία πραγματοποιείται εν μέσω της ιστορικής ταραχής διά του Αγίου Πνεύματος, φορέως των βαθύτερων δυναμισμών των ιστορικών εξελίξεων.

Συνεχίζεται.

ΣΧΟΛΙΟ: "Y. Congar: «την εποχή του γράμματος θα διαδεχθεί η εποχή της ελευθερίας του πνεύματος, ένα Σάββατο καθαρής ευχαριστίας»!" Οπως βλέπουμε η ευχαριστιακή εκκλησιολογία τού Ζηζιούλα, γιά τήν οποία διεκδικεί μιά θέση στό Πάνθεον τής Θεολογίας ριζώνει στήν αίρεση τού Ιωακείμ, στήν υποτιθέμενη τρίτη εποχή, τής οικονομίας τού Αγίου Πνεύματος. Εισάγει καινά δαιμόνια όπως όλοι οι σημερινοί διανοούμενοι καί μέ τό ικανότατο συνεργείο του τά συναρμολογεί μέσα στήν εκκλησία βαφτίζοντάς τα ορθόδοξα.

Αμέθυστος. 

ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΔΙΠΛΑΣΙΑΖΕΙ (2)

 Συνέχεια από:Παρασκευή 16 Σεπτεμβρίου 2016

Το πνεύμα στην Θεολογία της ιστορίας του Ιωακείμ ντα Φιόρε.

Του Antonio Stagliano.

2. Το χαρούμενο όραμα της ιστορικής προόδου : η εποχή του πνεύματος σαν πληρότης και τελείωση!

         

Το αδιαφιλονίκητο προσόν του Ιωακείμ είναι ότι κατόρθωσε να σκεφθεί ιστορικά την Τριάδα και Τριαδικά την ιστορία: και δι'αυτής τής οδού, η πίστη στην Τριάδα, γίνεται "κριτική και επαναστατική σκέψη", μία καταγγελία τής αλυτρωτικής καταστάσεως του κόσμου, ο οποίος είναι γεμάτος αντιπαραθέσεις και αξεπέραστα σχίσματα! Γίνεται όμως και προφητεία τού μέλλοντος, κατεύθυνση πρός έναν σκοπό καθολικής κοινωνίας, αναγγελία τής εξασφαλισμένης ειρήνης απο την φανέρωση τού Θεού δίπλα μας και λαχτάρα μίας πνευματοποιήσεως τής κοινωνίας η οποία προοδεύει ήδη χάρη στο έργο του Τριαδικού πνεύματος, δηλαδή τού πνεύματος που εργάζεται και ολοκληρώνει στην ιστορία την αιώνια απόφαση του Χριστιανικού Θεού, να σώσει όλους τους ανθρώπους!

          Η προσπάθεια του Αββά εκ Καλαβρίας υπήρξε εκείνη να ανοίξει τα μάτια τών συγχρόνων του σ'αυτή την Χριστιανική αλήθεια, η οποία δέν διαψεύσθηκε απο την ωμότητα και απο μερικά τρομακτικά γεγονότα της εποχής. Ανάμεσα στον ΧΙΙ και τον ΧΙΙΙ αιώνα γεννιέται στο Celico στα 1130/5 και πεθαίνει στο μικρό μοναστήρι τού S.Martino di Canale, κοντά στην Cosenza. Ενώ λοιπόν στερεώνεται το Νορμανδικό Βασίλειο τού Enrico VI, στον Νότο γεννιέται εκείνη την εποχή ο Federico II (stupor mundi), ο οποίος θα ανοίξει τα γεωγραφικά σύνορα και οι πόλεμοι αρχίζουν νά φαίνονται ατελείωτοι για την ελευθερία των πόλεων, και μέ τις διαμάχες ανάμεσα στους Πάπες και την αυτοκρατορία, τίς σταυροφορίες για την απελευθέρωση των ιερών τόπων (και τήν αποτυχία τους). Η διάδοση των αιρέσεων ήταν σταθερή και ασταμάτητη και ορισμένες εξελίξεις της εκκοσμικεύσεως της Εκκλησίας είχαν ήδη προχωρήσει. Εμπλεκόμενος προσωπικά στα γεγονότα τού καιρού του, ο Ιωακείμ καταγγέλλει, στιγματίζει και εκφράζει ανοιχτά τον ζήλο του για την Χριστιανική και εκκλησιαστική υπόθεση. Μέσα σ'αυτές τις περιπέτειες και ξεκινώντας απο αυτές τις δυσκολίες τής εποχής του, διατηρεί μία υγιή "ιστορική αισιοδοξία" σχετικά με την δυνατότητα μίας πνευματικής αναγεννήσεως τής κοινωνίας: εάν ο Θεός εμπλέκεται στην ιστορία καθότι ο ίδιος ο Θεός στην Τριαδική του ζωή, αποτελεί την αρχή, την συντροφιά και τον μελλοντικό ορίζοντα εκτός τού χαρακτηρισμού των ρυθμών της εποχής-τότε είναι δυνατόν μία χαρούμενη και ιερή ανάγνωση των προόδων των εποχών!

          Και νά το όραμα: Νευρωμένος με την πραγματοποιημένη εσχατολογία-διότι το πνεύμα είναι σε δράση-ο κόσμος τείνει πρός την "υπέρτατη ευτυχία και χαρά", όταν θα κατορθώσει να αποκτήσει καθοριστικά πρόσβαση στην ησυχία και στην ειρήνη που τού έχουν υποσχεθεί, τα οποία βρίσκονται ήδη σε ενέργεια, παρότι δέν έχουν πραγματοποιηθεί ακόμη πλήρως. (Προς Εβρ. 4,7:.....άρα απολείπεται σαββατισμός τω λαώ του Θεού. Ο γάρ εισελθών εις την κατάπαυσιν αυτού και αυτός κατέπαυσεν απο των έργων αυτού ώσπερ απο των ιδίων ο Θεός. Σπουδάσωμεν ούν εισέλθειν εις εκείνην την κατάπαυσιν ίνα μή εν τω αυτώ τις υποδείγματι πέση της απειθίας.) Τα δράματα απο τις ιστορικές ήττες του ανθρώπου δέν μπορούσαν να κάμψουν το κουράγιο : υπήρχε ανάγκη να βρεθεί μία θετική διέξοδος και έτσι να σχεδιασθεί μία νέα περιπέτεια μίας προοδευτικής πνευματοποιήσεως. Η εποχή του πνεύματος σε μία πλήρη εμφάνιση, η ωρίμανση και η αύξηση της εποχής τού Αγίου Πνεύματος, όπως ήδη ξεκίνησε με τον Άγιο Βενέδικτο. Πέραν της μεταστροφής τών Εβραίων, βρισκόμαστε και σε αναμονή τής μεταστροφής και των διαφωνούντων Ελλήνων και εκείνη του κόσμου των Εθνικών, όλοι τους πρόδρομοι τού καθοριστικού γεγονότος της Νέας εποχής, την οποία οι χρονολογικοί νόμοι υποθέτουν για το 1260. Αυτό το ρίσκο της απίθανης χρονολόγησης, ίσως γεννήθηκε απο την ανάγκη του Ιωακείμ να δώσει πραγματικότητα και ιστορική μορφή στον διαλογισμό του βιβλικού συμβολισμου. Ακολουθώντας το Ευαγγέλιο το κατά Ματθαίον, ο Ιωακείμ, καθορίζει ανάμεσα στον Αδάμ και τον Ιησού 42 γενεές, οι οποίες σύμφωνα με τον κανόνα της ομόνοιας των δύο Γραφών, πρέπει να επαναληφθούν στην δεύτερη εποχή, με την μοναδική διαφορά ότι ενώ οι γενεές της Π.Δ. υπήρξαν ανόμοιες στην διάρκεια, εκείνες της Κ.Δ. θα είναι όλες 30 ετών: Το αποτέλεσμα φτάνει τα 1260 χρόνια.[ Αλωση τής Κων/πόλεως τό 1204]

          Έτσι ανανεωμένη απο τις διαμάχες τής νέας Βαβυλώνος, η Εκκλησία τής Ρώμης θα έδειχνε την λαμπρότητα του προσώπου της, πραγματοποιώντας στην γή το χάρισμα που έλαβε απο τον Διδάσκαλό της, να ενσαρκώσει την "νέα Ιερουσαλήμ", επιτρέποντας την δημιουργία μίας ανθρώπινης κοινωνίας η οποία θα κυβερνάται σύμφωνα με τις Ευαγγελικές αρχές και τις πιό αριστοκρατικές αρετές, σε μία ανανέωση των ηθών, των ιδεών και των νοοτροπιών, τα οποία μπορούσε να πραγματοποιήσει μόνον μία νέα φανέρωση του πνεύματος. Το όνειρο τής δικαιοσύνης, της αγάπης, της ελευθερίας και της ειρήνης που ζωντάνευε την ελπίδα του Καλαβρέζου μεταρρυθμιστού νευρώνει την δική του εμπειρία τής αγιότητος και βρίσκει στον διαλογισμό τού Τριαδικού μυστηρίου την γόνιμη αγκαλιά του και την πιό αληθινή έκφραση. Η εποχή του Πνεύματος είναι ο σκοπός πρός τον οποίο βαδίζει όλη η ιστορία του κόσμου η οποία έχει ήδη εισδύσει στην τελευταία της εποχή ή κατάσταση, "μετά" τις άλλες δύο: εκείνη του Πατρός και εκείνη του Υιού.

Συνεχίζεται

ΣΧΟΛΙΟ: Τό Τρίτο Πρόσωπο τής Αγίας Τριάδος διπλασιάζει τήν εκκλησία, αφού εξέρχεται από τά όρια τής εκκλησίας τού Ιησού Χριστού στήν ιστορία, δημιουργώντας τόν θρησκευόμενο "uomo aeconomicus", τόν νέο άνθρωπο τής οικονομίας τής σωτηρίας, όπως τόν αποκάλυψε πρώτος ο προτεστάντης Μάξ Βέμπερ, τόν  πλούσιο, ο οποίος έχει τήν χάρη καί είναι σωσμένος, επειδή είναι πλούσιος.

Αμέθυστος. 

ΤΟ "ΤΡΙΤΟ ΔΙΠΛΑΣΙΑΖΕΙ" (1)

 Το Πνεύμα στην Θεολογία τής ιστορίας τού Ιωακείμ της Φλώρας.

του Antonio Stagliano.

        

  Η φιγούρα του Ιωακείμ της Φλώρας επέστρεψε τής μόδας πρίν λίγα χρόνια λόγω της τριπλής μνημονεύσεως που είχε εκ μέρους τού Barack Obama κατά την διάρκεια τής εκλογικής του εκστρατείας για την Προεδρία των Η.Π.Α. "Δάσκαλος τού σύγχρονου πολιτισμού" και "εμπνευστής ενός πιό σωστού και δικαιου κόσμου", έτσι όρισε τον Αββά, ο νέος πρόεδρος. Έναν Θεολόγο ο οποίος έζησε τον ΧΙΙ αιώνα (πέθανε στις 30 Μαρτίου 1202), αναφερόμενος φυσικά σ'εκείνο το ουτοπικό όραμα της ιστορίας που τον κατέστησε διάσημο σ'όλον τον κόσμο. Μία εννοιολόγηση της ιστορίας ανοιχτή στην ελπίδα η οποία, από το ένα μέρος, δέν αφαιρείται από την πτώση τού κόσμου, αλλά από το άλλο θεωρεί σωστό να αξιολογήσει την δυναμικότητα που υπάρχει έμφυτη στην ιστορική πορεία, παρότι παροδική και εφήμερη! Ο De Lubac παρότι κριτικός και αυστηρός απέναντι στον εξηγητή και Θεολόγο Αββά, δέχεται την μεγάλη του αξία: το ότι εναπόθεσε στην ιστορία, μία προφητική κίνηση εντελώς νέα, και μία πολιτισμική πρόοδο η οποία, μέσω αναπτύξεων, διαφοροποιήσεων, μεταμορφώσεων, από τον ΧΙΙ αιώνα έφτασε μέχρι των ημερών μας. Υπάρχει μία "κληρονομιά και υπάρχουν και πνευματικοί απόγονοι του Ιωακείμ", είπε! Η βεβαίωση τού πνεύματος τής πτωχείας με μιά πιό πλατειά διάδοση τής θρησκευτικής ζωής θα έφερνε εκείνη την ηθικο-πνευματική ανανέωση τής "τρίτης εποχής" τού Ιωακείμ, την εποχή του Πνεύματος!

          Το ίδιο και ο σημαντικός Y. Congar: "την εποχή του γράμματος θα διαδεχθεί η εποχή της ελευθερίας του πνεύματος, ένα Σάββατο καθαρής ευχαριστίας!" Εκείνο που συνήθως ήταν προορισμένο στην εσχατολογία στο τέλος της ιστορίας, εισάγεται μέσα στην ιστορία σαν αντικείμενο μίας αναμονής, μίας ελπίδος. Σ'αυτή την εποχή με μία θρησκεία ελεύθερη και πνευματική, θα υπάρχει ακόμη μία ιεραρχία και τα Μυστήρια, αλλά πνευματοποιημένα, πιό κοντά στον τύπο του Ιωάννη παρά σ'εκείνον του Πέτρου. Η έλευση αυτής της εποχής είναι επικείμενη!

          Για τον W. Kasper: "εάν κατ'αρχάς αυτή η ανανέωση και αυτή η πρόοδος σήμαινε την αναμονή τών μοναχών σαν μία ανανέωση της εκκλησίας, πολύ γρήγορα οι ιδέες του Ιωακείμ εκκοσμικεύτηκαν. Η ιδέα τής προόδου και οι μοντέρνες ουτοπίες παρουσιάζουν έναν αιτιατό δεσμό με παρόμοιες θέσεις. Τροποποιημένες στην μορφή οι ιδέες του Ιωακείμ επαναπροωθούνται απο τον Λέσσινγκ, τον Κάντ, τον Μάρξ όπως επίσης και απο την ονειρική παραίσθηση του τρίτου Ράιχ, με τους εφιάλτες που το συνόδευσαν στον αιώνα μας. Πρόκειται όμως για ιδέες ή αποσπάσματα σκέψεων του Ιωακείμ, τα οποία παρουσιάζονται και σε πολλά θεολογικά ρεύματα και σε κινήματα ανανέωσης στο εσωτερικό της εκκλησίας" (Ο Θεός του Ιησού Χριστού σ. 281...)

          Πρόκειται λοιπόν για μία "Θεολογία της ιστορίας" η οποία ανεπτύχθη σαν μία ειδική συμφωνία η οποία μεταγράφει στον χρόνο την μελωδία τού Αιωνίου και μας επιτρέπει να συλλάβουμε στην Θεία ζωή τα μυστηριώδη βάθη των ιστορικών γεγονότων, όπως επίσης και την πρόοδο της Φύσεως, εκείνης της αναβάσεως τής ανθρωπότητος πρός μία πιό έντονη ανθρωποποίηση και πνευματικοποίηση που έπρεπε προφητικά να αναγνωρίσουμε μέσα στα δράματα τών υπάρξεων και τών εποχών, τα οποία-στο διεισδυτικό βλέμμα αυτού που παρατηρεί τους δυναμισμούς τής ιστορίας στο φώς τής αποκαλύψεως του Θεού-γίνονται φιγούρες πλήρεις αινιγματικών νοημάτων, που χρήζουν ερμηνείας και κοινωνικοποιήσεως με τον σκοπό να κατευθυνθεί η ανθρώπινη περιπέτεια πρός κορυφές αρμονίας, δικαιοσύνης, νέας αδελφότητος, ελευθερίας απο όλες τις δεσμεύσεις του παρελθόντος, διανοίγοντας την στην ελπίδα μίας καθολικής και παγκόσμιας ειρήνης!

         
 1. Ο Αββάς της Καλαβρίας  "με το προφητικό χάρισμα".

       
   Ο Ιωακείμ απέρριψε καθαρά τον τίτλο τού Προφήτη για να αποφύγει διφορούμενες ερμηνείες τής αποστολής του! Η διάσημη επιγραφή του παραδείσου του Δάντη "lucemi da lato il Calavrese Giovacchino di Spirito Profetico dotato" (ΧΙΙ vv. 139-141). [Με φώτισε πλαγίως ο Καλαμπρέζε Ιωακείμ με το χάρισμα της προφητείας], παραμένει γεμάτη σημασία: η προφητεία του ερμηνεύεται σαν "όραμα", σαν ένα "όνειρο με ανοιχτά μάτια", πραγματοποιημένο στην Θεία δύναμη τού Λόγου τού Θεού, μία ανακάλυψη όλο και πιό πολύ σαν μία ζωοποιός ενέργεια του Πνεύματος στην ιστορία των ανθρώπων. Μία προφητεία σαν αποκάλυψη λοιπόν, δηλαδή σαν φανέρωση ενός σχεδίου το οποίο είναι σπάσιμο και αποσύνδεση, το τέλος των στολιδιών του παρόντος και κεραυνοβόλος δυναμισμός πρός το νέο, πρός το μέλλον. Δέν είναι τυχαίο ότι ο Ernst Bloch, Πατέρας τής πιό συστηματικής και ουτοπικής σκέψης του εικοστού αιώνος, έδωσε μεγάλη προσοχή στο έργο του, θεωρώντας τό όραμα τού Αββά σαν "την κοινωνική ουτοπία", με την πιό μεγάλη επιρροή του Μεσαίωνος. Η ανάγνωση του Μπλοχ είναι ιδιαιτέρως ιδεολογικοποιημένη, αλλά παρ'όλα αυτά συλλαμβάνει μία ουσιώδη πλευρά απο την ανάγνωση της ιστορίας του Ιωακείμ, σαν προοδευτική και βαθμιαία πραγματοποίηση της Βασιλείας του Θεού: "άσκησε με συνέπεια την πλήρη μετατόπιση της Βασιλείας του Φωτός απο το επέκεινα, και απο την παρηγοριά τού επέκεινα, στην ιστορία, παρότι μόνον σ'ένα δικό της τελικό στάδιο" . Εντελώς διαφορετικά από τον Moro και τον Campanella -οι οποίοι τοποθέτησαν σε ένα μακρυνό νησί την ιδανική τους κοινωνία- ή ακόμη και από τον Αυγουστίνο, ο οποίος μετέφερε το ιδανικό στην υπερβατικότητα, "στον Ιωακείμ αντιθέτως η ουτοπία φαίνεται, όπως και στους προφήτες, αποκλειστικά στον τρόπο και σαν κατάσταση ενός Ιστορικού μέλλοντος, έτσι ώστε η βασιλεία του Χριστού στον Ιωακείμ ανήκει τόσο ριζικά σ'αυτόν τον κόσμο όπως σε κανένα άλλο μέρος αρχής γενομένης απο τον Χριστιανισμό τής προέλευσης!"

         «Ο Ιωακείμ δέν ενδιαφερόταν στην κάθαρση τής Εκκλησίας ή ακόμη και του κράτους απο τα λάθη τους, αλλά να τα καταργήσει. Το Ευαγγέλιο ήταν ήδη σβυσμένο και ξανάναψε ένα νέο φώς (Lux nuova) χύθηκε σ'αυτό, του τρίτου βασιλείου: Ο Ιωακειμισμός πάλεψε ενεργητικά εναντίον των κοινωνικών αρχών ενός Χριστιανισμού ο οποίος αρχής γενομένης απο τον Παύλο, δέθηκε με χίλιους συμβιβασμούς στην κοινωνία των τάξεων μέχρι την θανάσιμη έχθρα τού δευτέρου βασιλείου, δηλαδή του Βασιλείου των ιερέων εναντίον του τρίτου Βασιλείου, με την σημασία του Ιωακείμ το οποίο δέν γίνεται κατανοτό και εάν γίνει κατανοητό τότε κατασυκοφαντείται.

          Ακριβώς αυτό το "γείωμα" του ουτοπικού ιδανικού, εμποδίζει όλες τις πλευρές τής αλλοτριώσεως εκείνης της θρησκείας η οποία προσλαμβάνει την μορφή τής παρηγοριάς απέναντι στο υπαρκτό! Η παρηγορητική πίστη αφήνει τα πάντα αμετάβλητα και είναι η λειτουργία τού status quo στην βαρβαρότητά του. Δέν δίνει ώθηση για την ανανέωση, δέν ανοίγει τους οφθαλμούς στην δυστυχία τής ζωής, αδυνατίζοντας την επιθυμία μίας ιστορικής μεταμόρφωσης η οποία μπορεί να καταναλωθεί στο σήμερα και οδηγεί στην ανατροπή των υλικών συνθηκών οι οποίες πιέζουν και ταπεινώνουν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου. Αντιθέτως η ουτοπία του Ιωακείμ είναι κοινωνική, η δική του Πόλις του Θεού ερευνά προσεκτικά τους θεσμούς που υπηρετούν το κέρδος και την εκμετάλλευση και ασκεί απέναντι στους Εβραίους και τους Εθνικούς εκείνη την αναγκαία ενοχή η οποία είναι ξένη σε μία εκκλησιαστική διεθνή. Γι'αυτό η κοινωνική αναμονή την οποία είχε τοποθετήσει ο Ιησούς στον μελλοντικό αιώνα και την οποία η Εκκλησία είχε μειώσει σε υποκρισία και κενά λόγια, εδώ λαμβάνεται στα σοβαρά όπως ποτέ πρίν. Σε μία εποχή μεγάλης έντασης, σαν ένας προάγγελος της μεταστροφής, ο Ιωακείμ υψώνεται σαν ένας νέος Amos (Άμως) για να κηρύξει ενάντια σε κάθε εξουσία ένα Θεό ο οποίος φροντίζει τους φτωχούς. Ο δικός του Γιαχβέ είναι ένας Θεός της φωτιάς ο αυθεντικός Θεός της Βίβλου ο οποίος είναι μία απειλή για κάθε Φαραώ, ο Θεός τού ηφαιστείου του Σινά ο οποίος μεταμορφώνεται στον Θεό τής απευλευθερώσεως και της εξόδου απο την σκλαβιά».

          Πέραν της μονόπλευρης και ιδεολογικοποιημένης ερμηνείας του Μπλοχ, η έννοια του Πνεύματος στον Ιωακείμ παντρεύεται με την κοινωνική ουτοπία η οποία εάν κατανοηθεί σωστά, εκφράζει τις δυνατότητες τις τοποθετημένες στην ιστορία τού Χριστιανικού Θεού, το πνεύμα dominum et vivificantem, τον Θεό της ζωής, το πλησίασμα του οποίου στον άνθρωπο δέν είναι ο καρπός της ανθρώπινης ανάγκης να διανοίξει στο άπειρο (ενάντια σε κάθε άθεο οραματισμό, περασμένο και μοντέρνο), αλλά το επακόλουθο της αιωνίου απόφασής του να αγαπήσει μέχρι του σημείου να ταυτιστεί με τον άνθρωπο, γενόμενος άνθρωπος αυτός ο ίδιος στον Υιό και προσφερόμενος στον άνθρωπο, στο Πνεύμα, για την πραγματοποίηση του σχεδίου του τής αγάπης το οποίο θα ολοκληρωθεί στο τέλος, πέραν αυτής της ιστορίας, παρότι έχει σ'αυτή την ιστορία την πραγματική του πρόγευση.

          Έτσι η σκέψη τής ιστορίας και τής αναπτύξεώς της διακλαδώνει (χωρίς να συγχύζεται) με την σκέψη του Χριστιανικού Θεού, την Τριαδική σκέψη του Θεού. Η Τριάδα δέν είναι τόσο -για τον Ιωακείμ- το δύσκολο δόγμα το οποίο προσπαθεί να επεξεργαστεί η έννοια, αλλά είναι πάνω απ'όλα η απλούστατη αλήθεια της Θείας συντροφιάς, πιστή, σταθερή, στην ιστορική πορεία του ανθρώπου, η πιό ισχυρή δύναμις τής πορείας τού ανθρώπου πρός συνθήκες νέες, πιό δίκαιες, πιό ανθρώπινες, διότι πιό πνευματικές. Η Θεία οικονομία, μετεγραμμένη και κωδικοποιημένη στις Γραφές, δέν είναι πλέον βαλσαμωμένη στο γραπτό χαρτί: συνεχίζει μέσα στην ανθρώπινη ιστορία, της οποίας η πλήρης σημασία είναι συμβολικά και προκαταβολικά, αποθηκευμένη στα ιερά κείμενα, όπου όλα είναι η μορφή τής σωτηρίας η οποία πραγματοποιείται εν μέσω της ιστορικής ταραχής διά του Αγίου Πνεύματος, φορέως των βαθύτερων δυναμισμών των ιστορικών εξελίξεων.

Συνεχίζεται.

ΣΧΟΛΙΟ: "Y. Congar: «την εποχή του γράμματος θα διαδεχθεί η εποχή της ελευθερίας του πνεύματος, ένα Σάββατο καθαρής ευχαριστίας»!" Οπως βλέπουμε η ευχαριστιακή εκκλησιολογία τού Ζηζιούλα, γιά τήν οποία διεκδικεί μιά θέση στό Πάνθεον τής Θεολογίας ριζώνει στήν αίρεση τού Ιωακείμ, στήν υποτιθέμενη τρίτη εποχή, τής οικονομίας τού Αγίου Πνεύματος. Εισάγει καινά δαιμόνια όπως όλοι οι σημερινοί διανοούμενοι καί μέ τό ικανότατο συνεργείο του τά συναρμολογεί μέσα στήν εκκλησία βαφτίζοντάς τα ορθόδοξα.

ΑΡΚΕΙ ΝΑ ΘΥΜΗΘΟΥΝ ΟΙ ΒΑΡΙΕΣΤΗΜΕΝΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΟΝ ΘΑΥΜΑΣΜΟ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΜΠΑΜΑ.

Αμέθυστος. 

ΤΟ "ΤΡΙΤΟ ΔΙΠΛΑΣΙΑΖΕΙ" (9)

 Συνέχεια από: Πέμπτη 12 Ιανουαρίου 2017 

Το πνεύμα στην Θεολογία τής ιστορίας του Ιωακείμ ντα Φιόρε.

του Antonio Stagliano.

          
5. Το Πνεύμα πέραν του Χριστού; Στην κριτική συζήτηση.

       
  Εκείνη του Ιωακείμ είναι λοιπόν μία σύλληψη τής ιστορίας ανοιχτής στην ελπίδα η οποία, απο το ένα μέρος, δέν αφαιρείται απο την πτώση του κόσμου, αλλά απο το άλλο θεωρεί σωστό να αξιολογήσει τίς ενυπάρχουσες δυνατότητες στήν ιστορική πορεία, παρά το ότι είναι περαστικές. Η αντίληψη του τής ιστορικής διαδρομής είναι ρεαλιστική όσο και εκείνη του Αυγουστίνου, αλλά δέν είναι πεσιμιστική. Ο Πτωτικός κόσμος δέν είναι τόσο γερασμένος ώστε να μήν μπορεί πιά να ανανεωθεί ή να μήν μπορεί πιά να ξαναζήσει μία εποχή ακόμη και μίας νέας παιδικότητος, την εποχή του πνεύματος, την τρίτη κατάσταση του κόσμου, καρπό μιάς πνευματοποιήσεως τής ιστορίας η οποία θα είχε ήδη πραγματοποιήσει πάνω σ'αυτή την γή κατά κάποιο τρόπο το μελλοντικό Έσχατον το οποίο είναι πάντοτε υπερβατικό!
Συμπερασματικά δέν μπορούμε να αποφύγουμε ένα ερώτημα, το οποίο θέτει το πρόβλημα τής ορθόδοξης ερμηνείας του οράματος του Ιωακείμ της ιστορίας. Υπάρχει στον Ιωακείμ ένα "μέλλον τού πνεύματος, χωρίς τον Χριστό;" Και ακριβώς στο κέντρο τού σημαντικού του βιβλίου, η Χριστολογία στον ορίζοντα τού πνεύματος, ο M Bordoni, δηλώνει : "Οι προφητικές αγγελίες μίας εποχής του Πνεύματος, παρότι με διαφορετικούς τονισμούς αντήχησαν κατ'επανάληψιν στην διάρκεια των χρόνων. Στις αρχές της δευτέρας Χιλιετίας τής Χριστιανικής ιστορίας, με τον Ιωακείμ ντα Φιόρε, η προφητεία περί του μέλλοντος τού πνεύματος ξανάπαιρνε ζωτικότητα και δύναμη αλλά στην προοπτική τού γεγονότος, του συμβάντος, μιάς εποχής πέραν του Χριστού, στην οποία θα είχε κυριαρχήσει μία νέα θρησκευτικότης, ενισχυμένη απο ένα πνευματικό Ευαγγέλιο(Αγουρίδης), απο μία πνευματική κατανόηση της Γραφής και προωθημένη απο μία εκκλησία τού πνεύματος(ευχαριστιακή εκκλησιολογία)" Απο την μεριά του ο J.Moltmann ισχυρίζεται: "Οι ιστορικές έννοιες τής προκαταβολής και της αναίρεσης θα μπορούσαν να αποδειχθούν παραπλανητικές, στην περίπτωση κατά την οποία θα παράβλεπαν το Τριαδικό δόγμα τής "οικειοποιήσεως" ( ο ορισμός τού υποκειμένου καί τού προσώπου από τόν Ακινάτη)στο οποίο θέλησε να σταθεί ο Ιωακείμ ντα Φιόρε, όπως μας μαρτυρεί ακόμη και η θεωρητική φιγούρα που πρότεινε (Το θεωρητικό σχήμα), των Τριών διασυνδεδεμένων δακτυλιών. Όποιος λαμβάνει σοβαρά υπόψιν του αυτή την θεωρία δέν θα μπορέσει να πεί ότι ο Ιωακείμ είχε ελπίσει σε ένα γεγονός του πνεύματος "χωρίς Χριστό".
Ανάμεσα σ'αυτές τις δύο διαμετρικώς αντίθετες θέσεις είναι ανάγκη να ξεκαθαρίσουμε ορισμένα πράγματα. O De Lubac είναι οπωσδήποτε ο σύγχρονος και πιό αυθεντικός ερμηνευτής τής σκέψης του Ιωακείμ, μίας ερμηνείας η οποία ξεκίνησε απο τον Θωμά Ακινάτη ήδη (Θεολογική summa Ι-11 q 106, a.4).
Η ισχυρή ιδέα αυτής της ερμηνείας-την οποία παρατήρησε ιδιαιτέρως ο De Lubac μέσα σε πάμπολες σκέψεις οι οποίες παρήγαγαν μία "μεταμόρφωση" της τρίτης εποχής"-είναι η υποτιθέμενη υπέρβαση του Ιησού, η προσωπικότης τού οποίου, ξεθωριάζει υπέρ της προόδου η οποία προχωρά, σημαίνοντας αυτός μόνον έναν "τύπο" σε σχέση με όσα συμβαίνουν απο το μέλλον. Βεβαίως κάθε Χεγκελιασμός του Ιωακείμ θα συγκρουστεί μ'ένα γεγονός πολύ μεγάλης σημασίας: "Ο Ιωακείμ δέν είχε ονειρευτεί, πάνω στη γή, ένα επέκεινα της τρίτης εποχής". Μία υπέρβαση τής εποχής τού Πνεύματος σε μία περαιτέρω εποχή η οποία με την σειρά της όπως θα το απαιτούσε η διαλεκτική τής ιστορίας- θα υφίστατο μία νέα υπέρβαση επ'αόριστον! Οι πνευματικοι του απόγονοι όμως, θα είχαν μειώσει την ιδέα τής υπερβάσεως, τής επαληθεύσεως τής Χριστολογικής εποχής: μία κρίση αυτή σε συμφωνία με την ερμηνεία του Ακινάτη!
Σύμφωνα με τον Ακινάτη, Ο Ιωακείμ είχε δηλώσει την παροδικότητα του νέου νόμου του Χριστού, στην βάση μερικών μαρτυριών τής Γραφής και ιδιαιτέρως εκείνης του Παύλου στην 1 πρός Κορ 13, 12. "Οταν έλθει αυτό που είναι τέλειο, εκείνο που είναι ατελές θα εξαφανιστεί", γι'αυτό ο νέος νόμος καθότι ατελής θα καταργηθεί υπέρ μίας νέας καταστάσεως, πιό τέλειας. Στην συνέχεια στηρίχθηκε σε εκείνη την μαρτυρία τού κατά Ιωάννην 16, η οποία αφορά την υπόσχεση στους μαθητές για το γεγονός τού πνεύματος τού παρακλήτου το οποίο θα τους είχε εισάγει στην γνώση κάθε αλήθειας, έτσι ώστε η εκκλησία δέν θα γνώριζε ακόμη, στην κατάσταση της Κ.Δ. όλη την αλήθεια και πρέπει να περιμένει μία άλλη κατάσταση στην οποία θα της είχε αποκαλυφθεί απο το πνεύμα. Τέλος εκείνη την μαρτυρία την κατά Ματθαίον 24,14 στην οποία ο Κύριος λέει: "και κηρυχθήσεται τούτο το Ευαγγέλιον της Βασιλείας εν όλη τη οικουμένη εις μαρτύριον πάσι τοις εθνεσι, και τότε ήξει το τέλος". Τώρα όμως το τέλος δέν έφτασε ακόμη, ενώ το Ευαγγέλιο του Χριστού έχει αναγγελθεί, γι'αυτό το Ευαγγέλιο τού Χριστού δέν θα ήταν το Ευαγγέλιο της Βασιλείας και επομένως είμαστε υποχρεωμένοι να περιμένουμε ένα άλλο Ευαγγέλιο τού Αγίου Πνεύματος, το οποίο πρόκειται να έλθει! Έτσι λοιπόν, όπως υπήρξε μία κατάσταση (εκείνη του αρχαίου νόμου) για να οικειοποιηθούμε το πρόσωπο του Πατρός και μία άλλη (εκείνη του νέου νόμου) στην οποία οικειοποιούμεθα τον Υιό, θα πρέπει να υπάρχει μία περαιτέρω κατάσταση ώστε να οικειοποιηθούμε το Άγιο Πνεύμα. Η απάντηση του Ακινάτη είναι καθαρή και Θεολογικώς άψογη! Ο νέος νόμος είναι καθοριστικός. Το ευαγγέλιο του Χριστού το οποίο είναι αξεπέραστο και καθόλου παροδικό γι'αυτή την ιστορία. Έτσι είναι χωρίς κανένα νόημα οι δηλώσεις όσων υποστήριξαν την αναμονή μίας άλλης εποχής του Αγίου Πνεύματος, διότι το πνεύμα είναι το πνεύμα του Χριστού(Φιλιόκβε) και χύθηκε στην καρδιά των μαθητών αμέσως μετά την δόξα του στην ανάσταση και την ανάληψη. Επομένως δέν μπορούμε να περιμένουμε καμμία τρίτη κατάσταση η οποία θα ανήκει στο πνεύμα και η οποία θα είναι πέραν του νέου νόμου του Υιού, καθότι δέν υπάρχει τίποτε που να ανήκει στον Πατέρα και δέν είναι επίσης του Υιου, όπως ακριβώς δέν υπάρχει τίποτε που να ανήκει στον Υιό και δέν ανήκει και στο Πνεύμα επίσης!
Και η ερμηνεία του Lubac είναι επίσης ξεκάθαρη: "Ο Χριστός, του οποίου το πρόσωπο έχει μικρή αξία στο έργο του Ιωακείμ, ειναι φιγούρα (τύπος) τού πνεύματος όπως ο Ιωάννης ο Βαπτιστής ήταν ο τύπος του Χριστού. "Ο ίδιος ο άνθρωπος Ιησούς είναι τύπος του Πνεύματος. Για τον Lubac η ιδιαίτερη εξήγηση του Ιωακείμ των Ιερών Γραφών (η συμφωνία ανάμεσα στις δύο διαθήκες) εμπλέκει αναγκαίως (αλλά και υπονοεί) το ξεπέρασμα του γεγονότος του Χριστού και την υποβάθμιση του μυστηρίου του Πάσχα καθότι τόπος της καθοριστικής και τελευταίας αποκαλύψεως του Τριαδικού Θεού: "Το Ευαγγέλιο του Χριστού, λαμβανόμενο κατά γράμμα, δέν είναι παρά μία "αρκτική ομιλία. Δέν οδηγεί κανέναν στην τελειότητα. Αυτή θα είναι προσβάσιμη μόνον σε μία τρίτη εποχή του πνεύματος.
Ο M. Grabmann χρεώνει στον Ακινάτη το προσόν "να έχει αναιρέσει την τυπικά προφητική κατασκευή τής ιστορίας του Ιωακείμ ντα Φιόρε! Η μεσσιανική εννοιολόγηση τής ιστορίας και η πνευματιστική ερμηνεία της Εκκλησίας που προώθησε ο Ιωακείμ βρήκαν στον Ακινάτη την "καθολική απάντηση" η οποία την απογύμνωσε Θεολογικά, επιβάλλοντας μία ανάγνωση της σκέψης του Ιωακείμ η οποία ισχύει ακόμη και σήμερα χωρίς πολλές παραλλαγές.
Ο J. Moltmann φτάνει σε αντίθετο συμπέρασμα: "στον Ακινάτη το Τριαδικό δόγμα ουδετεροποίησε και μπλόκαρε τον εσχατολογικό δυναμισμό της βιβλικής ιστορίας τής υποσχέσεως. Όποιος σκέπτεται στο σχήμα του χρόνου και της αιωνιότητος δέν ενδιαφέρεται στην πρόοδο των εποχών. Αντιθέτως ο Ιωακείμ, πρώτος αυτός, παρότι όχι μοναδικός στην συνέχεια, σκέφτηκε μαζί Τριάδα και Ιστορία μέσα σε μία προοπτική εσχατολογική τέτοια ώστε η ιστορία τής Βασιλείας τώρα προκύπτει δυναμωμένη Τριαδικώς και η Τριάδα συλλαμβάνεται στο βασίλειο τής δόξας της σαν ολοκλήρωση τής ίδιας τής Τριαδικής ιστορίας." Πρόκειται για μία κριτική ιστορικά πολύ λίγο γενναιόδωρης απέναντι στον Ακινάτη. Χρησιμεύει όμως να προειδοποιήσει για την ανάγκη μίας πιό ήσυχης προσοχής στο επίπεδο της κριτικής απέναντι στις Θέσεις του Ιωακείμ, αν όχι για τίποτε άλλο επειδή είναι στ'αλήθεια πολύ σύνθετος ο Θεολογικός του διαλογισμός, η εξηγητική του και η αποκαλυπτική του!

ΤΟ "ΤΡΙΤΟ ΔΙΠΛΑΣΙΑΖΕΙ" (1)

 Το Πνεύμα στην Θεολογία τής ιστορίας τού Ιωακείμ της Φλώρας.

του Antonio Stagliano.

        

  Η φιγούρα του Ιωακείμ της Φλώρας επέστρεψε τής μόδας πρίν λίγα χρόνια λόγω της τριπλής μνημονεύσεως που είχε εκ μέρους τού Barack Obama κατά την διάρκεια τής εκλογικής του εκστρατείας για την Προεδρία των Η.Π.Α. "Δάσκαλος τού σύγχρονου πολιτισμού" και "εμπνευστής ενός πιό σωστού και δικαιου κόσμου", έτσι όρισε τον Αββά, ο νέος πρόεδρος. Έναν Θεολόγο ο οποίος έζησε τον ΧΙΙ αιώνα (πέθανε στις 30 Μαρτίου 1202), αναφερόμενος φυσικά σ'εκείνο το ουτοπικό όραμα της ιστορίας που τον κατέστησε διάσημο σ'όλον τον κόσμο. Μία εννοιολόγηση της ιστορίας ανοιχτή στην ελπίδα η οποία, από το ένα μέρος, δέν αφαιρείται από την πτώση τού κόσμου, αλλά από το άλλο θεωρεί σωστό να αξιολογήσει την δυναμικότητα που υπάρχει έμφυτη στην ιστορική πορεία, παρότι παροδική και εφήμερη! Ο De Lubac παρότι κριτικός και αυστηρός απέναντι στον εξηγητή και Θεολόγο Αββά, δέχεται την μεγάλη του αξία: το ότι εναπόθεσε στην ιστορία, μία προφητική κίνηση εντελώς νέα, και μία πολιτισμική πρόοδο η οποία, μέσω αναπτύξεων, διαφοροποιήσεων, μεταμορφώσεων, από τον ΧΙΙ αιώνα έφτασε μέχρι των ημερών μας. Υπάρχει μία "κληρονομιά και υπάρχουν και πνευματικοί απόγονοι του Ιωακείμ", είπε! Η βεβαίωση τού πνεύματος τής πτωχείας με μιά πιό πλατειά διάδοση τής θρησκευτικής ζωής θα έφερνε εκείνη την ηθικο-πνευματική ανανέωση τής "τρίτης εποχής" τού Ιωακείμ, την εποχή του Πνεύματος!
Το ίδιο και ο σημαντικός Y. Congar: "την εποχή του γράμματος θα διαδεχθεί η εποχή της ελευθερίας του πνεύματος, ένα Σάββατο καθαρής ευχαριστίας!" Εκείνο που συνήθως ήταν προορισμένο στην εσχατολογία στο τέλος της ιστορίας, εισάγεται μέσα στην ιστορία σαν αντικείμενο μίας αναμονής, μίας ελπίδος. Σ'αυτή την εποχή με μία θρησκεία ελεύθερη και πνευματική, θα υπάρχει ακόμη μία ιεραρχία και τα Μυστήρια, αλλά πνευματοποιημένα, πιό κοντά στον τύπο του Ιωάννη παρά σ'εκείνον του Πέτρου. Η έλευση αυτής της εποχής είναι επικείμενη!
Για τον W. Kasper: "εάν κατ'αρχάς αυτή η ανανέωση και αυτή η πρόοδος σήμαινε την αναμονή τών μοναχών σαν μία ανανέωση της εκκλησίας, πολύ γρήγορα οι ιδέες του Ιωακείμ εκκοσμικεύτηκαν. Η ιδέα τής προόδου και οι μοντέρνες ουτοπίες παρουσιάζουν έναν αιτιατό δεσμό με παρόμοιες θέσεις. Τροποποιημένες στην μορφή οι ιδέες του Ιωακείμ επαναπροωθούνται απο τον Λέσσινγκ, τον Κάντ, τον Μάρξ όπως επίσης και απο την ονειρική παραίσθηση του τρίτου Ράιχ, με τους εφιάλτες που το συνόδευσαν στον αιώνα μας. Πρόκειται όμως για ιδέες ή αποσπάσματα σκέψεων του Ιωακείμ, τα οποία παρουσιάζονται και σε πολλά θεολογικά ρεύματα και σε κινήματα ανανέωσης στο εσωτερικό της εκκλησίας" (Ο Θεός του Ιησού Χριστού σ. 281...)
Πρόκειται λοιπόν για μία "Θεολογία της ιστορίας" η οποία ανεπτύχθη σαν μία ειδική συμφωνία η οποία μεταγράφει στον χρόνο την μελωδία τού Αιωνίου και μας επιτρέπει να συλλάβουμε στην Θεία ζωή τα μυστηριώδη βάθη των ιστορικών γεγονότων, όπως επίσης και την πρόοδο της Φύσεως, εκείνης της αναβάσεως τής ανθρωπότητος πρός μία πιό έντονη ανθρωποποίηση και πνευματικοποίηση που έπρεπε προφητικά να αναγνωρίσουμε μέσα στα δράματα τών υπάρξεων και τών εποχών, τα οποία-στο διεισδυτικό βλέμμα αυτού που παρατηρεί τους δυναμισμούς τής ιστορίας στο φώς τής αποκαλύψεως του Θεού-γίνονται φιγούρες πλήρεις αινιγματικών νοημάτων, που χρήζουν ερμηνείας και κοινωνικοποιήσεως με τον σκοπό να κατευθυνθεί η ανθρώπινη περιπέτεια πρός κορυφές αρμονίας, δικαιοσύνης, νέας αδελφότητος, ελευθερίας απο όλες τις δεσμεύσεις του παρελθόντος, διανοίγοντας την στην ελπίδα μίας καθολικής και παγκόσμιας ειρήνης!

Το αδιαφιλονίκητο προσόν του Ιωακείμ είναι ότι κατόρθωσε να σκεφθεί ιστορικά την Τριάδα και Τριαδικά την ιστορία: και δι'αυτής τής οδού, η πίστη στην Τριάδα, γίνεται "κριτική και επαναστατική σκέψη", μία καταγγελία τής αλυτρωτικής καταστάσεως του κόσμου, ο οποίος είναι γεμάτος αντιπαραθέσεις και αξεπέραστα σχίσματα! Γίνεται όμως και προφητεία τού μέλλοντος, κατεύθυνση πρός έναν σκοπό καθολικής κοινωνίας, αναγγελία τής εξασφαλισμένης ειρήνης απο την φανέρωση τού Θεού δίπλα μας και λαχτάρα μίας πνευματοποιήσεως τής κοινωνίας η οποία προοδεύει ήδη χάρη στο έργο του Τριαδικού πνεύματος, δηλαδή τού πνεύματος που εργάζεται και ολοκληρώνει στην ιστορία την αιώνια απόφαση του Χριστιανικού Θεού, να σώσει όλους τους ανθρώπους!
Η προσπάθεια του Αββά εκ Καλαβρίας υπήρξε εκείνη να ανοίξει τα μάτια τών συγχρόνων του σ'αυτή την Χριστιανική αλήθεια, η οποία δέν διαψεύσθηκε απο την ωμότητα και απο μερικά τρομακτικά γεγονότα της εποχής. Ανάμεσα στον ΧΙΙ και τον ΧΙΙΙ αιώνα γεννιέται στο Celico στα 1130/5 και πεθαίνει στο μικρό μοναστήρι τού S.Martino di Canale, κοντά στην Cosenza. Ενώ λοιπόν στερεώνεται το Νορμανδικό Βασίλειο τού Enrico VI, στον Νότο γεννιέται εκείνη την εποχή ο Federico II (stupor mundi), ο οποίος θα ανοίξει τα γεωγραφικά σύνορα και οι πόλεμοι αρχίζουν νά φαίνονται ατελείωτοι για την ελευθερία των πόλεων, και μέ τις διαμάχες ανάμεσα στους Πάπες και την αυτοκρατορία, τίς σταυροφορίες για την απελευθέρωση των ιερών τόπων (και τήν αποτυχία τους). Η διάδοση των αιρέσεων ήταν σταθερή και ασταμάτητη και ορισμένες εξελίξεις της εκκοσμικεύσεως της Εκκλησίας είχαν ήδη προχωρήσει. Εμπλεκόμενος προσωπικά στα γεγονότα τού καιρού του, ο Ιωακείμ καταγγέλλει, στιγματίζει και εκφράζει ανοιχτά τον ζήλο του για την Χριστιανική και εκκλησιαστική υπόθεση. Μέσα σ'αυτές τις περιπέτειες και ξεκινώντας απο αυτές τις δυσκολίες τής εποχής του, διατηρεί μία υγιή "ιστορική αισιοδοξία" σχετικά με την δυνατότητα μίας πνευματικής αναγεννήσεως τής κοινωνίας: εάν ο Θεός εμπλέκεται στην ιστορία καθότι ο ίδιος ο Θεός στην Τριαδική του ζωή, αποτελεί την αρχή, την συντροφιά και τον μελλοντικό ορίζοντα εκτός τού χαρακτηρισμού των ρυθμών της εποχής-τότε είναι δυνατόν μία χαρούμενη και ιερή ανάγνωση των προόδων των εποχών!
Και νά το όραμα: Νευρωμένος με την πραγματοποιημένη εσχατολογία-διότι το πνεύμα είναι σε δράση-ο κόσμος τείνει πρός την "υπέρτατη ευτυχία και χαρά", όταν θα κατορθώσει να αποκτήσει καθοριστικά πρόσβαση στην ησυχία και στην ειρήνη που τού έχουν υποσχεθεί, τα οποία βρίσκονται ήδη σε ενέργεια, παρότι δέν έχουν πραγματοποιηθεί ακόμη πλήρως. (Προς Εβρ. 4,7:.....άρα απολείπεται σαββατισμός τω λαώ του Θεού. Ο γάρ εισελθών εις την κατάπαυσιν αυτού και αυτός κατέπαυσεν απο των έργων αυτού ώσπερ απο των ιδίων ο Θεός. Σπουδάσωμεν ούν εισέλθειν εις εκείνην την κατάπαυσιν ίνα μή εν τω αυτώ τις υποδείγματι πέση της απειθίας.) Τα δράματα απο τις ιστορικές ήττες του ανθρώπου δέν μπορούσαν να κάμψουν το κουράγιο : υπήρχε ανάγκη να βρεθεί μία θετική διέξοδος και έτσι να σχεδιασθεί μία νέα περιπέτεια μίας προοδευτικής πνευματοποιήσεως. Η εποχή του πνεύματος σε μία πλήρη εμφάνιση, η ωρίμανση και η αύξηση της εποχής τού Αγίου Πνεύματος, όπως ήδη ξεκίνησε με τον Άγιο Βενέδικτο. Πέραν της μεταστροφής τών Εβραίων, βρισκόμαστε και σε αναμονή τής μεταστροφής και των διαφωνούντων Ελλήνων και εκείνη του κόσμου των Εθνικών, όλοι τους πρόδρομοι τού καθοριστικού γεγονότος της Νέας εποχής, την οποία οι χρονολογικοί νόμοι υποθέτουν για το 1260. Αυτό το ρίσκο της απίθανης χρονολόγησης, ίσως γεννήθηκε απο την ανάγκη του Ιωακείμ να δώσει πραγματικότητα και ιστορική μορφή στον διαλογισμό του βιβλικού συμβολισμου. Ακολουθώντας το Ευαγγέλιο το κατά Ματθαίον, ο Ιωακείμ, καθορίζει ανάμεσα στον Αδάμ και τον Ιησού 42 γενεές, οι οποίες σύμφωνα με τον κανόνα της ομόνοιας των δύο Γραφών, πρέπει να επαναληφθούν στην δεύτερη εποχή, με την μοναδική διαφορά ότι ενώ οι γενεές της Π.Δ. υπήρξαν ανόμοιες στην διάρκεια, εκείνες της Κ.Δ. θα είναι όλες 30 ετών: Το αποτέλεσμα φτάνει τα 1260 χρόνια.[ Αλωση τής Κων/πόλεως τό 1204]
Έτσι ανανεωμένη απο τις διαμάχες τής νέας Βαβυλώνος, η Εκκλησία τής Ρώμης θα έδειχνε την λαμπρότητα του προσώπου της, πραγματοποιώντας στην γή το χάρισμα που έλαβε απο τον Διδάσκαλό της, να ενσαρκώσει την "νέα Ιερουσαλήμ", επιτρέποντας την δημιουργία μίας ανθρώπινης κοινωνίας η οποία θα κυβερνάται σύμφωνα με τις Ευαγγελικές αρχές και τις πιό αριστοκρατικές αρετές, σε μία ανανέωση των ηθών, των ιδεών και των νοοτροπιών, τα οποία μπορούσε να πραγματοποιήσει μόνον μία νέα φανέρωση του πνεύματος. Το όνειρο τής δικαιοσύνης, της αγάπης, της ελευθερίας και της ειρήνης που ζωντάνευε την ελπίδα του Καλαβρέζου μεταρρυθμιστού νευρώνει την δική του εμπειρία τής αγιότητος και βρίσκει στον διαλογισμό τού Τριαδικού μυστηρίου την γόνιμη αγκαλιά του και την πιό αληθινή έκφραση. Η εποχή του Πνεύματος είναι ο σκοπός πρός τον οποίο βαδίζει όλη η ιστορία του κόσμου η οποία έχει ήδη εισδύσει στην τελευταία της εποχή ή κατάσταση, "μετά" τις άλλες δύο: εκείνη του Πατρός και εκείνη του Υιού.

ΣΧΟΛΙΟ: "Y. Congar: «την εποχή του γράμματος θα διαδεχθεί η εποχή της ελευθερίας του πνεύματος, ένα Σάββατο καθαρής ευχαριστίας»!" Οπως βλέπουμε η ευχαριστιακή εκκλησιολογία τού Ζηζιούλα, γιά τήν οποία διεκδικεί μιά θέση στό Πάνθεον τής Θεολογίας ριζώνει στήν αίρεση τού Ιωακείμ, στήν υποτιθέμενη τρίτη εποχή, τής οικονομίας τού Αγίου Πνεύματος. Εισάγει καινά δαιμόνια όπως όλοι οι σημερινοί διανοούμενοι καί μέ τό ικανότατο συνεργείο του τά συναρμολογεί μέσα στήν εκκλησία βαφτίζοντάς τα ορθόδοξα.

 Τό Τρίτο Πρόσωπο τής Αγίας Τριάδος διπλασιάζει τήν εκκλησία, αφού εξέρχεται από τά όρια τής εκκλησίας τού Ιησού Χριστού στήν ιστορία, δημιουργώντας τόν θρησκευόμενο "uomo aeconomicus", τόν νέο άνθρωπο τής οικονομίας τής σωτηρίας, όπως τόν αποκάλυψε πρώτος ο προτεστάντης Μάξ Βέμπερ, τόν  πλούσιο, ο οποίος έχει τήν χάρη καί είναι σωσμένος, επειδή είναι πλούσιος.

ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΔΙΠΛΑΣΙΑΖΕΙ (8)

 Συνέχεια από:Πέμπτη 29 Δεκεμβρίου 2016

Το πνεύμα στην Θεολογία τής ιστορίας του Ιωακείμ ντα Φιόρε.

του Antonio Stagliano.

4. Το τρίτο "διπλασιάζει": το πνεύμα φέρει στην ολοκληρωμένη αλήθεια!

       

  Στο όραμα τού Ιωακείμ τής τρίτης καταστάσεως, το Έσχατον είναι κατά κάποιο τρόπο ιστορικοποιημένο, γι'αυτό λέμε με την σημασία που αναφέρουμε πιό πάνω ότι η τρίτη κατάσταση είναι δίδυμη. Η τρίτη κατάσταση είναι πράγματι μία ιστορική εποχή πλήρους πραγματοποιήσεως τού μηνύματος του Χριστού, μέσω τού έργου τής Χάριτος τού Πνεύματος που απέστειλε ο ίδιος, μαζί με τον Πατέρα, στον κόσμο: το πνεύμα έχει την υποχρέωση να καταστήσει καθολικό και ιδιαίτερο τον Χριστό και έτσι να οδηγήσει σ'ολόκληρη την αλήθεια! Είναι ο άλλος Παράκλητος, για τον οποίο προσεύχεται ο Χριστός ώστε να παραμείνει με τους μαθητές πάντοτε και να κατοικήσει σ'αυτούς, σαν "πνεύμα της αληθείας το οποίο ο κόσμος δέν μπορεί να προσλάβει, διότι δέν το βλέπει και δέν το γνωρίζει. (Ιωάν 14,16-17). Είναι ο άλλος Παράκλητος που ο Πατήρ υποσχέθηκε και θα αποστείλει στο όνομα τού Χριστού : ο δέ παράκλητος, το πνεύμα υμάς διδάξει πάντα και υπομνήσει υμάς πάντα ά είπον υμίν (Ιωάν 14,26). Στον ερμηνευτή Ιωακείμ δέν ξεφεύγει ότι το Άγιο Πνεύμα εδώ είναι Διδάσκαλος πραγμάτων που δέν είναι καινούργια (διότι ανακοινώθηκαν απο τον Υιό), σχετικά με τα οποία αυτό παίζει έναν ρόλο κατανοήσεως και διδασκαλίας. Η διάχυση τού Πνεύματος της Πεντηκοστής είναι μόνον η αρχή αυτής της νέας ιστορίας η οποία θα προχωρήσει-μέσω μίας διάχυσης όλο και πλατύτερης τών χαρισματικών δώρων-μέχρι την πλήρη πραγμάτωση τού μηνύματος του Χριστού, το αιώνιο ευαγγέλιο-το οποίο ο Ιωακείμ αντλεί απο το σχόλιο στο χωρίο τής αποκαλύψεως 14,6. Αυτό το Ευαγγέλιο δέν είναι ένα άλλο απο αυτό που ανήγγειλε ο Χριστός! Είναι το ίδιο Ευαγγέλιο τού Χριστού το οποίο επιτέλους εσωτερικεύεται και γίνεται προοδευτικώς γόνιμο και απελευθερωτικό στα σωτηριώδη του αποτελέσματα! Και σιγά-σιγά προσλαμβανόμενο πάντοτε καλύτερα και οικειοποιούμενο απο έναν μεγάλο αριθμό προσώπων, εώς ότου καταστεί προσιτό στην "πνευματική του νοημοσύνη" απο όλους τους αναγεννημένους στην δύναμη του πνεύματος, για την ανανέωση, την μεταστροφή, την κάθαρση όχι μόνον των ξεχωριστών προσώπων αλλά επίσης των ίδιων των πολιτικών και κοινωνικών θεσμών, ιδιαιτέρως δέ της Εκκλησίας.

          Απέναντι σ'αυτούς τους ιδεαλισμούς οι Χρονολογικές προοπτικές του Χιλιασμού καταλήγουν φανταστικές και ανυπόστατες. Για τον Ιωακείμ "η αρχή τών χιλίων ετών έλαβε χώρα απο την ανάσταση του Κυρίου. Και όχι επειδή πρέπει νά μετρηθούν απλώς χίλια χρόνια, αλλά επειδή ο αριθμός χίλια είναι ο πιό τέλειος και σχηματίζει μία μεγάλη πληρότητα ετών. Με ένα πνεύμα καταλλαγής, ο Ιωακείμ προσπαθεί να συμπεριλάβει-με το κριτήριο τής αντιστοιχίας στην πίστη-κάθε έκφραση τής παραδόσεως. Συλλαμβάνοντας την δυνατότητα μίας προοδευτικής αναβάσεως πρός μία πληρότητα όλο και μεγαλύτερη πρίν απο το τέλος του κόσμου, αυτός προσλαμβάνει όχι τόσο μία στάση επαναστατική αλλά μάλλον  μία μεταρρυθμιστική ένταση. Γνωρίζει την εξέλιξη τών μορφών, θεολογικώς, διότι με τα μάτια τής πίστης βλέπει το πνεύμα στο έργο του και πιστεύει στην δύναμή του και την σωτηρία. Ιστορικώς, διότι είναι προσεκτικός παρατηρητής τών μεγάλων προβλημάτων που βαραίνουν την πνευματική πορεία του Χριστιανισμού και την παραμορφώνουν, προκαλώντας μάλιστα μία μεταστροφή της πλεύσης!       

          Η ριζική ανανέωση δέν σημαίνει λοιπόν καταδυνάστευση των θεσμών, αλλά περισσότερο συγκεκριμενοποίηση (συνειδητοποίηση) τής ιδεατής καταγωγής. Το όραμα του Papa angelicus δέν αποδεικνύει ότι ο Ιωακείμ ενάντια στην Εκκλησία τών παπών φιλοδοξεί μία εκκλησία χωρίς Ιεραρχία. Ακόμη και στους τελευταίους χρόνους ο πάπας διατηρεί τον ρόλο του και είναι ενδιαφέρον ότι ο άγγελος της Αποκαλύψεως (7,2), αυτός που φέρει την σφραγίδα τού ζωντανού Θεού, ερμηνεύεται ξεκινώντας απο τον Χριστό ή απο το επισκοπάτο του, τον Ρωμαίο ποντίφηκα: "θα ανάβει αλλά όχι προχωρώντας υλικά ή αλλάζοντας τόπο, αλλά με την έννοια ότι θα του δοθεί πλήρης ελευθερία για να ανανεώσει την Χριστιανική θρησκεία και για να κηρύξει τον Λόγο του Θεού". Δέν προβλέπεται λοιπόν μία διάλυση ή αντικατάσταση της εκκλησιαστικής τάξεως. Η εκκλησία του Πέτρου, χωρίς να αποτύχει ποτέ, θα ανανεωθεί, γινόμενη ένα σημείο πιό λαμπερό ακόμη πνευματικότητος και παραμένοντας σταθερή στον αιώνα : ο διάδοχος του Πέτρου, ο οποίος θα είναι εκείνη την εποχή πιστός επίσκοπος τού Χριστού, θα υψωθεί σε θαυμαστά ύψη, ώστε να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα : "το βουνό τής οικίας τού Κυρίου στα τελευταία χρόνια θα είναι εγκατεστημένο στην κορυφή των βουνών και θα ανυψωθεί πάνω απο τους λόφους".

          Αποποιούμενος την κοσμική εξουσία, απαλλαγμένος απο τα κοσμικά καθήκοντα, ο νέος πάπας θα είχε οδηγήσει τον Χριστιανικό λαό, καθοδηγώντας τον στα μονοπάτια τής ελευθερίας τού πνεύματος και τοιουτοτρόπως, σαν δάσκαλος τής Καθολικής Εκκλησίας, θα επέτρεπε την πραγματοποίηση της προφητείας του Ησαΐα τής συρροής όλων των γενεών πρός το όρος του Κυρίου. Δέν είναι τυχαίο ότι ο Ιωακείμ έδειξε στην μεταστροφή τών Εθνικών στον Χριστιανισμό, των Εβραίων και στην επιστροφή των Ελλήνων στην Καθολική Εκκλησία, τους προδρόμους τού καθοριστικού γεγονότος τής τελικής περιόδου, της Καθολικής ειρήνης, και επομένως του τέλους του κόσμου με την είσοδο του μοναδικού λαού τού Θεού στην εσχατολογική κοινωνία τής Τριαδικής ζωής!

Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΕΠΕΣΕ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΠΑΤΕΩΝΩΝ , ΤΟΥ ΑΓΟΥΡΙΔΗ, ΤΟΥ ΖΗΖΙΟΥΛΑ. Ο ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ ΔΟΞΑΣΤΗΚΕ ΣΑΝ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΣ ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΟΣ. ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΜΩΣ ΕΚΑΝΕ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΙΡΕΣΕΩΣ Η ΟΠΟΙΑ ΣΑΡΩΣΕ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΚΑΙ ΠΗΡΕ ΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΟΓΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ.

Η ΞΕΝΟΜΑΝΙΑ ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΠΑΡΕΣΥΡΕ ΣΧΕΔΟΝ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΝΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΙ. 

ΟΠΟΙΟΣ ΘΕΛΕΙ ΤΟ ΒΛΕΠΕΙ. ΤΕΛΟΣ.

ΤΟ "ΤΡΙΤΟ ΔΙΠΛΑΣΙΑΖΕΙ" (3)

 Συνέχεια από: Παρασκευή 16 Δεκεμβρίου  2022

Το πνεύμα στην Θεολογία της ιστορίας του Ιωακείμ ντα Φιόρε
 του Antonio Stagliano.

3. Η ανθρώπινη ιστορία είναι Τριαδική τρείς καταστάσεις, πέντε εποχές,
 επτά ηλικίες!

         

 Το όραμα της ιστορίας του Ιωακείμ είναι εσωτερικώς Τριαδικό. Η ιδιαίτερη ερμηνεία του τής ιστορικής προόδου δέν θα του δινόταν με τίποτε χωρίς την ερμηνευτική αναφορά στο δόγμα της Τριάδος. Όλη του η λογοτεχνική παραγωγή απο την αρχή μέχρι το τέλος, είναι τριαδική: τα τρία κύρια έργα του είναι μία εικαστική μαρτυρία. Καθαυτά συνιστούν κάτι σαν τριλογία αφιερωμένη στα τρία θεία πρόσωπα.

          Οι τρείς καταστάσεις του κόσμου.

         
 Η διάκριση στην ιστορία τριών εποχών ή καταστάσεων καθοδηγείται απο το τριαδικό μυστήριο τού Θεού το οποίο σ'αυτές τις τρείς ιστορικές περιόδους βρίσκει έναν ζωντανό αντικατοπτρισμό στον χρόνο. Η Τριάδα είναι στην ιστορία, χωρίς να χάνει την υπερβατικότητά της. Η Τριάδα διαθέτει έτσι μία ιστορία την μόνη δυνατή εκείνη την ίδια των ανθρώπων.

          Η σελίδα του Ιωακείμ είναι ενδιαφέρουσα, καρπός μίας δημιουργικής φαντασίας, η οποία είναι δύσκολο να δεχθεί μία σύνθεση λόγω τής αφθονίας ενός λεπτού συμβολισμού στην ανακάλυψη ανέκδοτων παραλληλισμών και διαφωτιστικών συμμετριών. Προσλαμβάνεται έτσι όπως είναι, με την συμβουλή να μήν χαθεί στην προσπάθεια να  κυριαρχήσουμε, μέσω της μνήμης, όλες εκείνες τις σημαντικές υπογγραμίσεις οι οποίες έχουν σαν σκοπό τους να ενώσουν ιστορικά στοιχεία με κοσμικά, στην προσπάθειά του να συμπεριλάβει ολόκληρο το σύμπαν σε έναν τριμερή ρυθμό ο οποίος απο κατάσταση σε κατάσταση φανερώνει την ανόρθωση στην οποία τείνει η ανθρωπότης, όπως είναι το δικό της αδυσώπητο πεπρωμένο της τελειώσεως. Η βαθμιαία ανανέωση του κόσμου περιγράφεται με μία τριαδική στυλιστική επιμονή σε μία ανοδική κίνηση πρός μία φανέρωση όλο πιό πλήρη και τέλεια. Πραγματοποιείται μία βαθειά εσωτερίκευση η οποία αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις (σκλάβοι, ελεύθεροι άνθρωποι, φίλοι), το προοδευτικό κέρδος τού νοητού Θείου σχεδίου (Επιστήμη, σοφία, πληρότης της νοήσεως), ακουμπά τα προϊόντα τής γής και τις εποχές, αλλά και το σύμπαν, σημειώνει μία ποιοτική πρόοδο τής θρησκευτικής εμπειρίας (φόβος, πίστη, έλεος) και δέν ξεχνά τους ίδιους τούς λειτουργικούς ρυθμούς και τις σωτηριώδεις οικονομίες (νόμος, χάρις και ακόμη περισσότερη χάρις). Είναι μία γοητευτική οδός ιστορικοποιήσεως του Τριαδικού σχήματος που αξίζει τον κόπο να γευτούμε στο πρωτότυπο.

          [Στην πραγματικότητα, όπως θα'χουμε κατανοήσει ήδη όλοι μας πρόκειται για τις άκτιστες ενέργειες, τις κοινές ενέργειες της Αγίας Τριάδος, οι οποίες απο πάντοτε κινούν και συντηρούν κ.τ.λ. την δημιουργία και τις οποίες ανακάλυψαν κάπως καθυστερημένα οι λατίνοι καταστρέφοντας τες όμως συγχρόνως, διότι τις ταύτισαν με την Αγία Τριάδα την ίδια, με τα Πρόσωπα και στην συνέχεια με το Άγιο Πνεύμα. Τίποτε καλό δέν μπορεί να προκύψει απο τους λατίνους].

          Τρείς είναι λοιπόν οι καταστάσεις του κόσμου, τις οποίες όπως έχουμε ήδη γράψει σ'αυτό το έργο, τα σύμβολα των αγίων κειμένων μάς παρουσιάζουν. Η πρώτη είναι εκείνη κατά την οποία ζήσαμε κάτω απο τον νόμο, η δεύτερη είναι εκείνη κατά την οποία ζούμε κάτω απο την χάρη, η τρίτη, της οποίας η έλευση είναι η επόμενη, είναι εκείνη κατά την οποία θα ζήσουμε σε μία κατάσταση χάριτος πιό τέλειας. Έτσι λοιπόν η πρώτη κύλισε κάτω απο την κυριαρχία τής επιστήμης, η δεύτερη κυλά κάτω απο εκείνη τής σοφίας, η τρίτη θα χρησιμοποιήσει την πληρότητα της νοήσεως. Η πρώτη διήλθε μέσα από τήν σκλαβιά, η δεύτερη χαρακτηρίζεται απο μία αδελφική υπηρεσία, διακονία, η τρίτη θα επιδιώξει την ελευθερία. Η πρώτη ξεχωρίζει για τις τιμωρίες, η δεύτερη για την πράξη, η τρίτη για τον διαλογισμό. Η πρώτη σημαδεύεται απο τον φόβο, η δεύτερη απο την πίστη, η τρίτη απο το έλεος. Η πρώτη περίοδος είναι εκείνη των σκλάβων, η δεύτερη των υιών, η τρίτη είναι εκείνη των φίλων. Η πρώτη είναι ο χρόνος των γερόντων, η δεύτερη των νέων, η τρίτη των παιδιών. Η πρώτη φωτίστηκε απο το φώς των αστεριών, η δεύτερη απο το φώς της αυγής, η τρίτη θα λάμψει ολόκληρη την ημέρα. Η πρώτη αντιστοιχεί στον χειμώνα, η δεύτερη στην αρχή της ανοίξεως, η τρίτη στο καλοκαίρι. Η πρώτη παρήγαγε τα λάχανα, η δεύτερη τα τριαντάφυλλα, στην τρίτη θα ανθίσουν τα κρίνα. Η πρώτη έδωσε το χορτάρι, η δεύτερη τα στάχυα, η τρίτη θα δώσει το σιτάρι. Η πρώτη μας προμήθευσε το νερό, η δεύτερη το κρασί, η τρίτη θα μας δώσει το λάδι. Η πρώτη κατάσταση ανήκει στον Πατέρα, ο οποίος είναι ο δημιουργός όλων των πραγμάτων, η δεύτερη στον Υιό, ο οποίος δέχθηκε να μοιραστεί μαζί μας την λάσπη μας, η τρίτη στο Άγιο Πνεύμα, για το οποίο ο Απόστολος λέει: "όπου το πνεύμα του Κυρίου εκεί η ελευθερία (2 Κορ 3,17).

          [Και όπως λέει και ο Ζηζιούλας ότι δέν εμφανίζονται ταυτόχρονα τα πρόσωπα της Αγίας Τριάδος, διότι υπάρχει Αρχή, Αιτία, οπότε θα υπάρχει και τέλος. Αυτό ψελλίζει και ο Ιωακείμ και χωρίζει τα αχώριστα, στις εποχές της Γής και στην Ιστορία].     

          Μία διαυγής σελίδα, διαφανής στο στυλιστικό επίπεδο, η οποία δίνει λαβή για σκέψη, καθότι τα πάντα σ'αυτή είναι σύμβολο, σε ένα δάσος εικόνες που διασταυρώνονται μεταξύ τους, και λειτουργούν όλες μαζί για την κοινοποίηση μίας αγγελίας η οποία προορίζεται να κάψει τα βάρη του παρελθόντος και του παρόντος, δίνοντας μεγαλύτερη διέξοδο στις δυνατότητες των διαφορετικών ιστορικών διαδοχικών εποχών, των διαφορετικών εποχών της ζωής, για να κερδίσει ένα μέλλον της ολοκληρώσεως, όπου η ανάμειξη πνευματικής ζωής και κοινωνικής ισότητος δικαιώνει εκείνη την μυστική δημοκρατία η οποία βρίσκει στο Ευαγγέλιο του Χριστού το παραδειγματικό του πρόγραμμα: Το άγγελμα. Μία πολύ μικρή σπίθα που θα ανάψει το σύμπαν.

          Για να μεγιστοποιήσει αυτή την συμβολική προοπτική, άς σημειώσουμε, μόνον για παράδειγμα , την έκφραση : "Η πρώτη είναι η εποχή των γέρων, η δεύτερη των νέων, η τρίτη των παιδιών". Εδώ η σημασία "γέρος", "νέος", "παιδί" στηρίζεται στην βάση της αποδοχής τού Ευαγγελίου του Χριστού και της κοινοποιήσεώς του, σύμφωνα με το οποίο η πρώτη κατάσταση είναι πεπερασμένη, καθώς φτάνει στην τελευταία φάση της ζωής του. Γι'αυτό μπορούμε να πούμε χωρίς αντίφαση στους όρους ότι "η πρώτη των τριών καταστάσεων ξετυλίχθηκε στους χρόνους του νόμου, όταν ο λαός του Κυρίου ακόμη σχετικώς παιδικός, ζούσε στην κατάσταση της σκλαβιάς κάτω απο τα στοιχεία αυτού του κόσμου, καθώς δέν ήταν σε θέση να διευκρινήσει την ελευθερία του πνεύματος μέχρι την έλευση Αυτού που είπε: Εάν σας ελευθερώσει ο Υιός, θα είστε αληθινά ελεύθεροι. Εκείνα τα χρόνια των γέρων κατοικήθηκαν απο έναν λαό παιδικό ακόμη. Είναι προφανές ότι η σημασία των ουσιαστικών και των επιθέτων ποικίλει σύμφωνα με την προοπτική με την οποία προχωρά στην αξιολόγηση. Έτσι λοιπόν πολύ σωστά ο Ιωακείμ μπορεί να δείξει την τρίτη εποχή, εκείνη του πνεύματος, της ωριμότητος και της ολοκληρώσεως σαν την "εποχή των παιδιών", τον χρόνο τής καθαρότητος που θα εξασφαλίσει η φωτιά του πνεύματος, η εποχή της εγρήγορσης των πνευματικών ανθρώπων, ανθρώπων οι οποίοι έγιναν ολοκληρωτικώς διαφανείς στο έργο του πνεύματος, της ωριμότητος και της ολοκληρώσεως, οι οποίοι εμπιστεύτηκαν ριζικά και έθεσαν εαυτούς στην διάθεση (όπως τα μωρά στις μητέρες τους) τής ενέργειας του πνεύματος και γι'αυτό ικανοί να αρνηθούν τους πειρασμούς τούς διφορούμενους τής εξουσίας της γνώσεως και του πλούτου, πραγματοποιώντας την προφητική αγγελία του Ησαΐα γύρω απο τα σπαθιά που μεταμορφώνονται σε αλέτρια για να εργαστούν την γή και τα ακόντια σε δρεπάνια για τον θερισμό και να φέρουν τους καρπούς της δικαιοσύνης και της ειρήνης! Η οργάνωση της ιστορίας στο τέλος θα δημιουργήσει μία νέα "τάξη"-μία πνευματική ανανέωση όλης τής ανθρωπότητος, η οποία διέρχεται μέσω μίας ριζικής πνευματοποιήσεως των ίδιων των δομών της Εκκλησίας. Αυτή η νέα τάξη, μία μορφή του πνεύματος, ξεκίνησε ήδη στην μοναστική εμπερία και τώρα πρέπει να φθάσει στην τελευταία της εφαρμογή.

          Παραμένοντας πάντοτε σ'εναν εικονικό και συμβολικό ορίζοντα, ο Ιωακείμ μπορεί να τολμήσει ακόμη και την περιοδοποίηση τής ιστορίας και να προχωρήσει στην Τριαδική απόδοση των ταυτοποιημένων εποχών. Το τριαδικό σχήμα μας δίνει την δυνατότητα να δείξουμε με ακρίβεια την ανάπτυξη των τριών καταστάσεων τού κόσμου στις φάσεις τους της αρχής, της αναπτύξεως και της ολοκληρώσεως. Έτσι η πρώτη αρχίζει με τον Αδάμ, ωριμάζει με τον Αβραάμ και ολοκληρώνεται με τον Χριστό. Η δεύτερη ξεκινά με τον Ozia καρποφορεί στον Πατέρα τού Ιωάννου τού Βαπτιστού (Ζαχαρία) και είναι έτοιμη να περάσει στην τρίτη τής οποίας η έλευση-ξεκίνησε όμως ήδη με τον Άγιο Βενέδικτο-είναι έτοιμη να πραγματοποιηθεί με έναν τρόπο πλήρη και οριστικό.

          Η πρώτη εποχή καλύπτει όλη την Π.Δ. και είναι η "εποχή του Πατρός", η δεύτερη αφορά την Κ.Δ. και είναι "εποχή του Υιού", η τρίτη παραπέμπει στην εσωτερίκευση τής Χριστιανικής εμπειρίας στον κόσμο, και είναι η "εποχή τού Πνεύματος", η οποία χαρακτηρίζεται απο την τάξη των μοναχών (όπως η πρώτη ήταν των συζύγων και η δεύτερη των ιερέων).

          Αναφορικά μ'αυτή την σχηματοποίηση δύο παρατηρήσεις είναι σημαντικές για να αποφύγουμε την προβολή στην σκέψη τού Ιωακείμ θεμάτων που δέν ταιριάζουν! Πρώτα απ'όλα, η υπογράμμιση της διασυνδέσεως ανάμεσα στις διαφορετικές εποχές. Οι εποχές είναι τρείς, αλλά οι Διαθήκες είναι δύο. Η εποχή του Υιού καλύπτει την Κ.Δ αλλά έχει τις ρίζες της και στην Π.Δ. (αρχίζει με τον Οzia), έτσι εκείνη του πνεύματος αναφέρεται στην μετά-αποστολική περίοδο, αλλά δέν έχει άλλο περιεχόμενο απο εκείνο που εκφράσθηκε στην Κ.Δ απο την εποχή του Υιού, καθότι το Πνεύμα εσωτερικεύει, προσωποποιεί τον Χριστό και τον καθιστά οικουμενικό. Έπειτα,η σημείωση ότι οι δύο τελευταίες καταστάσεις αρχίζουν στην φάση της "ολοκληρώσεως" τής προηγούμενης κατάστασης, έτσι ώστε η προηγούμενη να μήν καταργείται, αλλά να επαληθεύεται. Γι'αυτό η Π.Δ. δέν ξεχνιέται, αλλά ζεί στις άλλες δύο εποχές, στις άλλες δύο καταστάσεις του κόσμου !

Συνεχίζεται

Ο ΔΙΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΗΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΣΤΟΥΣ ΠΛΑΤΩΝΙΣΤΕΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΔΙΠΛΑΣΙΑΣΑΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΕΝΑΝ ΙΔΑΝΙΚΟ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΟΣΜΟ. ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΠΕΙΡΑΣΜΟ ΤΟΥ  ΔΙΠΛΑΣΙΑΣΜΟΥ ΕΠΕΒΑΛΛΕ Η ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΣΑΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ, ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ Η ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΣΗΜΕΡΑ ΣΑΝ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Ο ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΣ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΣ ΤΗΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ ΣΥΝΑΝΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΣΟΠΕΝΑΟΥΕΡ.

"Ο Schopenhauer υποστηρίζει ότι το βασικό σφάλμα του Fichte έγκειται στην προσπάθειά του να παραγάγει τον κόσμο από το υποκείμενο. Για τον Fichte «το εγώ είναι το θεμέλιο του κόσμου ή του ουκ εγώ, του αντικειμένου, το οποίο είναι απλώς συνέπειά του, προϊόν του. [...] Ο Fichte καθιστά το ουκ εγώ απόρροια του εγώ, όπως ο ιστός απορρέει από την αράχνη». Με αυτό τον τρόπο ο Fichte, ο Schelling και ο Hegel ενίσχυσαν το υποκειμενικό πνεύμα και ανέτρεψαν τον συνετό καντιανό περιορισμό του ανθρώπινου Λόγου. Κατά την άποψη του Schopenhauer, αυτή η φιλοσοφία του αναστοχασμού είναι μόνο γνώση της γνώσης, που οδηγεί σε άγονο διπλασιασμό και έρευνα για μια νέα αμεσότητα."

Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΓΚΑΝΤΑΜΕΡ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΣΜΟ ΤΟΥ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΞΕ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ "ΤΟ ΑΓΑΘΟ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ"