Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Περί Θειας και Θεοποιού Μεθέξεως - Αγ. Γρηγόριος Παλαμάς. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Περί Θειας και Θεοποιού Μεθέξεως - Αγ. Γρηγόριος Παλαμάς. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 21 Απριλίου 2026

Περί Θειας και Θεοποιού Μεθέξεως ή περί τής Θείας και Υπερφυούς απλότητος(1)

  Περί Θειας και Θεοποιού Μεθέξεως 

ή περί τής Θείας και Υπερφυούς απλότητος

-Τα ζώα και τα άψυχα δεν μετέχουν αγιότητας
-Κτιστές χάριτες δεν Θεώνουν
Αγίου Γρηγορίου τού Παλαμά
Κείμενο - Μετάφραση

Πηγή αρχαίου κειμένου: ΕΠΕ τ. 3 κεφ. 41. Σελ. 212-219.


 Ο άγιος Γρηγόριος Παλαμάς, ξεκινώντας την αναίρεση τών επιχειρημάτων εκείνων τών Δυτικότροπων αιρετικών που βλασφημούσαν το Άκτιστο φως ως κτιστό, χρησιμοποιεί ένα πρώτο αμυντικό επιχείρημα που θα δούμε στο παρόν 1ο μέρος αυτού τού έργου του. Απαντώντας στο επιχείρημα που τού έλεγαν οι αιρετικοί, ότι αν οι άγιοι μετέχουν Ακτίστων ενεργειών τού Θεού, τότε μετέχουν δήθεν αγιότητας και τα άλλα κτίσματα, ξεκαθαρίζει ότι άλλο είναι η αγιαστική Χάρις και άλλο είναι οι λοιπές Άκτιστες ενέργειες στις οποίες μετέχουν τα λοιπά κτίσματα, γιατί αν η αγιότητα θα ήταν κοινή, θα οδηγούμασταν σε αγιοποίηση ακόμα και τών ζώων.


Λέει λοιπόν ο άγιος, ότι ακόμα και κτιστή αν λέγαμε ότι είναι η Χάρη τού Θεού, το αδιέξοδο θα παρέμενε, καθώς όπως μία δήθεν κτιστή χάρη θα αγίαζε τους ανθρώπους, θα αγίαζε ομοίως και όλα τα λοιπά κτίσματα, εφ' όσον μετέχουν όλα τής ίδιας Χάριτος. Συνεπώς πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ Αγιαστικής Ακτίστου Χάριτος και λοιπών "μοιρών" τής ιδίας Ακτίστου Χάριτος, αλλά με διαφορετικό αποτέλεσμα και όχι αγιαστικό, ανάλογα με το ον στο οποίο μετέχεται.

1. Εμπρός λοιπόν τώρα, ας προβάλουμε αυτό που λένε φανερά κάποιοι και θεωρούν ότι προκαλεί απορία. Επειδή μάς λένε:

«Αν λέτε τη Χάρη που βρίσκεται μέσα στους Αγίους Άκτιστη, δεν λέτε τίποτα άλλο, παρά μόνο ότι όλα τα κτίσματα μετέχουν του Θεού, επειδή ο Θεός διέρχεται μέσα απ' όλα και μεταδίδει σε όλα, σε άλλα μεν το "είναι", σε άλλα δε εκτός από το "είναι" και τη ζωή, αισθητικά ή λογικά ή νοερά. Τότε θα είναι Άκτιστο σε όλα αυτά, σε άλλα μεν το "είναι", σε άλλα η ζωή, και σε άλλα απ' αυτά, (μαζί με τα προηγούμενα), και η σκέψη (το λογίζεσθαι) και η λογική (το νοείν)».

Όσο για εμάς, συμφωνώντας με τους Αγίους, δεν θα τους αξιώναμε καμιάς συλλογιστικής απαντήσεως· επειδή στα Χριστιανικά δόγματα κυριαρχεί η πίστη, και όχι η απόδειξη. Για χάρη όμως των παρασυρόμενων από την επιχειρηματολογία εκείνων, χρειάζεται να απαντήσουμε προς αυτούς ως εξής:

Ώ λαμπρότατοι, αν λέτε κτιστή τη θεουργό Χάρη στους Αγίους, επειδή όλα τα κτιστά μετέχουν του Θεού, τότε όλα θα ονομασθούν από σάς άγια και θα θεοποιηθεί από σάς όλη η κτίση! Επειδή δεν θα είναι άγια μόνο τα λογικά, με την μεγαλύτερη μετοχή τής θεοποιού δωρεάς τού Πνεύματος σε κάποιους από τους λογικούς, αλλά και τα άλογα, καθώς επίσης μαζί με αυτά και τα άψυχα.

Τι σημασία έχει αν το ένα έχει λάβει καλύτερη ύπαρξη και ζωή από το άλλο; Θα παρατηρήσεις μάλιστα διαφορά και στα άγια. Έτσι θα σού φανεί αγιότερη η μέλισσα από τη μύγα, η προβατίνα από τη μέλισσα, άλλα πράγματα από την αμνάδα, και από αυτά ο άνθρωπος, έστω και αν τύχει να είναι Ιεζάβελ. Και επίσης, το μυρμήγκι είναι αγιότερο από τα κουνούπια, και από τα κουνούπια ο κριός· και αν θέλεις ο ταύρος ή ο ελέφαντας ή άλλο θηρίο· κι από αυτά πάλι ο άνθρωπος, ακόμη και αν είναι σάν τον Αχαάβ. Τέτοιος άγιος μπορεί να είναι και αυτός που μάς σύρει σε τέτοιες χαμηλού επιπέδου γελοιότητες εξ αιτίας των καταγέλαστων δοξασιών του, ο οποίος προφανώς είναι αντιτασσόμενος και στο Ευαγγέλιο του Χριστού.

2. Εάν πράγματι η θεοποιός δωρεά του Πνεύματος στους Αγίους είναι κτιστή, και μάλιστα ως συνήθεια ή μίμησις φυσική, (όπως τριγυρίζει διδάσκοντας αυτός που μάς διαβάλλει), τότε οι Άγιοι Θεούμενοι δεν υπερβαίνουν τη φύση· ούτε γεννώνται από τον Θεό, ούτε είναι πνεύμα ως γεννημένοι από Πνεύμα, ούτε είναι ένα πνεύμα μαζί με τον Κύριο ως ενωμένοι σ' Αυτόν· ούτε μόνο στους πιστεύοντες στο όνομά Του έδωσε ο Χριστός εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού με την ενανθρώπισή Του (Βλέπε Ιω. 1: 12 ε. 3: 6. Α' Κορινθίους 6: 17). Επειδή και πριν από την ενανθρώπησή Του υπήρχε αυτό σε όλα τα έθνη, (αν τουλάχιστον υπάρχει μέσα σ' εμάς με φυσικό τρόπο), και επίσης σε όλους τους τωρινούς δυσσεβείς και ασεβείς.

Άκουσε τον σεβαστό Μάξιμο κατά την ανάπτυξή του προς τον Πύρρο, λέγοντας: «με το νεύμα του Θεού εκινούντο και ο Μωυσής και ο Δαβίδ και όσοι χώρεσαν τη θεία ενέργεια μετά την απόθεση τών ανθρώπινων και σαρκικών ιδιωμάτων»(Ζήτησις μετά Πύρρου, ΡG 91, 297Α).

Και πάλι αλλού, «έτσι ώστε η εικόνα να ανέλθει προς το αρχέτυπο και να προσλάβει τη θεία ενέργεια, (ή μάλλον να γίνει θεός με τη θέωση), και πλέον να απολαύσει την έκσταση αυτών που υπάρχουν και νοούνται φυσικά σ' αυτή, λόγω της χάριτος του Πνεύματος που τη γοήτευσε (την υπερενίκησε)»(Περί αποριών, ΡG 91, 1076C).

3. Επομένως δεν βελτιώνονται απλώς κατά τη φύση οι θεωθέντες, αλλά προσλαμβάνουν την ίδια τη θεία ενέργεια, αυτό το Πνεύμα το άγιον· επειδή αυτό είναι το ίδιο κατά τον μέγα Βασίλειο: «όταν το κατανοούμε με τη συναφή του αξία, το αντιλαμβανόμαστε μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό, και όταν θυμηθούμε την ενεργούμενη Χάρη στους μετόχους, λέμε ότι είναι μέσα μας»(Περί Αγίου Πνεύματος 26, 63, ΡG 32, 184C).
Αν όμως είναι μέσα στα κτίσματα όλα όπως και μέσα στους Αγίους, και κατά τις σοφές σκέψεις σας κτίζει ως Θεός και στους Αγίους την αγιότητα, όπως και στα άλλα δημιουργεί ό,τι είναι κατάλληλο, τι χρειαζόταν ο Χριστός και η παρουσία του; Ποια είναι η ανάγκη τού κατά Χριστόν βαπτίσματος, και τής εξουσίας και δυνάμεως που προκύπτει σ' εμάς απ' αυτό; Ποια η ανάγκη Πνεύματος που εμφυσάται και πάλι απ' την αρχή, και στέλνεται να κατοικεί μέσα μας; Επειδή θα είναι μέσα μας όπως και μέσα στο κάθε τι. Και θα είναι και ο Θεός κατά τον ίδιο τρόπο και Κτίστης και Θεοποιός.
Και όμως ο μέγας Βασίλειος λέει σαφώς, «εάν ο Θεός ομοίως κτίζει και γεννά, κατά τον ίδιο τρόπο κτίστης μας και πατήρ είναι και ο Χριστός, αφού είναι Θεός, και δεν χρειάζεται η υιοθεσία του Αγίου Πνεύματος»(Μ. Βασιλείου, Κατά Ευνομίου 4, ΡG 29, 692Α). «Μάς συνανέστησε», -λέει ο Απόστολος-, και μάς συνεκάθισε στα επουράνια εν Χριστώ Ιησού, για να δείξει στους επερχόμενους αιώνες τον υπερβάλλοντα πλούτο της Χάριτός Του με καλοσύνη προς εμάς, εν Χριστώ Ιησού. Επειδή είστε σωσμένοι με την Χάρη μέσω της πίστεως· και αυτό δεν είναι από σάς· το δώρο είναι του Θεού, όχι από έργα, για να μη καυχηθεί κανείς».
Εσύ όμως μάς κατασκευάζεις τη θέωση μόνο από τα έργα τής κατά φύσιν μιμήσεως, λέγοντας ότι η εκ φύσεως μίμηση είναι θεοποιό δώρο και θεία Χάρη;
«Όποιος δεν έχει Πνεύμα Χριστού, αυτός δεν είναι δικός Του», και «το Πνεύμα τού Θεού κατοικεί σ' εμάς», και «όλοι σε ένα Πνεύμα ποτισθήκαμε», και «αυτός που ενώνεται με τον Κύριο είναι ένα πνεύμα με Αυτόν», και «ο Χριστός κατοικεί στις καρδιές των πιστών δια του Πνεύματος», και «αφού ακούσαμε το λόγο τής αληθείας, στον οποίο αφού πιστέψαμε σφραγισθήκαμε μέσω του Αγίου Πνεύματος της επαγγελίας, το Οποίο είναι αρραβώνας της κληρονομιάς μας» και «απ' αυτό γνωρίζουμε ότι μένουμε σ' Αυτόν και Αυτός μένει σ' εμάς, επειδή μάς έδωσε από το Πνεύμα Του», και «δεν λάβατε πνεύμα δουλείας αλλά Πνεύμα υιοθεσίας».

4
. Εσύ μετόχους καί θεωρούς κτισμάτων αποκαλείς και τους από άκραν καθαρότητα καρδίας ιδόντες καί δοκιμάσαντες την λαμπρότητα του Θεού και υποδεχθέντες τον Υιόν ελθόντα μαζί με τον Πατέρα να κατασκευάσει διαμονήν εις αυτούς καί κατά τήν επαγγελίαν να έμφανίση εαυτόν εις αυτούς; Τί λέγεις, άνθρωπε; Το Πνεύμα του Χριστού, το Πνεύμα του Θεού, το Πνεύμα τής επαγγελίας το άγιον, τον αρραβώνα της κληρονομιάς των άγιων, το Πνεύμα της υιοθεσίας, την επαγγελία του Πνεύματος, την οποία έλαβε από τον Πατέρα ο Υιός και εχάρισε στους πιστούς του, το εκκεχυμένο -από του Πνεύματος αυτού στους δούλους και τις δούλες του Θεού, κατά τον προφήτην Ιωήλ- Πνεύμα, θεωρείς κτίσμα και φυσική μίμησιν, και τριγυρίζεις κηρύσσοντας δυσσεβείς τους μή ανεχομένους να βλασφημούν κατά τον δικό σου τρόπο; Δεν σέβεσαι τον απόστολον, άνθρωπε, λέγοντα «ότι τα στόματα ημών είναι ναός του μέσα μας αγίου Πνεύματος»; Καί πάλιν, «είσθε ναός Θεού καί το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;». Άραγε θα κατεδέχετο ποτέ να τιμήσει με την προσηγορίαν τού ναού το δουλικόν κατοικητήριον; Εάν δέ αυτός είναι μέσα μας, με όποιον τρόπον είναι καί μέσα σ' όλα, τότε ναός του Θεού είναι και έκαστον των αλόγων και των θηρίων και των ερπετών, διότι παραλείπω να αναφέρω ότι είναι καί έκαστος τών λατρευσάντων ταύτα Ελλήνων, καί τών άλλων σεβασμάτων αυτών. Εις μάτην δε καί ο απόστολος κατά τούτο εγκωμιάζει τους πιστούς, και μάλιστα τους δοκίμους, λέγων, «δέν γνωρίζετε ότι είσθε ναός Θεού καί τό Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;», «εάν βεβαίως δεν είσθε αδόκιμοι».

5. Aλλά, λέγει, «κατακερματίζετε το Πνεύμα το θείον, χαρακτηρίζοντες αυτό υφειμένον, άκτιστον καί υπερκείμενον, καί μετρείτε τον Θεόν λέγοντες ότι είς τον ένα μέν άγιον προσυπάρχει μεγαλυτέρα είς τόν άλλον δέ ολιγωτέρα χάρις καί ότι αυτη δεν είναι εκείνη η ομοίωσις την οποίαν προσέδωσεν έκαστος εις τόν εαυτόν του διά τής μιμήσεως του Θεού, αλλα κάτι διάφορον από αυτήν, ερχόμενον άνωθεν ως άκτιστον δώρον». Σε ποιον νομίζεις ότι απευθύνεις ταύτα, σ' εμας ή στον προφήτην; Μάλλον δε τα απευθύνεις εις τον Θεόν ο οποίος δι' ενός αυτών των προφητών είπε, «θα εκχύσω εις πάσαν σάρκα από το Πνεύμα» καί εις τον απόστολον λέγοντα «μερισμούς Πνεύματος άγιου» καί εις τον Διονύσιον γράφοντα σαφώς, «υπάρχει εν το οποίον επιθυμούν πάντες οι ενοειδείς, μετέχουν δε εις αυτό όχι ενιαίως, αν καί είναι ταυτό καί εν, αλλά όπως η θεία ζυγαριά διανέμει εις εκαστον κατ’ αξίαν τον κλήρον». Δεν ζυγίζεται ούτε μετρείται λοιπόν το Πνεύμα, αλλ' αυτό μάλλον μετρεί τα μετέχοντα, κατανέμον εις έκαστον εαυτό κατά την σωστικήν δικαιοσύνην του· ούτε εκείνο είναι το μεριζόμενον, αλλ' εμείς είμεθα οι μη δυνάμενοι να χωρέσωμεν τό όλον, όταν εκείνο επιλάμπει αμερώς.

6. Είναι σχετικώς γεγραμμένον ότι καί ο Παύλος ήλθεν εις επαφήν με βραχείαν λάμψιν τού μεγάλου φωτός. Καί τήν επί τού όρους δόξαν τού Κυρίου είδαν οί συναναβάντες με αυτόν μαθητές «όχι ολόκληρον, για να μη χάσουν καί την ζωήν μαζί με την όρασιν». Εκείνο δέ όχι μόνον είναι αμέριστον εν τω μέσω μεριστών, αλλά καί τούς κατά το δυνατόν μετέχοντες ενώνει ως ενοποιός δύναμις πρός την ενότητα καί θεοποιόν απλότητα του συντονιστού (σνναγωγού) Πατρός. Έτσι το Πνεύμα προβαίνοντας αγαθοπρεπώς καί πληθυνόμενον δια την ένωσιν των προνοουμένων μένει εντός εαυτού κατά υπερούσιον δύναμιν. Εάν δέ η τοιαύτη πρόχυσις καί αποστολή καί πρόοδος είναι επίσης καί φανέρωσις (διότι λέγει, «εις έκαστον δίδεται η φανέρωσις τού Πνεύματος πρός το συμφέρον του»), θά είναι μετρητόν τό Πνεύμα, μετρούν τήν φανέρωσιν κατά τήν αναλογίαν των μυστικώς συναντώντων αυτό; Καί ως ανωφελές εις όλους, αφού ποτέ δεν εκφαίνεται τελείως καί υπερέχει απειροπλασίως πάσης εκφάνσεως καί νοήσεως, μερίζεται ή είναι συντεθειμένον από κατώτερον καί ανώτερον; Καί ούτε εκείνο δέν καταλαμβάνετε, σείς οι εις όλα σοφοί, ότι το φαινόμενον ή νοούμενον ή μετεχόμενον δέν είναι μέρος του Θεού, διά να υποστεί έτσι καί μερισμόν ο Θεός κατά την άποψίν σας, αλλά κατά κάποιον τρόπον καί όλος έκφαίνεται καί μή όλος, καί νοείται καί δεν νοείται, καί μετέχεται καί δεν μετέχεται;

7. Εάν δε και κατά τον μέγαν Διονύσιον «θέωσις είναι η προς τόν Θεόν αφομοίωσις καί ένωσις», πώς θα ήταν δυνατόν νά δεχθούμε εμείς ότι η θέωσις είναι φυσική μίμησις; Βεβαίως μας είναι απαραίτητος η ομοίωσις, για να γίνουμε προσαρμοστικοί πρός την ένωσιν εκείνην, διά τής οποίας επιτελείται η θέωσις. Χωρίς όμως τήν ενωσιν η ομοίωσις δεν θα επαρκέσει πρός θέωσιν. Λέγω δέ ότι είναι άναγκαία εκείνη η θέωσις να προσγίνεται από την ενέργειαν καί τήρησιν των θείων εντολών, η οποία δεν τελείται απλώς από φυσικήν μίμησιν, αλλά από την δύναμιν του Πνεύματος, η οποια εφίπταται από άνω κατά την ιεράν αναγέννησίν μας καί προσφύεται απορρήτως στους βαπτισθέντες. Δι' αύτής «οι μη γεννηθέντες από αίματα, ούτε από θέλημα ανδρός, ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά εκ Θεού ως αρτιγέννητα βρέφη «δύνανται να φθάσουν εις το μέτρον του πληρώματος του Χρίστου». Διότι λέγει, «εκείνος ο οποίος δεν έχει αποκτήσει ένθεον ύπαρξιν δέν δύναται ποτέ να γνωρίσει ούτε να ενεργήσει κάτι από τα θεοπαράδοτα». Διδάξου λοιπόν κατά το λόγιον από την βάσιν, ω φίλε, το υπερφυές τής θεώσεως· διότι αυτής της οποίας η φύσις δέν αναφύεται εν αρχή παρ' έαυτής, πώς θα είναι το τέλος φυσικόν καί κτιστόν; Καί άν υπέρκειται σε μεγάλον βαθμόν τής φυσικής μιμήσεως κατά τήν αρχήν της, πώς τελειωθείσα θα είναι κτιστή και φυσική μίμησις; Βαπτίζει καί ο Ιωάννης ο υιός του Ζαχαρία, αλλά μόνον είς τό ύδωρ· βαπτίζει καί ο Ιησούς ο Υιός του Θεού, αλλά είς ύδωρ καί Πνεύμα. Ποία λοιπόν είναι η πρόσληψις; Αραγε μόνον το όνομα; Καθόλου. Είναι αυτή η θεουργός χάρις καί δύναμις, το ίδιο το Πνεύμα το άγιον, όχι περιχεόμενον κατ' ουσίαν εις τον βαπτιζόμενον, αλλά περιφυόμενον κατά την εμφύτως ενυπάρχουσαν χάριν τού αγιασμού. Εάν δε αυτή είναι κτίσμα καί εμείς οι μεταλαβόντες αυτής μετελάβομεν κάτι κτιστόν, πώς είναι άκτιστον το άγιον Πνεύμα;

8. Διά να πούμε δέ κατά τον μέγαν Αθανάσιον, «αν γινώμεθα θείας φύσεως κοινωνοί διά της μετουσίας τού Πνεύματος, παραφρονεί όποιος λέγει ότι το Πνεύμα είναι της κτιστής φύσεως και όχι της τού Υιού». Πώς δε και ο Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, αν βαπτίζει καί αυτός εν κτίσματι κατά τον Ιωάννην καί εμβάλλει κτιστήν δύναμιν καί χάριν εις τούς βαπτιζομένους, ο κατά τον Παύλον «ορισθείς», δηλαδή αναγνωρισθείς και επικυρωθείς, «Υιός του Θεού εν δυνάμει κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης δια της αναστάσεως νεκρών»;. Τί είναι λοιπόν η δύναμις η οποία εφάνη και ανεκήρυξε τον Ιησούν Υιόν τού Θεού; Κτίσμα; Καί πώς εγνωρίσθη από αυτήν ότι είναι Θεός; Και μην υπολογίσεις τήν δύναμιν η οποια εκαθάρισε τούς λεπρούς, εφώτισε τούς τυφλούς, ανώρθωσε τούς κυρτούς, συνέσφιξε τούς παραλύτους, διότι είναι δείγμα φαρισαϊκής αμβλυωπίας να βλέπει κανείς πρώτα εκείνην, αλλά να προσέχεις πρώτα εκείνην η οποία έλυσεν αφανώς τήν σειράν τών αμαρτημάτων καί άνοιξε δρόμον είς το Πνεύμα τής αγιωσύνης, και ανορθώνει και φωτίζει τον έσω άνθρωπον διά τής πρός τόν Θεόν συνάφειας ανιστώσαν εκ νεκρών και επιτρέποντας στην ψυχήν να ζει θείως, δίδουσα θείαν αίδιον πράγματι ζωήν Θεού. Η δε ανάστασις του σώματος συνηθίζει να ακολουθεί αυτήν, καθώς και ο θάνατος αρχικώς ακολούθησε τόν θάνατον τής ψυχής· διότι τούτο είναι θάνατος της ψυχής, η αλλοτρίωσις της εν Θεώ ζωής. Και αυτός είναι πράγματι δεινός θάνατος, ο δε μετ' αυτόν, δηλαδή ο του σώματος είναι μετ’ αυτόν ευκταίος, διότι αποτελεί καρπόν φιλανθρωπίας, της οποίας φευ θα στερηθούν οι του ομίλου των καταδίκων κατά την μέλλουσαν κρίσιν. Διότι τοιαύτη ανάστασις αναμένει τους μη χρησιμοποιήσαντες καλώς το δοθέν από τον Θεόν τάλαντον της θείας χάριτος, η οποία είναι συνημμένη διηνεκώς με εκείνον τον δεύτερον θάνατον, όπως μας το εφανέρωσεν ο Ιωάννης δια της Απокαλύψεως! Και είναι χειροτέρα θανάτου. Αν δε εκείνοι με τον τρόπον αυτόν ζουν αθάνατα καί συγχρόνως έχουν αποθάνει, πολλοί των εδώ ζώντων είναι νεκροί, όπως έδειξε ό Κύριος ζωής καί θανάτου· υπάρχει λοιπόν καί ψυχής νέκρωσις, ενώ κατά την φύσιν αυτη μένει αθάνατος. Πώς λοιπόν θα ζήσει, αφού κατέχει κτιστήν ζωήν; Αλλά ζώσα κατ’ αύτήν είναι νεκρά. Εάν είναι να αναβιώσει αυτη είς ανωτέραν σφαίραν, πρέπει να μεταλάβει της ακτίστου ζωής, αυτής η οποία δεν χωρίζεται από το πνεύμα. Διά τούτο λέγει ο Βασίλειος, ο οποίος μετέσχε ταύτης καί ομιλεί έκ πείρας· «καί η ζωή τήν οποίαν μεταβιβάζει τό Πνεύμα είς τήν υπόστασιν άλλου δέν χωρίζεται από αυτό, αλλά καί αυτό έχει εν εαυτώ τήν ζωήν καί οι μετέχοντες αυτού ζούν θεοπρεπώς, κατέχοντες θείαν καί επουράνιον ζωήν».

9. Θέλεις όμως να διδαχθείς καί τούτο σαφώς, ότι οι καταξιωμένοι να θεωθούν λαμβάνουν το Πνεύμα το άγιον όχι κατά την ούσίαν αλλά κατά τήν άκτιστον ελλαμψιν καί χάριν; Ακούσε τόν λέγοντα, «σκοπός τής ουρανίου ιεραρχίας είναι η πρός τόν Θεόν κατά τό δυνατόν αφομοίωσις καί ένωσις, αφού ο Θεός καταστήσει τούς θιασώτες του θεία αγάλματα, διαυγέστατα καί ακηλίδωτα, δεκτικά τής αρχιφώτου καί θεαρχικής ακτίνος». Εάν δε το μεθεκτόν είς όλους, αν και είναι εν, μετέχεται όχι ενιαίως αλλά διαφόρως, τί εμποδίζει να μετέχουν μέν του Θεού καί οί άγιοι, καί οί μή άγιοι νά υπάρχει όμως διαφορά σ' αυτές τις μεθέξεις κατά τούτο, ότι η μία είναι άκτιστος ή δε άλλη κτιστή; Ό μέγας Αθανάσιος είπεν «εις Θεός υπάρχει, ο Πατήρ», η αρχή των πάντων κατά τόν άπόστολον, «διότι ο Λόγος προέρχεται εξ αυτού γεννητώς και τό Πνεύμα εξ αυτού εκπορευτώς». Αν τον ερώτα κανείς, πώς λοιπόν από όλα τα όντα εκ του Πατρός μόνον τον Υιόν και το Πνεύμα λέγεις αληθινόν Θεόν καί αδιαίρετον από τον Πατέρα, θα απεκρίνετο ευθέως, ότι τούτο συμβαίνει εξ αιτίας τής διαφοράς υπάρξεως, (διότι ο μέν Υιός καί τό Πνεύμα προέρχονται από τόν Πατέρα ως άπαύγασμα καί ακτίς φωτός, αυθυποστάτως όμως, όλα δε τα άλλα προέρχονται ώς κτίσματα από τόν δημιουργόν). Έτσι και εμείς θα πούμε ότι, αν καί όλα μετέχουν του Θεού, βλέπομεν πάντως πολλήν καί μεγίστην διαφοράν τής μεθέξεως τών άγιων. Πράγματι, πες μου, πώς έκ τών μετεχόντων εις τήν ζωήν του Θεού αίσθητικώς ή λογικώς ή νοερώς κανενός η ζωή δεν λέγεται θεοειδής ή ένθεος, καί κανένα από αυτά δέν γίνεται θείον ή θεόληπτον ή θεοφόρον, μάλλον δέ Θεός, αν δέν ανήκει εις τά θεωμένα; Οσα δέ ζουν κατ' αίσθησιν, ώς καί τά στερούμενα τελείως αίσθήσεως, δέν υπάρχει πιθανότης νά ζήσουν ποτέ ενθέως, μολονότι καί αυτά μετέχουν του Θεού.

10. Βλέπεις ότι, αν και το θειον είναι μέσα εις όλα καί μετέχεται από όλα, όμως μόνον εις τούς αγίους είναι κυρίως μέσα καί από αυτούς μόνον μετέχεται κυρίως; Καί τόσον είναι τούτο βέβαιον καί αληθές, ώστε όπως ενώ είναι καί λέγονται πολλοί θεοί, είς είναι δι' ημάς ο αληθινός Θεός, καί όπως, ενώ είναι καί λέγονται πολλοί υιοί, από εμάς κηρύσσεται είς αληθινά Υιός Θεού, διό καί μονογενής άλλωστε, έτσι, άν καί πολλοί μάλλον δέ πάντες μετέχουν του Θεού, μόνοι μέτοχοι Θεού καί μέτοχοι Χριστού λέγονται οι άγιοι. Διότι, λέγει ό Παύλος, «είναι αδύνατον οί άπαξ φωτισθέντες καί γευσάμενοι τής επουρανίου δωρεάς καί γενόμενοι μέτοχοι του άγιου Πνεύματος», εννοών οπωσδήποτε ότι δέν ήσαν μέτοχοι προηγουμένως. Καί ο Κύριος υπόσχεται νά έλθει καί νά εγκαταστήσει μονήν είς τούς αγαπήσαντας αυτόν καί αγαπηθέντας από αυτόν, πάντως μέ την έννοιαν ότι δέν ήταν παρών καί δέν κατώκει (δεν ήταν ενοικών) εις αυτούς προηγουμένως. "Επρεπε δέ πάντως oι θεωθέντες νά έχουν πολλήν ομοιότητα πρός τόν Θεόν καί οι υιοποιηθέντες πολλήν ομοιότητα πρός τόν Υιόν". Οπως λοιπόν ο Θεός είναι μόνος ών, μόνος ζών, μόνος άγιος, μόνος αγαθός, «μόνος έχων αθανασίαν, φως οικών άπρόσιτον», μολονότι πολλοί υπάρχουν και πολλοί ζουν, είναι άγιοι και αγαθοί και αθάνατοι, κατοικούν εις φως καί χώρον ζώντων, έτσι και μόνοι οι άγιοι είναι μέτοχοι Θεού, μολονότι όλοι μετέχουν.

ΟΤΑΝ ΜΙΛΟΥΝ ΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΓΙΑ ΘΕΟ ΕΝΝΟΟΥΝ ΤΙΣ ΑΚΤΙΣΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ. Ο ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΜΑΣ ΧΑΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΧΑΡΙ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΧΑΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ. Ο ΟΡΟΣ ΘΕΟΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΟΝΟΜΑ ΟΠΩΣ ΣΤΗΝ Π.Δ.

Η ΤΑΥΤΙΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΑΚΤΙΣΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΜΕ ΤΟ ΕΝΥΠΟΣΤΑΤΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΤΕΣΤΡΕΨΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ Η ΟΠΟΙΑ ΣΑΝ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΥΙΟΘΕΤΗΣΕ ΤΗΝ ΠΛΑΝΗ ΤΟΥ ΑΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΠΛΑΝΗ ΑΥΤΗ ΔΙΑΙΩΝΙΖΕΙ Ο ΑΝΕΚΔΙΗΓΗΤΟΣ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΞΙΩΝΗΣ. ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΠΙΣΗΜΟ ΔΟΓΜΑ ΤΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ.

Σάββατο 10 Μαΐου 2025

Περί Θειας και Θεοποιού Μεθέξεως ή περί τής Θείας και Υπερφυούς απλότητος (3)

 Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής

Σύντομη ερμηνεία στην προσευχή «Πάτερ ημών» σταλμένη προς κάποιον φιλόχριστο

Κι εμείς λοιπόν —για να επαναλάβω συνοπτικά το νόημα όσων είπα— αν θέλουμε να λυτρωθούμε από τον πονηρό και να μην μπούμε σε πειρασμό, ας πιστέψομε στο Θεό και ας συγχωρήσομε όσους μας έφταιξαν. «Γιατί αν δεν συγχωρήσετε, λέει, στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε τα δικά σας θα συγχωρήσει ο Πατέρας σας ο ουράνιος»(Ματθ. 6, 15). Έτσι όχι μόνο θα πάρουμε την άφεση των αμαρτιών μας, αλλά και το νόμο της αμαρτίας θα νικήσουμε, και δε θα εγκαταλειφθούμε ώστε να τον δοκιμάσουμε, και θα πατήσουμε τον γεννήτορα αυτού του νόμου, το πονηρό φίδι, από το οποίο παρακαλούμε να σωθούμε. Στρατηγός θα είναι ο Χριστός που νίκησε τον κόσμο(Ιω. 16, 33), ο Οποίος μας οπλίζει με τους νόμους των εντολών Του και με την αποβολή των παθών συνδέει νόμιμα την ανθρώπινη φύση με τον εαυτό της μέσω της αγάπης· και κινεί ακόρεστα την όρεξή μας προς τον εαυτό Του που είναι άρτος ζωής, σοφίας, γνώσεως και δικαιοσύνης. Και με την εκπλήρωση του πατρικού θελήματος μας κάνει μετόχους της λατρείας των αγγέλων, που θα δείχνουμε με τον τρόπο της ζωής μας, κατά πιστή μίμηση των αγγέλων, την επουράνια ευαρέστηση. 

Κι από εκεί πάλι μας ανεβάζει στην ακρότατη κορυφή των θείων, στον Πατέρα των φώτων, και μας κάνει κοινωνούς της θείας φύσεως(Β΄Πετρ. 1, 4) με την κατά χάρη μέθεξη του Πνεύματος. Στην κατάσταση αυτή θα είμαστε τέκνα Θεού, έχοντας μέσα μας όλοι χωρίς περιορισμό, με άκρα καθαρότητα, όλο τον κατά φύση Υιό του Πατέρα και χορηγό αυτής της χάρης, από τον οποίο και μέσω του Οποίου και μέσα στον οποίο έχουμε και θα έχουμε την ύπαρξη, την κίνηση και τη ζωή(Πραξ. 17, 28).

Σ’ αυτό το μυστήριο της θεώσεως ας αποβλέπει ο σκοπός της προσευχής μας, για να μάθουμε τι είμαστε και τι μας έκανε η κατά σάρκα κένωση του Μονογενούς, και από ποιο βάθος, εμάς που βρεθήκαμε στο κατώτερο επίπεδο όπου μας κατέβασε το βάρος της αμαρτίας, σε ποιό ύψος μας ανέβασε με τη δύναμη του σπλαχνικού Του χεριού· και ας αγαπήσομε περισσότερο Εκείνον που με τόση σοφία ετοίμασε τη σωτηρία μας. Ας δείξομε ότι με τα έργα μας εκπληρώνεται η προσευχή μας και ας φανούμε ότι κηρύττομε το Θεό αληθινό Πατέρα μας κατά χάρη. Να μη φανούμε από τα πράγματα ότι έχουμε πατέρα του βίου μας τον πονηρό, που πάντοτε προσπαθεί να εξουσιάζει τυραννικά με τα πάθη της ατιμίας, και ότι, χωρίς να το καταλάβομε, ανταλλάζουμε τη ζωή με τον θάνατο. Γιατί και οι δύο εκ φύσεως μεταδίδουν τα δικά τους ιδιώματα ο καθένας σ’ εκείνους που πηγαίνουν με το μέρος τους· ο ένας χορηγεί αιώνια ζωή σ’ όσους τον αγαπούν, ο άλλος προκαλεί το θάνατο σ’ όσους τον πλησιάζουν, με τους εκούσιους πειρασμούς που υποβάλλει.

                                    Τα ζώα και τα άψυχα                                                 δεν μετέχουν αγιότητας  

                                   Αγίου Γρηγορίου τού Παλαμά 

                                          Πηγή αρχαίου κειμένου: ΕΠΕ τ. 3 

                                                              

21. Απόδειξις δε των ειρημένων είναι τα κατ’ αίσθησιν φανερά σημεία, παραληφθέντα προσκαίρως, ώστε να πείση καί όσους δεν είναι ολοσχερώς ισχυρογνώμονες. Πράγματι μετέσχε ζωής η θυγάτηρ του αρχισυναγώγου και ο υιός τής χήρας με αφή και φωνή δεσποτική· μετέσχε δέ και η Ταβιθά στήν Ιόππην καί ο νεανίας Εύτυχος στήν Τρωάδα, αυτός μεν με το άγγιγμα του Παύλου, εκείνη δε με την φωνήν του Πέτρου. Ποιας Ζωής μετέσχον αυτοί; Όχι τής Ζωής την οποίαν είχεν ο δεσπότης αυτονόμως καί όχι κατά μετοχήν; Αραγε εξακολουθεί να λέγη κανείς ότι δέν μετέχουν τής φυσικής καί άκτιστου θείας ενεργείας όλοι οι άγιοι, οι οποίοι λόγω τής κατά προαίρεσιν ελλείψεως τής φύσεως  γνωρίζονται από μόνην τήν χάριν καί πρόκειται να αναδειχθούν από την δύναμιν αυτής τόσον πολύ, όσον μετέλαβεν από την ασθένειάν μας ο φύσει Θεός σαρκωθείς, με αντιστοιχίαν, όπως Αυτός γνωρίζει, τής θεώσεως των εκ χάριτος σωζομένων προς την κένωσιν αυτού; Καί πώς είναι δυνατόν να μη μετέχουν τοιαύτης θείας ενεργείας, αν βεβαίως κληρονομήσουν τήν βασιλείαν του Θεού, η οποία «είναι κατά χάριν μετάδοσις των προσόντων είς Αυτόν φυσικών αγαθών», καθώς υποδέχεται τους εισερχομένους εις Αυτόν και μεταδίδει από την δόξαν και λαμπρότητά του, ώστε να μην είναι δυνατόν να αναγνωρισθούν, καθ’ εαυτούς, σάν καθαρός αήρ φωτισμένος ολοσχερώς από φώς, μάλλον δε σάν γνήσιος λογικός χρυσός, πυρακτωμένος από άυλον καί θείον πυρ, αφού «διά τής θεώσεως έγιναν θεοί καί λόγω τής νικήτριας χάριτος του Πνεύματος έχουν αρπάσει μόνον την θείαν ενέργειαν, ώστε μία και μοναδική γενικώς ενέργεια να υπάρχη καί του Θεού καί των άξιων του Θεού» κατά τον ένθεον λόγον του Μαξίμου, «ο οποίος περιεχώρησεν αγαθοπρεπώς όλος εις όλους τούς άγιους»;

[21. Απόδειξη των όσων έχουν ειπωθεί είναι τα φανερά σημάδια που συνέβησαν με αισθητό τρόπο και επιλέχθηκαν στην κατάλληλη στιγμή, ώστε να πείσουν ακόμη και όσους δεν είναι εντελώς πεισματάρηδες. Πράγματι, με τη δεσποτική φωνή και το άγγιγμα, η κόρη του αρχισυναγώγου και ο γιος της χήρας επέστρεψαν στη ζωή. Το ίδιο συνέβη με την Ταβιθά στην Ιόππη και τον νέο Εύτυχο στην Τρωάδα: ο ένας αναστήθηκε με το άγγιγμα του Παύλου, η άλλη με την φωνή του Πέτρου. Ποια ζωή βίωσαν αυτοί; Όχι τη ζωή που έχει ο Κύριος από μόνος του και όχι κατά μετοχή; Μπορεί λοιπόν κανείς ακόμα να ισχυρίζεται πως οι άγιοι δεν μετέχουν της φυσικής και άκτιστης θείας ενέργειας; Οι άγιοι, που εξαιτίας της ελλιπούς (προαιρετικής) πληρότητας της φύσης τους αναγνωρίζονται μόνο από τη χάρη και πρόκειται να φτάσουν σε τέτοιο ύψος δύναμης μέσω αυτής, όσο και ο σαρκωμένος Θεός μετέλαβε από την ανθρώπινη αδυναμία μας, κατά τρόπο ανάλογο – όπως μόνο Αυτός γνωρίζει – με τη θέωση που προσφέρεται με τη χάρη σε αυτούς που σώζονται; Και πώς θα ήταν δυνατό να μην μετέχουν σε μια τέτοια θεία ενέργεια, εφόσον κληρονομούν τη βασιλεία του Θεού, η οποία, όπως λέγεται, είναι μετάδοση κατά χάριν των φυσικών ιδιοτήτων του Θεού; Η βασιλεία αυτή υποδέχεται όσους εισέρχονται σε αυτήν και τους μεταδίδει από τη δόξα και τη λαμπρότητά της, έτσι ώστε να μην μπορούν να διακριθούν από μόνοι τους, σαν καθαρός αέρας που φωτίζεται ολοκληρωτικά από το φως — μάλλον, σαν καθαρός και λογικός χρυσός, πυρακτωμένος από άυλη και θεία φωτιά. Γιατί «με τη θέωση έγιναν θεοί και, μέσω της νικηφόρου χάρης του Πνεύματος, έλαβαν μόνο τη θεία ενέργεια, έτσι ώστε να υπάρχει μία και μοναδική ενέργεια τόσο του Θεού όσο και αυτών που είναι άξιοι του Θεού», σύμφωνα με τον θεοφόρο λόγο του Μαξίμου, «ο οποίος περιεχώρησε με αγαθοπρέπεια ολόκληρος σ' όλους τους αγίους»].

22. Πράγματι, όπως όλα τα αποτυπώματα μετέχουν τής σφραγίδος, κινείται όμως έκαστον οπουδήποτε χωριστά, αν δέ παραλάβης εν από αυτά καί το εφαρμόσεις είς τήν σφραγίδα, δέν δύναται πλέον αυτό να κινηθεί αλλού, αλλά έχει τήν ιδίαν κίνησιν μέ τό αρχέτυπον, γενόμενον εν με Αυτόν, πλήν της ύλης η οποία διαφέρει καθ’ εαυτήν, έτσι και όταν η μέσα μας (εν ημίν) θεία εικών ανέλθη εις το αρχέτυπον, τελούνται υπέρ ημών όσα διαλαμβάνει η θεσπεσία εκείνη ευχή, η οποία λέγει, ενέργησε, «ώστε νά είναι όλοι έν, όπως εγώ, Πάτερ εις σέ καί σύ εις εμέ, ώστε και αυτοί να είναι είς ημάς εν» κατ’ αλήθειαν· ούτως ο κολλώμενος είς τον Κύριον είναι εν Πνεύμα», ούτω το μυστήριον τής εις μίαν σάρκα συναρμογής τών σωμάτων διά συνάφειας είναι πράγματι μέγα, αλλά «είς Χριστόν καί είς τήν Εκκλησίαν». Αποδίδει λοιπόν η σφραγίς εαυτήν ολόκληρον εις τό εκμαγείον, έκαστον όμως αντίτυπον λαμβάνει κατά την άναλογίαν τής οικείας επιτηδειότητος όχι μόνον τούς χαρακτήρες αλλά καί τής ενώσεως προς τό πρότυπον.

[22. Πράγματι, όπως όλα τα αποτυπώματα μετέχουν στη σφραγίδα, αν και καθένα κινείται χωριστά, αν όμως πάρεις ένα και το ενώσεις με τη σφραγίδα, τότε αυτό παύει να κινείται ανεξάρτητα και αποκτά την ίδια κίνηση με το αρχέτυπο, γινόμενο ένα μαζί του — εκτός από την ύλη, που διαφέρει από μόνη της. Έτσι κι όταν η θεία εικόνα μέσα μας ενωθεί με το πρωτότυπο, τότε εκπληρώνονται για μας όσα λέει εκείνη η υπέροχη ευχή: «Ενέργησε, ώστε να είναι όλοι ένα, όπως Εσύ, Πατέρα, είσαι ενωμένος με εμένα και εγώ με Σένα, ώστε και αυτοί να είναι ενωμένοι μαζί μας». Έτσι, «όποιος ενώνεται με τον Κύριο γίνεται ένα πνεύμα μαζί του». Το μυστήριο της συνένωσης των σωμάτων σε μία σάρκα είναι μεγάλο, αλλά «γίνεται εν Χριστώ και στην Εκκλησία». Έτσι, η σφραγίδα δίνει τον εαυτό της ολόκληρο στο εκμαγείο, αλλά κάθε αντίγραφο παίρνει, ανάλογα με τη δική του ικανότητα, όχι μόνο τα χαρακτηριστικά της σφραγίδας, αλλά και τη δυνατότητα ένωσης με το αρχέτυπο].

23. Τί λοιπόν εξακολουθείς να φοβήσαι σύνθεσιν επί Θεού, αφου καί οι ενέργειες είναι και λέγονται άκτιστοι; Να φοβήσαι πολύ περισσότερον μην καταστήσεις κτίσμα τόν Θεόν, θεωρώντας κτιστές τις φυσικές ενέργειες αυτού, ενώ ο Θείος Δαμασκηνός λέγει περί των δύο ενεργειών του Χριστού, ότι «η μέν κτιστή δηλώνει τήν κτιστήν φύσιν, η δέ άκτιστος τήν άκτιστον ουσίαν· διότι τα φυσικά ιδιώματα πρέπει να είναι κατάλληλα πρός τις φύσεις», καί σύμφωνα με αύτόν ο σεπτός Μάξιμος επίσης λέγει, «αν αφαιρεθή το φυσικόν θέλημα καί η ουσιώδης ενέργεια τόσον τής θείας όσον και τής ανθρωπίνης ουσίας, πώς θα υπάρξει Θεός ή άνθρωπος;». Εξάλλου, τί; Δεν είναι και τα υποστατικά τής υψίστης Τριάδος άκτιστα, επειδή είναι πολλά; Πώς λοιπόν δεν είναι ταύτα πολλοί Θεοί ή είς σύνθετος από αυτά; Ή θα τα πεις καί εκείνα εσύ εν καθ’ όλα καί ταυτόν με την ουσίαν τού Θεού καί εντελώς απαράλλακτον, όπως και την ενέργειαν; Φοβούμαι μη μάς εισαγάγεις Θεόν εντελώς ανούσιον καί ανυπόστατον· διότι όλα αυτά είναι καθ’ έαυτά ανυπόστατα. Σύ δε λέγεις ότι ταύτα είναι κατά πάντα ταυτά πρός την ουσίαν του Θεού καί ότι ο Θεός είναι εις κατά πάντα τρόπον καί αμερής, μή άντιλαμβανόμενος ότι καί πληθύνεται μενών είς και μερίζεται μένων αμερής, και μετέχεται ποικίλως υπάρχων εντελώς άτμητος και διατηρών ακοινωνήτως την ενότητά του καθ’ υπερούσιον δύναμιν.
[23. Τι συνεχίζεις λοιπόν να φοβάσαι για δήθεν "σύνθεση" στο Θεό, αφού ακόμα και οι ενέργειές Του είναι άκτιστες και αποκαλούνται έτσι; Θα έπρεπε περισσότερο να φοβάσαι μήπως κάνεις τον Θεό ένα κτίσμα, αν θεωρείς ότι οι φυσικές Του ενέργειες είναι κτιστές. Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός λέει για τις δύο ενέργειες του Χριστού: «η μεν κτιστή δείχνει τη δημιουργημένη (ανθρώπινη) φύση, η δε άκτιστη τη θεία ουσία· γιατί τα φυσικά ιδιώματα πρέπει να αντιστοιχούν στις φύσεις τους». Σύμφωνα με αυτόν, και ο Άγιος Μάξιμος λέει: «αν αφαιρεθεί το φυσικό θέλημα και η ουσιώδης ενέργεια τόσο της θείας όσο και της ανθρώπινης φύσης, πώς θα υπάρχει Θεός ή άνθρωπος;» Επιπλέον, δεν είναι και τα πρόσωπα της Αγίας Τριάδος άκτιστα, παρότι είναι τρία; Πώς λοιπόν δεν είναι τρεις θεοί ή ένα σύνθετο από τα πρόσωπα; Ή μήπως θα πεις κι αυτά είναι εντελώς ταυτόσημα με την ουσία του Θεού, όπως και οι ενέργειες; Τότε φοβάμαι μήπως μας παρουσιάσεις έναν Θεό τελείως ανούσιο και χωρίς υπόσταση· γιατί όλα αυτά από μόνα τους είναι ανυπόστατα. Εσύ όμως λες πως αυτά ταυτίζονται σε όλα με την ουσία του Θεού, και πως ο Θεός είναι ενιαίος με κάθε τρόπο και αμέριστος, χωρίς να καταλαβαίνεις ότι και πληθύνεται και μένει Ένας και μερίζεται και μένει αμέριστος, και μπορεί να μετέχεται με ποικίλους τρόπους εντελώς άτμητος και  διατηρώντας ακοινωνήτως την ενότητά του με έναν τρόπο υπερφυσικό].

24. Πες μου λοιπόν, και είς μίαν εκάστην Υπόστασιν δεν είναι πολλά τα υποστατικά ιδιώματα; Διότι ο Πατήρ είναι αναίτιος καί αίτιος, προβολεύς καί γεννήτωρ· έχει δε όλα αυτά ο Πατήρ οπωσδήποτε ακτίστως. Άρα λοιπόν εσύ θεωρείς τελείως ταυτά τα υποστατικά με την Υπόστασιν, ώστε όπως εκεί να μη διαφέρουν κατά τίποτε της Φύσεως τα φυσικά και της Ουσίας τα ουσιώδη; Επομένως θα πεις Υπόστασιν τα υποστατικά, όπως έλεγες Φύσιν τα φυσικά συνωνύμως αλλ’ όχι ομωνύμως; Αλλ’ οι πατέρες δεν έπρατταν το ίδιον· διότι λέγουν αυτά ενυπόστατα, αλλ' όχι Υπόστασιν, όπως λέγουν εκείνα όχι Ουσίαν, αλλά κυρίως ενούσια. Άλλωστε και είς μίαν και την αυτήν Υπόστασιν, αφού τα υποστατικά είναι πολλά και διάφορα, πώς θα είναι τό ίδιον Υπόστασις και υποστατικόν; Αφού λοιπόν τα υποστατικά απεδείχθησαν πολλά και διάφορα και άκτιστα κατά την οξείαν και υψηλήν και αλάθητον διανοιάν σου, ή πολλοί θεοί θα υπάρχουν ή σύνθετος θα είναι εκάστη των θείων Υποστάσεων. Τόσον πολυσύνθετον μας ανέδειξες τον Θεόν σύ ο αυτοχειροτόνητος προστάτης της υπέρ νουν απλότητος.
[24. Πες μου, λοιπόν, και μέσα σε κάθε μία από τις Υποστάσεις δεν υπάρχουν πολλά υποστατικά ιδιώματα; Ο Πατήρ, για παράδειγμα, είναι και αίτιος και αναίτιος, και προβολεύς και γεννήτορας· και όλα αυτά τα έχει ακτίστως. Θα θεωρήσεις λοιπόν αυτά τα υποστατικά ταυτόσημα με την ίδια την Υπόσταση, όπως υποστήριξες ότι και τα φυσικά γνωρίσματα δεν διαφέρουν από τη Φύση ή την Ουσία; Άρα, θα πεις πως τα υποστατικά είναι η ίδια η Υπόσταση, όπως έλεγες πως τα φυσικά είναι η ίδια η Φύση; Αλλά οι Πατέρες δεν το έκαναν αυτό: αποκαλούσαν αυτά "ενυπόστατα", όχι όμως Υπόσταση — όπως δεν αποκαλούσαν τα φυσικά "Ουσία", αλλά "ενούσια". Εξάλλου, ακόμη και μέσα στην ίδια Υπόσταση, αφού τα υποστατικά είναι πολλά και διαφορετικά, πώς μπορεί η Υπόσταση να ταυτίζεται με τα ιδιώματα; Εφόσον λοιπόν απέδειξες με την οξεία και υψηλή σκέψη σου ότι τα υποστατικά είναι πολλά, διάφορα και άκτιστα, τότε θα πρέπει ή να υπάρχουν πολλοί θεοί ή να είναι κάθε Θεία Υπόσταση σύνθετη. Έτσι μας παρουσιάζεις έναν Θεό πολυσύνθετο, εσύ, ο αυτοανακηρυγμένος υπερασπιστής της υπερλογικής απλότητας του Θεού].

25. Αλλά, ώ φίλε, οι συνθέσεις των αυθυποστάτων δεν ανήκουν εις αυτά τα οποία υφίστανται είς άλλο τι (και τούτο είναι κοινόν δόγμα και των έξω και των παλαιών σοφών) και κανένα δεν λέγεται ποτέ ότι συναποτελείται από την ενέργειάν του· διότι ούτε η καυστική δύναμις είναι σύνθετος δια τον λόγον ότι θερμαίνει ούτε η ακτίς είναι σύνθετος δια τον λόγον ότι δίδει φώς. Επομένως τούτο θα συμβεί μάλλον σ' εσένα, ο οποίος αποδέχεσαι την κατά πάντα τρόπον αδιάκριτον εμφάνισιν του άκτιστου στις τρεις Υποστάσεις· διότι είναι πολλά άκτιστα συνερχόμενα είς εν και έκαστον τούτων είναι ενυπόστατον, αφού είναι αυθυπόστατον. Επί Θεού όμως τα φυσικά καί υποστατικά ταύτα συνυπάρχουν μέν πολλά εις έν, κανένα δέ από αυτά δέν είναι ως αύθυπόστατον είς Υπόστασιν ούτε ήτο προηγουμένως ούτε θα υπάρχει έπειτα, ούτε είναι δυνατόν κάποιο από τα φυσικά ταύτα να ενυπάρξει σ' άλλην ούσίαν, εφ’ όσον είναι έμφυτο. Πάν δέ σύνθετον θα αποτελήται ή εκ διαφόρων ουσιών κατά ανάχυσιν ή κατά ασύγχυτον ένωσιν, καθ’ όσον υποστατικά μέν υπάρχουν περισσότερα από έν, τέλειες δέ Υποστάσεις όχι περισσότεροι τής μιάς εις έκαστον, διότι άλλως δεν θα είναι έν ούτε θα είναι συντεθειμένον καί θα διαφέρει κατ’ αυτές· ή εκ διαφόρων ουσιών λοιπόν θα αποτελήται ή εκ μιας ούσίας καί των υφισταμένων είς αυτήν ως υποκείμενον εναντιοτήτων και ουσιωδών διαφορών, οι οποίες όμως υπάρχουν έμφυτες όχι μόνον είς αυτήν αλλά και είς άλλες φύσεις· γι'αυτό καί όλα τα κτιστά, ενεργούντα καί πάσχοντα, επιδέχονται αλλοιώσεις δι' αυξήσεως καί μειώσεως, προσλήψεως και αποθέσεως, καί έτσι υφίστανται κατά κάποιον τρόπον αφαίρεσιν των προηγουμένως συνόντων. Όθεν δεικνύονται τελείως διαιρετά, πάν δε διαιρετόν είναι εξ ανάγκης σύνθετον.
[25. Όμως, φίλε μου, οι συνθέσεις πραγμάτων που υπάρχουν από μόνα τους (αυθυπόστατων) δεν ανήκουν στα πράγματα που υφίστανται μέσα σε κάτι άλλο (δηλαδή σε ενεργούμενα ή εξαρτημένα όντα) — και αυτή είναι κοινή αποδοχή τόσο των αρχαίων φιλοσόφων όσο και των έξωθεν σοφών. Κανένα πράγμα δεν λέμε ότι είναι σύνθετο εξαιτίας της ενέργειάς του· για παράδειγμα, δεν λέμε ότι η θερμότητα είναι σύνθετη επειδή θερμαίνει, ούτε ότι η ακτίνα του φωτός είναι σύνθετη επειδή φωτίζει. Άρα, το να αποδίδεις τη σύνθεση στον Θεό λόγω των ενεργειών του, σου ταιριάζει περισσότερο εσένα που δέχεσαι μια απόλυτα αδιάκριτη εμφάνιση του ακτίστου (του Θεού) στις τρεις Υποστάσεις· γιατί, με αυτή τη λογική, πολλά ακτιστα ενώνονται σε ένα, και καθένα από αυτά πρέπει να είναι υπόσταση από μόνο του, φού είναι αυθυπόστατον.

26. Επί του Θεού όμως, ο οποίος είναι μία ουσία αμερής, δεν υπάρχει ούτε μείωσις ούτε αύξησις ούτε προσθήκη ούτε αφαίρεσις, άρα ούτε διαίρεσις η οποία να φανερώνει την προηγουμένην σύνθεσιν. Και «όσα δέ έχει ο Θεός», για να ομιλήσω κατά τον μέγαν Αθανάσιον, «τα έχει φύσει και όχι επίκτητα», και ως ενεργών μόνον, αλλ’ όχι ως πάσχων κατ’ αυτά. Διά τούτο είναι και εντελώς ανεπίδεκτος της εναντιότητος η οποία φέρει μεταβολήν, μόνος αυτός εξ όλων στερούμενος ουσιωδών διαφορών, έχων δε ενέργειες, όπως απέδειξε προηγουμένως ο λόγος, εξ αιτίας των οποίων όλα ως ύλη υπόκεινται σ' αυτόν, φέρων καί μετασκευάζων ακόμη και όλα τα νοερά με τον λόγον, μάλλον δέ με την θέλησιν, με άλλα λόγια με άχρονον και ακούραστον και απαθή ενέργειαν. Ούτε είναι δέ δυνατόν να δεις ποτέ κάποιο από τα προσόντα του να είναι έμφυτον είς οποιοδήποτε άλλο, και μάλιστα καθ’ όσον μόνον αυτός ενεργεί κατά τούτο· διότι, λέγει, «κανείς δέν είναι αγαθός, πλήν ενός, του Θεού», «ο μακάριος και μόνος δυνάστης, ο μόνος έχων άθανασίαν, φως κατοικών απρόσιτον». Πόθεν λοιπόν θα συναγάγεις την σύνθεσιν του Θεού από ετεροφυή πράγματα, αφού παρουσιάζεται μοναδικός από πάσαν άποψιν; Εκάστη δέ των τριών Υποστάσεων είναι τελεία καί διακεκριμένη, ακόμη καί κατά την υπέρ πάντα νουν και λόγον απόρρητον ένωσιν. Αλλ’ ούτε είναι δυνατόν να επινοήσει κανείς ότι εκάστη αφήνεται μόνη πριν ή έπειτα από τις άλλες, δια να επακολουθήσει από αυτό σύνθεσις· διότι, λέγει,«δεν προφθάνω νά φέρω είς τόν νουν το έν και περιλάμπομαι από τα τρία». Το συναφές λοιπόν και συγχρόνως τέλειον των Υποστάσεων αποκλείει και εδώ την σύνθεσιν.

27. Έτσι να εννοείς και να τηρείς την θείαν απλότητα, αλλά να μην αθετήσεις τις φυσικές του προόδους ως ανύπαρκτες ούτε να νομίσεις αρκετό το ανέσπερο και 
αδιάκοπο φως ούτε να αναφέρεις δύο θεότητες και δύο θεαρχίες καί αγαθαρχίες, δηλαδή κτιστές καί άκτιστες, διότι τότε είναι ως να λέγεις δύο ωρισμένως, ενώ όταν είναι αμφότερες άκτιστες, και η ουσία και η ενέργεια, τίποτε δεν θα εμποδίζει να είναι μία, όπως ακτίς καί ήλιος είναι εν φως. Ούτε να νομίσεις ότι αυτή ταύτη η θεότης καί βασιλεία του Θεού είναι κτιστή, διότι αυτές είναι φυσικές ενέργειες του Θεού· ούτε να υποβιβάσεις σε κτίσμα την θεοποιόν χάριν, για να μη συγκαταβιβάσεις με αυτήν καί τον εκ φύσεως έχοντα καί παρέχοντα την χάριν ταύτην· ούτε να δεχθείς ότι ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος χωρίς λόγον, διότι πώς θα ηξίωνε να γίνει χάριν ημών άνθρωπος, αν δεν μετέδιδε Πνεύμα άγιον αλλά κτίσμα, μάλλον δε αν δέν αντέδιδεν είς ημάς το Πνεύμα τής υιοθεσίας αντί της σαρκός την οποίαν έλαβεν από την Παρθένον και έγινε υιός άνθρώπου; Ούτε να θεωρήσεις κατοικητήρια κτισμάτων τούς ναούς του Θεού, τους άγιους δηλαδή, ούτε να καταστήσεις τον εαυτόν σου τόσον άθλιον, ώστε όχι μόνον ν’ απέχεις της θείας και θεοποιού μεθέξεως, αλλά και να είσαι απελπισμένος δι' αύτήν, ούτε τον Θεόν να εκλάβεις τόσον αδύνατον, ώστε να μη δύναται ενιέναι (να εμβάλλει) την αγίαν μετάδοσίν του στα λογικά κεκαθαρμένα κτίσματά του, μάλλον δέ να μή τον καταστήσης ανούσιον καί ανυπόστατον, λέγων Αυτόν ταυτόν κατά πάντα με τις ενέργειες, οι οποίες καθ’ αυτές είναι ανούσιες και ανυπόστατες, δεν είναι δηλαδή ουσίες ή ύποστάσεις· ούτε να καταστήσεις μεθεκτήν την υπερούσιον και υπερώνυμον και καθ’ εαυτήν αμέθεκτον και ανέκφραστον ουσίαν του Θεού ονομάζων ο,τιδήποτε άλλο ακτιστον ούσίαν· ούτε να αναφανείς νέος Ευνόμιος, χαρακτηρίζων σύμφωνα με εκείνον όλα τα υποστατικά ως άκτιστα από απόψεως ουσίας εξ αιτίας της θείας απλότητος· ούτε νά γίνεις μονοθελήτης, εκλαμβάνων αμοιρον ενεργείας τήν θείαν φύσιν είς τόν Χριστόν· ούτε νά γίνεις άλλος Σαβέλλιος θεωρών τα ονόματα επί του Θεού έρημα πραγματικού περιεχομένου, εκλαμβάνων τα πάντα ως έχοντα μίαν σημασίαν, μόνον, τήν της ούσίας. Μή πάθεις εσύ όλα αύτά, διακηρύσσων κτιστές τις ενέργειες του Θεού, εις την προσπάθειαν κατοχυρώσεως μιας απλότητος η οποία δέν υπάρχει καθόλου πουθενά, αλλά να πιστεύεις, παρακαλώ, τον ίδιον διαιρετόν καί αδιαίρετον Θεόν, ηνωμένον εις την διάκρισιν καί διακεκριμένον εις την ένωσιν, ανεκφοίτητον από εαυτόν εις τους προόδους και αεικίνητον εις την άκινησίαν, μεριζόμενον αμερώς καί μετεχόμενον ολοσχερώς κατά την εικόνα τής ηλιακής ακτίνος.

28. Αλλά, ερχόμενος πάλιν εις την μέσην ο μέγας Βασίλειος ο κηρύξας περισσότερον παντός άλλου ένα καί απλούν Θεόν, ας δείξει φανερώς, ότι ο Θεός δεν είναι σύνθετος εξ αιτίας των τοιαύτων ενεργειών. Διότι, λέγει, «πώς δέν είναι ασύνθετος ο κατά την ουσίαν απλούς; Βεβαίως οι αποδεικτικοί τής ιδιότητος αυτού τρόποι δεν πρόκειται να διαταράξουν την απλότητα αυτού· άλλως όλα όσα λέγονται περί Θεου θα μας παρουσιάσουν τον Θεόν σύνθετον. Καί, όπως φαίνεται, εάν πρόκειται να διασώσουμε την έννοιαν του απλού καί αμερούς, ή δεν θα πούμε τίποτε περί Θεού πλήν του αγενήτου και θα παύσουμε να τον ονομάζουμεν αόρατον, άφθαρτον, αναλλοίωτον, δημιουργόν, κριτήν και όλα όσα τώρα συμπεριλαμβάνομεν εις την δοξολογίαν, ή δεχόμενοι τα ονόματα, τί θα κάμουμε; Θα τα φέρουμεν για να τα καταθέσουμε όλα εις την ούσίαν; Έτσι όμως θα τον παρουσιάσουμε όχι μόνον ως σύνθετον αλλά καί ως αποτελούμενον από ανόμοια μέρη λόγω του ότι το καθένα από τα ονόματα αυτά σημαίνει κάτι διαφορετικόν».

29
. Οταν λοιπόν ακούσεις να λέγουμε άλλο ουσίαν και άλλο ενέργειαν, να εννοήσεις ότι θεωρούμε ως άλλο καί άλλο λέγουμε το σημαινόμενον από καθένα των ονομάτων τούτων, όπως είπε και ο μέγας Βασίλειος ανωτέρω, καθώς επίσης και πάλι, «εαν μεν ως μέρος της ουσίας ελαμβάνουμε το αγένητον, θα είχε θέση η σκέψις ότι το συγκείμενον από διάφορα 
μέρη είναι σύνθετον· εάν δε ουσίαν του Θεού δεχώμεθα το φως ή την ζωήν ή το αγαθόν, εάν μάλιστα δεχώμεθα ότι δι' όλα Αύτός είναι ζωή καί όλος φώς και όλος αγαθός, παρεπόμενον δε έχει η ζωή το αγένητον, πώς δεν είναι ασύνθετος ο κατά την ούσίαν απλούς;». Πρός τους τότε δε αιρετικούς, που έλεγαν αυτό ακριβώς το οποίο λέγουν τώρα και οι αντιπαλοί μας, ότι ο Θεός είναι απλούς και κάθε γνώρισμα το οποίο θα αναφέρεις ως δικό του είναι της ουσίας του, τονίζει πάλι ο ίδιος, «τούτο είναι σόφισμα που έχει μυριάδες ατοπίες· αφού είναι τόσο πολλά τα όντα, τί συμβαίνει; ταύτα είναι ονόματα μιας ουσίας καί είναι ισοδύναμα μεταξύ των»; Καί πάλι, «δεχόμεθα ότι γνωρίζουμε τήν μεγαλειότητα του Θεού καί τήν δύναμιν και τήν σοφίαν, αλλ’ όχι την ιδίαν την ούσίαν». Όταν λοιπόν ακούσεις να λέγουμε ότι εις τον Θεόν άλλο είναι ούσία και άλλο δύναμις ή ένέργεια, από αυτό να γνωρίζεις ότι λέγουμε τούτο, ότι η μέν δύναμις ή η ενέργεια του Θεού γνωρίζεται οπωσδήποτε, η δε ούσία δεν γνωρίζεται από κανένα.
[29. Όταν λοιπόν ακούς να λέμε ότι άλλο είναι η ουσία και άλλο η ενέργεια, να καταλάβεις ότι θεωρούμε και εκφράζουμε ως διαφορετικά εκείνα που δηλώνονται από καθένα από αυτά τα ονόματα, όπως είπε και ο μέγας Βασίλειος προηγουμένως· και επίσης πάλι είπε: «Εάν θεωρούσαμε το αγέννητο ως μέρος της ουσίας, τότε θα είχε βάση η σκέψη ότι εκείνο που συγκροτείται από διάφορα μέρη είναι σύνθετο· εάν όμως θεωρούμε ως ουσία του Θεού το φως ή τη ζωή ή το αγαθό —και μάλιστα εάν δεχόμαστε ότι είναι ολόκληρος ζωή, ολόκληρος φως και ολόκληρος αγαθός— και ότι το αγέννητο είναι ιδιότητα που συνοδεύει τη ζωή, τότε πώς δεν είναι ασύνθετος Εκείνος που κατά την ουσία είναι απλός;»
Προς τους αιρετικούς της εποχής του —οι οποίοι έλεγαν ακριβώς ό,τι λένε και οι δικοί μας σημερινοί αντίπαλοι, δηλαδή ότι ο Θεός είναι απλός και κάθε ιδιότητα που του αποδίδεται είναι τάχα μέρος της ουσίας Του— ο ίδιος τονίζει και πάλι: «Αυτό είναι σοφιστεία γεμάτη αμέτρητες αντιφάσεις· αφού τα όντα είναι τόσα πολλά, τι συμβαίνει λοιπόν; Αυτά είναι απλώς ονόματα μιας ουσίας και είναι όλα ισοδύναμα μεταξύ τους;» Και πάλι λέει: «Δεχόμαστε ότι γνωρίζουμε τη μεγαλειότητα του Θεού, τη δύναμη και τη σοφία Του, αλλά όχι την ίδια την ουσία Του».
Όταν λοιπόν ακούς να λέμε ότι στον Θεό άλλο είναι η ουσία και άλλο η δύναμη ή η ενέργεια, από αυτό να καταλαβαίνεις ότι εννοούμε το εξής: η δύναμη ή η ενέργεια του Θεού είναι, κατά κάποιον τρόπο, γνωστή· ενώ η ουσία Του δεν είναι γνωστή σε κανέναν.]

30. Ο δε Κύριος των γνώσεων, ο διδάσκων τον άνθρωπον γνώσιν, ο χορηγός της σοφίας καί διορθωτής των σοφών, «εις τον όποιον είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί τής σοφίας καί τής γνώσεως», «ας σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως εις επίγνωσίν Του, ας καταστήσει φωτισμένους τούς οφθαλμούς τής καρδίας σας, ώστε να γνωρίζετε, ποία είναι η ελπίς της κλήσεως αυτού καί ποιος ο πλούτος της δόξης τής προς τους άγιους κληρονομιάς Του καί ποιο τό υπερβολικό μέγεθος τής δυνάμεως αυτού εις ήμας τούς πιστεύοντας κατά την ενέργειαν τής δυνατής ισχύος του, τήν οποίαν εξεδήλωσεν εν τω Χριστώ», «ο οποίος δύναται να πραγματοποιήσει όσα ζητούμε ή σκεπτόμεθα μέ μεγάλη περίσσεια, κατά την ενεργούσαν εις ημάς δύναμίν του». Είς Αυτόν πρέπει δόξα εις τούς αιώνας των αιώνων. Αμήν.
[30. Ο δε Κύριος της γνώσεως, ο διδάσκων τον άνθρωπο τη γνώση, ο χορηγός της σοφίας και ο διορθωτής των σοφών, «μέσα στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσεως», «ας σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για να Τον γνωρίσετε, ας φωτίσει τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, ώστε να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς Του, ποιος είναι ο πλούτος της δόξας της κληρονομιάς Του προς τους αγίους και ποιο είναι το υπερβολικό μέγεθος της δυνάμεώς Του προς εμάς τους πιστεύοντες, κατά την ενέργεια της κραταιάς ισχύος Του, την οποίαν ενέργησε στον Χριστό», «ο οποίος δύναται να πραγματοποιήσει πολύ περισσότερα από όσα ζητούμε ή σκεπτόμαστε, κατά τη δύναμη που ενεργεί μέσα μας». Σε Αυτόν πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν].

ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΛΟΙΠΟΝ ΤΗΝ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΛΗΘΙΝΟΥΣ ΑΧΡΙΣΤΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΜΕΝΟΥΣ, ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΟΥΣ ΚΑΙ ΕΠΗΡΜΕΝΟΥΣ ΠΕΙΡΑΙΩΤΕΣ:

...Αραγε εξακολουθεί να λέγη κανείς ότι δέν μετέχουν τής φυσικής καί άκτιστου θείας ενεργείας όλοι οι άγιοι, οι οποίοι λόγω τής κατά προαίρεσιν ελλείψεως τής φύσεως  γνωρίζονται από μόνην τήν χάριν καί πρόκειται να αναδειχθούν από την δύναμιν αυτής τόσον πολύ, όσον μετέλαβεν από την ασθένειάν μας ο φύσει Θεός σαρκωθείς, με αντιστοιχίαν, όπως Αυτός γνωρίζει, τής θεώσεως των εκ χάριτος σωζομένων προς την κένωσιν αυτού; Καί πώς είναι δυνατόν να μη μετέχουν τοιαύτης θείας ενεργείας, αν βεβαίως κληρονομήσουν τήν βασιλείαν του Θεού, η οποία «είναι κατά χάριν μετάδοσις των προσόντων είς Αυτόν φυσικών αγαθών», καθώς υποδέχεται τους εισερχομένους εις Αυτόν και μεταδίδει από την δόξαν και λαμπρότητά του, ώστε να μην είναι δυνατόν να αναγνωρισθούν, καθ’ εαυτούς, σάν καθαρός αήρ φωτισμένος ολοσχερώς από φώς, μάλλον δε σάν γνήσιος λογικός χρυσός, πυρακτωμένος από άυλον καί θείον πυρ, αφού «διά τής θεώσεως έγιναν θεοί καί λόγω τής νικήτριας χάριτος του Πνεύματος έχουν αρπάσει μόνον την θείαν ενέργειαν, ώστε μία και μοναδική γενικώς ενέργεια να υπάρχη καί του Θεού καί των άξιων του Θεού» κατά τον ένθεον λόγον του Μαξίμου, «ο οποίος περιεχώρησεν αγαθοπρεπώς όλος εις όλους τούς άγιους»;

22. Πράγματι, όπως όλα τα αποτυπώματα μετέχουν τής σφραγίδος, κινείται όμως έκαστον οπουδήποτε χωριστά, αν δέ παραλάβης εν από αυτά καί το εφαρμόσεις είς τήν σφραγίδα, δέν δύναται πλέον αυτό να κινηθεί αλλού, αλλά έχει τήν ιδίαν κίνησιν μέ τό αρχέτυπον, γενόμενον εν με Αυτόν, πλήν της ύλης η οποία διαφέρει καθ’ εαυτήν, έτσι και όταν η μέσα μας (εν ημίν) θεία εικών ανέλθη εις το αρχέτυπον, τελούνται υπέρ ημών όσα διαλαμβάνει η θεσπεσία εκείνη ευχή, η οποία λέγει, ενέργησε, «ώστε νά είναι όλοι έν, όπως εγώ, Πάτερ εις σέ καί σύ εις εμέ, ώστε και αυτοί να είναι είς ημάς εν» κατ’ αλήθειαν· ούτως ο κολλώμενος είς τον Κύριον είναι εν Πνεύμα», ούτω το μυστήριον τής εις μίαν σάρκα συναρμογής τών σωμάτων διά συνάφειας είναι πράγματι μέγα, αλλά «είς Χριστόν καί είς τήν Εκκλησίαν». Αποδίδει λοιπόν η σφραγίς εαυτήν ολόκληρον εις τό εκμαγείον, έκαστον όμως αντίτυπον λαμβάνει κατά την άναλογίαν τής οικείας επιτηδειότητος όχι μόνον τούς χαρακτήρες αλλά καί τής ενώσεως προς τό πρότυπον.


ΠΡΟΣΟΧΗ ΛΟΙΠΟΝ ΔΙΟΤΙ ΚΑΘΙΣΤΆΤΕ ΚΤΙΣΤΗ ΤΗΝ ΑΓΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΙΤΕΙΤΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ, ΚΑΝΟΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ. ΤΑ ΖΩΑ ΔΕΝ ΜΕΤΕΧΟΥΝ ΠΙΣΤΕΩΣ.

Δευτέρα 5 Μαΐου 2025

Περί Θειας και Θεοποιού Μεθέξεως ή περί τής Θείας και Υπερφυούς απλότητος (2)

  Συνέχεια από: Κυριακή 4 Μαΐου 2025

 Περί Θειας και Θεοποιού Μεθέξεως ή περί τής Θείας και Υπερφυούς απλότητος

-Τα ζώα και τα άψυχα δεν μετέχουν αγιότητας
-Κτιστές χάριτες δεν Θεώνουν
Αγίου Γρηγορίου τού Παλαμά
Κείμενο - Μετάφραση

Πηγή αρχαίου κειμένου: ΕΠΕ τ. 3 κεφ. 41. Σελ. 212-219.


13. Ταυτα εκθέτει λεπτομερέστερα καί ο θείος Κύριλλος, ανατρέπων καί εκείνους οι οποίοι λέγουν ότι τό θείον εμφύσημα κατέστη ψυχή του άνθρώπου. Συνοψίζων αυτός τα επιχειρήματα λέγει, «το εμφυσηθέν από αυτόν οπωσδήποτε νοείται ότι είναι καί ίδιον αυτού, δηλαδή από την ουσίαν του. Τότε πώς είναι δυνατόν το εκ του Θεού Πνεύμα νά μεταθληθή εις φύσιν ψυχής; «Επομένως», συνεχίζει, «τό μέν ζώον εψυχώθη κατά άρρητον δύναμιν Θεού, καί με την προς αυτόν ομοίωσιν έγινεν ό,τι εκ φύσεως προωρίζετο να είναι, αγαθόν καί δίκαιον καί δεκτικόν πάσης αρετής. Ηγιάσθη δέ αφού απεδείχθη μέτοχον του θείου Πνεύματος, τό οποίον καί απέβαλε λόγω τής αμαρτίας»; Που είναι οι λέγοντες κτιστήν καί φυσικήν μίμησιν τήν θεοποιόν δωρεάν του Πνεύματος, αλλ’ όχι θείαν καί απόρρητον καί απορρήτως πραγματοποιουμένην ενέργειαν; Καί μάλιστα, ενώ ο άγιος Μάξιμος λέγει, «υφιστάμεθα τήν θέωσιν ως υπερφυσικόν γεγονός, αλλά, δεν ποιοίμεν (πράττομεν) αυτήν». Καί πάλιν, «δέν υπάρχει τίποτε το φυσικόν τό οποίον πράττει τήν θέωσιν».

[13. Αυτά τα εξηγεί πιο αναλυτικά και ο Άγιος Κύριλλος, αντικρούοντας εκείνους που λένε ότι το θεϊκό φύσημα έγινε η ψυχή του ανθρώπου. Συνοψίζοντας τα επιχειρήματά του λέει: «Το εμφυσούμενο από τον Θεό θεωρείται ότι προέρχεται από τη δική Του ουσία. Τότε πώς είναι δυνατόν το Πνεύμα του Θεού να αλλάξει και να γίνει φύση ψυχής;». Και συνεχίζει: «Το ζωντανό ον εμψυχώθηκε με απερίγραπτη δύναμη Θεού και με το να γίνει όμοιο με Αυτόν, έγινε όπως είχε από τη φύση του προοριστεί να είναι: αγαθό, δίκαιο και δεκτικό κάθε αρετής. Αγιάστηκε, αφού έγινε μέτοχο του θείου Πνεύματος, το οποίο όμως έχασε εξαιτίας της αμαρτίας». Πού είναι αυτοί που λένε ότι η θεοποιός δωρεά του Πνεύματος είναι κτιστή και φυσική μίμηση, και όχι θεία και μυστική ενέργεια; Και μάλιστα, ενώ ο Άγιος Μάξιμος λέει: «Υφιστάμεθα τη θέωση ως υπερφυσικό γεγονός, αλλά δεν την πραγματοποιούμε εμείς οι ίδιοι». Και πάλι: «Δεν υπάρχει τίποτα φυσικό που να πραγματοποιεί τη θέωση».]


14.
 Αλλ’ έπανελθόντες εκεί άπό όπου, εκάμαμεν τήν παρέκβασιν, θά συνεχίσουμε τήν διαπραγμάτευσιν του θέματος. Δεν ύπάρχει λοιπόν τίποτε το οποίον να μας εμποδίζη να λέγουμε ακόμη ότι, όπως «κανείς δεν είναι άγαθός παρά μόνον είς, ο Θεός», έτσι τίποτε δεν μετέχει του Θεου παρά μόνον οί άγαθοί εκ των αγγέλων και οι εκ των ανθρώπων δεχθέντες μυστικώς πάλιν το θείον εμφύσημα, το οποίον είς τήν αρχήν απεμακρύνθη από τον Αδάμ λόγω της αθετήσεως του θείου προστάγματος. Ευχαρίστως θα ρωτούσα τον αρνούμενον την γνώμην· άραγε δεν είναι αναγκαιον το μέλλον να μετάσχει κάποιου άλλου, να προϋπάρχει τής μεθέξεως αυτου και καθ’ έαυτό να είναι κάτι προηγούμενον; Τα ζώντα επομένως διά μετοχής τού Θεού αισθητικώς ή λογικώς ή νοερώς, ποιαν αίσθησιν ή λόγον ή νουν θα κατείχον, αν δεν ειχαν ακόμη μετάσχει του Θεού; Θά μπορούσε να πει κανείς ότι εκείνα έχουν τό είναι, εις το οποιον οι δυνάμεις αυτές προσετέθησαν. Αλλ’ όμως καί τούτο, τό είναι, έχουν διά μεθέξεως του Θεου. Άρα είναι φανερόν ότι ταύτα δέν μετέχουν του Θεού κατ’ άκρίβειαν, αλλά λέγεται ότι μετέχουν ως άποτελέσματα τής δημιουργικής εκείνου ενεργείας και δυνάμεως, όπως θα ήταν δυνατόν να λεχθεί ότι καί όλα τα τεχνητά κατ’ αμυδράν απήχησιν μετέχουν τής διανοίας του τεχνίτου, ενώ είναι τελείως άμοιρα ενεργούς διανοίας.

[14. Επιστρέφοντας τώρα εκεί από όπου κάναμε την παρέκβαση, συνεχίζουμε το θέμα. Δεν υπάρχει λοιπόν τίποτα που να μας εμποδίζει να πούμε ότι, όπως «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ο Θεός», έτσι και κανείς δεν μετέχει του Θεού εκτός από τους αγαθούς αγγέλους και τους ανθρώπους που δέχθηκαν εκ νέου μυστικά το θείο φύσημα, το οποίο στην αρχή απομακρύνθηκε από τον Αδάμ εξαιτίας της παράβασης της θείας εντολής. Θα ήθελα πολύ να ρωτήσω αυτόν που διαφωνεί: δεν είναι απαραίτητο αυτό που μετέχει κάποιος, να προϋπάρχει και να είναι κάτι ξεχωριστό από αυτόν; Τα όντα που ζουν μέσω της μετοχής στον Θεό, αισθητά ή λογικά ή νοερά, τι αίσθηση, λόγο ή νου θα είχαν, αν δεν είχαν μετάσχει του Θεού; Θα μπορούσε να πει κανείς ότι έχουν την ύπαρξη στην οποία προστέθηκαν αυτές οι δυνάμεις. Αλλά ακόμη και αυτή η ύπαρξη είναι αποτέλεσμα μετοχής στον Θεό. Άρα, είναι φανερό ότι δεν μετέχουν στον Θεό κατά κυριολεξία, αλλά λέγεται ότι μετέχουν ως αποτελέσματα της δημιουργικής Του ενέργειας και δύναμης – όπως και όλα τα τεχνικά δημιουργήματα μετέχουν εξ αποστάσεως στη διάνοια του δημιουργού τους, αλλά είναι τελείως ξένα προς ενεργό διάνοια].

15. Oί δε άγιοι, έχοντες προϋποκειμένην την κτιστήν φύσιν προσαποκτούν επάνω εις αύτήν την υπερφυά και θείαν μετοχήν, όχι όπως προσαποκτούν την τέχνην τα παράγωγά της, αλλ’ όπως όσοι αναλαμβάνουν καί δέχονται την έπιστήμην, «πάντοτε μεν συμπαρούσαν, ενεργεία δε εκδηλουμένη όταν χρειάζεται», σύμφωνα με τους διάφορες ιδέες των χαρισμάτων του Πνεύματος. «Καί όπως είναι ο μέσα μας (ο εν ημίν) λόγος», λέγει, «έτσι είναι καί το πνεύμα μέσα μας· άλλοτε μέν είναι ο ίδιος ο εγκάρδιος, όταν το Πνευμα συμμαρτυρεί με το πνεύμα μας, καί όταν κράζη στις καρδίαις μας, αββά ο πατήρ, άλλοτε δε είναι ως ο προφερόμενος με την γλώσσαν. Διότι δεν είσθε σεις οι ομιλούντες, λέγει αυτός ο οποίος δίδει την σναντίρρητον σοφίαν, αλλά το Πνεύμα τού Πατρός υμών το λαλούν μέσα σας». Αλλά θα μπορούσε έπίσης να νοηθεί ως εν όλον σε μέρη, συνεχίζει, κατά την διανομήν των χαρισμάτων. Διά τούτο και 'όλοι είμεθα μέλη αλλήλων'». Επιπλέον δε «καί όπως είναι η δύναμις της οράσεως στον υγιή οφθαλμόν, έτσι και η ενέργεια του πνεύματος είς τήν καθαρμένην ψυχήν
». Δια τούτο ο ίδιος ονομάζει απόρροιαν του Πνεύματος τον εξ αυτού φωτισμόν. «Οπως δηλαδή», λέγει, «τα παρακείμενα στα ανθηρά χρώματα χρωματίζονται καί αυτά από την περιρρέουσαν αυγήν, έτσι ο εναργώς ενατενίσας εις το Πνεύμα μεταμορφώνεται κάπως από την δόξαν εκείνου προς το φωτεινότερον, καταλαμπόμενος διά της εκ του πνεύματος αληθείας σαν από κάποιο φως». Ο δε Γρηγόριος, ο επώνυμος της θεολογίας, αφού απερίθμησε τα συμβάντα στην αδελφήν του Γοργονίαν, όταν απεδήμησε, καί είπε, «γνωρίζω καλώς ότι τα τώρα παρόντα σου είναι ανώτερα καί πολυτιμότερα από τα βλεπόμενα, ήχος εορταστών, χορός αγγέλων, παράταξις ουρανία, θεωρία δόξης, καί της άλλης καί της υψίστης Τριάδος, έλλαμψις καθαρωτέρα καί τελειότερα, καθώς αστράπτει στις ψυχές μας με όλον το φώς τής θεότητος», αφού λοιπόν είπε ταύτα απευθυνόμενος προς αυτήν, έπειτα συνεχίζων τόν λόγον καί συνοψίζων λέγει, «απολαύεις όλων εκείνων, των οποίων είχες τας απορροίας ακόμη καί όταν ήσουν επί της γής λόγω τής γνήσιας ροπής πρός αυτά». Τοιαύτη είναι πράγματι η φύσις τής απορροίας, καί όταν μεταδίδεται, να μένει αχώριστος από τόν μεταδίδοντα, ο οποίος δεν ύφίσταται ούτε τήν παραμικράν μείωσιν διά τής μεταδόσεως. Πώς θα μπορούσε νά πάθει κάτι παρόμοιον το φώς λόγω της ακτίνος ή πάλιν η ακτίνα λόγω της αυγής;

[15. Οι άγιοι, αν και έχουν κτιστή φύση, προσλαμβάνουν πάνω σε αυτήν την υπερφυσική και θεία μετοχή – όχι όπως τα εργαλεία προσλαμβάνουν την τέχνη, αλλά όπως αυτοί που αποκτούν και δέχονται την επιστήμη: «πάντοτε παρούσα, αλλά φανερώνεται ενεργά όταν χρειάζεται», ανάλογα με τα χαρίσματα του Πνεύματος. Και όπως είναι ο εσωτερικός μας λόγος, λέει, έτσι είναι και το Πνεύμα μέσα μας. Άλλοτε εκδηλώνεται μέσα στην καρδιά μας, όταν το Πνεύμα συμμαρτυρεί με το πνεύμα μας και φωνάζει μέσα μας: «Αββά, Πατέρα», άλλοτε δε εκφράζεται προφορικά. «Δεν είστε εσείς που μιλάτε», λέει ο Χριστός, «αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας που μιλά μέσα σας». Μπορεί επίσης να νοηθεί ως ένα ον που εκδηλώνεται κατά μέρη, ανάλογα με τη διανομή των χαρισμάτων· γι’ αυτό και «όλοι είμαστε μέλη αλλήλων». Και όπως η όραση υπάρχει στον υγιή οφθαλμό, έτσι και η ενέργεια του Πνεύματος υπάρχει στην καθαρμένη ψυχή. Γι’ αυτό και το φως που προέρχεται από το Πνεύμα λέγεται απόρροιά του. «Όπως», λέει, «τα αντικείμενα κοντά στα λουλουδένια χρώματα παίρνουν κι αυτά χρώμα από την αυγή που τα περιβάλλει, έτσι και όποιος βλέπει καθαρά στο Πνεύμα μεταμορφώνεται προς το φωτεινότερο από τη δόξα εκείνου, φωτιζόμενος από την αλήθεια που προέρχεται από το Πνεύμα, σαν να λούζεται σε φως». Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, αφού απαρίθμησε τα πνευματικά που συνέβησαν στην αδελφή του Γοργονία μετά την κοίμησή της, είπε: «Ξέρω καλά ότι αυτά που τώρα βιώνεις είναι ανώτερα από όσα βλέπονται: πανηγυρικός ήχος, χορός αγγέλων, ουράνια διάταξη, θέα της δόξας της Αγίας Τριάδας, καθαρότερη και τελειότερη λάμψη, όπως αστράφτει στις ψυχές μας με όλο το φως της θεότητας». Και συνοψίζοντας της λέει: «Απολαμβάνεις τώρα όσα ήδη λάμβανες ως απόρροιες ακόμη κι όταν ήσουν στη γη, λόγω της γνήσιας κλίσης σου προς αυτά». Αυτή είναι η φύση της απόρροιας: όταν μεταδίδεται, παραμένει αχώριστη από τον μεταδίδοντα, που δεν υφίσταται καμία απώλεια. Πώς θα μπορούσε να πάθει κάτι παρόμοιο το φως εξαιτίας της ακτίνας του ή η ακτίνα εξαιτίας της αυγής;]

16. Καί μη μου φέρεις είς την μέσην τας υλικάς απορροίας· αλλά αφού καθαρίσεις πρός αυτήν πασαν επισκοτίζουσαν σημασίαν, τότε εξέτασε κατά δύναμιν τον τρόπον τής πρός τούς αξίους χορηγίας τού Πνεύματος. Πώς ελλάμπει κατ’ άπόρρητον τρόπον εμφανώς είς όλους τους αξίους; «Όπως ακτινοβολίες», λέγει, «φωτίζοντας ένα νέφος τα κάμνουν να λάμπει καθιστώντας χρυσοειδή την όψιν του». Σκέψου καί τις νεφέλες ταύτες, τα σκεύη τού φωτός, οι όποιοι έχουν θείαν αίσθησιν τού φωτός εκείνου καί ως οφθαλμοί κατάλληλοι έχουν εκ φύσεως τήν ιδιότητα διά της μεταλήψεως τού φωτός να καθίστανται παραπλήσιον φώς καί να χρησιμοποιούν τοιούτο φώς. Έτσι λοιπόν κυρίως μόνον οι άγιοι μετέχουν του Θεού, γινόμενοι ένθεοι και θεοειδείς· μή μετέχοντες μόνον, αλλά και μεταδίδοντες, καί μή λαμβάνοντες γνώσιν μόνον των γεγονότων, αλλά γνωρίζοντες και μερικά εκ των μη παραχθέντων εκ μή όντος, καί μή ζώντες μόνον, αλλά καί ζωοποιούντες, ιδιότητες οι οποίες δεν ανήκουν σε κτιστήν δύναμιν. Πρέπει όμως μετά την απόδειξιν τής αληθείας να ακούωμεν καί τούς κήρυκες τής άληθείας, οι οποίοι λέγουν ότι μόνον οί άγιοι μετέχουν του Θεού· διότι τούτους προβάλλομεν εμείς πάντοτε ως μάρτυρες τής αληθείας.

[16. Μην ανακατεύεις εδώ τις υλικές ροές και φαινόμενα· αλλά, αφού απομακρύνεις από το θέμα κάθε σκοτεινό και υλικό νόημα, εξέτασε — όσο μπορείς — με ποιον τρόπο το Άγιο Πνεύμα χαρίζεται στους άξιους. Πώς, δηλαδή, τους φωτίζει με έναν μυστικό και υπερφυσικό τρόπο, εμφανώς όμως, ώστε να το βλέπουν όλοι οι άξιοι; Λέει ο λόγος: «Όπως οι ακτίνες, διαπερνώντας τα σύννεφα, τα κάνουν να λάμπουν και τους δίνουν χρυσαφένια όψη». Σκέψου κι αυτά τα σύννεφα ως σκεύη του φωτός — ανθρώπους δηλαδή που έχουν θεία αίσθηση του φωτός και οι οποίοι, σαν κατάλληλοι οφθαλμοί, έχουν εκ φύσεως την ιδιότητα, με τη συμμετοχή τους στο φως, να μεταμορφώνονται και αυτοί σε φως και να λειτουργούν μέσα σε αυτό. Έτσι, κυρίως οι άγιοι μετέχουν στον Θεό, γίνονται θεοφόροι και θεοειδείς. Και όχι μόνο μετέχουν, αλλά μεταδίδουν τη χάρη σε άλλους· όχι μόνο γνωρίζουν τα παρόντα, αλλά και κάποια από τα μέλλοντα· όχι μόνο ζουν εν Χριστώ, αλλά και δίνουν ζωή. Αυτές είναι ιδιότητες που δεν προέρχονται από κάποια κτιστή δύναμη.
Αφού λοιπόν αποδείξουμε την αλήθεια, ας ακούσουμε και τους θεοφόρους Πατέρες, τους κήρυκες αυτής της αλήθειας, οι οποίοι διαβεβαιώνουν ότι μόνο οι άγιοι μετέχουν του Θεού. Αυτούς ακριβώς προβάλλουμε πάντα ως μάρτυρες της αλήθειας.]

17. Λέγει πράγματι ο μέγας Βασίλειος. «Μόνον λοιπόν, αφού ο άνθρωπος καθαρθεί από το αίσχος το οποίον του έχει αποτυπωθή δια της κακίας και επανέλθει προς το φυσικόν κάλλος και αποδώσει πάλιν την αρχαίαν μορφήν ως σε βασιλικόν άγαλμα, τότε μόνον είναι δυνατόν νά προσεγγίσει τον παράκλητον»· καί πάλιν, «τό Πνεύμα το άγιον είναι απρόσιτον μέν κατά τήν φύσιν, χωρητόν δέ λόγω άγαθότητος· γεμίζει μέν τα πάντα διά τής δυνάμεως, είναι δέ μεθεκτόν μόνον από τούς άξιους, μή μετεχόμενον μέ ενιαίον μέτρον, αλλά κατανέμον τήν ένέργειαν κατά τήν αναλογίαν τής πίστεως»· καί πάλιν, «το αχώρητον λοιπόν στον κόσμον, θεωρητόν δέ μόνον από τους άγιους λόγω καθαρότητος καρδίας, τί πρέπει να νομίζεται ή ποίες τιμές είναι δυνατόν νά είναι σύμμετρες προς αυτό»; Καί πάλιν, «ο Κύριος, αφού διά των διδαγμάτων του προέβαλεν στούς μαθητές του καθαρότητα ζωής, τώρα πλέον τούς καθιστά καί εποπτικούς καί θεωρητικούς τοΰ πνεύματος»
· καί πάλιν, «οί καταπατούντες τα γήινα καί γενόμενοι υπεράνω αύτών έχουν αποδειχθεί μάρτυρες τής δωρεάς τοα αγίου Πνεύματος».

[17. Λέει πράγματι ο Μέγας Βασίλειος: «Μόνο όταν ο άνθρωπος καθαρθεί από τη ντροπή της κακίας και επανέλθει στο φυσικό κάλλος, ανακτώντας την αρχαία θεοειδή μορφή του, όπως ένα βασιλικό άγαλμα, τότε μπορεί να πλησιάσει τον Παράκλητο». Και αλλού λέει: «Το Άγιο Πνεύμα είναι από τη φύση του απρόσιτο, όμως γίνεται προσιτό λόγω της αγαθότητάς του. Γεμίζει τα πάντα με τη δύναμή του, αλλά μετέχεται μόνο από τους άξιους, όχι με τον ίδιο τρόπο και μέτρο, αλλά ανάλογα με την πίστη του καθενός».
Και πάλι λέει: «Αυτό που δεν χωράει στον κόσμο είναι ορατό μόνο στους αγίους, λόγω της καθαρότητας της καρδιάς τους. Ποια αξία μπορεί να του αποδοθεί, και ποια τιμή είναι αντάξια αυτού;». Και αλλού: «Ο Κύριος, αφού καθάρισε τους μαθητές του με τη διδασκαλία του, τους κάνει ικανούς να γίνουν και οπτικοί και θεωρητικοί δέκτες του Πνεύματος».
Και ακόμη: «Όσοι καταπατούν τα γήινα και γίνονται ανώτεροι από αυτά, αποδεικνύονται μάρτυρες της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος»].

18. Δια να σου παραστήσωμεν δε καί παραδειγματικώς δι' αμυδράς εικόνος τήν διαφοράν τών μεθέξεων τούτων, μετέχει βέβαια του πυρός η πηλίνη χύτρα διασώζουσα ίχνη του πυρός καί όταν εξαχθή από την κάμινον προς χρήσιν. Πράγματι το ερυθροειδές του χρώματος, καθώς καί τό εξαιρετικώς ξηρόν και στερεόν τής ύλης προέρχονται κατ’ ευθείαν από το πυρ καθ όσον αφού εξαντληθή από εκεί το υγρόν καί φαγωθή από το πυρ και δια της καύσεως αμαυρωθή, τότε συμπλέκεται το ξανθόν του πυρός με τήν φυσικήν λευκότητα του γεώδους, έτσι δέ από την ανάμιξιν του ξανθού καί λευκού καί μέλανος, καθώς πυρώνεται καί φυραται, αποκτά τήν βαφήν, τό χαλαρόν τής γεώδους ύλης σφίγγεται καθώς κλείονται οι εις το βάθος πόροι από τήν βίαν του πυρός, ώστε να μην επιτρέπει πλέον διείσδυσιν εις το παχυμερές ύδωρ. Κατ’ αυτόν τον τρόπον καί περιρρεόμενον εις τό εξής με ύδωρ είναι αδιάλυτον λόγω τής σκληρότητας. Αλλά είναι επίσης έλαφρότερον καί θερμότερον από ισόμετρον λίθον καί χώμα, ιδιότητες τις όποιας προσέλαβεν οπωσδήποτε από το πύρ. Μετέχει λοιπόν τό πήλινον του πυρός καί ευρισκόμενον εις χρήσιν πλέον· αλλά μετέχει καί όταν ευρίσκεται εις την καιομένην κάμινον καί είναι πυρακτωμένον, καθώς είναι συνημμένον με το πυρ. Αλλά τότε μεν δεν μετέχει μόνον των αποτελεσμάτων, αλλά καί όλων σχεδόν των ενεργειών του πυρός καί δεν στερείται τής θερμότητος καί καυστικής δυνάμεως. Δύναται δέ να μεταδώση και την ενέργειαν, τής οποίας μεταλαμβάνει αυτό, σε καθε πλησιάζον, αν αυτό είναι επιτήδειον προς μετάληψιν, μολονότι έχει αμετάβλητον τήν φύσιν και κατ’ αύτήν είναι χώμα. Το μεταφερθέν όμως έξω από τήν κάμινον δοχείον προς χρήσιν, των μέν αποτελεσμάτων τής ένεργείας του πυρός μετέχει, των δε ενεργειών όχι πλέον τώρα.
[18. Για να κατανοήσεις — έστω και με μια αμυδρή εικόνα — τη διαφορά αυτών των μεθέξεων, σκέψου το εξής: Μια πήλινη στάμνα μετέχει στο πυρ, κρατώντας ίχνη του φωτός ακόμη και αφού βγει από τον φούρνο. Το κοκκινωπό χρώμα της, η ξηρότητα και η στερεότητά της προέρχονται άμεσα από το πυρ, αφού πρώτα το υγρό στοιχείο εξατμιστεί και καεί, και μέσα από τη θέρμανση, το λευκό του πηλού ενώνεται με το κόκκινο του πυρός. Έτσι προκύπτει το τελικό χρώμα.
Το πήλινο αγγείο γίνεται πλέον σκληρό και αδιάβροχο, αφού οι πόροι του έχουν σφραγιστεί από τη θερμότητα του πυρός, και γι’ αυτό δεν μπορεί να διαβραχεί. Γίνεται επίσης ελαφρύτερο και θερμότερο από έναν όμοιο λίθο ή χώμα — ιδιότητες που έλαβε από το πυρ.
Μετέχει λοιπόν στο πυρ και μετά τη χρήση του, αλλά μετέχει πολύ περισσότερο όταν είναι μέσα στον φούρνο και πυρακτώνεται. Τότε μετέχει όχι μόνο στα αποτελέσματα, αλλά και στις ίδιες τις ενέργειες του πυρός. Και έχει τη δύναμη να μεταδίδει αυτή τη θερμότητα σε όποιον πλησιάζει — εφόσον ο άλλος μπορεί να την δεχτεί — παρότι η φύση του παραμένει πηλός.
Το αγγείο όμως που έχει απομακρυνθεί από το πυρ και βρίσκεται σε χρήση, μετέχει μόνο στα αποτελέσματα του πυρός, όχι πλέον στις ενέργειες].

19. Συνάγων λοιπόν από τα σκεύη τα χρήσιμα δι' εξέτασιν του προκειμένου, κατανόησε ότι η μέν φυσική ζωή και ύπαρξις, η γνώσις καί τα παρόμοια είναι αποτελέσματα των θείων ενεργειών, όχι δέ κυρίως ενέργειες. Των δέ πραγματικά ζώντων κατά τρόπον θείον  και υπερφυώς η ένθεος ζωή καί χάρις είναι ενέργεια αληθώς θεία καί υπερφυής, κατά τήν οποίαν πραγματοποιείται ένωσις του Θεού και των αξίων του Θεού. Υπάρχουν βεβαίως και αποτελέσματα των θείων ενεργειών κτιστά, αλλά δεν είναι κυριολογικώς ενέργειες όσα παρήχθησαν εκ μη όντων δια δημιουργικού προστάγματος. Αφού όμως εις τούς άξιους κατά τήν έπαγγελίαν έκαμε μονήν ο Κύριος μετά του Πατρός, τα εγγινόμενα εις τούς θεοφόρους δέν τελούνται διά δημιουργικού προστάγματος, αλλά δια θείας ενώσεως καί ενοικήσεως Θεού, δια θεουργικής δυνάμεως καί χάριτος μεταδίδοντος εις τούς συνημμένους με αύτόν άπό τά έκ φύσεως προσόντα του. Αρα οι άγιοι μετέχουν αγγελομιμήτως καί αγγελοπρεπώς όχι μόνον των αποτελεσμάτων, αλλά καί αυτών των ενεργειών του Θεού. Ο μέγας Βασίλειος λέγει ότι η διαφορά μεταξύ αγγέλων καί άγιου Πνεύματος είναι αυτή, «ότι εις αυτό μέν υπάρχει φύσει η αγιωσύνη, σ' αύτούς δέ υπάρχει εκ μετουσίας τό αγιάζεσθαι».
[19. Αναλογιζόμενος τα σκεύη αυτά, κατανόησε: η φυσική ζωή, η ύπαρξη, η γνώση και τα συναφή είναι αποτελέσματα των θείων ενεργειών — όχι όμως οι ίδιες οι ενέργειες.
Η ζωή όμως των αληθινά θεοφόρων ανθρώπων, αυτών που ζουν με θεϊκό τρόπο, είναι αποτέλεσμα θείας και υπερφυσικής ενέργειας. Είναι η ίδια η χάρη που πραγματοποιεί ένωση του Θεού με αυτούς που τον αγαπούν.
Υπάρχουν μεν κτιστά αποτελέσματα των ενεργειών του Θεού, αλλά αυτά δεν είναι αυστηρά ενέργειες· είναι αποτελέσματα που προήλθαν από το μηδέν με δημιουργική εντολή.
Αντίθετα, στους αγίους, που σύμφωνα με την υπόσχεση γίνονται κατοικητήρια του Θεού και του Πατρός, τα όσα γίνονται δεν είναι καρπός δημιουργικής εντολής, αλλά καρπός θείας ενώσεως και παρουσίας του Θεού μέσα τους. Έτσι, με θεουργική δύναμη και χάρη, τους χαρίζονται θεία χαρακτηριστικά.
Οι άγιοι λοιπόν μετέχουν όπως οι άγγελοι — όχι μόνο στα αποτελέσματα, αλλά και στις ίδιες τις ενέργειες του Θεού.
Ο Μέγας Βασίλειος λέει ότι η διαφορά ανάμεσα στους αγγέλους και το Άγιο Πνεύμα είναι αυτή: «Στο Πνεύμα υπάρχει φυσικά η αγιότητα, ενώ στους αγγέλους το αγιάζεσθαι προέρχεται από τη μετουσία»].

20. Έτσι θα λάμψουν οι δίκαιοι, όπως έλαμψεν ο Κύριος εις τό όρος, καί θα λάβουν βασιλείαν όχι κτιστήν ούτε γενικώς άλλην, παρά τήν αυτήν με εκείνον. Έτσι και εδώ εις τον Παύλον ζή και ομιλεί ό Χριστός, αν και αυτός ο οποίος ζούσε καί ομιλούσε ήτο ο Παύλος. Έτσι θανατώνει καί ζωογονεί ο Πέτρος, μολονότι ο Θεός είναι ο μόνος θανατώνων καί ζωογονών. Έτσι μαζί με αυτόν ο Ιάκωβος καί ο Ιωάννης βλέπουν το άνέσπερον καί σδιάπτωτον φώς με σωματικούς οφθαλμούς εις το όρος. Τούτο περιέλαμψεν αργότερα καί τον Παύλον καί αμαύρωσε τήν οπτικήν αίσθησιν αυτού, η οποία δεν άντεξε στήν υπερβολικήν λαμπρότητα, διότι η φύσις τής σαρκός δέν χωρεί τήν δύναμιν τού φωτός εκείνου. Έτσι ο Στέφανος από τήν γην βλέπει εις τόν ούρανόν, ζών ακόμη σωματικώς. Χορηγία του άγιου Πνεύματος γίνεται και δι’ αφής σωματικών χειρών, μεταδίδουσα εις τόν γνησίως και αληθώς προσεγγίζοντα θείαν ενέργειαν καί χάριν, η οποία γίνεται μεταδόσιμος πάλιν εις άλλον διά τούτου, καί δι’ αυτού πάλιν είς άλλον, καί προχωρεί διαδοχικώς επεκτεινομένη είς όλον τόν κόσμον. 

Ω, Μονογενή Λόγε του Θεού, ποίος θα υμνήσει αξίως την δύναμιν της επί γής παρουσίας σου; Πράγματι το θείον θυσιαστήριον δεν ανάπτεται ποτέ με ξένον καί γήϊνον πυρ, αλλά με κατ’ άλλον τρόπον ξένον καί ουράνιον, κατά τον οποίον με την διάδοσιν διατηρείται άσβεστον το πυρ, το οποίον ήλθες να βάλεις επί τής γής από το αφάνταστον πέλαγος φιλανθρωπίας, του οποίου μετέχουν καί τα λειτουργικά σου πνεύματα καί δια του οποίου φυγαδεύονται δαίμονες, το οποίον ο Μωυσής είδεν επι τής βάτου, καί δια του οποίου ο Ηλίας ανηρπάγη από τήν γήν, τό οποίον είδε προχεόμενον από τό σώμα σου καί ο χορός των αποστόλων και δια του όποιου ο Παύλος περιελάμφθη καί ο διώκτης μετεβλήθη σε μαθητήν, το οποίον είναι δύναμις αναστάσεως καί ενέργεια αθανασίας, φωτισμός ψυχών άγιων καί εναρμόνισις όλων των λογικών δυνάμεων.

[20. Έτσι θα λάμψουν οι δίκαιοι, όπως έλαμψε ο Κύριος στο όρος — και θα λάβουν όχι μια κτιστή βασιλεία ή κάποια άλλη, αλλά την ίδια με αυτόν.

Έτσι ο Χριστός ζει και μιλά στον Παύλο, παρόλο που είναι ο Παύλος αυτός που ζει και μιλά. Έτσι ο Πέτρος δίνει ζωή και θανατώνει, παρότι μόνο ο Θεός έχει αυτή τη δύναμη. Έτσι ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης είδαν στο όρος με σωματικά μάτια το άδυτο και άφθαρτο φως. Το ίδιο φως φώτισε και τον Παύλο και τύφλωσε την όρασή του, γιατί η σάρκα δεν μπορεί να αντέξει την δύναμη εκείνου του φωτός. Ο Στέφανος, ζωντανός ακόμη, βλέπει τον ουρανό από τη γη. Η χάρη του Αγίου Πνεύματος μεταδίδεται ακόμη και με άγγιγμα των χεριών, δίνοντας θεία ενέργεια και χάρη σε όποιον την προσεγγίζει ειλικρινά και την οποία αυτός με τη σειρά του μεταδίδει σε άλλον, και εκείνος σε άλλον, έτσι ώστε να διαδοθεί σε όλο τον κόσμο.

Ω Μονογενή Λόγε του Θεού, ποιος μπορεί να υμνήσει επάξια τη δύναμη της παρουσίας σου στη γη;
Το θείο θυσιαστήριο δεν ανάβει με γήινο και ξένο πυρ, αλλά με ουράνιο και υπερφυσικό, με τρόπο μοναδικό. Αυτό το πυρ, που διατηρείται ακοίμητο με τη μετάδοσή του, είναι αυτό που εσύ έφερες στη γη από την άπειρη φιλανθρωπία σου. Είναι το ίδιο που μετέχουν οι άγγελοί σου, που διώχνει τους δαίμονες, που είδε ο Μωυσής στη βάτο, με το οποίο αρπάχθηκε ο Ηλίας στον ουρανό, που ανέβλυσε από το σώμα σου και το είδαν οι Απόστολοι, που φώτισε τον Παύλο και μετέστρεψε τον διώκτη σε μαθητή. Είναι η δύναμη της Ανάστασης και η ενέργεια της Αθανασίας, ο φωτισμός των αγίων ψυχών και η αρμονία όλων των λογικών υπάρξεων].

Συνεχίζεται

π. Ν. Λουδοβίκος: Αμαρτία: από την Ενοχή στην Μετάνοια

"Ακούστε κάτι, ο Απόστολος Παύλος το είπε αυτό. Προσέξτε λέει, είστε ελεύθεροι, αλλά την ελευθερία προσέξτε πως θα την χρησιμοποιήσετε. [ΕΙΠΕ ΕΠΙΣΗΣ ΟΤΙ ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ, ΔΙΟΤΙ ΚΑΤΕΧΟΜΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΕΩΣΦΟΡΟΥ. ΑΥΤΑ ΤΑ ΑΛΛΑ ΠΟΥ ΘΕΛΩ ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ; ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ.] Αλλά δεν αίρεται η ελευθερία αυτή. Εάν αρθεί η ελευθερία ο άνθρωπος γίνεται αναγκαστικά σωσμένο ανακυκλωμένο μπουκάλι (και παίρνει το μπουκάλι και το δείχνει). Δεν έχει πλέον καμία δυνατότητα συνεργίας. Τελείωσε η ελευθερία, τελείωσε η συνεργία"

«Ο ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ» Charles Chevalier

Δημοσιεύοντας το κοινωνικό συμβόλαιο, «Ο άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος», «και είναι παντού αλυσοδεμένος», ο Ρουσό απέρριψε την ιδέα ότι ο άνθρωπος παραδίδει την ελευθερία του σε έναν κυρίαρχο με αντάλλαγμα την ασφάλεια και την προστασία που πρότεινε ο Χομπς και το δυστοπικό του μοντέλο.

Ο Rousseau πρότεινε ότι κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να εγκαταλείψει την ελευθερία του χωρίς να χάσει την ανθρωπιά του, διαβρώνοντας έτσι την ηθική. Πίστευε ότι η εξουσία και η αρχή δεν θα μπορούσαν να ανήκουν στην ψυχή ενός ηγεμόνα, καθώς αυτό θα μετέτρεπε την ισότητα των ανθρωπιστικών επιστημών σε πολιτική ανισότητα. Θεώρησε αυτή την ιδέα μια μορφή φάρσας που διαπράττεται στους φτωχούς. Ο μεταγενέστερος φιλόσοφος Καρλ Μαρξ απηχούσε παρόμοια συναισθήματα στα γραπτά του σχετικά με την ψεύτικη συνείδηση ​​που ενστάλαξαν στους φτωχούς οι πλούσιοι και τους δομικούς θεσμούς που εξυπηρετούσαν τα συμφέροντά τους.