ΠΑΠΙΚΗ ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ-ΠΕΡΙ ΜΑΡΙΟΛΟΓΙΑΣ (2)

  Συνέχεια από: Τρίτη 2 Αυγούστου 2022

Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ.

Η θέση της Μαριολογίας....(συνέχεια)

        

  Στο δόγμα περί της Μαρίας, που μας απασχολεί, το γεγονός της σωματικής μητρότητος τής Μαρίας, είναι μία διατύπωση του αιτιατού τρόπου σκέψης: "η Μαρία είναι η Μητέρα του Ιησού". Εκφράζει ένα φυσικό και φανερό γεγονός, εννοιολογικώς μονοσήμαντο. Όμως ήδη σχετικά με την έννοια μίας "πνευματικής-προσωπικής μητρότητος "δέν μπορούμε να βγάλουμε άκρη χωρίς την βοήθεια τής συμβολικής σκέψης και ακόμη λιγότερο εάν τοποθετούμε σε σχέση την εννοιολόγηση του Χριστού εκ μέρους τής Μαρίας με την συμπεριφορά, κατανοητής με μεταφυσικό τρόπο, του κτίσματος απέναντι στον Δημιουργό. Αλλά και ολόκληρο το δόγμα τής ενσαρκώσεως ειναι ανίσχυρο, εάν αυτή δέν δεχθεί μία πραγματική, συγκεκριμένη αντιστοιχία τοποθετημένη απο τον Θεό, ανάμεσα στην δική μας φυσική ενότητα τής ανθρώπινης φύσης και της ενώσεως με τον Υιό του Θεού. Είναι λοιπόν δικαιολογημένο να αναγνωρίσουμε ότι στο δόγμα τής Μαρίας ενεργεί ένας συμβολισμός ο οποίος όμως δεν αντιπροσωπεύει μία τυχαία σύγκριση και δέν δημιουργήθηκε πρόχειρα, αλλά αντιπροσωπεύει μία φυσικο-Θεολογική πραγματικότητα! Ο συμβολισμός κυλά μαζί με την αιτιατή σκέψη, την εννοιολογική και αφαιρετική, η οποία εξηγεί την σημαντική ιστορική πορεία του μυστικού τής Μαρίας.

          Η συμβολική δύναμη της εικόνος "η σωτηρία μέσω της γυναίκας (παρθένου) "είναι a'priori τόσο πιό πλούσια διδαχής όσο πιό καθαρά μπορεί να αποδειχθεί στην συνείδηση της ανθρωπότητος και στην αποκάλυψη! Γι'αυτό τίθεται εδώ η ερώτηση γύρω απο την θρησκευτική θέση τής γυναίκας πέραν και πρίν του Χριστού! Μία παρόμοια αγκυροβόληση τής Χριστιανικής παραδόσεως τής πίστεως σε συμβολικές κατηγορίες δέν επιφέρει την μυθολογικοποίηση του, έτσι όπως η χρήση φιλοσοφικών εννοιών δέν σημαίνει αναγκαίως την ορθολογικοποίησή του. Τόσο στην πρώτη όσο και στην δεύτερη περίπτωση αναγνωρίζεται ότι το μυστήριο τής πίστεως είναι προσβάσιμο μέχρις ενός σημείου στην κοινή ανθρώπινη ευφυΐα.

          Στις εθνικές θρησκείες είναι εύκολο να βρεθούν παραδείγματα θηλυκών θεοτήτων και γύρω απο τις έννοιες "βασίλισσες του ουρανού" και "μεσολαβήτριες", μπορούν να βρεθούν παραλληλισμοί με την λατρεία της Μαρίας. Αλλά δέν μας ενδιαφέρουν με κανένα τρόπο παραλληλισμοί για μία φιγούρα τής Μαρίας, διότι το ιστορικό-σωτηριώδες της έργο ανήκει στην γήϊνη και χρονική της ζωή. Εάν εμείς αναγνωρίζουμε ένα αξιόλογο μεταφυσικό σύμβολο, τότε πρέπει να ερευνήσουμε τις προεικονίσεις τόσο στην γηϊνο χρονική ζωή άλλων γυναικών, αλλά όχι στην καθαρά μυθολογική απεικόνιση!

          Σχετικά με το ειδωλολατρικό πλαίσιο γενικώς μπορούμε να πούμε ότι η γυναίκα συνδέθηκε λιγότερο με το Θεϊκό και αντιθέτως περισσότερο με το γήϊνο. Στο γήϊνο βρίσκουμε τις λατρείες τής μητέρας τής Θεότητος με τις ιέρειές της! Ακόμη και η συχνή αναφορά της γυναίκας στην προφητεία και στην μαντεία συνδέεται περισσότερο με την συγκίνηση και την έκσταση παρά με τον υπεργήϊνο φωτισμό. Η Εθνική προχριστιανική παράδοση πολύ δύσκολα προσφέρει σίγουρα σημεία για την ιδέα μίας φορέως σωτηρίας γεμάτης απο τον Θεό!

          Αντιθέτως η αποκάλυψη τής Π.Δ. παρουσιάζει μία πρόοδο παρότι η Εβραία γυναίκα στους όψιμους χρόνους μειώθηκε χάριν τής θρησκευτικής πλευράς τής κουλτούρας! Η Π.Δ. γνωρίζει την έννοια τής προφήτισσας, παρόλα αυτά μόνον η Ulda παρουσιάζεται στον ιδιαίτερο προφητικό ρόλο. H Debora, αντιθέτως, ανήκει περισσότερο σε εκείνες τις γυναίκες οι οποίες παρουσιάζονται περισσότερο σαν πολιτικά πρόσωπα και σαν πολεμίστριες του εκλεκτού λαού, όπως η Έσθερ και η Ιουδήθ. Και στις τρείς είναι κοινό το γεγονός ότι αυτές, σε αντίθεση με την θηλυκή τους αδυναμία προσφέρουν στον λαό τους την σωτηρία απο τους εχθρούς. Είναι παράδοξο λοιπόν να δούμε σ'αυτές τις χειρονομίες προτυπώσεις της μητρότητος τού Σωτήρος εκ μέρους της Μαρίας και οφείλουμε επί πλέον να προσέξουμε σχετικά με το θέμα μας τις "εξηγήσεις της Γραφής" η οποία εισέρχεται στο ιδιαίτερο! Παραμένει το γεγονός ότι η Γραφή συμπεριλαμβάνει έναν αληθινό σωτηριολογικό χαρακτήρα στις πράξεις εκείνων των γυναικών, αλλά χωρίς αμφιβολία στο επίπεδο της ιστορίας τής σωτηρίας της Π.Δ.. και όχι της Κ.Δ. Για την Debora λέγεται (iud. 5,7). "Είχε χαθεί κάθε ισχύς κυβερνήσεως, είχε χαθεί στο Ισραήλ, μέχρις ότου εμφανισθώ εγώ, η Debora, μέχρις ότου αναδυθώ σαν μητέρα στο Ισραήλ. "Επι πλέον το βιβλίο τής Ιουδίθ δίνει ιδιαίτερη προσοχή για να εξηγήσει την πράξη τής ηρωίδος με την ένωση της με τον Θεό (Ιουδίθ 8-9,13). Το ίδιο συμβαίνει με την Εσθήρ στο κείμενο (Εσθήρ 4).

          Μ'αυτά δίνονται λοιπόν δεδομένα, στο πλαίσιο της ιστορίας της σωτηρίας, μερικές προεικονίσεις για την κλήση της Μαρίας, το σύμβολο τής γυναίκας η οποία την στιγμή της αδυναμίας της αρσενικής δύναμης απο την καθαρή ένωση με τον Θεό επανεισάγει στην ιστορία την δύναμη του Θεού ή μέσω αυτής προσφέρει την νίκη στον λαό του Θεού.

          Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι υπάρχει το συγκεκριμένο συμβολικό σημείο για την Θεολογική ερμηνεία τής μητρότητος τής Μαρίας, αν όχι στην παγκόσμια, πέραν τής Βίβλου, ιστορία, οπωσδήποτε όμως στην ειδική τής σωτηρίας ιστορία τής Βίβλου.

Συνεχίζεται

ΣΗΜΕΡΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΘΕΟΤΟΚΟ ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΘΕΟΤΟΚΟ.

Αμέθυστος. 

ΠΑΠΙΚΗ ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ-ΠΕΡΙ ΜΑΡΙΟΛΟΓΙΑΣ (1)

Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ.

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ.

Προλογικά γενικά θέματα και ιστορικο-θεολογικές αναφορές.

         

1. Η θέση της μαριολογίας στο εσωτερικό της Χριστολογίας.

  

       

Είναι απαραίτητη μία ιδιαίτερη δικαιολόγηση  τού γεγονότος ότι εκεί, όπου μιλάμε για "το γεγονός του Χριστού σαν έργο του Υιού", πρόκειται επίσης και για την θέση τής Μαρίας. Αυτή η δικαίωση βρίσκεται στην φράση: "το γεγονός του Χριστού δέν θα είχε ολοκληρωθεί χωρίς την Μαρία". Μία παρόμοια δήλωση θα μπορούσε να εκληφθεί με έναν τρόπο καθαρά ορθολογικό και τότε δέν θα διέθετε την ακραία της δύναμη! Ο  ορθολογικός στοχασμός θα έπρεπε να ξεκινήσει απο την αρχή ότι ό Θεός θα μπορούσε να λυτρώσει την ανθρωπότητα χωρίς την μητρότητα τής Μαρίας σχετικά με τον Χριστό, μάλιστα δέ ακόμη και το γεγονός του Χριστού θα μπορούσε να είχε πραγματοποιηθεί χωρίς αυτή! Ο στοχασμός μπορεί να εδραιώσει στην συνέχεια τό γιατί άραγε η οδός την οποία επέλεξε ο Θέος υπήρξε η πλέον συμφέρουσα και ποιά αγαθά πραγματοποήθηκαν μέσω αυτής!

          Στην ιστορικο-σωτηριώδη προοπτική ένας παρόμοιος στοχασμός δέν απορρίπτεται, ούτε διαγράφεται. Αλλά σ'αυτόν δίνεται a'priori μεγαλύτερο βάρος στο γεγονός ότι ο Θεός εισήγαγε την σωτηριώδη του πράξη στην ανθρώπινη ιστορία σαν ένα Όλον. Το γεγονός των ιστορικών σχέσεων και των προσωπικών του Θείου σχεδίου της σωτηρίας είναι μία καθολική κατηγορία, γίνεται ένα a'priori που δέν είναι αναγκαίως μεταφυσικό, αλλά Θεολογικό, θεμελιωμένο στην αποκάλυψη! Και μόνον σ'αυτή την οπτική προσλαμβάνει την πλήρη της σπουδαιότητα η δήλωση: το γεγονός του Χριστού δέν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την Μαρια! Έτσι λοιπόν θέλει να πεί: Όπως ο Θεός δέν εργάζεται την σωτηρία τής ανθρωπότητος έξω απο την ανθρωπότητα και την ιστορία της, αλλά μέσω τής εισόδου του στην ιστορία με την ενσάρκωση, έτσι δέν ενεργεί την ενσάρκωση χωρίς μία ακραία διείσδυση στην δομή του ανθρωπίνου είναι, χωρίς την μητρότητα της Μαρίας.

          "Χωρίς την Μαρία, δέν είναι μία οποιαδήποτε διαβεβαίωση μίας τυχαίας ιστορικής στιγμής. Ακόμη και στην περίπτωση που δέν θα είχε προσληφθεί στο Θείο σχέδιο, ο Χριστός, για την ολοκλήρωση της Γραφής, εγεννήθη στην Βηθλεέμ, στην απογραφή του Quirino. Ακόμη και εδώ υπάρχει μία ιδιαιτερότης τής ιστορίας τής σωτηρίας σύμφωνα με την οποία ο μεσσίας έπρεπε να προέρχεται απο την πόλη του Δαυίδ. Ενώ όμως αυτή η ιδιαιτερότης προσφέρει μία λεπτομέρεια εξωτερική στο γεγονός του Χριστού, η μητρότης της Μαρίας αφορά τον τρόπο, αν όχι την ουσία της ίδιας τής ενσάρκώσεως!

          Εάν στην ενσάρκωση του Υιού, εναπόκειται μία απο τις θεμελιώδεις αλήθειες της πίστεως, τότε ο τρόπος αυτής της ενσαρκώσεως, η μητρότης τής Μαρίας, Θεολογικά υπέρτατης σημασίας, έχει χρείαν ενός προσεκτικού στοχασμού, πρέπει να ερευνηθεί στην πληρότητα τού περιεχομένου του και είναι πιθανόν σ'αυτό να υπάρχει το κλειδί για την κατανόηση τού σκοπού της ενσαρκώσεως. Ο στοχασμός της Καθολικής δογματικής γύρω απο τον ρόλο της Μαρίας στην ιστορία της σωτηρίας βρήκε εξαρχής ότι η αλήθεια δέν εξαντλείται στην βεβαίωση ότι η μητρότης τής Μαρίας προετοίμασε το ανθρώπινο σώμα του Υιού του Θεού και συνήργησε έτσι με έναν θετικό τρόπο, διευθέτησε, την λυτρωτική ενσάρκωση. Αναγνωρίζεται περισσότερο ένας στενός δεσμός, θεμελιώδης, ανάμεσα σ'αυτή την σωματική μητρότητα και τήν προσωπική σχέση με τον άνθρωπο-Θεό και σ'αυτή απεκαλύφθη η εσωτερική ουσία της σημασίας της ενσαρκώσεως. Η φανέρωση τής συνεργασίας τής Μαρίας και τής θέσεώς της στο γεγονός του Χριστού είναι λοιπόν Θεολογικώς απαραίτητη για την κατανόηση αυτού του κέντρου τής ιστορίας της σωτηρίας και θα οδηγήσει ταυτοχρόνως απο την κατανόηση της ενσαρκώσεως στην κατανόηση της Εκκλησίας.

          
2. Συμβολική σκέψη και μαριολογία!

Όπως ακριβώς στο ίδιο το μυστήριο τής ενσαρκώσεως έτσι και στο μυστήριο τής Μαρίας εμφανιζεται ένα σημαντικό μέρος συμβολισμού.

          Η συμβολική σκέψη συνιστά μία άλλη πρόσβαση στην πραγματικότητα, δίπλα στην αιτιολογική σκέψη! Η βάση τής γνώσεως τού Είναι μέσω της αιτιατής σκέψης είναι η κατηγορία της αιτιολογήσεως: Ένα όν προέρχεται απο ένα άλλο όν. Ένα όν γίνεται αιτία ενός άλλου όντος. Η βάση της γνώσεως τού Είναι μέσω της συμβολικής σκέψης, είναι η κατηγορία της αντιστοιχίας, της αναλογίας. Η κατάσταση τού Είναι επάνω σ'ένα επίπεδο τού Είναι επιτρέπει, στην βάση τής αντιστοιχίας, το συμπέρασμα σχετικά με την κατάσταση τού Είναι σε ένα άλλο επίπεδο τού Είναι. Η συμβολική σκέψη αποδίδει το είναι ενός συμβολικού επιπέδου του Είναι ενός άλλου επιπέδου και "διαβάζει" σ'αυτό το πλαίσιο εκείνο το άλλο Είναι το οποίο δέν του είναι άμεσα προσβάσιμο! Θεμέλιο της αιτιατής σκέψης είναι η τήρηση των αιτιατών σχέσεων. Ιδιαιτέρως εκείνων οι οποίες προέρχονται απο τον ίδιο ενεργούντα άνθρωπο. Θεμέλιο της συμβολικής σκέψης είναι φαινομενικώς το αξίωμα ότι τα διάφορα επίπεδα του Είναι-εκείνο το άψυχο σε σχέση με το ζωντανό, το ζωϊκό, το υλικό σε σχέση με το πνευματικό το κτιστό σε σχέση με το Θείο-βρίσκονται μεταξύ τους σε σχέση μίας αντιστοιχίας, μίας αναλογίας. Εκ νέου δίνει την αφορμή για να εδραιωθεί αυτό το αξίωμα η αναμφισβήτητη παρατήρηση στο δικό μας πνευματικό-σωματικό είναι, όπως για παράδειγμα του μπινόμιου βλέπω-γνωρίζω. Και στο δόγμα του Θεού σαν καθολική αιτία όλου του υπαρκτού δημιουργείται η γέφυρα απο την αιτιατή σκέψη στην συμβολική! 

Και πράγματι αυτή η μοναδική καταγωγή όλου τού είναι καθιστά αναγκαία μία βαθύτατη συγγένεια και επομένως μία αντιστοιχία.

         
 Στ'αλήθεια αυτός ο καθολικότατος νόμος δέν επιτρέπει την αποδοχή χωρίς περίσκεψη κάθε δυνατής αντιστοιχίας σαν τάξη τού Είναι καθορισμένης απο τον Θεό, έτσι όπως ούτε στην αιτιατή σκέψη κάθε τοποθέτηση θεμελιώνει μία ακριβέστατη έννοια τής σκέψης. Αλλά εάν στην αιτιατή σκέψη η παρατήτηση ή οι αναγκαίοι δεσμοί τής έννοιας φανερώνουν την ξεχωριστή κατάσταση των πραγμάτων, αυτό δημιουργεί στην συμβολική σκέψη την απόδειξη τής αρμονίας! Η νοηματική ικανότητα μίας καταστάσεως του Είναι σε σχέση με μία άλλη, έχει καθαυτή τόσο μεγαλύτερη πιθανότητα να είναι ένα αντικείμενικό γεγονός όσο περισσότερο βρίσκεται σε συμφωνία με ξεχωριστές πλευρές και όσο περισσότερο σέβεται και πραγματοποιεί τους αιτιατούς νόμους των διαφόρων επιπέδων.

          Ίσως είναι απαραίτητη η διάκριση ανάμεσα στον συμβολισμό του Είναι και στον συμβολισμό της μάθησης. Στον συμβολισμό του Είναι πρόκειται για την αναλογία που περιγράψαμε πιό πάνω, δύο επιπέδων του Είναι τοποθετημένων πραγματικά το ένα σε σχέση με το άλλο, όπου σύμφωνα με δεδομένους νόμους, είναι δυνατή μία αληθινή απαγωγή και μία ανάπτυξη της γνώσεως. Ο συμβολισμός της μάθησης, είναι εκείνη η ποικιλία των δυνατών αντιπαραβολών ανάμεσα σε δύο πλευρές, όπου η αντιπαράθεση δέν δικαιολογεί απο μόνη της ένα νέο συμπέρασμα, αλλά, για παράδειγμα, εμφανίζει σε ένα πιό ζωντανό σύμβολο μία ήδη υπάρχουσα γνώση! Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε λιγότερο για μία αύξηση της γνώσεως και περισσότερο για μία εμβάθυνση ή για μία ενδυνάμωση της γνώσεως, ένα αποτέλεσμα αρκετά σεβαστό. Η έννοια του συμβολισμού τής μάθησης θα μπορούσε να καταστήσει πιό προσιτά στην κατανόησή μας πολυάριθμα χωρία της βιβλικής εξηγητικής τού σχολαστικισμού και της πατριστικής. Αιτιώδης σκέψη και συμβολισμός δέν αντιπαρατίθενται και δέν μπορούν να εξαιρεθούν, αλλά πρέπει να συμπληρωθούν αμοιβαίως.

Συνεχίζεται

Αμέθυστος.