π. Νικόλαος Λουδοβίκος: Έχει μέλλον ο Γάμος; β

Συνέχεια από: Σάββατο 22 Νοεμβρίου 2025

π. Νικόλαος Λουδοβίκος: Έχει μέλλον ο Γάμος; β

Η ηδονή, το νόημα και ο επoικισμένος εαυτός
Τέταρτη Συνεδρία Σχολής Γονέων Ι.Μ.Θ. Σάββατο 13 Απριλίου 2024

https://www.youtube.com/watch?v=Ug8SQeLHb3I&list=RDUg8SQeLHb3I&start_radio=1

Εδώ είναι το πολύ σημαντικό — συγχωρέστε με που μιλάω έτσι. Τη Φιλοκαλία την ξέρουμε πολύ καλά πια σήμερα. Θυμάμαι, πήγα μια φορά σε μια κατασκήνωση, και μου λένε τα παιδιά, οι φοιτητές: «Να μας μιλήσετε». «Τι να σας μιλήσω, παιδιά;» «Περί προσευχής». Είμαι κι εγώ νεαρός τότε, δεν καταλάβαινα… Παίρνω, λοιπόν, τη Φιλοκαλία, φτιάχνω ένα θέμα περί προσευχής, αρχίζω λοιπόν «περί προσευχής»… Κάθονταν δυο ώρες, κάνανε ότι άκουγαν, είχαν ευγένεια. Σου λέει «θα πει ο παπάς, θα γλιτώσουμε… Έχουμε και ανοχές, ο παπάς είναι, τι να κάνουμε…».

Λοιπόν, μόλις τελείωσα, αρχίζει ένα γλέντι, ένα πάρτι τρελό, ένα τρελό σκηνικό. Λέω: «Για κοίτα ρε εδώ πέρα…». Ένιωσα σαν ηλίθιος, αλλά ήξερα ότι θα νιώσω σαν ηλίθιος, δηλαδή το περίμενα — είδα τις αντιδράσεις προηγουμένως. Τελείωσαν λοιπόν, και την άλλη μέρα το πρωί, μου λένε: «Θέλετε να πούμε άλλα πράγματα;»
«Τι να πούμε;»
Μου λένε: «Θα κάνουμε μόνο μια ιστορία του ροκ».
Τώρα, είμαι γερόσοφος εγώ σε αυτό. «Τι λέτε; Θα κάνουμε αυτό;»
«Θα κάνουμε αυτό».
Λέω: «Ναι, προχωρήστε».

Και αρχίζουμε — και είναι της τρελής. Λέω: «Σας ενδιαφέρει δηλαδή αυτό; Ακούστε…» Και το κατάλαβα: δηλαδή είναι πολύ σημαντικό αυτά να τα φέρουμε στη σημερινή μας κατάσταση. Και έρχονται. Έρχονται πάρα πολύ. Έρχονται, αλλά είναι μακρύς ο δρόμος. Θέλει κόπο, καταλάβατε; Δεν είναι αυτονόητο.

Γι’ αυτό και αν απλώς επαναλαμβάνουμε «πατήρ, κάτσε, τάδε χωρίο»… σήμερα έχουμε τελειώσει. Έχουμε τελειώσει. Ούτε η κατάσταση των «ενρχησιασμών» είναι αυτή που εννοεί ο Άγιος Μάξιμος όταν λέει «φιλαυτία». Άλλο πράγμα τότε, άλλο πράγμα σήμερα. Ούτε η έννοια της ηδονής είναι η ίδια που ήταν τότε· ούτε η έννοια της έπαρσης.

Θα σας πω ένα παράδειγμα για να καταλάβετε πώς γίνονται και τα ψυχιατρικά εγχειρίδια.
Όταν εγώ ασκούμουν στην ψυχολογία, θυμάμαι τα εγχειρίδια περιείχαν μέσα τους —θα το θυμούνται οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι— την ασθένεια narcissistic disorder. Τι είναι αυτό; Ναρκισσιστική διαταραχή.
Ναι, αλλά στη δεκαετία του ’50, στην Αμερική, αν ψάχνατε να βρείτε ανθρώπους που πίστευαν ότι είναι η σωτηρία του κόσμου και τους περιμένει ο κόσμος οπωσδήποτε για να τους σώσουν, αυτό ήταν 10%.
Στη δεκαετία του ’60 πήγε στο 25%.
Στου ’70 πήγε στο 50%.
Στου ’80 —όταν σπούδαζα ψυχολογία— είχε φτάσει στο 70%.

Γι’ αυτό τα εγχειρίδια άλλαξαν. Σήμερα δεν το έχει κανένα εγχειρίδιο. Δεν έχει νόημα να λες «narcissistic disorder» τη στιγμή που το 96% αυτών που είναι κάτω από σαράντα το έχουν πλήρως ενσωματώσει!
Έτσι έγινε και με το θέμα της ομοφυλοφιλίας — στατιστικά καθαρά.

Λοιπόν, επομένως πράγματα που τα γνωρίζαμε, τα ξέραμε, και τα ξέρει η παράδοση —σεβαστά απολύτως— χρειάζονται μετάφραση. Και μετάφραση πάνω στη μετάφραση, για να γίνουν σήμερα «των σολών». Έτσι.

Δεν ξέρω αν με αυτά απάντησα στο ερώτημα. Η απάντησή μου είναι ότι δεν έχει μέλλον ο γάμος, έτσι όπως είναι σήμερα το πράγμα — αλλά η άλλη απάντηση είναι ότι έχει μέλλον ο γάμος, εάν κανείς αποφασίσει να πάρει πολύ στα σοβαρά την ευαγγελική εμπειρία της Εκκλησίας και την πείρα των Αγίων της, και να την υποβάλει με τόλμη και ειλικρίνεια στα πραγματικά του προβλήματα. Όχι στα φανταστικά.
Όχι να προσθέσει ένα ψεύδος ακόμη, ένα κομματάκι ακόμη «ευλάβειας» μέσα στη γενική διάλυση. Όχι. Όχι. Αυτό είναι το χειρότερο πράγμα.

Το θέμα είναι να περάσει κανείς από την περιεκτική κατάσταση αυτή, που λέγεται «μετάνοια», και εκεί μέσα —αν δεχθεί, αν είναι ειλικρινής, αν το αποφασίσει, αν το θέλει— να δεχθεί την εμπειρία αυτή, τη φοβερή, του Αγίου Πνεύματος, που του δείχνει —όπως είναι του Θεού— αυτογνωσιακά, ουσιαστικά, το ποιος είναι.
Ποιος είσαι ακριβώς. Πρέπει να σταθείς ενώπιον του Θεού για να δεις ποιος είσαι. Αλλά να σταθείς απροϋπόθετα, χωρίς να θες να πετύχεις τίποτα με αυτό· χωρίς να θες να γίνεις «καλύτερος στη δουλειά σου», στο επάγγελμά σου, σε τίποτα. Ο Θεός ευεργετεί σαν τρελός τον άνθρωπο. Μέρα-νύχτα. Δεν κάνει τίποτα άλλο — δεν ξέρει τίποτα άλλο να κάνει.

Το θέμα είναι πώς αυτό θα μεταφραστεί —το ξαναλέω— σε μια εμπειρία, η οποία μετά θα απαντήσει στα πραγματικά μου προβλήματα. Και θα καταφέρω να βγω, να «την βγάλω καθαρή» στο τέλος, και να βρω διαστάσεις ζωής οι οποίες θα είναι… εντάξει, υπάρχει ευτυχία πολλή τότε. Μόνο τότε.[ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΡΟΥΠΟΘΕΤΑ ΠΟΥ ΠΗΓΕ;]

Και τότε μπορώ να πω και «καλημέρα» στη γυναίκα μου και στα παιδιά μου — και να το εννοώ. Και να μπορέσει να ακουμπήσει πάνω μου δειλά, τόσο ξύλο που έχει φάει. Να κουμπήσω κι εγώ δειλά πάνω της, τόσο ξύλο που έχω φάει κι εγώ.
Δεν είναι το ξύλο το κυριολεκτικό — η απόρριψη είναι χιλιάδες φορές χειρότερη.

π. Νικόλαος Λουδοβίκος: Έχει μέλλον ο Γάμος; α

 

π. Νικόλαος Λουδοβίκος: Έχει μέλλον ο Γάμος; α

Η ηδονή, το νόημα και ο επoικισμένος εαυτός

Τέταρτη Συνεδρία Σχολής Γονέων Ι.Μ.Θ. Σάββατο 13 Απριλίου 2024

https://www.youtube.com/watch?v=Ug8SQeLHb3I&list=RDUg8SQeLHb3I&start_radio=1

Οφείλω να πω ότι έχω ιδιαίτερη χαρά και αποτελεί εξαιρετική τιμή για την Ιερά μας Μητρόπολη το γεγονός ότι ο ομιλητής στη σημερινή σύναξη της Σχολής Γονέων της Ιεράς μας Μητροπόλεως είναι ο πατήρ Νικόλαος Λουδοβίκος, γνωστός ασφαλώς στους περισσότερους από εμάς, καθηγητής του Παιδαγωγικού Τμήματος στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων και επισκέπτης καθηγητής στο Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Κέιμπριτζ. Ένας άνθρωπος, κληρικός, που διακονεί πολλά χρόνια την Εκκλησία και διακονεί και την Ιερά Επιστήμη της Θεολογίας με συνέπεια, με αγάπη, με πόθο και ζήλο.

Ένας άνθρωπος που έχει διακονήσει και τους υποψηφίους κληρικούς και τους ιεροσπουδαστές της Εκκλησίας, αφού για πολλά χρόνια διετέλεσε καθηγητής στην πάλαι ποτέ λειτουργούσα –και, κρίμα, συνειδήσει Κυρίου μη λειτουργούσα πλέον– Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία της Θεσσαλονίκης. Ένας άνθρωπος τον οποίον πολλές φορές έχουμε ακούσει ως ομιλητή και άλλες τόσες έχουμε την ευτυχία να έχουμε αναγνώσει τα πολύ σπουδαία κείμενά του, που διακρίνονται για την ευαισθησία της σημαντικής του καρδιάς και ταυτόχρονα για την υψηλή θεολογία που αποπνέεται μέσα από αυτά τα κείμενα. Προσωπικά, όταν υπηρετούσα ως Αρχιγραμματέας της Ιεράς Συνόδου, και σε δύσκολες καταστάσεις, με μία επικοινωνία είχα διακρίνει την αγάπη του και τον ζήλο του για την Εκκλησία εν γένει, αλλά και ειδικότερα για τη Θεολογία, για την εκκλησιαστική εκπαίδευση και ιδίως τη μέριμνά του για τους υποψηφίους κληρικούς.

Και θέλω και πάλι να εκφράσω τη χαρά μας για το γεγονός ότι ανταποκρίθηκε στην πρόσκλησή μας να έλθει ως ομιλητής στη αποψινή μας σύναξη και μάλιστα να αναφερθεί σε ένα θέμα που το θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό. Αφού πολλές φορές οι άνθρωποι πνιγόμαστε από απελπισίες, θεωρούμε ότι δεν υπάρχει πλέον τίποτα στο οποίο να μπορούμε να ελπίσουμε, και ας τείνουμε ευήκοον ους στον πατέρα Νικόλαο απόψε ώστε να μας εισηγηθεί το θέμα το οποίο έχει αναλάβει και έχει τίτλο «Έχει μέλλον ο γάμος;». Έτσι θα ακούσουμε τις απαντήσεις, τους προβληματισμούς και τις σκέψεις που θα μοιραστεί μαζί μας, και αναλόγως κι εμείς, κατά την ελευθερία και κατά την καρδία μας, ας πράξουμε. Πάτερ Νικόλαε, σας ευχαριστούμε για την αγάπη σας και την παρουσία σας, και είμαστε έτοιμοι να ακούσουμε όσα σημαντικά –είμαστε βέβαιοι– έχετε να μας πείτε.

— Παναγιώτατε, ευχαριστώ για το καλωσόρισμα. Είναι χαρά μου να βρίσκομαι εδώ και χαρά μου να συναντώ όλους εδώ. Αν μου επιτρέψετε να σηκωθώ όρθιος, μου φαίνεται είναι λίγο τυπικό.

— Δεν πειράζει. Λοιπόν, το θέμα μου είναι, όπως είδατε, αν έχει μέλλον ο γάμος. Είστε σίγουροι όλοι ότι έχει παρελθόν ο γάμος.
Αλλά το θέμα είναι αν έχει μέλλον. Δηλαδή, το θέμα είναι αν ο γάμος έχει παρόν. Αυτό θα κοιτάξουμε.

Το παρελθόν του γάμου είναι ένδοξο, διότι από πολύ νωρίς ο γάμος θεωρήθηκε κεφαλαιώδης για τη λογική συγκρότηση του ανθρώπινου κόσμου. Θεωρήθηκε ως μία δομή με νόημα μέσα σ’ έναν κόσμο που κατά τ’ άλλα μπορεί να είναι χαώδης.
Για τον ίδιο λόγο, ο γάμος ήταν πάντα θρησκευτικός. Όλες οι γνωστές γαμήλιες τελετές, όλων των θρησκειών που ξέρει η εθνογραφία, είναι όλες ανεξαιρέτως θρησκευτικές τελετές. Και στην αρχαία Ελλάδα θρησκευτικός ήταν ο γάμος, με παρουσία ιερέων πάντοτε.
Και στη Ρώμη γίνεται με δέκα μάρτυρες συν δύο ιερείς. Και επειδή ήταν πολλοί ιερείς από πολλές θεότητες, έπρεπε να είναι ένας ιερέας του Ίουπιτερ· ήταν σίγουρος ότι ήταν θεός, για να μπορεί.
Και είναι γνωστός ο ορισμός του ρωμαϊκού δικαίου ότι ο γάμος είναι ένωση θεία και ανθρωπίνη, θείου και ανθρωπίνου δικαίου. Είναι θείο, γιατί θυμίζει την επέμβαση του Θεού πάνω στο χάος.[H ΘΕΙΟΤΗΣ ΕΙΝΑΙ Η ΕΝΩΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ. Ο ΘΕΟΣ ΗΤΑΝ Η ΠΑΤΡΟΤΗΣ. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΣΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΣΤΟ ΟΜΟΟΥΣΙΟ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ]

Είτε ως εντακόσμιο λόγο είτε ως θεότητα η οποία ερμηνεύει και εξηγεί στον άνθρωπο το βάθος του εαυτού και την αλήθεια των σχέσεων. Λοιπόν, ο γάμος έχει ένδοξο παρελθόν[ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ.ΟΙ ΑΠΟΓΟΝΟΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΥΣΑΝ ΚΑΙ ΕΝ ΠΡΩΤΟΙΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΗΤΑΝ ΠΟΛΙΤΕΣ, ΜΕ ΧΡΕΗ ΠΟΛΙΤΙΚΑ] Τώρα ψάχνω να βρω κάποιον ο οποίος θα μου πει ότι, επειδή έκανε πολιτικό γάμο, έμαθε να αγαπάει — αλλά δεν βρέθηκε ακόμα.[ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΘΥΣΤΕΡΟΣ, ΚΑΤΙ ΣΑΝ ΥΣΤΕΡΕΚΤΟΜΗ]
Ή επειδή έκανε σύμφωνο συμβίωσης. Αυτό λέγαμε χθες, σε μια άλλη σύναξη: είμαστε, λέω, λάθος. Το θέμα είναι ότι με τον πολιτικό γάμο, λέει, πήγε μπροστά η κοινωνία.
Δεν θα είχε νόημα αν κάποιοι έρχονταν και μας λέγανε ότι «επειδή έκανα πολιτικό γάμο έμαθα να αγαπάω». Λοιπόν, αυτό δεν το ήξερα. Ή «επειδή έκανα σύμφωνο συμβίωσης» κτλ.
Τώρα είναι και ο γάμος των ομοφυλοφίλων. Εντάξει, και μόνο η επιθυμία να παντρευτούν οι ομοφυλόφιλοι δείχνει πόσο πολύτιμος είναι ο γάμος, γιατί έχει ένδοξο παρελθόν. Παρόν, όμως, έχει;
Λοιπόν, όλο το θέμα θα περιστραφεί γύρω από την έννοια της ηδονής. Γιατί η ηδονή, ξέρετε, για τον σημερινό άνθρωπο αποτελεί ουσιαστικά τη μόνη εισαγωγή του στο ερώτημα της αλήθειας: η αποτυχία της ηδονής.[ΤΗΣ ΣΥΝΟΥΣΙΑΣ. Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΣΑΝ ΗΔΟΝΗ;  ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΣΕΛΘΗ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΨΕΥΔΟΥΣ. ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΝΤΙΘΕΣΗ, ΔΕΝ ΝΟΕΙΤΑΙ ΕΝΩΣΗ ΑΛΗΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΨΕΥΔΟΥΣ.  ΥΠΕΡΒΑΙΝΕΙ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ ΗΔΟΝΗΣ ΟΔΥΝΗΣ.ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ ΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ]

Λογικά θα έλεγε κανείς ότι η αλήθεια είναι κοσμοθεωρία. Σήμερα η αλήθεια είναι σύμπτωμα. Ανακαλύπτω, εφίσταμαι — στη χειρότερη περίπτωση. Στην καλύτερη είναι το αίσθημα της αποτυχίας της ηδονής. [ΠΩΣ ΝΑ ΒΓΕΙ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ; ΠΑΝΤΡΕΥΟΝΤΑΙ; ΣΤΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΙΣΩΣ, Η ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΔΙΔΕΙ ΗΔΗ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ. ΤΗΝ ΕΠΙΘΥΜΙΑ. ΤΗΝ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΓΙΑ ΦΑΝΕΡΩΣΗ, ΔΙΑΚΡΙΣΗ, ΔΟΞΑ, ΒΟΥΛΗΣΗ ΓΙΑ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟ UNGRUND.TO ΑΛΟΓΟ]

Και έχω διαλέξει δύο κείμενα για να σας το εξηγήσω αυτό: ένα του Επίκουρου και ένα του Μαξίμου του Ομολογητή. Κοιτάξτε να δείτε πόσο σύγχρονα είναι και τα δύο.

Διαβάζω με μετάφραση. Είπαμε, μεγάλος δάσκαλος ο Επίκουρος.

(…) [Το αρχαίο κείμενο παραλείπεται εδώ, μόνο ορθογραφικές διορθώσεις έγιναν.]

Η ψυχική πενία, η απουσία νοήματος, προκαλεί λαιμαργία επιθυμιών. Η πολυτροπία των επιθυμιών αδυνατίζει την κεντρική επιθυμία, την κεντρική θέληση για ζωή, και έτσι αδυνατίζει το κεντρικό νόημα της ύπαρξης.

Και συνεχίζει ο Μάξιμος ο Ομολογητής:
Υπάρχει μια δυσκολία στον άνθρωπο. Δεν μπορεί να βρει τους λόγους των όντων, δηλαδή το νόημα των πραγμάτων, με φυσική θεωρία. Οπότε τότε κινδυνεύει ο άνθρωπος να ενσχεθεί τις επιφάνειες των αισθητών, εμπλεκόμενος με αυτές· να μπλέξει για τα καλά με την επιφάνεια. Επειδή δεν μπορεί να βρει τον άκτιστο λόγο, το θείο νόημα που βρίσκεται πίσω από τα πράγματα, περιπλέκεται ο νους στα αισθητά, αιχμαλωτίζεται από την επιφάνεια και αρχίζει τότε μια διαδικασία ηδονής.

Η οποία δεν έχει καθόλου να κάνει με την παρουσία του νοήματος. Δηλαδή, ουσιαστικά ο νους αιχμαλωτίζεται και γεννιέται αυτό το οποίο λέει ο Μάξιμος: η φιλαυτία. Τώρα, η φιλαυτία τι πρόβλημα έχει;[ΠΟΛΥ ΠΗΔΗΧΤΟΥΛΗΣ Ο ΝΕΟΣ, ΚΟΒΕΙ ΔΡΟΜΟ, ΠΗΔΑΕΙ ΑΒΥΣΣΟΥΣ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΡΕΚΛΑ ΤΟΥ].

Κανένα—μόνο ένα: ότι δημιουργεί ειδωλολατρεία. Λαβούσα τον νου ἡ αἴσθησις ὑποχείριον. Η αίσθηση λαμβάνει τον νου υποχείριό της.

Έτσι, τον κάνει ό,τι θέλει. «Διδάσκει τότε, λέει, πολυθεΐαν, δι’ ἑκάστης τῶν αἰσθήσεων, τὴν περὶ τὰ πάθη δουλείαν ὡς θεῖον προσφέρεσθαι τὰ αἰσθητά θεραπεύουσα.» Τον διδάσκει, δηλαδή, να είναι πολυθεός[ΚΑΙ ΠΟΛΥ ΘΕΟΣ. ΘΕΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΛΩΝ, ΑΡΧΗΓΟΣ Ο ΛΟΓΙΟΣ].

Η αίσθηση, όταν αποκεφαλίζεται από τον νου—όταν ο νους δεν μπορεί να βρει το νόημα, όταν δεν του επιτρέπεται να βρει το νόημα, όταν «δεν χρειάζεται» να βρει το νόημα σήμερα—τότε… Προσέξτε: το σημερινό lifestyle (ή death style, όπως το λέω πάντα) δεν θέλει νόημα. Δεν θέλει το νόημα.[ΜΟΝΟ ΕΣΥ ΤΟ ΛΕΣ ΠΗΔΗΧΤΟΥΛΗ. ΠΡΩΤΑΚΟΥΣΤΟ]

Προσέξτε: δεν μπορούμε να φτάσουμε από τη σύγχρονη ψυχολογία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Λοιπόν, και αυτά δημιουργούν την ειδωλολατρία. Κάνει, λέει, «πολυθεός ο νους δι’ ἑκάστης τῶν αἰσθήσεων τὴν περὶ τὰ πάθη δουλείαν ὡς θεῖον θεραπεύων τὰ αἰσθητά».

Λατρεύει ως «θεῖον» το αγαπητό του αισθητό, μέσω των παθημάτων της υποταγής των αισθήσεων. Λοιπόν, έχουμε μια παγίδευση ξανά του ανθρώπου. Είναι σημαντική αυτή η λαιμαργία· η λαιμαργία υπάρχει και εδώ, σε σχέση με τη λαιμαργία των αισθητών: λατρεία των αισθητών, ειδωλολατρεία των παραπλανητικών νοημάτων.

Και μπαίνω τώρα στην ψυχολογία.

Εγώ έχω τρεις ιδιότητες. Να λοιπόν αυτό που λέμε σήμερα «εποικισμό του εαυτού», όπως λέει η ψυχολογία. Ο εαυτός δεν είναι μόνος του. Εποικίζεται. Έχει αποίκους.

Οι άποικοι αυτοί κατοικούν δηλαδή μέσα στον εαυτό, είναι άλλοι εαυτοί. Αυτή η κατάσταση κάποιοι ψυχολόγοι την ονόμασαν «πολυφρενικό εαυτό». Η λέξη είναι ελληνική· ένας εαυτός με πολλές «φρένες» —που λέμε «σώας τας φρένας». Πάντως, σώας, μη σώας, είναι πολλές.

Είναι πολλές οι φρένες πλέον. Και εδώ έχουμε μια συνεχή αναβολή—όχι εξαφάνιση—της πιθανότητας για μακροχρόνια οριοθέτηση της ταυτότητας. Γιατί ταυτότητα πώς θα έχω, όταν είμαι δέκα άνθρωποι; Και πρέπει να είμαι και τους δέκα ανθρώπους;

Είχε προετοιμάσει την κατάσταση ο Φρόιντ όταν μας είπε—ο Λακάν το ανέλυσε αυτό πολύ—ότι ο άνθρωπος, το «εγώ» του, είναι βασικά φανταστικό. Αυτό που λέμε «εγώ» προέρχεται από σειρά ταυτίσεων. Και ταυτίζονται όχι μόνο τα παιδάκια, αλλά και οι μεγάλοι. Ο ψυχολόγος ταυτίζεται με τον Φρόιντ. Ο μητροπολίτης με τον Άγιο Γρηγόριο τον Χρυσόστομο. Βλέπουμε τώρα.[Ο ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ; ΜΕ ΤΑ ΑΝΩΓΕΙΑ;]

Είναι μια σειρά ταυτίσεων που γίνονται ασυνείδητα. Δεν είναι εύκολο να τις κόψουμε αυτές. Και τότε προκαλείται αυτός ο «εποικισμός» του εαυτού. Δεν είμαι πια «εγώ».

Είναι πάρα πολύ λεπτό αυτό. Συμβαίνει στον καθένα. Δεν συμβαίνει μόνο στα παιδάκια, που συμβαίνει και κανονικά. Συμβαίνει σε όλους όσους σήμερα ανοίγουν τον εαυτό τους —χωρίς ένα πολύ ισχυρό κεντρικό νόημα— στην εμπειρία της πολλαπλότητας της πραγματικότητας σήμερα. Και ειδικά μέσω του διαδικτύου.

Από εκεί και μετά δεν μένει κανένας μόνος του πλέον. Δεν κοιμάται κανένας μόνος του. Έχουμε μεγάλη παρέα όλοι μας.

Λοιπόν, τότε ο άνθρωπος δεν μπορεί να βρει έναν συγκεκριμένο εαυτό· κατοικείται από πολλούς άλλους μέσω των πολλαπλών εγχειρημάτων ηδονής.

Αυτό είπε ο Μάξιμος. Τι κάνουν; Τα εγχειρήματα αυτά υποκαθιστούν ουσιαστικά την αναζήτηση ενός κεντρικού νοήματος για τον εαυτό.

Ξεχνιέται ο άνθρωπος. Ξεχνιέται από πράγματα χονδροειδή και από λεπτοφυή πράγματα. Δεν ξεχνιέται ο διανοούμενος; Ξεχνιέται κι αυτός, από ακόμη λεπτοφυέστερα πράγματα. Ξεχνιέται τη φροντίδα του εαυτού.

Ένας άλλος φιλόσοφος, ο Φουκώ, [ΤΩΝ ΚΑΤΩΓΕΙΩΝ] το ονόμασε «επιμέλεια εαυτού». Στην αρχαιότητα υπήρχε πολύ έντονο. Βλέπουμε ότι οι φιλόσοφοι σκοτώνονταν να μείνουν μόνοι τους τη νύχτα —καταλάβατε;— και να κάνουν εξετάσεις αυτογνωσίας. Αυτό είναι κεντρική διάσταση στους Πυθαγορίους, στους Πλατωνικούς, στους Στωικούς. Και βέβαια και στους χριστιανούς, οι οποίοι έχουν τον πνευματικό… περίπου «νεφρολόγο», λέμε τώρα.
[ΕΔΩ ΤΕΛΕΙΩΣΑΜΕ ΟΠΟΙΟΣ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΘΑ ΤΟ ΚΑΝΕΙ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΤΟΥ ΕΥΘΥΝΗ]
Λοιπόν, ο σύγχρονος εαυτός, λέμε συνεχίζοντας, με την κατάσταση αυτή στην οποία βρίσκεται, γίνεται ένας συσχετιστικός εαυτός. Δηλαδή ένας ευκαιριακός εαυτός, που παράγεται μέσα από σχέσεις που φαίνονται πρόσκαιρες, των οποίων η ταυτότητα δεν αφορά καμιά ουσιαστική πραγματικότητα του ίδιου του εαυτού.