Του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς
https://svetosavlje.org/teodul/19/
Σημείωση: Αυτά τα δύο βιβλία τα έγραψε ο επίσκοπος Νικόλαος ως κρατούμενος των φασιστών: το Θεόδουλος — κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού του στη Μονή Λιουμπόστινια, από την εορτή των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου (12 Ιουλίου) του 1941 έως τον Δεκέμβριο του 1942· το Μέσα από το παράθυρο της φυλακής — στο διαβόητο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Νταχάου στη Γερμανία, από τις 15 Σεπτεμβρίου 1944 έως τις 8 Μαΐου 1945.
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΣΚΟΝΗ
ΠΟΛΥΧΡΩΜΗ ΠΟΛΗ
ΙΝΔΙΑ
ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΘΕΟΙ ΣΑΝ ΚΤΗΝΗ
ΣΠΕΡΜΑ ΚΑΙ ΣΠΕΡΜΑ
ΘΕΟΣ ΑΠΟ ΘΕΟ
ΦΩΝΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ
ΣΙΩΠΗ
ΒΑΠΤΙΣΜΑ
ΠΝΕΥΜΑΤΑ
ΑΓΡΑΜΜΑΤΟΙ ΚΑΙ ΑΝΟΗΤΟΙ
ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ
ΤΥΠΟΙ
ΤΥΠΟΙ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΒΟΛΕΣ
ΟΙΚΟΔΕΣΠΟΤΗΣ
ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΓΝΩΣΗ
ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ
ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ
ΨΗΛΑ ΠΥΡΓΟΣΠΙΤΑ
ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΦΩΤΙΣΜΕΝΟ
ΣΤΟΛΙΣΜΕΝΟ ΨΕΜΑ
ΠΟΙΜΕΝΙΚΗ ΚΑΛΥΒΑ
ΕΚΔΙΩΚΤΗΣ ΤΩΝ ΔΑΙΜΟΝΩΝ
ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ
ΥΙΟΙ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ
ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ
ΑΝΑΣΤΗΤΗΣ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ
ΥΙΟΙ ΤΟΥ ΣΚΟΤΟΥΣ
ΠΡΟΣΕΥΧΗ
ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΕΣ ΒΙΒΛΙΟ
ΠΡΟΦΗΤΗΣ
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
ΝΙΚΗΤΗΣ
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΣΚΟΝΗ
ΠΟΛΥΧΡΩΜΗ ΠΟΛΗ
ΙΝΔΙΑ
ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΘΕΟΙ ΣΑΝ ΚΤΗΝΗ
ΣΠΕΡΜΑ ΚΑΙ ΣΠΕΡΜΑ
ΘΕΟΣ ΑΠΟ ΘΕΟ
ΦΩΝΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ
ΣΙΩΠΗ
ΒΑΠΤΙΣΜΑ
ΠΝΕΥΜΑΤΑ
ΑΓΡΑΜΜΑΤΟΙ ΚΑΙ ΑΝΟΗΤΟΙ
ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ
ΤΥΠΟΙ
ΤΥΠΟΙ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΒΟΛΕΣ
ΟΙΚΟΔΕΣΠΟΤΗΣ
ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΓΝΩΣΗ
ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ
ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ
ΨΗΛΑ ΠΥΡΓΟΣΠΙΤΑ
ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΦΩΤΙΣΜΕΝΟ
ΣΤΟΛΙΣΜΕΝΟ ΨΕΜΑ
ΠΟΙΜΕΝΙΚΗ ΚΑΛΥΒΑ
ΕΚΔΙΩΚΤΗΣ ΤΩΝ ΔΑΙΜΟΝΩΝ
ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ
ΥΙΟΙ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ
ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ
ΑΝΑΣΤΗΤΗΣ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ
ΥΙΟΙ ΤΟΥ ΣΚΟΤΟΥΣ
ΠΡΟΣΕΥΧΗ
ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΕΣ ΒΙΒΛΙΟ
ΠΡΟΦΗΤΗΣ
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
ΝΙΚΗΤΗΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΣΚΟΝΗ
Κάθισε, Θεόδουλε. Έλα να καθίσουμε κι οι δυο, να ξεκουραστούμε από τη σκόνη. Ρωτάς επάνω σε τι να καθίσουμε; Ας καθίσουμε εδώ ακριβώς, στον δρόμο, επάνω στη σκόνη. Ας καθίσουμε επάνω σε εκείνο που εδώ και πολύ καιρό κάθεται επάνω μας, επάνω στην αγαπητή μας σκόνη, η οποία και μας κούρασε. Ας καθίσουμε μόνοι μας.
Μη συνοφρυώνεσαι, Θεόδουλε. Σου είναι άραγε δυσάρεστη αυτή η σκόνη του δρόμου; Ιδού, από την ίδια αυτή σκόνη είναι πλασμένο και το σώμα σου, η πιο αγαπητή σου από όλες τις σκόνες του κόσμου. Από την ίδια αυτή σκόνη έχουν οικοδομηθεί όλα τα σώματα, όλα τα μάτια, όλα τα χέρια, όλα τα κεφάλια, όλες οι καρδιές· από αυτήν είναι και όλα τα άστρα.
Δεν άκουσες άραγε στη νεκρώσιμη ακολουθία τον ύμνο: «Εμνήσθην τοῦ προφήτου βοῶντος· ἐγώ εἰμι γῆ καὶ σποδός»; Δεν περπάτησες κι εσύ σε κάποιο παλαιό κοιμητήριο και, πατώντας επάνω στους εξισωμένους τάφους, δεν αναρωτήθηκες: «Ποιος άραγε είναι ο βασιλιάς και ποιος ο πολεμιστής· ποιος ο πλούσιος και ποιος ο φτωχός;» Μέσα στη σκόνη είδες εξισωμένα όλα όσα κάποτε είχαν ανυψωθεί από τη σκόνη ως άνισα.
Προς αυτή την εξίσωση βαδίζουμε κι εγώ κι εσύ· γρήγορα, ακατάπαυστα, πηγαίνοντας «εκεί όπου πορεύεται κάθε ζωντανό πλάσμα»: στη σκόνη, στη στάχτη, στην ανάπαυση χωρίς φωνή, κάτω από τα πόδια νέων οδοιπόρων, δίποδων, τετράποδων και εκατόποδων. Η σκόνη του εγκεφάλου μας δεν θα σκέπτεται. Η σκόνη της καρδιάς μας δεν θα αισθάνεται. Ούτε η σκόνη των ματιών μας θα βλέπει ούτε η σκόνη των αυτιών μας θα ακούει ούτε η σκόνη της γλώσσας μας θα μιλά. Θα είμαστε όμοιοι με αυτή τη σκόνη του δρόμου, επάνω στην οποία καθόμαστε τώρα και για την οποία τόσο συνοφρυώνεσαι, Θεόδουλέ μου.
Γιατί συνοφρυώνεσαι μπροστά σε αυτή τη σκόνη του δρόμου, οδοιπόρε από άγνωστη πόλη προς άγνωστη πόλη; Γιατί τη βλέπεις με κακοκεφιά, ενώ δεν συνοφρυώνεσαι μπροστά στη σκόνη του σώματός σου, του προσώπου σου, των ματιών σου, του στόματός σου, της γλώσσας σου, των χεριών και των ποδιών σου; Δεν είναι άραγε το ένα και το άλλο το ίδιο, απολύτως το ίδιο; Θα ήσουν συνεπής, αν αγαπούσες ή μισούσες εξίσου και τις δύο σκόνες ή αν ήσουν αδιάφορος απέναντι και στις δύο.
Θα λερωθείς, λες; Τι θα λερώσεις; Το ένδυμα του σώματός σου, το ένδυμα του ενδύματός σου; Το πιο εξωτερικό μπορεί να λερώσει μόνο εκείνο που είναι επίσης το πιο εξωτερικό. Εκείνο που λερώνει, εκείνο και καθαρίζει. Αν το λίπος λερώνει, το σαπούνι από λίπος καθαρίζει. Μήπως και το νερό δεν είναι σκόνη; Αν η σκόνη του δρόμου λερώσει τα ρούχα σου, το νερό θα τα πλύνει. Αν όμως λερωθεί κάτι μέσα σου, μόνο κάτι εσωτερικό μπορεί να το καθαρίσει. Προς το παρόν όμως δεν θα μιλήσουμε για τον εσωτερικό ρύπο και τον καθαρισμό. Αυτό είναι κάτι υψηλό και μακρινό. Ας καθίσουμε λοιπόν ήρεμα, σκόνη επάνω στη σκόνη, και ας συνομιλήσουμε για τη σκόνη.
ΠΟΛΥΧΡΩΜΗ ΠΟΛΗ
Κοίταξε, Θεόδουλε, πόσο πολύχρωμος είναι ο κόσμος γύρω μας. Πώς όλα ποικίλλουν σε διαφορετικά χρώματα και σχήματα, σε μέτρα και αναλογίες. Και κάτω, επάνω στη γη, και ψηλά, στον θόλο του ουρανού. Τι είναι όλα αυτά παρά σκόνη, όπως ακριβώς το δικό μου και το δικό σου σώμα, τα δικά μου και τα δικά σου μάτια, η δική μου και η δική σου καρδιά;
Αληθινά, αυτός ο κόσμος είναι μια Πολύχρωμη Πόλη. Ποιος την οικοδόμησε; Πώς την οικοδόμησε; Για ποιον λόγο την οικοδόμησε; Αυτά είναι τα τρία βασανιστικά ερωτήματα· τέταρτο δεν υπάρχει. Εμείς γνωρίζουμε μόνο ότι την οικοδόμησε από τη σκόνη.
Τα ύψη και τα βάθη είναι από σκόνη και είναι σκόνη· οι κορυφογραμμές των βουνών και οι πεδιάδες κάτω από τα βουνά, τα δάση και οι βράχοι, τα χόρτα και τα άνθη, οι πόλεις και τα ανάκτορα — όλα είναι από σκόνη και όλα είναι σκόνη. Και οι άνθρωποι· ναι, και οι άνθρωποι. Καθισμένοι επάνω σε αυτή τη σκόνη, ποιος γνωρίζει επάνω σε τίνος το πρόσωπο καθόμαστε ή επάνω σε τίνος τα μάτια ή επάνω σε τίνος την καρδιά. Ο άνεμος θα μπορούσε να έχει σηκώσει τη σκόνη των νεκρών σωμάτων και να τη διασκορπίσει σε όλο τον κόσμο. Και ασφαλώς το έχει κάνει· και εξακολουθεί αδιάκοπα να το κάνει. Ο άνεμος είναι μια δύναμη που δεν αφήνει σε ησυχία ούτε τους ζωντανούς ούτε τους νεκρούς. Ο εξωτερικός άνεμος και —ο εσωτερικός άνεμος.
Και η σκόνη είναι δύναμη. Πράγματι, όλες οι δυνάμεις της φύσεως βρίσκονται μέσα στη σκόνη. Μέσα της βρίσκονται η γη, ο άνεμος, η φωτιά και το νερό. Μέσα της βρίσκονται ο μαγνητισμός και ο ηλεκτρισμός. Μέσα της βρίσκονται τα μόρια, τα άτομα, τα ηλεκτρόνια και τα πρωτόνια, καθώς επίσης η ελκτική και η απωστική δύναμη. Ανεπαίσθητα δέχεται τις ακτίνες από τα ουράνια σώματα του σύμπαντος και ανεπαίσθητα ακτινοβολεί και η ίδια. Σαν να δέχεται ένα δώρο και να προσφέρει αντίδωρο· ή σαν να δέχεται έναν χαιρετισμό και να ανταποδίδει τον χαιρετισμό. Λένε ότι όποιος κατανοούσε έναν κόκκο σκόνης θα κατανοούσε το σύμπαν.
Μέχρι σήμερα κανείς δεν τον κατανόησε. Θα τον κατανοήσει άραγε ποτέ κανείς; Με τη διαίρεση και τον κατακερματισμό θέλησαν οι άνθρωποι να κατανοήσουν τη σκόνη. Όσο όμως έφθαναν σε μικρότερα μέρη, τόσο συναντούσαν μεγαλύτερο μυστήριο, μεγαλύτερο θαύμα. Τα πιο μικροσκοπικά μέρη ενός κόκκου σκόνης αποτελούν εξίσου μεγάλο θαύμα με τα μεγαλύτερα άστρα του σύμπαντος. Όσα βλέπουν οι άνθρωποι μέσα από το τηλεσκόπιο και το μικροσκόπιο προκαλούν την ίδια κατάπληξη. Όταν οι ερευνητές νομίζουν ότι έφθασαν στο τέλος, βρίσκονται στην αρχή. Η απόσταση ανάμεσα στο γνωστό και στο άγνωστο δεν μειώνεται καθόλου· όχι, αλλά αυξάνεται. Μέσα στον λαβύρινθο της ζωής και των όντων, οι άνθρωποι δεν κατόρθωσαν μέχρι σήμερα, μόνοι τους, να ψηλαφήσουν ούτε πόρτα ούτε παράθυρο. Συναντούν αδιάκοπα νέες στροφές, περάσματα και ελιγμούς, εδώ, μέσα σε αυτόν τον παγκόσμιο λαβύρινθο, αλλά ποτέ πόρτα ή παράθυρο.
Έχει άραγε η Πολύχρωμη Πόλη πόρτες και παράθυρα; Έχει κλειδιά, και ποιος κρατά στα χέρια του τα κλειδιά της Πολύχρωμης Πόλης; Αυτά είναι πανάρχαια ερωτήματα, τα οποία σε καμία γενεά δεν έπαψαν να απασχολούν τον νου ούτε να βρίσκονται στα χείλη των ανθρώπων. Μόνο ένα πράγμα ήταν σαφές σε όλους: ότι από τη σκόνη ανασηκωνόμαστε και στη σκόνη καταποντιζόμαστε. Το λίκνο δεν μπόρεσε ποτέ να χορτάσει το κοιμητήριο· ούτε το κοιμητήριο μπόρεσε να αντισταθεί στον άνεμο, ώστε να μην ανασηκώσει τη σκόνη του και να τη χρησιμοποιήσει για νέα σώματα.
Ο ήλιος φανερώνει τις διαφορές· το σκοτάδι εξισώνει τα πάντα. Η συννεφιασμένη νύχτα εξισώνει τα πάντα σαν τον τάφο. Και μέσα σε μια τέτοια νύχτα η Πολύχρωμη Πόλη παύει να είναι πολύχρωμη. Έτσι και ο ξύπνιος άνθρωπος βλέπει τις διαφορές, ενώ ο κοιμισμένος άνθρωπος εξισώνει τα πάντα σαν τη νύχτα, σαν τον τάφο. Δεν υποψιάζεσαι, Θεόδουλε, ότι και μέσα στον άνθρωπο υπάρχει κάτι σαν τον ήλιο και κάτι σαν το σκοτάδι; Πώς αλλιώς θα μπορούσε ο άνθρωπος να έχει και την ιδιότητα του ήλιου, να διακρίνει, και την ιδιότητα της νύχτας, να εξισώνει;
Τι είναι το πρώτο και τι είναι το δεύτερο μέσα στον άνθρωπο; Και αυτό είναι ένα πανάρχαιο ερώτημα των κατοίκων της Πολύχρωμης Πόλης και των οδοιπόρων του λαβυρίνθου. Ερώτημα καταφαγωμένο, αλλά όχι χωνεμένο· εξετασμένο, αλλά άλυτο. Το ερώτημα αυτό προκαλεί σύγχυση σε όλους όσοι, όπως εγώ κι εσύ μέχρι τώρα, μιλάμε για τον άνθρωπο μόνο ως σκόνη. Διότι φαίνεται ότι η σκόνη του ανθρώπινου όντος δεν είναι ολόκληρη σκόνη και ότι κρύβει μέσα της κάτι που δεν είναι σκόνη. Κάτι που υψώνεται λίγο πάνω από τη σκόνη, όπως ο πνιγμένος πάνω από τα νερά του κατακλυσμού· κάτι που ελέγχει τη σκόνη και μάλιστα εξουσιάζει τη σκόνη.
Έλα, Θεόδουλε, πρέπει να πάμε σε κάποια αρχαιότερη σκόνη. Αυτή επάνω στην οποία καθόμαστε τώρα φαίνεται νέα, σαν να τη σώρευσε πρόσφατα ο άνεμος και σαν οι άνθρωποι να στοχάστηκαν λίγο επάνω της και να κατανόησαν λίγα από τα μυστικά της. Ας πάμε, λοιπόν, στην Ινδία, στη χώρα που είναι η μητέρα όλων των φιλοσοφιών, όλων των πνευματικών προσπαθειών και όλων των πλανών πριν από τον αναμενόμενο Μεσσία του κόσμου.
ΙΝΔΙΑ
ΣΚΟΝΗ
Κάθισε, Θεόδουλε. Έλα να καθίσουμε κι οι δυο, να ξεκουραστούμε από τη σκόνη. Ρωτάς επάνω σε τι να καθίσουμε; Ας καθίσουμε εδώ ακριβώς, στον δρόμο, επάνω στη σκόνη. Ας καθίσουμε επάνω σε εκείνο που εδώ και πολύ καιρό κάθεται επάνω μας, επάνω στην αγαπητή μας σκόνη, η οποία και μας κούρασε. Ας καθίσουμε μόνοι μας.
Μη συνοφρυώνεσαι, Θεόδουλε. Σου είναι άραγε δυσάρεστη αυτή η σκόνη του δρόμου; Ιδού, από την ίδια αυτή σκόνη είναι πλασμένο και το σώμα σου, η πιο αγαπητή σου από όλες τις σκόνες του κόσμου. Από την ίδια αυτή σκόνη έχουν οικοδομηθεί όλα τα σώματα, όλα τα μάτια, όλα τα χέρια, όλα τα κεφάλια, όλες οι καρδιές· από αυτήν είναι και όλα τα άστρα.
Δεν άκουσες άραγε στη νεκρώσιμη ακολουθία τον ύμνο: «Εμνήσθην τοῦ προφήτου βοῶντος· ἐγώ εἰμι γῆ καὶ σποδός»; Δεν περπάτησες κι εσύ σε κάποιο παλαιό κοιμητήριο και, πατώντας επάνω στους εξισωμένους τάφους, δεν αναρωτήθηκες: «Ποιος άραγε είναι ο βασιλιάς και ποιος ο πολεμιστής· ποιος ο πλούσιος και ποιος ο φτωχός;» Μέσα στη σκόνη είδες εξισωμένα όλα όσα κάποτε είχαν ανυψωθεί από τη σκόνη ως άνισα.
Προς αυτή την εξίσωση βαδίζουμε κι εγώ κι εσύ· γρήγορα, ακατάπαυστα, πηγαίνοντας «εκεί όπου πορεύεται κάθε ζωντανό πλάσμα»: στη σκόνη, στη στάχτη, στην ανάπαυση χωρίς φωνή, κάτω από τα πόδια νέων οδοιπόρων, δίποδων, τετράποδων και εκατόποδων. Η σκόνη του εγκεφάλου μας δεν θα σκέπτεται. Η σκόνη της καρδιάς μας δεν θα αισθάνεται. Ούτε η σκόνη των ματιών μας θα βλέπει ούτε η σκόνη των αυτιών μας θα ακούει ούτε η σκόνη της γλώσσας μας θα μιλά. Θα είμαστε όμοιοι με αυτή τη σκόνη του δρόμου, επάνω στην οποία καθόμαστε τώρα και για την οποία τόσο συνοφρυώνεσαι, Θεόδουλέ μου.
Γιατί συνοφρυώνεσαι μπροστά σε αυτή τη σκόνη του δρόμου, οδοιπόρε από άγνωστη πόλη προς άγνωστη πόλη; Γιατί τη βλέπεις με κακοκεφιά, ενώ δεν συνοφρυώνεσαι μπροστά στη σκόνη του σώματός σου, του προσώπου σου, των ματιών σου, του στόματός σου, της γλώσσας σου, των χεριών και των ποδιών σου; Δεν είναι άραγε το ένα και το άλλο το ίδιο, απολύτως το ίδιο; Θα ήσουν συνεπής, αν αγαπούσες ή μισούσες εξίσου και τις δύο σκόνες ή αν ήσουν αδιάφορος απέναντι και στις δύο.
Θα λερωθείς, λες; Τι θα λερώσεις; Το ένδυμα του σώματός σου, το ένδυμα του ενδύματός σου; Το πιο εξωτερικό μπορεί να λερώσει μόνο εκείνο που είναι επίσης το πιο εξωτερικό. Εκείνο που λερώνει, εκείνο και καθαρίζει. Αν το λίπος λερώνει, το σαπούνι από λίπος καθαρίζει. Μήπως και το νερό δεν είναι σκόνη; Αν η σκόνη του δρόμου λερώσει τα ρούχα σου, το νερό θα τα πλύνει. Αν όμως λερωθεί κάτι μέσα σου, μόνο κάτι εσωτερικό μπορεί να το καθαρίσει. Προς το παρόν όμως δεν θα μιλήσουμε για τον εσωτερικό ρύπο και τον καθαρισμό. Αυτό είναι κάτι υψηλό και μακρινό. Ας καθίσουμε λοιπόν ήρεμα, σκόνη επάνω στη σκόνη, και ας συνομιλήσουμε για τη σκόνη.
ΠΟΛΥΧΡΩΜΗ ΠΟΛΗ
Κοίταξε, Θεόδουλε, πόσο πολύχρωμος είναι ο κόσμος γύρω μας. Πώς όλα ποικίλλουν σε διαφορετικά χρώματα και σχήματα, σε μέτρα και αναλογίες. Και κάτω, επάνω στη γη, και ψηλά, στον θόλο του ουρανού. Τι είναι όλα αυτά παρά σκόνη, όπως ακριβώς το δικό μου και το δικό σου σώμα, τα δικά μου και τα δικά σου μάτια, η δική μου και η δική σου καρδιά;
Αληθινά, αυτός ο κόσμος είναι μια Πολύχρωμη Πόλη. Ποιος την οικοδόμησε; Πώς την οικοδόμησε; Για ποιον λόγο την οικοδόμησε; Αυτά είναι τα τρία βασανιστικά ερωτήματα· τέταρτο δεν υπάρχει. Εμείς γνωρίζουμε μόνο ότι την οικοδόμησε από τη σκόνη.
Τα ύψη και τα βάθη είναι από σκόνη και είναι σκόνη· οι κορυφογραμμές των βουνών και οι πεδιάδες κάτω από τα βουνά, τα δάση και οι βράχοι, τα χόρτα και τα άνθη, οι πόλεις και τα ανάκτορα — όλα είναι από σκόνη και όλα είναι σκόνη. Και οι άνθρωποι· ναι, και οι άνθρωποι. Καθισμένοι επάνω σε αυτή τη σκόνη, ποιος γνωρίζει επάνω σε τίνος το πρόσωπο καθόμαστε ή επάνω σε τίνος τα μάτια ή επάνω σε τίνος την καρδιά. Ο άνεμος θα μπορούσε να έχει σηκώσει τη σκόνη των νεκρών σωμάτων και να τη διασκορπίσει σε όλο τον κόσμο. Και ασφαλώς το έχει κάνει· και εξακολουθεί αδιάκοπα να το κάνει. Ο άνεμος είναι μια δύναμη που δεν αφήνει σε ησυχία ούτε τους ζωντανούς ούτε τους νεκρούς. Ο εξωτερικός άνεμος και —ο εσωτερικός άνεμος.
Και η σκόνη είναι δύναμη. Πράγματι, όλες οι δυνάμεις της φύσεως βρίσκονται μέσα στη σκόνη. Μέσα της βρίσκονται η γη, ο άνεμος, η φωτιά και το νερό. Μέσα της βρίσκονται ο μαγνητισμός και ο ηλεκτρισμός. Μέσα της βρίσκονται τα μόρια, τα άτομα, τα ηλεκτρόνια και τα πρωτόνια, καθώς επίσης η ελκτική και η απωστική δύναμη. Ανεπαίσθητα δέχεται τις ακτίνες από τα ουράνια σώματα του σύμπαντος και ανεπαίσθητα ακτινοβολεί και η ίδια. Σαν να δέχεται ένα δώρο και να προσφέρει αντίδωρο· ή σαν να δέχεται έναν χαιρετισμό και να ανταποδίδει τον χαιρετισμό. Λένε ότι όποιος κατανοούσε έναν κόκκο σκόνης θα κατανοούσε το σύμπαν.
Μέχρι σήμερα κανείς δεν τον κατανόησε. Θα τον κατανοήσει άραγε ποτέ κανείς; Με τη διαίρεση και τον κατακερματισμό θέλησαν οι άνθρωποι να κατανοήσουν τη σκόνη. Όσο όμως έφθαναν σε μικρότερα μέρη, τόσο συναντούσαν μεγαλύτερο μυστήριο, μεγαλύτερο θαύμα. Τα πιο μικροσκοπικά μέρη ενός κόκκου σκόνης αποτελούν εξίσου μεγάλο θαύμα με τα μεγαλύτερα άστρα του σύμπαντος. Όσα βλέπουν οι άνθρωποι μέσα από το τηλεσκόπιο και το μικροσκόπιο προκαλούν την ίδια κατάπληξη. Όταν οι ερευνητές νομίζουν ότι έφθασαν στο τέλος, βρίσκονται στην αρχή. Η απόσταση ανάμεσα στο γνωστό και στο άγνωστο δεν μειώνεται καθόλου· όχι, αλλά αυξάνεται. Μέσα στον λαβύρινθο της ζωής και των όντων, οι άνθρωποι δεν κατόρθωσαν μέχρι σήμερα, μόνοι τους, να ψηλαφήσουν ούτε πόρτα ούτε παράθυρο. Συναντούν αδιάκοπα νέες στροφές, περάσματα και ελιγμούς, εδώ, μέσα σε αυτόν τον παγκόσμιο λαβύρινθο, αλλά ποτέ πόρτα ή παράθυρο.
Έχει άραγε η Πολύχρωμη Πόλη πόρτες και παράθυρα; Έχει κλειδιά, και ποιος κρατά στα χέρια του τα κλειδιά της Πολύχρωμης Πόλης; Αυτά είναι πανάρχαια ερωτήματα, τα οποία σε καμία γενεά δεν έπαψαν να απασχολούν τον νου ούτε να βρίσκονται στα χείλη των ανθρώπων. Μόνο ένα πράγμα ήταν σαφές σε όλους: ότι από τη σκόνη ανασηκωνόμαστε και στη σκόνη καταποντιζόμαστε. Το λίκνο δεν μπόρεσε ποτέ να χορτάσει το κοιμητήριο· ούτε το κοιμητήριο μπόρεσε να αντισταθεί στον άνεμο, ώστε να μην ανασηκώσει τη σκόνη του και να τη χρησιμοποιήσει για νέα σώματα.
Ο ήλιος φανερώνει τις διαφορές· το σκοτάδι εξισώνει τα πάντα. Η συννεφιασμένη νύχτα εξισώνει τα πάντα σαν τον τάφο. Και μέσα σε μια τέτοια νύχτα η Πολύχρωμη Πόλη παύει να είναι πολύχρωμη. Έτσι και ο ξύπνιος άνθρωπος βλέπει τις διαφορές, ενώ ο κοιμισμένος άνθρωπος εξισώνει τα πάντα σαν τη νύχτα, σαν τον τάφο. Δεν υποψιάζεσαι, Θεόδουλε, ότι και μέσα στον άνθρωπο υπάρχει κάτι σαν τον ήλιο και κάτι σαν το σκοτάδι; Πώς αλλιώς θα μπορούσε ο άνθρωπος να έχει και την ιδιότητα του ήλιου, να διακρίνει, και την ιδιότητα της νύχτας, να εξισώνει;
Τι είναι το πρώτο και τι είναι το δεύτερο μέσα στον άνθρωπο; Και αυτό είναι ένα πανάρχαιο ερώτημα των κατοίκων της Πολύχρωμης Πόλης και των οδοιπόρων του λαβυρίνθου. Ερώτημα καταφαγωμένο, αλλά όχι χωνεμένο· εξετασμένο, αλλά άλυτο. Το ερώτημα αυτό προκαλεί σύγχυση σε όλους όσοι, όπως εγώ κι εσύ μέχρι τώρα, μιλάμε για τον άνθρωπο μόνο ως σκόνη. Διότι φαίνεται ότι η σκόνη του ανθρώπινου όντος δεν είναι ολόκληρη σκόνη και ότι κρύβει μέσα της κάτι που δεν είναι σκόνη. Κάτι που υψώνεται λίγο πάνω από τη σκόνη, όπως ο πνιγμένος πάνω από τα νερά του κατακλυσμού· κάτι που ελέγχει τη σκόνη και μάλιστα εξουσιάζει τη σκόνη.
Έλα, Θεόδουλε, πρέπει να πάμε σε κάποια αρχαιότερη σκόνη. Αυτή επάνω στην οποία καθόμαστε τώρα φαίνεται νέα, σαν να τη σώρευσε πρόσφατα ο άνεμος και σαν οι άνθρωποι να στοχάστηκαν λίγο επάνω της και να κατανόησαν λίγα από τα μυστικά της. Ας πάμε, λοιπόν, στην Ινδία, στη χώρα που είναι η μητέρα όλων των φιλοσοφιών, όλων των πνευματικών προσπαθειών και όλων των πλανών πριν από τον αναμενόμενο Μεσσία του κόσμου.
ΙΝΔΙΑ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου