Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Συναντήσεις με την Ψυχή - Barbara Hannah. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Συναντήσεις με την Ψυχή - Barbara Hannah. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 14 Φεβρουαρίου 2024

Η ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ(2)

 Συνέχεια απο : Σάββατο 10 Φεβρουαρίου 2024

Η ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ όπως αναπτύχθηκε από τον C.G.Jung

της Barbara HANNAH
Η πρώτη μορφή που συναντάμε αντιμετωπίζοντας το ασυνείδητο είναι η προσωπική σκιά. Επειδή αυτή (ή αυτός) αποτελείται κυρίως από ό,τι έχουμε απορρίψει μέσα μας, η σκιά είναι συνήθως τόσο αντιπαθητική για εμάς όσο ήταν η παρέα της γυναίκας που ταξίδευε γι’ αυτήν. Εάν όμως είμαστε εχθρικοί απέναντι στο ασυνείδητο, αυτό θα γίνεται όλο και περισσότερο ανυπόφορο, ενώ εάν είμαστε φιλικοί – αναγνωρίζοντας το δικαίωμά του να είναι αυτό που είναι – το ασυνείδητο θα αλλάξη με εντυπωσιακό τρόπο.

Μια φορά, όταν είχα δει ένα όνειρο με μια σκιά που μου ήταν ιδιαίτερα απεχθής, αλλά που από προηγούμενη εμπειρία μου είχα μπορέσει να αποδεχθώ, ο Jung μου είπε: «Τώρα η συνείδησή σου είναι λιγότερο φωτεινή αλλά πιο πλατειά. Ξέρεις ότι αν και είσαι αναμφισβήτητα μια τίμια γυναίκα, μπορείς επίσης να είσαι ανέντιμη. Μπορεί να είναι δυσάρεστο, αλλά είναι πραγματικά μεγάλο κέρδος». Όσο περισσότερο προχωράμε προς τα εμπρός, τόσο καταλαβαίνουμε ότι κάθε πλάτεμα της συνείδησης είναι πραγματικά το μεγαλύτερο κέρδος που μπορούμε να αποκτήσουμε. Όλες σχεδόν οι δυσκολίες της ζωής μας προέρχονται από το ότι έχουμε μια πολύ στενή συνείδηση για να τις αντιμετωπίσουμε και να τις κατανοήσουμε, και τίποτε δεν μας βοηθάει περισσότερο στο να κατανοήσουμε αυτές τις δυσκολίες από το να μάθουμε να ερχόμαστε σε επαφή μαζί τους με την ενεργητική φαντασία, όπως νομίζω πως θα δείξουν τα επόμενα παραδείγματά μας.
Όπως ανέφερα πιο πριν, η ενεργητική φαντασία – αν και διαφέρει από τις προηγούμενες σχετικές μεθόδους στο ότι έχει περισσότερο εμπειρικό και επιστημονικό χαρακτήρα – δεν είναι με κανέναν τρόπο μια καινούργια μέθοδος. Θα μπορούσε κανείς ακόμη να πη ότι είναι τόσο παλαιά όσο οι πρώτες προσπάθειες του ανθρώπου να έρθη σε σχέση με δυνάμεις μεγαλύτερες και πιο αιώνιες από τον ίδιον. Όταν ο άνθρωπος προσπαθή να αρχίση διαπραγματεύσεις με αυτές τις δυνάμεις, με σκοπό να έρθη σε συνδιαλλαγή μαζί τους, ενστικτωδώς ανακαλύπτει κάποια μορφή ενεργητικής φαντασίας. Εάν διαβάση κανείς την Παλαιά Διαθήκη με προσοχή από μιαν τέτοια οπτική γωνία, θα βρη ότι είναι γεμάτη από τέτοιες απόπειρες. Σας θυμίζω, σαν ένα μόνο παράδειγμα ανάμεσα σε πλήθος παρόμοια, τον τρόπο που ο Ιακώβ διαμόρφωσε ολόκληρη την ζωή του, με βάση αυτό που ά κ ο υ σ ε να του λέει ο Κύριος. Είναι αλήθεια ότι, στην περίπτωση του Ιακώβ, το θέλημα του Θεού αποκαλυπτόταν συχνά μέσα από τα όνειρα, αλλά αυτό δεν ήταν καθόλου ο μοναδικός τρόπος. Χωρίς αμφιβολία ο Ιακώβ είχε κληρονομήσει την ικανότητα να ακούη τί του έλεγαν αυτές οι δυνάμεις – το αν ονομάζονται Θεός ή ασυνείδητο, σε αυτήν ειδικά την περίπτωση δεν αποτελεί ουσιώδη διαφορά – από τη μητέρα του τη Ρεβέκκα. Αυτή πήγε να «ρωτήση τον Κύριο» όταν τα δίδυμα πάλευαν – μέσα στη μήτρα της, και διαμόρφωσε τις μάλλον αμφίβολες μεθόδους συναλλαγής με τον γέρο σύζυγό της και τους γιους της με βάση την απάντησή Του. «Μάλλον αμφίβολες» ήταν οι μέθοδοι αν τις κρίνουμε από την πλευρά τής συμβατικής ηθικής∙ αλλά εάν σκεφθούμε ότι εκτελούσε το θέλημα του Κυρίου, όλα παίρνουν έναν πολύ διαφορετικό χαρακτήρα.

Ο ίδιος ο Κύριος μας λέει: «Εγώ σχηματίζω το φως και δημιουργώ το σκοτάδι. Εγώ κάνω την ειρήνη και δημιουργώ το κακό: Εγώ ο Κύριος κάνω τα πάντα». (Σημ: «Εγώ ο κατασκευάσας φως και ποιήσας σκότος, ο ποιών ειρήνην και κτίζων κακά∙ εγώ Κύριος ο Θεός ο ποιών πάντα ταύτα». Ησαίας, 45,7).

Εάν αυτός δημιουργή το κακό[ΚΑΙ ΕΓΕΝΕΤΟ ΝΥΧΤΑ], θα θέλη σίγουρα μερικές φορές τα πλάσματά του να κάνουν αυτό που θεωρούμε εμείς κακό, αλλά αυτό ήταν πολύ περισσότερο φανερό στον καιρό της Ρεβέκκας από ό,τι είναι σήμερα. Το πιο σημαντικό είναι πάντοτε «να υπακούη κανείς στο θέλημα του Θεού», για να χρησιμοποιήσουμε τη γλώσσα της Παλαιάς Διαθήκης.

Το καλό και το κακό είναι το ζευγάρι των αντιθέτων που μας έρχονται αμέσως στον νου. Έπειτα από 2.000 χρόνια Χριστιανισμού. Και αυτά τα αντίθετα είναι που προκαλούν τα περισσότερα από τα προβλήματά μας σήμερα. Αυτό συμβολίζεται με επιτυχία στον εξωτερικό κόσμο με το Σιδηρούν Παραπέτασμα, και αυτή είναι η κατεύθυνση προς την οποία είμαστε αναγκασμένοι από τις περιστάσεις να προχωρήσουμε, πέρα από τη χριστιανική διδασκαλία τού να αγωνιζώμαστε συνεχώς να ακολουθούμε το καλό, και να καταπιέζουμε το κακό. Παρόλο που αυτή η καταπίεση ήταν αναγκαία 2.000 χρόνια πριν, η τρομαχτική κυριαρχία τού κακού σήμερα μάς δείχνει τί συμβαίνει αναπόφευκτα, όταν το ένα από τα δύο αντίθετα καταπιέζεται για πολύν καιρό.

Θυμάμαι έντονα ότι όταν ο Jung ρωτήθηκε σε μια συζήτηση αν νόμιζε πως θα γινόταν πυρηνικός πόλεμος, απάντησε: «Νομίζω ότι αυτό εξαρτάται από το πόσοι άνθρωποι μπορούν να αντέξουν την ένταση των αντιθέτων μέσα τους. Εάν το μπορέσουν πολλοί, νομίζω πως μόλις που θα ξεφύγουμε τη χειρότερη περίπτωση. Αλλά εάν αυτό δεν συμβή, και γίνη πυρηνικός πόλεμος, ο πολιτισμός μας θα καταστραφή όπως τόσοι άλλοι πολιτισμοί είχαν καταστραφή στο παρελθόν, αλλά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα». Αυτό δείχνει την τρομερή αξία που έδινε ο Jung στην εξισορρόπηση της έντασης ανάμεσα στα αντίθετα, και, εάν είναι δυνατόν, στην ένωσή τους μέσα μας. Επειδή, εάν προβάλουμε το σκοτεινό μέρος από τα αντίθετα στην άλλη πλευρά του Σιδηρού Παραπετάσματος ή στους Τρομοκράτες, για παράδειγμα, αποτυγχάνουμε στο να δώσουμε τη συνεισφορά που θα μπορούσαμε, βάζοντας ένα λιθαράκι στη θετική πλευρά της παγκόσμιας ζυγαριάς της ειρήνης ή του πολέμου.

Μπορούμε να πούμε ότι ο τρόπος που ακολούθησε η Ρεβέκκα για να αντιμετωπίση το αίνιγμα που τέθηκε μπροστά της από αυτά τα δίδυμα που πάλευαν μέσα στη μήτρα της, περιέχει ήδη το κύριο μοτίβο τής στροφής στην ενεργητική φαντασία σήμερα. Δεν μπορούσε να καταλάβη αυτό που της συνέβαινε, και, όπως έλεγε συχνά ο Jung, «ο μόνος ανυπόφορος πόνος είναι ο πόνος που δεν καταλαβαίνουμε». Έτσι η Ρεβέκκα αναρωτήθηκε: « Εάν α υ τ ό σ υ μ β α ί ν η, γ ι α τ ί μ ο υ σ υ μ β α ί ν ε ι ε μ έ ν α; (Σημ: Οι υπογραμμίσεις δικές μου) Και πήγε να «ρωτήση τον Κύριο». Κατ’ αρχήν, αυτή η διαδικασία ήταν ακριβώς η ίδια που ακολουθούμε και εμείς σήμερα όταν μας συμβαίνη κάτι ανυπόφορο, ή όταν η φανερή έλλειψη νοήματος στην ζωή γίνεται πιο μεγάλη από ό,τι μπορούμε να αντέξουμε. Τότε ακριβώς στρεφόμαστε σε κάτι ή κάποιον που ξέρει περισσότερα από όσα ξέρουμε εμείς, για να καταλάβουμε ή να μάθουμε τί να κάνουμε.

Παλιά, όταν ζούσαν ο Ιακώβ και η Ρεβέκκα, ο άνθρωπος ήταν ακόμη αρκετά απλός και απονήρευτος ώστε να τρέξη κατ’ ευθείαν σε αυτό που ή ξ ε ρ ε πως ήταν η πηγή της γνώσης – στην περίπτωση των παλαιών Εβραίων ήταν «ο Κύριος» - και να ρωτήση αυτό που ήθελε να μάθη. Εκείνον τον καιρό, μπορούσε ακόμη να ακούση τί του έλεγε σε απάντηση ο αόρατος συνομιλητής του. Υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που έχουν κρατήσει αυτήν την αγαθή απλοϊκότητα, αλλά πρέπει να πω ότι είναι πολύ σπάνιοι, και φαίνεται, δυστυχώς, να εξαφανίζωνται. Αυτό το χαρακτηριστικό ακολουθεί την αρχή της πρωτόγονης φυλής Elgonyi στην Ανατολική Αφρική, που κατά παράδοση τα μέλη της εμπιστεύονταν ολόκληρη τη μοίρα τους στα όνειρα των γιατρών τους. Αλλά είπαν στον Jung λυπημένοι το 1925: «Όχι, από τότε που ήρθαν οι Άγγλοι δεν ξαναείδαμε άλλα μεγάλα όνειρα, επειδή, βλέπετε, ο Περιφερειακός Διοικητής ξέρει τί θα έπρεπε να κάνουμε». Στη λογοκρατούμενη εποχή μας όλοι μας, είτε το γνωρίζουμε είτε όχι, εμπιστευόμαστε όλο και περισσότερο τον «Περιφερειακό Διοικητή» και όλα όσα αυτός αντιπροσωπεύει. Έτσι έχουμε χάσει την επαφή – στις περισσότερες περιπτώσεις έχουμε τελείως ξεχάσει – με την υπερφυσική, σοφή καθοδήγηση που υπάρχει στο ασυνείδητο, και την οποία ο Jung έφθασε να ονομάση «η απόλυτη γνώση» στο δοκίμιο που έγραψε για τη συγχρονότητα (Σημ: C. G. Jung: «Συγχρονότητα: Μια μη αιτιατή συνδετική αρχή», στο έργο : «Η δομή και οι δυναμικές της ψυχής», τόμος 8ος, Άπαντα, Princeton University Press, 1968, παρ. 948.) Παλαιότερα, το ανθρώπινο γένος συνήθιζε να δίνη ένα όνομα σε αυτήν την απόλυτη γνώση, και την ονόμαζε «Θεό», «Κύριο», «νου του Βούδδα» και ούτω καθεξής.

Ο Lorens van der Post αποδίδει ακόμη και την ανελέητη εξόντωση της φυλής των Βουσμάνων κυρίως στο γεγονός ότι «ήταν αδύνατον να εξημερωθούν». Ή, με τη γλώσσα που χρησιμοποίησε ο Jung για να περιγράψη την περίπτωση των πρωτόγονων Elgonyi, ήταν αδύνατον να τους κάνουν να παρατήσουν τα όνειρά τους και να εμπιστευθούν τον «Περιφερειακό Διοικητή». Όμως ολόκληρη η περιγραφή του Hans Taaibosch από τον van der Post στο γοητευτικό του μυθιστόρημα «Ένα τραγούδι του Mantis» δείχνει ζωντανά πόσο καλύτερο μερίδιο διάλεξαν οι Βουσμάνοι, όταν αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν την καθοδήγηση του θεού τους Mantis, μπροστά στον « Περιφερειακό Διοικητή».

Το πρώτο-πρώτο καιρό της ψυχανάλυσης, μόλις μετά τον διαχωρισμό των δρόμων ανάμεσα στον Jung και τον Freud, ο Jung πέρασε μια περίοδο για την οποία λέει στο «Αναμνήσεις, Σκέψεις, Όνειρα» σελ.170 : «Ήταν μια περίοδος εσωτερικής αβεβαιότητας για μένα. Δεν θα ήταν υπερβολή αν την ονόμαζα κατάσταση αποπροσανατολισμού. Αισθανόμουν εντελώς αιωρούμενος στον αέρα, επειδή δεν είχα βρη ακόμη τον δικό μου βηματισμό». Ένοιωθε ότι ήταν απόλυτη ανάγκη να βρη μιαν εντελώς καινούργια στάση απέναντι στους ασθενείς του, επειδή δεν αισθανόταν πια ότι οι μέθοδοι που είχε χρησιμοποιήσει ενώ συνεργαζόταν στενά με τον Freud , ήταν έγκυρες ή ικανοποιητικές. Έλεγε: «Αποφάσισα προς το παρόν να μην εφαρμόσω κάποια θεωρητικά σχήματα επάνω στους ασθενείς μου, αλλά να περιμένω να δω τί θα μου πουν από μόνοι τους. Ο σκοπός μου είναι τώρα να αφήσω τα πράγματα στην τύχη». Αργότερα είδε ότι πολύ λίγα πράγματα, ή καλύτερα τίποτε, δεν γίνεται «στην τύχη»∙ αυτό που έκανε στην πραγματικότητα, ήδη από το 1911, ήταν να εμπιστευθή τον εαυτό του και τους ασθενείς του στο ασυνείδητο. Με αυτόν τον τρόπο, έκανε την ανακάλυψη ότι χωρίς αμφιβολία ο πιο αποτελεσματικός τρόπος ερμηνείας των ονείρων είναι να πάρουμε τα ίδια τους τα δεδομένα σαν βάση της ερμηνείας τους, και ότι οποιουδήποτε είδους προκατασκευασμένη θεωρία απλώς διαστρέφει και θαμπώνει το νόημά τους.

Αυτή η μέθοδος απέδωσε εξαιρετικά αποτελέσματα με τους ασθενείς του, αλλά ο Jung αισθανόταν ότι ακόμη δεν είχε βρη το σταθερό έδαφος που χρειαζόταν κάτω από τα πόδια του, και ούτε ήξερε ή καταλάβαινε ακόμη τον δικό του εσωτερικό μύθο. Έπρεπε να παραδεχθή ότι δεν ζούσε πια σύμφωνα με τον Χριστιανικό μύθο, μέσα στον οποίον έχει ζήσει ο άνθρωπος στον Δυτικό κόσμο εδώ και 2000 χρόνια, και ότι, αν και είχε γράψει ένα μεγάλο βιβλίο σχετικά με τους μύθους (Σημ: C. G. Jung: «Η ψυχολογία του ασυνειδήτου», σε αναθεωρημένη έκδοση με τον τίτλο «Σύμβολα της μεταμόρφωσης», τόμος 5, 2η έκδοση. Άπαντα. Princeton. Princeton University Press, 1967), δεν είχε ακόμη γνωρίσει τον δικό του.

Είχε μερικά πολύ διαφωτιστικά όνειρα εκείνον τον καιρό, αλλά λέει πως τα όνειρα δεν μπορούσαν να τον βοηθήσουν να ξεπεράση το «αίσθημα αποπροσανατολισμού» που είχε. Επειδή δεν τα καταλάβαινε για πολλά χρόνια, ήταν αναγκασμένος να ψάξη βαθύτερα. Ο αναγνώστης μπορεί να διαβάση μόνος του, στο κεφάλαιο με τίτλο «Η αντιμετώπιση του ασυνειδήτου», στο «Αναμνήσεις, Σκέψεις Όνειρα», τα σκαλοπάτια, πολλές φορές σκοτεινά και επικίνδυνα, με τα οποία βρήκε τον δικό του, πολύ εμπειρικό δρόμο της ενεργητικής φαντασίας. Χρειάσθηκαν πολλά χρόνια στον Jung, επειδή δεν ήταν ικανοποιημένος με το να μαθαίνη να βλέπη τις εικόνες του ασυνειδήτου, ή έστω να τις αντιμετωπίζη ενεργητικά στις εκδηλώσεις της φαντασίας του. Δεν ησύχασε, μέχρι που έκανε το πιο σημαντικό βήμα από όλα: το να βρη τη «θέση και τον σκοπό του» στη δική του εξωτερική ζωή. Αυτό, όπως λέει, το πιο σημαντικό βήμα απ’ όλα στην ενεργητική φαντασία, είναι αυτό που συνήθως αμελούμε να κάνουμε. Η ενόραση στον μύθο του ασυνειδήτου μας, συνεχίζει, «πρέπει να μετατραπή σε μιαν ηθική υποχρέωση. Το να μην το κάνουμε ισοδυναμεί με το να πέσουμε θύματα της αρχής της δύναμης, και αυτό προκαλεί επικίνδυνα αποτελέσματα, τα οποία είναι καταστρεπτικά όχι μόνο για τους άλλους, αλλά ακόμη και για αυτόν που γνωρίζει».

(Αυτή η μάλλον περίεργη λέξη, «γνώστης», που είναι κατά λέξη μετάφραση της πιο συνηθισμένης γερμανικής λέξης «der Wissende”, σημαίνει «αυτός που έχει δοκιμάσει την ενόραση στο ασυνείδητο». Ένας άνθρωπος που έχει δοκιμάσει αυτήν την τόσο πολύτιμη ενόραση, και δεν καταφέρνει να βγάλη από αυτήν συμπεράσματα σχετικά με τη θέση της στην εξωτερική του ζωή, γίνεται θύμα της αρχής της δύναμης, πράγμα που τελικά τον βάζει σε κίνδυνο ακόμη μεγαλύτερο από το περιβάλλον του).

Ο Jung συνεχίζει: «Οι εικόνες του ασυνειδήτου θέτουν τον άνθρωπο μπροστά σε μια μεγάλη ευθύνη. Αποτυγχάνοντας να τις καταλαβη, ή αποφεύγοντας την ηθική ευθύνη, ο άνθρωπος στερείται το στοιχείο τής ολότητάς του, και μια οδυνηρή αποσπασματικότητα κρέμεται επάνω από την ζωή του» ( Jung: «Αναμνήσεις, Σκέψεις, Όνειρα», σ.σ. 192 κ.ε.).

Νομίζω πως έχω πη αρκετά ώστε να κάνω πολύ σαφές ότι η ενεργητική φαντασία δεν είναι ένα ελαφρό παιχνίδι για να περάση η ώρα. Είναι ένα πολύ σοβαρό βήμα, και δεν θα πρέπη ποτέ να αναλαμβάνεται με ελαφρό τρόπο. Είναι αλήθεια ότι δεν είναι στη μοίρα του καθενός να αντιμετωπίση το ασυνείδητο με τόση πληρότητα όση ο Jung∙ μια τέτοια εξερεύνησή του αποτελεί μια κλήση, και δεν θα πρέπη ποτέ να την αναλαμβάνη κανείς, εκτός εάν την προσεγγίζη με αυτόν τον λόγο (δηλ. επειδή την αντιμετωπίζει σαν κλήση). Αλλά – και γι’ αυτό ακριβώς αρχίζω αυτό το βιβλίο δίνοντας μιαν ιδέα για τα βάθη στα οποία μπορεί να φθάση, και τις αλλαγές σε ολόκληρη την ζωή ενός ανθρώπου στις οποίες μπορεί να οδηγήση η ενεργητική φαντασία – δεν υπάρχει ποτέ οποιαδήποτε εγγύηση, από τη στιγμή που θα ξεκινήσουμε αυτό το μονοπάτι, για το πού μπορεί να μας οδηγήση. Πάνω από όλα, δεν πρέπει ποτέ να αναλαμβάνη κανείς την ενεργητική φαντασία χωρίς μια σταθερή σχέση με κάποιον που θα καταλαβαίνη, ή τουλάχιστον θα δείχνη κατανόηση, επειδή μερικές φορές οδηγεί σε τέτοια κρύα και απάνθρωπα βάθη, ώστε η α ν θ ρ ώ π ι ν η σ υ ν τ ρ ο φ ι ά ε ί ν α ι α π ο λ ύ τ ω ς α π α ρ α ί τ η τ η, για να μας εμποδίση να παγώσουμε εντελώς και να χαθούμε. Παρόλο που είναι ουσιώδες να έχη κανείς μιαν ανθρώπινη συντροφιά την οποία να μπορή να εμπιστεύεται, η ενεργητική φαντασία είναι στην πραγματικότητα ένα πολύ ατομικό, ακόμη και μοναχικό έργο. Οπωσδήποτε, δεν θα μπορούσα να κάνω ενεργητική φαντασία με οποιονδήποτε άλλον μέσα στο δωμάτιο, όσο καλά και αν γνώριζα αυτό το άτομο.

Υπάρχει και μια άλλη προειδοποίηση που θα ήθελα να κάνω από την αρχή, επειδή συνάντησα μερικές περιπτώσεις, όπου, με έκπληξή μου ανακάλυψα, ότι γενικά δεν ήταν γνωστή Δηλαδή, δεν θα πρέπη κανείς ποτέ να παίρνη τις μορφές ζωντανών προσώπων μέσα στις φαντασίες του. Αμέσως μόλις υπάρξη κάποιος πειρασμός να το κάνουμε, θα πρέπη να σταματήσουμε και να ερευνήσουμε π ο λ ύ π ρ ο σ ε κ τ ι κ ά ξανά τα κίνητρά μας για την ανάληψη του όλου έργου, επειδή είναι πάρα πολύ πιθανό ότι γλυστράμε πίσω στην παλιά μαγική σκέψη∙ δηλαδή, προσπαθούμε ν α χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ή σ ο υ μ ε το ασυνείδητο για π ρ ο σ ω π ι κ ο ύ ς σκοπούς, και δεν το χρησιμοποιούμε με τον μόνο νόμιμο τρόπο: δηλαδή για να εξερευνήσουμε το άγνωστο, με όσο το δυνατόν πιο επιστημονικό τρόπο, με σκοπό να ανακαλύψουμε την ίδια μας την ολότητα. Εδώ ερχόμαστε στη μεγάλη βασική διαφορά ανάμεσα στη χρησιμοποίηση της ενεργητικής φαντασίας με σωστό ή λανθασμένο τρόπο. Το ερώτημα είναι: Την κάνουμε ε ι λ ι κ ρ ι ν ά για να μπορέσουμε να φθάσουμε στην ανακάλυψη τ η ς ί δ ι α ς μ α ς τ η ς ο λ ό τ η τα ς, ή την χρησιμοποιούμε ανέντιμα επιχειρώντας να επιτύχουμε ιδιοτελείς σκοπούς; Η δεύτερη χρησιμοποίηση μπορεί να επιτύχη πολύ για κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά αργά ή γρήγορα πάντα οδηγεί στην καταστροφή.

Αλλά εάν θέλουμε ειλικρινά να ανακαλύψουμε την ίδια μας την ολότητα, να ζήσουμε την ατομική μας μοίρα όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένα∙ εάν θέλουμε αληθινά να εξαφανίσουμε εντελώς την ψευδαίσθηση και να βρούμε την αλήθεια της ίδιας μας της ύπαρξης, όσο λίγο και αν μας αρέση ο εαυτός μας όπως είναι, τότε δεν υπάρχει τίποτε που να μπορή να μας βοηθήση τόσο πολύ στην προσπάθειά μας όσο η ενεργητική φαντασία, Τελικά, μπορεί να μας οδηγήση σε πολύ μεγαλύτερη ανεξαρτησία, και να μας απελευθερώση από την εξάρτησή μας από την ψυχανάλυση, ή από οποιαδήποτε άλλη ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή βοήθεια, από οποιοδήποτε άλλο μέσο ξέρω – λέω όμως τ ε λ ι κ ά, επειδή είναι το πιο δύσκολο έργο που γνωρίζω.

Ο Jung μού είπε κάποτε ότι, στις περιπτώσεις που ένας ασθενής του θα έκανε ενεργητική φαντασία, το κριτήριο που θεωρούσε απαραίτητο ήταν αν αυτός ή αυτή ήθελε να γίνη ανεξάρτητος (η), ή εάν ο ασθενής ήθελε να παραμείνη εξαρτημένος από αυτόν σε ένα είδος παράσιτου. Όταν ρώτησα αν μπορούσα να αναφέρω στα έργα μου αυτή του τη γνώμη, απάντησε: «Όχι μόνο μπορείς, αλλά σου ζητάω να το κάνης όποτε είναι δυνατόν».

Ο ψυχαναλυτής θα πρέπη να επεμβαίνη στην ενεργητική φαντασία όσο λιγώτερο μπορεί. Όταν αναλυόμουν από τον Jung, κάθε φορά ήθελε να μάθη εάν είχα κάνει καθόλου ενεργητική φαντασία, και αφού άκουγε προσεκτικά ό,τι είχα κάνει, δεν το ανέλυε ποτέ ούτε το σχολίαζε, παρά μόνον παρατηρούσε εάν την είχα χρησιμοποιήσει λάθος. Έπειτα από αυτό, ρωτούσε για όνειρα, και τα ανέλυε με τη μεγαλύτερη προσοχή. Αυτό γινόταν για να αποφύγη να επηρεάση την ενεργητική φαντασία, που πάντα πρέπει να αφήνεται να αναπτύσσεται ελεύθερα. Ο ασθενής το βρίσκει αυτό πολλές φορές δύσκολο, και είναι αλήθεια δυστυχώς, ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά και άμεσα όσο ήταν στις ημέρες τής Ρεβέκκας. Πολλοί από εμάς πρέπει να απομακρύνουμε με επίμονη εργασία πολλά στρώματα αμέριστης εμπιστοσύνης στον «Περιφερειακό Διοικητή» και την καθαρά λογικού χαρακτήρα ασφάλεια που αντιπροσωπεύει, πριν μπορέσουμε με απλότητα και πίστη να «ρωτήσουμε τον Κύριο», για να βρούμε τον δρόμο προς την απόλυτη γνώση που βρίσκεται μέσα στο ίδιο μας το ασυνείδητο.

Ο μαθητής ενός μορφωμένου ραββίνου τον ρώτησε κάποτε, σε όχι και τόσο μακρυνή εποχή, γιατί ο Θεός συνήθιζε να μιλάη άμεσα στους ανθρώπους τόσο συχνά, ενώ τώρα δεν το κάνει αυτό ποτέ. Ο ραββίνος, που ήταν προφανώς ένας πολύ σοφός άνθρωπος, αποκρίθηκε: «Ο άνθρωπος δεν μπορεί να σκύψη αρκετά χαμηλά σήμερα ώστε να ακούση τί λέει ο Θεός». Ακριβώς αυτό συμβαίνει. Θα ακούσουμε τί λέει ο Θεός ή το ασυνείδητο μόνο σκύβοντας πολύ χαμηλά.

Το να δούμε, και, οπωσδήποτε, να παραδεχτούμε ως ένα ορισμένο σημείο τη σκιά μας είναι πραγματικά όρος ε κ τ ω ν ω ν ο υ κ ά ν ε υ για να βιώσουμε το ασυνείδητο, επειδή εάν συνεχίζουμε να τρεφώμαστε με αυταπάτες σχετικά με το ποιοι και το τί είμαστε, δεν έχουμε καμμιάν ευκαιρία να είμαστε αρκετά πραγματικοί ώστε να δούμε τις εικόνες του ασυνείδητου ή να ακούσουμε τη φωνή του. Η φύση και το ασυνείδητο πηγαίνουν πάντα κατ’ ευθείαν στο κέντρο των πραγμάτων, που είναι συνήθως πολύ διαφορετικό από ό,τι περιμένουμε. Χρειαζόμαστε ένα πολύ απροκατάληπτο μυαλό, που να έχη μάθει να εκτιμάη την αλήθεια περισσότερο από ο,τιδήποτε άλλο, για να καταγράψουμε και να αξιολογήσουμε ό,τι βλέπουμε και ακούμε.

Κατά συνέπεια, σπάνια ενθαρρύνω τους ανθρώπους που εργάζονται μαζί μου να κάνουν ενεργητική φαντασία στα πρώτα στάδια της ψυχανάλυσης∙ μάλλον προσπαθώ όσο μπορώ να εντοπίσω την προσοχή τους στην πραγματικότητα του ασυνειδήτου, μέχρι που να νοιώσω ότι ξέρουν πραγματικά από εμπειρία ότι έχουν να κάνουν με κάτι, που είναι ακριβώς τόσο πραγματικό όσο ο εξωτερικός κόσμος. Υπάρχουν εξαιρέσεις∙ λίγοι άνθρωποι, που είναι προικισμένοι από τη φύση σε αυτόν τον τομέα, μπορούν να βρουν ότι η ενεργητική φαντασία τούς είναι μεγάλη βοήθεια, ακόμα και στα πρώτα στάδια της ψυχανάλυσης. Αυτοί οι άνθρωποι μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν νόμιμα κατ’ ευθείαν από την αρχή της ψυχανάλυσής τους, αλλά τέτοιες περιπτώσεις είναι σπάνιες.

Εάν η ενεργητική φαντασία φαίνεται να είναι ένας δρόμος που μπορείς να τον ακολουθήσης για να κερδίσης απ’ αυτόν, και εάν είσαι αρκετά σίγουρος ότι το πραγματικό σου κίνητρο είναι να γνωρίσης περισσότερα για τον εαυτό σου και για το άγνωστο τμήμα του ανθρώπου, το πρώτο πράγμα που συνειδητοποιείς είναι ότι η ενεργητική φαντασία ακολουθεί την αρχή του Κινέζου βροχοποιού του Kiau Tchou. Αυτή η ιστορία έχει ειπωθή πολλές φορές, αλλά ο Jung, που μας έδινε σπάνια άμεσες συμβουλές, μου είπε κάποτε: «Μην κάνης ποτέ ένα σεμινάριο (και μη δίνης συχνά μια διάλεξη) χωρίς να πης στους ανθρώπους αυτήν την ιστορία». Σε μιαν από τις πολύ πρόσφατες Χριστουγεννιάτικες γιορτές, λίγο πριν από τον θάνατό του, όταν παρευρέθηκε στο δείπνο της Λέσχης (Σημ: Ψυχολογική Λέσχη της Ζυρίχης), μας το είπε αυτό πάλι. Τότε δεν υπήρχε σίγουρα κανένας στην αίθουσα που δεν ήξευρε καλά αυτήν την ιστορία, αλλά, αφού μας την είπε, όλη η ατμόσφαιρα της συγκέντρωσης άλλαξε. Κατάλαβα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, γιατί με είχε συμβουλέψει να την επαναλαμβάνω τόσο συχνά.

« Υπήρχε τρομερή ξηρασία σε κείνο το μέρος της Κίνας, όπου ζούσε ο Richard Wilhelm (Σημ: Σινολόγος, συγγραφέας και φίλος του C.G.Jung). Αφού χρησιμοποιήθηκαν όλοι οι τρόποι που γνώριζαν οι άνθρωποι για να φέρουν βροχή, αποφάσισαν να καλέσουν έναν βροχοποιό. Αυτό φάνηκε πολύ ενδιαφέρον στον Wilhelm, και φρόντισε να είναι εκεί όταν έφθασε ο βροχοποιός. Ο άνθρωπος αυτός έφθασε μέσα σε μια σκεπασμένη άμαξα, ένας μικρόσωμος, ζαρωμένος γέρος που μύριζε τον αέρα με φανερή δυσαρέσκεια μόλις βγήκε από την άμαξα, και ζήτησε να τον αφήσουν μόνο μέσα σε ένα μικρό σπιτάκι έξω από το χωριό∙ ακόμα και το φαγητό του το έβαζαν έξω από την πόρτα.

Δεν έδωσε κανένα σημείο ζωής για τρεις ημέρες, αλλά έπειτα όχι μόνον έβρεξε, αλλά έρριξε και πολύ χιόνι, πράγμα ασυνήθιστο για εκείνη την εποχή του χρόνου. Πολύ εντυπωσιασμένος, ο Wilhelm πήγε και βρήκε τον βροχοποιό και τον ρώτησε, πώς μπόρεσε να φέρη βροχή, και ακόμη και χιόνι. Ο βροχοποιός απάντησε: «Δεν έφερα εγώ το χιόνι∙ δεν είμαι υπεύθυνος γι’ αυτό». Ο Wilhelm επέμενε ότι υπήρχε τρομερή ξηρασία πριν έρθη ο βροχοποιός, και μετά από τρεις ημέρες είχαν ακόμη και ποσότητες χιονιού. Ο γέρος απάντησε: «Ώ, μπορώ να το εξηγήσω αυτό. Βλέπετε, εγώ έρχομαι από ένα μέρος όπου οι άνθρωποι βρίσκονται μέσα στη φυσική τάξη∙ βρίσκονται μέσα στο Tao∙ έτσι και ο καιρός επίσης ακολουθεί τη φυσική τάξη. Αλλά αμέσως μόλις ήρθα εδώ είδα ότι οι άνθρωποι βρίσκονται έξω από τη φυσική τάξη, και μάλιστα μόλυναν και εμένα. Γι’ αυτό έμεινα μόνος μου, μέχρι που βρέθηκα πάλι μέσα στο Tao, και τότε, φυσικά, χιόνισε».[ΕΦΑΓΕ ΒΡΕΓΜΈΝΟ ΣΙΤΆΡΙ]

Η μεγαλύτερη χρησιμότητα της ενεργητική φαντασίας είναι να μας βάλη, σαν τον βροχοποιό, σε αρμονία με το Tao, έτσι ώστε γύρω μας να συμβαίνουν κανονικά και όχι αντίθετα με τη φυσική τάξη πράγματα. Αν και το να μιλάμε για Tao μπορεί να δώση μιαν εξωτική ατμόσφαιρα σε αυτό που είναι στην πραγματικότητα ένα απλό ζήτημα καθημερινής εμπειρίας, βρίσκουμε το ίδιο νόημα στην περισσότερο συνηθισμένη σε εμάς γλώσσα: «Σηκώθηκε σήμερα με τις κακές του» (ή, όπως λένε οι Ελβετοί, «με το αριστερό του πόδι»). Αυτή η έκφραση περιγράφει πολύ καλά μια ψυχολογική κατάσταση, κατά την οποία δεν ξεκινάμε το πρωί σε αρμονία με το ίδιο μας το ασυνείδητο. Είμαστε κακοδιάθετοι και δυσάρεστοι στους άλλους, και – αυτό ακολουθεί όπως η νύχτα ακολουθεί την ημέρα – έχουμε μια διασπαστική επίδραση στο περιβάλλον μας, δηλαδή ακριβώς την αντίθετη επίδραση από αυτήν που προερχόταν από τον βροχοποιό του Kiau Tchou.


Αμέθυστος

Σάββατο 10 Φεβρουαρίου 2024

Η ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ

 Η ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ όπως αναπτύχθηκε από τον C.G.Jung   

              της
       Barbara HANNAH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Όταν ο C. G. Jung ξεκίνησε για να ανακαλύψη τον δικό του μύθο έπειτα από το διάλειμμα που είχε με τον Freud, άρχισε την εξερεύνηση στο βασίλειο του συλλογικού ασυνειδήτου, αβοήθητος και μόνος. Σε αυτήν τη μοναχική αντιμετώπιση ανακάλυψε, με τη μέθοδο της δοκιμής και του λάθους, έναν καινούργιο τρόπο συνδιαλλαγής με τα περιεχόμενα του συνειδητού, μέσα στη μοναδικού χαρακτήρα πραγματικότητα της δημιουργικής φαντασίας. Ο Jung ονόμασε αργότερα αυτήν τη μέθοδο «ενεργητική φαντασία» και τη σύστησε θερμά σε πολλούς ασθενείς του. Περιέγραψε την ενεργητική φαντασία σαν τον μόνον τρόπο να επιτύχη κανείς μιαν άμεση επαφή με την πραγματικότητα του ασυνειδήτου, χωρίς τη μεσολάβηση της χρήσης τεστ ή της ερμηνείας ονείρων. Παρόλο που συζητούσε επάνω σε δεδομένα ενεργητικής φαντασίας σε σεμινάρια, δεν δημοσίευσε κανένα από αυτά, ίσως επειδή καταλάβαινε πόσο μακριά βρίσκονταν αυτά τα δεδομένα από τις συλλογικές συνειδητές απόψεις του καιρού του.

Ξέρουμε ότι πολλοί αλχημιστές χρησιμοποιούσαν μια i m a g i n a t i o v e r a e t n o n p h a n t a s t i c a (φαντασία αληθινή και όχι πλαστή) στο έργο τους, η οποία ήταν μια μορφή ενεργητικής φαντασίας. Αυτό μας δίνει την ικανοποίηση τού να ξέρουμε ότι ασχολούμαστε εδώ όχι με έναν παράξενο νεωτερισμό, αλλά με μιαν ανθρώπινη εμπειρία που την έχουν ζήσει πριν από εμάς. Είναι στην πραγματικότητα μια καινούργια έκφανση μιας από τις παλαιότερες μορφές της θρησκείας (religio), με την έννοια της «απόδοσης ξεχωριστής προσοχής στις θεϊκές δυνάμεις» μέσα στον άνθρωπο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ

Το πρώτο σημείο που θα πρέπη να υπογραμμίσουμε για κάθε αναγνώστη που δεν είναι εξοικειωμένος με την ψυχολογία του C. G. Jung, είναι ότι αυτό που ξέρουμε για τον εαυτό μας δεν είναι όλα όσα είμαστε. Εάν παρατηρήσουμε τον εαυτό μας και αυτά που μας συμβαίνουν με κάποια προσοχή, η ζωή μας μάς διδάσκει αυτό το μάθημα κάθε μέρα. Από τη μια μεριά, γιατί χάνουμε την τελευταία στιγμή το τραίνο που αγωνιούσαμε τόσο πολύ να το προλάβουμε; Γιατί χάνουμε ή καταστρέφουμε ένα αντικείμενο, με το οποίο είμαστε τόσο πολύ δεμένοι; Γιατί κάνουμε και λέμε τόσα πράγματα, για τα οποία μετανοιώνουμε μετά; Γιατί ξυπνάμε στενοχωρημένοι χωρίς φανερή αιτία; Και από την άλλη μεριά, γιατί μερικές φορές νοιώθουμε έκπληξη οι ίδιοι επειδή κάνουμε ή λέμε κάτι πολύ καλύτερο από ό,τι περιμέναμε ποτέ από τον εαυτό μας, ή ξυπνάμε πολύ εύθυμοι, χωρίς να γνωρίζουμε την αιτία;

Από τη στιγμή που θα μάθουμε σχετικά με την ύπαρξη αυτής της άγνωστης πλευράς από την ίδια μας την εμπειρία με τον εαυτό μας, η θεωρία σπάνια χρειάζεται, εάν χρειάζεται, για να μας πείση. Φυσικά, είναι ύψιστης σπουδαιότητας το να ανακαλύψουμε κάτι σχετικά με το άγνωστο μέσα μας. Την εποχή ακριβώς που ο ίδιος ο Jung ήταν απασχολημένος με αυτό το έργο – έναν αληθινό άθλο του Ηρακλή – ανακάλυψε την τεχνική που ονόμασε «ενεργητική φαντασία», η οποία είναι το θέμα αυτού του βιβλίου.

Λέω, πολύ προσεκτικά, α ν α κ ά λ υ ψ ε, όχι εφηύρε, επειδή η ενεργητική φαντασία είναι μια μορφή διαλογισμού που ο άνθρωπος έχει χρησιμοποιήσει, τουλάχιστον από την αυγή της ιστορίας, αν όχι πιο πριν, σαν έναν τρόπο για να γνωρίση τον Θεό ή τους θεούς του. Με άλλα λόγια, είναι μια μέθοδος για την εξερεύνηση του αγνώστου, είτε σκεφτόμαστε το άγνωστο σαν έναν εξωτερικό θεό – σαν ένα απροσμέτρητο άπειρο - είτε γνωρίζουμε ότι μπορούμε να το συναντήσουμε αντιμετωπίζοντας τον άγνωστο εαυτό μας σε μιαν αποκλειστικά ε σ ω τ ε ρ ι κ ή εμπειρία. Όπως είπε ο Χριστός, «Η Βασιλεία των Ουρανών εντός υμών εστί», και όχι κάπου έξω, πέρα από τον ουρανό.

Ο ανατολίτης καταλαβαίνει αυτήν την αλήθεια πολύ καλύτερα από ό,τι εμείς. Εκεί μιλούν για το παγκόσμιο και το προσωπικό atman σαν να είναι ένα και το αυτό πράγμα, και λένε για τον purusha ότι είναι ένα ον στο μέγεθος δακτύλου που κατοικεί στην καρδιά κάθε ανθρώπου, και την ίδια στιγμή σκεπάζει το σύμπαν, και είναι «μικρότερος από τους μικρούς και μεγαλύτερος από τους μεγάλους». Με την ίδιαν έννοια, ο μικρόκοσμος και ο μακρόκοσμος ήταν όροι που κατανοούνταν γενικά από τον δυτικό κόσμο παλαιότερα.

Φυσικά, τα όνειρα είναι ο ι κ α τ’ έ ξ ο χ ή ν αγγελιοφόροι που έρχονται από το ασυνείδητο. Αλλά τα όνειρα χρησιμοποιούν μια συμβολική γλώσσα, που είναι πολύ δύσκολη στην κατανόησή της. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα δικά μας όνειρα, που μας λένε πάντοτε κάτι που δεν ξέρουμε, και που είναι συνήθως το τελευταίο πράγμα που θα περιμέναμε. Έπειτα από την περίοδο που έζησε επηρεασμένος από τον Freud, όταν αντιμετώπισε το ασυνείδητο μόνος, ο Jung είδε πολλά όνειρα. Εκείνη την εποχή, πάντως, δεν μπορούσε να κατανοήση τα περισσότερα απ’ αυτά∙ μάλιστα πέρασαν χρόνια πριν γίνη φανερό το νόημά τους.

Νωρίτερα, όταν ο Jung πειραματιζόταν ακόμη με τη φροϋδική τεχνική της ερμηνείας των ονείρων, με τις εύκολες εξηγήσεις ότι κάθε όνειρο είναι η εκπλήρωση μιας επιθυμίας, η οποία γίνεται ακατανόητη από τον μηχανισμό ελέγχου που προστατεύει τον ύπνο μας, και τα λοιπά, αυτός, όπως και όλοι οι ψυχολόγοι εκείνου του καιρού, νόμιζε ότι όταν τέλειωνε η ψυχανάλυση, ο αναλυόμενος θα μπορούσε να βρίσκεται σε ικανοποιητική επαφή με το ασυνείδητο, «καταλαβαίνοντας τα όνειρά του». Μόνον όταν βρέθηκε μπροστά σε τόσα πολλά από τα δικά του όνειρα, τα οποία δεν μπορούσε να καταλάβη, αντιλήφθηκε πόσο πολύ ανεπαρκής ήταν αυτή η μέθοδος στην πραγματικότητα, και κατά συνέπεια αναγκάσθηκε να ψάξη μακρύτερα. Λέει για εκείνη την εποχή ότι το μόνο που είχε για να βοηθήση τους ασθενείς του ήταν «μερικές θεωρητικές προκαταλήψεις αμφίβολης αξίας». «Αυτή η ιδέα – ότι παρέδινα τον εαυτό μου σε μιαν επικίνδυνη επιχείρηση όχι μόνο για εμένα τον ίδιο, αλλά επίσης για χάρη των ασθενών μου – με βοήθησε να ξεπεράσω μερικά κρίσιμα στάδια» ( C. G. Jung: «Αναμνήσεις, Σκέψεις, Όνειρα» Νέα Υόρκη, Pantheon Books, 1973, σ. 197.)

Μπορεί να είναι δύσκολο για τον απροετοίμαστο αναγνώστη να καταλάβη γιατί το να αντιμετωπίσουμε το άγνωστο μέσα μας είναι «μια επικίνδυνη επιχείρηση». Μόνον η εμπειρία μπορεί να μάθη σε κάποιον τί τρομακτικό εγχείρημα είναι το να απομακρυνθούμε από τις γνώριμες υποθέσεις του συνειδητού μας κόσμου, και να αντιμετωπίσουμε το εντελώς άγνωστο του εσωτερικού, ασυνείδητου κόσμου. ‘Όταν ο Jung το έκανε για πρώτη φορά, κατέγραψε με τρόμο ότι μερικά από τα οράματα που είδε και άκουσε ήταν πολύ όμοια με τις φαντασιώσεις που είχαν καταλάβει πολλούς από τους ασθενείς του στο ψυχιατρείο του Burghӧlzli. Στην αρχή φοβήθηκε ότι θα τον κατέκλυζαν και αυτόν επίσης, και έζησε για πολλούς μήνες με τον φόβο της τρέλλας να κρέμεται επάνω από το κεφάλι του. Αυτό προερχόταν από ένα επανειλημμένο όραμα της Ευρώπης χωρισμένης σε μεγάλα κομμάτια, να κολυμπάη μέσα σε μια θάλασσα από αίμα. Μόλις τον Αύγουστο του 1914, με την έκρηξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου (στον οποίον αναμείχθηκαν όλες οι χώρες που είχε δει ο Jung βουτηγμένες στο αίμα), αντιλήφθηκε ότι τα οράματά του τού 1913 ήταν ένα προμήνυμα του πολέμου, και δεν αναφερόταν στη δική του ιδιαίτερη ψυχολογία.

Απελευθερωμένος έτσι από τον τρομερό εφιάλτη της πιθανής τρέλλας, μπορούσε να στραφή ήρεμα και αντικειμενικά στα περιεχόμενα των οραμάτων του. Εκεί ανακάλυψε την πραγματική ύπαρξη όχι μόνον του προσωπικού ασυνειδήτου, το οποίο γνώριζαν καλά και ο Freud και ο Adler, αλλά και του συλλογικού ασυνειδήτου πίσω από αυτό, με τα αρχέτυπά του και τις άπειρες δυνατότητές του. Ο εσωτερικός κόσμος είναι τόσο πραγματικός όσο ακριβώς και ο εξωτερικός κόσμος, με τον οποίον είμαστε εξοικειωμένοι∙ στην πραγματικότητα, είναι περισσότερο α λ η θ ι ν ό ς , επειδή είναι άπειρος και αθάνατος, και δεν αλλάζει ούτε φθείρεται, όπως κάνει συνεχώς ο εξωτερικός κόσμος. Για αυτούς που θυμούνται τον κόσμο όπως ήταν πριν από το 1914, ο σημερινός κόσμος είναι τόσο πολύ αλλαγμένος, ώστε φαίνεται να είναι ένας τελείως διαφορετικός κόσμος.

Ο Jung μού είπε κάποτε ότι το ίδιο το ασυνείδητο δεν είναι επικίνδυνο. Υπάρχει μόνον ένας πραγματικός κίνδυνος, είπε, αλλά αυτός είναι πολύ σοβαρός: ο π α ν ι κ ό ς ! Ο φόβος που πιάνει τον άνθρωπο όταν κάτι πολύ απροσδόκητο βρεθή μπροστά του, ή όταν αρχίζει να φοβάται ότι χάνει τον βηματισμό του στον συνειδητό κόσμο. Αυτό μπορεί να τον αναστατώση τόσο πολύ, ώστε πραγματικά δεν είναι παράξενο που τόσο λίγοι άνθρωποι αναλαμβάνουν αυτό το έργο. Πρέπει πραγματικά να έχη κανείς πολύ σίγουρες ρίζες, και να είναι καλά τοποθετημένος μέσα στον εξωτερικό κόσμο, πριν να τον συμβουλέψουμε να κάνη μια τέτοια προσπάθεια. Πρέπει να θυμηθούμε ότι ο Jung ήταν παντρεμένος, είχε μερικά παιδιά, ένα δικό του σπίτι με κήπο κοντά στη λίμνη, και μιαν εξαιρετική επιτυχία στο επάγγελμά του, πριν αρχίση τη δική του «αντιμετώπιση του ασυνειδήτου». Υπογραμμίζει στο «Αναμνήσεις, Σκέψεις, Όνειρα», ότι ο Νίτσε ανέλαβε την ίδια πορεία όταν έγραψε το «Τάδε έφη Ζαρατούστρα», και παρασύρθηκε σαν το φύλλο από τον άνεμο, επειδή δεν είχε ρίζες, ούτε υποχρεώσεις στον εξωτερικό κόσμο (αυτόθι, σ.σ. 102 κ.ε.).

Ο φόβος που μας κάνει να τρομάζουμε μπροστά στην πορεία μέσα στο άγνωστο, και που πραγματικά την κάνει μιαν «επικίνδυνη επιχείρηση», είναι ο φόβος μήπως πνιγούμε από τα περιεχόμενα του ασυνειδήτου. Τα ίδια δεν είναι περισσότερο επικίνδυνα από τα περιεχόμενα του εξωτερικού κόσμου, αλλά όπως ακριβώς μπορούμε να χάσουμε τον προσανατολισμό μας σε μια δύσκολη εξωτερική συνάντηση, στην οποία θα τα είχαμε καταφέρει εύκολα εάν δεν μας είχε κυριεύσει ο φόβος, μπορούμε να πάθουμε το ίδιο στη συνάντησή μας με το ασυνείδητο, με ακόμη πιο τρομακτικές συνέπειες, επειδή είναι άγνωστες. Εάν χρησιμοποιηθή κατάλληλα η μέθοδος της ενεργητικής φαντασίας, μπορεί να προσφέρη μέγιστη βοήθεια στη διατήρηση της ισορροπίας μας και στην εξερεύνηση του αγνώστου∙ αλλά εάν την παρεξηγήσουμε και τη χρησιμοποιήσουμε για την ευχαρίστησή μας, αντί να τη θεωρήσουμε έναν επιστημονική τρόπο σ κ λ η ρ ή ς δ ο υ λ ε ι ά ς, μπορεί να απελευθερώση δυνάμεις στο ασυνείδητο, οι οποίες είναι δυνατόν να μας κατακλύσουν, και ακόμη και να μας κάνουν να καταλήξουμε σε ψυχωτικό επεισόδιο.

Πάνω απ’ όλα πρέπει να κατανοήσουμε ότι η ενεργητική φαντασία είναι σ κ λ η ρ ή δ ο υ λ ε ι ά - ίσως το πιο κουραστικό έργο με το οποίο έχουμε ποτέ ασχοληθή. Το αναλαμβάνουμε για να αρχίσουμε διαπραγματεύσεις με οτιδήποτε άγνωστο βρίσκεται στην ίδια μας την ψυχή. Είτε το γνωρίζουμε είτε όχι, όλη η πνευματική μας ηρεμία εξαρτάται από αυτές τις διαπραγματεύσεις∙ αλλοιώς, είμαστε πάντοτε ένα σπίτι διχασμένο εναντίον του εαυτού του, καταπιεσμένοι, χωρίς να γνωρίζουμε το γιατί, και πολύ αβέβαιοι, επειδή κάτι άγνωστο μέσα μας διαρκώς έρχεται σε αντίθεση μαζί μας. Όπως γράφει ο Jung στο «Ψυχολογία και Αλχημεία»: «Ξέρουμε ότι η μάσκα του ασυνειδήτου δεν είναι άκαμπτη∙ αντανακλά το πρόσωπο που στρέφουμε προς αυτήν. Η εχθρότητα τής δίνει μιαν απειλητική όψη, η φιλία μαλακώνει τα χαρακτηριστικά της» (C. G. Jung: «Ψυχολογία και Αλχημεία», Τόμος 12, Άπαντα. Princeton University Press, 1968, παρ.29).

Είναι επομένως υψίστης σημασίας το να αισθανώμαστε φιλικά με την ιδέα ότι υπάρχουν πολλά στοιχεία προσωπικής φύσης, και ακόμη περισσότερα απρόσωπης (δηλ. συλλογικής), που δεν γνωρίζουμε, και τα οποία συνεχώς ασκούν καταναγκαστική επίδραση επάνω μας. Μόλις συνειδητοποιήσουμε – κατά προτίμηση από την ίδια μας την εμπειρία – ότι αυτό είναι ένα γ ε γ ο ν ό ς που δεν μπορούμε να το αλλάξουμε, δεν υπάρχει στην πραγματικότητα λόγος να μην αισθανώμαστε φιλικά απέναντί του. Εάν η μοίρα μάς αναγκάζει να ζούμε μαζί με έναν σύντροφο ή συντρόφους που δεν τους έχουμε διαλέξει οι ίδιοι, είναι φανερό ότι η ζωή θα προχωρήση πολύ πιο εύκολα εάν δείξουμε ένα φιλικό, παρά ένα εχθρικό πρόσωπο σ’ αυτούς.

Θυμάμαι μιαν πολύ σοφή γυναίκα που μου έλεγε ότι σε ένα μακρύ της ταξίδι σε μερικές χώρες που ήθελε πάντοτε να επισκεφθή, ήταν αναγκασμένη να μείνη στο ίδιο δωμάτιο με μια γυναίκα που της ήταν τελείως αντιπαθητική. Στην αρχή νόμισε ότι αυτό θα της χαλάση οπωσδήποτε το ταξίδι. Έπειτα όμως αντιλήφθηκε ότι θα έχανε μιαν από τις πιο ενδιαφέρουσες και ευχάριστες στιγμές της ζωής της εάν άφηνε την αντιπάθειά της να την καταστρέψη. Επομένως αποφάσισε να αποδεχθή τη δυσάρεστη συντροφιά της, αποδεσμεύοντας τον εαυτός της από τα αρνητικά της συναισθήματα και από τη γυναίκα την ίδια, με το να είναι φιλική και ευγενική απέναντί της. Αυτή η τεχνική λειτούργησε θαυμάσια, και μπόρεσε να ευχαριστηθή απόλυτα το ταξίδι της.

Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει με τα περιεχόμενα του ασυνειδήτου που αντιπαθούμε, και που νοιώθουμε πολύ δυσάρεστα απέναντί τους. Χαλάμε το ίδιο μας το ταξίδι μέσα στην ζωή εάν επιτρέψουμε στον εαυτό μας να αισθάνεται εχθρικά απέναντί τους. Εάν μπορέσουμε να τα αποδεχθούμε όπως είναι και να είμαστε φιλικοί απέναντί τους, συχνά ανακαλύπτουμε ότι τελικά δεν είναι και τόσο άσχημα, και τουλάχιστον γλυτώνουμε από την έχθρα τους.

Κυριακή 1 Απριλίου 2012

ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΨΥΧΗ (34) (ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ)


Η ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ όπως αναπτύχθηκε από τον C.G.Jung.
Της Barbara Hannah
Κεφάλαιο 8ο (συνέχεια)
Η ΑΙΩΝΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ

Έπειτα ερχόμαστε στον διάλογο ανάμεσα στον Hugh de St. Victor και την ψυχή του (Κεφάλαιο 6), ο οποίος είναι μια τέλεια αντίθεση με την εμπειρία του «κουρασμένου από την ζωή ανθρώπου». Ο «κουρασμένος από την ζωή άνθρωπος» κατακλύσθηκε ολοκληρωτικά και απροσδόκητα από την εισβολή μιας μορφής από το ασυνείδητο – του Μεγάλου Ανθρώπου – ενώ ο μεσαιωνικός διάλογος άρχισε από τον Hugh τον ίδιο. Το πρώτο κείμενο, που μας δείχνει πώς να προσαρμόσουμε την συνείδηση σε μια τέτοια εισβολή, είναι πραγματικά ένα παράδειγμα μιας απόλυτα επιτυχημένης  συμφωνίας ανάμεσα στην συνείδηση και το ασυνείδητο. Η επέμβαση εκ μέρους του ασυνειδήτου ήταν πολύ λιγώτερο δραματική στην περίπτωση του Hugh· πραγματικά μπορούμε μόνο να μαντέψουμε ότι το συνειδητό του πρόγραμμα δεν βόλευε την anima του από αυτά που απαντάει η ψυχή στις εντελώς συνειδητές και προμελετημένες δηλώσεις του, Σαν αντιπρόσωπος του ασυνειδήτου, η ψυχή έβλεπε μακρύτερα στο μέλλον από ότι ο Hugh, και προσπάθησε να τον κάνη να διευρύνη την οπτική του γωνία περιλαμβάνοντας ένα κομμάτι από την σκοτεινή πλευρά. Αλλά ήταν ακόμη πολύ νωρίς· η ψυχή μπορούσε να έχη μόνο πολύ μικρή επιτυχία σε αυτήν την προσπάθεια, επειδή τον δωδέκατο αιώνα, ένας άνδρας – ιδιαίτερα ένας μοναχός όπως ο Hugh – πάλευε ακόμη, νόμιμα, για να αναπτύξη το στοιχείο του φωτός από το ζευγάρι των αντιθέτων, και να πείση το άχρονο ασυνείδητό του να παραμείνη κυρίως μέσα σε αυτό το πλαίσιο, όπως κάνει πραγματικά ο Hughμε πολλή επιτυχία. Αλλά η anima πετυχαίνει να προετοιμάση το έδαφος για μια μεταγενέστερη αποδοχή και των δύο αντιθέτων όταν κάνει τον Hugh να δη ότι η προσκόλλησή της στην σκοτεινή πλευρά έχει δυναμώσει μάλλον, παρά εξασθενίσει την αγάπη του νυμφίου της. Με τέτοια μικρά, σχεδόν αδιόρατα βήματα το ασυνείδητο σιγά-σιγά προετοιμάζει τον δρόμο για εντελώς καινούργιες καταστάσεις, όχι μόνο για το άτομο, αλλά και για την ανθρωπότητα.

Οι διαλέξεις του Jung στο Eidgenössische Technische Hochschule ( E.T.H.) στην Ζυρίχη είχαν σαν θέμα τους την ενεργητική φαντασία όπως εμφανίζεται σε δύο μεγάλες θρησκείες – τον Βουδισμό και τον Χριστιανισμό – που και οι δύο προσπάθησαν να λύσουν το πρόβλημα μέσα στα όρια των δικών τους δογμάτων (Διαλέξεις E.T.H, τόμοι 2,3 και 4, 1η έκδοση). Ο Jung παρατήρησε ότι τέτοιου είδους δόγματα δεν είναι με κανένα τρόπο επινόηση της συνείδησης. Είναι θεμελιωμένα επάνω στο ασυνείδητο· στην πραγματικότητα, είναι συνήθως, την στιγμή που εμφανίζονται, μια τέλεια έκφραση του ασυνειδήτου. Για ένα χρονικό διάστημα λειτουργούν σαν ένα τέλειο κανάλι, ας πούμε, για το ασυνείδητο του ατόμου. Όσον καιρό το ασυνείδητο είναι πρόθυμο να ρέη σε αυτά τα κανάλια, η θρησκεία για την οποία πρόκειται δίνει όλα όσα είναι απαραίτητα, και αυτές οι στιγμές είναι οι πιο ευτυχισμένες στην ιστορία του ανθρώπινου γένους. Υπάρχουν ακόμη άνθρωποι σήμερα που ολόκληρο το ασυνείδητό τους ταιριάζει στο δόγμα της Εκκλησίας ή της θρησκείας με την οποία ανατράφηκαν, και αυτοί οι άνθρωποι θα πρέπη να ενθαρρύνωνται να παραμείνουν μέσα σε αυτό. Αλλά όπως μας διδάσκει καθημερινά η παγκόσμια κατάσταση, αυτοί οι άνθρωποι δεν αποτελούν πια την μεγάλη πλειοψηφία. Δεν ωφελεί να αρνηθούμε ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια πλημμύρα από το ασυνείδητο, που βρίσκει ένα κανάλι στην συνείδηση μόνο πολύ λίγων ανθρώπων. Αυτοί οι λίγοι έχουν αντιληφθή ότι το ασυνείδητο τώρα απαιτεί πολύ πλατύτερα κανάλια που θα μπορούν να περιέχουν  κ α ι  τ α  δ ύ ο  αντίθετα, και δεν θα απορρίπτουν το σκοτεινό, που συνήθως ονομάζεται κακό, από τα αντίθετα, όπως κάνουν σήμερα τα παλαιότερα δόγματα.

Με την διδασκαλία όλων όσων είχε μάθει από τον Jung – στα οποία ήταν ιδιαίτερα ανοιχτή εξ αιτίας της προηγούμενης μελέτης του Spinoza – η Anna Marjula πραγματικά προσπάθησε με την ενεργητική της φαντασία, να περιλάβη μέσα της και τα δύο αντίθετα. Το πρώτο μέρος – που το άφησα ακριβώς όπως βγήκε από την δική της πέννα – είναι στην πραγματικότητα μια προετοιμασία για το πιο φανερό παιχνίδι των αντιθέτων στο δεύτερο μέρος: της συζητήσεις της με το Μεγάλο Πνεύμα. Η Anna είχε πεισθή απόλυτα για την ύπαρξη ενός ολόκληρου Θεού που περιέχει και τα δύο αντίθετα, και για το ότι έπρεπε να περιλάβη και τα δύο στην ενεργητική της φαντασία  π ρ ο τ ο ύ  αρχίσει τις συνομιλίες της με το Μεγάλο Πνεύμα. Πριν τελειώσουν αυτές οι συνομιλίες, τις είχε ήδη οδηγήσει στο σπάνιο, αλλά πάρα πολύ επιθυμητό, αποκορύφωμα του ίδιου του  Ι ε ρ ο ύ  Γ ά μ ο υ. Είχε την ανταμοιβή να μην την ενοχλούν πια τα αντίθετα, επειδή είχαν σχετισθή το ένα με το άλλο· έτσι απόλαυσε μια ασυνήθιστα γαλήνια γεροντική ηλικία.

Η Anna στην αρχή υπέμεινε την ένταση των αντιθέτων, και έπειτα πέτυχε την σωστή της συμμετοχή σε αυτά, ώστε να τους επιτρέψη να ενωθούν μέσα της. Πρέπει να αναφέρω ότι στην ανάλυση που έκανε η ίδια των αρχικών σχεδίων της, η οποία έγινε ανάμεσα στις συζητήσεις με την Μεγάλη Μητέρα και το Μεγάλο Πνεύμα, έμαθε πόσο χωρισμένα ήταν τα αντίθετα μέσα της, και ότι ήταν η σχεδόν ανυπόφορη ένταση ανάμεσά τους που υπέσκαπτε την ειρήνη που είχε βρη μετά τις συζητήσεις της με την Μεγάλη Μητέρα. Αυτό την οδήγησε στο να μιλήση γι’ αυτά πολύ πιο ανοιχτά στις συζητήσεις της με το Μεγάλο Πνεύμα. Αυτό, με την σειρά του, οδήγησε στο θαυμάσιο αποκορύφωμα, για το οποίο η Μεγάλη Μητέρα λέει:

« Σήμερα μέσα σου και πέρα από σένα, το Αρσενικό Πνεύμα και η Θηλυκή Αγάπη πρόκειται να παντρευτούν. Η προσωπική σου παραίτηση είναι ο δικός σου ρόλος σε αυτό. Μπορείς να συμμετάσχης ικανοποιητικά σε αυτήν την ένωση, αλλά αυτό θα είναι δυνατόν μόνο εάν θα είσαι σε θέση να έχης μια εμπειρία απλής συμμετοχής. Ετοίμασε τον εαυτό σου για τον γάμο τους».

Έτσι η Anna Marjula εκπλήρωσε τον όρο που όπως είπε ο Jung, είναι η μόνη δυνατότητα για την αποφυγή ενός πυρηνικού πολέμου. Όταν τoυ είπε τι έκανε η Anna, και πριν δη το χειρόγραφό της, απάντησε: «Αυτό δείχνει ότι δεν πρέπει κανείς ποτέ να απελπίζεται για μια περίπτωση». Επειδή, όπως ανέφερα πιο πριν, για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα ο Jung και εγώ φοβόμασταν ότι δεν θα κατάφερνε ποτέ να νικήση τον αρνητικό της animus. Μου φαίνεται, επομένως, ότι το παράδειγμα της ενεργητικής φαντασίας της Anna Marjula είναι μια ιδιαίτερη ενίσχυση για τις γυναίκες στις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν με τον animus τους.

Κατά μια έννοια, δεν μπορεί κανείς να συγκρίνη τέτοιες μικρές, ατομικές προσπάθειες με τα δόγματα που δημιουργήθηκαν από γενιές ανθρώπων στον χώρο των μεγάλων θρησκειών. Αλλά μόνο με τέτοιες ατομικές προσπάθειες μπορούν οι άνθρωποι που ακόμη στορίζουν τις θρησκείες να αρχίσουν να βλέπουν ότι τα δόγματά τους πρέπει να  ε ξ ε λ ι χ θ ο ύ ν  εάν πρόκειται να παραμείνουν ζωντανά, και να μην γίνουν νεκρά απομεινάρια από το παρελθόν. Ο Jung συχνά υπογράμμιζε τι τεράστιο βήμα έκανε προς αυτή την κατεύθυνση ο Πάπας Πίος ο 12ος, όταν δέχθηκε την ύψωση της Παρθένου στον ουρανό, και έτσι άρχισε να μετατρέπη την Τριάδα σε τετραδικότητα, αυτό το πανάρχαιο σύμβολο της ολότητας.

Μπορούμε να δούμε πόσο ιδιαίτερη σημασία έδινε ο Jung στην ένωση των αντιθέτων από το γεγονός ότι αφιέρωσε το τελευταίο μεγάλο του βιβλίο, το «Mysterium Coniunctionis» (Μυστήριο της συνένωσης) αποκλειστικά σε αυτό το θέμα (Jung: «Άπαντα, τόμος 14). Χρειάσθηκε πολλά χρόνια για να γράψη αυτό το βιβλίο στην πραγματικότητα, ήταν το «κύριο έργο» του, όπως ονόμασε ο Goethe τον Faust. Στην αρχή-αρχή αφιερώνει μια υποσημείωση σε ένα απόσπασμα από τον γνωστό αλχημιστή των αρχών του δέκατου έβδομου αιώνα Michael Maier, που πάντα μου έκανε εντύπωση σαν μια από τις καλύτερες περιγραφές για το πώς μπορούν να ενωθούν τα αντίθετα. Ο Maier λέει:

« Η φύση, λέω, όταν στράφηκε γύρω από τον χρυσό κύκλο», με αυτή την κίνηση έκανε ίσες τις τέσσερεις ιδιότητές της, δηλαδή τετραγώνισε αυτή την μονογενή απλότητα επιστρέφοντας πίσω στον εαυτό της, ή την έφερε στην μορφή ενός ισόπλευρου ορθογώνιου, με τέτοιο τρόπο ώστε τα αντίθετα να είναι δεμένα με τα αντίθετα, και οι εχθροί με τους εχθρούς, σαν με αιώνιους δεσμούς, και κρατούνται σε ένα αμοιβαίο αγκάλιασμα». (Michael Maier: De circulo physic quadrate [Περί του τετραγωνισμού του φυσικού κύκλου], σελ.17).

Βλέπουμε καθαρά πόσο αδύνατον είναι για την συνείδηση να ενώση τα αντίθετα· μόνο η φύση μπορεί να το κάνη, εάν τα ανθρώπινα όντα συμμετάσχουν σωστά σε αυτήν. Είδαμε από τον τρόπο που το περιέγραψε αυτό η Μεγάλη Μητέρα, ότι το εγώ πρέπει να αφήση όλες τις εγωιστικές του απαιτήσεις, και να δώση στην φύση την δυνατότητα να ενεργή απόλυτα ελεύθερα. Ή, για να κοιτάξουμε αυτή την σωστή συμμετοχή από μιαν άλλη γωνία: το εγώ πρέπει να επιτύχη την ίδια στάση με τον Κινέζο βροχοποιό του Kian Tchou. Αυτός είπε στον Wilhelm ότι δεν θα ήταν δυνατόν να βρέξη προτού αυτός μπη πάλι μέσα στο Ταο· όταν έγινε αυτό, φυσικά, έβρεξε. Όπως το βλέπω, η φύση μπορεί να δέση «τα αντίθετα με τα αντίθετα, και τους εχθρούς με τους εχθρούς, σαν με αιώνιους δεσμούς» και να τους κρατήση «σε ένα αμοιβαίο αγκάλιασμα», εάν εμείς μπορούμε να επιτύχουμε την σωστή στάση ή συμμετοχή απέναντι σε αυτήν.

ΤΕΛΟΣ

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
De Artis auriferae (Περί της τέχνης της κατασκευής χρυσού). 2 τόμοι. Βασιλεία, 1953
Boehme, Jacob: « Τα έργα του Jacob Boehme». Μετάφραση και έκδοση από τους G. Ward και T. Langcake. 4 τόμοι. Λονδίνο, 1764-81
Budge, E.A. Wallis: «Η Βίβλος των Νεκρών». Νέα Υόρκη, Barnes & Noble, Inc, 1953.
Brugsch, H.: «Geographische Inschriften Altägyptische Denkmaler (Γερμανικά), 1860 (Γεωγραφικά επιγραφικά μνημεία της αρχαίας Αιγύπτου)
Dorn, Gerhard: «Speculativa philosophia» («Θεωρητική φιλοσοφία», Theatrum Chemicum, I.
Goethe, Johann Wolfgang von: «Faust». Μετάφραση του Philip Wayne. 2 τόμοι. Harmondsworth, 1949,1959.
–                     ≈    –                                :    «Faust»: Συντομευμένη απόδοση.
Μετάφραση του Ionis McNeice. Λονδίνο, 1951.
Hannah, Barbara: «Jung: Η ζωή και το έργο του. Μία βιογραφική αναφορά». Νέα Υόρκη, G.P. Putnams Sons, 1976.
–         ≈    –          : «Το πρόβλημα της επαφής με τον animus». Έκδοση του Σωματείου Ποιμαντικής Ψυχολογίας, Διάλεξη υπ’  αριθ. 70.
–          ≈     –         : « Ο αγώνας για την ολοκλήρωση». Νέα Υόρκη, G.P. Putmans Sons, 1971.
Hogg, James: «Απομνημονεύματα και εξομολογήσεις ενός δικαιωμένου αμαρτωλού» Λονδίνο, The Cresset Press, 1947
Ομήρου: Οδύσσεια. Μετάφραση του E.V. Rien. Νέα Υόρκη,  Penguin,1950.
Huxley, Aldous: «Η γκρίζα εξοχότητα». Νέα Υόρκη και Λονδίνο, Harper & Brothers, 1941.
I Ching ή «Το Βιβλίο των Αλλαγών». Μετάφραση του James Legge. Νέα Υόρκη, Dover Press, Inc, 1899.
I Ching ή «Το Βιβλίο των Αλλαγών». Μετάφραση του Richard Wilhelm, αγγλική απόδοση από τον Gary F. Baynes. Princeton, Princeton University Press, 1967.
Jacobsohn, Helmuth: «Άχρονα κείμενα σχετικά με την ψυχή» Evanston, Northwestern University Press, 1968.
Jung, Carl Gustav: «Aion: Έρευνες σχετικά με την φαινομενολογία του Ταυτού» Τόμος 9, μέρος ii, Άπαντα. Princeton, Princeton University Press, 1959, 2η έκδοση, 1968.
–          ≈       –         : « Ο C.G.Jung μιλάει» Έκδοση από τον William και τον R,F,C. Hull. Princeton, Princeton University Press, 1977.
–           ≈      –         : « Ο πολιτισμός σε μεταβατικό στάδιο» Τόμος 10, Άπαντα. Princeton, Princeton University Press, 1964, 2η έκδοση,
–           ≈      –         : Άπαντα του C.G.Jung: Princeton, Princeton University Press (Σειρά Bollingen, αριθ. 20), ιδιαίτερα οι ακόλουθοι τόμοι:
                                      Νο 17: Η ανάπτυξη της προσωπικότητας. 1954
                                      Νο  14: Το μυστήριο της συνένωσης. 1970
                                      Νο 16: Η πρακτική της ψυχοθεραπείας. 1966
                                      Νο 12: Ψυχολογία και Αλχημεία. 1968          
                                      Νο  5: Η ψυχολογία του ασυνειδήτου.1967
                                      Νο 11: Ψυχολογία και Θρησκεία. 1967
                                      Νο   7: Δύο δοκίμια επάνω στην αναλυτική
                                                 ψυχολογία. 1966
–           ≈       –      : Διαλέξεις E. T. H. (στο Eidgenössische Technische Hochschule). «Σύγχρονη Ψυχολογία». Τόμοι 2,3,4 και 5. Ιδιωτική Έκδοση.
–             ≈       –    : «Επιστολές». 2 τόμοι. Έκδοση από τον Gerhard Adler και την Aniela Jaffé. Princeton. Princeton University Press, 1973.
–            ≈       –  : « Ο άνθρωπος και τα σύμβολά του». Έκδοση από τον C.G.Jung. Νέα Υόρκη. Doubleday & Σία, 1964.
–            ≈       –   : «Αναμνήσεις, Σκέψεις, Όνειρα». Νέα Υόρκη, Pantheon Books, 1973.
–             ≈      –   : «Ψυχολογική ανάλυση του “Τάδε έφη Ζαρατούστρα” του Νίτσε». Ιδιωτικό σεμινάριο που έγινε στην Ζυρίχη κατά την δεκαετία του 1930.
Maier, Michael: «De circulo physicο quadrato» (Περί του τετραγωνισμού του φυσικού κύκλου). Oppenheim, 1616.
Marjula, Anna: «Η θεραπευτική επίδραση της ενεργητικής φαντασίας σε μία ειδική περίπτωση νεύρωσης» Ζυρίχη, Schippert & Σια, 1967.
Mead, George Robert Stow: «Μια Μιθραϊκή ιεροτελεστία – Ηχώ από την σειρά «Γνώση». Λονδίνο, 1907.
–             ≈       –            : ΄Εκδοση και μετάφραση του «Ερμή του Τρισμέγιστου» 3 τόμοι. Λονδίνο, 1949
Micropaedia: Τόμος 7 Σικάγο, Εγκυκλοπαίδεια Britannica, Inc.1943 -73.

Preisedanz, Karl: Εκδότης του: «Αρχαίοι ελληνικοί μαγικοί πάπυροι». 2 τόμοι. Στουτγάρδη, 1973
Rauschning, Hermann: «Ο Χίτλερ μιλάει» Λονδίνο, Thornton Butterworth, Ltd, 1939.
Richard de St. Victor: «Benjamin Minor» («Ο μικρότερος Βενιαμίν»).
Rosarium Philisophorum: Βλέπε: «Περί της τέχνης της κατασκευής του χρυσού» ( De artis auriferae).
Rosekreuz, Christian (ψευδώνυμο του Johann Yalentin Andreae): Chymische Hochzeit (Χημικός Γάμος). Στρασβούργο, 1616. Για μετάφραση δες: «Το Ερμητικό ρομαντικό μυθιστόρημα ή ο Χημικός Γάμος». Μετάφραση του E. Foxcroft. Λονδίνο, 1960.
Αγία Γερτρούδη: «Η ζωή και οι αποκαλύψεις της Αγίας Γερτρούδης». Λονδίνο: Burns και Yates, 1870.
Thomson, Francis: «Το λαγωνικό του ουρανού”. Βοστώνη, Braden Press, χωρίς χρονολογία.
Οι Upanishad: Μέρη Ι και ΙΙ. Οξφόρδη, 1879.
van der Post, Laurens: «Το τραγούδι της ακρίδας». Λονδίνο, Horgarth Press, 1975.
Von Franz, Marie-Louise: «Τα οράματα του Niklaus von Flüe» Ζυρίχη, Rascher Verlag, 1959.
–               ≈         –            : «Οι προβολές και η απόσυρσή τους στην Γιουγκιανή ψυχολογία: Μια αντανάκλαση της ψυχής». Μετάφραση από τον William Kennedy La Salle: Open Court Publishing Co. , 1980.
Wilhelm, Richard: «Ο θάνατος και η αναγέννηση στην Κίνα». Spring: ένα περιοδικό γιουγκιανής σκέψης. Λέσχη αναλυτικής ψυχολογίας της Νέας Υόρκης, 1962.
Wolf, Paul: «Οι Βικτωρίνοι: Μυστικές συγγραφές». Βιέννη, Thomas Verlag Jacob Hegner, 1936.
 SIGO PRESS
Sigo Press είναι μια εκδοτική εταιρεία που ειδικεύεται σε έργα σχετικά με την Γιουγκιανή ψυχολογία, και η οποία χαίρει μεγάλης εκτίμησης για το περιεχόμενό τους και το αναγνωστικό τους κοινό. Άλλα βιβλία που διατίθενται:
“Puer Aeternus” της Marie-Louise von Franz : Μια μελέτη των θετικών και αρνητικών ιδιοτήτων του Puer Aeternus, του αιώνια νέου και δημιουργικού παιδιού μέσα μας. Αυτό το βιβλίο περιλαμβάνει μια ερμηνεία σε βάθος του «Μικρού Πρίγκηπα» του Saint Exupery.
“Sandplay” (παιχνίδια με την άμμο): Μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση της ψυχής της Dora M. Kalff : Ένα εξαιρετικό εργαλείο για οποιονδήποτε εργάζεται σχετικά ή ενδιαφέρεται για την θεραπεία μέσω της τέχνης, την θεραπεία μέσω του παιχνιδιού και την ανάπτυξη στην πρώτη ηλικία.
SIGO PRESS,
2601 Ocean Park. # 210
Santa Monica, California

H ΒΑΡΒΑΡΑ ΗΑΝΝΑΗ γεννήθηκε στην Αγγλία, αλλά πήγε στην Ζυρίχη το 1920 για να σπουδάση κοντά στον C.G.Jung.Έζησε ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή της στην Ελβετία όπου εργάσθηκε σαν ψυχοθεραπεύτρια-ψυχαναλύτρια και καθηγήτρια στο Ινστιτούτο C.G.Jung. Είναι η συγγραφέας των έργων:
- Ο αγώνας για την επιβίωση, και
- Jung: Η ζωή και το έργο του· μια βιογραφική αναφορά.
Η Barbara Hannah, Γιουγκιανή ψυχαναλύτρια και συγγραφέας, ερευνά την επαναστατική αντίληψη του Jung για την «ενεργητική φαντασία», η οποία θεωρείται σαν το πιο ισχυρό μεγαλείο στην Γιουγκιανή ψυχολογία για την επίτευξη άμεσης επαφής με το ασυνείδητο, και την απόκτηση μεγαλύτερης εσωτερικής γνώσης.

Χρησιμοποιώντας ιστορικά και σύγχρονα παραδείγματα, η Hannah παρακολουθεί την ανθρώπινη πορεία προς την προσωπική ολοκλήρωση. Αυτή η προσέγγιση της αντιμετώπισης του ασυνειδήτου είναι μια μοναδική θεραπευτική διαδικασία κατάλληλη και για άνδρες και για γυναίκες, και ασχολείται σε βάθος με την «τραυματισμένη θηλυκότητα», όπως και με πολλές ισχυρές αρχετυπικές δυνάμεις.

Το «Συναντήσεις με την ψυχή», είναι το πρώτο και μόνο βιβλίο που ξέρω, το οποίο μπορεί να προωθήση την κατανόηση της «ενεργητικής φαντασίας» εικονογραφόντας μέσα από διάφορα παραδείγματα τα βήματα, τις παγίδες και τις επιτυχίες αυτής της μεθόδου συνάντησης με την ψυχή.

Marie-Louise von Franz

 Τ Ε Λ Ο Σ

Αμέθυστος