ΤΟ ΕΣΧΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΥΡΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ (20).

 Συνέχεια από: Τετάρτη 24 Ιουνίου 2020

ΤΟ ΕΣΧΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΥΡΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ. 

Τού Giovanni Reale.   

VI. Το ΜΕΓΑΛΟ “ΤΡΙΜΕΡΕΣ” ΟΡΙΟ-ΑΠΕΡΙΟΡΙΣΤΟ-ΜΙΚΤΟ.

        

  2). Το “πέρας” και τό “άπειρο” είναι μία δυάδα αρχών, και με το “μικτό” είναι μία Τριάδα.........

          3). Μερικές διευκρινίσεις υιοθετημένες από τους μελετητές.

Διαβάζουμε μία σελίδα του Kacherot, ο οποίος έφερε πρώτος στην επιφάνεια αυτό το τριμερές, παρότι η ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ κουράστηκε πολύ να το προσλάβει: “Είναι αναγκαίο λοιπόν να διακρίνουμε: 1. Δύο συστατικές αρχές, το πεπερασμένο και το άπειρο, 2. Το μεικτό, 3. Μία ανώτερη αρχή στο πεπερασμένο και το άπειρο η οποία ενώνοντάς τες, σχηματίζει το μεικτό. Αυτή είναι η πλήρης ανάπτυξη του τριμερούς, ενός μυστηριώδους αντικειμένου διαλογισμού όλων των σοφών και όλων των εμπνευσμένων των αρχαίων χρόνων. Αφού καθόρισε την φύση των αρχών του τριμερούς, ο Πρόκλος δείχνει την λειτουργία του καθενός. Ποιός είναι ο ρόλος του πεπερασμένου, του απείρου και του μεικτού; Και εξηγείται καθαρά σ’αυτό το σημείο. Στο πεπερασμένο το Είναι ορίζεται και τοποθετείται. Στο άπειρο, διακρίνεται και ξεχωρίζει από την αρχή του, στο μεικτό, επιστρέφει! Η ιδιαίτερη και ανεξάρτητη ύπαρξη, ο διαχωρισμός, η επιστροφή (ύπαρξις, πρόοδος, επιστροφή) ή ακόμη η ενότης, η ανάπτυξη, η συγκέντρωση, αυτές είναι οι τρείς στιγμές του είναι υπολογιζόμενου κάτω από όλους τους τύπους.

          Και ακόμη: “Η θεωρία του τριμερούς είναι, κατά μία σημασία, το κλειδί τής φιλοσοφίας του Πρόκλου. Αυτή εξηγεί αυτές τις μυριάδες των τριάδων που έσπειρε στο απέραντο σύστημά του. Κατανοείται λοιπόν, γιατί η τριάδα είναι παντού, στο σύνολό της και στις λεπτομέρειές της. Ακόμη πιο απλά: κάθε ουσία, ακόμη και γι’αυτόν τον λόγο για τον οποίο είναι σύνθετη, ανήκει στον νόμο του τριμερούς και επομένως μπορεί να γίνει γνωστή σαν μία τριάδα. Και καθότι τα ίδια τα στοιχεία του σύνθετου είναι μέχρις ενός σημείου σύνθετα, συνεπάγεται ότι κάθε τριάδα μπορεί να περιέχει πολυάριθμες άλλες! Υπολογιζόμενη από αυτή την οπτική γωνία, την μόνη σοβαρή, η θεωρία του Πρόκλου κερδίζει μεγαλύτερη σημασία και μεγαλύτερη ισχύ από όση προσπαθούμε να της αποδώσουμε με την πρώτη μας επαφή.

          Τέλος ακριβώς για να επιστήσουμε την προσοχή του αναγνώστη σ’αυτό το σημείο, το οποίο δεν κατενοήθη στο πλαίσιο της κοινής γνώμης, ιδιαιτέρως λόγω της κριτικής του Zeller, παρουσιάζουμε λίγα αποσπάσματα του Trouillard, ο οποίος σήμερα είναι ο μεγαλύτερος εξηγητής του Πρόκλου στην Γαλλία: “… καθοριστικές και άπειρες είναι οι δυνάμεις του Ενός στον Πρόκλο, δηλαδή η βασική πρόοδος σύμφωνα με την οποία η υπέρτατη Αρχή φανερώνεται σε όλα τα επίπεδα. Δεν πρόκειται για ιδιότητες ή κατηγορήματα Θεία, ούτε με την έννοια του Σπινόζα, ούτε του Ακινάτη. Το Ένα του Πρόκλου δεν έχει ιδιότητα, ούτε καν την ενότητα ή την αγαθότητα. Αυτά τα πλατωνικά ονόματα αποκτήθηκαν πολύ σωστά προβάλλοντας στην Αρχή το καθορισμένο και το άπειρο… Καθορισμένο και άπειρο είναι οι συστατικοί νόμοι και των άπειρων γραμμών φανέρωσης” (Trouillard, Το Ένα και η ψυχή… σελ.75).

          4). Οι πρόδρομοι του “τριμερούς” στα “άγραφα δόγματα” του Πλάτωνος στην ερμηνεία του Kramer.

          Ας έλθουμε τώρα στο δεύτερο πρόβλημα που ετέθη πιο πάνω, για να ολοκληρώσουμε το θέμα!

          Η ιστορική διαδρομή αυτής της θεωρίας από τον Πλάτωνα (ο οποίος εμπνέεται από τους Πυθαγόρειους), περνά μέσω του Συριανού και φτάνει στην ακμή της με τον Πρόκλο. Αλλά όπως σημειώσαμε ήδη, δεν φτάνει σήμερα να πούμε ότι η μοναδική πλατωνική πηγή είναι ο Φίληβος, όπως αναφέρεται και από τον Πρόκλο τον ίδιο, όπως διαβάσαμε στα χωρία της πλατωνικής Θεολογίας που μεταφέραμε πιο πάνω.

          Κατ’αρχάς ας έχουμε υπόψιν μας ότι στο παρελθόν υποστηριζόταν ότι το Άπειρο (χωρίς πέρας), το όριο και το Μεικτό για τα οποία κάνει λόγο ο Φίληβος αφορούσαν μόνον τον κόσμο και την αισθητή πραγματικότητα και όχι τις ιδέες οι οποίες είναι απλές. Ήδη όμως από τις αρχές του αιώνος μας αρχίσαμε να κατανοούμε ότι αυτές οι αρχές αφορούν και τις ιδέες και επομένως όλη την πραγματικότητα, τουλάχιστον στον Φίληβο. Σήμερα όμως αποδεικνύεται ότι αυτές αφορούν τον Πυρήνα των “προφορικών δοξασιών” του Πλάτωνος και επομένως έχουν μία συμπαντική καθολική σημασία.

          Ας δούμε λοιπόν τα συμπεράσματα της Σχολής της Τυβίγκης. “Η συνεργασία των δύο αρχών συνιστά την δομή της πραγματικότητος. Κάθε όν δίνεται ουσιαστικώς από την ενωμένη ενέργεια των δύο αρχών και συγκεκριμένα από τον καθορισμό, την σταθεροποίηση και την οριοθέτηση τής απεριόριστης πολλαπλότητος… μέσω του Ενός σαν αρχής του προσδιορισμού… Όλο αυτό που υπάρχει, είναι στο μέτρο που είναι κάτι οριοθετημένο, καθορισμένο, ξεχωριστό, ταυτόσημο, μόνιμο και καθότι τοιουτοτρόπως μετέχει της καταγωγικής ενότητος που είναι αρχή κάθε προσδιορισμού. Τίποτε δεν είναι κάτι, εάν δεν είναι σε κάποιο βαθμό ένα κάτι. Αλλά αυτό μπορεί να είναι ακριβώς κάτι και ένα και να συμμετέχει της ενότητος, μόνον επειδή ταυτοχρόνως, μετέχει της αντιθέτου αρχής στην απεριόριστη πολλαπλότητα και γι’αυτό είναι άλλο από την ίδια την ενότητα! Γι’αυτό, το Είναι είναι ουσιαστικώς ενότης στην πολλαπλότητα. Η λειτουργία των δύο αρχών επομένως προκύπτει ανάλογη εκείνης η οποία αναδύεται από την διάκριση του Αριστοτέλη της τυπικής αρχής και της υλικής αρχής”.

          Όλο αυτό μας βοηθά να κατανοήσουμε πολύ καλά και την σπουδαιότητα της τριμερούς αρχής του Πρόκλου και της ανανέωσης σε σχέση με τον Πλάτωνα. Ενώ ο Πλάτων εννοούσε το ίδιο το Ένα σαν αρχή προ-σδιορισμού (ενοποιό) και οριοθεσίας και τοποθετούσε δίπλα του την Δυάδα του μεγάλου και του μικρού σαν απειροσύνη και πολλαπλότητα με μία σημασία δυαλιστική-πολική, ο Πρόκλος, στο πλαίσιο του μεταφυσικού ριζικού του μονισμού όχι μόνον δεν δέχεται μία αντιθετική αρχή στο Ένα (όπως ο Πλάτων) αλλά συλλαμβάνει το πρώτο όριο σαν ένα πρώτο παράγωγο του Ενός και όχι σαν το ίδιο το Ένα και επι πλέον συλλαμβάνει την δεύτερη αρχή, εξίσου, σαν ένα πρώτο παράγωγο του Ενός. Το δυαλιστικό-πολικό ζεύγος των αρχών, παράγεται εξίσου λοιπόν για τον Πρόκλο, από το Ένα όπως κατά συνέπειαν και η μείξη τους, όπως διευκρινίσαμε!

          Αυτό είναι χωρίς αμφιβολία ένα βήμα μπρος σε σχέση με την μεταφυσική πολικότητα του άγραφου Πλάτωνος τής προφορικής διδασκαλίας, όπως και του Φίληβου!

Συνεχίζεται

Αμέθυστος.

ΤΟ ΕΣΧΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΥΡΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ. (19)

Συνέχεια από: Σάββατο 30 Μαίου 2020

ΤΟ ΕΣΧΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΥΡΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ. 

Τού Giovanni Reale.   

VI. Το ΜΕΓΑΛΟ “ΤΡΙΜΕΡΕΣ” ΟΡΙΟ-ΑΠΕΡΙΟΡΙΣΤΟ-ΜΙΚΤΟ.

        

  2). Το “πέρας” και τό “άπειρο” είναι μία δυάδα αρχών, και με το “μικτό” είναι μία Τριάδα

         

Το πρώτο πέρας και η πρώτη  απειροσύνη έρχοντας λοιπόν ιεραρχικά, αμέσως μετά το Ένα και ακριβώς μέσω αυτών πραγματοποιείται η Ενοφάνια τού Πρόκλου. Το πρώτο πέρας είναι η πηγή όλων τών ορίων τα οποία πραγματοποιούνται σε όλα τα επίπεδα, ενώ η πρώτη απειροσύνη είναι η πηγή όλων τών απείρων τα οποία πραγματοποιούνται σε όλα τα επίπεδα. Γράφει ο Πρόκλος ότι το πρώτο Πέρας είναι το μέτρο και ο όρος (καθορισμός) τού παντός (θεώρημα 157), ενώ η απειρότης είναι “αιτία όλου αυτού που είναι άπειρο στην δύναμη και κάθε απειρότητος που είναι παρούσα στα όντα” (θεώρημα 92).

          Ο Πρόκλος ας σημειώσουμε συλλαμβάνει το μικτό πεπερασμένου και απείρου τόσο σαν αποτέλεσμα όσο και σαν αιτία! Και πράγματι, εκτός τού Ενός (και καθεμία από τις δύο αρχές υπολογιζόμενες καθαυτές, όπως το είδαμε ήδη (θεώρημα 90)), τό όλο είναι σύνθεση τών δύο αρχών, επομένως μετά το Ένα, κάθε αιτία είναι μικτή και επομένως μπορούμε να πούμε ότι το μικτό είναι αποτέλεσμα καθότι είναι έργο τού Ενός, το οποίο ενώνει πεπερασμένο και άπειρο, αλλά καθότι φανερώνει το Ένα, όπως το φανερώνουν το πέρας και το απέραντο, είναι αρχή με ανάλογο τρόπο με το όριο και το άπειρο και όπως αυτά, υφίσταται υποστατικώς και λειτουργεί σαν αρχή και νόμος καθολικός.

          Ίσως τα πιο διαυγή κείμενα τού Πρόκλου και τα πιο ουσιαστικά στο θέμα περιέχονται στην Πλάτωνική θεολογία, από την οποία αξίζει να μεταφέρουμε μερικά αποσπάσματα: “Τί άλλο άραγε θα μπορούσαμε να προτείνουμε, μετά την Ενότητα… παρά μόνον την δυάδα τών αρχών;…. Ακολουθώντας λοιπόν την παραδοσιακή Θεολογία και ο Πλάτων θέτει δύο αρχές μετά το Ένα. Λέει λοιπόν ο Σωκράτης, στον Φίληβο, ότι ο Θεός είναι γεννήτωρ τού καθορισμένου και του αορίστου, και μέσω αυτού, συμμειγνύοντας όλα τα όντα, τα οδηγεί στην τάξη. Και εάν τα όντα έχουν τάξη, μέσω αυτών τών δύο αρχών, είναι προφανές ότι αυτές απέκτησαν ύπαρξη πριν από αυτά. Και εάν οι δεύτερες πραγματικότητες απέκτησαν μετοχή, ερχόμενα τα συμμειγνυόμενα, πρέπει να έχουν μία προηγούμενη έμμικτη από όλα τα πράγματα. Πράγματι η πρόοδος των Θείων πραγμάτων δεν αρχίζει από τα συνηθισμένα πράγματα τα οποία είναι σε άλλα, αλλά από ξεχωριστά πράγματα τα οποία υφίστανται καθαυτά. Μ’αυτή την έννοια το Ένα καθαυτό έρχεται πριν από τα ενοποιημένα πράγματα και μ’αυτή την έννοια όσα υφίστανται την ενέργεια του Ενός καταλαμβάνουν μία τάξη που είναι δεύτερη, λόγω ακριβώς αυτής της αμέτοχης ενότητος. Έτσι λοιπόν με την ίδια έννοια, ακριβώς, και οι δύο αρχές των πραγμάτων πριν την μετοχή και πριν το συμμειγνύομα (σύμμειξη) το οποίο δημιουργεί την πραγματικότητα, ενυπάρχουν καθαυτές, καθαυτές μόνες καθολικές αρχές. Είναι αναγκαίο πριν από το καθορισμένο να υπάρχει το καθορίζον και πριν από το ορισμένο το ορίζον και αυτό σε σχέση με την ομοιότητα που παρουσιάζουν με το Ένα τα πράγματα που προοδεύουν από Αυτόν. Εάν λοιπόν απάγουμε τα όντα, χωρίς μεσότητα, από το Ένα, δεν θα μπορέσουμε πιά να βρούμε σε κανένα τόπο, στην καθαρότητά του, το χαρακτηριστικό τού Ενός. Διότι πράγματι ούτε το Ένα είναι ταυτόσημο με το Είναι, αλλά αυτό μετέχει του Ενός, ούτε το πρώτο Είναι είναι αληθινά Ένα. Διότι το καθαυτό Ένα είναι πιο ένδοξο του Ενός που Είναι. Πού είναι λοιπόν εκείνο το Ένα το οποίο είναι πράγματι τέτοιο; Υπάρχει λοιπόν κάτι το οποίο είναι ΕΝΑ, πριν από το Είναι το οποίο δίνει την πρόοδο στο Είναι και είναι αιτία τού πρώτου Είναι.

          Καθότι όταν είναι πριν από το Είναι, είναι επίσης πέραν κάθε ενοποιήσεως, όπως δεν περιέχεται επίσης και από κανένα πράγμα, είναι αμέτοχο, χωρισμένο από το πάν στην υπερβατικότητά του! Αλλά εάν αυτό το Ένα είναι αιτία, εάν είναι αρχή από την οποία προοδεύει τό Είναι, θα πρέπει να υφίσταται σ’Αυτόν γενετική τού Είναι δύναμις. Κάθε πράγμα που παράγει το παράγει σύμφωνα με την δύναμη του η οποία έχει μία διάμεση υπόσταση ανάμεσα σ’αυτό που παράγει και τα πράγματα που παράγονται. Και σε σχέση με τον πρώτο όρο, είναι πρόοδος σχεδόν σε επιμήκυνση, ενώ αυτή είναι η γενεσιουργός αιτία η οποία έρχεται πριν από το προϊόν. Στην πραγματικότητα το Είναι που παράγεται από το πέρας και το απέραντο (Είναι το οποίο καθ’αυτό δεν είναι το Ένα, αλλά έχει συμμόρφωση στο Ένα) κατέχει την πρόοδο από το Ένα, συνεπεία τής δυνάμεως που είναι ικανή να το παράγει και να το κάνει να εμφανισθεί από το Ένα και μαζί να φανερώσει από την υπόσταση του Ενός την αόρατη πρόοδο που ενώνει! Ο Σωκράτης μάλιστα στον Φίληβο ονομάζει αρχή προσδιοριστική αυτό το Ένα που έρχεται πριν από την δύναμη και που πρώτο προοδεύει από την καθολική αιτία, αμέτοχη και άρρητη! Ενώ ονομάζει ακαθόριστη την δύναμη που γεννά το Είναι. Και έτσι εκφράζεται σχετικώς: “λέγαμε αλλού ότι ο Θεός εμφάνισε, από το ένα μέρος καθορισμό και από το άλλο ακαθόριστο” (Πλατωνική Θεολογία ΙΙΙ 7, 7-8). “Σε μία επόμενη στιγμή, τώρα μπορούμε να πούμε τί πράγμα μπορεί να είναι άραγε εκείνο το τρίτο γεγονός το οποίο φανερώνεται στην συνέχεια από αυτά τα δύο πρώτα! Το οποίο ονομάζει με κάθε ευκαιρία μικτό, εννοώντας ότι έχει καταγωγή από το καθορίζον τά όντα, καί από τό καθορισμένο.Καί εάν τό καθορίζον είναι καθορισμός των όντων, και το ακαθόριστο, είναι αοριστία, και εάν υπάρχουν πράγματα τα οποία από το Ένα και από το άλλο κατάγονται από εκείνον τον τρόπο τον οποίο διδάσκει ο Σωκράτης, είναι ξεκάθαρο ότι το πρωταρχικό των συμμίκτων είναι το πρωταρχικό των όντων. Αυτό που καθ’αυτό είναι το Είναι και τίποτε άλλο παρά το Είναι” (Πλ. Θεολογία ΙΙΙ 9). “Το νοητό όν είναι λοιπόν το μικτό και κατάγεται, πρωταρχικώς, από την Θεότητα, από την οποία κατάγονται και το καθορίζον και το ακαθόριστο”.

Συνεχίζεται

Αμέθυστος.

ΤΟ ΕΣΧΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΥΡΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ (18)

Συνέχεια από: Tετάρτη 27 Μαίου 2020

ΤΟ ΕΣΧΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΥΡΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ. 

Του Giovanni Reale.   

V. Η Ιεραρχική σύλληψη τής πραγματικότητος και η δομική της διαμόρφωση!

       

4) Οι προηγηθείσες θεωρίες τού Πλάτωνος στά “προφορικά δόγματα”. 

Ακόμη και σ’αυτό το τόσο σημαντικό σημείο η ανακάλυψη των “προφορικών δογμάτων” τού Πλάτωνος ρίχνει άφθονο φως, καθότι η ιεραρχική σύλληψη τής πραγματικότητος και ο κανόνας βάσει τού οποίου είναι κατασκευασμένη η μεταφυσική ιεραρχία έχουν τις ρίζες τους ακριβώς στον Πλάτωνα. Μεταφέρουμε τα συμπεράσματα τού Kramer, τα οποία φωτίζουν τελείως την πλατωνική θέση και τα βασικά του κριτήρια, καθώς ο Πρόκλος κλείνει ακριβώς εκείνον τον κύκλο που είχε ανοίξει ο Πλάτων.

          Γράφει λοιπόν ο Kramer: “….η συστηματική επιτομή τής προφορικής μεταφυσικής τού Πλάτωνος παρουσιάζει μία διάκριση τών τεσσάρων κύριων επιπέδων τής πραγματικότητος (καθότι πρόκειται για μία σχέση οντολογικής συστάσεως, αυτά τα επίπεδα δεν πρέπει να παρανοηθούν μέ τήν χωρική σημασία). Το επίπεδο το οποίο θα μπορούσαμε να ονομάσουμε το πιο χαμηλό, αποτελείται από τα αισθητά αντικείμενα σε κίνηση. Το δεύτερο επίπεδο αποτελείται από τις μαθηματικές ουσίες οι οποίες είναι ήδη νοητές και αμετάβλητες αλλά οι οποίες καθόσον είναι ατομικές δεν ανήκουν ακόμη στα καθολικά αρχέτυπα. Στο τρίτο επίπεδο βρίσκονται τα καθόλου, τα οποία δίνονται όχι από μία πολλαπλότητα ατόμων, αλλά από ιδανικές πραγματικότητες οι οποίες είναι μοναδικές. Το τελευταίο επίπεδο συνίσταται από αρχές οι οποίες είναι υπεράνω τού Είναι, που έχουν και αυτές τον χαρακτήρα τής καθολικότητος και γι’αυτό μπορούν να συλληφθούν μόνον καθώς περνούν διαμέσου τών υπολοίπων ιδεών. Αυτά τα τέσσερα πλαίσια, διακεκριμένα σύμφωνα με ακριβή οντολογικά κριτήρια (τα κριτήρια τού αμετάβλητου, τής καθολικότητος και τής απλότητος), καταλήγουν στο εσωτερικό τους περαιτέρω χωρισμένα, για παράδειγμα με την ανάδυση τού πρωτείου τών Μετα-ιδεών και τών σειρών τών ιδανικών Αριθμών, στο πλαίσιο των καθόλου ή με την ακολουθία τής αριθμητικής, γεωμετρίας, στερεομετρίας, καθαρής αστρονομίας και μουσικολογίας, στο πλαίσιο των μαθηματικών πραγματικοτήτων, στο οποίο ανήκει επίσης και το πλαίσιο τής ψυχικής πραγματικότητος (εννοημένης σαν φόρμας μαθηματικής σε κίνηση) ή με την διάκριση τού υποσεληνιακού και τού υπερσεληνιακού, σωμάτων σε αιώνια κίνηση και σωμάτων σε φθορά, στο πλαίσιο των αισθητών πραγματικοτήτων. Γενικώς πρόκειται για μία οντολογική σχέση παραγωγής στο οποίο το πιο υψηλό σκαλί, διαθέτει πάντοτε ένα οντικό πρωτείο σε σχέση με το χαμηλότερο, και στο οποίο, για να μιλήσουμε με την πλατωνική διατύπωση, το πρώτο μπορεί να είναι ή να μπορεί να νοηθεί χωρίς το δεύτερο, αλλά όχι αντίστροφα, το δεύτερο χωρίς το πρώτο”.

         
Ας δούμε λοιπόν έναν χάρτη ο οποίος μπορεί να ξεκαθαρίσει, εξ απόψεως διαισθητικής, αυτή την ιεραρχική σκάλα τής πραγματικότητος την οποία συνέλαβε ο Πλάτων.

Το επίπεδο των αρχών: “Ένα” και “ακαθόριστη δυάς”.

Φυσικός κόσμος.

          Ας προσέξουμε ιδιαιτέρως πώς, πέραν μερικών αναλογιών επιπέδων, είναι ακόμη πιο ενδιαφέροντα τα μεταφυσικά κριτήρια βάσει των οποίων είναι οικοδομημένη αυτή η ιεραρχία, δηλαδή τα κριτήρια: το αμετάβλητο (και το ακίνητο), τής καθολικότητος και τής απλότητος! Αυτά είναι βασικώς τα κριτήρια στα οποία εμπνέεται ο Πρόκλος, όπως θα δούμε στην συνέχεια.

          Αλλά πριν μελετήσουμε ακόμη τις διάφορες Ιεραρχικές τάξεις οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε το καθοδηγητικό νήμα τής μεταφυσικής τού Πρόκλου, αρχίζοντας από το “τριμερές”, Όριο-Απεριόριστο-Μικτό.

     

     VI. Το ΜΕΓΑΛΟ “ΤΡΙΜΕΡΕΣ” ΟΡΙΟ-ΑΠΕΡΙΟΡΙΣΤΟ-ΜΙΚΤΟ.

          

Ο πρώτος μεγάλος καθοδηγητικός άξονας τής μεταφυσικής τού Πρόκλου συνίσταται σ’αυτό που ονομάστηκε: το “τριμερές” τού “ορίου”, τού “απεριορίστου” και τού “μικτού από όριο και απεριόριστο”. Αυτό το τριμερές κυριαρχεί σε όλο το σύστημα ξεκινώντας από τις πιο υψηλές πραγματικότητες, κατεβαίνοντας μέχρι τις αισθητές σωματικές πραγματικότητες.

          Για να κατανοήσουμε αυτό το σημείο τού συστήματος, οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε και να λύσουμε πάνω απ’όλα τα ακόλουθα δύο προβλήματα!

          Α)Πρέπει να κατανοήσουμε με ποια σημασία αυτή η Τριάδα είναι ταυτόχρονα, μία τριάδα υποστάσεων και μία τριάδα αρχών (ή νόμων) με ισχύ σε όλη την πραγματικότητα!

          Β)Επί πλέον, πρέπει να έχουμε υπ’όψιν την νέα ερμηνεία τού Πλάτωνος από μέρους τής Σχολής τής Τυβίγκης, η οποία απέδειξε πώς η θεματική τού ορίου, τού απεριορίστου και τού μικτού, είναι θεμελιώδης στα “προφορικά δόγματα” και επομένως είναι αυτό που μας αφήνει να υποθέσουμε μόνον ο Φίληβος, στον οποίο αναφερθήκαμε στο παρελθόν.

1) Το “τριμερές” σαν υποστατική τριάδα και σάν συμπαντικός τριμερής νόμος.

          

Ήδη τον περασμένο αιώνα ο Vacherot βρήκε τον σωστό δρόμο για να λύσει το πρόβλημα! Έγραψε : “το πεπερασμένο και το άπειρο δεν είναι καθαρά υποστάσεις, αλλά οι συστατικές και καθολικές αρχές των όντων. Δεν έχουν μία ιδιαίτερη και καθορισμένη φύση. Είναι παντού όπου το Είναι φανερώνεται και καλύπτουν τις πιο διαφορετικές φόρμες”.

          Ο Vacherot δεν υποστηρίζει ότι δεν πρόκειται καθόλου για υποστάσεις, αλλά ότι δεν πρόκειται για υποστάσεις με ακρίβεια λεγόμενες, δηλαδή με την κοινή έννοια, διότι δεν έχουν μία ιδιαίτερη φύση, αλλά γενική, καθότι φανερώνονται στις πιο διαφορετικές φόρμες. Όμως ο Zeller το παρεξήγησε απολύτως και έγραψε εναντίον του: “Δεν πρέπει να υπονοήσουμε ότι ο Πρόκλος υπολογίζει το περιορισμένο και το απεριόριστο, αντί για ουσίες με την ακριβή τους σημασία, μόνον σαν καθολικές αρχές (Ποιητικές) όλου τού Είναι. Αυτή η βεβαίωση είναι αντίθετη με τις δηλώσεις του…” .

          Στην πραγματικότητα ο Πρόκλος θέτει τα τρία μέλη τής τριάδος σαν υποστάσεις υφιστάμενες και σαν καθολικές αρχές. Ο Πρόκλος ισχυρίζεται ότι κάθε πραγματικότης, σε όλα τα επίπεδα προέρχεται από ένα όριο καθ-ορισμένο ή περιορίζων και από ένα απεριόριστο ή άπειρο. Απορρέει συνεπώς ένα μίγμα, δηλαδή μία σύνθεση τού ενός και τού άλλου.

          Ο νόμος τού τριμερούς λοιπόν στηρίζει τό ότι κάθε πραγματικότης συνίσταται από όριο, από το απεριόριστο (άπειρο ή απροσδιόριστο) και από τήν διαφορετική μίξη αυτών. Ο νόμος όπως αναφέραμε ήδη, ισχύει μόνον για κάθε όν νοητό και για τις ανώτερες υποστάσεις, αλλά και για την ψυχή για τα μαθηματικά όντα και για τα φυσικά εξαιρώντας το Ένα (και για το όριο και το απεριόριστο υπολογιζόμενα καθαυτά).

          Αλλά ας δούμε ένα κείμενο το οποίο εξηγεί πολύ καλά πώς όριο και απειροσύνη είναι ταυτοχρόνως και “υποστάσεις” και “καθολικές αρχές”. "Πριν από όλο αυτό το οποίο παράγει τήν υπόστασί του από το όριο και την απειροσύνη υπάρχουν καθαυτά το πρώτο όριο και η πρώτη απειροσύνη. Εάν, πράγματι, πριν υπάρξουν με ιδιαίτερο τρόπο οι χαρακτήρες υφίστανται καθαυτοί σαν αρχικές αιτίες κοινές σε όλα τα πράγματα χωρίς να ανήκουν σε κάποια, αλλά όλων αξεχώριστα, πρίν από το παράγωγο και από τα δύο πρέπει να υπάρξουν το όριο το πρώτο και το άπειρο σε πρώτο επίπεδο. Διότι πράγματι το ενυπάρχον όριο στο μικτό πράγμα μετέχει τής απειροσύνης και έτσι επίσης το άπειρο μετέχει τού ορίου. Καθένα από αυτά όμως, υπολογιζόμενο στον πρώτο του βαθμό απολύτως δεν είναι άλλο σε σχέση με αυτό που είναι: επομένως το άπειρο στο πρώτο του επίπεδο δεν πρέπει να έχει καθεαυτό όριο, ούτε το πρώτο όριο πρέπει να έχει απειροσύνη. Συνεπώς, πριν από το σύνθετο αυτά τα συστατικά υφίστανται στον απόλυτο πρώτο βαθμό” (Θεώρημα 90).

Συνεχίζεται

Αμέθυστος.

ΤΟ ΕΣΧΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΥΡΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ. (17)

Συνέχεια από: Σάββατο 4 Απριλίου 2020

ΤΟ ΕΣΧΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΥΡΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ. 

Του Giovanni Reale.

         

V. Η Ιεραρχική σύλληψη τής πραγματικότητος και η δομική της διαμόρφωση!

        
  3) Κάθετη πολλαπλότης και οριζόντια.

         

Παρουσιάζουμε έναν συνοπτικό πίνακα ο οποίος συνοψίζει όλα όσα είπαμε, για να μπορέσουμε να τα εμβαθύνουμε καλύτερα στις δύο σημασίες στις οποίες κινείται ο Πρόκλος στην κάθετη (Ιεραρχική) και στην οριζόντια (στο πλαίσιο του ιδίου σχεδίου, στα διάφορα επίπεδα τής Ιεραρχίας.

ΣΦΑΙΡΑ ΤΩΝ ΣΩΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΩΝ!

                       
Στην ιδιαίτερη τάξη κάθε σχεδίου τής πραγματικότητος πραγματοποιείται μία τέλεια Ιεραρχία, καθότι όλα τα όντα, σε κάθε βαθμό εξαρτώνται από το πρώτο όν εκείνης τής τάξης, λόγω τού ότι από αυτό προέρχονται και σ’αυτό τείνουν, συστήνοντας επομένως μία τέλεια οργανική ενότητα!

Ακολουθώντας τήν τάξη από το χαμηλό στο υψηλό, θα πούμε τα εξής:

Α) Όλα τα σωματικά όντα προέρχονται από μία μοναδική φύση (την Φύση τού Παντός), η οποία τα συνδέει τελείως μαζί, διότι από αυτή ξεπηδούν και σ’αυτή τείνουν.

Β) Όλες οι πολλαπλές ψυχές προέρχονται από μία πρώτη ψυχή και τείνουν να επανέλθουν στην ίδια μ’έναν καθολικό τρόπο!

Γ) Το ίδιο πράγμα επαναλαμβάνει ο Πρόκλος σχετικά με τις πνευματικές πραγματικότητες απέναντι στην πρώτη πνευματική πραγματικότητα! Και φυσικά ακολουθεί την τριπλή υποστατική διαχωριστική ανάλυση. Τα όντα προοδεύουν από το πρώτο Είναι και σ’αυτό τείνουν, οι ζωές είναι δεμένες όλες και εξαρτώνται από την πρώτη Ζωή και οι νόες από τον πρώτο Νού.

Δ) Η πολλαπλότης τών Ενάδων προέρχεται από το Ένα και τείνει στο Ένα.

Με την σειρά του, κάθε κατώτερο επίπεδο εξαρτάται από το ανώτερο και μ’αυτόν τον τρόπο εξαπλούται με συστηματικό και τέλειο τρόπο.

                       
Για να ολοκληρώσουμε αυτό το κάθετο σχήμα της πολλαπλότητος, πρέπει να διευκρινίσουμε την θέση που παίρνει ο Πρόκλος σχετικά με το θέμα τής οριζοντίου πολλαπλότητος! Αυτή η τελευταία αντικατοπτρίζει ακριβώς την οντολογική και την μεταφυσική απόσταση  την οποία έχει αναφορικά με το Ένα. Και πράγματι κάθε οριζόντια πολλαπλότης όσο πιο κοντινή είναι στο Ένα τόσο περισσότερο είναι σε μικρότερη ποσότητα αλλά σε μεγαλύτερη δύναμη!

                        Αξίζει τον κόπο να διαβάσσουμε ακριβώς τα λόγια τού φιλοσόφου σ’αυτό το σημείο, διότι είναι ιδιαιτέρως διαφωτιστικά: “… αυτό που είναι πιο κοντά και πιο όμοιο στο Ένα. Επιπλέον αποδείξαμε ήδη ότι το Ένα δίνει ύπαρξη σε όλα τα πράγματα χωρίς να μετέχει τής πολλαπλότητος. Επομένως αυτό που είναι πιο όμοιο σ’αυτό, καθότι είναι αιτία ενός μεγαλύτερου αριθμού επόμενων, εάν είναι αλήθεια ότι το Ένα είναι αιτία του όλου, θα είναι πιο ενωτικό και λιγότερο δεκτικό χωρισμού και διαιρέσεως, εάν εκείνο είναι Ενότης. Λοιπόν, καθότι Ένα, τού είναι πιο παρόμοιο αυτό που προσφέρεται λιγότερο για πολλαπλότητα, καθότι αιτία τού όλου, αυτό δέ που έχει την ιδιότητα να παράγει περισσότερα επόμενα και αυτό έχει την μεγαλύτερη δύναμη. Από αυτό συνάγεται προφανώς ότι οι φύσεις οι σωματικές είναι αριθμητικά περισσότερες από τις ψυχές, και ότι αυτές είναι περισσότερες από τους νόες και ότι οι νόες είναι περισσότεροι από τις Ενάδες τις Θείες και μπορούμε να επαναλάβουμε την ίδια διαβεβαίωση για όλες τις πραγματικότητες” (θεωρ. 62).

                        Αλλά αφήνοντας κατά μέρος την πολυπλοκότητα που υφίσταται σ' αυτό το σχήμα στην Πλατωνική Θεολογία, παραμένουν αξιοσημείωτα τα στοιχεία που αναδύονται στο πλαίσιο των ίδιων τών Στοιχείων της Θεολογίας, τα οποία είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε καλώς, ώστε να συλλάβουμε καταλλήλως την πραγματεία.

                       
Η πολλαπλότης τών όντων, όπως θα δούμε αμέσως στην συνέχεια, παράγεται από δύο αρχές: το “όριο” και το “απέραντο” ή Άπειρο. Κάθε πραγματικότης, σύμφωνα με μία αρχαία εννοιολόγηση του Πλάτωνος, είναι ένα ακαθόριστο το οποίο καθορίζεται συστηματικά από τον Πρόκλο, ο οποίος καθιστά τις δύο αρχές υποστάσεις, ακριβώς για να εξηγήσει την λειτουργία τους σαν γενικές αρχές και τις τοποθετεί σαν ενδιάμεσα, ανάμεσα στο Ένα και το Είναι. Και επειδή όπως θα δούμε, οι ίδιες οι Ενάδες τις προϋποθέτουν, η Ιεραρχική υποστατική θέση του ορίου και της απειροσύνης αναδύεται καθαρά.

                        Αλλά υπάρχει κάτι ακόμη. Ο Πλωτίνος έθετε το αιώνιο σαν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τού Νου (του πνεύματος) και τον χρόνο σαν χαρακτήρα και ενέργεια τής ψυχής. Και σ’αυτή την περίπτωση ο Πρόκλος ωθείται περαιτέρω, υποστατικοποιώντας μεταφυσικά τόσο την Αιωνιότητα όσο και τον χρόνο. Η “Αιωνιότης” κατανοείται σαν πρώτη πραγματικότης μη-μετεχόμενη, από την οποία αντλούν ύπαρξη όλα τα αιώνια όντα. Ο “Χρόνος” είναι κατανοημένος εξίσου σαν χρόνος τών χρόνων, σαν εκείνη την πραγματικότητα από την οποία εξαρτώνται όλες οι χρονικές πραγματικότητες.

                        
Η τοποθέτηση τής Αιωνιότητος Ιεραρχικά τοποθετείται σαν μεσότης αμέσως μετά το Είναι, για τον λόγο ότι, κατά τον Πρόκλο, το Είναι είναι ευρύτερο (υπάρχουν πράγματα που είναι, επομένως μετέχουν του Είναι, αλλά δεν είναι αιώνια, και έτσι η αιωνιότης έρχεται μετά το Είναι), ενώ ο χρόνος είναι ένα ενδιάμεσο το οποίο τοποθετείται στην κορυφή τής τάξεως της ψυχής. Ο Χρόνος είναι διάμεσος ανάμεσα στην σφαίρα τού πνεύματος και της ψυχής. (Θεωρήματα 52-55).                      

Η γένεση αυτής τής περίεργης σύλληψης, εντοπίστηκε τελευταίως. Ο Πρόκλος εμπνέεται από τους Χαλδαϊκούς Λόγους, εισάγοντας μερικές ιδέες που αντλεί από εδώ στο δικό του μεταφυσικό σχήμα, δηλαδή αφαιρώντας το μυθικό ένδυμα, αλλά διατηρώντας την ουσία.

                        Περί αυτών τών Λόγων (τών χρησμών) και περί τής επιρροής των θα μιλήσουμε στην συνέχεια. Τώρα, για να ολοκληρώσουμε αυτό το σημείο τού υποστατικού πολλαπλασιασμού διάμεσων οντοτήτων, θα πούμε ότι για να καταλάβουμε τον Πρόκλο, οφείλουμε να τον διαβάσουμε αναποδογυρίζοντας ακριβώς την κανονική αρχή την οποία επέβαλλαν οι Σχολαστικοί τού μεσαίωνος: entia non sunt multipplicanda praeter necessitatem. (Τα όντα δεν πρέπει να πολλαπλασιάζονται πέραν τού αναγκαίου). Διότι ο Πρόκλος είναι πεπεισμένος ότι για να εξηγήσει την πραγματικότητα στο σύνολό της, η μοναδική οδός είναι εκείνη τού πολλαπλασιασμού των όντων: entia sunt multiplicanda ex necessitate. (Πρέπει να πολλαπλασιάζονται πέραν της ανάγκης). Και αυτό ακριβώς εκφράζει τον κώδικά τής νοοτροπίας του, τής μεθοδολογίας του, τής μεταφυσικής του και τής θρησκευτικής του πίστης. Φυσικά τα όντα πρέπει να πολλαπλασιάζονται διότι αποτελούν σταθμούς και διαχωρισμούς μιάς καθολικής θεοφάνειας, όπως θα δούμε!

Συνεχίζεται

Αμέθυστος.

ΤΟ ΕΣΧΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΥΡΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ. (16)

Συνέχεια από: Δευτέρα 30 Μαρτίου 2020

ΤΟ ΕΣΧΑΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΟΥΡΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ. 

Του Giovanni Reale.

         

V. Η Ιεραρχική σύλληψη τής πραγματικότητος και η δομική της διαμόρφωση!

         

1) Πρώτος καθορισμός τής Ιεραρχίας τής πραγματικότητος σύμφωνα με το σχήμα τού Πλωτίνου.        

Τα θεωρήματα 14-22 προσφέρουν μία ακριβή απόδειξη και μία κατάλληλη εμβάθυνση αυτής τής προβληματικής. Ο Πρόκλος κινείται ακριβώς από το σημείο στο οποίο είχαν περιέλθει τα Στοιχεία τής Θεολογίας, όπως το αναφέραμε, κατά ένα μέρος για να σχεδιάσει την δομή τής πραγματικότητος και για να αποδείξει τον αναγκαίο χωρισμό της σε πολλαπλά επίπεδα.

          Μία πρώτη διάκριση η οποία ρίχνει ήδη κατάλληλο φως στην δομή τού πραγματικού, πραγματοποιείται βάσει τών εννοιών τής “κινήσεως” και τής “ακινησίας”. Κάθε όν ή είναι σε κίνηση ή του λείπει εντελώς η κίνηση. Και εάν διαθέτει την κίνηση ή την διαθέτει επειδή είναι δική του, ή επειδή δέχεται τήν κίνηση από άλλο.

          Τα όντα που είναι υποκείμενα σε κίνηση την οποία δέχονται από κάποιο άλλο, είναι όλα σώματα! Τα όντα που την δέχονται από αυτά τα ίδια είναι οι ψυχές, οι οποίες ακριβώς την μεταφέρουν στα σώματα! Η ψυχή είναι επομένως ανώτερη από το σώμα. Αλλά ακόμη πιο πάνω από την ψυχή είναι το πνεύμα, καθότι αυτό όχι μόνον είναι υποκείμενο σε κίνηση, αλλά διαθέτει μία μορφή καθαρής και απλής ακινήτου κινήσεως!

          Γράφει λοιπόν ο Πρόκλος σχετικά:… η ψυχή δεχόμενη κίνηση από τον εαυτό της, έχει έναν κατώτερο βαθμό από την ακίνητη φύση, η οποία παραμένει ακίνητη ακόμη και όταν ενεργεί, καθότι αυτό που διαθέτει κίνηση αυτόνομη είναι ανώτερο από όλα τα όντα που δέχονται την κίνηση, και αυτό που είναι ακίνητο είναι ανώτερο από όλα τα όντα τα οποία μεταδίδουν κίνηση! Εάν λοιπόν η ψυχή κινούμενη από τον εαυτό της κινεί τα άλλα όντα, πρίν από αυτή πρέπει να υφίσταται το Είναι το οποίο μεταδίδει κίνηση παραμένοντας ακίνητο. Ο Νούς μεταδίδει κίνηση καθότι ακίνητος και ενεργός διαρκώς χωρίς αλλαγή. Έτσι η ψυχή μέσω του νού μετέχει στην αιώνια δραστηριότητα τής σκέψης, όπως το σώμα μετέχει μέσω τής ψυχής τής αυτόνομης κινήσεως. Εάν η αιώνια δραστηριότης τής σκέψης ήταν στην πρώτη γραμμή στην ψυχή, θα ήταν ενυπάρχουσα σε κάθε ψυχή, όπως επίσης και η απόλαυση τής αυτόνομης κινήσεως. Αυτό λοιπόν δεν είναι ένας πρωτεύον χαρακτήρας τής ψυχής και επομένως πρέπει να υφίσταται πρίν από αυτή το Είναι το οποίο κατ’αρχάς διαθέτει σκέψη! Έτσι πριν από τις ψυχές υπάρχει ο νους” (Θεώρημα 20).

          Δείξαμε πιο πάνω τόν Νου με τον όρο Πνεύμα. Και πράγματι, σ’αυτό το πλαίσιο, ο Πρόκλος χρησιμοποιεί τον όρο Νους, για να δείξει ολόκληρη την σφαίρα τής πνευματικής πραγματικότητος, τής οποίας ο Νούς είναι μία στιγμή! Αλλά θα μιλήσουμε γι’αυτό στην συνέχεια!

          Ο Νους (πνεύμα, νούς) δεν είναι όμως το αποκορύφωμα πάνω από τον Νου υπάρχει το Ένα, διότι κάθε πραγματικότης έχει ανάγκη τού Ενός για να υφίσταται, αλλά δεν έχουν όλα τα όντα την ανάγκη τού νοός για να υφίστανται (όπως για παράδειγμα πολλά σώματα που είναι και επομένως έχουν ενότητα, αλλά δεν έχουν νού). Το Ένα λοιπόν είναι πάνω από τον Νου, ενώ πάνω από το Ένα δεν υπάρχει πλέον τίποτε, διότι ταυτιζόμενο με το Αγαθό, είναι αρχή του όλου. Είναι προφανές λοιπόν ότι ο Πρόκλος ξεκινά με το σχήμα τού Πλωτίνου.

Ένα. Σφαίρα τού πνεύματος (Νους) Σφαίρα τής ψυχής Σφαίρα τού σωματικού κόσμου.

                 Αυτό όμως είναι μόνον ένα σημείο εκκινήσεως, καθώς ο Πρόκλος το διευρύνει απέραντα, όχι μόνον εισάγοντας νέες σφαίρες, όπως θα δούμε, αλλά εισάγοντας τριαδικούς διαχωρισμούς στο εσωτερικό κάθε σφαίρας, οι οποίοι, εάν στα Στοιχεία της Θεολογίας είναι μάλλον περιορισμένοι, στα Σχόλια στον Πλάτωνα και ιδιαιτέρως στην Πλατωνική Θεολογία πολλαπλασιάζονται εκπληκτικά, με την εισαγωγή διαχωρισμών ακόμη και εβδομαδικών.

                 
2) Διάφορες εμβαθύνσεις που εισάγονται από τον Πρόκλο στο Ιεραρχικό σχήμα τού Πλωτίνου.

                
Φυσικά, εδώ θα περιοριστούμε στους διαχωρισμούς που γίνονται στα Στοιχεία τής Θεολογίας, που είναι οι πιο αξιόλογοι εξ απόψεως μεταφυσικής, καθώς οι περαιτέρω ξεχωριστές διακρίσεις ιδιαιτέρως αυτές που συναντώνται στην Πλατωνική Θεολογία, έγιναν προκειμένου να αναλάβουν το πάνθεον τών Εθνικών Θεών, και για να βρεθεί για κάθε Θεό ένα κατάλληλο μεταφυσικό επίπεδο. Η μεταφυσική ουσιοποίηση τού λόγου στα Στοιχεία τής Θεολογίας από αυτή την άποψη είναι πλεονεκτική, καθώς στοχεύει στην μείωση στα ουσιώδη της σημεία και την προβληματική τής πολλαπλότητος τών υποστάσεων, παρότι πολλαπλασίασε αρκετά το σχήμα τού Πλωτίνου.

                 Αλλά για ποιόν λόγο δεν αρκούσε το σχήμα τού Πλωτίνου ούτε στο πλαίσιο ενός ουσιοποιημένου λόγου;

                 Ο Λόγος, κατά τήν άποψή μας, είναι απλός. Ο Πρόκλος δεν πολλαπλασίασε τις υποστάσεις μόνον με τον θεωρητικό σκοπό τής θεμελιώσεως τού Πολυθεϊσμού, δηλαδή για λόγους ιστορικο-Θεολογικούς και θρησκευτικούς, αλλά και για λόγους φιλοσοφικούς!

                 Ο Πλωτίνος ισχυριζόταν ότι η πρόοδος τών υποστάσεων που είδαμε προηγουμένως δεν χρειαζόταν περισσότερα ενδιάμεσα και δήλωνε καθαρά ότι “δεν είναι πολλά τά ενδιάμεσα” (Ενν. V, 1,3). Και αυτό σημαίνει, διευκρινίζει ο Beierwaltes ότι “ανάμεσα στο Ένα, τον Νου και την ψυχή δεν υπάρχει μία διαμεσολάβηση καθαυτή υφιστάμενη, δηλαδή δεν υπάρχει κανένα άλλο όν το οποίο χρησιμεύει σαν πέρασμα! Αντιθέτως ο Πρόκλος υποστήριζε την αντίθεση ακριβώς θέση! Στην Πλατωνική Θεολογία γράφει: “… είναι αναγκαίο η πρόοδος τών όντων να είναι χωρίς διακοπές ώστε τίποτε να μην μπορεί να εξέλθει και να γίνει κενό (κάτι που ισχύει και για το πεδίο τού σώματος και τών ασωμάτων)”. Και στο “περί πρόνοιας” επαναλαμβάνει : “Οι πρόοδοι τών όντων, περισσότερο και από τις προόδους τών σωμάτων στον χώρο, δεν ανέχονται κανένα κενό, αλλά παντού υπάρχουν ανάμεσα στους ακραίους όρους ενδιάμεσα τα οποία εξασφαλίζουν τον αμοιβαίο τους σύνδεσμο” (Περί πρόνοιας 20).

                 Η πιο αποφασιστική τροποποίηση τού σχήματος τού Πλωτίνου εκ μέρους τού Πρόκλου συμβαίνει στην εισαγωγή τών Ενάδων, οι οποίες κατανοούνται σαν ενδιάμεσες ανάμεσα στο Ένα και στην σφαίρα τού Πνεύματος, εννοημένες σαν πολλαπλασιασμός τής ενότητος, πέραν τού Είναι και υπεράνω τού Νου, σαν πέρασμα υποχρεωτικό στον κερματισμό τού Ενός στην πολλαπλότητα. Γι’αυτές τις Ενάδες θα γίνει λόγος στην συνέχεια, δείχνοντας και κάποια ιστορικά προηγούμενα, αλλά ιδιαιτέρως τον ακριβέστατο θεωρητικό τους ρόλο.

                 Η άλλη αποφασιστική τροποποίηση συνίσταται στην διάκριση τού Πνεύματος σε τρείς υποστάσεις: Είναι, Ζωή και Νους, μία διάκριση την οποία δεχόταν ήδη ο Πλωτίνος αλλά όχι με την σημασία τών υποστατικών πραγμάτων. Κάθε μία από αυτές τις μεταφυσικές υποστάσεις πολλαπλασιάζεται περαιτέρω στα άλλα φιλοσοφικά έργα τού Πρόκλου, η πρώτη και η δεύτερη μέσω διακρίσεων σε τριαδικές υποστάσεις (μάλιστα δε σε επιπλέον τριαδικές σε κάθε μέλος τών Τριάδων) η τρίτη δε μέχρι εισαγωγής εβδομαδικών διατμημάτων.

                 Ακόμη και η ψυχή διακρίνεται σύμφωνα με το βασικό σχήμα, σε Θείες ψυχές, ψυχές που μετέχουν μονίμως τού Νου, και σέ ψυχές που περνούν πότε στον Νού και στην νόηση πότε στην μη-νόηση (ανοησία).

Συνεχίζεται

Αμέθυστος.