Συνέχεια από: Σάββατο 27 Ιουλίου 2024
Θα διατυπώσω τώρα ορισμένες από αυτές τις ιδέες, μαζί με άλλες, με τη μορφή τριών θέσεων.
1) Κατά την εξέλιξη των ειδών, το εγώ ή ο εαυτός ή η αυτοσυνειδησία αναδύεται μαζί με τις ανώτερες λειτουργίες της γλώσσας - δηλαδή τις περιγραφικές και τις επιχειρηματολογικές λειτουργίες - και αλληλεπιδρά με αυτές.
2) Κατά την ανάπτυξη του παιδιού, το εγώ ή ο εαυτός ή η αυτοσυνειδησία αναπτύσσεται μαζί με τις ανώτερες λειτουργίες της γλώσσας και, επομένως, αφού το παιδί έχει μάθει να εκφράζεται, να επικοινωνεί με άλλους ανθρώπους, να κατανοεί τη σχέση του με τους άλλους ανθρώπους και να προσαρμόζεται στο φυσικό του περιβάλλον.
3) Ο εαυτός ή το εγώ συνδέεται αφενός με την κεντρική λειτουργία ελέγχου του εγκεφάλου και αφετέρου αλληλεπιδρά με τα αντικείμενα του κόσμου 3. Στο βαθμό που αλληλεπιδρά με τον εγκέφαλο, η θέση της αλληλεπίδρασης θα μπορούσε να εντοπιστεί ανατομικά. Η άποψή μου είναι ότι η αλληλεπίδραση εντοπίζεται στο γλωσσικό κέντρο του εγκεφάλου.
Για την πρώτη από αυτές τις θέσεις, σχετικά με τη γλωσσική εξέλιξη των ειδών, έχω ήδη πει αρκετά πριν, και δεν θα προσθέσω τίποτα καινούργιο.
Σχετικά με τη δεύτερη θέση, που αφορά την ανάπτυξη της αυτογνωσίας στο παιδί, θα κάνω μόνο μία ή δύο παρατηρήσεις.
Είμαι μεγάλος θαυμαστής και μεγάλος οπαδός της κοινής λογικής. Ωστόσο, η κοινή λογική είναι μερικές φορές σοβαρά παραπλανητική. Αυτό συμβαίνει στην περίπτωση της θεωρίας της γνώσης, όπως είδαμε. Η θεωρία της κοινής λογικής για τη γνώση είναι υποκειμενιστική και αισθησιοκρατική: είναι η θεωρία του νου ως κουβά, η οποία υποστηρίζει ότι, όσον αφορά την προσωπική μας ιστορία, εμείς -όπου "εμείς" σημαίνει τους διάφορους εαυτούς- αποκτούμε τη γνώση μέσω των αισθήσεων.
Η θεωρία αυτή υιοθετήθηκε από τους ιδεαλιστές φιλοσόφους. Η σολιψιστική φιλοσοφία και η φιλοσοφία του Μπέρκλεϋ -που συνήθως αναφέρεται ως "υποκειμενικός ιδεαλισμός"- προέρχονται από αυτή την παραπλανητική θεωρία της γνώσης. Υποστηρίζουν ότι όλη η γνώση αποτελείται από ατομικές εμπειρίες ή από ατομικές αναμνήσεις κάποιων εμπειριών.
Αλλά, αν μιλάμε για προσωπική εμπειρία, τότε μπαίνει στο παιχνίδι το εγώ ή ο εαυτός. Επομένως, όλες αυτές οι φιλοσοφίες θεωρούν το εγώ ή τον εαυτό δεδομένο και στη συνέχεια προσπαθούν να κατασκευάσουν τον εξωτερικό κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των άλλων ανθρώπων (persons) και των άλλων νόων (minds) - με βάση το περιεχόμενο του εγώ ή του νου μας. Και αποτυγχάνουν.
Ως ψυχολογικό γεγονός, ωστόσο, η προδιαθετική γνώση (dispositional knowledge) του εγώ ή του εαυτού εμφανίζεται σε μεταγενέστερο στάδιο της ανάπτυξης του παιδιού από ό,τι η προδιαθετική γνώση του εξωτερικού κόσμου, των άλλων προσώπων και των άλλων νόων(νοήσεων). Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η προδιαθετική γνώση του εαυτού αποκτάται κατά τη διάρκεια της αναπτυξιακής διαδικασίας κατά την οποία αποκτούμε περιγραφική και επιχειρηματολογική γλώσσα. Η ανάπτυξη του παιδιού είναι μια παράλληλη διαδικασία με την εξέλιξη των ειδών: ενώ η προδιαθετική γνώση του εξωτερικού κόσμου και των άλλων ανθρώπων είναι κάτι προσιτό στα ζώα, ο εαυτός αναδύεται μόνο στο ανθρώπινο επίπεδο.
Θα σχολιάσω τώρα την εικασία μου σχετικά με την ανατομία. Αυτή η εικασία φαίνεται να είναι ελέγξιμη, και τα πειράματα είναι κάτι συναρπαστικό και συγχρόνως απόλυτα αινιγματικό. Όταν ανέπτυξα για πρώτη φορά αυτή την ανατομική εικασία, δεν γνώριζα ότι εδώ και αρκετό καιρό είχαν διεξαχθεί πειράματα που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως δοκιμές της εικασίας. (Διάβασα για πρώτη φορά για αυτά τα πειράματα στη διάλεξη του Sir John Eccles για τον Eddington το 1966).
Αναφέρω εδώ πολύ συνοπτικά αυτά τα πειράματα. Ο εγκέφαλός μας αποτελείται από δύο συμμετρικά μισά, εκ των οποίων το αριστερό μισό εξυπηρετεί τη δεξιά πλευρά του σώματος και το αντίστροφο. Σε πολλούς ανθρώπους - και στη συντριπτική πλειονότητα των δεξιόχειρων ανθρώπων ούτως ή άλλως - το κέντρο ομιλίας βρίσκεται στο αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο. Τα δύο μισά του εγκεφάλου συνδέονται με ένα είδος γέφυρας, η οποία μεταφέρει μεγάλο αριθμό συνδέσεων μεταξύ των δύο εγκεφαλικών ημισφαιρίων. Η γέφυρα αυτή ονομάζεται "μεγάλη εγκεφαλική γέφυρα επικοινωνίας". Τώρα, σε ορισμένες χειρουργικές επεμβάσεις εγκεφάλου, αυτή η γέφυρα κόβεται καθαρά και η σύνδεση μεταξύ της δεξιάς και της αριστερής πλευράς διακόπτεται.
Η επέμβαση αυτή έγινε για πρώτη φορά σε ορισμένα ζώα, μεταξύ των οποίων και πρωτεύοντα θηλαστικά, και διαπιστώθηκε ότι μετά την επέμβαση η υγεία τους ήταν εξίσου καλή με εκείνη των ανθρώπινων ασθενών στους οποίους έχει γίνει αυτή η επέμβαση τα τελευταία τέσσερα ή πέντε χρόνια.
Παρεμπιπτόντως, η εγχείρηση πραγματοποιείται σε ανθρώπους που πάσχουν από σοβαρές επιληπτικές κρίσεις και φαίνεται να αποτελεί έγκυρη θεραπεία. Οι άνθρωποι που έχουν υποβληθεί στην επέμβαση είναι μια χαρά και συμπεριφέρονται από κάθε άποψη όπως οι φυσιολογικοί άνθρωποι, ωστόσο, με μια πιο προσεκτική παρατήρηση, προκύπτουν κάποιες διαφορές.
Θα αναφέρω εν συντομία ορισμένες από αυτές.
Τα χειρουργημένα άτομα μπορούν να διαβάζουν το ίδιο καλά όπως και πριν και με τα δύο μάτια.
Αλλά εδώ συμβαίνει το ενδιαφέρον πράγμα. Εφόσον ένα άτομο που έχει υποστεί εγχείρηση δεν μπορεί να ελέγξει, μέσω των αισθητηρίων οργάνων που βρίσκονται στη δεξιά πλευρά του σώματός του, τι κάνει η αριστερή πλευρά, όπως, για παράδειγμα, ελέγχοντας με το δεξί μάτι ή το δεξί χέρι τι κάνει το αριστερό χέρι, το άτομο αυτό δεν έχει συνείδηση της αριστερής πλευράς του, και επομένως της κίνησης του αριστερού του ώμου και του αριστερού του χεριού. Δεν έχει διχασμένη προσωπικότητα, αλλά έχει πλήρη επίγνωση μόνο των σημάτων που λαμβάνει η αριστερή πλευρά του εγκεφάλου του από τη δεξιά πλευρά του σώματός του.
Για παράδειγμα, ένας χειρουργημένος άνδρας ήταν καπνιστής και συνήθιζε να παίρνει το τσιγάρο με το αριστερό του χέρι, να το βάζει στην αριστερή γωνία του στόματός του και να χρησιμοποιεί τον αναπτήρα με το αριστερό του χέρι για να το ανάψει. Συνέχισε να το κάνει αυτό μετά την επέμβαση με εντελώς φυσιολογικό τρόπο, ακόμη και όταν δεν μπορούσε να δει με το δεξί του μάτι τι έκανε. Όμως, σε αυτή την περίπτωση, δεν είχε συνείδηση του τι έκανε, δηλαδή δεν ήταν σε θέση να απαντήσει κατάλληλα σε ερωτήσεις σχετικά με τις κινήσεις του. Ωστόσο, αν έβαζε το τσιγάρο στη δεξιά γωνία του στόματός του, το γνώριζε πολύ καλά και ήταν σε θέση να το πει.
Γενικά, στο βαθμό που η δεξιά του πλευρά δεν έμπαινε στο παιχνίδι, δεν μπορούσε να δώσει καμία εξήγηση για τις αντιδράσεις της αριστερής του πλευράς και δήλωνε ότι δεν γνώριζε ότι είχε κάνει κάποια κίνηση. Οι κινήσεις αυτές παραμένουν ασυνείδητες, καθώς δεν αναφέρονται στο κέντρο της γλώσσας.
Με αυτό, ολοκληρώνω την πολύ συνοπτική επισκόπηση μιας νέας θεωρίας του εαυτού ή της συνείδησης και της κύριας λειτουργίας του, η οποία είναι η εγκαθίδρυση ενός είδους απομακρυσμένου και πολύ πλαστικού ελέγχου του γλωσσικού μας κέντρου μέσω του κόσμου 3. Θα προχωρήσω στη συνέχεια με ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με τον ανθρώπινο ορθολογισμό.
