Από πλατφόρμες έως αλγόριθμους, από bots έως τεχνητή νοημοσύνη: η δύναμη της πληροφορίας όχι μόνο αποφασίζει τι θα πούμε, αλλά και τι θα συναντήσουμε.
Σύνταξη Inchiostronero
Στο πρώτο, παρακολουθήσαμε ορισμένα από τα γεγονότα που δείχνουν πόσο καθοριστική μπορεί να είναι η στιγμή που μια εκδοχή των γεγονότων φτάνει στην κοινή γνώμη : από τον Κόλπο του Τονκίν μέχρι τα θερμοκοιτίδες του Κουβέιτ, από τα όπλα μαζικής καταστροφής του Ιράκ μέχρι τις τεκμηριωμένες σχέσεις μεταξύ πληροφοριών και πληροφοριών.
Ξεκινήσαμε με ένα ερώτημα: ποια είναι η αξία μιας αλήθειας όταν έρχεται αφού η ιστορία έχει ήδη παράγει τις συνέπειές της;
Το δεύτερο μέρος πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα. Διότι σήμερα, οι ειδήσεις δεν χρειάζεται απλώς να παράγονται: πρέπει να περάσουν από πλατφόρμες, μηχανές αναζήτησης, αλγόριθμους και συστήματα προτάσεων πριν φτάσουν στα μάτια μας.
Αν δεν έχετε διαβάσει το πρώτο μέρος, μπορείτε να ξεκινήσετε από εδώ:
ΧΑΣΑΜΕ! — Μέρος Ι: Πώς Κατασκευάστηκε μια Αλήθεια
Μετά γυρίζεις εδώ. Γιατί τώρα το μεγάφωνο έχει μάθει να μας ξέρει.
ΜΕΡΟΣ II — Όταν το μεγάφωνο έμαθε να μας αναγνωρίζει
«Το μέσο είναι το μήνυμα.»
— Μάρσαλ ΜακΛούαν , Κατανόηση των Μέσων Ενημέρωσης , 1964
Δείκτης
7 Έπειτα ήρθε ο αλγόριθμος
8 Το εργοστάσιο μπορεί να λειτουργεί μέρα και νύχτα
9 Και εμείς;
10 Χάσαμε;
ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΠΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ ΤΙ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΝ
Το να φανταστεί κανείς τον έλεγχο της πληροφόρησης ως έναν υπουργό που τηλεφωνεί στον εκδότη μιας εφημερίδας και του δίνει εντολή για τον τίτλο που θα δημοσιεύσει είναι καθησυχαστικό .
Γιατί θα ήταν εύκολο να το αναγνωρίσει κανείς.
Η δύναμη της σύγχρονης πληροφορίας μπορεί να λειτουργήσει πολύ πιο απλά: όχι εμποδίζοντας κάποιον να μιλήσει, αλλά καθορίζοντας ποιος θα έχει καλύτερες πιθανότητες να ακουστεί.
Μια εφημερίδα πρέπει να επιβιώσει οικονομικά. Ένας τηλεοπτικός σταθμός πρέπει να αντέχει τεράστια κόστη. Και τα δύο εξαρτώνται από την πρόσβαση σε πηγές, διαφημιστές, ιδιοκτησία, τηλεθέαση, σχέσεις με θεσμούς, εταιρείες και κέντρα εξουσίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε συντάκτης δέχεται εντολές ή ότι κάθε δημοσιογράφος είναι εξαρτημένος. Σημαίνει ότι οι πληροφορίες γεννιούνται μέσα σε μια οικονομική και κοινωνική δομή, όχι στο κενό.
Και αυτή η δομή επιλέγει.
Αν ένας υπουργός συγκαλέσει συνέντευξη Τύπου, η είδηση είναι ήδη εκεί πριν σχολιάσει κανείς. Αν ένα μεγάλο ίδρυμα δημοσιεύσει μια έκθεση, τα πρακτορεία, οι τηλεοπτικοί σταθμοί και οι εφημερίδες έχουν αμέσως μια αναγνωρισμένη πηγή. Αν ένας μικρός ερευνητής δημοσιεύσει εκατό σελίδες που αντικρούουν αυτήν την εκδοχή, θα πρέπει πρώτα να κερδίσει αυτό που ήδη έχει το ίδρυμα: την προσοχή .
Ακόμα και η επιλογή των ειδικών έχει συνέπειες. Το να προσκαλούμε συνεχώς κάποιες φωνές και να αγνοούμε άλλες δεν σημαίνει απαραίτητα λογοκρισία των τελευταίων. Συνεχίζουν να υπάρχουν, μπορούν να δημοσιεύουν, να μιλούν και να ανοίγουν έναν ιστότοπο.
Απλώς μένουν εκτός οπτικού πεδίου.
Μια μελέτη της AGCOM σχετικά με την ιταλική τηλεοπτική ενημέρωση, που αφορά την περίοδο Σεπτεμβρίου 2024-Αυγούστου 2025, προσφέρει ένα εντυπωσιακό ποσοστό: από τις είκοσι δύο κατηγορίες θεμάτων που παρακολουθήθηκαν, οι πρώτες πέντε κατείχαν το 80% των φωνητικών παρεμβάσεων · από τις δεκαπέντε θεματικές κατηγορίες, τα πρώτα πέντε θέματα έφτασαν ακόμη και το 94% . [1]
Τα δεδομένα δεν καταδεικνύουν την ύπαρξη ενός σκηνοθέτη που καθορίζει τι πρέπει να σκεφτόμαστε.
Αποδεικνύει κάτι διαφορετικό: η προσοχή του κοινού είναι ένας εξαιρετικά συγκεντρωμένος πόρος.
Και εδώ είναι που η παλιά ιδέα της λογοκρισίας καθίσταται ανεπαρκής.
Η ενημερωτική δύναμη δεν περιορίζεται στην απαγόρευση μιας ιστορίας. Μπορεί να περιλαμβάνει την τοποθέτησή της στην εικοστή σελίδα αντί για την πρώτη σελίδα, την αφιέρωση τριάντα δευτερολέπτων αντί για δέκα λεπτά, την πρόσκληση ενός ειδικού πέντε φορές αλλά ποτέ του συνομιλητή του, τη συζήτηση ενός θέματος για εβδομάδες ενώ αγνοείται ένα άλλο.
Κανείς δεν παρήγγειλε απαραίτητα τίποτα.
Ωστόσο, στο τέλος, ορισμένα γεγονότα γίνονται ο κόσμος για τον οποίο όλοι μιλάνε , ενώ άλλα παραμένουν περιορισμένα στο περιθώριο.
Η ελευθερία του λόγου μπορεί να επιβιώσει άψογα.
Αυτό που δεν είναι καθόλου εγγυημένο είναι η ελευθερία να είσαι ορατός.
Και εφόσον οι σκηνοθέτες, οι εκδότες και οι τηλεοπτικοί σταθμοί ήταν αυτοί που αποφάσιζαν μεγάλο μέρος αυτής της προβολής, τουλάχιστον ξέραμε πού ήταν η πύλη.
Τότε ήρθε κάποιος που μπόρεσε να τήν μετακινήσει μπροστά από τον καθένα μας.
Ο αλγόριθμος.
ΣΗΜΕΙΩΜΑ
[1] Ιταλική Ρυθμιστική Αρχή Επικοινωνιών (AGCOM), Τηλεοπτικές Πληροφορίες: λίγες φωνές και λίγα θέματα στο επίκεντρο της συζήτησης , 30 Ιουνίου 2026. Η μελέτη αναλύει τον «χρόνο ομιλίας» σε ιταλικά ειδησεογραφικά προγράμματα, προγράμματα σε βάθος και κανάλια ειδήσεων από την 1η Σεπτεμβρίου 2024 έως τις 31 Αυγούστου 2025.
ΜΕΤΑ ΗΡΘΕ Ο ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΣ
Για περισσότερο από έναν αιώνα, η δύναμη της πληροφορίας κατέχει μια αναγνωρίσιμη θέση.
Το συντακτικό προσωπικό.
Κάποιος αποφάσιζε ποια ιστορία να βάλει στην πρώτη σελίδα, ποια να υποβιβάσει στις εσωτερικές σελίδες, ποια να ηγηθεί του δελτίου ειδήσεων και ποια δεν άξιζε τριάντα δευτερόλεπτα. Θα μπορούσαμε να αμφισβητήσουμε αυτές τις επιλογές, αλλά τουλάχιστον ξέραμε ότι κάποιος τις είχε κάνει ...
Έπειτα ήρθε ο αλγόριθμος.
Και η πρώτη σελίδα έπαψε να είναι η ίδια για όλους.
Όταν ανοίγουμε ένα κοινωνικό δίκτυο, δεν βλέπουμε απλώς τι έχει δημοσιευτεί. Βλέπουμε μια επιλογή . Όταν χρησιμοποιούμε μια μηχανή αναζήτησης, δεν λαμβάνουμε ολόκληρο τον Ιστό: λαμβάνουμε μια ιεραρχία αποτελεσμάτων. Η ίδια η Google εξηγεί ότι τα αυτόματα συστήματά της αναλύουν πολυάριθμα σήματα που σχετίζονται με εκατοντάδες δισεκατομμύρια σελίδες και περιεχόμενα για να καθορίσουν ποια αποτελέσματα θα εμφανιστούν και με ποια σειρά. [1]
Δεν υπάρχει τίποτα το μυστηριώδες σε αυτό. Χωρίς επιλογή, το Διαδίκτυο θα ήταν άχρηστο.
Αλλά εδώ συμβαίνει το άλμα.
Το να επιλέγεις σημαίνει να δίνεις ορατότητα.
Οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν συστήματα συστάσεων· μπορούν να λαμβάνουν υπόψη τις αλληλεπιδράσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τη δημιουργία προφίλ των χρηστών. Το γεγονός ότι αυτή η εξουσία έχει δημόσιες συνέπειες αναγνωρίζεται ακόμη και από την ευρωπαϊκή νομοθεσία: ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες επιβάλλει συγκεκριμένες υποχρεώσεις σε πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες σχετικά με τα συστήματα συστάσεων και τις υποχρεώνει να προσφέρουν τουλάχιστον μία επιλογή που δεν βασίζεται στη δημιουργία προφίλ. [2]
Το θέμα, επομένως, δεν είναι να υποστηρίξουμε ότι πίσω από κάθε αποτέλεσμα υπάρχει κάποιος που κρυφά αποφασίζει τι πρέπει να σκεφτούμε.
Είναι πολύ πιο απλό.
Υπάρχουν συστήματα σχεδιασμένα να επιλέγουν τι είναι πιθανό να δούμε.
Και εν τω μεταξύ, αυτά τα συστήματα έχουν γίνει μια σημαντική πύλη πρόσβασης στην πληροφορία. Στην Έκθεση Ψηφιακών Ειδήσεων 2026 , το Ινστιτούτο Reuters διαπίστωσε ότι, κατά μέσο όρο στις 48 αγορές που αναλύθηκαν, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα δίκτυα βίντεο έχουν γίνει ο πιο δημοφιλής τρόπος πρόσβασης σε ειδήσεις στο διαδίκτυο για πρώτη φορά: 54% , έναντι 51% για τους ιστότοπους και τις εφαρμογές των ειδησεογραφικών οργανισμών. Αν προσθέσετε τα chatbots που υποστηρίζονται από τεχνητή νοημοσύνη, οι πηγές πρόσβασης τρίτων φτάνουν το 56%. [3]
Υπάρχει ένα ακόμη πιο σημαντικό εύρημα. Στο TikTok και το Instagram, περισσότεροι από τους μισούς χρήστες ειδήσεων που συμμετείχαν σε έρευνα του Ινστιτούτου Reuters λένε ότι συναντούν κυρίως ειδήσεις ενώ βρίσκονται στην πλατφόρμα κάνοντας κάτι άλλο . [4]
Δεν τους έψαξε.
Τους συνάντησε.
Αυτή η διαφορά φαίνεται μικρή. Είναι τεράστια.
Επειδή η πληροφοριακή δύναμη δεν συνίσταται πλέον απλώς στην παραγωγή ειδήσεων, στη λογοκρισία τους ή στη δημοσίευσή τους.
Συνίσταται επίσης στον προσδιορισμό της πιθανότητας να εισέλθει αυτό το ειδησεογραφικό στοιχείο στο οπτικό μας πεδίο .
Το περιεχόμενο μπορεί να είναι απολύτως νόμιμο. Μπορεί να βρεθεί στο διαδίκτυο. Μπορεί να τεκμηριωθεί και να είναι προσβάσιμο σε οποιονδήποτε.
Κι όμως, μπορεί να μην εμφανιστεί ποτέ μπροστά μας.
Δεν έχει διαγραφεί.
Απλώς δεν τον έχουμε γνωρίσει.
Κάποτε, η δύναμη της πληροφορίας συνίστατο πάνω απ' όλα στην ικανότητα να αποφασίζει κανείς τι να πει.
Σήμερα, συνίσταται επίσης στο να μπορούμε να αποφασίσουμε τι θα δούμε .
[2] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Νόμος περί Ψηφιακών Υπηρεσιών — Πολύ Μεγάλες Διαδικτυακές Πλατφόρμες και Μηχανές Αναζήτησης . Προβλέπονται συγκεκριμένες υποχρεώσεις σχετικά με τα συστήματα συστάσεων για μεγάλες πλατφόρμες και μηχανές αναζήτησης, συμπεριλαμβανομένης μιας επιλογής που δεν βασίζεται στην κατάρτιση προφίλ.
[3] Ινστιτούτο Reuters για τη Μελέτη της Δημοσιογραφίας, Έκθεση Ψηφιακών Ειδήσεων 2026. Η έκθεση καλύπτει 48 αγορές: τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα δίκτυα βίντεο αποτελούν κατά μέσο όρο το 54% ως πηγή ειδήσεων· το ποσοστό αυξάνεται στο 56% όταν συμπεριλαμβάνονται τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης.
[4] Ινστιτούτο Reuters, Από τις ραδιοτηλεοπτικές ειδήσεις έως τις συνεχείς ροές και τις πλατφόρμες , 2026. Μεταξύ των χρηστών που καταναλώνουν ειδήσεις στις αντίστοιχες πλατφόρμες τους, το 54% στο TikTok και το 55% στο Instagram λένε ότι τις λαμβάνουν κυρίως κατά τη χρήση της υπηρεσίας για άλλους λόγους.
ΤΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΜΕΡΑ ΚΑΙ ΝΥΧΤΑ
Η προπαγάνδα του εικοστού αιώνα είχε ένα πρόβλημα: ήταν ακριβή.
Έπρεπε να γραφτεί ένα άρθρο, να τυπωθεί μια εφημερίδα, να ηχογραφηθεί μια εκπομπή, να δημιουργηθεί ένα μανιφέστο και οι άνθρωποι έπρεπε να πληρωθούν για να μιλούν διαφορετικές γλώσσες. Και πάνω απ' όλα, έπρεπε να απευθύνεται σε ένα μαζικό κοινό: το ίδιο μήνυμα για εκατομμύρια διαφορετικά άτομα.
Το Διαδίκτυο τα είχε ήδη αλλάξει όλα αυτά.
Τα bots και τα δίκτυα συντονισμένων λογαριασμών έχουν καταστήσει δυνατό τον τεχνητό πολλαπλασιασμό μηνυμάτων, σχολίων και κοινοποιήσεων. Η μικροστόχευση έχει προσθέσει ένα ακόμη βήμα: όχι απαραίτητα να μιλάμε σε όλους με τον ίδιο τρόπο, αλλά να προσδιορίζουμε διαφορετικά τμήματα κοινού και να τα κατευθύνουμε διαφορετικά. Δεν πρόκειται για θεωρητική υπόθεση: ακριβώς λόγω των κινδύνων που σχετίζονται με τη δημιουργία προφίλ, από τον Οκτώβριο του 2025 η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιβάλει πολύ πιο περιοριστικούς όρους στη στόχευση της διαδικτυακής πολιτικής διαφήμισης. [1]
Έπειτα ήρθε η γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη.
Και το κόστος παραγωγής έχει μειωθεί κατακόρυφα.
Ένα σύστημα μπορεί να παράγει κείμενα, μεταφράσεις, εικόνες, ψεύτικα προφίλ και παραλλαγές του ίδιου περιεχομένου μέσα σε λίγα λεπτά. Το 2024, το OpenAI κατέγραψε πέντε μυστικές επιχειρήσεις επιρροής που χρησιμοποίησαν τα μοντέλα του για να δημιουργήσουν άρθρα και σχόλια σε πολλές γλώσσες, να επινοήσουν ονόματα και βιογραφίες για λογαριασμούς κοινωνικών μέσων και να μεταφράσουν και να διορθώσουν κείμενα. Είναι σημαντικό να προσθέσουμε αυτό που διευκρίνισε η ίδια έρευνα: σε αυτές τις περιπτώσεις, η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν είχε οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της εμβέλειας των καμπανιών . [2]
Η μηχανή, επομένως, υπάρχει. Αλλά δεν είναι παντοδύναμη.
Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει το πρόβλημα πιο ενδιαφέρον.
Επειδή η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν εγγυάται ότι η προπαγάνδα θα λειτουργήσει. Ωστόσο, προσφέρει κάτι που προηγουμένως απαιτούσε χρόνο, χρήματα και προσωπικό: την ικανότητα παραγωγής περιεχομένου σε βιομηχανική κλίμακα .
Διαφορετικά κείμενα για διαφορετικό κοινό. Συνθετικές εικόνες. Τεχνητές φωνές. Χειραγωγημένα βίντεο. Deepfakes στα οποία ένα άτομο μπορεί φαινομενικά να πει ή να κάνει κάτι που δεν έχει πει ή κάνει ποτέ.
Το πρόβλημα είναι αρκετά συγκεκριμένο ώστε ο Ευρωπαϊκός Νόμος για την Τεχνητή Νοημοσύνη, με υποχρεώσεις που ισχύουν από τις 2 Αυγούστου 2026, να απαιτεί διαφάνεια για συγκεκριμένο περιεχόμενο που παράγεται ή χειραγωγείται από τεχνητή νοημοσύνη και, συγκεκριμένα, για deepfakes. [3]
Αλλά η πιο βαθιά αλλαγή μπορεί να μην είναι το τέλειο ψεύτικο βίντεο.
Μπορεί να είναι η ποσότητα .
Χίλια κείμενα αντί για ένα. Εκατό εικόνες αντί για μία. Δεκάδες εκδοχές του ίδιου μηνύματος, εύκολα προσαρμόσιμες σε διαφορετικές γλώσσες, χώρες, ομάδες και ευαισθησίες.
Η παλιά προπαγάνδα έλεγε:
«Αυτό είναι το μήνυμα. Ας το περάσουμε σε όλους.»
Το καινούργιο μπορεί ενδεχομένως να πει:
«Πες μου ποιος είσαι. Θα βρω το πιο κατάλληλο μήνυμα για σένα.»
Είναι η μετάβαση από τη μαζική προπαγάνδα στην ενδεχομένως εξατομικευμένη πειθώ .
Και πάνω απ' όλα, το εργοστάσιο δεν χρειάζεται να κλείνει το βράδυ.
Δεν κοιμάται.
Δεν κουράζεται.
Μπορείτε να δημιουργήσετε, να επεξεργαστείτε, να μεταφράσετε και να ξεκινήσετε από την αρχή.
Είκοσι τέσσερις ώρες την ημέρα.
ΣΗΜΕΙΩΜΑ
[1] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Κανονισμός (ΕΕ) 2024/900 για τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφήμισης, πλήρως εφαρμοστέος από τις 10 Οκτωβρίου 2025. Η διαδικτυακή στόχευση υπόκειται σε πιο περιοριστικούς όρους και απαιτεί τη ρητή και ξεχωριστή συγκατάθεση του υποκειμένου των δεδομένων· ορισμένες ευαίσθητες κατηγορίες δεδομένων δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατάρτιση πολιτικού προφίλ.
[2] OpenAI, Διακοπή παραπλανητικών χρήσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης από μυστικές επιχειρήσεις επιρροής , 30 Μαΐου 2024. Οι επιχειρήσεις που εντοπίστηκαν χρησιμοποίησαν γενετικά μοντέλα για την παραγωγή και μετάφραση περιεχομένου, τη δημιουργία ψεύτικων ταυτοτήτων και την εκτέλεση άλλων εργασιών. Σύμφωνα με την έρευνα, καμία από τις πέντε καμπάνιες που εξετάστηκαν δεν πέτυχε σημαντική αύξηση του κοινού χάρη σε αυτά τα εργαλεία.
[3] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Υποχρεώσεις διαφάνειας βάσει του άρθρου 50 του νόμου περί τεχνητής νοημοσύνης . Από τις 2 Αυγούστου 2026, οι υποχρεώσεις διαφάνειας ισχύουν, μεταξύ άλλων, για το συνθετικό περιεχόμενο που παράγεται ή χειραγωγείται από την τεχνητή νοημοσύνη και τα deepfakes.
ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΕ ΕΜΑΣ;
Και μετά είμαστε εμείς.
Η μικρή εφημερίδα. Ο ανεξάρτητος τηλεοπτικός σταθμός. Ο blogger που εργάζεται μπροστά σε έναν υπολογιστή. Ο δημοσιογράφος που δεν ανήκει σε μια μεγάλη συντακτική ομάδα. Ο ερευνητής που περνάει εβδομάδες μελετώντας ένα έγγραφο που ίσως πεντακόσια άτομα θα διαβάσουν.
Δεν είμαστε απαραίτητα καλύτεροι.
Ας το πούμε ευθέως, γιατί διαφορετικά όλα όσα έχουμε γράψει μέχρι τώρα θα έχαναν την αξιοπιστία τους.
Ακόμη και οι εναλλακτικές πληροφορίες μπορεί να είναι λανθασμένες. Μπορεί να είναι επιφανειακές, ιδεολογικές, προκατειλημμένες. Μπορεί να ερωτευτεί μια θεωρία και να αναζητήσει μόνο τα στοιχεία για να την επιβεβαιώσει. Μπορεί να μετατρέψει μια υποψία σε βεβαιότητα. Μπορεί να κυνηγήσει το κοινό με έναν εντυπωσιακό τίτλο. Μπορεί ακόμη και να πει ψέματα σκόπιμα.
Η αλήθεια δεν γίνεται αληθινή επειδή δημοσιεύεται από μια μικρή εφημερίδα.
Αλλά το πρόβλημα αυτών των σελίδων δεν είναι να διαπιστώσουν ποιος κατέχει την ηθική ανωτερότητα.
Μετράει μια δυσαναλογία.
Ας σκεφτούμε τις περιπτώσεις που έχουμε βιώσει.
Στις 4 Αυγούστου 1964, υπήρχαν ήδη αμφιβολίες για τη δεύτερη επίθεση στον Κόλπο του Τονκίν. Αλλά η βεβαιότητα που εξέφρασε ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών έφτασε αμέσως σε όλο τον κόσμο.
Το 1990, εκατομμύρια άνθρωποι γνώριζαν για τη Ναϊρά και τα μωρά που είχαν βγει από τις θερμοκοιτίδες. Πόσοι γνώριζαν, ταυτόχρονα, την ταυτότητά της και το έργο της εταιρείας δημοσίων σχέσεων που είχε προετοιμάσει την κατάθεσή της;
Το 2003, ο Κόλιν Πάουελ σήκωσε ένα φιαλίδιο ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Οι επακόλουθες έρευνες θα χρειαστούν χρόνια και χιλιάδες σελίδες για να εξηγήσουν πόσο εύθραυστες ήταν πολλές από τις βεβαιότητες που παρουσιάστηκαν πριν από τον πόλεμο.
Ιδού, η δυσαναλογία.
Ένας μεγάλος οργανισμός μπορεί να κάνει λάθη — ή να πει ψέματα — μπροστά σε εκατομμύρια ανθρώπους ταυτόχρονα .
Μπορούμε να ανακαλύψουμε ότι έκανε λάθος και να το πούμε σε πέντε χιλιάδες ανθρώπους.
Όχι επειδή κάποιος πρέπει απαραίτητα να χτυπήσει την πόρτα μας και να μας εμποδίσει να δημοσιεύσουμε. Το άρθρο μας μπορεί κάλλιστα να παραμείνει στο διαδίκτυο. Κανείς δεν το διαγράφει. Κανείς δεν μας συλλαμβάνει. Κανείς δεν καίει την εφημερίδα.
Απλά, σχεδόν κανείς δεν το συναντά .
Και αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη μορφή σύγχρονης περιθωριοποίησης να αναγνωριστεί: το να κατέχει κανείς τυπικά την ελευθερία να πει κάτι χωρίς να έχει την απαραίτητη δύναμη να το διαδώσει.
Κάποτε θα ονομάζαμε ελευθερία την ικανότητα εκτύπωσης εφημερίδας.
Σήμερα πρέπει να προσθέσουμε μια ερώτηση:
Πόσοι άνθρωποι θα έχουν την ευκαιρία να μάθουν ότι υπάρχει αυτή η εφημερίδα;
Επειδή ο Ντέιβιντ(ΔΑΥΙΔ) μπορεί ακόμα να έχει τη σφεντόνα του.
Μπορεί ακόμη και να έχει την κατάλληλη πέτρα.
Αλλά δεν υπάρχει πια μόνο ο Γολιάθ μπροστά του.
Υπάρχουν τηλεοπτικοί σταθμοί, πρακτορεία, γραφεία τύπου, πλατφόρμες, συστήματα συστάσεων, δημιουργία προφίλ, bots, συνθετικό περιεχόμενο και μια δυνατότητα διανομής που κανένα μικρό συντακτικό γραφείο δεν μπορεί να συγκριθεί.
Μπορεί να έχουμε δίκιο.
Μπορούμε να έχουμε τα έγγραφα.
Μπορούμε ακόμη και να φτάσουμε εκεί στην ώρα μας.
Αλλά αν κανείς δεν μας βλέπει, τι έχουμε κερδίσει;
ΧΑΣΑΜΕ;
Χάσαμε .
Το γράψαμε στην αρχή αυτών των σελίδων και, έχοντας φτάσει ως εδώ, θα ήταν εύκολο να το επιβεβαιώσουμε.
Ας μετρήσουμε.
Χρήματα. Τηλεόραση. Εφημερίδες. Οργανισμοί. Υπουργεία. Γραφεία Τύπου. Υπηρεσίες πληροφοριών. Πλατφόρμες. Μηχανές αναζήτησης. Αλγόριθμοι. Συστήματα δημιουργίας προφίλ. Bots. Τεχνητή νοημοσύνη. Εκατομμύρια οθόνες ενεργοποιημένες ταυτόχρονα.
Από την άλλη πλευρά, ας βάλουμε μια μικρή εφημερίδα, έναν ανεξάρτητο τηλεοπτικό σταθμό, μερικούς δημοσιογράφους, έναν blogger μπροστά στον υπολογιστή.
Το αποτέλεσμα φαίνεται γελοίο.
Χάσαμε.
Αν η μάχη είναι να προσεγγίσουμε περισσότερους ανθρώπους, πιο γρήγορα και πιο συχνά, δεν υπάρχει αντίπαλος.
Αλλά έχουμε περάσει αρκετή ιστορία για να συνειδητοποιήσουμε ότι υπάρχει πρόβλημα.
Ο Κόλπος του Τονκίν δεν παρέμεινε για πάντα αυτό που ειπώθηκε τον Αύγουστο του 1964. Η ιστορία των θερμοκοιτίδων του Κουβέιτ δεν παρέμεινε η ιστορία ενός κοριτσιού που δακρύζει. Τα όπλα μαζικής καταστροφής του Ιράκ δεν παρέμειναν αυτά που παρουσιάστηκαν στον κόσμο μέσα από ένα φιαλίδιο. Η σχέση μεταξύ πληροφοριών και πληροφοριών δεν παρέμεινε θαμμένη στα αρχεία.
Κάποιος φύλαγε ένα έγγραφο.
Κάποιος ζήτησε να ανοίξει ένα αρχείο.
Κάποιος συνέκρινε δύο εκδόσεις.
Κάποιος συνέχιζε να κάνει μια ερώτηση ενώ όλοι φαινόταν να έχουν ήδη την απάντηση.
Δεν είναι αυτό αρκετό;
Ισως.
Δεν απέτρεψε πολέμους. Δεν αποκατέστησε ζωές. Δεν ανέτρεψε πολιτικές αποφάσεις που είχαν ήδη ληφθεί. Και πάνω απ 'όλα, δεν εξάλειψε την δυσαναλογία από την οποία ξεκινήσαμε.
Η αλήθεια που έρχεται αργά δεν μπορεί να γυρίσει πίσω στον χρόνο.
Αλλά μπορεί να αποτρέψει κάτι.
Μπορεί να αποτρέψει το να γίνει η εκδοχή του νικητή η μόνη πιθανή εκδοχή.
Εδώ, ίσως, χρησιμοποιήσαμε λάθος ρήμα.
Νομίζαμε ότι η δουλειά μας ήταν να κερδίσουμε .
Ίσως η δουλειά μας είναι να αντισταθούμε .
Διατηρήστε ό,τι ξεχνούν οι άλλοι. Ξανασκεφτείτε μια δήλωση πέντε χρόνια αργότερα και συγκρίνετέ την με ό,τι έχουμε ανακαλύψει έκτοτε. Τοποθετήστε μια φωτογραφία και το έγγραφο που την αντικρούει δίπλα-δίπλα. Να θυμάστε ότι η σημερινή βεβαιότητα μπορεί να γίνει η άρνηση του αύριο.
Με μια λέξη: μνήμη .
Επειδή η δύναμη της πληροφορίας έχει ένα τρομερό πλεονέκτημα: το παρόν. Μπορεί να μας φτάσει ακριβώς τη στιγμή που χρειάζεται να είμαστε αγανακτισμένοι, φοβισμένοι, να επιλέξουμε, να αποδεχτούμε και να υποστηρίξουμε.
Έχουμε κάτι πολύ πιο φτωχό.
Το αρχείο.
Και το αρχείο έχει ένα ενοχλητικό χαρακτηριστικό: θυμάται .
Θυμηθείτε τι ειπώθηκε.
Θυμηθείτε ποιος το είπε.
Θυμηθείτε με πόση βεβαιότητα ειπώθηκε.
Τότε περιμένετε.
Μια μέρα κάποιος ανοίγει ξανά αυτόν τον φάκελο και βάζει το παρελθόν πάνω από το παρόν.
Δεν θα έχει εκατό εκατομμύρια θεατές. Ίσως θα έχει χίλιους.
Αλλά από εκείνη τη στιγμή και μετά, θα υπάρχει μια ρωγμή.
Και μέσα από αυτή τη ρωγμή μπορεί να εισέλθει η αμφιβολία.
Όχι η συστηματική αμφιβολία εκείνων που θεωρούν ψευδή οποιαδήποτε επίσημη εκδοχή. Αυτό θα ήταν απλώς το αντίθετο της ίδιας ευπιστίας. Η αμφιβολία εκείνων που ρωτούν: ποιες είναι οι αποδείξεις; Ποιος μιλάει; Τι γνωρίζουμε πραγματικά; Τι δεν γνωρίζουμε ακόμα;
Είναι αυτό πολύ λίγο;
Σίγουρα, μπροστά στην εξουσία που περιγράψαμε.
Υπάρχει όμως τεράστια διαφορά ανάμεσα σε μια κοινωνία στην οποία μόνο μία εκδοχή παραμένει στα αρχεία και σε μια κοινωνία στην οποία κάποιος διατηρεί και τις υπόλοιπες.
Ας επιστρέψουμε λοιπόν στην εικόνα με την οποία ξεκινήσαμε.
Από τη μία πλευρά ο Γολιάθ.
Έχει γίνει πάρα πολύ μεγαλύτερος. Δεν διαθέτει μόνο σπαθιά και πανοπλίες. Διαθέτει δορυφόρους, τηλεοράσεις, πλατφόρμες, αλγόριθμους και μηχανές ικανές να παράγουν λέξεις και εικόνες χωρίς ύπνο.
Από την άλλη πλευρά υπάρχει ακόμα ο Ντάβιντε.
Αυτή τη φορά ξέρουμε ότι δεν θα κερδίσει απαραίτητα.
Γνωρίζουμε μάλιστα ότι θα μπορούσε να ηττηθεί σχεδόν οποιαδήποτε μέρα.
Αλλά εκείνος συνεχίζει να σκύβει.
Μαζεύει κάτι από το έδαφος.
Δεν είναι και σπουδαίο όπλο.
Είναι ένα έγγραφο.
Μια μαρτυρία.
Μια αντίφαση.
Μια ερώτηση.
Το βάζει στη σφεντόνα.
Και ξεκινάει ξανά.
Χάσαμε;
Αν η νίκη σημαίνει να έχεις στην κατοχή σου το μεγάφωνο, ναι.
Αν αυτό σημαίνει να αποτρέψουμε αυτό που επαναλαμβάνεται πιο δυνατά από το να γίνει αυτόματα αλήθεια, τότε η μάχη δεν έχει τελειώσει.
Ο Ντέιβιντ, Ο ΔΑΥΙΔ, άλλωστε, έχει ακόμα τη σφεντόνα του.
Το Συντακτικό ΠροσωπικόΣΗΜΕΙΩΜΑ
Οι υποθέσεις που ανασυντίθενται σε αυτό το άρθρο βασίζονται σε επίσημα έγγραφα, επιτροπές έρευνας, στη συνέχεια αποχαρακτηρισμένα υλικά και δημόσιες πηγές που αναφέρονται στο κείμενο. Η σύγκρισή τους δεν αποσκοπεί στην υποστήριξη της ύπαρξης ενός μόνο εγκεφάλου ή στην απόδοση ιστορικά διαφορετικών γεγονότων σε μια ενιαία ατζέντα. Στόχος είναι να παρατηρηθεί ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: η δυσαναλογία μεταξύ της ικανότητας των μεγάλων πολιτικών, θεσμικών και μιντιακών δομών να επιβάλλουν γρήγορα μια εκδοχή των γεγονότων στην προσοχή του κοινού και ο συχνά πολύ μεγαλύτερος χρόνος που απαιτείται για να φτάσουν οι αμφιβολίες, τα έγγραφα και οι αρνήσεις στο ίδιο επίπεδο.
Σύνταξη Inchiostronero
Ρικάρντο Αλμπέρτο Κουατρίνι
Συγγραφέας, δοκιμιογράφος και συγγραφέας του πολιτιστικού ιστολογίου Inchiostronero
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου