Ο ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΚΕΨΗ (3)- Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΝΟΟΤΡΟΠΙΑΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΥ.

  Συνέχεια από  Πέμπτη 3 Ιουλίου 2025

HENRI DE LUBAC

«Η σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες» (Εξομολογήσεις, Αυγουστίνου, ΙΧ, 10, Ελληνική Έκδοση, Εκδόσεις Πατάκη, 2^ος τόμος, σελ. 70).

Δεν θα επιστρέψουμε στα αποτελέσματα της προπαγάνδας, τα οποία παρέμεναν σε ένα πολύ χαμηλό επίπεδο, για να τραβήξουν την προσοχή της elite. Και δεν θα επιμείνουμε στην πράξη και στην ενέργεια μερικών, όπως ο κόμης Κάυζερλινγκ, για τους οποίους τα βουδιστικά θέματα είναι απλά συστατικά, ανάμεσα σε πολλά άλλα, για την συσκευασία μια αμφίβολης γνώσεως – εκτός και αν χρησιμοποιούνται επιθετικά εναντίον της πίστεως και της χριστιανικής ζωής. Πόσο μάλλον που αυτό που ονομάζεται γενικώς νεο-βουδισμός, δεν αξίζει άλλης προσοχής. Όπως έγραψε ο J. Bacot, αυτός ο τεχνητός βουδισμός που κατέληξε να είναι ένα στάνταρ ανάμεσα στις ζωντανές θρησκείες (ένας μαϊντανός δηλαδή), υποδύεται τήν εσπεράντο, ανάμεσα στις γλώσσες που ομιλούνται. Δεν έχει κανένα χυμό και δεν εξωθεί πολύ μακριά τις ρίζες του και τα κλαδιά του. Ας πούμε επίσης πως είναι απόψεις καθαρά ιδιοφυείς μερικές από τίς οποίες τοποθετούν δίπλα-δίπλα την θεωρία του Φρόυντ στις δύο βασικές τάσεις –την libido και το ένστικτο του θανάτου– και το δόγμα του Βούδα. (Π.χ Μαξ Σέλλερ: η θέση του ανθρώπου στον κόσμο, σ.70): «Αυτοί οι δύο σταχαστές εκτιμούν, πως κατά βάθος, όλες οι μορφές του πνεύματος, τα υλικά πράγματα, τα φυτά, τα ζώα, ο άνθρωπος, ο σοφός ο οποίος διαθέτει την ιερή γνώση, είναι, ας πούμε, ομάδες μιας μεγαλειώδους λιτανείας που εισάγει προς το μηδέν της σιωπής και τον αιώνιο θάνατο».

Πιο άξια προσοχής είναι μια επιρροή διαδεδομένη, παρότι δεν είναι πάντοτε εύκολο να διακριθεί. Ο R. Grousset αναρωτιόταν τελευταίως «Ποιος άραγε από τους στοχαστές… ποιος μεγάλος Ευρωπαϊστής του ΧΙΧ αιώνος θα μπορούσε να ομολογήσει πως είναι εντελώς ξένος από την Βουδιστική σκέψη;» Σε αυτό το ερώτημα υπάρχει βεβαίως μια υπερβολή. Αλλά για τον ΧΧ αιώνα είναι πιο κοντά στην αλήθεια. Και σε πάρα πολλές περιπτώσεις οι διαπιστώσεις αυτές μπορεί να γίνουν περισσότερο ακριβείς.

Είναι ακριβώς η περίπτωση του Α. Χάξλεϋ, το έργο του οποίου, από το 1936 περίπου, λαμβάνει έναν μυστικιστικό τόνο όλο και πιο καθαρό. Πιστεύει πως βρίσκει στον Γκοτάμα, τον Ιησού και τον Λάο-Τσε, όπως και σε άλλους ακόμη που έζησαν σε διαφορετικές εποχές και σε διαφορετικές συνθήκες, την ίδια εικόνα της πραγματικότητος. Γι’ αυτόν αυτό το γεγονός είναι πολύ ενθαρρυντικό, διότι θα έδειχνε τη σύγκλιση όλων των πνευμάτων που απομακρύνθηκαν από το θάμπωμα της προσωπικής υπάρξεως για να ενωθούν με την αρχή της συμπαντικής ολοκληρώσεως και επειδή θα έδινε με αυτόν τον τρόπο την βάση μιας ιδιωτικής θρησκείας των δογμάτων. [ΤΌ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ. Κάτι που πραγματοποιεί καί ο διάλογος των θρησκειών σήμερα, όπως είδαμε από τα γραπτά του Pannikar]. ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΟΥ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΥ. Σαν καλός Εγγλέζος εμπειριστής, ο Χάξλεϋ, θέλει να το συλλάβει σαν ένα καθαρό δεδομένο, ένα άμεσο δεδομένο. Προσπαθεί να το ελευθερώσει από κάθε ερμηνεία και από κάθε υπερδομή, όπως και από κάθε τι που το αλλοιώνει και φυσικά, το υποβαθμίζει. Έτσι συντάσσει, λόγω του κοινού παρονομαστού όλων των μυστικιστικών φωνών, ένα απλό δόγμα, με τρυφερή, θα μπορούσαμε να πούμε, εύπλαστη, δομή, το οποίο υψώνει στην αξιοπρέπεια της Αιωνίου Φιλοσοφίας (Philosophia Perennis), κέντρο και καρδιά όλων των ανώτερων θρησκειών. Το προσφέρει στην ασθενή μας Δύση, σαν τον μοναδικό δρόμο σωτηρίας.[ΛΟΥΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ Ο ΛΩΤΟΣ ΤΟΥ ΒΟΥΔΙΣΜΟΥ. ΜΙΑ ΜΥΣΤΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΟΔΥΣΣΕΑ ΠΟΥ ΤΡΩΓΟΝΤΑΣ ΛΩΤΟΥΣ ΞΕΧΝΟΥΣΕ ΤΑ ΠΑΝΤΑ]

Στην πραγματικότητα αυτό το δόγμα γυρίζει τις πλάτες στον χριστιανισμό. Οι εμπειρίες που χρησιμοποιούνται σαν βάση λαμβάνονται σαν δάνειο ιδιαιτέρως από την Ινδία και το Θιβέτ. Ο Βουδισμός έχει ένα μεγάλο μερίδιο, παρότι εξ’ αυτού υπάρχει μόνον όσα κοινά έχει με τις πρακτικές της Γιόγκα, και όχι αυτά που δίνουν ποιότητα σε αυτές τις πρακτικές, οι οποίες μένουν με αυτόν τον τρόπο γυμνές από κάθε νόημα. Μια ιδιαίτερη θέση κατέχει το Lankavatara Sutra, ένα από τα κυριώτερα βιβλία του «Μεγάλου Μονοπατιού», όπως επίσης και η «Θιβετανική Βίβλος των Νεκρών», «έργο μιας εκπληκτικής ομορφιάς και μεγάλου βάθους», και η λογοτεχνία Ζεν. Η θιβετανική βίβλος των νεκρών συγκεντρώνει μυστικιστικά κείμενα προερχόμενα από διάφορες πηγές, συστηματοποιημένα όμως, των οποίων έχει αλλοιωθεί το νόημα.

Το δόγμα Trikaya ή «τριπλό σώμα» του Βούδα επιτρέπει να χωρέσει στον Βουδισμό κάτι σαν την Εβραϊκή πίστη σε έναν προσωπικό θεό και η χριστιανική πίστη της ενσαρκώσεως, οι οποίες όμως καταλήγουν να θεωρούνται έκτοτε σαν σχετικές αλήθειες. Απέναντι στην διδασκαλία τού Ιησού περί αγάπης, δοξάζεται «η αληθινά θεϊκή αγάπη» του Tathagata, «του οποίου οι σκέψεις προέκυψαν από την φύση τής πραγματικότητος χωρίς να δεθούν σε κανένα πράγμα». Ο ίδιος ο Βούδας εκτιμάται ιδιαιτέρως για την επιφυλακτικότητά του, που τον βοήθησε να αποφύγει κάθε μεταφυσική εμπλοκή και να κηρύξει μόνον, στην καθαρότητά της, την «απελευθέρωση».

Εάν και δεν είναι λοιπόν παρά ένας από τους τόσους ακόλουθους της PhilosophiaPerennis, δίνει όμως μια ξεχωριστή μαρτυρία λόγω τής αρνητικότητός του, από την στιγμή που ο Χάξλεϋ αρνείται στην μυστικιστική εμπειρία κάθε νοούμενη αιτία (του νου), τουλάχιστον σαν ανώφελη. Το ρίσκο του και η αρνητικότητά του έχουν κατά βάθος μια ξεχωριστή μεταφυσική αξία, ιδιαιτέρως θετική τουλάχιστον για τον ερμηνευτή της. Είναι επομένως μια αληθινή τραγωδία της Ιστορίας, το γεγονός πως η Δύση δεν γνώρισε τίποτε από τον Βουδισμό μέχρι την πρόσφατη εποχή μας, διότι θα είχε αντλήσει διαφορετικά τα πιο χρήσιμα διορθωτικά στοιχεία στην πρόχειρη θεολογία της πίστεώς της.

Το έργο του Χάξλεϋ είναι πλήρως ανεπτυγμένο. Είναι δεμένο κυρίως, στο φανταστικό και το εικονικό, για να τολμήσουμε να εξαντλήσουμε όλα τα δεδομένα του έργου του χωρίς κίνδυνο παρανόησης. Από το άλλο μέρος μπορούμε να σκεφθούμε με τον P. Jouguelet πως οι δηλώσεις του για αυτονομία, η εξίσωση του μυστικισμού με μία τεχνική, αναπτύσσονται σε μία προοπτική απολογητικών και προπαγανδιστικών επιχειρημάτων, κάτι που εξηγεί λίγο την υπερβολική τους ή μονοδιάστατη μορφή. Είναι αλήθεια όμως επίσης πως βρισκόμαστε απέναντι σε μια πνευματική έρευνα στην οποία ο Βουδισμός ασκεί μια πολύ μεγάλη έλξη. Με την δημοσίευση της Perennial Philosophy, απέκτησε έναν τόνο πιο δογματικό, πιο συστηματικά immanent (ενύπαρξη του θεού, πανθεϊστικά), αντιπροσωπικό και αντιϊστορικό, και επομένως και πιο αντιχριστιανικό. Ακόμη πιο βαθειά και πεπεισμένα θεωρεί σαν οδηγούς τις μεγάλες Sutra της Μαχαγιάνα, καθότι περιέχουν την πιο αυθεντική και πλήρη εκδοχή της Αιωνίου Φιλοσοφίας. Μέσω της φιλοσοφίας αυτής προτείνεται πάντοτε ο Βούδας για να μας αρπάξει και να μας σώσει από το κακό που μας κυριαρχεί, από τις ψευδαισθήσεις μας, για να μας οδηγήσει στην «Βαθειά Ειρήνη».

Ο  Χάξλεϋ μιλά για αιώνια φιλοσοφία όπως ο Συρέ και ο Κουμαρασβάμυ. Μιλά για παραδοσιακά δόγματα όπως ο Γκενόν, θεωρώντας τα σαν αιώνια ευαγγέλια, τα οποία υπήρξαν από πάντοτε και πάντοτε θα υπάρχουν, μεταφερόμενα από εποχή σε εποχή από γεννημένους εκστασιακούς ασκητές.

(Συνεχίζεται)

"ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΟΥ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΥ. Σαν καλός Εγγλέζος εμπειριστής, ο Χάξλεϋ, θέλει να το συλλάβει σαν ένα καθαρό δεδομένο, ένα άμεσο δεδομένο"[ΣΥΜΒΑΝ].

Διαβάζοντας γιά τό ΖΕΝ, τού Σουζούκι, ο Ζηζιούλας σχολίασε: σκέτος Ρωμανίδης.

Ο ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΚΕΨΗ (2)

 HENRI DE LUBAC

Συνέχεια από Τετάρτη 2 Ιουλίου 2025

«Η σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες» (Εξομολογήσεις, Αυγουστίνου, ΙΧ, 10, Ελληνική Έκδοση, Εκδόσεις Πατάκη, 2^ος τόμος, σελ. 70).

 Είναι ώρα να συνειδητοποιήσουμε το γεγονός και τότε ίσως γίνουμε ικανοί επιτέλους να γράψουμε την Summa αυτού του καθολικού δόγματος, αυτού του αληθινού Dharma, αυτής της Αιωνίου Φιλοσοφίας (Sanatana Dharma). «Υπάρχει μια κοινή κληρονομιά η οποία προέρχεται από μια εποχή προγενέστερη των γραπτών μας, την οποία ο Αυγουστίνος ονομάζει σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες». [ΟΙ ΣΟΦΙΟΛΟΓΙΕΣ]

Γενικώς, τα κύρια δόγματα που βοήθησαν την ανθρωπότητα να ζήσει είναι οι διαφορετικές εκφράσεις μια βαθιάς αλήθειας, προέρχονται από την ίδια πηγή και κυλούν προς τον ίδιο ωκεανό. Όλες επαναλαμβάνουν το μυστήριο της ενότητος που φέρει ο άνθρωπος στον εαυτό του, και γι’ αυτό όλες, πάντοτε, επαναλαμβάνουν τα ίδια αιώνια μεγάλα θέματα, αγκαλιάζουν τα ίδια μεγάλα σύμβολα και από την μία στην άλλη εξασφαλίζουν την συνέχεια:

«Ένα μεγάλο θέμα θρησκευτικό ή καλλιτεχνικό, ένα μεγάλο σύμβολο μιλάει σε όλους. Στις διαφορετικές ηλικίες, προσφέρει στους ανθρώπους εκείνον τον ίδιο θησαυρό που βρίσκουν μέσα στην καρδιά τους»! 

Οι τρεις θρησκείες, ο Βουδισμός, ο Χριστιανισμός και ο Μουσουλμανισμός δεν είναι κατά βάθος παρά μόνο μία, «Sakyamuni, ο Ιησούς και ο Μωάμεθ ήταν οι προφήτες μιας ταυτόσημης θεότητος με διαφορετικά ονόματα: Sang-Gye, θεός πατήρ, Αλλάχ! Μια θεότητα η οποία, μοναδική στην Ουσία της, είναι απείρως ποικιλόμορφη στις ιδιότητές της, αρχή από την οποία απορρέει το όλον και στην οποία όλα πρέπει να επιστρέψουν. Γιατί λοιπόν να μην πάμε πέρα από τις θρησκείες, στην μοναδική τους αρχή;».

Αυτοί οι διαλογισμοί του μεγάλου Ανατολιστή προαναγγέλλουν τους διαλογισμούς του Α. Μαλρώ π.χ., ο οποίος αναγνωρίζει πως ο πρώτος καθολικός ανθρωπισμός, προσπαθεί να οικοδομηθεί σήμερα με ψηλαφήσεις, λόγω ενός είδους άμυνας ενάντια στην μοίρα, της οποίας το βάρος έγινε αβάσταχτο από τότε που ο άνθρωπος έχασε τον θεό. Γι’ αυτό και οι γενηές μας ψάχνουν σ’ αυτό που παρουσιάζει μια αναλογία με τις μεγάλες τέχνες της κοινωνίας και της επικοινωνίας, και με τις ίδιες τις θρησκείες, δεσμούς που θα επιτρέψουν στον άνθρωπο να μην είναι πλέον ένα τυχαίο συμβάν του σύμπαντος. Μια αδύνατη φιλοδοξία εκτός των άλλων, διότι αυτή η ίδια η έννοια ενός καθολικού Χριστιανισμού δεν είναι απολύτως αντιφατική και ασαφής, αφού είναι αλήθεια πως ο πολιτισμός μας δεν συνίσταται από την συμφιλίωση παρελθόντων πολιτισμών, αλλά από μέρη ασυμφιλίωτα και ασυμβίβαστα με το παρελθόν;;

Χωρίς να μοιράζονται αυτή την τραγική επισήμανση, άλλοι διανοούμενοι θαυμάζουν την επιβεβαίωση και τον εμπλουτισμό που έφεραν στην ιδέα μας για το ανθρώπινο γένος, οι εκπληκτικές ανακαλύψεις των μελετητών της σκέψης της Κίνας και της Ινδίας. Χάρη σε αυτές τις ανακαλύψεις, λέει για παράδειγμα ο Ε. Brehier, αναγνωρίζεται μια συγγένεια που δίνει ένα πιο συγκεκριμένο και θετικό νόημα στην έννοια της ανθρωπότητος. Στην Δύση και στην Ανατολή, κάτω από διαφορετικές νοοτροπίες, ανακαλύπτεται το ίδιο πνεύμα. Και καλύτερα από κάθε πεδίο, αυτό διακρίνεται στο πεδίο του ιερού. Αυτό ακριβώς το πεδίο, όπου κάθε ομάδα σκεπτόταν να απομονωθεί σε μια αγανακτισμένη αξιοπρέπεια, φανερώνει με ακρίβεια την βαθειά σύνδεση των ανθρωπίνων πραγμάτων. Και ήδη ο E. Burnouf, ολοκληρώνοντας τις έρευνές του, έδειχνε μια ανθρώπινη νοημοσύνη η οποία πολλαπλασιάζεται μέσω των τόσο διάφορων μεταξύ τους δημιουργιών, χωρίς να χάνει όμως τίποτε από την αδιαίρετη ενότητά της. Ακόμη και ο Michelet ισχυριζόταν με περισσότερη απλότητα και μεγαλύτερο ενθουσιασμό:

…Ένα μεγάλο ηθικό αποτέλεσμα προέκυψε από όλο αυτό. Είδαμε την τέλεια συμφωνία της Ασίας με την Ευρώπη, των αρχαίων χρόνων με την μοντέρνα εποχή. Είδαμε πως ο άνθρωπος σε όλες τις εποχές, σκέφτηκε, αισθάνθηκε και αγάπησε με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχει λοιπόν μία και μοναδική ανθρωπότης, μία καρδιά, όχι δύο. Ας σιωπήσει η ανόητη ειρωνεία των σκεπτικιστών, των καθηγητών της αμφιβολίας, για τους οποίους η αλήθεια αλλάζει σύμφωνα με τις συντεταγμένες. Η αδύναμη φωνή της σοφιστικής χάνεται μέσα στην απέραντη συναυλία της ανθρώπινης συναδέλφωσης.

Υπήρξαν και άλλες πολλές διαπιστώσεις: μια συνειδητοποίηση, μια βεβαιότητα που στηρίχθηκε στην ένωση από το ένα μέρος σε απροϋπόθετα αξιώματα, με όσα συνεπάγεται ένα τέτοιο φαινόμενο, από ψευδαισθήσεις και υπερβολές, από το άλλο. Ο ανανεωμένος ανθρωπισμός γίνεται τελικά λυρικός για να γιορτάσει τις νίκες του ανατολισμού οι οποίες, για πρώτη φορά στην Ιστορία, ένωναν την ανθρωπότητα σε ένα μοναδικό Όλον. Αυτό το Όλον όμως δεν είναι ούτε στατικό ούτε ομογενές: αυξάνει, δικτυώνεται, διαφοροποιείται, μεταμορφώνεται. Ενωμένη με την ιδέα της ανθρωπότητος, η ιδέα της εξελίξεως παρουσιάζεται για να δώσει μια μεγαλύτερη σαφήνεια σε εκείνη την επαλήθευση όλων των ανθρώπων μέσα στην οποία ο μοντέρνος άνθρωπος ψάχνει εναγωνίως μια εξήγηση του εαυτού του.

Πέραν του ενδογενούς του ενδιαφέροντος, εδώ ο Βουδισμός έχει εκ νέου ένα καθήκον πρώτης τάξεως, διότι ενώ ο Ιστορικός σκαλώνει στην αδιαφορία του Ινδουιστή απέναντι σε κάθε χρονικό δεδομένο, τα βουδιστικά κείμενα επιτρέπουν να σημειωθούν οι εποχές με ημερομηνίες και γεγονότα. Έτσι είναι η ιστορία του ανθρωπίνου γένους η οποία επεξεργάζεται την ιστορία της ανθρώπινης ιδιοφυΐας. Ένα μεγαλειώδες πρόγραμμα και μία γόνιμη ιδέα, που είναι όμως και επικίνδυνη και μια λίγο πολύ τρελή περιπέτεια. Για μερικούς δηλαδή πρόκειται για την εξερεύνηση μέσω αυτής της Ιστορίας του προοδευτικού σχηματισμού του θεού. Όμως ένα άλλος κίνδυνος απειλεί επίσης και όσους δεν αφήνονται να παραπλανηθούν από αυτό το Εγελιανό όνειρο.

Αφού αυτοστοχάστηκε στις μορφές στις οποίες αυτό το ίδιο είχε δημιουργήσει, να λοιπόν που το πνεύμα θεωρεί αυτές τις ίδιες μορφές, σπαρμένες κατά την διάρκεια των αιώνων, σαν άλλους τόσους σταθμούς που από πρόοδο σε πρόοδο το οδήγησαν στην ωριμότητα. Σε αυτές ψάχνει την προετοιμασία αυτού που είναι σήμερα, όπως υπολογίζεται στους ανθρώπους του σήμερα. Πέραν του ρίσκου να παραβιάσουμε μια πολύ λεπτή αναλογία όμως, υπάρχει και ο κίνδυνος σε σχέση με αυτό που υπήρξε να μην αναγνωρισθούμε. Δύσκολα λοιπόν σήμερα θα μπορούσαμε να βρούμε έναν μόνον ιστορικό που θα υιοθετούσε την παρακάτω δήλωση, τυπική όμως του πνεύματος της επάρκειας που χαρακτηρίζει το μοντέρνο πνεύμα, η οποία έγινε από έναν ανατολιστή το 1878:

Η κατάσταση της επιστήμης δίνει το αληθινό διανοητικό επίπεδο της ανθρωπότητος. Όλα τα υπόλοιπα αποτελέσματα του έργου μας είναι εκτεθειμένα στην τυχαιότητα: μόνον η επιστήμη είναι μια γωνιά στο πεδίο του απολύτου που παραμένει καθοριστικώς περιουσία του ανθρώπου καθώς σιγά-σιγά το ξεδιαλύνει… Όλες οι θεωρίες των αρχαίων και των μοντέρνων φιλοσόφων, ξένες στην εμπειρία και στην σκέψη, έχουν εξαφανιστεί χωρίς να έχουν αφήσει ίχνη ζωής… Τα τυχαία ή τα μυθικά δόγματα… μοιάζουν με μία έκθεση πορτραίτων, τα πρωτότυπα των οποίων έχουν χαθεί από καιρό. Δεν έχουν παρά μια ιστορική και συγκρητιστική αξία, το κύριο ενδιαφέρον των οποίων είναι να δώσουν όλα εκείνα τα σημαντικά στοιχεία που αφορούν την ιστορία του ανθρωπίνου πνεύματος.

Σε αυτή την προοπτική όμως, ο ανθρωπισμός, χωρίς κάποιο υπερβατικό κανόνα, είναι υποχρεωμένος να εκθειάσει χωρίς περιορισμό ή να απορρίψει το αντικείμενο της μελέτης του, σύμφωνα με την προτίμησή του στον πλούτο των ανθρωπίνων δημιουργιών ή αισθάνεται τυραννικά εξαναγκασμένος από το θετικιστικό όραμα, αναλόγως της πίστεώς του στην μοναδικότητα των συνεχών πραγματοποιήσεων ή στον νόμο μιας συνεχούς προόδου. Με αυτόν τον τρόπο εκτίθεται και στους ελέγχους, άδικους στην γενικότητά τους, και στην διακωμώδηση του Guenon για «το πάθος με το οποίο οι μοντέρνοι άρχισαν να προσλαμβάνουν τις πατημασιές των εποχών του παρελθόντος και των εξαφανισμένων πολιτισμών, των οποίων είναι ανίκανοι εκτός των άλλων να κατανοήσουν οτιδήποτε».

Σε κάθε περίπτωση όμως, για τον ανθρωπισμό, η επιστήμη του ανθρώπου παραμένει η υπέρτατη επιστήμη. Όσο και αν τοποθετεί ψηλά τον Βουδισμό, δεν θα του ερχόταν ποτέ στον νου η ιδέα να του ζητήσει οποιοδήποτε φως που πάει πέρα από τον ανθρώπινο ορίζοντα. Δεν φέρει μέσα του εκείνο το ενδιαφέρον που ξεπηδά για ένα γεγονός ζωής, απέναντι στο οποίο καλούμαστε να λάβουμε θέση. Έτσι ο θαυμασμός δεν καταλήγει ποτέ να γίνει ένας σοβαρός πειρασμός να τεθεί τελικώς η μοντέρνα Δύση στην σχολή μιας σοφίας η οποία άνθισε τόσους αιώνες πριν δίπλα στις όχθες του Γάγγη. Η Δύση ξανασυνέθεσε, για να τον επιστρέψει στην Ινδία, το πιο μεγάλο από τα παιδιά της, το οποίο είχε απαρνηθεί προηγουμένως. Αλλά δεν εννοούσε να υποκύψει σε αυτό. Θα ήταν μια τρέλα να ανταλλάξουμε το ψωμί της δυτικής σκέψης με το ναρκωτικό των bhiksu. Και ο Ε. Levi μας τονίζει επίσης: «Θα ήταν ενδιαφέρον, αλλά τραγικό να βλέπαμε την Δύση να εγκαταλείψει την παράδοσή της, όταν η Ανατολή προσπαθεί να την δανειστεί από αυτή». Για τον Ευρωπαϊκό ανθρωπισμό, το μάθημα του Βούδα, δεν είναι ένα μάθημα Βουδισμού. Αυτό που θαυμάζει περισσότερο ο ανθρωπισμός σε αυτό το φαινόμενο, είναι ο ζήλος και η φλόγα του, μια καινούρια μαρτυρία του δικού του ερευνητικού πνεύματος και η δύναμη μελέτης, μέσω της οποίας ξαναδίνει ζωή σε πολλά νεκρά πράγματα που είχαν περιπέσει στην λήθη.

Τελείως διαφορετική είναι μια δεύτερη στάση και συμπεριφορά, εκείνων για τους οποίους η συνάντηση με τον Βουδισμό προκάλεσε ένα φαινόμενο ανάλογο με μία μεταστροφή. Ας την ονομάσουμε, ελλείψει καλύτερου ορισμού, Βουδιστικοποιό στάση.[Περεννιαλισμός]

(Συνεχίζεται)

Ο ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΤΟΝ ΔΥΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΠΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΟΠΩΣ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕ ΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΙΩΝΙΑ ΣΟΦΙΑ.  ΣΕ ΑΠΟΛΥΤΗ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΜΕΓΑΛΟΥΡΓΗΣΕ ΣΑΝ ΦΙΛΟ-ΣΟΦΙΑ, ΣΑΝ ΛΟΓΙΚΗ  Η ΟΠΟΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ. ΣΗΜΕΡΑ ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ ΑΠΟΛΥΤΩΣ Η ΣΥΓΧΥΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΑΤΩΝ ΕΜΠΟΔΙΖΟΝΤΑΣ ΜΑΣ ΝΑ ΠΛΗΣΙΑΣΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ, ΤΗΣ ΜΙΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ.

" Σύμφωνα με τον μέγα Διονύσιο το καλό δεν εναντιώνεται στο καλό, το ανώτερο στο κατώτερο, εγώ όμως θα έλεγα, ότι τα νοητά δεν μειώνονται ποτέ μεταξύ τους, και θα πρόσθετα, ότι το καθένα λαμβάνει αύξηση της καλλονής του με την παρουσία του ανωτέρου. Και τί θα μπορούσε να πει κανείς, όταν φανερώθηκε η ίδια η καλλοποιός δύναμις; Ούτε βέβαια τα «δεύτερα φώτα», δηλαδή οι αγγελικές φύσεις, θα μπορούσε κανείς να πει, ότι αχρειώνονται όταν λάμψει επάνω σ’ αυτά το πρώτο φως, ούτε πάλι αυτό που υπολείπεται πολύ από αυτά, αλλ’ είναι οπωσδήποτε φως, εννοώ το δικό μας λογικό και νοερό, έγινε σκότος, όταν φανερώθηκε το θείο φως, και μάλιστα με σκοπό να φωτίσει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Εκείνος όμως πού αντιτάσσεται στο φως αυτό, είτε άγγελος είναι είτε άνθρωπος, επειδή με τη θέλησή του στέρησε τον εαυτό του από το φως, αφού εγκαταλείφθηκε, έγινε σκότος."

Ο ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΚΕΨΗ (1)

    HENRI DE LUBAC

«Η σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες» (Εξομολογήσεις, Αυγουστίνου, ΙΧ, 10, Ελληνική Έκδοση, Εκδόσεις Πατάκη, 2^ος τόμος, σελ. 70).

 

Ένας ιστορικός της σκέψεως και της Ινδικής τέχνης, γεννημένος από μητέρα αγγλοσαξονικής καταγωγής, ο Ananda K. Coomaraswamy (1877-1947), είναι υπεύθυνος για την ενότητα Βουδισμού και Ινδουισμού και για την αφομοίωση του Βουδισμού από τον Ινδουισμό. Θαυμαστής της πληρότητος της Ινδικής παραδόσεως, δεν απορρίπτει τίποτε από ότι γέννησε η Ινδική Γη. Προσπάθησε να συνδέσει τις διδασκαλίες του Sakyamuni με την Βραχμανική παράδοση, πίστευε στην θεμελιώδη ταυτότητα Βουδισμού και Ινδουισμού, και τις δύο παραδόσεις σαν εκφράσεις μιας πανάρχαιας παραδόσεως η οποία μετεδόθη μέσω των αιώνων από μια αλυσίδα δυνατών πνευμάτων. Πρόκειται για την σοφία η οποία εκφράζεται στην σκέψη ενός Πλάτωνος, στον μυστικισμό του Πλωτίνου και στα κύρια δόγματα του Χριστιανισμού. Είναι ώρα να συνειδητοποιήσουμε το γεγονός και τότε ίσως γίνουμε ικανοί επιτέλους να γράψουμε την Summa αυτού του καθολικού δόγματος, αυτού του αληθινού Dharma, αυτής της Αιωνίου Φιλοσοφίας (Sanatana Dharma). «Υπάρχει μια κοινή κληρονομιά η οποία προέρχεται από μια εποχή προγενέστερη των γραπτών μας, την οποία ο Αυγουστίνος ονομάζει σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες». [ΟΙ ΣΟΦΙΟΛΟΓΙΕΣ]

Γενικώς, τα κύρια δόγματα που βοήθησαν την ανθρωπότητα να ζήσει είναι οι διαφορετικές εκφράσεις μια βαθιάς αλήθειας, προέρχονται από την ίδια πηγή και κυλούν προς τον ίδιο ωκεανό. Όλες επαναλαμβάνουν το μυστήριο της ενότητος που φέρει ο άνθρωπος στον εαυτό του, και γι’ αυτό όλες, πάντοτε, επαναλαμβάνουν τα ίδια αιώνια μεγάλα θέματα, αγκαλιάζουν τα ίδια μεγάλα σύμβολα και από την μία στην άλλη εξασφαλίζουν την συνέχεια:

«Ένα μεγάλο θέμα θρησκευτικό ή καλλιτεχνικό, ένα μεγάλο σύμβολο μιλάει σε όλους. Στις διαφορετικές ηλικίες, προσφέρει στους ανθρώπους εκείνον τον ίδιο θησαυρό που βρίσκουν μέσα στην καρδιά τους»! 

Οι τρεις θρησκείες, ο Βουδισμός, ο Χριστιανισμός και ο Μουσουλμανισμός δεν είναι κατά βάθος παρά μόνο μία, «Sakyamuni, ο Ιησούς και ο Μωάμεθ ήταν οι προφήτες μιας ταυτόσημης θεότητος με διαφορετικά ονόματα: Sang-Gye, θεός πατήρ, Αλλάχ! Μια θεότητα η οποία, μοναδική στην Ουσία της, είναι απείρως ποικιλόμορφη στις ιδιότητές της, αρχή από την οποία απορρέει το όλον και στην οποία όλα πρέπει να επιστρέψουν. Γιατί λοιπόν να μην πάμε πέρα από τις θρησκείες, στην μοναδική τους αρχή;».

Με τον Fritjof Schuon, όμως, (μαθητού του Μασόνου René Guénon και δασκάλου του Φιλίπ Σεράρντ και του Ζήσιμου Λορεντζάτου, ηγέτης τού Περεννιαλισμού στόν οποίο ανήκει καί ο Λουδοβίκος.) η υπερβατική ενότης των θρησκειών είναι η ενότης των τριών μεγάλων ρευμάτων του Ινδουισμού, του Χριστιανισμού και του Ισλαμισμού. Ταυτίζοντας δε τον Βουδισμό με τον Προτεσταντισμό και τον Ινδουισμό με τον Καθολικισμό, βοήθησε στην επικράτηση ή στην σύγχυση, του Ινδουισμού εις βάρος του Βουδισμού.

Έτσι λοιπόν παρ' όλες τις πληροφορίες των ταξιδιωτών και των ιεραποστόλων, παρ' όλες τις έξοχες πολλές φορές μελέτες, παρ' όλες τις μεταφράσεις σε Ευρωπαϊκές γλώσσες, ο Βουδισμός παραμένει για τον μορφωμένο λαό, μια άγνωστη χώρα. Πολλοί πιστεύουν πως ο Νόμος του Βούδα απλώνεται ακόμη στην Ινδία. Άλλοι, που πιστεύουν ότι είναι περισσότερο ενημερωμένοι, τον θεωρούν μια θρησκεία του τίποτα, μια αβάσταχτη απαισιοδοξία. Ή δεν κατορθώνουν να δουν παρά μια απλή ηθική. Ένα πράγμα όμως είναι βέβαιο: η ουσία της Βουδιστικής σκέψης εισήλθε στο ρεύμα της καθολικής σκέψης. Για μια διανοητική ελίτ της Ευρώπης, έγινε αντικείμενο προσεκτικού διαλογισμού. Ανάμεσα όμως στις πλευρές που αναδύονται σιγά-σιγά, νομίζουμε ότι τρεις απόψεις αξίζουν να περιγραφούν και να αξιολογηθούν.

Η πρώτη είναι μια ανθρωπιστική στάση. Είναι χαρακτηριστική σε ένα μεγάλο μέρος Γάλλων μελετητών της Ανατολής και εξηγεί το ιδιαίτερο ενδιαφέρον που αποδίδουν γενικώς στον Βουδισμό. «Η Γαλλία, έγραψε ο Silvano Levi, μεγαλωμένη με την κλασσική παράδοση, ψάχνει το ανθρώπινο πνεύμα μέσω του χρόνου και του χώρου. Ενδιαφέρεται για την Ινδία, όπως ενδιαφέρεται και για την Κίνα… Ενώ η Γερμανία λοιπόν, κοιτάζει προς τις Βέδες με πάθος, θεωρούμενες σαν ένα Ινδο-γερμανικό ντοκουμέντο, μια μαρτυρία, η γαλλική σχολή γοητεύεται πάνω απ’ όλα από τον Βουδισμό, την μοναδική παραγωγή της Ινδικής ιδιοφυίας καθολικής τάξεως, τόσο για την έμπνευση του όσο και για την ιστορία του… Αυτό υπήρξε εξάλλου και το ιστορικό χρέος αυτής της θρησκείας και αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε η ανθρώπινη αποστολή της: χρησιμοποίησε τον δεσμό ανάμεσα στην Ινδία και στα έθνη για να περάσει στην κυκλοφορία του κόσμου εκείνα τα στοιχεία καθολικής αξίας, τα οποία περιέχονται στον θησαυρό, που φυλάγεται ζηλότυπα, στον Ινδικό πολιτισμό».

Πολύ περισσότερο από μια απλή παρατήρηση, αυτές οι γραμμές είναι ένα είδος ομολογίας πίστεως. Ότι ένας κληρονόμος των προφητών του Ισραήλ και της κλασσικής μας ιδιοφυίας, γοητεύτηκε από το μοναδικό δόγμα καθολικού χαρακτήρος που παρήγαγε η μακρινή Ασία γίνεται εύκολα κατανοητό. Αυτό όμως που εκτιμά ο S. Levi, δεν είναι εκείνος ο σπόρος της αλήθειας τον οποίο θα μπορούσε να περιέχει και να διαδίδει, αλλά η σπουδαιότης του σαν παράγοντος πολιτισμού. Περιγράφει και εκτιμά τον «ασιατικό ανθρωπισμό» που προήλθε. Δεν αναρωτιέται τι αξία έχει, στο επίπεδο του απολύτου, η απάντηση που δόθηκε από τον Βούδα Sakyamuni και από τους μαθητές του στα ερωτήματα που τίθενται στον άνθρωπο από το μυστήριο των πραγμάτων και από την αγωνία της μοίρας του, αλλά εξερευνά με μια παθιασμένη περιέργεια, ένα μεγάλο ανθρώπινο γεγονός – το πιο απέραντο από όλα τα ανθρώπινα γεγονότα, και μαζί με το «Ελληνικό θαύμα», το πιο ανθρώπινο. Εισβάλλει σε αυτό, σαν σε ένα πνευματικό σύμπαν το οποίο είναι κατάλληλο να μας γνωρίσει καλύτερα αυτόν τον ανεξάντλητο δημιουργό και καθολικό μεταμορφωτή που ονομάζεται πνεύμα. Κληρονόμος των ανθρώπων της Αναγέννησης, οπού το γούστο σε κάθε ανθρώπινο έφτασε μέχρι την έπαρση μιας αυθεντικής λατρείας του ανθρώπου.

Μια λατρεία όμως που δεν είναι χωρίς μεγαλείο. Εάν αγκαλιάζει με πάθος κάθε πτυχή της μορφώσεως και της παιδείας, είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα από εκείνη την παρανοϊκή λατρεία της γνώσεως για τον εαυτό της. Η οποία εντέλει και πολύ σωστά απερρίφθη. Δεν θα την μπερδέψουμε λοιπόν με εκείνον τον άλλον ανθρωπισμό ο οποίος είναι μια αληθινή ειδωλολατρία η οποία γεννά μια επανάσταση, μια διεκδίκηση του ανθρώπου εναντίον του θεού. Είναι μια λατρεία η οποία δεν καταλήγει αναγκαίως σε μία ύβρη – διότι είναι αλήθεια τελικώς πως οι πολλαπλές δημιουργίες της ανθρώπινης ιδιοφυΐας είναι υπέροχες, ακόμη και όταν η σκέψη από την οποία εκκινούν είναι ψευδής. Αυτή η λατρεία θα μπορούσε να χρησιμεύσει σαν πλατφόρμα και σαν σκάλα για διαλογισμό αναλογικό και για μια εξύμνηση του μοναδικού Δημιουργού.

Στην πράξη όμως πήρε μορφή και ανεπτύχθη μέσω των πολλών στην συνέχεια μιας μεγάλης απελπισίας. Καθώς δηλαδή κάθε κάθετος θεωρία του Είναι, του όντος, αποδεικνυόταν απραγματοποίητος ή τουλάχιστον πολύ υποκειμενική για να μπορεί να μιλήσει πλέον με λογική, αυτοί οι άνθρωποι έστρεψαν τις φιλοδοξίες τους σε ένα οριζόντιο νόημα. Για να διευρύνουν την ανθρώπινη συνείδηση, εργάστηκαν πάνω σε μία μεθοδική επινόηση όλων όσων πραγματοποιήθηκαν από τον άνθρωπο μέσω του χρόνου και του χώρου και στην συγχώνευσή τους σε έναν πιο πλατύ ανθρωπισμό. Συγχέοντας την ιδέα της θρησκείας με την ιδέα του πολιτισμού, ή μάλλον μειώνοντας την πρώτη στη δεύτερη, προσπάθησαν να γράψουν με τον τρόπο τους, ή να ολοκληρώσουν την «Βίβλο της ανθρωπότητος». Πολλοί από αυτούς κατόρθωσαν να κοροϊδέψουν τον εαυτό τους ότι προσπάθησαν να πετύχουν την αληθινή είσοδο στο αληθινό θετικό πνεύμα. Άλλοι που δεν είχαν τόσες απαιτήσεις από τον εαυτό τους, συνάντησαν τον εκπρόσωπό τους στον S. Levi, του οποίου διαθέτουμε αυτή την σημαντική εξομολόγηση:[ΑΥΤΗ Η ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΕΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ Η ΣΤΡΟΦΗ ΣΕ ΕΝΑ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΝΟΗΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΣΕΩΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ ΣΤΟΝ ΑΠ. ΠΑΥΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΥ]

(Μετά από αυτές τις ανακαλύψεις στον χρόνο και τον χώρο), η μοίρα του καθενός μας παραμένει μια μεταφυσική τραγωδία η οποία ανοίγει και κλείνει γύρω από ένα μυστήριο, αλλά ανάμεσα στα δύο ανοίγματα που τον ωθούν στην γέννηση και τον θάνατο, ο άνθρωπος δεν συνθλίβεται ολοκληρωτικώς πλέον. Ο χώρος ανοίγει λίγο. Η ζωή παραμένει ένα σημείο ανάμεσα σε δύο άπειρα, που είναι κατασκευασμένα από το άγνωστο, πάνω στα οποία όμως η ανθρώπινη νόηση κέρδισε έδαφος. Το ανθρώπινο είδος, το οποίο συνεχίζει και θα το συνεχίσει, δίνει στον άνθρωπο μια πρώτη αιτία υπάρξεως, η οποία δεν λύνει τίποτε στην τάξη του υπερβατικού, αλλά ικανοποιεί σε κάποιο μέτρο τις πιο πιεστικές απαιτήσεις της λογικής και της νοήσεως. Ο άνθρωπος δεν παίρνει την θέση του θεού, αλλά ανάμεσα στον θεό και αυτόν η ανθρωπότης κατασκευάζει μια γέφυρα η οποία κρύβει τον τρόμο της αβύσσου που ανοίγει και χάσκει πάντοτε στα δύο άκρα.

(Συνεχίζεται)

 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΖΕΝ ΒΟΥΔΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΩΤΙΣΜΕΝΟ ΚΑΡΙΩΤΟΓΛΟΥ.

Και τι σημαίνει τελικά αμαρτία, ρωτά ο δημοσιογράφος. Απαντά ο φωτισμένος επαναστάτης (όπως τον παρουσιάζουν στην αρχή): αμαρτία είναι αυτό που εννοούσαν οι αρχαίοι Έλληνες. είναι λαθεμένη στόχευση. Οι Αρχαίοι το χρησιμοποιούσαν όταν χτυπούσαν με το βέλος και το τόξο κάπου, και δεν πήγαιναν σωστά στο στόχο τους. Και έλεγαν, αμάρτησες. Έχω ένα στόχο στη ζωή μου, δεν καταφέρνω να πετύχω τον στόχο μου, και επομένως αμαρτάνω. Δεν είναι τίποτα τραγικό, προς θάνατον. Αλλά είναι κάτι για το οποίο χρειάζεται να μετανοήσω (χαμογελάει με νόημα εδώ). Να έρθω εις εαυτόν, να καταλάβω τι μου συμβαίνει, και να αλλάξω ζωής και στόχευσης. Αρκεί να μην προξενώ κακό στους άλλους (λέει ο δημοσιογράφος). Και οι πρώτες μέρες της Μ. Εβδομάδος, προς τα εκεί μας συνηθίζουν. Μας λένε πως συγκεκριμένα άτομα, μέσα απο την Π. Διαθήκη, κατάφεραν να στοχεύσουν σωστά και να προχωρήσουν τη ζωή τους...

Αμέθυστος,

ΚΡΙΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΩΣ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΚΑΘΟΤΙ ΤΟΝΙΖΕΙ ΚΑΤΙ ΠΡΩΤΟΦΑΝΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΟΠΟ ΠΛΕΟΝ.

ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΑΝΤΙΚΑΤΕΣΤΗΣΕ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΕΩΣ, ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ , ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΣΥΝΕΛΑΒΕ ΠΡΩΤΟΣ Ο ΒΙΚΟ. ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Η ΟΠΟΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΛΛΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ.

Ο ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΚΕΨΗ (3)- Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΝΟΟΤΡΟΠΙΑΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΥ.

 Συνέχεια από  Τετάρτη 30 Απριλίου 2025

HENRI DE LUBAC

Δεν θα επιστρέψουμε στα αποτελέσματα της προπαγάνδας, τα οποία παρέμεναν σε ένα πολύ χαμηλό επίπεδο, για να τραβήξουν την προσοχή της elite. Και δεν θα επιμείνουμε στην πράξη και στην ενέργεια μερικών, όπως ο κόμης Κάυζερλινγκ, για τους οποίους τα βουδιστικά θέματα είναι απλά συστατικά, ανάμεσα σε πολλά άλλα, για την συσκευασία μια αμφίβολης γνώσεως – εκτός και αν χρησιμοποιούνται επιθετικά εναντίον της πίστεως και της χριστιανικής ζωής. Πόσο μάλλον που αυτό που ονομάζεται γενικώς νεο-βουδισμός, δεν αξίζει άλλης προσοχής. Όπως έγραψε ο J. Bacot, αυτός ο τεχνητός βουδισμός που κατέληξε να είναι ένα στάνταρ ανάμεσα στις ζωντανές θρησκείες (ένας μαϊντανός δηλαδή), υποδύεται τήν εσπεράντο, ανάμεσα στις γλώσσες που ομιλούνται. Δεν έχει κανένα χυμό και δεν εξωθεί πολύ μακριά τις ρίζες του και τα κλαδιά του. Ας πούμε επίσης πως είναι απόψεις καθαρά ιδιοφυείς μερικές από τίς οποίες τοποθετούν δίπλα-δίπλα την θεωρία του Φρόυντ στις δύο βασικές τάσεις –την libido και το ένστικτο του θανάτου– και το δόγμα του Βούδα. (Π.χ Μαξ Σέλλερ: η θέση του ανθρώπου στον κόσμο, σ.70): «Αυτοί οι δύο σταχαστές εκτιμούν, πως κατά βάθος, όλες οι μορφές του πνεύματος, τα υλικά πράγματα, τα φυτά, τα ζώα, ο άνθρωπος, ο σοφός ο οποίος διαθέτει την ιερή γνώση, είναι, ας πούμε, ομάδες μιας μεγαλειώδους λιτανείας που εισάγει προς το μηδέν της σιωπής και τον αιώνιο θάνατο».

Πιο άξια προσοχής είναι μια επιρροή διαδεδομένη, παρότι δεν είναι πάντοτε εύκολο να διακριθεί. Ο R. Grousset αναρωτιόταν τελευταίως «Ποιος άραγε από τους στοχαστές… ποιος μεγάλος Ευρωπαϊστής του ΧΙΧ αιώνος θα μπορούσε να ομολογήσει πως είναι εντελώς ξένος από την Βουδιστική σκέψη;» Σε αυτό το ερώτημα υπάρχει βεβαίως μια υπερβολή. Αλλά για τον ΧΧ αιώνα είναι πιο κοντά στην αλήθεια. Και σε πάρα πολλές περιπτώσεις οι διαπιστώσεις αυτές μπορεί να γίνουν περισσότερο ακριβείς.

Είναι ακριβώς η περίπτωση του Α. Χάξλεϋ, το έργο του οποίου, από το 1936 περίπου, λαμβάνει έναν μυστικιστικό τόνο όλο και πιο καθαρό. Πιστεύει πως βρίσκει στον Γκοτάμα, τον Ιησού και τον Λάο-Τσε, όπως και σε άλλους ακόμη που έζησαν σε διαφορετικές εποχές και σε διαφορετικές συνθήκες, την ίδια εικόνα της πραγματικότητος. Γι’ αυτόν αυτό το γεγονός είναι πολύ ενθαρρυντικό, διότι θα έδειχνε τη σύγκλιση όλων των πνευμάτων που απομακρύνθηκαν από το θάμπωμα της προσωπικής υπάρξεως για να ενωθούν με την αρχή της συμπαντικής ολοκληρώσεως και επειδή θα έδινε με αυτόν τον τρόπο την βάση μιας ιδιωτικής θρησκείας των δογμάτων. [ΤΌ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ. Κάτι που πραγματοποιεί καί ο διάλογος των θρησκειών σήμερα, όπως είδαμε από τα γραπτά του Pannikar]. ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΟΥ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΥ. Σαν καλός Εγγλέζος εμπειριστής, ο Χάξλεϋ, θέλει να το συλλάβει σαν ένα καθαρό δεδομένο, ένα άμεσο δεδομένο. Προσπαθεί να το ελευθερώσει από κάθε ερμηνεία και από κάθε υπερδομή, όπως και από κάθε τι που το αλλοιώνει και φυσικά, το υποβαθμίζει. Έτσι συντάσσει, λόγω του κοινού παρονομαστού όλων των μυστικιστικών φωνών, ένα απλό δόγμα, με τρυφερή, θα μπορούσαμε να πούμε, εύπλαστη, δομή, το οποίο υψώνει στην αξιοπρέπεια της Αιωνίου Φιλοσοφίας (Philosophia Perennis), κέντρο και καρδιά όλων των ανώτερων θρησκειών. Το προσφέρει στην ασθενή μας Δύση, σαν τον μοναδικό δρόμο σωτηρίας.[ΛΟΥΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ Ο ΛΩΤΟΣ ΤΟΥ ΒΟΥΔΙΣΜΟΥ. ΜΙΑ ΜΥΣΤΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΟΔΥΣΣΕΑ ΠΟΥ ΤΡΩΓΟΝΤΑΣ ΛΩΤΟΥΣ ΞΕΧΝΟΥΣΕ ΤΑ ΠΑΝΤΑ]

Στην πραγματικότητα αυτό το δόγμα γυρίζει τις πλάτες στον χριστιανισμό. Οι εμπειρίες που χρησιμοποιούνται σαν βάση λαμβάνονται σαν δάνειο ιδιαιτέρως από την Ινδία και το Θιβέτ. Ο Βουδισμός έχει ένα μεγάλο μερίδιο, παρότι εξ’ αυτού υπάρχει μόνον όσα κοινά έχει με τις πρακτικές της Γιόγκα, και όχι αυτά που δίνουν ποιότητα σε αυτές τις πρακτικές, οι οποίες μένουν με αυτόν τον τρόπο γυμνές από κάθε νόημα. Μια ιδιαίτερη θέση κατέχει το Lankavatara Sutra, ένα από τα κυριώτερα βιβλία του «Μεγάλου Μονοπατιού», όπως επίσης και η «Θιβετανική Βίβλος των Νεκρών», «έργο μιας εκπληκτικής ομορφιάς και μεγάλου βάθους», και η λογοτεχνία Ζεν. Η θιβετανική βίβλος των νεκρών συγκεντρώνει μυστικιστικά κείμενα προερχόμενα από διάφορες πηγές, συστηματοποιημένα όμως, των οποίων έχει αλλοιωθεί το νόημα.

Το δόγμα Trikaya ή «τριπλό σώμα» του Βούδα επιτρέπει να χωρέσει στον Βουδισμό κάτι σαν την Εβραϊκή πίστη σε έναν προσωπικό θεό και η χριστιανική πίστη της ενσαρκώσεως, οι οποίες όμως καταλήγουν να θεωρούνται έκτοτε σαν σχετικές αλήθειες. Απέναντι στην διδασκαλία τού Ιησού περί αγάπης, δοξάζεται «η αληθινά θεϊκή αγάπη» του Tathagata, «του οποίου οι σκέψεις προέκυψαν από την φύση τής πραγματικότητος χωρίς να δεθούν σε κανένα πράγμα». Ο ίδιος ο Βούδας εκτιμάται ιδιαιτέρως για την επιφυλακτικότητά του, που τον βοήθησε να αποφύγει κάθε μεταφυσική εμπλοκή και να κηρύξει μόνον, στην καθαρότητά της, την «απελευθέρωση».

Εάν και δεν είναι λοιπόν παρά ένας από τους τόσους ακόλουθους της PhilosophiaPerennis, δίνει όμως μια ξεχωριστή μαρτυρία λόγω τής αρνητικότητός του, από την στιγμή που ο Χάξλεϋ αρνείται στην μυστικιστική εμπειρία κάθε νοούμενη αιτία (του νου), τουλάχιστον σαν ανώφελη. Το ρίσκο του και η αρνητικότητά του έχουν κατά βάθος μια ξεχωριστή μεταφυσική αξία, ιδιαιτέρως θετική τουλάχιστον για τον ερμηνευτή της. Είναι επομένως μια αληθινή τραγωδία της Ιστορίας, το γεγονός πως η Δύση δεν γνώρισε τίποτε από τον Βουδισμό μέχρι την πρόσφατη εποχή μας, διότι θα είχε αντλήσει διαφορετικά τα πιο χρήσιμα διορθωτικά στοιχεία στην πρόχειρη θεολογία της πίστεώς της.

Το έργο του Χάξλεϋ είναι πλήρως ανεπτυγμένο. Είναι δεμένο κυρίως, στο φανταστικό και το εικονικό, για να τολμήσουμε να εξαντλήσουμε όλα τα δεδομένα του έργου του χωρίς κίνδυνο παρανόησης. Από το άλλο μέρος μπορούμε να σκεφθούμε με τον P. Jouguelet πως οι δηλώσεις του για αυτονομία, η εξίσωση του μυστικισμού με μία τεχνική, αναπτύσσονται σε μία προοπτική απολογητικών και προπαγανδιστικών επιχειρημάτων, κάτι που εξηγεί λίγο την υπερβολική τους ή μονοδιάστατη μορφή. Είναι αλήθεια όμως επίσης πως βρισκόμαστε απέναντι σε μια πνευματική έρευνα στην οποία ο Βουδισμός ασκεί μια πολύ μεγάλη έλξη. Με την δημοσίευση της Perennial Philosophy, απέκτησε έναν τόνο πιο δογματικό, πιο συστηματικά immanent (ενύπαρξη του θεού, πανθεϊστικά), αντιπροσωπικό και αντιϊστορικό, και επομένως και πιο αντιχριστιανικό. Ακόμη πιο βαθειά και πεπεισμένα θεωρεί σαν οδηγούς τις μεγάλες Sutra της Μαχαγιάνα, καθότι περιέχουν την πιο αυθεντική και πλήρη εκδοχή της Αιωνίου Φιλοσοφίας. Μέσω της φιλοσοφίας αυτής προτείνεται πάντοτε ο Βούδας για να μας αρπάξει και να μας σώσει από το κακό που μας κυριαρχεί, από τις ψευδαισθήσεις μας, για να μας οδηγήσει στην «Βαθειά Ειρήνη».

Ο  Χάξλεϋ μιλά για αιώνια φιλοσοφία όπως ο Συρέ και ο Κουμαρασβάμυ. Μιλά για παραδοσιακά δόγματα όπως ο Γκενόν, θεωρώντας τα σαν αιώνια ευαγγέλια, τα οποία υπήρξαν από πάντοτε και πάντοτε θα υπάρχουν, μεταφερόμενα από εποχή σε εποχή από γεννημένους εκστασιακούς ασκητές.

(Συνεχίζεται)

"ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΟΥ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΥ. Σαν καλός Εγγλέζος εμπειριστής, ο Χάξλεϋ, θέλει να το συλλάβει σαν ένα καθαρό δεδομένο, ένα άμεσο δεδομένο"[ΣΥΜΒΑΝ].

Διαβάζοντας γιά τό ΖΕΝ, τού Σουζούκι, ο Ζηζιούλας σχολίασε: σκέτος Ρωμανίδης.

Ο ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΚΕΨΗ (1)

   HENRI DE LUBAC

«Η σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες» (Εξομολογήσεις, Αυγουστίνου, ΙΧ, 10, Ελληνική Έκδοση, Εκδόσεις Πατάκη, 2^ος τόμος, σελ. 70).

 

Ένας ιστορικός της σκέψεως και της Ινδικής τέχνης, γεννημένος από μητέρα αγγλοσαξονικής καταγωγής, ο Ananda K. Coomaraswamy (1877-1947), είναι υπεύθυνος για την ενότητα Βουδισμού και Ινδουισμού και για την αφομοίωση του Βουδισμού από τον Ινδουισμό. Θαυμαστής της πληρότητος της Ινδικής παραδόσεως, δεν απορρίπτει τίποτε από ότι γέννησε η Ινδική Γη. Προσπάθησε να συνδέσει τις διδασκαλίες του Sakyamuni με την Βραχμανική παράδοση, πίστευε στην θεμελιώδη ταυτότητα Βουδισμού και Ινδουισμού, και τις δύο παραδόσεις σαν εκφράσεις μιας πανάρχαιας παραδόσεως η οποία μετεδόθη μέσω των αιώνων από μια αλυσίδα δυνατών πνευμάτων. Πρόκειται για την σοφία η οποία εκφράζεται στην σκέψη ενός Πλάτωνος, στον μυστικισμό του Πλωτίνου και στα κύρια δόγματα του Χριστιανισμού. Είναι ώρα να συνειδητοποιήσουμε το γεγονός και τότε ίσως γίνουμε ικανοί επιτέλους να γράψουμε την Summa αυτού του καθολικού δόγματος, αυτού του αληθινού Dharma, αυτής της Αιωνίου Φιλοσοφίας (Sanatana Dharma). «Υπάρχει μια κοινή κληρονομιά η οποία προέρχεται από μια εποχή προγενέστερη των γραπτών μας, την οποία ο Αυγουστίνος ονομάζει σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες». [ΟΙ ΣΟΦΙΟΛΟΓΙΕΣ]

Γενικώς, τα κύρια δόγματα που βοήθησαν την ανθρωπότητα να ζήσει είναι οι διαφορετικές εκφράσεις μια βαθιάς αλήθειας, προέρχονται από την ίδια πηγή και κυλούν προς τον ίδιο ωκεανό. Όλες επαναλαμβάνουν το μυστήριο της ενότητος που φέρει ο άνθρωπος στον εαυτό του, και γι’ αυτό όλες, πάντοτε, επαναλαμβάνουν τα ίδια αιώνια μεγάλα θέματα, αγκαλιάζουν τα ίδια μεγάλα σύμβολα και από την μία στην άλλη εξασφαλίζουν την συνέχεια:

«Ένα μεγάλο θέμα θρησκευτικό ή καλλιτεχνικό, ένα μεγάλο σύμβολο μιλάει σε όλους. Στις διαφορετικές ηλικίες, προσφέρει στους ανθρώπους εκείνον τον ίδιο θησαυρό που βρίσκουν μέσα στην καρδιά τους»! 

Οι τρεις θρησκείες, ο Βουδισμός, ο Χριστιανισμός και ο Μουσουλμανισμός δεν είναι κατά βάθος παρά μόνο μία, «Sakyamuni, ο Ιησούς και ο Μωάμεθ ήταν οι προφήτες μιας ταυτόσημης θεότητος με διαφορετικά ονόματα: Sang-Gye, θεός πατήρ, Αλλάχ! Μια θεότητα η οποία, μοναδική στην Ουσία της, είναι απείρως ποικιλόμορφη στις ιδιότητές της, αρχή από την οποία απορρέει το όλον και στην οποία όλα πρέπει να επιστρέψουν. Γιατί λοιπόν να μην πάμε πέρα από τις θρησκείες, στην μοναδική τους αρχή;».

Με τον Fritjof Schuon, όμως, (μαθητού του Μασόνου René Guénon και δασκάλου του Φιλίπ Σεράρντ και του Ζήσιμου Λορεντζάτου, ηγέτης τού Περεννιαλισμού στόν οποίο ανήκει καί ο Λουδοβίκος.) η υπερβατική ενότης των θρησκειών είναι η ενότης των τριών μεγάλων ρευμάτων του Ινδουισμού, του Χριστιανισμού και του Ισλαμισμού. Ταυτίζοντας δε τον Βουδισμό με τον Προτεσταντισμό και τον Ινδουισμό με τον Καθολικισμό, βοήθησε στην επικράτηση ή στην σύγχυση, του Ινδουισμού εις βάρος του Βουδισμού.

Έτσι λοιπόν παρ' όλες τις πληροφορίες των ταξιδιωτών και των ιεραποστόλων, παρ' όλες τις έξοχες πολλές φορές μελέτες, παρ' όλες τις μεταφράσεις σε Ευρωπαϊκές γλώσσες, ο Βουδισμός παραμένει για τον μορφωμένο λαό, μια άγνωστη χώρα. Πολλοί πιστεύουν πως ο Νόμος του Βούδα απλώνεται ακόμη στην Ινδία. Άλλοι, που πιστεύουν ότι είναι περισσότερο ενημερωμένοι, τον θεωρούν μια θρησκεία του τίποτα, μια αβάσταχτη απαισιοδοξία. Ή δεν κατορθώνουν να δουν παρά μια απλή ηθική. Ένα πράγμα όμως είναι βέβαιο: η ουσία της Βουδιστικής σκέψης εισήλθε στο ρεύμα της καθολικής σκέψης. Για μια διανοητική ελίτ της Ευρώπης, έγινε αντικείμενο προσεκτικού διαλογισμού. Ανάμεσα όμως στις πλευρές που αναδύονται σιγά-σιγά, νομίζουμε ότι τρεις απόψεις αξίζουν να περιγραφούν και να αξιολογηθούν.

Η πρώτη είναι μια ανθρωπιστική στάση. Είναι χαρακτηριστική σε ένα μεγάλο μέρος Γάλλων μελετητών της Ανατολής και εξηγεί το ιδιαίτερο ενδιαφέρον που αποδίδουν γενικώς στον Βουδισμό. «Η Γαλλία, έγραψε ο Silvano Levi, μεγαλωμένη με την κλασσική παράδοση, ψάχνει το ανθρώπινο πνεύμα μέσω του χρόνου και του χώρου. Ενδιαφέρεται για την Ινδία, όπως ενδιαφέρεται και για την Κίνα… Ενώ η Γερμανία λοιπόν, κοιτάζει προς τις Βέδες με πάθος, θεωρούμενες σαν ένα Ινδο-γερμανικό ντοκουμέντο, μια μαρτυρία, η γαλλική σχολή γοητεύεται πάνω απ’ όλα από τον Βουδισμό, την μοναδική παραγωγή της Ινδικής ιδιοφυίας καθολικής τάξεως, τόσο για την έμπνευση του όσο και για την ιστορία του… Αυτό υπήρξε εξάλλου και το ιστορικό χρέος αυτής της θρησκείας και αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε η ανθρώπινη αποστολή της: χρησιμοποίησε τον δεσμό ανάμεσα στην Ινδία και στα έθνη για να περάσει στην κυκλοφορία του κόσμου εκείνα τα στοιχεία καθολικής αξίας, τα οποία περιέχονται στον θησαυρό, που φυλάγεται ζηλότυπα, στον Ινδικό πολιτισμό».

Πολύ περισσότερο από μια απλή παρατήρηση, αυτές οι γραμμές είναι ένα είδος ομολογίας πίστεως. Ότι ένας κληρονόμος των προφητών του Ισραήλ και της κλασσικής μας ιδιοφυίας, γοητεύτηκε από το μοναδικό δόγμα καθολικού χαρακτήρος που παρήγαγε η μακρινή Ασία γίνεται εύκολα κατανοητό. Αυτό όμως που εκτιμά ο S. Levi, δεν είναι εκείνος ο σπόρος της αλήθειας τον οποίο θα μπορούσε να περιέχει και να διαδίδει, αλλά η σπουδαιότης του σαν παράγοντος πολιτισμού. Περιγράφει και εκτιμά τον «ασιατικό ανθρωπισμό» που προήλθε. Δεν αναρωτιέται τι αξία έχει, στο επίπεδο του απολύτου, η απάντηση που δόθηκε από τον Βούδα Sakyamuni και από τους μαθητές του στα ερωτήματα που τίθενται στον άνθρωπο από το μυστήριο των πραγμάτων και από την αγωνία της μοίρας του, αλλά εξερευνά με μια παθιασμένη περιέργεια, ένα μεγάλο ανθρώπινο γεγονός – το πιο απέραντο από όλα τα ανθρώπινα γεγονότα, και μαζί με το «Ελληνικό θαύμα», το πιο ανθρώπινο. Εισβάλλει σε αυτό, σαν σε ένα πνευματικό σύμπαν το οποίο είναι κατάλληλο να μας γνωρίσει καλύτερα αυτόν τον ανεξάντλητο δημιουργό και καθολικό μεταμορφωτή που ονομάζεται πνεύμα. Κληρονόμος των ανθρώπων της Αναγέννησης, οπού το γούστο σε κάθε ανθρώπινο έφτασε μέχρι την έπαρση μιας αυθεντικής λατρείας του ανθρώπου.

Μια λατρεία όμως που δεν είναι χωρίς μεγαλείο. Εάν αγκαλιάζει με πάθος κάθε πτυχή της μορφώσεως και της παιδείας, είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα από εκείνη την παρανοϊκή λατρεία της γνώσεως για τον εαυτό της. Η οποία εντέλει και πολύ σωστά απερρίφθη. Δεν θα την μπερδέψουμε λοιπόν με εκείνον τον άλλον ανθρωπισμό ο οποίος είναι μια αληθινή ειδωλολατρία η οποία γεννά μια επανάσταση, μια διεκδίκηση του ανθρώπου εναντίον του θεού. Είναι μια λατρεία η οποία δεν καταλήγει αναγκαίως σε μία ύβρη – διότι είναι αλήθεια τελικώς πως οι πολλαπλές δημιουργίες της ανθρώπινης ιδιοφυΐας είναι υπέροχες, ακόμη και όταν η σκέψη από την οποία εκκινούν είναι ψευδής. Αυτή η λατρεία θα μπορούσε να χρησιμεύσει σαν πλατφόρμα και σαν σκάλα για διαλογισμό αναλογικό και για μια εξύμνηση του μοναδικού Δημιουργού.

Στην πράξη όμως πήρε μορφή και ανεπτύχθη μέσω των πολλών στην συνέχεια μιας μεγάλης απελπισίας. Καθώς δηλαδή κάθε κάθετος θεωρία του Είναι, του όντος, αποδεικνυόταν απραγματοποίητος ή τουλάχιστον πολύ υποκειμενική για να μπορεί να μιλήσει πλέον με λογική, αυτοί οι άνθρωποι έστρεψαν τις φιλοδοξίες τους σε ένα οριζόντιο νόημα. Για να διευρύνουν την ανθρώπινη συνείδηση, εργάστηκαν πάνω σε μία μεθοδική επινόηση όλων όσων πραγματοποιήθηκαν από τον άνθρωπο μέσω του χρόνου και του χώρου και στην συγχώνευσή τους σε έναν πιο πλατύ ανθρωπισμό. Συγχέοντας την ιδέα της θρησκείας με την ιδέα του πολιτισμού, ή μάλλον μειώνοντας την πρώτη στη δεύτερη, προσπάθησαν να γράψουν με τον τρόπο τους, ή να ολοκληρώσουν την «Βίβλο της ανθρωπότητος». Πολλοί από αυτούς κατόρθωσαν να κοροϊδέψουν τον εαυτό τους ότι προσπάθησαν να πετύχουν την αληθινή είσοδο στο αληθινό θετικό πνεύμα. Άλλοι που δεν είχαν τόσες απαιτήσεις από τον εαυτό τους, συνάντησαν τον εκπρόσωπό τους στον S. Levi, του οποίου διαθέτουμε αυτή την σημαντική εξομολόγηση:[ΑΥΤΗ Η ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΕΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ Η ΣΤΡΟΦΗ ΣΕ ΕΝΑ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΝΟΗΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΣΕΩΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ ΣΤΟΝ ΑΠ. ΠΑΥΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΥ]

(Μετά από αυτές τις ανακαλύψεις στον χρόνο και τον χώρο), η μοίρα του καθενός μας παραμένει μια μεταφυσική τραγωδία η οποία ανοίγει και κλείνει γύρω από ένα μυστήριο, αλλά ανάμεσα στα δύο ανοίγματα που τον ωθούν στην γέννηση και τον θάνατο, ο άνθρωπος δεν συνθλίβεται ολοκληρωτικώς πλέον. Ο χώρος ανοίγει λίγο. Η ζωή παραμένει ένα σημείο ανάμεσα σε δύο άπειρα, που είναι κατασκευασμένα από το άγνωστο, πάνω στα οποία όμως η ανθρώπινη νόηση κέρδισε έδαφος. Το ανθρώπινο είδος, το οποίο συνεχίζει και θα το συνεχίσει, δίνει στον άνθρωπο μια πρώτη αιτία υπάρξεως, η οποία δεν λύνει τίποτε στην τάξη του υπερβατικού, αλλά ικανοποιεί σε κάποιο μέτρο τις πιο πιεστικές απαιτήσεις της λογικής και της νοήσεως. Ο άνθρωπος δεν παίρνει την θέση του θεού, αλλά ανάμεσα στον θεό και αυτόν η ανθρωπότης κατασκευάζει μια γέφυρα η οποία κρύβει τον τρόμο της αβύσσου που ανοίγει και χάσκει πάντοτε στα δύο άκρα.

(Συνεχίζεται)

 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΖΕΝ ΒΟΥΔΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΩΤΙΣΜΕΝΟ ΚΑΡΙΩΤΟΓΛΟΥ.

Και τι σημαίνει τελικά αμαρτία, ρωτά ο δημοσιογράφος. Απαντά ο φωτισμένος επαναστάτης (όπως τον παρουσιάζουν στην αρχή): αμαρτία είναι αυτό που εννοούσαν οι αρχαίοι Έλληνες. είναι λαθεμένη στόχευση. Οι Αρχαίοι το χρησιμοποιούσαν όταν χτυπούσαν με το βέλος και το τόξο κάπου, και δεν πήγαιναν σωστά στο στόχο τους. Και έλεγαν, αμάρτησες. Έχω ένα στόχο στη ζωή μου, δεν καταφέρνω να πετύχω τον στόχο μου, και επομένως αμαρτάνω. Δεν είναι τίποτα τραγικό, προς θάνατον. Αλλά είναι κάτι για το οποίο χρειάζεται να μετανοήσω (χαμογελάει με νόημα εδώ). Να έρθω εις εαυτόν, να καταλάβω τι μου συμβαίνει, και να αλλάξω ζωής και στόχευσης. Αρκεί να μην προξενώ κακό στους άλλους (λέει ο δημοσιογράφος). Και οι πρώτες μέρες της Μ. Εβδομάδος, προς τα εκεί μας συνηθίζουν. Μας λένε πως συγκεκριμένα άτομα, μέσα απο την Π. Διαθήκη, κατάφεραν να στοχεύσουν σωστά και να προχωρήσουν τη ζωή τους...

Αμέθυστος,

ΚΡΙΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΩΣ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΚΑΘΟΤΙ ΤΟΝΙΖΕΙ ΚΑΤΙ ΠΡΩΤΟΦΑΝΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΟΠΟ ΠΛΕΟΝ.

ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΑΝΤΙΚΑΤΕΣΤΗΣΕ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΕΩΣ, ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ , ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΣΥΝΕΛΑΒΕ ΠΡΩΤΟΣ Ο ΒΙΚΟ.ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Η ΟΠΟΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΛΛΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ.

Ο ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΚΕΨΗ (2)

 HENRI DE LUBAC

Συνέχεια από Παρασκευή 18 Απριλίου 2025

«Η σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες» (Εξομολογήσεις, Αυγουστίνου, ΙΧ, 10, Ελληνική Έκδοση, Εκδόσεις Πατάκη, 2^ος τόμος, σελ. 70).

 Είναι ώρα να συνειδητοποιήσουμε το γεγονός και τότε ίσως γίνουμε ικανοί επιτέλους να γράψουμε την Summa αυτού του καθολικού δόγματος, αυτού του αληθινού Dharma, αυτής της Αιωνίου Φιλοσοφίας (Sanatana Dharma). «Υπάρχει μια κοινή κληρονομιά η οποία προέρχεται από μια εποχή προγενέστερη των γραπτών μας, την οποία ο Αυγουστίνος ονομάζει σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες». [ΟΙ ΣΟΦΙΟΛΟΓΙΕΣ]

Γενικώς, τα κύρια δόγματα που βοήθησαν την ανθρωπότητα να ζήσει είναι οι διαφορετικές εκφράσεις μια βαθιάς αλήθειας, προέρχονται από την ίδια πηγή και κυλούν προς τον ίδιο ωκεανό. Όλες επαναλαμβάνουν το μυστήριο της ενότητος που φέρει ο άνθρωπος στον εαυτό του, και γι’ αυτό όλες, πάντοτε, επαναλαμβάνουν τα ίδια αιώνια μεγάλα θέματα, αγκαλιάζουν τα ίδια μεγάλα σύμβολα και από την μία στην άλλη εξασφαλίζουν την συνέχεια:

«Ένα μεγάλο θέμα θρησκευτικό ή καλλιτεχνικό, ένα μεγάλο σύμβολο μιλάει σε όλους. Στις διαφορετικές ηλικίες, προσφέρει στους ανθρώπους εκείνον τον ίδιο θησαυρό που βρίσκουν μέσα στην καρδιά τους»! 

Οι τρεις θρησκείες, ο Βουδισμός, ο Χριστιανισμός και ο Μουσουλμανισμός δεν είναι κατά βάθος παρά μόνο μία, «Sakyamuni, ο Ιησούς και ο Μωάμεθ ήταν οι προφήτες μιας ταυτόσημης θεότητος με διαφορετικά ονόματα: Sang-Gye, θεός πατήρ, Αλλάχ! Μια θεότητα η οποία, μοναδική στην Ουσία της, είναι απείρως ποικιλόμορφη στις ιδιότητές της, αρχή από την οποία απορρέει το όλον και στην οποία όλα πρέπει να επιστρέψουν. Γιατί λοιπόν να μην πάμε πέρα από τις θρησκείες, στην μοναδική τους αρχή;».

Αυτοί οι διαλογισμοί του μεγάλου Ανατολιστή προαναγγέλλουν τους διαλογισμούς του Α. Μαλρώ π.χ., ο οποίος αναγνωρίζει πως ο πρώτος καθολικός ανθρωπισμός, προσπαθεί να οικοδομηθεί σήμερα με ψηλαφήσεις, λόγω ενός είδους άμυνας ενάντια στην μοίρα, της οποίας το βάρος έγινε αβάσταχτο από τότε που ο άνθρωπος έχασε τον θεό. Γι’ αυτό και οι γενηές μας ψάχνουν σ’ αυτό που παρουσιάζει μια αναλογία με τις μεγάλες τέχνες της κοινωνίας και της επικοινωνίας, και με τις ίδιες τις θρησκείες, δεσμούς που θα επιτρέψουν στον άνθρωπο να μην είναι πλέον ένα τυχαίο συμβάν του σύμπαντος. Μια αδύνατη φιλοδοξία εκτός των άλλων, διότι αυτή η ίδια η έννοια ενός καθολικού Χριστιανισμού δεν είναι απολύτως αντιφατική και ασαφής, αφού είναι αλήθεια πως ο πολιτισμός μας δεν συνίσταται από την συμφιλίωση παρελθόντων πολιτισμών, αλλά από μέρη ασυμφιλίωτα και ασυμβίβαστα με το παρελθόν;;

Χωρίς να μοιράζονται αυτή την τραγική επισήμανση, άλλοι διανοούμενοι θαυμάζουν την επιβεβαίωση και τον εμπλουτισμό που έφεραν στην ιδέα μας για το ανθρώπινο γένος, οι εκπληκτικές ανακαλύψεις των μελετητών της σκέψης της Κίνας και της Ινδίας. Χάρη σε αυτές τις ανακαλύψεις, λέει για παράδειγμα ο Ε. Brehier, αναγνωρίζεται μια συγγένεια που δίνει ένα πιο συγκεκριμένο και θετικό νόημα στην έννοια της ανθρωπότητος. Στην Δύση και στην Ανατολή, κάτω από διαφορετικές νοοτροπίες, ανακαλύπτεται το ίδιο πνεύμα. Και καλύτερα από κάθε πεδίο, αυτό διακρίνεται στο πεδίο του ιερού. Αυτό ακριβώς το πεδίο, όπου κάθε ομάδα σκεπτόταν να απομονωθεί σε μια αγανακτισμένη αξιοπρέπεια, φανερώνει με ακρίβεια την βαθειά σύνδεση των ανθρωπίνων πραγμάτων. Και ήδη ο E. Burnouf, ολοκληρώνοντας τις έρευνές του, έδειχνε μια ανθρώπινη νοημοσύνη η οποία πολλαπλασιάζεται μέσω των τόσο διάφορων μεταξύ τους δημιουργιών, χωρίς να χάνει όμως τίποτε από την αδιαίρετη ενότητά της. Ακόμη και ο Michelet ισχυριζόταν με περισσότερη απλότητα και μεγαλύτερο ενθουσιασμό:

…Ένα μεγάλο ηθικό αποτέλεσμα προέκυψε από όλο αυτό. Είδαμε την τέλεια συμφωνία της Ασίας με την Ευρώπη, των αρχαίων χρόνων με την μοντέρνα εποχή. Είδαμε πως ο άνθρωπος σε όλες τις εποχές, σκέφτηκε, αισθάνθηκε και αγάπησε με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχει λοιπόν μία και μοναδική ανθρωπότης, μία καρδιά, όχι δύο. Ας σιωπήσει η ανόητη ειρωνεία των σκεπτικιστών, των καθηγητών της αμφιβολίας, για τους οποίους η αλήθεια αλλάζει σύμφωνα με τις συντεταγμένες. Η αδύναμη φωνή της σοφιστικής χάνεται μέσα στην απέραντη συναυλία της ανθρώπινης συναδέλφωσης.

Υπήρξαν και άλλες πολλές διαπιστώσεις: μια συνειδητοποίηση, μια βεβαιότητα που στηρίχθηκε στην ένωση από το ένα μέρος σε απροϋπόθετα αξιώματα, με όσα συνεπάγεται ένα τέτοιο φαινόμενο, από ψευδαισθήσεις και υπερβολές, από το άλλο. Ο ανανεωμένος ανθρωπισμός γίνεται τελικά λυρικός για να γιορτάσει τις νίκες του ανατολισμού οι οποίες, για πρώτη φορά στην Ιστορία, ένωναν την ανθρωπότητα σε ένα μοναδικό Όλον. Αυτό το Όλον όμως δεν είναι ούτε στατικό ούτε ομογενές: αυξάνει, δικτυώνεται, διαφοροποιείται, μεταμορφώνεται. Ενωμένη με την ιδέα της ανθρωπότητος, η ιδέα της εξελίξεως παρουσιάζεται για να δώσει μια μεγαλύτερη σαφήνεια σε εκείνη την επαλήθευση όλων των ανθρώπων μέσα στην οποία ο μοντέρνος άνθρωπος ψάχνει εναγωνίως μια εξήγηση του εαυτού του.

Πέραν του ενδογενούς του ενδιαφέροντος, εδώ ο Βουδισμός έχει εκ νέου ένα καθήκον πρώτης τάξεως, διότι ενώ ο Ιστορικός σκαλώνει στην αδιαφορία του Ινδουιστή απέναντι σε κάθε χρονικό δεδομένο, τα βουδιστικά κείμενα επιτρέπουν να σημειωθούν οι εποχές με ημερομηνίες και γεγονότα. Έτσι είναι η ιστορία του ανθρωπίνου γένους η οποία επεξεργάζεται την ιστορία της ανθρώπινης ιδιοφυΐας. Ένα μεγαλειώδες πρόγραμμα και μία γόνιμη ιδέα, που είναι όμως και επικίνδυνη και μια λίγο πολύ τρελή περιπέτεια. Για μερικούς δηλαδή πρόκειται για την εξερεύνηση μέσω αυτής της Ιστορίας του προοδευτικού σχηματισμού του θεού. Όμως ένα άλλος κίνδυνος απειλεί επίσης και όσους δεν αφήνονται να παραπλανηθούν από αυτό το Εγελιανό όνειρο.

Αφού αυτοστοχάστηκε στις μορφές στις οποίες αυτό το ίδιο είχε δημιουργήσει, να λοιπόν που το πνεύμα θεωρεί αυτές τις ίδιες μορφές, σπαρμένες κατά την διάρκεια των αιώνων, σαν άλλους τόσους σταθμούς που από πρόοδο σε πρόοδο το οδήγησαν στην ωριμότητα. Σε αυτές ψάχνει την προετοιμασία αυτού που είναι σήμερα, όπως υπολογίζεται στους ανθρώπους του σήμερα. Πέραν του ρίσκου να παραβιάσουμε μια πολύ λεπτή αναλογία όμως, υπάρχει και ο κίνδυνος σε σχέση με αυτό που υπήρξε να μην αναγνωρισθούμε. Δύσκολα λοιπόν σήμερα θα μπορούσαμε να βρούμε έναν μόνον ιστορικό που θα υιοθετούσε την παρακάτω δήλωση, τυπική όμως του πνεύματος της επάρκειας που χαρακτηρίζει το μοντέρνο πνεύμα, η οποία έγινε από έναν ανατολιστή το 1878:

Η κατάσταση της επιστήμης δίνει το αληθινό διανοητικό επίπεδο της ανθρωπότητος. Όλα τα υπόλοιπα αποτελέσματα του έργου μας είναι εκτεθειμένα στην τυχαιότητα: μόνον η επιστήμη είναι μια γωνιά στο πεδίο του απολύτου που παραμένει καθοριστικώς περιουσία του ανθρώπου καθώς σιγά-σιγά το ξεδιαλύνει… Όλες οι θεωρίες των αρχαίων και των μοντέρνων φιλοσόφων, ξένες στην εμπειρία και στην σκέψη, έχουν εξαφανιστεί χωρίς να έχουν αφήσει ίχνη ζωής… Τα τυχαία ή τα μυθικά δόγματα… μοιάζουν με μία έκθεση πορτραίτων, τα πρωτότυπα των οποίων έχουν χαθεί από καιρό. Δεν έχουν παρά μια ιστορική και συγκρητιστική αξία, το κύριο ενδιαφέρον των οποίων είναι να δώσουν όλα εκείνα τα σημαντικά στοιχεία που αφορούν την ιστορία του ανθρωπίνου πνεύματος.

Σε αυτή την προοπτική όμως, ο ανθρωπισμός, χωρίς κάποιο υπερβατικό κανόνα, είναι υποχρεωμένος να εκθειάσει χωρίς περιορισμό ή να απορρίψει το αντικείμενο της μελέτης του, σύμφωνα με την προτίμησή του στον πλούτο των ανθρωπίνων δημιουργιών ή αισθάνεται τυραννικά εξαναγκασμένος από το θετικιστικό όραμα, αναλόγως της πίστεώς του στην μοναδικότητα των συνεχών πραγματοποιήσεων ή στον νόμο μιας συνεχούς προόδου. Με αυτόν τον τρόπο εκτίθεται και στους ελέγχους, άδικους στην γενικότητά τους, και στην διακωμώδηση του Guenon για «το πάθος με το οποίο οι μοντέρνοι άρχισαν να προσλαμβάνουν τις πατημασιές των εποχών του παρελθόντος και των εξαφανισμένων πολιτισμών, των οποίων είναι ανίκανοι εκτός των άλλων να κατανοήσουν οτιδήποτε».

Σε κάθε περίπτωση όμως, για τον ανθρωπισμό, η επιστήμη του ανθρώπου παραμένει η υπέρτατη επιστήμη. Όσο και αν τοποθετεί ψηλά τον Βουδισμό, δεν θα του ερχόταν ποτέ στον νου η ιδέα να του ζητήσει οποιοδήποτε φως που πάει πέρα από τον ανθρώπινο ορίζοντα. Δεν φέρει μέσα του εκείνο το ενδιαφέρον που ξεπηδά για ένα γεγονός ζωής, απέναντι στο οποίο καλούμαστε να λάβουμε θέση. Έτσι ο θαυμασμός δεν καταλήγει ποτέ να γίνει ένας σοβαρός πειρασμός να τεθεί τελικώς η μοντέρνα Δύση στην σχολή μιας σοφίας η οποία άνθισε τόσους αιώνες πριν δίπλα στις όχθες του Γάγγη. Η Δύση ξανασυνέθεσε, για να τον επιστρέψει στην Ινδία, το πιο μεγάλο από τα παιδιά της, το οποίο είχε απαρνηθεί προηγουμένως. Αλλά δεν εννοούσε να υποκύψει σε αυτό. Θα ήταν μια τρέλα να ανταλλάξουμε το ψωμί της δυτικής σκέψης με το ναρκωτικό των bhiksu. Και ο Ε. Levi μας τονίζει επίσης: «Θα ήταν ενδιαφέρον, αλλά τραγικό να βλέπαμε την Δύση να εγκαταλείψει την παράδοσή της, όταν η Ανατολή προσπαθεί να την δανειστεί από αυτή». Για τον Ευρωπαϊκό ανθρωπισμό, το μάθημα του Βούδα, δεν είναι ένα μάθημα Βουδισμού. Αυτό που θαυμάζει περισσότερο ο ανθρωπισμός σε αυτό το φαινόμενο, είναι ο ζήλος και η φλόγα του, μια καινούρια μαρτυρία του δικού του ερευνητικού πνεύματος και η δύναμη μελέτης, μέσω της οποίας ξαναδίνει ζωή σε πολλά νεκρά πράγματα που είχαν περιπέσει στην λήθη.

Τελείως διαφορετική είναι μια δεύτερη στάση και συμπεριφορά, εκείνων για τους οποίους η συνάντηση με τον Βουδισμό προκάλεσε ένα φαινόμενο ανάλογο με μία μεταστροφή. Ας την ονομάσουμε, ελλείψει καλύτερου ορισμού, Βουδιστικοποιό στάση.[Περεννιαλισμός]

(Συνεχίζεται)

Ο ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΚΕΨΗ (1)

  HENRI DE LUBAC

«Η σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες» (Εξομολογήσεις, Αυγουστίνου, ΙΧ, 10, Ελληνική Έκδοση, Εκδόσεις Πατάκη, 2^ος τόμος, σελ. 70).

 

Ένας ιστορικός της σκέψεως και της Ινδικής τέχνης, γεννημένος από μητέρα αγγλοσαξονικής καταγωγής, ο Ananda K. Coomaraswamy (1877-1947), είναι υπεύθυνος για την ενότητα Βουδισμού και Ινδουισμού και για την αφομοίωση του Βουδισμού από τον Ινδουισμό. Θαυμαστής της πληρότητος της Ινδικής παραδόσεως, δεν απορρίπτει τίποτε από ότι γέννησε η Ινδική Γη. Προσπάθησε να συνδέσει τις διδασκαλίες του Sakyamuni με την Βραχμανική παράδοση, πίστευε στην θεμελιώδη ταυτότητα Βουδισμού και Ινδουισμού, και τις δύο παραδόσεις σαν εκφράσεις μιας πανάρχαιας παραδόσεως η οποία μετεδόθη μέσω των αιώνων από μια αλυσίδα δυνατών πνευμάτων. Πρόκειται για την σοφία η οποία εκφράζεται στην σκέψη ενός Πλάτωνος, στον μυστικισμό του Πλωτίνου και στα κύρια δόγματα του Χριστιανισμού. Είναι ώρα να συνειδητοποιήσουμε το γεγονός και τότε ίσως γίνουμε ικανοί επιτέλους να γράψουμε την Summa αυτού του καθολικού δόγματος, αυτού του αληθινού Dharma, αυτής της Αιωνίου Φιλοσοφίας (Sanatana Dharma). «Υπάρχει μια κοινή κληρονομιά η οποία προέρχεται από μια εποχή προγενέστερη των γραπτών μας, την οποία ο Αυγουστίνος ονομάζει σοφία η οποία δεν έγινε, αλλά είναι όπως ήταν και έτσι θα είναι στους αιώνες». [ΟΙ ΣΟΦΙΟΛΟΓΙΕΣ]

Γενικώς, τα κύρια δόγματα που βοήθησαν την ανθρωπότητα να ζήσει είναι οι διαφορετικές εκφράσεις μια βαθιάς αλήθειας, προέρχονται από την ίδια πηγή και κυλούν προς τον ίδιο ωκεανό. Όλες επαναλαμβάνουν το μυστήριο της ενότητος που φέρει ο άνθρωπος στον εαυτό του, και γι’ αυτό όλες, πάντοτε, επαναλαμβάνουν τα ίδια αιώνια μεγάλα θέματα, αγκαλιάζουν τα ίδια μεγάλα σύμβολα και από την μία στην άλλη εξασφαλίζουν την συνέχεια:

«Ένα μεγάλο θέμα θρησκευτικό ή καλλιτεχνικό, ένα μεγάλο σύμβολο μιλάει σε όλους. Στις διαφορετικές ηλικίες, προσφέρει στους ανθρώπους εκείνον τον ίδιο θησαυρό που βρίσκουν μέσα στην καρδιά τους»! 

Οι τρεις θρησκείες, ο Βουδισμός, ο Χριστιανισμός και ο Μουσουλμανισμός δεν είναι κατά βάθος παρά μόνο μία, «Sakyamuni, ο Ιησούς και ο Μωάμεθ ήταν οι προφήτες μιας ταυτόσημης θεότητος με διαφορετικά ονόματα: Sang-Gye, θεός πατήρ, Αλλάχ! Μια θεότητα η οποία, μοναδική στην Ουσία της, είναι απείρως ποικιλόμορφη στις ιδιότητές της, αρχή από την οποία απορρέει το όλον και στην οποία όλα πρέπει να επιστρέψουν. Γιατί λοιπόν να μην πάμε πέρα από τις θρησκείες, στην μοναδική τους αρχή;».

Με τον Fritjof Schuon, όμως, (μαθητού του Μασόνου René Guénon και δασκάλου του Φιλίπ Σεράρντ και του Ζήσιμου Λορεντζάτου, ηγέτης τού Περεννιαλισμού στόν οποίο ανήκει καί ο Λουδοβίκος.) η υπερβατική ενότης των θρησκειών είναι η ενότης των τριών μεγάλων ρευμάτων του Ινδουισμού, του Χριστιανισμού και του Ισλαμισμού. Ταυτίζοντας δε τον Βουδισμό με τον Προτεσταντισμό και τον Ινδουισμό με τον Καθολικισμό, βοήθησε στην επικράτηση ή στην σύγχυση, του Ινδουισμού εις βάρος του Βουδισμού.

Έτσι λοιπόν παρ' όλες τις πληροφορίες των ταξιδιωτών και των ιεραποστόλων, παρ' όλες τις έξοχες πολλές φορές μελέτες, παρ' όλες τις μεταφράσεις σε Ευρωπαϊκές γλώσσες, ο Βουδισμός παραμένει για τον μορφωμένο λαό, μια άγνωστη χώρα. Πολλοί πιστεύουν πως ο Νόμος του Βούδα απλώνεται ακόμη στην Ινδία. Άλλοι, που πιστεύουν ότι είναι περισσότερο ενημερωμένοι, τον θεωρούν μια θρησκεία του τίποτα, μια αβάσταχτη απαισιοδοξία. Ή δεν κατορθώνουν να δουν παρά μια απλή ηθική. Ένα πράγμα όμως είναι βέβαιο: η ουσία της Βουδιστικής σκέψης εισήλθε στο ρεύμα της καθολικής σκέψης. Για μια διανοητική ελίτ της Ευρώπης, έγινε αντικείμενο προσεκτικού διαλογισμού. Ανάμεσα όμως στις πλευρές που αναδύονται σιγά-σιγά, νομίζουμε ότι τρεις απόψεις αξίζουν να περιγραφούν και να αξιολογηθούν.

Η πρώτη είναι μια ανθρωπιστική στάση. Είναι χαρακτηριστική σε ένα μεγάλο μέρος Γάλλων μελετητών της Ανατολής και εξηγεί το ιδιαίτερο ενδιαφέρον που αποδίδουν γενικώς στον Βουδισμό. «Η Γαλλία, έγραψε ο Silvano Levi, μεγαλωμένη με την κλασσική παράδοση, ψάχνει το ανθρώπινο πνεύμα μέσω του χρόνου και του χώρου. Ενδιαφέρεται για την Ινδία, όπως ενδιαφέρεται και για την Κίνα… Ενώ η Γερμανία λοιπόν, κοιτάζει προς τις Βέδες με πάθος, θεωρούμενες σαν ένα Ινδο-γερμανικό ντοκουμέντο, μια μαρτυρία, η γαλλική σχολή γοητεύεται πάνω απ’ όλα από τον Βουδισμό, την μοναδική παραγωγή της Ινδικής ιδιοφυίας καθολικής τάξεως, τόσο για την έμπνευση του όσο και για την ιστορία του… Αυτό υπήρξε εξάλλου και το ιστορικό χρέος αυτής της θρησκείας και αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε η ανθρώπινη αποστολή της: χρησιμοποίησε τον δεσμό ανάμεσα στην Ινδία και στα έθνη για να περάσει στην κυκλοφορία του κόσμου εκείνα τα στοιχεία καθολικής αξίας, τα οποία περιέχονται στον θησαυρό, που φυλάγεται ζηλότυπα, στον Ινδικό πολιτισμό».

Πολύ περισσότερο από μια απλή παρατήρηση, αυτές οι γραμμές είναι ένα είδος ομολογίας πίστεως. Ότι ένας κληρονόμος των προφητών του Ισραήλ και της κλασσικής μας ιδιοφυίας, γοητεύτηκε από το μοναδικό δόγμα καθολικού χαρακτήρος που παρήγαγε η μακρινή Ασία γίνεται εύκολα κατανοητό. Αυτό όμως που εκτιμά ο S. Levi, δεν είναι εκείνος ο σπόρος της αλήθειας τον οποίο θα μπορούσε να περιέχει και να διαδίδει, αλλά η σπουδαιότης του σαν παράγοντος πολιτισμού. Περιγράφει και εκτιμά τον «ασιατικό ανθρωπισμό» που προήλθε. Δεν αναρωτιέται τι αξία έχει, στο επίπεδο του απολύτου, η απάντηση που δόθηκε από τον Βούδα Sakyamuni και από τους μαθητές του στα ερωτήματα που τίθενται στον άνθρωπο από το μυστήριο των πραγμάτων και από την αγωνία της μοίρας του, αλλά εξερευνά με μια παθιασμένη περιέργεια, ένα μεγάλο ανθρώπινο γεγονός – το πιο απέραντο από όλα τα ανθρώπινα γεγονότα, και μαζί με το «Ελληνικό θαύμα», το πιο ανθρώπινο. Εισβάλλει σε αυτό, σαν σε ένα πνευματικό σύμπαν το οποίο είναι κατάλληλο να μας γνωρίσει καλύτερα αυτόν τον ανεξάντλητο δημιουργό και καθολικό μεταμορφωτή που ονομάζεται πνεύμα. Κληρονόμος των ανθρώπων της Αναγέννησης, οπού το γούστο σε κάθε ανθρώπινο έφτασε μέχρι την έπαρση μιας αυθεντικής λατρείας του ανθρώπου.

Μια λατρεία όμως που δεν είναι χωρίς μεγαλείο. Εάν αγκαλιάζει με πάθος κάθε πτυχή της μορφώσεως και της παιδείας, είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα από εκείνη την παρανοϊκή λατρεία της γνώσεως για τον εαυτό της. Η οποία εντέλει και πολύ σωστά απερρίφθη. Δεν θα την μπερδέψουμε λοιπόν με εκείνον τον άλλον ανθρωπισμό ο οποίος είναι μια αληθινή ειδωλολατρία η οποία γεννά μια επανάσταση, μια διεκδίκηση του ανθρώπου εναντίον του θεού. Είναι μια λατρεία η οποία δεν καταλήγει αναγκαίως σε μία ύβρη – διότι είναι αλήθεια τελικώς πως οι πολλαπλές δημιουργίες της ανθρώπινης ιδιοφυΐας είναι υπέροχες, ακόμη και όταν η σκέψη από την οποία εκκινούν είναι ψευδής. Αυτή η λατρεία θα μπορούσε να χρησιμεύσει σαν πλατφόρμα και σαν σκάλα για διαλογισμό αναλογικό και για μια εξύμνηση του μοναδικού Δημιουργού.

Στην πράξη όμως πήρε μορφή και ανεπτύχθη μέσω των πολλών στην συνέχεια μιας μεγάλης απελπισίας. Καθώς δηλαδή κάθε κάθετος θεωρία του Είναι, του όντος, αποδεικνυόταν απραγματοποίητος ή τουλάχιστον πολύ υποκειμενική για να μπορεί να μιλήσει πλέον με λογική, αυτοί οι άνθρωποι έστρεψαν τις φιλοδοξίες τους σε ένα οριζόντιο νόημα. Για να διευρύνουν την ανθρώπινη συνείδηση, εργάστηκαν πάνω σε μία μεθοδική επινόηση όλων όσων πραγματοποιήθηκαν από τον άνθρωπο μέσω του χρόνου και του χώρου και στην συγχώνευσή τους σε έναν πιο πλατύ ανθρωπισμό. Συγχέοντας την ιδέα της θρησκείας με την ιδέα του πολιτισμού, ή μάλλον μειώνοντας την πρώτη στη δεύτερη, προσπάθησαν να γράψουν με τον τρόπο τους, ή να ολοκληρώσουν την «Βίβλο της ανθρωπότητος». Πολλοί από αυτούς κατόρθωσαν να κοροϊδέψουν τον εαυτό τους ότι προσπάθησαν να πετύχουν την αληθινή είσοδο στο αληθινό θετικό πνεύμα. Άλλοι που δεν είχαν τόσες απαιτήσεις από τον εαυτό τους, συνάντησαν τον εκπρόσωπό τους στον S. Levi, του οποίου διαθέτουμε αυτή την σημαντική εξομολόγηση:[ΑΥΤΗ Η ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΕΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ Η ΣΤΡΟΦΗ ΣΕ ΕΝΑ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΝΟΗΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΣΕΩΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ ΣΤΟΝ ΑΠ. ΠΑΥΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΥ]

(Μετά από αυτές τις ανακαλύψεις στον χρόνο και τον χώρο), η μοίρα του καθενός μας παραμένει μια μεταφυσική τραγωδία η οποία ανοίγει και κλείνει γύρω από ένα μυστήριο, αλλά ανάμεσα στα δύο ανοίγματα που τον ωθούν στην γέννηση και τον θάνατο, ο άνθρωπος δεν συνθλίβεται ολοκληρωτικώς πλέον. Ο χώρος ανοίγει λίγο. Η ζωή παραμένει ένα σημείο ανάμεσα σε δύο άπειρα, που είναι κατασκευασμένα από το άγνωστο, πάνω στα οποία όμως η ανθρώπινη νόηση κέρδισε έδαφος. Το ανθρώπινο είδος, το οποίο συνεχίζει και θα το συνεχίσει, δίνει στον άνθρωπο μια πρώτη αιτία υπάρξεως, η οποία δεν λύνει τίποτε στην τάξη του υπερβατικού, αλλά ικανοποιεί σε κάποιο μέτρο τις πιο πιεστικές απαιτήσεις της λογικής και της νοήσεως. Ο άνθρωπος δεν παίρνει την θέση του θεού, αλλά ανάμεσα στον θεό και αυτόν η ανθρωπότης κατασκευάζει μια γέφυρα η οποία κρύβει τον τρόμο της αβύσσου που ανοίγει και χάσκει πάντοτε στα δύο άκρα.

(Συνεχίζεται)

 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΖΕΝ ΒΟΥΔΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΩΤΙΣΜΕΝΟ ΚΑΡΙΩΤΟΓΛΟΥ.

Και τι σημαίνει τελικά αμαρτία, ρωτά ο δημοσιογράφος. Απαντά ο φωτισμένος επαναστάτης (όπως τον παρουσιάζουν στην αρχή): αμαρτία είναι αυτό που εννοούσαν οι αρχαίοι Έλληνες. είναι λαθεμένη στόχευση. Οι Αρχαίοι το χρησιμοποιούσαν όταν χτυπούσαν με το βέλος και το τόξο κάπου, και δεν πήγαιναν σωστά στο στόχο τους. Και έλεγαν, αμάρτησες. Έχω ένα στόχο στη ζωή μου, δεν καταφέρνω να πετύχω τον στόχο μου, και επομένως αμαρτάνω. Δεν είναι τίποτα τραγικό, προς θάνατον. Αλλά είναι κάτι για το οποίο χρειάζεται να μετανοήσω (χαμογελάει με νόημα εδώ). Να έρθω εις εαυτόν, να καταλάβω τι μου συμβαίνει, και να αλλάξω ζωής και στόχευσης. Αρκεί να μην προξενώ κακό στους άλλους (λέει ο δημοσιογράφος). Και οι πρώτες μέρες της Μ. Εβδομάδος, προς τα εκεί μας συνηθίζουν. Μας λένε πως συγκεκριμένα άτομα, μέσα απο την Π. Διαθήκη, κατάφεραν να στοχεύσουν σωστά και να προχωρήσουν τη ζωή τους...

Αμέθυστος