Πηγή: GRECE Ιταλίας
Πέρα από τη Δύση: Ανθρωπολογική Αλλαγή και το Πεπρωμένο των Λαών της Ευρώπης
Η κρίση της ορθολογιστικής νεωτερικότητας έχει ανοίξει ξανά το πανάρχαιο ζήτημα της ανάκτησης και αναβίωσης μιας πρωτότυπης, οντολογικής και ιερής ευρωπαϊκής διάστασης. Ωστόσο, αντιμέτωποι με τις προκλήσεις της εποχής μας, προκύπτει αυθόρμητα ένα ερώτημα: αρκεί η ανάκληση του παρελθόντος για να αντιστραφεί η τάση; Η απάντηση είναι ένα ηχηρό όχι.
Αν ο Μάρτιν Χάιντεγκερ οραματιζόταν μια Δύση που είχε ξεχάσει το Είναι και είχε εμπιστευτεί τυφλά τον εαυτό της στις Οντότητες - αντικείμενα, πράγματα, τεχνολογία - σήμερα αντιμετωπίζουμε ένα διαφορετικό πρόβλημα: το νεφέλωμα του αιθέρα έχει αντικαταστήσει τη σύγχρονη ρευστότητα. Όλα έχουν γίνει αραιωμένα, αεριώδη, απρόσωπα.
Σε αυτό το σενάριο, το πραγματικό ανθρωπολογικό σημείο καμπής δεν έγκειται στο να ονειρευόμαστε μια νοσταλγική «επιστροφή στις ρίζες», αλλά μάλλον στην έκφραση της πρωτοτυπίας μας : την ικανότητα των λαών της Ευρώπης να προτείνουν νέες αναπαραστάσεις, πεποιθήσεις και πίστεις μέσα στο ζοφερό σύγχρονο κοινωνικο-ιστορικό πανόραμα.
Ο νέος ανθρωπολογικός παράγοντας: από τη ρευστότητα στον αιθέρα
Ο συνεχιζόμενος ανθρωπολογικός μετασχηματισμός χαρακτηρίζεται από μια συνεχή έκρηξη γνώσης που αναπαράγεται χωρίς να κατανοούνται πλήρως οι επιπτώσεις της. Σε έναν κόσμο όπου οι κλειστές ομάδες έχουν δώσει τη θέση τους σε διασυνδεδεμένα δίκτυα, αναδύεται η ανάγκη να σκεφτούμε μεγάλους, ομοιογενείς χώρους. Περιφέρειες, επαρχίες και δήμοι σταδιακά ανακαλύπτουν ξανά το νόημα του δικού τους πεπρωμένου: την εγκατάλειψη συγκεκριμένων συμφερόντων υπέρ του κοινού καλού και των οργανικών κοινοτήτων. Η φιλελεύθερη μοιρολατρία δίνει τη θέση της στην amor fati — την τάση να μην υπομένουμε παθητικά τα γεγονότα, αλλά να μετατρέπουμε κάθε εμπειρία σε απαραίτητο στοιχείο του δικού μας ταξιδιού.
Φυσικά, το παλιό ανθρωπολογικό μοντέλο αγωνίζεται να εξαφανιστεί: η μαζική μοναξιά και η εμπορευματοποίηση της ύπαρξης παραμένουν κυρίαρχες. Ωστόσο, οι μηχανισμοί κοινωνικής ρύθμισης της εποχής μας αρχίζουν να παραπαίουν. Οι σχέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών κοινοτήτων επικεντρώνονται ολοένα και λιγότερο σε απλούς οικονομικούς υπολογισμούς, ενώ η εσωτερική ζωή αρνείται να παραμείνει όμηρος της εμπορευματοποίησης.
Οι λαοί της Ευρώπης ανακαλύπτουν ξανά ότι οι κοινότητές τους, οι διαφορές τους και η ύπαρξή τους δεν αποτελούν αγορά. Δεν περιορίζονται στον μύθο της ιστορικής προόδου ούτε στην τεχνομορφική αποξένωση της τεχνολογίας που έχει αφεθεί στην τύχη της, απρόσωπη και περιεκτική.
Αφοπλίστε το κλουβί της τεχνικής
Μια νέα νοοτροπία αναδύεται στις νεότερες γενιές της Ευρώπης, μια νοοτροπία που αναγνωρίζει ότι η προσέγγιση της τεχνολογίας με σύγχρονες κατηγορίες χρησιμεύει μόνο για να τροφοδοτήσει τη μεταφυσική της ίδιας της Νεωτερικότητας - μιας εποχής που έχει πλέον παρέλθει. Είναι περιττό και λανθασμένο να βασιζόμαστε στην αυτόματη φύση του υπολογισμού, της εργαλειακής λογικής και του οικονομικού ορθολογισμού.
Δεν είναι η ίδια η τεχνολογία που διαλύει τους κοινοτικούς δεσμούς, αλλά μάλλον η ιδεολογία του ξεριζωμού που συνδέεται με τον μύθο της Προόδου. Η πραγματικότητα και η αλήθεια δεν είναι σύνολα ποσοτικών πόρων που πρέπει να διαχειρίζονται «για χρήση και κατανάλωση».
Το να θεωρούμε την τεχνολογία ως ένα απλό ουδέτερο και κυβερνήσιμο εργαλείο είναι ένα επιφανειακό λάθος. Όπως μας υπενθύμισε ο Χάιντεγκερ, παραθέτοντας τον Φρίντριχ Χέλντερλιν: «Υπάρχει, επίσης, το γεγονός ότι αυτό που αναπτύσσεται εκεί που σώζει ο κίνδυνος».
Η σωτηρία δεν έγκειται στην τεχνοφοβία (καταστροφή των μηχανών) ούτε στην ψευδαίσθηση της διακυβέρνησής τους με απλούς νόμους, αλλά στην επίγνωση της δύναμης του Ge-stell (του πλαισίου της σύγχρονης τεχνολογίας). Η ανάπτυξη μιας σχέσης «αποσύνδεσης» ( Gelassenheit ) επιτρέπει στον άνθρωπο να κατοικεί στην τεχνολογία χωρίς να επιτρέπει στο πνεύμα του να απασχολείται.
Με τη διάλυση της «ντισνεϋοποίησης» της φαντασίας, η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει την απειλή του τεχνοφιλελευθερισμού και του ψηφιακού αναρχοκαπιταλισμού: έναν Τεχνο-Λεβιάθαν που επιβάλλει μια σαφή γραμμή.Ό,τι είναι τεχνολογικά εφικτό δεν χρειάζεται να υλοποιηθεί.Το δόγμα του απρόσωπου υπολογισμού περιγράφει μια ετοιμοθάνατη Δύση, όχι μια ισχυρή Ευρώπη.Η ανθρώπινη κυριαρχία επί της μηχανής απαιτεί να τεθεί ξανά στο επίκεντρο αυτό που δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί, να εμπορευματοποιηθεί ή να αναχθεί σε έναν αλγόριθμο.
Η πρωτοκαθεδρία της πολιτικής και η εκ νέου ανακάλυψη των ενδιάμεσων σωμάτων
Για να ξεπεράσουμε τον «εγκεφαλικό θάνατο» της δυτικής νοοτροπίας, πρέπει να σπάσουμε την πρωτοκαθεδρία της οικονομίας έναντι της πολιτικής (οικονομισμός), αποκαθιστώντας την κεντρικότητα του πολιτισμού, της ταυτότητας και της πολιτικής δράσης έναντι της απλής γραφειοκρατικής διακυβέρνησης.
Νύξεις αυτής της αλλαγής αντηχούν στα λόγια του Ντενί ντε Ρουζμόν: «Ομοσπονδιοποίηση δεν σημαίνει τυποποίηση· σημαίνει ένωση του διαφορετικού σε μια
ελεύθερα συμφωνημένη αλληλεγγύη».
Οι λαοί της Ευρώπης ανακαλύπτουν εκ νέου την αξία της αποκέντρωσης, ως αντίβαρο στα δυσκίνητα κράτη και τους ομοιόμορφους υπερεθνικούς οργανισμούς. Αναδύονται μορφές οριζόντιας και κάθετης συμμετοχής και υποστήριξης, βασισμένες στην αρχή της επικουρικότητας: οι αρμοδιότητες πρέπει να ανήκουν στο επίπεδο που βρίσκεται πλησιέστερα στον πολίτη, αφήνοντας μόνο τα ζητήματα που δεν μπορούν να διαχειριστούν τοπικά σε ανώτερα επίπεδα.
Αυτή είναι μια ανανεωμένη οργανική ισορροπία, την οποία θεωρητικοποιούν συγγραφείς όπως ο Guillaume Travers με θέμα τον σύγχρονο κορπορατισμό, ο οποίος απορρίπτει τον παραγωγισμό και τον υπερβολικό ανταγωνισμό για την αποκατάσταση νοήματος στην ανθρώπινη εργασία, η οποία σήμερα ασφυκτιά από την επαγγελματική εξουθένωση και τις «ανοησίες » . Οι επαγγελματικοί σύλλογοι και οι κοινότητες γίνονται ο ιδανικός ρυθμιστής για έναν κόσμο στον οποίο η εργασία προσδίδει κύρος και νόημα, απαλλαγμένη μόνο από οικονομικές παραμέτρους.
Πέρα από την Ισοπέδωση: Η Ευρώπη ως Πολιτισμός και το Πολυσύμπαν
Αυτή η νέα ευαισθησία απορρίπτει τον ψυχαναγκαστικό ισότιμο που, με το πρόσχημα του εκδημοκρατισμού της επιτυχίας, έχει θυσιάσει την αυστηρότητα, την εκπαίδευση και τη μετάδοση της γνώσης στα σχολεία και τα πανεπιστήμια, θυσιάζοντας την αριστεία στο όνομα μιας λανθασμένης τυποποίησης.
Ο σύγχρονος κόσμος επιστρέφει στο να γίνει ένα πολυσύμπαν, ένα μωσαϊκό από απέραντους χώρους στους οποίους κάθε πολιτισμός εκφράζει τη δική του κουλτούρα. Συνεπώς, η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια αναπόφευκτη εναλλακτική λύση:Να σκεφτεί ένα μοντέλο του δικού του πολιτισμού, με τη δική του ιστορία, αξίες, ιεραρχίες και ισορροπία·
Να χαθούν στην κοινωνία της έκτακτης ανάγκης και στις αθεράπευτες αντιφάσεις της Δύσης·
Να ανακαλύψουμε ξανά ένα αυτόνομο στρατηγικό όραμα που απορρίπτει την γεωπολιτική και πολιτισμική υποταγή, βασίζοντας την αναγέννησή του στη συνεκτική δύναμη των παραδόσεων και στη διατήρηση μιας κοινής ταυτότητας.
Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν μπορεί να λυθεί με απλή θεσμική μηχανική: ένα ενιαίο νόμισμα και μια κοινή αγορά δημιουργούν αλληλεξαρτήσεις, αλλά δεν δημιουργούν αυτόματα ένα κοινό πεπρωμένο.
Για να εδραιωθεί ως ανεξάρτητη δύναμη απέναντι σε παγκόσμιους γίγαντες (Ηνωμένες Πολιτείες, Κίνα, Ρωσία), η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να διστάζει για την ταυτότητά της και να ξεπεράσει την ψευδαίσθηση ότι η απλή νοσταλγία ή η επιστροφή στο παρελθόν μπορούν να επιλύσουν την τρέχουσα κρίση. Η ιστορία δεν γυρίζει ποτέ προς τα πίσω: μετασχηματίζει τις κληρονομιές και απαιτεί την επινόηση νέων μορφών συνέχειας.
Αν οι λαοί μας ξεχάσουν πώς να μεταδίδουν τον πολιτισμό τους και να καθορίζουν το δικό τους πεπρωμένο, οι γεωπολιτικοί μας αντίπαλοι δεν θα χρειαστεί καν να μας νικήσουν: απλώς θα πρέπει να περιμένουν την καταστροφή μας. Ήρθε η ώρα η Ευρώπη να ξυπνήσει και να επιστρέψει στη γλώσσα των συνόρων, της ταυτότητας, του πολιτισμού και της ισχύος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου