Απόσπασμα από ραδιοφωνική συνέντευξη του Χρήστου Γιανναρά στον Γιάννη Τσίγκρα τον Ιανουάριο του 2000

Δεν παράγουμε πολιτισμό

- ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΓΚΡΑΣ: Το επ' εμοί κ. Καθηγητά η παράφραση του τίτλου παραπέμπει σε μιαν έμμονη ιδέα σας. Η ΔΥΝΑΜΙΣ ΠΟΥ ΤΕΛΕΙΟΥΤΑΙ ΣΕ 2000 ΧΡΟΝΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ, Υπάρχει όμως και ο μέσος ακροατής, ο για πολλούς (σαν τον μέσο όρο) ανύπαρκτος. Ποία η δύναμις, λοιπόν, ποια η αποτυχία;

ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ: Να αρχίσουμε από τα ευκολότερα: Η ιστορία του Χριστιανισμού, σε αντικειμενικό επίπεδο, όπως λένε, είναι μια ιστορία 2000 αποτυχίας. Αιρέσεων, σχισμάτων, διχασμών με όλα τα συνεπακόλουθα, δηλαδή φρικτούς θρησκευτικούς πολέμους, φανατισμούς.

Γ.Τ.: Όχι, δηλαδή, ευαγγελίου (καλού αγγέλματος).

- Χ.Γ.: Θέλω να πω στην εξωτερική όψη. Σ' ένα άλλο επίπεδο είναι μια ιστορία η οποία κομίζει πολλήν αλλοτρίωσην, του πρώτου ευαγγελικού, αποστολικού κηρύγματος. Δηλαδή μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων σήμερα καταλαβαίνουν την εκκλησία ως Χριστιανισμό, δηλαδή σαν μια θρησκευτική ιδεολογία, όπου πρέπει να παραδέχεσαι κάποια δόγματα, να ακολουθείς μια ηθική.

Γ.Τ.: Δηλαδή μια τυπική θρησκεία. Μ' ένα Κέντρο, απ' όπου εκπορεύεται μια Ηθική.

-Χ.Γ.: Ακριβώς. Όλα αυτά δεν ανετράπησαν, σήμερα είναι καθιερωμένα. Αυτό, νομίζω, συνιστά μιαν αποτυχία. Αλλά με την ίδια οπτική και η παρέμβαση του θεού στον κόσμο, η σάρκωση του Χριστού, ήτανε μια ιστορική αποτυχία. Σταυρώθηκε…

-Γ.Τ.: Αλλ' αναστήθηκε.

-Χ.Γ.: Μιλώ γι' αυτόν που δεν πιστεύει στην Ανάσταση. Γι' αυτόν που δεν καταλαβαίνει το νόημα της συγκλονιστικής φράσης που καταχωρεί ο Απόστολος Παύλος "η δύναμις σου τελειούται εν ασθενεία". Που σημαίνει ότι ακριβώς από έναν απεριόριστο σεβασμό της ελευθερίας του ανθρώπου, ο θεός δεν επιτρέπει τίποτε που να είναι εξαναγκαστικό για τον άνθρωπο;;;;;;. Και θυμάστε στον πειρασμό της Ερήμου, ο Χριστός αρνήθηκε το θαύμα, το μυστήριο και το κύρος με το οποίο ήθελε να επιβληθεί Διάβολος, όπως αναλύει θαυμάσια ο Ντοστογιέφσκι. Επειδή η ύπαρξη ως σχέση, ως αυτοπαραδοση, ως προσφορά (αυτοπροσφορά) ή θα γίνει ως θρίαμβος ελευθερίας ή δεν θα υπάρξει καθόλου. Επομένως όταν μιλάμε για τον εορτασμό των 2000 χρόνων, πρέπει να μιλάμε για την σωτηρία που γίνεται σιωπηλά, μυστικά. Πέρα από πομπώδεις γιορτές...

-Γ.Τ.: Από πανηγύρεις, όχι εορτασμούς.

-Χ.Γ.: Πάρα πολύ ωραίος όρος.

-Γ.Τ.: Το ανέφερα και ως εμμονή σας αυτό. Θα ήθελα να σας ρωτήσω αν υπάρχει αισιοδοξία για έναν ελληνισμό συνδεδεμένο με την Ορθοδοξία - βέβαια παρόμοια ταύτιση γίνεται και από άλλες εθνικότητες Ορθοδόξων.

-Χ.Γ. Όταν μιλάει κανείς για τον χώρο της κατ' Αλήθειαν ζωής, εκείνο που ουσιαστικά επαγγέλλεται είναι ότι ο θάνατος θανάτω πατείται. Αυτό κυρίως ενδιαφέρει. Τα άλλα είναι επούσια. Αυτό δεν είναι ούτε αισιόδοξο ούτε απαισιόδοξο. Είναι ρεαλιστικό.

-Γ.Τ. Εγώ σας μίλησα και για σύνδεση ελληνισμού και ορθοδοξίας. Η σύνδεση Σλάβων, για παράδειγμα, με την Ορθοδοξία έχει υπερασπιστές όπως ο Ντοστογιέφσκι.

Χ.Γ.: Η εκκλησία παίρνει την ιστορική σάρκα κάθε τύπου και κάθε περιόδου. Η καθολικότητα είναι το όλον της Αλήθειας, δεν είναι μια γραφική έννοια. Ειδικά για τους Έλληνες υπάρχει μια σύνθεση ιστορική ακόμη.

-Γ.Τ. Το όχημα της γλώσσας, της φιλοσοφίας;

-Χ.Γ.: Ακριβώς. Και η γενικότερη παιδεία, ακόμη και η λατρεία μας έχει πολλά στοιχεία από την Ελλάδα. Αλλ' ΕΠΕΙΔΗ ΣΗΜΕΡΑ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ.

-Γ.Τ.: Έχω την εντύπωση, αίσθηση καλύτερα, ότι ούτε πως αδόκιμα ονομάζουμε λατινορατσισμό μας υφίσταται σε κάποια περιφέρεια. Ότι παράγεται κατά βάθος πολιτισμός.

-Χ.Γ.: Πως να μπω στο εσωτερικό του κάθε ανθρώπου; Εκείνο που είναι σαφέστατο είναι ότι δεν υπάρχουν ελληνικές απαντήσεις ή προτάσεις ζωής στα καίρια προβλήματα του σημερινού ανθρώπου. Τι έχει να αντιπροτείνει ο ελληνισμός σήμερα στα αδιέξοδα και στη χρεωκοπία της πολιτικής; Ή την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας; Ή στον ατομοκεντρισμό που βυθίζει τους ανθρώπους σε τέτοια μοναξιά; Φοβούμαι ότι αντιτάσουμε μόνον ρητορείες.

(απόσπασμα από ραδιοφωνική συνέντευξη τον Ιανουάριο του 2000)

Πηγή: Περιοδικό ΠΡΟΦΙΛ (τεύχος 44)

 Η ιστορία του Χριστιανισμού, σε αντικειμενικό επίπεδο, όπως λένε, είναι μια ιστορία 2000 αποτυχίας.

ΟΛΟΣ Ο ΠΟΠΠΕΡ:Εκτός από την αντανακλαστικότητα, τον εντυπωσιάζει η αρχή της αστοχίας που διατύπωσε ο Popper, δηλαδή η αδυναμία του ανθρώπου να φτάσει στην αλήθεια

ΟΛΗ Η ΝΕΟΟΡΘΟΔΟΞΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. ΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΟΥΣ ΑΜΒΩΝΕΣ ΤΟΥ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΚΗΡΥΓΜΑΤΟΣ

ΕΓΡΑΨΕ ΕΝΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΑΝ/ΚΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΕΚΘΕΤΕΙ ΤΗΝ ΑΠΟΛΥΤΗ ΠΡΟΣΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΟΠΠΕΡ.

ΜΕΡΙΚΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΕΛΠΙΖΟΥΜΕ ΝΑ ΤΑ ΜΕΤΑΦΕΡΟΥΜΕ.

ΜΙΑ ΚΑΠΟΙΟΥ ΕΙΔΟΥΣ ΑΥΤΑΠΑΤΗ - Επιστολή του Γ. Τσίγκρα προς τον Ορθόδοξο Τύπο (Μάιος 2008)

                                  ΜΙΑ ΚΑΠΟΙΟΥ ΕΙΔΟΥΣ ΑΥΤΑΠΑΤΗ

       

  

          Στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών της Μητροπόλεως Δημητριάδος και Αλμυρού,  εδώ και έξη περίπου χρόνια, παρουσιάζεται η αγνοούσα τους Πατέρες και το αγιογραφικό τους  θεμέλιο "μοντέρνα θεολογία", εκφρασμένη κυρίως από τον Επίσκοπο Περγάμου Ιωάννη Ζηζιούλα και τους μαθητές του- από τον κ. Χρήστο Γιανναρά, τον χαρακτηρίσαντα τον ...Δάσκαλο ως το μεγαλύτερο, μετά τον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά, θεολόγο της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, έως και τους νεότερους Π. Βασιλειάδη, Σ.Γιαγκάζογλου κ. α.

          Κάποιοι από αυτούς παρουσίασαν στην ιστοσελίδα της Ομάδας Ορθόδοξης Δογματικής Έρευνας (www. oodegr.com) παλαιές παραδόσεις μαθημάτων του Καθηγητή, τότε, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Ιωάννου Ζηζιούλα.

          Επιτρέψτε μας να σχολιάσουμε κάποια αποσπάσματα από τα μαθήματα αυτά:

     

          Στο υπό τον τίτλο "Εκκλησιολογία,Χριστολογία, Πνευματολογία" κείμενο αναφέρονται τα εξής:

           "Αλλά το ερώτημα είναι: (όπως στην Τριαδική θεολογία έχουμε το ερώτημα "αν προηγείται ουσία των προσώπων", έχουμε εδώ το αντίστοιχο ερώτημα): Προηγείται η μια οικουμενική Εκκλησία των επιμέρους τοπικών Εκκλησιών η όχι; Και η απάντηση της Δυτικής θεολογίας στο ερώτημα είναι ναι. Και ο Rahner ακόμη ο οποίος προσπαθεί να κάνει μερικά βήματα μπρος με την διάκριση αυτή που κάνει μεταξύ ουσίας και υπάρξεως της Εκκλησίας προσπαθεί να πει ότι η μία Εκκλησία για να υπάρχει θα πρέπει οπωσδήποτε να έχει τις τοπικές Εκκλησίες, δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς τις τοπικές Εκκλησίες. Παρ' όλα αυτά λογικά προηγείται. Αυτό το λογικά προηγείται, στην εκκλησιολογία πήρε συγκεκριμένη μορφή κυρίως στην Α΄ Σύνοδο του Βατικανού, με το αλάθητο του πάπα και με την αρχή ότι όλοι οι επίσκοποι θα πρέπει να συμφωνούν με τον πάπα. Αυτό δεν είναι νομικό θέμα. Οι ρίζες του είναι ακριβώς μέσα στην αρχή της προτάξεως του  συσχετισμού του Ενός και της ουσίας έναντι των πολλών και των επιμέρους. Πρέπει να πηγαίνουμε βαθιά στη θεολογία, όχι επιπόλαια, όπως τα βλέπουμε εκ πρώτης όψεως. Τελικά, όλα οδηγούν σε κοινές, σε βαθιές ρίζες".

          Εδώ έχουμε μια προσπάθεια δικαιολόγησης (όχι αιτιολόγησης) της χειρότερης παπικής πλάνης- του αλαθήτου." Το θέμα δεν είναι νομικό- είναι βαθύτατα θεολογικό".

          Αν ήταν νομικό θα μπορούσε να καταλογισθεί δόλος.Τώρα υπάρχει παρανόηση - και είναι άδικο να μέμφεται κανείς αυτόν που παρανοεί.

          Στο ίδιο κείμενο, λιγο πιο κάτω, διαβάζουμε:

          "Λοιπόν αν την Πνευματολογία την θεωρήσουμε στη σωστή της σχέση με τη Χριστολογία εμείς οι Ορθόδοξοι, τότε θα πρέπει να ξεχάσουμε όλες αυτές τις ιδέες περί μιας ελίτ αγίων, πνευματοφόρων. Η Πνευματολογία συνδεομένη οργανικά με την Χριστολογία, επηρεάζει ολόκληρο το σώμα της Εκκλησίας και όχι ορισμένους μόνο. Για την Ορθοδοξία δεν υπάρχουν χαρισματούχοι μ' αυτή την έννοια. Αυτό λοιπόν, είναι χαρακτηριστικό της δυτικής σκέψεως στο οποίο έπεσε η Ανατολή από την αρχή με τους Σλαβόφιλους και πέφτει μέχρι τις μέρες μας".

          Τώρα αν κάποιος σ΄αυτή την κρυπτική μετα-γλώσσα δεν διαβάσει ότι ο άγιος, όσιος, μάρτυρας που ευλαβείται δεν είναι περισσότερο από τον ίδιο άγιος, θα πρέπει να μπει στον κόπο να ερμηνεύσει και για μας αυτό το "ιδέες περί μιας ελίτ αγίων, πνευματοφόρων".

           Οι άγιοι μας δεν αποτελούν ελίτ. Ούτε έτσι νιώθουν, ούτε έτσι τους εννοούμε.

          Δυνάμει άγιοι είμαστε όλοι αλλά εκείνοι αποτελούν τα τίμια σκεύη του Αγίου Πνεύματος.

         

          Ένα άλλο σημείο στην ίδια παράδοση:

          "Είναι θέμα προσώπων ότι γίνεται στη Χριστολογία και δεν είναι θέμα φύσεων απλώς. 

 Όπως λέμε «Πατήρ των Φώτων» στην οπισθάμβωνο ευχή (την οποία κακώς οι ιερείς λένε μπροστά στην εικόνα του Χριστού. Η ευχή είναι προς τον Πατέρα. Τα πρόσωπα δεν πρέπει να τα μπερδεύουμε, είναι δογματικό λάθος). Λοιπόν, «εκ Σου του Πατρός των φώτων». Ο Πατήρ λοιπόν έχει αυτό το ρόλο. Ευδοκεί να γίνει η ενσάρκωση και να έρθει το Πνεύμα. Ο Υιός είναι που σαρκούται".

           Από την  ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ του Π. Ευδοκίμωφ  αντιγράφουμε την καταληκτήρια παράγραφο της συγκεκριμένης ευχής: "Και σοι την δόξαν και ευχαριστίαν και προσκύνησιν αναπέμπομεν, τω Πατρί και τω Υιώ και τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων".

          Τα, της κοινής ουσίας ένεκα, αλληλοπεριχωρούμενα πρόσωπα της Παναγίας Τριάδος καθιστά προσιτά στα πήλινα μάτια μας ο Κύριος Ημών Ιησούς Χριστός.

          Άλλωστε πώς μπορούμε να αγνοήσουμε τα "Εγώ και ο Πατήρ έν εσμέν","και ο πέμψας με μετ΄εμού εστί", "ο εωρακώς εμέ εώρακε και τον Πατέρα";

          Όταν ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς αναφέρει στο 53ο "Πνευματικό του Κεφάλαιο" ότι, επειδή είναι θεοφόροι, και οι άγγελοι και ο Μωυσής έχουν ονομασθεί από τους ανθρώπους θεοί, πώς είναι δυνατόν να μην εικονίζει τον Πατέρα ο σαρκωμένος υιός και να απαιτείται η "οπισθάμβωνος ευχή" για τη διάκριση των προσώπων της Αγίας Τριάδας;

         

          Στο "περί του Φιλιόκβε" μάθημα πάλι, η ιστορία της αθώωσης των αιρεσιαρχών-αν υπήρξαν ποτέ για εκείνον αδογμάτιστοι- επαναλαμβάνεται:

          "Εφ' όσον λοιπόν στην Ιστορία, στην οικονομία ήταν αδιαμφισβήτητο ότι το Πνεύμα εδίδετο από τον Υιό και εφ' όσον βέβαια αποτελεί προϋπόθεση ότι ο Πατήρ είναι η πηγή όλων, ήταν πάρα πολύ εύκολο για το Δυτικό χρησιμοποιώντας και το ίδιο ρήμα στην περίπτωση της αϊδίου εκπορεύσεως και της οικονομικής παρουσίας του Αγίου Πνεύματος να κάνει αυτή τη σύγχυση. Και συνεπώς παρά το ότι το Filioque δεν ήταν απ' αρχής αιρετικό, ούτε είναι κατ' ανάγκη αιρετικό, ούτε είναι κατ' ανάγκη κάτι διαφορετικό απ' αυτό που θα έλεγε η Ανατολή. Παρ' όλα αυτά στις ρίζες του έχει να κάνει μ' αυτή τη διαφορά μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής νοοτροπίας".

          Και λίγο πιο κάτω:

          "Και αυτή είναι η εξήγηση και η ιστορική και η πολιτιστική ή πολιτισμική των λόγων, για τους οποίους το Filioque βρήκε στη Δύση τόση απήχηση και ρίζωσε τόσο βαθιά. Η Δύση πραγματικά αισθάνεται ότι απειλείται η ταυτότητά της αν της αφαιρεθεί το Filioque. Και δεν είναι αυτό μια πεισματική επιμονή στην παράδοσή τους. Είναι κάτι που άπτεται της ψυχοσυνθέσεως του Δυτικού. Το ενδιαφέρον για την ψυχολογία και την ιστορία σε σημείο που να μεταφέρεται αυτό στον αϊδιο Θεό, αυτό πραγματικά στηρίζει το Filioque στη Δύση και από δογματική άποψη θέτει για μας κυρίως αυτό το ερώτημα: Πώς είναι δυνατό να διαφυλάξουμε τη μοναρχία στο Θεό εάν δεχθούμε το Filioque; Και οι Ορθόδοξοι επιμένουμε ότι ο ένας Θεός είναι ο Πατήρ. Εμείς δεν είναι δυνατόν να δεχθούμε το Filioque γι' αυτό το βασικό λόγο".

          Αλήθεια από που τεκμαίρεται ότι "οι Ορθόδοξοι επιμένουμε ότι ο ένας Θεός είναι ο Πατήρ"; Πώς και με ποιό μέτρο μετράται ότι δεν υφίστανται μεταξύ των Ορθοδόξων όσοι πιστεύουν, κατά τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, ότι " η Τριάδα είναι αληθινά Μονάδα, γιατί έτσι είναι κατά την ουσία. Και η Μονάδα είναι αληθινά Τριάδα, γιατί έτσι γίνεται κατά την υπόσταση.Επειδή ακριβώς είναι μια θεότητα που έχει μοναδικήν ουσία και τριαδικήν υπόσταση";

  Το γεγονός ότι δεν αναφέρονται στα κείμενα του...Δασκάλου πατερικά χωρία, δεν σημαίνει ότι είναι και για τους υπόλοιπους Ορθοδόξους ανύπαρκτοι οι τηλαυγείς της Οικουμένης Φωστήρες.

          Εκτός και αν η "Θεολογία" των Ρώσων, από τους οποίους αρύεται ο Επίσκοπος Περγάμου το θεοστοχασμό και τη συγκεκριμένη θεωρία- η οποία  μάλιστα θεωρείται πρωτότυπη-  αποτελεί τη μόνη ορθόφρονα και ευθείαν τρίβον.

           Είναι δυνατόν να φθάσει κανείς και σε τέτοια αυταπάτη.

         

          Κλείνοντας, αφήνουμε σε μια περίπου Αμλέτεια κατάσταση τον θεολόγο των θεολόγων μας:

          "Εγώ έχω μερικές δυσκολίες εκεί. Η γνωσιολογία είναι μάλλον περιορισμένη· απαιτεί κάποια νοητική ενέργεια που οπωσδήποτε δεν μπορεί να γίνει στην περίπτωση των παιδιών ή των υπανάπτυκτων διανοητικώς. Έχουμε κι αυτούς. Δεν μπορούμε να τους αποκλείσουμε από τα έσχατα, διότι δεν έχουν το γνωστικό αισθητήριο ανεπτυγμένο."

          Από την υπό τον τίτλο "Εκκλησιολογία- Γνωσιολογία" παράδοση.

                                                                                      ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΓΚΡΑΣ

                                                                                      Δημοσιογράφος

                                                                                      Καλτετζών 4- Νεάπολη

                                                                                                Βόλος

ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΙΓΚΡΑ…

    ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΙΓΚΡΑ…

    Το 2008 κυκλοφόρησε στον Βόλο ένα, σχεδόν ‘χειροποίητο’, βιβλιαράκι με τον τίτλο «Το υποκείμενο εκκλησιάζεται» απ’ τις εκδόσεις «Αμέθυστος». Λίγον καιρό μετά την κυκλοφορία του δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλία» μια βιβλιοκριτική παρουσίαση του βιβλίου απ’ τον δημοσιογράφο και ποιητή Γιάννη Τσίγκρα. Αυτό στάθηκε και η αφορμή τής γνωριμίας μας, που οδήγησε και σε μια σειρά εξαιρετικών ομολογουμένως ραδιοφωνικών εκπομπών, με τη συμμετοχή και ενός τρίτου φίλου, που το περιεχόμενό τους ‘ανέτρεπε’ εκ βαθέων, όπως ακριβώς και το βιβλίο, τις εκκλησιαστικές παραχαράξεις που συνέβαιναν ήδη, και που τις παρακολουθούσαμε ‘εκ του σύνεγγυς’, στην επονομαζόμενη «Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών» τής Μητρόπολης Δημητριάδος. Ο φίλος Γιάννης Τσίγκρας ‘εκοιμήθη’ πριν λίγες μέρες. Στη μνήμη του, ως φίλοι στην εδώ και ως αδελφοί, ευχόμαστε, και στην άλλη, την αιώνια εν Κυρίω Ζωή, αναρτούμε εκείνην τη βιβλιοκριτική παρουσίαση…

     «Κριτική στο βιβλίο τού Σταύρου Νικολαΐδη “Το υποκείμενο εκκλησιάζεται” – Του Γιάννη Τσίγκρα.

      Στις μέρες μας σπανίζει η κυκλοφορία εκείνων των βιβλίων που θα μπορούσαν, σε μια “κοινή ελληνική” να ονομασθούν – και να αναγνωρισθούν πραγματικά ως – ομολογιακά. Βέβαια οι όροι ομολογία-ομολογιακός, δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι αποδίδουν αυτό που εντέχνως η Διοικούσα Εκκλησία περνά, μέσω ιερατικών συνάξεων ή “εργαστηρίων θεολογίας” στον κατά κανόνα αγαθό – πλην, στις μέρες μας, καθεύδοντα – λαό του Θεού: “Να μη ντρέπεσαι να κάνεις το σταυρό σου, να προφέρεις το όνομα του Χριστού μας, να παραδεχθείς άφοβα ότι είσαι Ορθόδοξος”. Τα άλλα σού ζητούν να τα αφήσεις σε όσους γνωρίζουν, στους μεμυημένους, αυτούς που ο Τόμας Στερνς Έλιοτ ονομάζει ειρωνικά “σοφούς προμηθευτές Κυρίου”. Ανερυθρίαστοι προφέρουν ό,τι τον εξαίσιο ορισμό της Εκκλησίας ως σώματος Χριστού καταργεί: “Σιώπα, προσεύχου, υπάκουε. Η Εκκλησία (δηλαδή εμείς) φροντίζουμε για τη σωτηρία της ψυχής σου”.

       Αν δεν το δεχτείς ακολουθείς το δρόμο του αποσυνάγωγου, χωρίς συγχωροχάρτι, χωρίς παραδείσια προοπτική, πρόβατο απολωλός που θα το φάει ο λύκος – κι όχι ο ποιμένας ο οποίος ακόνιζε, ο καϋμένος, προς τούτο τα δοντάκια του.

      Ε, λοιπόν όχι. Δεν αποτελεί αυτό ομολογία.

      Ομολογία είναι η συνέχεια τού καταγγελτικού (και δια της καταγγελίας αφοριστικού) λόγου των Αγίων Πατέρων, οι οποίοι δια των αντιρρητικών λόγων και της μαρτυρικής, τις περισσότερες φορές, βιοτής τους, όρισαν το τι και το πώς τής “φιλτάτης Ορθοδοξίας”, αυτό που ονομάζουν, συμφωνώντας, ακρίβεια της πίστεως. Στους ορθολογικούς και, τη πίστει, προτεσταντίζοντες καιρούς μας, όσοι έγραφαν κείμενα ομολογίας ήσαν περισσότερον οξείς και λιγότερο ακριβολόγοι. Οι ανάγκες των καιρών απαιτούσαν την δια της εριστικής ρητορικής εκφορά ενός λόγου που περισσότερο καταγγέλλει, δηλαδή φανερώνει την παρέκκλιση και λιγότερο διερευνά αίτια και συνεπακόλουθά τους, αφετηρίες και διαδρομές, ομοιότητες και εκλεκτικές συγγένειες, μοναχικές πορείες και σχέσεις, σταθερές και εναλλακτικούς τρόπους. Ενός λόγου κατ’ ανάγκην κραυγαλέου και ασθματικού. Το με τον τίτλο “Το υποκείμενο εκκλησιάζεται” πόνημα, ένα καλαίσθητο βιβλιαράκι 110 σελίδων, δεν ανήκει σ’ αυτήν τη κατηγορία. Πρόκειται για προϊόν έρευνας που υπογράφει ο Σ.Ν. και επιμελούνται οι Β.Ε. και Γ.Κ.

     Ο συγγραφέας στην εισαγωγή του αναφέρει – αν και δεν ως τοιαύτη ομολογεί – τη γενεσιουργό του συγγράμματός του στιγμή: “Προσκαλούνται (στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών) εκλεκτοί ομιλητές, μεταξύ των οποίων και Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Waterloo του Καναδά, ο οποίος στο ερώτημα – Πιστεύετε ότι ο θεός των χριστιανών και των Μουσουλμάνων είναι ο ίδιος θεός, αφού το σκέφτεται λίγο, μεταμορφώνει την Ακαδημία στο Βατερλό της θεολογίας – Ναι, είναι ο ίδιος θεός που τη μία φορά ενσαρκώνεται στο πρόσωπο του Ιησού και την άλλη ως βιβλίο, στο Κοράνι”. Ο Σταύρος Νικολαΐδης και οι συνεργάτες του αποφασίζουν να αντιδράσουν. Καταγγέλουν το οικουμενικό προσωπείο των προοδευτικών διαλόγων – με στοιχεία.

    Παρουσιάζουν τη “μοντέρνα θεολογία” που αρχίζει από τους Ρώσους διανοουμένους για να καταλήξει στο Bishopoque, τον μοναρχοεπισκοπισμό του Περγάμου κ. Ιωάννου Ζηζιούλα, ο οποίος αναπτύσσει ταυτόχρονα την καινοφανή και καταργούσα μιαν “ελίτ πνευματοφόρων” περί του αγιασμού θεωρία, του δασκάλου που αλλού δικαιολογεί (και δεν απλώς αιτιολογεί) το Filioque, του, κατά Γιανναρά, μεγαλύτερου θεολόγου μετά τον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά, ο οποίος ανευλαβώς, και στοχαστικά ναρκισσευόμενος τριαδολογεί – και ενίοτε, για να θυμηθούμε τον π. Ιουστίνο Πόποβιτς, εν-τριαδολογεί, κυρίως όταν επιλέγει την εις τύπον αναλογία του επισκόπου με τον Θεό-Πατέρα, τον οποίο βλασφήμως ξεχωρίζει ως πρώτο κατά την αξία (κι όχι κατά την αιτία) Πρόσωπο. Φωτίζουν τόσο τη σκηνή όσο και το παρασκήνιο και όσα τεκμηριωμένα αναδεικνύουν στις σχέσεις τους, τα συγκεντρώνουν σε μικρά κείμενα εκλεπτυσμένου λόγου – η μαστοριά είναι του υπογράφοντος το βιβλίο – μεγάλης πυκνότητας και τα διανέμουν στους ακροατές της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών. Πρέπει να αποτελούσε ένα ξάφνιασμα για τους υπεύθυνους του “εργαστηρίου διαλόγου” αυτή η παρέμβαση.

      Περίμεναν την μέσα από κραυγές ομολογία μιας άγνοιας και έβρισκαν την αποστομωτική θετική αντίθεση. Ήσαν έτοιμοι να προτάξουν τον πορφυρό μανδύα του κενού τους στη γύμνια της ουσίας των άλλων και έβλεπαν ότι οι παρεμβάσεις των καινούργιων ακροατών παρουσίαζαν τη συνύπαρξη νοήματος και καταλλήλου οχήματός του (λέξεις, σχήματα). Το δεύτερο μέρος του βιβλίου είναι ακόμη πιο πυκνό. Μια πολύμοχθη έρευνα για τους κλάδους της “μοντέρνας θεολογίας” και μια παρουσίαση των σημαντικότερων φορέων της. Γιανναράς, Ράμφος, Ζηζιούλας το τρίπτυχο. Και πίσω τους οι πλατωνικοί και νεοπλατωνικοί, τόκοι ή κακοήθη νεοπλάσματα μιας φιλοσοφίας που μάλλον απέχει από την κατά τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή κατά θεόν φιλοσοφία.

    Ο συγγραφέας μας παρουσιάζει και κάποια κείμενα της Πατερικής Γραμματείας ως πηγάς ύδατος αλλομένου εις ζωήν αιώνιον. Πρόκειται για μια παλαιά αλλά πάντα επίκαιρη επιστολή του γέροντα Παϊσίου καθώς επίσης και ένα προφητικό αφήγημα από το Γεροντικό για την έρημο της Νιτρίας, το «περί του Αββά Παμβώ».  Τέλος ένα εξαιρετικά αποκαλυπτικό απόσπασμα από το ημερολόγιο του Σμέμαν, ένα άγνωστο σε πολλούς κείμενο αγωνίας ενός από τους μεγαλύτερους οικουμενιστές, θεολογούντες φιλοσόφους της εποχής μας. Σ’ αυτό ομολογείται από τον π. Αλέξανδρο Σμέμαν η απόλυτη ανικανότητά του να βιώσει την πνευματικότητα, η οποία στους Πατέρες είναι φυσική όσο και μια ζωτική του σώματος λειτουργία, η αναπνοή, λόγου  χάριν. Ο Σταύρος Νικολαΐδης με έναν ευθύβολα πλάγιο λόγο αποδεικνύει ότι η ετυμολογική ρίζα του ουσιαστικού ειρωνεία, το ρήμα είρω, σημαίνει ομιλώ, δηλαδή αναφέρομαι μέσα από τη γλώσσα. Αλλά ομιλώ σημαίνει και ζω μέσα στον όμιλο ελλόγως – κάτι που αποτελεί τρόπον εκκλησιασμού, ένα βήμα πριν τον Εκκλησιασμό, την διαρκή και εν αγάπη αναφορά στο Λόγο».

Αμέθυστος